Positionpaper

Positie van gemeenteraadsleden,
werkdruk en ondersteuning
Ronde Tafelgesprek Vaste Kamercommissie Binnenlandse Zaken op 8 maart 2018
Het afgelopen jaar is er veel aandacht geweest voor de ondersteuning van raadsleden. Dit heeft geleid tot
een extra impuls om tot een duurzamere ondersteuning en toerusting van raadsleden te komen. Er is tijd
en er zijn structurele middelen nodig dit de komende periode verder uit te werken en op te pakken. De
verschillende verenigingen, Raadslid.Nu, de vereniging voor raadsleden, de Vereniging van Griffiers en de
VNG trekken hierin samen op.
Hogere raadsledenvergoeding
Verhoog de vergoeding voor raadsleden, vooral in gemeenten met minder dan 40.000 inwoners, nog voor de
verkiezingen van 21 maart of anders met terugwerkende kracht tot aan de verkiezingen. Voor deze noodzakelijke financiële ondersteuning is structureel geld
nodig. We moeten raadsleden in staat stellen de combinatie werk en raadslidmaatschap gelijk vanaf het begin van de raadsperiode goed te kunnen regelen. De
meeste raadsleden combineren het raadswerk met een
reguliere baan; het is lekenbestuur. Met de raadsvergoeding kunnen raadsleden verlof kopen dan wel ondersteuning organiseren. Hierbij speelt ook het onderwerp aanzien van het ambt door te investeren in het
imago van raadswerk. Werkgevers zouden werknemers
als raadslid de ruimte moeten geven, omdat zij als
raadslid allerlei competenties ontwikkelen, waar je als
werkgever weer van profiteert. Een win-win situatie
creëren. Naast het aanpassen van de vergoeding gaat
het ook om het versterken van de voorbereiding, opleiding en toerusting van raadsleden. De vereniging van
raadsleden, Raadslid.Nu, de Vereniging van Griffiers en
de VNG hebben hierover in november 2017 een brief
aan minister Ollongren geschreven die u in de bijlage
aantreft.
Werkdruk raadsleden
De werkdruk voor raadsleden is hoog. Zo’n 86 procent
van de raadsleden ervaart een hoge tot zeer hoge
werkdruk (onderzoek Raadslid.Nu/Overheid in
Nederland, september 2017). Voor de raadsleden die in
maart 2018 aantreden zal dat niet anders zijn. De werkdruk van raadsleden kan niet alleen worden verminderd
door een betere raadsvergoeding, voor het organiseren van balans werk-raadswerk, maar ook door goede
ondersteuning vanuit de griffie. Hoewel de

gemeenteraad over haar eigen budget voor ondersteuning gaat, zien we bij veel raden terughoudendheid om
geld voor zichzelf uit te geven (handelingsverlegenheid). Dit geldt niet alleen de omvang van de griffie,
maar ook het budget voor bijvoorbeeld rekenkamercommissies, opleiding en training voor de gehele gemeenteraad en andere hulptroepen, die de werkdruk
juist kunnen verminderen. Richtlijnen voor gemeenteraden zouden hierbij behulpzaam kunnen zijn. De hoge
werkdruk geldt uiteraard ook voor statenleden en waterschapsleden, die een vergelijkbare positie hebben.
Digitaal leerplatform
Voor raadsleden is een digitaal leerplatform in ontwikkeling, waarbij raadsleden op hun eigen raadsinformatiesysteem direct toegang krijgen tot competentieprofielen, opleidingsprogramma en inhoudelijke informatie
over wet- en regelgeving. De vereniging van raadsleden, Raadslid.Nu, de Vereniging van Griffiers, de VNG
en het ministerie van BZK werken hier samen. Dit digitaal leerplatform moet structureel worden ondersteund
en doorontwikkeld om laagdrempelig informatie bij
raadsleden en griffiers te krijgen.
Weerbare democratie
Waakzaamheid is geboden voor het behoud van de
weerbaarheid van de lokale representatieve democratie; het tegengaan van ondermijning. De VNG besteedt
gezamenlijk met de beroeps- en belangenverenigingen
aandacht aan de gevaren van ondermijning en de manier waarop gemeenten die kunnen aanpakken. Voor
de aanpak van ondermijning zijn drie samenhangende
factoren van belang: de aanpak van georganiseerde
criminaliteit, de zorg voor een weerbare samenleving
en een weerbaar- en integer bestuur. Met en namens
gemeenten zetten we in op de lokale aanpak van

ondermijning. Criminele vertakkingen en infiltratie in
wijken en dorpen kunnen ook gevolgen hebben voor
raadsleden, bestuurders en ambtenaren persoonlijk. Wij
roepen u ook op er bij de minister op aan te dringen dat
zij oog houdt voor de weerbaarheid van deze mensen en
hen ondersteunt waar nodig.
Meervoudige democratie
Nieuwe democratie vraagt nieuwe vormen van lokale
ondersteuning, ook voor raadsleden. Zorg voor lokale
eigentijdse vraaggerichte ondersteuning om van onderaf
de lokale democratie te voeden. De VNG werkt samen
met het ministerie van BZK en de beroeps- en belangenverenigingen van onder meer raadsleden, griffiers en
burgemeesters aan een nieuw meerjaren actieprogramma Versterking Lokale Democratie en Bestuur. Als
onderdeel van dit nieuwe actieprogramma wordt gedacht aan consulenten, die als kennismakelaar, inspirator
en vraagbaak kunnen fungeren. Samen met burgemeesters en griffiers kunnen deze consulenten de positie van
de gemeenteraad als geheel versterken op de thema’s
behorende bij de vitalisering van de lokale democratie in
de netwerksamenleving anno 2018. Zij kunnen een vliegwiel op gang brengen net zoals in het toenmalige actieprogramma lokaal bestuur. We zien steeds meer vormen
van directe democratie, initiatieven en directe betrokkenheid en zeggenschap van bewoners, die de ruimte en
flexibiliteit van het huidige systeem opzoeken. Hiervoor
is lokaal maatwerk nodig, die bij de bestuurscultuur van
een gemeente past. De start van gemeenteraden biedt
een ideaal moment om het gesprek te voeren, gebruikmakend van de inspirerende voorbeelden van andere
gemeenten en gemeenteraden (zie www.lokale-democratie.nl). De vitaliteit ligt op lokaal niveau en dat moeten
we maximaal faciliteren, door veel zuurstof toe te voegen en waar mogelijk vanuit Den Haag los te laten.
Experimenteerwet
De VNG en de beroeps- en belangenverenigingen hechten grote waarde aan het juridisch mogelijk maken van
experimenten, zodat lokale bestuurders dan beter zouden kunnen inspelen op wensen van inwoners van de
betreffende gemeente. De VNG kan in principe leven
met het besluit de Experimenteerwet Gemeenten in te
trekken. VNG en BZK begonnen in 2015 een gezamenlijk
traject om te komen tot een Experimentenwet voor gemeenten. Deze zou meer ruimte kunnen bieden voor
differentiatie. Veel gemeenten hebben in dit proces geparticipeerd en uiteindelijk was het wetsvoorstel het resultaat van dit gezamenlijke voorbereidingstraject.
Minister Ollongren ziet echter meer in aanpassingen van
de Gemeentewet: indien de Gemeentewet meer ruimte
creëert voor lokaal maatwerk en dit daarmee mogelijk
wordt voor alle gemeenten, is het ook minder

noodzakelijk om hier experimenten voor in te richten. De
minister constateert dat veel gemeenten nu al volop
experimenteren en geeft aan dat een aantal van die experimenten in strijd zijn met formeel wettelijke regels. In
relatie tot de werkdruk wordt dan gedacht aan experimenten met externe voorzitters van raadscommissies om
de werkdruk voor raadsleden te verkleinen. Lokale bestuurders zouden dan beter kunnen inspelen op wensen
van inwoners van de betreffende gemeente.
Democratische legitimiteit regionale samenwerking
De 4e VNG Denktank, onder voorzitterschap van Milo
Schoenmaker (burgemeester Gouda), richt zich op het
thema regionale samenwerking, met de opgaven op de
arbeidsmarkt als bijzonder aandachtsgebied.
Uitgangspunt is dat regionale samenwerking een andere
manier van kijken, denken en handelen vraagt van het
lokaal bestuur, om te komen tot een vernieuwd samenspel in de aanpak van maatschappelijke opgaven die de
grenzen van een afzonderlijke gemeente overstijgen.
De positie en rol van raadsleden in relatie tot regionale
samenwerkingsverbanden zorgt bij staatsrechtgeleerden
tot uitgebreide discussies, die ook in de Kamer terugkomen. Evident is dat het voor raadsleden, die veel op hun
bord krijgen en hun handen al vol hebben aan lokale
aangelegenheden, vaak ingewikkeld blijkt om de horizon
te verbreden naar regionale vraagstukken. Raadsleden
ervaren regelmatig een afstand tot regionale samenwerkingsverbanden, doordat besluiten in hun beleving vaak
al op een andere plek dan in de raadszaal zijn genomen.
De kunst voor raadsleden is om een nieuwe manier te
vinden om met dergelijke dilemma’s om te gaan, zonder
het belang van regionale samenwerking en een organisatie-overstijgende aanpak ter discussie te stellen. De 4e
VNG Denktank verkent verschillende oplossingsrichtingen, zoals méér ruimte in de raadsagenda voor ontmoetingen met regionale spelers (zowel binnen als buiten de
raadszaal), een betere aansluiting tussen de reguliere
planning- & controlcyclus van gemeenteraden en wat er
in regionale samenwerkingsverbanden gebeurt (o.a. aan
de voorkant in termen van inzet en te verwachten resultaten) of regionale afstemming tussen raden in relatie tot
de agendering van zaken. Daarnaast is ook het ministerie
van BZK in gesprek met mensen uit het veld over mogelijke aanpassingen van de Wet Gemeenschappelijke
Regelingen (WGR). Ook op dit terrein kan experimenteerruimte of meer maatwerk oplossingen bieden.
Dit positionpaper is mede samengesteld met
Raadslid.Nu, Nederlands Genootschap van
Burgemeesters, de Vereniging van Griffiers en de VNG
Maart 2018