Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 654

Kostenbeheersing in de zorg

Nr. 3

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 september 2013
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond bij
enkele fracties behoefte een aantal vragen ter beantwoording voor te
leggen aan de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de brief van 23 mei 2013 inzake het plan van aanpak
Verspilling in de zorg (Kamerstuk 33 654, nr. 1).
De op 21 juni 2013 toegezonden vragen zijn met de door de Minister en de
Staatssecretaris bij brief van 9 september 2013 toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Neppérus
De griffier van de commissie,
Teunissen

kst-33654-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

1

I vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vinden de oprichting van het meldpunt
verspilling een goed initiatief. Zij hebben nog enkele vragen.
Belangrijk is dat meldingen ook vervolg krijgen, en dat de «melder»
onderbouwd te horen krijgt of en zo ja hoe, zo neen waarom niet, de
melding follow-up krijgt. Gaan de bewindspersonen hiervoor zorgen?
Het spreekt deze leden aan dat alle partijen en stakeholders in de zorg bij
het meldpunt betrokken zijn. Dat boezemt vertrouwen in. Echter, als het
aanpakken van verspilling makkelijk was, dan zou dit meldpunt niet nodig
zijn geweest, en hadden veldpartijen dit zelf al gedaan. Hun angst over
ideeën om verspilling tegen te gaan is, dat er bijna altijd wel een veldpartij
zegt «Ja, maar». Kunnen de bewindspersonen ervoor zorgen dat van de
«Ja, maar»-houding geen sprake is bij de aanpak van verspilling?
Inbreng PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA hebben kennis genomen van het plan
van aanpak, gericht op verspilling in de zorg. De overheid vraagt mensen
om meer geld te betalen voor de zorg. Dat schept ook de verplichting om
ondoelmatigheden, verkwisting en verspilling tegen te gaan. In het
regeerakkoord is afgesproken dat verspilling in de zorg te bestrijden. Het
voorliggende plan van aanpak is een goede stap. Deze leden hebben nog
wel een aantal vragen over de uitwerking, de verwachte resultaten en de
ambities van de bewindspersonen op dit punt.
De leden van de fractie van de PvdA zijn blij met de oprichting van het
landelijk Meldpunt Verspilling. Medewerkers in de zorg, patiënten,
betrokkenen; juist deze mensen hebben vaak heel goede ideeën om
verspilling tegen te gaan. Deze leden hebben daarom verzocht een
permanent meldpunt in te stellen, en zijn blij dat de bewindspersonen dit
zo voortvarend aanpakt. Op deze manier kunnen alle mensen, of ze nu
huisarts, medisch specialist, verpleegkundige zijn of patiënt, consument of
betrokken burger, op een vast punt melden waar sprake is van verspilling.
Er zijn inmiddels al veel meldingen bij het meldpunt binnengekomen. Een
veel gehoorde klacht is dat niet zichtbaar is over welke onderwerpen al
meldingen zijn binnengekomen. Krijgen de bewindspersonen deze
signalen ook? Zien zij mogelijkheden om een geanonimiseerde groslijst
zichtbaar te maken, of een globaal overzicht te geven van al genoemde
onderwerpen?
De leden van de fractie van de PvdA concluderen dat in het actieplan geen
concrete doelstellingen zijn opgenomen ten aanzien van de mogelijke
besparingen. De bewindspersonen spreken uit alles te doen wat binnen
hun macht ligt om verspilling in de zorg tegen te gaan. Deze leden vragen
wat de verwachtingen zijn van de bewindspersonen ten aanzien van de
mogelijke besparingen. Welke taakstelling denken zij te kunnen dekken
met de besparingen die voortkomen uit het aanpakken van de verspilling?
Kunnen zij een tipje van de sluier oplichten van wat voor suggesties al
geleverd zijn?
De thema-projecten «verspilling van genees- en hulpmiddelen» en
«verspilling in de langdurige zorg» zijn gestart in mei 2013. De leden van
de fractie van de PvdA vragen de bewindspersonen of de Kamer nog voor
de begroting een overzicht kan ontvangen van de gedane voorstellen in
deze thema’s; welke zinnig zijn en welke niet; en op welke wijze deze
voorstellen al betrokken kunnen worden bij de begroting van 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

2

Inbreng PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het plan van aanpak «Het tegengaan van Verspilling in de Zorg». De
bewindspersonen schrijven in hun brief dat het aanpakken van de
verspilling in de langdurige zorg «op korte termijn een concreet resultaat
kan opleveren». Deze leden willen graag weten welke termijn en welk
concreet resultaat de bewindspersonen voor ogen hebben.
In de aanleiding lezen de leden van de PVV-fractie dat het bestrijden van
verspilling in de zorg als middel genoemd word om de stijging van de
zorgkosten te beperken. Met hoeveel euro denken de bewindspersonen de
stijging van de zorgkosten te beperken? Zijn de bewindspersonen bereid,
indien het aanpakken van verspilling voldoende oplevert, voorgenomen
bezuinigingen niet door te voeren?
Binnen het Ministerie van VWS zijn al activiteiten gaande, gericht op het
terugdringen van verspilling. Deze leden willen graag een overzicht
ontvangen van deze activiteiten, met daarbij de inmiddels behaalde
resultaten en welke resultaten de bewindspersonen nog verwachten te
behalen.
De thema-projecten bepalen welke meldingen prioriteit krijgen.
Genoemde leden vrezen dat meldingen die geen prioriteit krijgen,
onderop de stapel belanden en nooit behandeld worden. Kunnen de
bewindspersonen garanderen dat er naar elke melding gekeken zal
worden?
Zij delen de opvatting dat verspilling een breed begrip is. Miljoenen euro’s
die op gaan aan ontslagvergoedingen voor falende zorgbestuurders is wat
de PVV-fractie betreft ook verspilling. Delen de bewindspersonen deze
opvatting? Zo ja, welke acties gaan zij ondernemen om deze vorm van
verspilling terug te dringen?
Ook de managementlagen zijn deze leden een doorn in het oog. Wanneer
een verpleegkundige een teammanager, zorgmanager, locatiemanager,
regiomanager en algemeen directeur boven zich heeft staan, kan het niet
anders dan dat er ontzettend veel geld verspild wordt. Hoe denken de
bewindspersonen hierover? Zijn zij voornemens een overheadnorm in te
stellen of verspilling aan managementlagen tegen te gaan? Zo nee,
waarom niet?
Verspilling is in de ogen van deze leden bijvoorbeeld ook het ’s nachts
gebruiken van luiers bij continente ouderen. Immers, als het personeel
deze ouderen helpt bij de toiletgang, is het gebruik van luiers overbodig.
Delen de bewindspersonen deze opvatting, en welke acties gaan zij
ondernemen om dergelijke vormen van verspilling uit te bannen?
Er is op dit moment een luier op de markt met een absorptievermogen
van 5 liter. Wat de leden van de PVV-fractie betreft is het uit den boze dat
zorginstellingen overstappen op dergelijke producten om verspilling
tegen te gaan. Hoe gaan de bewindspersonen er zorg voor dragen dat de
strijd tegen verspilling niet ten koste gaat van goede, menselijke zorg?
Inbreng SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van het plan van
aanpak Verspilling in de zorg. Zij vinden het positief dat de bewindspersonen gaan kijken welke verspilling in de zorg aangepakt kan worden.
Deze leden ontvangen al jarenlang vele klachten van patiënten, zorgverleners en zorgaanbieders over verspilling in de zorg. Burgers balen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

3

enorme verspilling in de zorg en de hoge rekeningen waarmee zij
geconfronteerd worden. Zij willen weten wat de bewindspersonen nu en
in voorgaande jaren hebben gedaan met signalen van verspilling. Verder
willen zij een overzicht ontvangen van lopende initiatieven die zich richten
op verspilling in de zorg. Voorts willen zij weten of een meldpunt
noodzakelijk is, omdat al jarenlang bekend is waar de knelpunten van
verspilling zich voordoen. Zij ontvangen hier graag een toelichting op.
De leden van de SP-fractie constateren dat er met beroepsverenigingen
gewerkt gaat worden om de verspilling in de zorg aan te pakken. Zij lezen
in het plan van aanpak dat (indien relevant) zorgverleners, zorgaanbieders
en anderen betrokken zullen worden. Zij willen weten waarom de
bewindspersonen hiervoor gekozen hebben en hoe dit zich verhoudt met
de brief van 29 jl, waarin de bewindspersonen aangeven met zorgverleners, zorgverzekeraars en patiënten te willen samenwerken. Zij willen
weten waarom deze personen niet direct betrokken worden bij het plan.
Zij wijzen erop dat juist deze personen dagelijks te maken hebben met
verspilling, en begrijpen niet waarom deze mensen enkel bij relevantie
betrokken worden bij het plan van aanpak. Voorts willen deze leden weten
welke verantwoordelijkheid de zorgverzekeraars nemen om verspilling in
de zorg aan te pakken. Zij willen hier opheldering over.
De leden van de SP-fractie willen weten of naast genees- en hulpmiddelen, de langdurige zorg, verspilling in de ziekenhuiszorg en GGZ ook
gekeken wordt naar overhead, en eigen vermogens van zorgaanbieders,
omdat dit geld immers niet naar de zorg gaat.
Zij vragen de bewindspersonen om een overzicht van de afgelopen 10
jaar, waarin per zorgsector de overhead en eigen vermogens worden
weergegeven. Gaan de bewindspersonen normen stellen aan overhead en
eigen vermogens? Zo ja, welke? Zij willen hierop een uitgebreide
toelichting ontvangen.
Voorts willen deze leden een overzicht ontvangen waarin alle reclamebudgetten van zorgverzekeraars en zorgaanbieders worden weergegeven van
de afgelopen 10 jaar. Tevens willen zij een overzicht ontvangen van alle
acquisitiekosten die zorgverzekeraars en zorgaanbieders de afgelopen 10
jaar hebben gemaakt. Zij vragen de bewindspersonen of zij dit geld ook
aanmerken als verspilling, en of deze uitgaven betrokken worden bij het
plan van aanpak om verspilling in de zorg terug te dringen.
De bewindspersonen geven in hun brief aan dat zij bereid zijn om alles te
doen wat binnen hun macht ligt om verspilling in de zorg aan te pakken.
Deze leden zijn benieuwd welke rol de bewindspersonen nu precies
innemen. Sturen zij enkel initiatieven aan, of gaan zij daadwerkelijk
werken aan het veranderen van regels die de verspilling in de zorg
veroorzaakt? Zij vragen hier opheldering over. Tot slot vragen deze leden
aan de bewindspersonen of verspilling al het geld is dat niet naar de zorg
gaat, uitgezonderd, van organisatorische kosten, bijvoorbeeld loon van
personeel. Zij vragen de bewindspersonen hierop te reageren.
Inbreng CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief en het plan van aanpak over verspilling in de zorg. Zij zijn
positief dat verspilling in de zorg op deze manier breed en met partijen uit
het veld door het Ministerie van VWS wordt opgepakt. Voor de
CDA-fractie is het van belang dat in verband met de houdbaarheid van de
zorgkosten op lange termijn en voor de volgende generaties er een actief
en transparant programma loopt om verspilling in de zorg tegen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

4

Genoemde leden hebben naar aanleiding van de brief en het plan van
aanpak nog enkele vragen.
1) Het is uit de brief en het plan van aanpak niet helemaal duidelijk
geworden of er gewerkt zal gaan worden met concrete en haalbare
doelstellingen bij elk van de thema’s.
Zij vragen of er op deze manier wel inzichtelijk kan worden gemaakt of
er straks sprake zal zijn van concrete vermindering van verspilling in
de zorg. Hoe zien de bewindspersonen dat?
2) Hebben de bewindspersonen de verwachting of zij – op termijn –
inzichtelijk kunnen maken hoeveel de plannen tot aanpak van
verspilling financieel zullen gaan opleveren?
Zijn er financiële middelen beschikbaar voor de uitvoering van het plan
van aanpak verspilling in de zorg?
3) Wordt er bij de themaprojecten ook rekening gehouden met het
bewerkstellingen van een cultuuromslag in de zorg? Worden mensen
daarin «meegenomen»?
4) Het meldpunt verspilling in de zorg is nu enkele weken open. Kan er al
wat over de meldingen gezegd worden? Zo ja, welke voorbeelden zijn
dit? Zo nee, waarom niet? Is het meldpunt voldoende onder de
aandacht gebracht bij patiënten, cliënten en zorgprofessionals?
5) Het themaproject verspilling van genees- en hulpmiddelen is gestart of
staat op het punt van starten. De respondenten geven aan dat
bewustwording van zorgkosten een oplossing kan zijn. Dit sluit aan bij
de motie van het lid Smilde (33 000 XVI nr. 45). Kunnen de bewindspersonen aangeven hoe ver het staat met de uitvoering van deze motie?
6) In het plan van aanpak wordt aangegeven dat er soms geen directe
oplossing mogelijk is vanwege een financiële/economische afweging,
wettelijke bepalingen of omdat deze meldingen niet over verspilling
gaan. Het laatste kunnen de leden van de CDA-fractie zich voorstellen,
maar zij kunnen zich voorstellen dat er ook serieus gekeken wordt of
wetgeving nog noodzakelijk is, dan wel aangepast kan of moet
worden. Graag ontvangen zij een reactie van de bewindspersonen
hierop.
7) De leden van de CDA-fractie kunnen zich voorstellen dat er bij het
meldpunt zaken gemeld worden die zich afspelen op de scheidslijn van
fraude en verspilling. Kunnen de bewindspersonen aangeven hoe
hiermee om wordt gegaan?
Inbreng D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het plan van
aanpak voor het tegengaan van verspilling in de zorg. Deze leden juichen
toe dat er met een duidelijke projectstructuur werk wordt gemaakt van de
aanpak van verspilling. Zij hebben wel enige vragen en opmerkingen bij
het plan van aanpak en de begeleidende brief.
Zo constateren de leden van de D66-fractie dat in het plan van aanpak
concrete doelstellingen ontbreken. Wat zijn de beoogde resultaten van het
programma? In het regeerakkoord wordt het bestrijden van verspilling in
de zorg genoemd als middel om de stijging van de zorgkosten te
beperken. In het plan van aanpak ontbreekt echter een visie op de vraag
welke plaats het Programma inneemt in de bredere discussie over de
betaalbaarheid van de zorg. Kunnen de bewindspersonen deze visie de
Kamer alsnog doen toekomen? Is aan het Programma een budgettaire
opbrengst gekoppeld, en zo ja, van welke omvang? Kent het een
Programma een doelstelling ten aanzien van de vereenvoudiging en
vermindering van regelgeving?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

5

De bewindspersonen schrijven in hun brief dat alleen als er bij alle
partijen de wil is om verantwoordelijkheid te nemen om verspilling aan te
pakken, de ervaren verspilling kan worden bestreden. Het gaat dus niet
enkel om het identificeren van verspilling en het daarop acteren, maar om
een daadwerkelijke mentaliteitsverandering binnen de zorg, zo begrijpen
de leden van D66-fractie hieruit. Wat gaan de bewindspersonen doen om
deze mentaliteitsverandering binnen de zorg te bewerkstellingen?
Er zijn al diverse activiteiten gaande die gericht zijn op het terugdringen
van verspilling in de zorg, zo lezen de leden van de D66-fractie. Deze leden
missen echter aandacht voor het terugdringen van «no show» in de zorg.
Het percentage patiënten dat zonder afmelding niet komt opdagen bij een
afspraak in het ziekenhuis bedraagt gemiddeld zo’n 4 procent. Dat leidt
naar schatting tot een verspilling van ongeveer € 300 miljoen per jaar. Zijn
de bewindspersonen bereid de aanpak van «no show» mee te nemen bij
het tegengaan van verspilling? Deze leden vragen de bewindspersonen
een onderzoek te starten naar de wijze waarop (elektronische) afspraakherinneringen en boetes daarbij beter kunnen worden ingezet. Zij vragen
daarin ook mee te nemen hoe de service aan de patiënt verbeterd kan
worden door het terugdringen van wachttijden en het invoeren van
digitale afspraaksystemen.
De aan het woord zijnde leden vragen voorts hoe precies de afbakening
plaatsvindt tussen verspilling en fraude. Bij het onderzoek naar verspilling
kunnen immers ook mazen in het totale systeem aan de orde komen die
kunnen wijzen op mogelijkheden voor fraude.
De leden van de D66-fractie lezen dat het plan van aanpak voorziet in het
inrichten van vier themaprojecten. In het plan wordt in het kader van
project 3 echter afwisselend gesproken over verspilling in «de cure»
respectievelijk «de ziekenhuiszorg». De aan het woord zijnde leden
merken op dat de curatieve zorg breder is dan enkel de ziekenhuiszorg.
Wordt in themaproject 3 breder gekeken dan enkel de ziekenhuiszorg?
De kern van het Programma wordt gevormd door het landelijk Meldpunt
Verspilling, zo lezen de leden van de D66-fractie. Dat het Meldpunt
voorziet in een behoefte blijkt uit het feit dat op het moment van schrijven
reeds meer dan 14.600 meldingen hebben plaatsgevonden. Dat roept bij
hen wel de vraag op hoe met dit grote aantal meldingen wordt
omgegaan. Meldingen en signalen worden semi-automatisch geregistreerd en gerubriceerd, teneinde de verwerking uitvoerbaar te houden.
Welke criteria worden daarbij gehanteerd? Hoe wordt voorkomen dat
relevante meldingen verloren raken? Hoe worden deze meldingen
omgezet in concrete acties?
Inbreng ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met interesse kennis
genomen van het plan van aanpak gericht op het tegengaan van
verspilling in de zorg. Zij vinden het belangrijk dat verspilling in de zorg
wordt aangepakt. Zij hebben enkele vragen over het plan van aanpak.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat, gezien de grote
hoeveelheid meldingen die worden verwacht, er niet op elke melding
individueel gereageerd zal worden. Op basis van welke informatie wordt
een groot aantal meldingen verwacht? Indien er al veel informatie bekend
is, hoe komt het dat er dan toch een meldpunt nodig is? Welk beleid,
wordt er zolang het onderzoek loopt, op basis van de vermeende
informatie al ingezet om verspilling in de zorg tegen te gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

6

Voor de leden van de ChristenUnie-fractie is het onduidelijk of de
verschillende initiatieven, om de onnodige kosten in de zorg terug te
dringen, met elkaar verbonden zijn. Zij kunnen zich namelijk voorstellen
dat meldingen die binnenkomen bij het meldpunt «administratieve
lasten» overlap hebben met de meldingen «verspilling in de zorg». Ook
kunnen bevindingen die naar voren komen uit het onderzoek naar «fraude
en oneigenlijk gebruik in de zorg» diezelfde overlap hebben. Deze leden
zien graag dat deze verschillende onderzoeken geen «verspilling van
rapporten» opleveren.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen toelichting op de hoogte van
de bezuinigingsdoelstelling die de bewindspersonen heeft voor het
aanpakken van verspilling in de zorg.
De leden van de ChristenUnie-fractie zouden graag zien dat zorgverzekeraars en zorgorganisaties beter benaderbaar worden voor cliënten, als het
gaat om het tegengaan van verspilling in de zorg. Op welke wijze kunnen
zorgverzekeraars en zorgorganisaties voorkomen dat cliënten nul op het
rekest krijgen wanneer zij rechtstreeks (en niet via het meldpunt)
verspilling, fraude of overbodige administratieve lasten melden. Graag
zien deze leden dat het stimuleren van een proactieve en positieve
houding van zorgverzekeraars en zorgorganisaties naar cliënten toe wordt
meegenomen in het plan van aanpak om verspilling in de zorg tegen te
gaan.
Inbreng 50PLUS-fractie
De leden van de fractie 50PLUS danken de bewindspersonen voor de brief
en het plan van aanpak tegen verspilling in de zorg. Zij zijn zeer content
met de uitgebreide aandacht voor dit onderwerp. Het programma
Verspilling in de Zorg oogt uitgebreid en doordacht.
Deze leden vinden het van groot belang dat onnodige (zorg-)uitgaven
worden tegengegaan. Zoals bekend wordt verondersteld, zijn zij geen
voorstander van de ingezette bezuinigingen binnen de langdurige zorg, en
vinden het daarom belangrijk op andere plaatsen de middelen daarvoor te
halen. Op deze wijze kan zoveel mogelijk geld ook daadwerkelijk aan zorg
besteed worden.
De leden van de 50PLUS-fractie waarderen met name dat er veel
veldpartijen betrokken zijn bij de opzet en uitrol van het programma. Het
landelijk Meldpunt Verspilling mag daarbij zeker niet onvermeld blijven,
omdat op deze wijze mensen «van de werkvloer» hun vaak heel concrete
bijdrage kunnen leveren. Op deze wijze ontstaat er veel maatschappelijk
draagvlak én brede input. Dit gebeurt ook, getuige het grote aantal
meldingen dat inmiddels gedaan is. De onderverdeling in de vier
themaprojecten geeft structuur en richting.
Graag willen zij één opmerking maken. Er wordt aangegeven dat het
programma gedurende deze kabinetsperiode blijft lopen, en daarna wordt
bezien of en hoe dit verder zal gaan. Deze leden dringen er op aan nu al te
besluiten het programma door te laten lopen, omdat nu al te voorzien is
dat één kabinetsperiode onvoldoende is om de nodige acties goed op te
pakken en uit te rollen. Ten eerste omdat een kabinetsperiode onvoorzien
korter kan zijn dan gepland, maar vooral omdat het van belang is dit
probleem blijvend aan te pakken. Slimme oplossingen zijn en blijven
immers van belang om de gezondheidszorg efficiënt en betaalbaar te
houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

7

II Reactie van de bewindspersonen
De leden van de fracties van de VVD, PvdA, PVV, SP, CDA, D66,
ChristenUnie en 50plus hebben ons op 21 juni 2013 vragen en opmerkingen voorgelegd in het kader van het VSO over het plan van aanpak van
Verspilling in de zorg dat op 23 mei 2013 aan de vaste commissie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport is gezonden. Wij danken de leden van
de fracties voor hun steun aan de aanpak van verspilling. Tevens danken
wij hen voor de inbreng en geven we hieronder de antwoorden op de
gestelde vragen.
Inbreng VVD-fractie
1.
Belangrijk is dat meldingen ook vervolg krijgen, en dat de «melder»
onderbouwd te horen krijgt of en zo ja hoe, zo neen waarom niet, de
melding follow-up krijgt. Gaan de bewindspersonen hiervoor zorgen?
Iedereen (cliënten, patiënten, mantelzorgers en zorgverleners) die een
melding doet bij het Meldpunt Verspilling in de zorg, doet dit anoniem.
Daarom volgt er geen individuele terugkoppeling naar de melder. Wel kan
de melder zich inschrijven voor een nieuwsbrief om zo op de hoogte te
blijven van hoe (met behulp van de meldingen) de verspilling in de zorg
wordt teruggedrongen. De eerste nieuwsbrief is verzonden op 23 juli
2013.
2.
Kunnen bewindspersonen ervoor zorgen dat van de «Ja, maar»-houding
geen sprake is bij de aanpak van verspilling?
Het succes van en het behalen van concrete resultaten door het
Programma Verspilling in de zorg wordt vooral bepaald door het
commitment van de relevante veldpartijen. Met een aantal veldpartijen is
het plan van aanpak besproken. Ook is gesproken over de steun van deze
organisaties bij de voorgestelde aanpak. Alleen als bij alle partijen de wil
er is om verantwoordelijkheid te nemen om verspilling aan te pakken, kan
de ervaren verspilling worden bestreden. Als daarvoor eigen belangen
opzij kunnen worden gezet, dan kunnen we met elkaar veel bereiken. Wij
zijn bereid om alles te doen wat binnen onze macht ligt om verspilling in
de zorg tegen te gaan. Door in het verdere verloop van het Programma
samen te blijven werken hebben wij er vertrouwen in dat een ieder zijn
verantwoordelijkheid zal nemen en er geen sprake zal zijn van een «ja,
maar»-houding. Dat neemt niet weg dat sommige maatregelen tegen
verspilling complex zijn. Die complexiteit mag geen excuus zijn om een
oplossing te vinden.
Inbreng PvdA-fractie
1.
Een veel gehoorde klacht is dat niet zichtbaar is over welke onderwerpen
al meldingen zijn binnengekomen. Krijgen de bewindspersonen deze
signalen ook?
2.
Zien zij mogelijkheden om een geanonimiseerde groslijst zichtbaar te
maken, of een globaal overzicht te geven van al genoemde onderwerpen?
De signalen waar u naar verwijst herkennen wij niet. Melders die hebben
aangegeven een nieuwsbrief te willen ontvangen hebben de eerste
nieuwsbrief op 23 juli jl. ontvangen. Een overzicht van genoemde
onderwerpen, op basis van een steekproef uit de meldingen, hebben wij u

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

8

toegestuurd in de brief Verspilling in de zorg van 19 juli jl. (Kamerstuk
33 654, nr. 2). Zoals aangekondigd voorzien wij u in september van een
complete cijfermatige analyse van alle meldingen.
3.
Deze leden vragen wat de verwachtingen zijn van de bewindspersonen
ten aanzien van de mogelijke besparingen. Welke taakstelling denken zij te
kunnen dekken met de besparingen die voortkomen uit het aanpakken van
de verspilling?
Het belang van het tegengaan van verspilling is groot, omdat verspilling
de betaalbaarheid van de zorg aantast, evenals de solidariteit waar het
zorgstelsel op gebaseerd is. Om verlaagde uitgavengroei te realiseren, zet
de zorgsector extra in op maatregelen die de doelmatigheid en de
kwaliteit van de zorg verbeteren. Recent is er met ziekenhuizen, medisch
specialisten, GGZ, huisartsen, zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties
tot onderhandelaarsakkoorden gekomen die erop neer komen dat het
groeipercentage van de zorguitgaven verder wordt teruggebracht: naar
1,5% in 2014 en 1% per jaar van 2015 tot en met 2017. Dit levert een extra
besparing op van ongeveer 1 miljard euro. De bestaande overeenkomsten
met sectoren worden daarop aangepast en verlengd. Het aanpakken van
verspilling zal partijen in staat stellen efficiënter te werken en doelmatiger
zorg te verlenen, opdat de groei binnen de afgesproken percentages blijft
zonder dat het de zorg raakt of wachtlijsten veroorzaakt.
4.
Kunnen zij een tipje van de sluier oplichten van wat voor suggesties al
geleverd zijn?
Dat verspilling in de zorg leeft, blijkt wel uit de vele reacties die wij tot nu
toe hebben ontvangen via het Meldpunt Verspilling. Op het moment van
schrijven zijn er ca 15.500 meldingen ontvangen. In juli is uw Kamer
geïnformeerd (Kamerstuk 33 654, nr. 2) over de aard van de meldingen en
onderwerpen waar de suggesties over gaan. Die informatie was
gebaseerd op een forse steekproef. Zoals aangekondigd voorzien wij u in
september van een complete cijfermatige analyse van alle meldingen.
5.
De leden van de fractie van de PvdA vragen de bewindspersonen of de
Kamer nog voor de begroting een overzicht kan ontvangen van de gedane
voorstellen in deze thema’s; welke zinnig zijn en welke niet; en op welke
wijze deze voorstellen al betrokken kunnen worden bij de begroting van
2014.
In september ontvangt uw Kamer de cijfermatige analyse van alle
meldingen. Voorafgaand aan de begrotingsbehandeling wordt de Kamer
geïnformeerd over de voortgang van het Programma Verspilling in de
zorg, waaronder de themaprojecten «verspilling in de langdurige zorg» en
«verspilling genees- en hulpmiddelen». Waar mogelijk worden in die
voortgangsrapportage per themaproject ook de voorgenomen acties die
het veld en VWS gaan ondernemen, toegelicht en uitgewerkt.
Inbreng PVV-fractie
1.
De bewindspersonen schrijven in hun brief dat het aanpakken van de
verspilling in de langdurige zorg «op korte termijn een concreet resultaat
kan opleveren». Deze leden willen graag weten welke termijn en welk
concreet resultaat de bewindspersonen voor ogen hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

9

Bij het aanpakken van verspilling in de langdurige zorg (maar ook op de
andere terreinen) hebben we voor ogen dat samen met veldpartijen in
verschillende fasen concrete resultaten bereikt kunnen worden. Deze
resultaten worden geformuleerd in het nog op te stellen actieplan van het
themaproject langdurige zorg. Dit actieplan wordt opgesteld en uitgevoerd door verantwoordelijke (veld)partijen die in staat zijn verspilling
tegen te gaan. In oktober zullen wij u hierover informeren.
2.
Met hoeveel euro denken de bewindspersonen de stijging van de
zorgkosten te beperken?
3.
Zijn de bewindspersonen bereid, indien het aanpakken van verspilling
voldoende oplevert, voorgenomen bezuinigingen niet door te voeren?
Recent is er met ziekenhuizen, medisch specialisten, GGZ, huisartsen,
zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties tot onderhandelaarsakkoorden
gekomen die erop neer komen dat het groeipercentage van de zorguitgaven verder wordt teruggebracht: naar 1,5% in 2014 en 1% per jaar van
2015 tot en met 2017. Dit levert een extra besparing op van ongeveer 1
miljard euro. De bestaande overeenkomsten met sectoren worden daarop
aangepast en verlengd. Het aanpakken van verspilling zal partijen in staat
stellen efficiënter te werken en doelmatiger zorg te verlenen, opdat de
groei binnen de afgesproken percentages blijft zonder dat het de zorg
raakt of wachtlijsten veroorzaakt.
De hervorming van de langdurige zorg is nodig om die zorg voor de
langere termijn kwalitatief beter en financieel houdbaar te maken. De
aanpak van verspilling, alsook bijvoorbeeld fraude, levert hopelijk een
substantiële bijdrage maar maakt de noodzaak tot hervorming niet
overbodig.
4.
Binnen het Ministerie van VWS zijn al activiteiten gaande, gericht op
verspilling. Deze leden willen graag een overzicht ontvangen van deze
activiteiten, met daarbij de inmiddels behaalde resultaten en welke
resultaten de bewindspersonen nog verwachten te behalen.
Er zijn inderdaad veel lopende activiteiten binnen VWS die ook het
onderwerp verspilling raken. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan de
hervorming van de langdurige zorg en de recent gesloten onderhandelaarsakkoorden. Meer specifieke trajecten en beleid betreffen onder
andere PGB’s, het experiment regelarme instellingen, het vervolg op het
bestuurslijk overleg farmacie (de «kwaliteitsagenda») en het programma
In Voor Zorg. Op basis van het meldpunt en de gesprekken met het veld
moet eerst blijken welke vormen van verspilling vaak voorkomen, en
welke vormen van verspilling we kunnen oppakken om concreet actie
tegen te ondernemen. Als een melding verwant is aan al bestaande
activiteiten (intern VWS of extern), dan wordt deze niet (direct) opgepakt
door een themaproject. Het Programmabureau draagt er in die situaties
zorg voor dat deze meldingen worden doorgeleid naar andere initiatieven
die daarvoor binnen of buiten VWS bestaan (of waarbij VWS is
betrokken). Het Programma zal deze initiatieven blijven volgen en hier
gaandeweg over rapporteren om een zo volledig mogelijk beeld te
hebben van de aanpak van verspilling in de zorg.
5.
Kunnen de bewindspersonen garanderen dat er naar elke melding
gekeken zal worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

10

Ja. Wij merken hierbij op dat het Meldpunt zo is ingericht dat een groot
deel van de meldingen op basis van een inmiddels uitgewerkt analysekader geautomatiseerd gelezen en gecategoriseerd kan worden. De
meldingen waarvoor dat niet mogelijk is worden allemaal fysiek gelezen
en gecategoriseerd. De gecategoriseerde meldingen, inclusief alle daarbij
door de melders gedane voorstellen voor verbetering, gaan naar de
themawerkgroepen. Deze groepen zullen op basis hiervan met een aanpak
komen van de belangrijkste en meest kansrijke onderwerpen.
6.
Miljoenen euro’s die op gaan aan ontslagvergoedingen voor falende
zorgbestuurders is wat de PVV-fractie betreft ook verspilling. Delen de
bewindspersonen deze opvatting? Zo ja, welke acties gaan zij ondernemen om deze vorm van verspilling terug te dringen?
De honorering van sommige bestuurders in de publieke en de semipublieke sector heeft de afgelopen jaren de nodige (negatieve) publiciteit
gekregen. Er is inmiddels regelgeving opgesteld en in werking getreden
om te bewerkstelligen dat er op dit punt sprake wordt en blijft van een
maatschappelijk verantwoord niveau. Met de Wet normering topinkomens, die op 1 januari 2013 in werking is getreden, is er nu een
afdoende instrument beschikbaar om hier een norm te stellen en te
handhaven.
7.
Wanneer een verpleegkundige een teammanager, zorgmanager, locatiemanager, regiomanager en een algemeen directeur boven zich heeft
staan, kan het niet anders dan dat er ontzetten veel geld verspild wordt.
Hoe denken de bewindspersonen hierover? Zijn zij voornemens een
overheadnorm in te stellen of verspilling aan managementlagen tegen te
gaan? Zo nee, waarom niet?
Bestuurders van zorgorganisaties zijn zelf verantwoordelijk voor de wijze
waarop zij hun organisatie inrichten. Wij kunnen vanuit Den Haag niet
voor elke instelling bepalen of het wel of niet nodig is om bijvoorbeeld
een zorgmanager aan te stellen. Wij zijn daarom niet van plan een
overheadnorm in te stellen. Wel ondersteunen wij met het programma In
Voor Zorg instellingen om zo effectief mogelijk te werken en de overhead
terug te dringen. Bovendien lijkt een dergelijke norm niet overeen te
komen met de wens zo regelarm mogelijk te werken. In de curatieve zorg
zal concurrentie er ook toe leiden dat te veel overhead de kosten opstuwt
en de instelling zich daardoor uit de markt prijst.
8.
Verspilling is in de ogen van deze leden bijvoorbeeld ook het ’s nachts
gebruiken van luiers bij continente ouderen. Immers, als het personeel
deze ouderen helpt bij de toiletgang, is het gebruik van luiers overbodig.
Delen de bewindspersonen deze opvatting, en welke acties gaan zij
ondernemen om dergelijke vormen van verspilling uit te bannen?
9.
Hoe gaan de bewindspersonen er zorg voor dragen dat de strijd tegen
verspilling niet ten koste gaat van goede, menselijke zorg?
Het voorbeeld van luiers bij continente ouderen gaat vooral over het risico
dat kostenbesparingen leiden tot lagere kwaliteit van zorg. Wij moeten er
voor waken dat eventuele maatregelen voor het terugdringen van
verspilling in de zorg niet ten koste gaan van de kwaliteit van de zorg.
Kostenbesparingen en het tegengaan van verspilling zijn evenwel andere
begrippen. Juist door verspilling aan te pakken zijn wij ervan overtuigd
dat dit ruimte oplevert en kansen biedt om kwalitatief betere zorg te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

11

kunnen leveren. Bij de aanpak zal dit punt in ieder geval expliciet worden
meegenomen.
Inbreng SP-fractie
1.
De leden van de SP-fractie willen weten wat de bewindspersonen nu en in
voorgaande jaren hebben gedaan met signalen van verspilling.
2.
Verder willen zij een overzicht ontvangen van lopende initiatieven die zich
richten op verspilling in de zorg.
Signalen van verspilling die wij ontvingen voordat het Programma
Verspilling in de zorg bestond zijn op diverse manieren opgepakt. Deze
signalen zijn ook regelmatig in beleidsontwikkeling meegenomen. Mede
gezien de stijgende zorgkosten en de economische crisis is de noodzaak
(nog) groter geworden om zoveel mogelijk verspilling in de zorg tegen te
gaan. Dit heeft mede geleid tot dit aparte Programma Verspilling in de
Zorg en het Meldpunt Verspilling. Voor antwoord op de vraag over een
overzicht van lopende initiatieven verwijzen wij u naar het antwoord op
vraag 4 van de PVV-fractie waar een aantal hiervan zijn weergegeven. Het
Programma stelt het tegengaan van verspilling centraal, dit onderdeel
wordt integraal in beleid meegenomen.
3.
Voorts willen zij weten of een meldpunt noodzakelijk is, omdat al
jarenlang bekend is waar de knelpunten van verspilling zich voordoen. Zij
ontvangen hier graag een toelichting op.
Een meldpunt van de overheid waar iedereen die in of met de zorg werkt
zijn/haar ervaren verspilling zorgbreed kwijt kan, is naar ons weten nog
niet eerder geïnitieerd. Dit meldpunt is toegankelijk voor patiënt/cliënt,
zorgverlener, mantelzorger en «betrokken burger». Door middel van een
enquête onder zorgverleners over de verspilling van genees- en hulpmiddelen in de zomer 2012 is er inzicht verkregen in waar zorgverleners
verspilling van genees- en hulpmiddelen ervaren. Via het landelijk
Meldpunt Verspilling willen wij ons graag een totaal beeld vormen,
zorgbreed, waar «men» verspilling ervaart. Wij hebben niet de wijsheid in
pacht door te veronderstellen dat «alles al bekend is». Wij laten ons graag
verrassen met goede nieuwe ideeën die verspilling in de zorg kunnen
helpen tegengaan.
4.
Zij willen weten waarom de bewindspersonen hiervoor gekozen hebben
en hoe zich dit verhoudt met de brief waarin de bewindspersonen
aangeven met zorgverleners, zorgverzekeraars en patiënten te willen
samenwerken. Zij willen weten waarom deze personen niet direct
betrokken worden bij het plan.
Er is gekozen om met koepelverenigingen en brancheorganisaties samen
te werken. Deze staan in direct contact met hun achterban en via deze
route kunnen individuele zorgpartijen en patiënten worden betrokken. Dit
sluit niet uit dat er rechtstreeks met individuele partijen wordt samengewerkt indien dit relevant is voor de betreffende acties van een themaproject.
5.
Voorts willen de leden weten welke verantwoordelijkheid de zorgverzekeraars nemen om verspilling in de zorg aan te pakken. Zij willen hier
opheldering over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

12

Zorginkoop is voor verzekeraars een belangrijk instrument om de
kwaliteit, het volume en de prijs van de zorg te beïnvloeden. Het
aanpakken van verspilling en het bevorderen van doelmatigheid liggen in
elkaars verlengde. Op 10 december 2012 heb ik uw Kamer een onderzoeksrapport gestuurd met daarin 20 praktijkvoorbeelden van zorgverzekeraars die door middel van zorginkoop de doelmatigheid bevorderen
(Kamerstuk 30 597, nr. 278). Het rapport bevat voorbeelden van diverse
zorgterreinen en van verschillende verzekeraars.
Overigens heb ik in overleg met Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
aandacht gevraagd voor de aanpak van verspilling. ZN heeft zich daarbij
voorstander getoond van een gezamenlijke aanpak van verspilling en
toezicht. De rol van verzekeraars is dan met name om in hun materiële
controles aan te sluiten op de aanpak van verspilling.
6.
De leden van de SP-fractie willen weten of naast genees- en hulpmiddelen, de langdurige zorg, verspilling in de ziekenhuiszorg en GGZ ook
gekeken wordt naar overhead, en eigen vermogens van zorgaanbieders,
omdat dit geld immers niet naar de zorg gaat.
7.
Zij vragen de bewindspersonen om een overzicht van de afgelopen 10
jaar, waarin per zorgsector de overhead en eigen vermogens worden
weergegeven.
8.
Gaan de bewindspersonen normen stellen aan overhead en eigen
vermogens? Zo ja, welke? Zij willen hierop een uitgebreide toelichting
ontvangen.
Overhead is een ruim begrip. Wij hebben geen informatie ter beschikking
waarin de overhead per zorgsector is weergegeven. Deze informatie
wordt niet standaard door VWS uitgevraagd. Er zijn wel diverse onderzoeken gedaan naar overhead in verschillende sectoren. Uit deze
onderzoeken komen verschillende cijfers naar voren doordat de onderzoekperiode of onderzoeksobjecten anders waren. Berenschot voert
regelmatig een benchmark uit naar overheadkosten. Deze gegevens zijn
niet vrijelijk beschikbaar. Het artikel dat is gepubliceerd naar aanleiding
van het onderzoek dat in 2012 is uitgevoerd noemt de volgende percentages overhead ten opzichte van het totaal aantal fte: VVT 13,6%,
gehandicaptenzorg 15,0% en GGZ 20,3%1. Uit promotieonderzoek van
Mark Huijben komt naar voren dat de gemiddelde overhead over de
periode 2005–2009 voor de VVT 13,2% was, voor de gehandicaptenzorg
14,3%, de ziekenhuizen 15,0%, de UMC’s 17,7% en voor de GGZ 21,0%2.
Tot slot gaf onderzoek van PriceWaterhouseCoopers3 dat in opdracht van
het ministerie in 2010 is uitgevoerd naar overhead in de VVT aan dat
aanbieders die alleen intramurale zorg aanboden in 2009 een overhead
hadden van 10,3%, de aanbieders die alleen extramuraal aanboden 13,0%
en degene die beide vormen van VVT aanboden 15,6%.
Uit datzelfde onderzoek bleek overigens ook dat een lagere overhead niet
betekende dat zorgaanbieders financieel gezonder waren of betere
kwaliteit leverden.
Mede daarom zijn wij van mening dat bestuurders van zorgorganisaties
zelf verantwoordelijk zijn voor de wijze waarop zij hun organisatie
inrichten. Wij kunnen vanuit Den Haag niet voor elke instelling bepalen of
1

http://www.berenschot.nl/inspiratie/%28opinie%29artikelen/%28opinie%29artikelen/artikelen2012/kopie-format-0/
Overhead gewaardeerd. Verbetering van de balans tussen waarde en kosten van overhead bij
organisaties in de publieke sector. Mark Huijben (2011).
3
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-72483.pdf
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

13

het wel of niet nodig is om bijvoorbeeld een zorgmanager aan te stellen.
De zorgaanbieder heeft een contract met een zorgverzekeraar of een
zorgkantoor om zorg te leveren. Wanneer hij relatief veel mensen in dienst
heeft die geen zorg leveren, zal hij ook relatief duur zijn. Verzekeraars en
zorgkantoren kunnen de aanbieders daarop aanspreken of ervoor kiezen
hen niet langer te contracteren. Dat is een goede prikkel om te zorgen dat
de overhead zo laag mogelijk blijft. Wij zijn daarom niet van plan een
overheadnorm in te stellen.
Over de ontwikkeling van het eigen vermogen als percentage van het
totale balanstotaal (de solvabiliteit) heeft het CBS sinds 2007 een
betrouwbare rapportage. Gegevens van voor 2007 heeft het CBS niet
beschikbaar. In onderstaande figuur 1 staat een overzicht van de ontwikkeling van de gemiddelde solvabiliteit per zorgsector tussen 2007en 2011.
In het algemeen wordt aangenomen dat twintig tot vijfentwintig procent4
solvabiliteit nodig is in een kapitaalintensieve sector. Die streefnorm voor
solvabiliteit komt veelvuldig naar voren in studies, bijvoorbeeld door
grote accountancy- en adviesorganisaties, naar de financiële positie van
aanbieders van medisch-specialistische zorg.
Figuur 1: Gemiddelde solvabiliteit per zorgsector (%), 2007–2011

Bron: CBS Statline, 2011 a Instellingen met een omzet groter dan € 1 miljoen

Wij vinden het verstandig dat zorgaanbieders zorgen voor voldoende
solvabiliteit, zodat zij kunnen investeren in vernieuwingen en met hun tijd
mee kunnen gaan. Een goede solvabiliteitspositie helpt zorgaanbieders
bovendien om tegenslagen te overbruggen. Accountants- en adviesbureau BDO geeft bijvoorbeeld in de Benchmark ziekenhuizen 2012 aan
dat naar hun mening «de solvabiliteit toe [dient] te groeien naar minimaal
20%»5. Ook in de Brancheanalyse gezondheidszorg 2012 van PriceWaterhouseCoopers staat dat een solvabiliteit van gemiddeld 18,6% in de zorg
aan de magere kant is6. Echter, elke zorgaanbieder is uniek en het bepalen
van de juiste financieringsmix is maatwerk. Wij zijn er dan ook geen
voorstander van om een algemene norm voor solvabiliteit te stellen. Wel

4

Eigen vermogen uitgedrukt als percentage van het balanstotaal.
BDO, Benchmark ziekenhuizen 2012, oktober 2012.
6
PriceWaterhouseCoopers, Brancheanalyse gezondheidszorg 2012, december 2012.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

14

zijn wij van mening dat aanbieders van medisch-specialistische zorg eerst
een solvabiliteit van 20% moeten opbouwen, alvorens zij winst mogen
uitkeren. Deze specifieke eis is neergelegd in het wetsvoorstel
Voorwaarden voor winstuitkering aanbieders medisch-specialistische zorg
(Kamerstuk 33 168) dat reeds in uw Kamer ligt.
9.
Voorts willen deze leden een overzicht ontvangen waarin alle reclamebudgetten van zorgverzekeraars en zorgaanbieders worden weergegeven van
de afgelopen 10 jaar.
10.
Tevens willen zij een overzicht ontvangen van alle acquisitiekosten die
zorgverzekeraars en zorgaanbieders de afgelopen 10 jaar hebben
gemaakt.
11.
Zij vragen de bewindspersonen of zij dit geld ook aanmerken als
verspilling, en of deze uitgaven betrokken worden bij het plan van aanpak
om verspilling in de zorg terug te dringen.
In antwoord op eerdere Kamervragen van leden van de SP-fractie (d.d.
12 november 2012) heb ik gemeld dat het aan zorgverzekeraars is om zelf
te bepalen of en hoeveel geld wordt uitgegeven aan reclame en acquisitie
om nieuwe verzekerden aan te trekken. Als dit te hoog is, prijzen zij zich
uit de markt met een te hoge premie. Dit valt buiten mijn verantwoordelijkheid en ik heb dan ook geen cijfers over de kosten van de afgelopen 10
jaar. Welke bedragen zorgaanbieders aan reclame en acquisitie besteden
is mij ook niet bekend. Ziekenhuizen organiseren bijvoorbeeld ook
informatiebijeenkomsten voor regionale huisartsen. Hierbij lopen
acquisitie en kennisdeling door elkaar heen. Deze uitgaven merk ik niet
aan als verspilling maar zijn een onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering. Ze worden door mij dan ook niet betrokken in plannen om
verspilling in de zorg tegen te gaan.
12.
Deze leden zijn benieuwd welke rol de bewindspersonen nu precies
aannemen. Sturen zij enkel initiatieven aan, of gaan zij daadwerkelijk
werken aan het veranderen van regels die verspilling in de zorg veroorzaakt? Zij vragen hier opheldering over.
Overduidelijk is dat verspilling in de zorg een doorn in het oog is. Om een
vrijwillige en gemotiveerde inzet van alle betrokkenen te verkrijgen, is het
van belang dat allen de gedachte delen dat verspilling in de zorg de
betaalbaarheid en de toegankelijkheid van de zorg in de weg zit en de
solidariteit aantast. Bij het tegengaan van ervaren verspilling is het van
belang dat bij partijen die hierin een rol kunnen spelen de wil er is om
verantwoordelijkheid te nemen om verspilling aan te pakken. Als daarvoor
eigen belangen opzij kunnen worden gezet, dan kunnen we met elkaar
veel bereiken. Wij zien het als onze rol om partijen bij elkaar te brengen en
om partijen aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Als er regelgeving is die verspilling in de hand werkt, zijn wij uiteraard bereid om
nader te verkennen wat mogelijk is om deze aan te passen.
13.
Tot slot vragen deze leden aan de bewindspersonen of verspilling al het
geld is dat niet naar de zorg gaat, uitgezonderd, van organisatorische
kosten bijvoorbeeld loon van personeel?
Verspilling in de zorg is een breed begrip. Van verspilling spreken wij als
er onnodige of te hoge kosten worden gemaakt die niet noodzakelijk zijn
voor een goede zorgverlening. Er is sprake van het tegengaan van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

15

verspilling als er processen of zorg anders worden georganiseerd
waardoor er ruimte wordt gecreëerd om betere zorg te kunnen leveren.
Inbreng CDA-fractie
1.
Het is uit de brief en het plan van aanpak niet helemaal duidelijk
geworden of er gewerkt zal gaan worden met concrete en haalbare
doelstellingen bij elk van de thema’s. Zij vragen of er op deze manier wel
inzichtelijk kan worden gemaakt of er straks sprake zal zijn van concrete
vermindering van verspilling in de zorg. Hoe zien de bewindspersonen
dat?
In het plan van aanpak «het tegengaan van verspilling» hebben wij u
geïnformeerd dat u jaarlijks een voortgangsrapportage ontvangt over de
activiteiten die samen met de veldpartijen worden opgepakt. De eerste
voortgangsrapportage kunt u van ons verwachten voor de VWS begrotingsbehandeling. Het Programma Verspilling in de Zorg wil samen met
het veld op basis van de meldingen die binnenkomen via het landelijk
Meldpunt Verspilling en overige signalen van cliënten, patiënten,
mantelzorgers en zorgverleners concrete acties oppakken om de ervaren
verspilling in de zorg terug te dringen.
Om tot een effectieve bestrijding van verspilling op korte termijn te komen
die leidt tot een concreet resultaat, zullen keuzes gemaakt moeten
worden. Om dit te bereiken willen we voorkomen dat we onze inzet
richten op brede stelseldiscussies, en juist onze focus richten op het
nastreven van eenduidige doelen en het overgaan tot actie. De nog te
vormen actieplannen van de thema-projecten zullen u informeren welke
afwegingen ten grondslag liggen aan de keuzes die zullen worden
gemaakt.
2.
Hebben de bewindspersonen de verwachting of zij – op termijn –
inzichtelijk kunnen maken hoeveel de plannen tot aanpak van verspilling
financieel zullen gaan opleveren?
Het belang van het tegengaan van verspilling is groot, omdat verspilling
de betaalbaarheid van de zorg aantast, evenals de solidariteit waar het
zorgstelsel op gebaseerd is. Om verlaagde uitgavengroei te realiseren, zet
de zorgsector extra in op maatregelen die de doelmatigheid en de
kwaliteit van de zorg verbeteren. Recent is er met ziekenhuizen, medisch
specialisten, GGZ, huisartsen, zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties
tot onderhandelaarsakkoorden gekomen die erop neer komen dat het
groeipercentage van de zorguitgaven verder wordt teruggebracht: naar
1,5% in 2014 en 1% per jaar van 2015 tot en met 2017. Dit levert een extra
besparing op van ongeveer 1 miljard euro. De bestaande overeenkomsten
met sectoren worden daarop aangepast en verlengd. Het aanpakken van
verspilling zal partijen in staat stellen efficiënter te werken en doelmatiger
zorg te verlenen, opdat de groei binnen de afgesproken percentages blijft
zonder dat het de zorg raakt of wachtlijsten veroorzaakt.
3.
Zijn er financiële middelen beschikbaar voor de uitvoering van het plan
van aanpak verspilling in de zorg?
Het aanpakken van verspilling zal partijen in staat stellen efficiënter te
werken, opdat er meer ruimte ontstaat om betere zorg te leveren en om
geld dat inefficiënt werd ingezet anders te besteden. Wij zijn ervan
overtuigd dat betrokkenen gemotiveerd zijn om hun zorgprocessen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

16

optimaal in te richten en daarover van elkaar te leren. Wij zien dat dit op
vrijwillige basis gebeurt.
VWS voorziet in de begeleiding hiervan door de oprichting van het
Programma Verspilling. Hiervoor is een beperkt programmabudget
gereserveerd. Onderdeel van dit Programma is het landelijke Meldpunt
Verspilling, dat uit het programmabudget wordt gefinancierd.
4.
Wordt er bij de themaprojecten ook rekening gehouden met het bewerkstelligen van een cultuuromslag in de zorg? Worden mensen daarin
«meegenomen»?
Het succes van en het behalen van concrete resultaten door het
Programma Verspilling in de zorg wordt vooral bepaald door het
commitment van de relevante veldpartijen. Met een aantal veldpartijen is
het plan van aanpak besproken. Ook is gesproken over de steun van deze
organisaties bij de voorgestelde aanpak. Alleen als bij alle partijen de wil
er is om verantwoordelijkheid te nemen om verspilling aan te pakken, kan
de ervaren verspilling worden bestreden. Als daarvoor eigen belangen
opzij kunnen worden gezet, dan kunnen we met elkaar veel bereiken. Wij
zijn bereid om alles te doen wat binnen onze macht ligt om verspilling in
de zorg tegen te gaan. Door in het verdere verloop van het Programma
samen te blijven werken is er vertrouwen dat een ieder zijn verantwoordelijkheid zal nemen. Verder wordt in het programma In voor Zorg voor de
langdurige zorg juist aan cultuuromslag aandacht besteed. Dat geldt ook
voor het programma «regelarme instellingen».
5.
Kan er al wat over de meldingen gezegd worden? Zo ja, welke
voorbeelden zijn dit? Zo nee, waarom niet?
Een overzicht van genoemde onderwerpen, op basis van een steekproef
uit de meldingen, hebben wij u toegestuurd in de brief Verspilling in de
zorg van 19 juli jl. (Kamerstuk 33 654, nr. 2). Zoals aangekondigd voorzien
wij u in september van een complete cijfermatige analyse van alle
meldingen.
6.
Is het meldpunt voldoende onder de aandacht gebracht bij patiënten,
cliënten en zorgprofessionals?
De opening van het Meldpunt Verspilling in het programma Kassa op
25 mei jl. heeft voor veel aandacht gezorgd. De eerste week na de
«live-gang» leverde dit 8.000 meldingen op. De media-aandacht heeft
ervoor gezorgd dat het Meldpunt bekend is bij een breed publiek. De
publicatie van de Tweede Kamerbrief Verspilling in de zorg van 19 juli jl.
leverde ook media-aandacht op, en dit zagen wij terug in de meldingen.
Wij erkennen het belang dat het Meldpunt onder de aandacht moet blijven
bij het publiek.
7.
De respondenten geven aan dat bewustwording van zorgkosten een
oplossing kan zijn. Dit sluit aan bij de motie van het lid Smilde (Kamerstuk
33 000 XVI, nr. 45). Kunnen de bewindspersonen aangeven hoe ver het
staat met de uitvoering van deze motie?
Uitkomstbekostiging, dat wil zeggen bekostiging gericht op het stimuleren
van goede uitkomsten van medische behandeling in termen van kwaliteit
én kosten, kan bijdragen aan het betaalbaar houden van de zorg. In mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

17

brief aan uw Kamer van 4 juli jl. (Kamerstuk 29 248, nr. 255) reageer ik
onder andere op de motie Smilde.
8.
In het plan van aanpak wordt aangegeven dat er soms geen directe
oplossing mogelijk is vanwege een financiële/economische afweging,
wettelijke bepalingen of omdat deze meldingen niet over verspilling gaan.
het laatste kunnen de leden zich voorstellen, maar zij kunnen zich
voorstellen dat er ook serieus gekeken wordt of wetgeving nog noodzakelijk is, dan wel aangepast kan of moet worden. Graag ontvangen zij een
reactie van de bewindspersonen hierop.
Wij zien het als onze rol om partijen bij elkaar te brengen en om partijen
aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Wij zijn bereid om alles te
doen wat binnen onze macht ligt om verspilling in de zorg tegen te gaan.
Als er regelgeving is die verspilling in de hand werkt, zijn wij uiteraard
bereid om nader te verkennen wat mogelijk is om deze aan te passen.
9.
De leden van de CDA-fractie kunnen zich voorstellen dat er bij het
meldpunt zaken gemeld worden die zich afspelen op de scheidslijn van
fraude en verspilling. Kunnen de bewindspersonen aangeven hoe
hiermee om wordt gegaan?
Uit de al geanalyseerde meldingen blijkt dat er inderdaad zaken gemeld
worden die over fraude gaan en niet over verspilling. In dat geval draagt
het Programmateam de melding over aan collega’s die zich bezighouden
met het voorkomen van fraude. Op deze wijze kunnen opgedane signalen
uit de meldingen bij het Meldpunt Verspilling worden meegenomen in de
aanpak om fraude tegen te gaan.
Inbreng D66-fractie
1.
Wat zijn de beoogde resultaten van het programma?
De beoogde resultaten van het Programma zijn, waar mogelijk, het
tegengaan van verspilling. Op basis van het meldpunt en de gesprekken
met het veld moet blijken welke vormen van verspilling vaak voorkomen
en welke vormen van verspilling we kunnen oppakken om concreet iets
tegen te doen. Het Programma Verspilling in de zorg zal de huidige
kabinetsperiode beslaan. De resultaten van het Programma dienen te
beklijven in de toekomst.
2.
In het plan van aanpak ontbreekt echter een visie op de vraag welke plaats
het Programma inneemt in de bredere discussie over de betaalbaarheid
van de zorg. Kunnen de bewindspersonen deze visie de Kamer alsnog
doen toekomen?
De zorguitgaven blijven toenemen; we krijgen steeds meer en betere zorg,
de medische technologische ontwikkelingen gaan voort, we worden
steeds ouder, dodelijke ziekten worden chronisch daardoor zijn er meer
chronisch zieken en de maatschappij verandert, kortom de vraag naar
zorg neemt toe. Juist in deze tijd waarin moeilijke keuzes gemaakt moeten
worden om zorg betaalbaar te houden, kunnen we verspilling niet laten
lopen. Het is in een tijd van een stijgende zorgvraag des te belangrijk dat
de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk besteed worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

18

3.
Is aan het Programma een budgettaire opbrengst gekoppeld, en zo ja, van
welke omvang?
Het belang van het tegengaan van verspilling is groot, omdat verspilling
de betaalbaarheid van de zorg aantast, evenals de solidariteit waar het
zorgstelsel op gebaseerd is. Om de verlaagde uitgavengroei te realiseren,
zet de zorgsector extra in op maatregelen die de doelmatigheid en de
kwaliteit van de zorg verbeteren. Recent is er met ziekenhuizen, medisch
specialisten, GGZ, huisartsen, zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties
tot onderhandelaarsakkoorden gekomen die erop neer komen dat het
groeipercentage van de zorguitgaven verder wordt teruggebracht: naar
1,5% in 2014 en 1% per jaar van 2015 tot en met 2017. Dit levert een extra
besparing op van ongeveer 1 miljard euro. De bestaande overeenkomsten
met sectoren worden daarop aangepast en verlengd. Het aanpakken van
verspilling zal partijen in staat stellen efficiënter te werken en doelmatiger
zorg te verlenen, opdat de groei binnen de afgesproken percentages blijft
zonder dat het de zorg raakt of wachtlijsten veroorzaakt.
4.
Kent het Programma een doelstelling ten aanzien van de vereenvoudiging
en vermindering van regelgeving?
Op basis van de meldingen bij het meldpunt en de gesprekken met het
veld moet blijken welke vormen van verspilling vaak voorkomen, en welke
vormen van verspilling we kunnen oppakken om concreet iets tegen te
doen. Het is dan ook nog niet bekend of de vereenvoudiging en vermindering van regelgeving één van de punten wordt waarop wordt ingezet.
Als er regelgeving is die verspilling in de hand werkt, zijn wij uiteraard
bereid om nader te verkennen wat mogelijk is om deze aan te passen.
5.
Wat gaan de bewindspersonen doen om deze mentaliteitsverandering
binnen de zorg te bewerkstelligen?
Het succes van en het behalen van concrete resultaten door het
Programma Verspilling in de zorg wordt vooral bepaald door het
commitment van de relevante veldpartijen. Met een aantal veldpartijen is
het plan van aanpak besproken. Ook is gesproken over de steun van deze
organisaties bij de voorgestelde aanpak. Alleen als bij alle partijen de wil
er is om verantwoordelijkheid te nemen om verspilling aan te pakken, kan
de ervaren verspilling worden bestreden. Als daarvoor eigen belangen
opzij kunnen worden gezet, dan kunnen we met elkaar veel bereiken. Wij
zijn bereid om alles te doen wat binnen onze macht ligt om verspilling in
de zorg tegen te gaan. Door in het verdere verloop van het Programma
samen te blijven werken is er vertrouwen dat een ieder zijn verantwoordelijkheid zal nemen.
6.
Zijn de bewindspersonen bereid de aanpak van «no show» mee te nemen
bij het tegengaan van verspilling? Deze leden vragen de bewindspersonen
een onderzoek te starten naar de wijze waarop (elektronische) afspraakherinneringen en boetes daarbij beter kunnen worden ingezet. Zij vragen
daarin ook mee te nemen hoe de service aan de patiënt verbeterd kan
worden door het terugdringen van wachttijden en het invoeren van
digitale afspraaksystemen.
In het Algemeen Overleg ZVW van 20 juni 2013 heb ik toegezegd om de
Kamer in het najaar van 2013 opnieuw te informeren over de stand van
zaken rond het terugdringen van de no-shows. Ook zal ik de Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

19

informeren over de oorzaken van de no-shows. In mijn brief kostenbewustzijn van 14 mei 2013 (Kamerstuk 29 689, nr. 441) heb ik aangegeven
dat ziekenhuizen een percentage lager dan 1,5% á 2% niet mogelijk
achten. Dit komt doordat patiënten soms door overmacht niet in staat zijn
om zich aan een afspraak te houden. Ziekenhuizen melden dat zij, waar
het gaat om vermijdbare no-show die tot verspilling leidt, actie ondernemen en best practices uitwisselen. Conform de motie Dijkstra
(Kamerstuk 31 016, nr. 47) ben ik samen met de ziekenhuizen een
actieplan aanpak no-show aan het opstellen en ik zal de Kamer daarover
voor de begrotingsbehandeling 2014 informeren.
8.
De aan het woord zijnde leden vragen voorts hoe precies de afbakening
plaatsvindt tussen verspilling en fraude.
Uit de al geanalyseerde meldingen blijkt dat er ook zaken gemeld worden
die over fraude gaan en niet over verspilling. In dat geval draagt het
Programmateam de melding over aan collega’s die zich bezighouden met
het voorkomen van fraude. Op deze wijze kunnen opgedane signalen uit
de meldingen bij het Meldpunt Verspilling worden meegenomen in de
aanpak om fraude tegen te gaan.
9.
Wordt in themaproject 3 breder gekeken dan enkel de ziekenhuiszorg?
In het themaproject wordt breder gekeken dan alleen de ziekenhuiszorg.
Hier wordt gekeken naar alle curatieve zorg, waaronder bijvoorbeeld ook
huisartsenzorg, met uitzondering van genees- en hulpmiddelen. Daar is
immers een apart themaproject voor. Ook verspilling in de GGZ zal bij het
themaproject over verspilling in de curatieve zorg worden betrokken.
Eerder heb ik in het plan van aanpak aangegeven dat de indeling en het
aantal themaprojecten niet definitief is. Op basis van de meldingen die tot
nu toe zijn gedaan constateer ik dat er te weinig over verspilling in de
GGZ is gemeld om er een apart themaproject voor te starten. Dit laat
onverlet dat deze meldingen nog wel goed worden bekeken en worden
meegenomen bij het opstellen van een actieplan.
De naam «ziekenhuiszorg» geeft nu niet meer goed weer welke meldingen
er allemaal binnen dit themaproject vallen. Ik zal daarom kijken naar een
passende naam die de omvang van het project met betrekking tot de
curatieve zorg beter vertegenwoordigt. Over de nieuwe naam wordt u
door mij geïnformeerd.
10.
Dat het Meldpunt voorziet in een behoefte blijkt uit het feit dat op het
moment van schrijven reeds 14.600 meldingen hebben plaatsgevonden.
Dat roept bij hen wel de vraag op hoe met dit grote aantal meldingen
wordt omgegaan. Meldingen en signalen worden semiautomatisch
geregistreerd en gerubriceerd, teneinde de verwerking uitvoerbaar te
houden. Welke criteria worden daarbij gehanteerd? Hoe wordt voorkomen
dat relevante meldingen verloren gaan?
11.
Hoe worden deze meldingen omgezet in concrete acties?
Dat verspilling in de zorg leeft, blijkt inderdaad uit de vele reacties die wij
tot nu toe hebben ontvangen via het Meldpunt Verspilling. Meldingen die
binnen komen op het meldpunt zullen met behulp van een analysekader
worden gecategoriseerd. Zie ook ons antwoord op vraag 5 van de leden
van de PVV-fractie. Na deze categorisering zullen de verschillende
themaprojecten de meldingen oppakken en daarmee hun acties bepalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

20

Om dit te kunnen doen worden de meldingen gelezen. Geen enkele
melding gaat verloren. Als een melding verwant is aan al bestaande
activiteiten (intern VWS of extern), dan wordt deze niet (direct) opgepakt
door een themaproject. Het Programmabureau draagt er in die situaties
zorg voor dat deze meldingen worden doorgeleid naar andere initiatieven
die daarvoor binnen of buiten VWS bestaan (of waarbij VWS is
betrokken). Wij zullen deze initiatieven blijven volgen. Op basis van de
meldingen bij het meldpunt en de gesprekken met het veld moet blijken
welke vormen van verspilling vaak voorkomen en welke vormen van
verspilling we kunnen oppakken om concreet actie tegen te ondernemen.
Inbreng ChristenUnie-fractie
1.
Op basis van welke informatie wordt een groot aantal meldingen
verwacht?
2.
Indien er al veel informatie bekend is, hoe komt het dan dat er toch een
meldpunt nodig is?
Een meldpunt van de overheid waar iedereen die in of met de zorg werkt
zijn/haar ervaren verspilling zorgbreed kwijt kan, is naar ons weten nog
niet eerder geïnitieerd. Dit meldpunt is toegankelijk voor patiënt/cliënt,
zorgverlener, mantelzorger en «betrokken burger». Middels een enquête
onder zorgverleners over de verspilling van genees- en hulpmiddelen in
de zomer 2012 is er inzicht verkregen in waar zorgverleners verspilling
van genees- en hulpmiddelen ervaren. Via het landelijk Meldpunt
Verspilling willen wij ons graag een totaal beeld vormen, zorgbreed, waar
«men» verspilling ervaart. De uitkomst van deze enquête en eerder
ontvangen signalen gaven aanleiding om een groot aantal meldingen te
verwachten.
3.
Welk beleid wordt er, zolang het onderzoek loopt, op basis van de
vermeende informatie al ingezet om verspilling in de zorg tegen te gaan?
Het Programma Verspilling in de zorg, waar het meldpunt onderdeel van
is, is reeds gestart en zal gedurende deze kabinetsperiode haar activiteiten
initiëren en tot uitvoering brengen waar mogelijk. Er is geen sprake van
een onderzoeksperiode alvorens er actie wordt ondernomen.
4.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen toelichting op de hoogte van
de bezuinigingsdoelstellingen die de bewindspersonen heeft voor het
aanpakken van verspilling in de zorg.
Recent is er met ziekenhuizen, medisch specialisten, GGZ, huisartsen,
zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties tot onderhandelaarsakkoorden
gekomen die erop neer komen dat het groeipercentage van de zorguitgaven verder wordt teruggebracht: naar 1,5% in 2014 en 1% per jaar van
2015 tot en met 2017. Dit levert een extra besparing op van ongeveer 1
miljard euro. De bestaande overeenkomsten met sectoren worden daarop
aangepast en verlengd. Het aanpakken van verspilling zal partijen in staat
stellen efficiënter te werken en doelmatiger zorg te verlenen, opdat de
groei binnen de afgesproken percentages blijft zonder dat het de zorg
raakt of wachtlijsten veroorzaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

21

Inbreng 50plus-fractie
1.
De leden van de 50plus-fractie dringen er op aan nu al te besluiten het
programma door te laten lopen na deze kabinetsperiode, omdat nu al te
voorzien is dat één kabinetsperiode onvoldoende is om de nodige acties
goed op te pakken en uit te rollen. Ten eerste omdat een kabinetsperiode
onvoorzien korter kan zijn dan gepland, maar vooral omdat het van
belang is dit probleem blijvend aan te pakken. Slimme oplossingen zijn en
blijven immers van belang om de gezondheidszorg efficiënt en betaalbaar
te houden.
Het Programma Verspilling loopt gedurende deze kabinetsperiode. Het is
niet aan ons om te bepalen met welke programma’s onze opvolgers aan
de slag moeten. We kunnen ons wel voorstellen dat verspilling een
onderwerp is dat blijvend aangepakt moet worden. Dat is precies de reden
waarom we vinden dat na het einde van deze kabinetsperiode moet
worden bezien of en hoe dit Programma verder zal gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 654, nr. 3

22