Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 625

Hulp, handel en investeringen

Nr. 335

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 maart 2022
Met deze brief licht ik toe hoe het kabinet uitvoering geeft aan motie
(Kamerstuk 35 925 XVII, nr. 58) van de Leden Stoffer en Koekkoek. Het
bevorderen van menstruele hygiëne en gezondheid is onderdeel van
verschillende programma’s gericht op Water, Sanitatie en Hygiëne
(WASH) en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR). In
deze brief geef ik voorbeelden van deze activiteiten en, waar mogelijk, de
resultaten.
Vrouwen en meisjes hebben wereldwijd te maken met beperkingen en
uitsluiting rondom menstruatie als gevolg van stigmatisering, gebrek aan
informatie, beperkte beschikbaarheid van – of toegang tot – schone
hulpmiddelen en gebrekkige sanitaire voorzieningen, bijvoorbeeld op
scholen. Armoede maakt meisjes bovendien kwetsbaar voor (seksuele)
uitbuiting in ruil voor maandverband. Veel meisjes gebruiken allerlei
soorten onhygiënische materialen, wat resulteert in infecties en soms
blijvende klachten. Volgens UNICEF mist één op de tien meisjes in Afrika
schooldagen tijdens hun menstruatie, en sommigen stoppen helemaal
met onderwijs, met grote gevolgen voor hun toekomstperspectief.
Meisjes die hun school afmaken trouwen vaak later, hebben een betere
gezondheid, net als hun kinderen, en vaak een hoger inkomen. Daarmee
vormt menstruele hygiëne en gezondheid een belangrijke sleutel tot het
bereiken van gendergelijkheid, SRGR en duurzame, inclusieve sociaaleconomische ontwikkeling.
Er is steeds meer aandacht voor het belang van menstruele hygiëne en
gezondheid en het beleid dat zich hierop richt is volop in ontwikkeling.
Ook de inzet en daaraan verbonden terminologie is aan ontwikkeling
onderhevig. De oorspronkelijke term Menstrual Hygiene Management
refereert vooral aan toegang tot veilige (sanitaire) ruimten en toegang,
gebruik en veilige verwijdering van materialen. De recentere term
Menstrual Health and Hygiene adresseert ook de factoren die verband
houden met menstruatie, zoals kennis, gezondheid, welbevinden en
empowerment. In 2021 heeft de Global Menstrual Collective de term

kst-33625-335
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 625, nr. 335

1

menstruele gezondheid gedefinieerd, die refereert aan fysiek, geestelijk en
sociaal welzijn in relatie tot de menstruatiecyclus.
Inzet:
WASH:
Nederland draagt bij aan het Joint Monitoring Program (JMP) van UNICEF
en de Wereldgezondheidsorganisatie, dat de voortgang van SDG 6, en
vooral WASH, in kaart brengt. In 2021 heeft het JMP voor het eerst
gerapporteerd over menstruele gezondheid in het rapport Progress on
Household Drinking Water, Sanitation and Hygiene 2000–2020. Het JMP
hanteert de indicatoren bewustzijn (voor de eerste menstruatie), het
gebruik van middelen voor menstruatie, toegang tot een private plek in
huis voor verschoning en deelname aan activiteiten tijdens de
menstruatie, zoals scholing, werk en sociale activiteiten.
Activiteiten rondom menstruele gezondheid en hygiëne – de meest
gangbare term in WASH programma’s – zijn een belangrijk onderdeel van
deze door Nederland ondersteunde programma’s en dragen bij aan de
resultaten op de hogergenoemde indicatoren.
Partners zoals UNICEF, dat met langlopende Nederlandse financiering
twee WASH programma’s in een groot aantal landen in Sub-Sahara Afrika
uitvoert, en het WASH SDG 6 Consortium van WASH Alliance International, PLAN International en SNV, werken aan de toegang tot concrete
WASH voorzieningen, aan het beëindigen van stigma en discriminatie,
aan kennisoverdracht en – ontwikkeling, de beschikbaarheid van goede en
betaalbare materialen en integratie van menstruele hygiëne en
gezondheid in strategieën en beleid. Ook wordt gestimuleerd dat vrouwen
en meisjes blijven deelnemen aan activiteiten.
Tot 2021 heeft UNICEF ruim 1800 scholen voorzien van gescheiden
sanitaire voorzieningen, waarbij steeds meer wordt gestuurd op
menstruele gezondheid en hygiëne. In Somalië zijn in 2020 45 scholen
voorzien van WASH-faciliteiten, waarvan 12 scholen met veilige ruimten
voor menstruele hygiëne. In Tanzania zijn in 2020 19 scholen uitgerust met
speciale ruimten voor meisjes, waar ook maandverband voorhanden is.
Verder heeft UNICEF in Ghana, Mauritanië en Sierra Leone 443 onderwijzers getraind in menstruele hygiëne. In Burkina Faso zijn ruim 14.000
studenten getraind.
Het WASH SDG consortium heeft in Tanzania samen met twee gemeenten
en de Arusha Waterautoriteiten een campagne gevoerd op het gebied van
hygiëne en sanitatie waarvan menstruele gezondheid deel uitmaakte. In
Indonesië werken zij samen met tientallen ondernemers die WASH
producten verkopen, inclusief herbruikbaar maandverband. In Oeganda
worden ronde tafel gesprekken georganiseerd met 15 verschillende
nationale en internationale organisaties (NGO’s en WASH netwerken) die
werken aan menstruele gezondheid en hygiëne, inclusief een vertegenwoordiger van het Oegandese Ministerie van Onderwijs en Sport.
Het Finish Mondial Programma, uitgevoerd door de Stichting Waste,
houdt zich bezig met de toegang tot sanitatie en voorziet daarnaast in
trainingen in menstruele gezondheid en hygiëne voor gezondheidswerkers, meisje op scholen en families. Het programma heeft daarmee in
2020 respectievelijk 218, 7.192 en 18.597 personen bereikt.
Tot en met de sluiting in 2020 heeft Nederland intensief samengewerkt
met de Water Supply and Sanitation Collaborative Council (WSSCC), die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 625, nr. 335

2

zich wereldwijd inzette voor de verbetering van sanitatie en hygiëne.
WSSCC had een voortrekkersrol en werkte al sinds 2012 aan het
tegengaan van ongelijkheid en discriminatie in WASH met menstruele
gezondheid en hygiëne als uitgangspunt met instrumenten als beleidsdialogen, capaciteitsontwikkeling en directe implementatie.
Dit heeft in landen als India en Senegal geresulteerd in nationaal beleid
voor menstruele hygiëne, inclusief budget en training. Voorts heeft
WSSCC aan de wieg gestaan van de Global Menstrual Collective voor
betere investering in menstruele gezondheid. In 2020 heeft WSSCC
1.940.000 mensen bereikt met bewustwordingsboodschappen omtrent
menstruele hygiëne en gezondheid.
Het Sanitation and Hygiene fund (SHF), opvolger van WSSCC, zet in op
duurzame investeringen voor menstruele gezondheid en hygiëne en
tegelijkertijd op empowerment van vrouwen en meisjes. Ondersteunde
landen kiezen hun eigen ingang: de bredere sanitatie- en hygiëne
inspanningen of meisjesonderwijs. Het SHF moedigt deze landen aan om
menstruele gezondheid en hygiëne mee te nemen in hun doelen voor
scholen, huishoudens en gezondheidsinstellingen. SHF zet ook in op
ontwikkeling van ondernemerschap in dit kader.
Ook in bilaterale WASH programma’s wordt ingezet op het thema
menstruatie. In Bangladesh heeft het Max Nutri-WASH programma van de
Max Foundation vrouwen in de vruchtbare leeftijd in ruim 130.000
huishoudens toegang gegeven tot goed maandverband.
SRGR:
Vanuit budgetlijn 3.1 voor SRGR inclusief hiv/aids worden verschillende
programma’s en activiteiten van partners gefinancierd met nadrukkelijke
inzet op het verbeteren van menstruele gezondheid en hygiëne.
Menstruele gezondheid is veelal onderdeel van seksuele voorlichtingsprogramma’s, waarbij wordt bijgedragen aan het verbeteren van kennis over
dit onderwerp, peer to peer voorlichting, en doorbreken van taboes onder
jongeren. Ook wordt ingezet op het verbeteren van toegang tot maandverband, bijvoorbeeld door meisjes en vrouwen van maandverband te
voorzien of hen te leren zelf schoon en herbruikbaar maandverband te
maken, en op het verbeteren van WASH faciliteiten in scholen.
Een voorbeeld van een NGO partnerschap dat op die manier menstruele
gezondheid integreert is Break Free! met Plan International Netherlands,
SRHR Africa Trust en het Forum for African Women Educationalists. Een
ander voorbeeld is de samenwerking met IPPF, die Nederland met
ongeoormerkte financiering steunt. Verschillende nationale lidorganisaties
van IPPF werken aan het verbeteren van menstruele gezondheid, zoals
Reproductive Health Uganda (RHU), die trainingen geeft aan jongeren
over het maken van herbruikbaar maandverband en inzet op dialoog met
schoolbesturen om WASH faciliteiten te verbeteren. Via IPPF’s Social
Venture Fund for Youth (YSVF), een Indiaas fonds gericht op het financieren van innovatieve technologieën door jonge Indiase entrepreneurs, is
een startup gefinancierd voor een milieuvriendelijke oplossing voor
verwerking van gebruikt maandverband.
Multilaterale partner UNFPA zet in op het verspreiden van menstruele
producten, met name in humanitaire context, via zogenaamde dignity kits
met daarin onder andere maandverband, ondergoed en zeep. Ook
integreert UNFPA kennis en informatie over menstruele gezondheid, zoals
hoe zelf schoon en herbruikbaar maandverband te maken, in seksuele
voorlichtingsprogramma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 625, nr. 335

3

Bilaterale SRGR programma’s dragen ook bij aan het verbeteren van
menstruele gezondheid. In Benin, Burkina Faso, Burundi, Egypte,
Mozambique, Oeganda, het regionale programma READY+ phase II in
Zuidelijk Afrika, het regionale programma Adolescent Transition in West
Africa in Mali, Burkina Faso en Niger maakt menstruele gezondheid en
hygiëne deel uit van de SRGR programmering. In het programma
Promoting Menstrual Hygiene Management in Bangladesh, dat inmiddels
is afgelopen, werd onder andere samengewerkt met TNO en een lokaal
farmaceutisch bedrijf (Square) voor het ontwikkelen van biologisch
afbreekbaar maandverband.
Het kennisplatform Share-Net heeft een community of practice opgericht
op het gebied van menstruele gezondheid, waar kennis over dit thema
onder de Share-Net leden wordt verzameld en gedeeld. De Jongerenambassadeur1 SRGR, Gendergelijkheid en Keuzevrijheid, Laura Bas, richt zich
dit jaar op menstruatie armoede als een van haar focusthema’s.
Resultaten worden gemeten door te kijken naar het bereik van jongeren
met directe training en (sociale) media met seksuele voorlichting. In de
periode 2019–2020 waren dat ruim 1,7 miljoen jongeren. Er zijn geen data
welk aandeel van deze jongeren ook specifiek informatie ontving over
menstruele gezondheid omdat thema’s binnen seksuele voorlichting niet
worden uitgesplitst.
Uit bovenstaande voorbeelden moge blijken dat veel door Nederland
ondersteunde WASH en SRGR programma’s en partners bijdragen aan
het verbeteren van menstruele gezondheid.
Gezien het belang van menstruele gezondheid voor de rechten,
gezondheid en geestelijk en sociaal welzijn van meisjes en vrouwen zal
het kabinet zich blijven inspannen om menstruele gezondheid te
bevorderen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

1

De Jongerenambassadeur SRGR, Gendergelijkheid en Keuzevrijheid is onafhankelijk maar
heeft volledige toegang tot de beleidsdiscussies binnen de Directie Sociale Ontwikkeling. De
positie komt voort uit een samenwerking tussen het Ministerie van Buitenlandse Zaken en
CHOICE for Youth and Sexuality met onder andere als doel betekenisvolle jongerenparticipatie
in de Nederlandse inzet voor SRGR en gendergelijkheid te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 625, nr. 335

4