Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 037

Mestbeleid

Nr. 446

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2022
Op 27 juni 2022 heeft de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit mij verzocht de Tweede Kamer te informeren over de
meest waarschijnlijke uitkomst en de gevolgen van het mogelijk niet
verlengen van de derogatie en hoe die gevolgen zich verhouden tot het
Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Met deze brief informeer
ik de Tweede Kamer hierover.
In mijn brief van 26 april 2022 heb ik de Tweede Kamer geïnformeerd over
het proces voor het verkrijgen van een nieuwe derogatie van de Nitraatrichtlijn (Kamerstuk 33 037, nr. 439). Ik heb in deze brief aangegeven dat ik
in de derogatieonderhandelingen een balans zoek tussen een inzet die
haalbaar is in Brussel, maar die ook (langjarig) duidelijkheid geeft voor de
sector en aansluit bij de noodzakelijke transitie van de landbouw in het
kader van de gebiedsgerichte aanpak. Hierbij heb ik toegelicht dat ik inzet
op drie kernvoorwaarden en dat ik de optimale ruimte zal zoeken en hierin
het noodzakelijke zal doen. De drie kernvoorwaarden zijn:
• gelet op de rechtszekerheid voor boeren is het mijn inzet om een
derogatiebeschikking voor 4 jaar te verkrijgen;
• door het inmiddels gevorderde stadium van het uitrijdseizoen, is mijn
inzet om de omvang van de derogatie voor 2022 op hetzelfde niveau te
houden als de afgelopen jaren;
• ten slotte streef ik naar een derogatie zonder directe interventies vanuit
de EC in gebiedsgerichte aanpak gedurende de looptijd van de
beschikking.
De Tweede Kamer is in eerdere Kamerbrieven en in debatten geïnformeerd dat het zonder meer verkrijgen van deze derogatie niet vanzelfsprekend is. In voornoemde brief van 26 april 2022 heb ik aangegeven dat
we er rekening mee moeten houden dat voortzetting van de derogatie,
zoals die voorgaande jaren aan Nederland was toegekend, steeds lastiger
wordt. In de afgelopen periode is meermaals overleg gevoerd met de

kst-33037-446
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 037, nr. 446

1

diensten van de Europese Commissie over de inhoud en voorwaarden
van de derogatie.
Deze gesprekken verlopen moeizaam. Ik span mij echter maximaal in om
in gesprekken op ambtelijk en politiek niveau te komen tot een
derogatieverlening
In de derogatieonderhandelingen blijf ik inzetten op een balans tussen een
inzet die haalbaar is in Brussel maar die ook (langjarig) duidelijkheid geeft
voor de sector en rechtdoet aan de noodzakelijke transitie van de
landbouw in het kader van de gebiedsgerichte aanpak. De komende
periode worden de gesprekken voortgezet. Ik vraag nogmaals begrip van
de Tweede Kamer om nu niet in te gaan op de meest waarschijnlijke
uitkomst van de onderhandelingen, omdat dit de onderhandelingspositie
mogelijk kan schaden.
Eerder heb ik aangegeven dat ik verwachtte in juni uitsluitsel te kunnen
geven over de uitkomst van deze onderhandelingen. Helaas is de
verwachting dat ik u niet voor de aanvang van het zomerreces van de
Tweede Kamer verder kan informeren. Het is mijn streven de Tweede
Kamer in de eerste helft van volgende week meer duidelijkheid te geven
over het verloop van de gesprekken.
In voornoemde brief van 26 april 2022 aan de Tweede Kamer heb ik de
consequenties van het verlies van derogatie toegelicht en ben ik ingegaan
op de grootste verschuivingen die ik verwacht ten aanzien van de
sectoren.
Samengevat betekent geen verlening van derogatie dat in Nederland voor
alle landbouwgronden uitgegaan moet worden van de stikstofgebruiksnorm voor dierlijke meststoffen van 170 kilogram per hectare, zoals in de
Nitraatrichtlijn is bepaald. Dit zal, op korte termijn, grote gevolgen hebben
voor de mestmarkt in Nederland, waarbij naar verwachting melkveehouders de mest, die op het eigen bedrijf geproduceerd wordt niet langer
volledig op het eigen bedrijf kunnen plaatsen, waardoor mest van het
bedrijf naar elders zal moeten worden afgezet. De behoefte aan stikstof zal
worden ingevuld met andersoortige meststoffen dan dierlijke mest,
bijvoorbeeld door kunstmest. De akkerbouw zal naar verwachting minder
mest uit de varkenshouderij toepassen en meer gebruik gaan maken van
de mest uit de melkveehouderij. Tenslotte zal de afzet van mest naar
buiten Nederland toenemen evenals het belang van mestverwerking. Als
gevolg van deze veranderingen zullen de mestafzetkosten voor de
veehouderijbedrijven sterk stijgen en voor melkveehouderijbedrijven
zullen de kosten voor kunstmest toenemen.
Het effect op de waterkwaliteit van het niet verkrijgen van een derogatie is
moeilijk precies te voorspellen. Het gebruik van dierlijke mest zal
afnemen, maar omgekeerd zal het gebruik van kunstmest toenemen. Bij
stijgende mestafzetkosten en regionale overschotten van dierlijke mest,
neemt het risico op overbemesting en fraude toe. Het vervallen van de
derogatievoorwaarde om 80% van de oppervlakte grasland te hebben, kan
leiden tot het scheuren van grasland. Dit kan gepaard gaan met grotere
stikstofverliezen naar grond- en oppervlaktewater. Scheuren van grasland
heeft ook een negatief effect op CO2 vastlegging in de bodem. Ook vanuit
de optiek van milieukwaliteit is het niet verkrijgen van een derogatie
ongunstig.
Verschillende urgente opgaven maken dat het landelijk gebied de
komende jaren flink zal moeten veranderen. De draagkracht van onze
natuur en ons bodem- en watersysteem wordt op veel plekken
overschreden. Bovendien vraagt de klimaatopgave om een sterke daling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 037, nr. 446

2

van de broeikasgasemissies van landbouw en landgebruik. Om deze
doelen te realiseren richt het kabinet het Nationaal Programma Landelijk
Gebied (NPLG) in, waarvan u op 10 juni de startnotitie heeft ontvangen
(Kamerstukken 34 682 en 35 334, nr. 96). Het al dan niet verkrijgen van een
derogatie heeft geen invloed op de doelstellingen van het NPLG. In de
gebiedsprocessen worden met alle betrokkenen samen de plannen
uitgewerkt. Hierbij is de deelname van alle betrokkenen partijen van groot
belang. Zij kennen immers bij uitstek het gebied en zijn gebruikers van
een groot deel van het land.
Ik streef naar een derogatie voor Nederland die ondersteunend is aan de
werkwijze en doelen voor natuur (stikstof), water, klimaat en biodiversiteit,
zoals omschreven in het Nationaal Programma Landelijk gebied en
daarnaast werkbaar is voor de agrarische sector Vanuit het belang dat ik
hecht aan duidelijkheid en zekerheid, zal de Minister voor Natuur en
Stikstof zodra de uitkomsten van de onderhandelingen bekend zijn, deze
betrekken bij de nadere vormgeving van de gebiedsprocessen en de
maatregelen die daarin worden voorgesteld.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 037, nr. 446

3