Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

30 015

Bodembeleid

Nr. 115

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2023
Met deze brief wordt u geïnformeerd over de voortgang op een aantal
onderwerpen op het terrein van bodem en ondergrond. Hierbij wordt een
aantal toezeggingen afgedaan en invulling gegeven aan de motie van het
lid Van der Plas over het stelsel van kwaliteitsborging in het bodembeheer1. Achtereenvolgens wordt ingegaan op:
• Diepe plassen;
• Industriezand en grindwinning;
• Toepassing staalslakken bij een stortplaats bij Eerbeek;
• Niet-genormeerde stoffen;
• Microplastics in de bodem;
• Stelsel kwaliteitsborging in het bodembeheer (Kwalibo-stelstel)
• Milieuhygiënisch toetsingskader (MHT).
Diepe plassen
Voortgang acties diepe plassen
In 2021 en 2022 is een brede bestuurlijke dialoog gevoerd over de
herijking van het diepe plassen beleid. Op 6 juli 2022 heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de herijking van het diepe plassen beleid en de acties
die ik naar aanleiding van deze herijking samen met de verschillende
betrokken partijen in gang zou zetten.2 Inmiddels is begonnen met de
genoemde acties. Zo is gestart met het ontwikkelen van een kennisdocument, dat in verband met de inwerkingtreding van de Omgevingswet in
de plaats moet komen van de «Handreiking voor de herinrichting van
diepe plassen» uit 2010. De verwachting is dat dit kennisdocument
halverwege 2024 klaar zal zijn. Ook is begonnen met het instellen van een
community of practice met stakeholders, om ervaring op te doen met de
regels onder de Omgevingswet en oplossingen te delen. Beide acties zijn
1
2

kst-30015-115
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 30 015, nr. 109.
Kamerstukken 27 625 en 30 015, nr. 584.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 015, nr. 115

1

bedoeld om hiermee de bevoegde gezagen en initiatiefnemers te
ondersteunen. Tevens zijn er diverse gesprekken geweest met provincies
over hun mogelijke regierol zodat het voor burgers en andere belanghebbenden eenvoudiger wordt om alle stappen in het proces rond een diepe
plas te volgen en de onderlinge samenhang te zien. Provincies hebben
aangegeven hierover een gezamenlijk standpunt te gaan ontwikkelen. Ook
heeft een verkennend gesprek plaatsgevonden met de markt over een
sectorbrede gedragscode voor het verantwoord en zorgvuldig hergebruik
van grond- en baggerspecie in plassen. In dit gesprek stond de vraag
centraal of het mogelijk is om tot een sectorbrede gedragscode te komen.
Dit gesprek is nog niet afgerond. Dit najaar vindt een vervolg plaats. Het
traject rond de participatie van omwonenden van diepe plassen is
inmiddels afgerond.
Participatie omwonenden diepe plassen
Een van de toezeggingen in de brief over de herijking van het diepe
plassen beleid was een participatieonderzoek om inzicht te krijgen in wat
voor omwonenden belangrijke aandachtspunten zijn voor een verondiepingsproject. Ik heb toegezegd u over de resultaten van dit onderzoek te
informeren3. Dit onderzoek is inmiddels afgerond en bijgaand treft u het
rapport aan (Bijlage 1).
Voor het onderzoek zijn 20 omwonenden geïnterviewd en is een aantal
workshops georganiseerd. Met het onderzoek is in beeld gebracht welke
ervaringen, beelden en overwegingen er leven bij omwonenden van een
vijftal diepe plassen. Uit de gesprekken komt naar voren dat vertrouwen
rondom het verondiepen van een plas niet vanzelfsprekend is. Voor het
vertrouwen is het belangrijk dat informatievoorziening gedurende het
gehele proces van het winnen van zand- en grind uit de plas tot verondieping daarvan transparant en consistent plaatsvindt en de informatie
ook voldoende toegankelijk is. Wanneer het hier aan schort en onduidelijk
is wat er allemaal rond een plas gebeurt, dan schaadt dit het vertrouwen.
In het rapport worden aanbevelingen gedaan om de participatie en
communicatie met omwonden van een diepe plas te verbeteren. Ik ga
samen met de betrokken private en publieke partijen bekijken hoe hier op
een goede manier gevolg aan kan worden gegeven.
Maasplassen bij Kinrooi
In mijn brief van 2 mei 20224 heb ik uw Kamer bericht over de onrust die
was ontstaan rond de verleende vergunning voor verondieping (of het
verondiepen) van de Maasplas bij Kinrooi (Vlaanderen). In december 2022
heeft de Vlaamse Minister van Omgeving Zuhal Demir de vergunning
voor de verondieping ingetrokken. Dit betekent dat de Maasplassen bij
Kinrooi (voorlopig) niet verondiept zullen worden.
Overzicht gebruik van granuliet in Nederland
Tijdens het Commissiedebat Leefomgeving van 17 mei 2023 (Kamerstuk
33 118, nr. 257) heb ik naar aanleiding van vragen van het lid van Esch
(PvdD) toegezegd om uw Kamer zo mogelijk voor de zomer een overzicht
te sturen waar in Nederland sinds 2019 granuliet is toegepast. Een
overzicht van plaatsen waar granuliet wordt toegepast wordt niet op
Rijksniveau of door bevoegde gezagen bijgehouden. Momenteel wordt
uitgezocht welke informatie hierover toch achterhaald kan worden. Hier is
meer tijd voor nodig, ik zal u hierover in het najaar nader berichten.

3
4

Kamerstukken 27 625 en 30 015, nr. 584.
Kamerstukken 30 015 en 28 089, nr. 105.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 015, nr. 115

2

Industriezand- en grindwinning
Om de ambities in de woningbouw, infrastructuur en energietransitie te
kunnen realiseren is het van belang dat er genoeg bouwstoffen zoals
industriezand en grind verkrijgbaar zijn. In mijn brief van 19 januari 20235
bent u geïnformeerd over de stappen die gezet worden om meer inzicht in
de winning van zand en grind te verkrijgen. Het gaat om gesprekken met
provincies en brancheorganisaties, monitoring van wincijfers en een
scenariostudie. Hierbij informeer ik u over de voortgang.
De gesprekken met provincies en brancheorganisaties die zich bezighouden met oppervlaktedelfstoffenwinning zijn voorlopig afgerond. De
verzamelde kennis wordt momenteel verwerkt tot een gezamenlijk beeld
van de betrokken (overheids)organisaties. Uit de gesprekken is gebleken
dat er op dit moment geen tekorten zijn aan zand en grind. Ook kwam uit
de gesprekken naar voren dat er behoefte is aan meer inzicht in het
gebruik en aanbod van secundaire grondstoffen zoals gebroken puin. De
opgedane inzichten worden meegenomen als input voor de scenariostudie die hierna toegelicht wordt. De monitoring van de wincijfers is
gestart. De resultaten van deze monitoring zullen jaarlijks vanaf dit jaar
gepubliceerd worden op de website van het Compendium voor de
Leefomgeving. De eerste publicatie wordt na de zomer verwacht. De
genoemde scenariostudie is in mei 2023 van start gegaan. In samenwerking met het Economisch Instituut voor de Bouw voert Witteveen en
Bos, in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, een
studie uit naar de toekomst van bouwgrondstoffen in Nederland. Het
rapport zal meer inzicht verschaffen in hoe maatschappelijke processen de
vraag naar bouwgrondstoffen zullen beïnvloeden tot het jaar 2050. Het
eindrapport van deze studie wordt in oktober verwacht en zal daarna zo
snel mogelijk aan de Tweede Kamer toegestuurd worden.
Toepassing staalslakken bij een stortplaats bij Eerbeek
Zoals gevraagd door het lid Hagen (D66) tijdens het Commissiedebat
Leefomgeving van 17 mei 2023, is navraag gedaan over de situatie met
betrekking tot de toepassing van staalslakken op een stortplaats bij
Eerbeek, stort Doonweg genaamd. Stort Doonweg is niet meer in gebruik
als afvalstort en deze zal volgens planning in 2047 definitief worden
afgedekt. Dat afdekken kan niet eerder, omdat de berg tot die tijd te veel
«beweegt» als gevolg van zetting en inklinking. Tot die tijd wilde men deze
locatie gebruiken als zonnepark. Dit is begin 2020 gerealiseerd. Hiervoor
zijn staalslakken aangebracht als tijdelijke bovenafdichting en als
fundering voor de zonnepanelen. Staalslakken zijn bijproducten van de
productie van staal.
Bij de vergunningaanvraag werd, op grond van resultaten bij een
proefopstelling, aangenomen dat de staalslakken zouden verlijmen,
waardoor er een afdichtende laag zou worden gevormd. Dit is niet
gebeurd, met als gevolg dat er stoffen vanuit de staalslakken via regenwater in het grondwater terecht zijn gekomen.
Het gaat om beperkte verhogingen van de gehaltes van die stoffen in het
grondwater. Door middel van onderzoek is vastgesteld dat er via het
grondwater geen gevolgen voor de volksgezondheid te verwachten zijn.
Omdat het hier een stortplaats betreft, werd het grondwater al
gemonitord voor bepaalde stoffen waaronder zware metalen. Vanaf het
moment dat bleek dat bepaalde stoffen uit de staalslakken in het
grondwater terecht kwamen, voerde de Omgevingsdienst Regio Arnhem,
die toezicht houdt namens het bevoegd gezag de provincie Gelderland, de
5

Kamerstuk 30 015, nr. 112.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 015, nr. 115

3

monitoring verder op om de effecten van de staalslakken goed in de gaten
te houden. Voorbijgangers hebben aangegeven last te hebben gehad van
bloedneuzen. De Omgevingsdienst Regio Arnhem heeft geen verband
kunnen leggen met de staalslakken. In 2022 heeft stort Doonweg
meerdere informatieavonden georganiseerd.
De Omgevingsdienst Regio Arnhem geeft aan dat gewerkt wordt aan
beschermende maatregelen en de hiervoor benodigde toestemming.
Dankzij deze maatregelen zal het verontreinigde regenwater dat van de
stort afstroomt, direct opgevangen worden in een ringsloot en worden
afgevoerd naar een waterzuivering.
Zoals aangegeven in mijn brief van 19 april 20236 worden op dit moment
de kaders voor het toepassen van circulaire bouwstoffen in de bodemregelgeving tegen het licht gehouden. Mogelijkerwijs leidt dit tot aanpassingen waarmee incidenten zoals in Eerbeek tegengegaan kunnen
worden. Bovendien wordt onderzocht hoe het toezicht en de handhaving
kan worden versterkt, bijvoorbeeld d.m.v. een vergunning- of meldplicht.
Niet-genormeerde stoffen
Verankering Handelingskader PFAS in regelgeving
Zoals ik u op 19 oktober 2022 heb aangekondigd7 is de afgelopen
maanden, samen met de koepels van medeoverheden, gekeken naar de
mogelijkheid om de toepassingswaarden uit het Handelingskader PFAS in
regelgeving te verankeren. Op dit moment worden de conclusies
opgesteld waarna ik mij zal beraden op eventuele vervolgstappen. Omdat
het juridische vraagstuk rond de aansluiting van de bodemregelgeving op
de Kaderrichtlijn water complex is, is het helaas niet gelukt u hier in de
eerste helft van dit jaar over te informeren. Ik verwacht u voor het eind
van dit jaar te informeren.
Microplastics in de bodem
Microplastics komen steeds meer voor in ons milieu. Dit betekent dat we
ook in de bodem deze kleine deeltjes terugvinden. Het RIVM heeft in
opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) de
beschikbare kennis voor microplastics in de bodem samengevat. Op
19 januari van dit jaar informeerde ik u over de uitkomsten van dit
literatuuronderzoek en gaf ik aan voor de zomer met vervolgstappen te
komen.8 Deze toezegging doe ik hierbij gestand door u te informeren over
de volgende ontwikkelingen:
Bronaanpak
Het RIVM doet momenteel een nieuwe studie naar de belangrijkste
bronnen en emissies van microplastics. Hier wordt ook naar de bodem
gekeken. De uitkomsten van dit onderzoek worden naar verwachting eind
van het jaar gepubliceerd en vormen de basis voor het nemen van
gerichte maatregelen om microplastics in de bodem tegen te gaan.
Monitoring
Uit de kennissamenvatting van het RIVM blijkt dat er nog geen metingen
van microplastics in Nederlandse bodems beschikbaar zijn. Door het
6

Kamerstuk 30 015, nr. 113.
Kamerstuk 35 334, nr. 209.
8
Kamerstuk 30 015, nr. 112.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 015, nr. 115

4

ontbreken van deze data is het momenteel lastig om adequaat het gedrag
en verspreiding van microplastics in de bodem in kaart te brengen of te
modelleren. Daarnaast bestaat er een grote verscheidenheid aan plastics
die de modelschattingen onzeker maken, wat maakt dat veldmetingen
nodig zijn. Ik laat onderzoeken hoe deze metingen gedaan kunnen worden
en verwacht u hierover voor het eind van het jaar te kunnen informeren.
Europese ontwikkelingen
De Europese Commissie heeft een breed beleidspakket aangekondigd ter
beperking van microplastics die onbedoeld in het milieu (water, bodem en
lucht) terecht komen. Nederland heeft gepleit voor ambitieuze maatregelen en een effectieve Europese bronaanpak. Het beleidspakket wordt
nog voor de zomer van 2023 verwacht. Daarnaast wordt binnenkort de
EU-bodemrichtlijn gepubliceerd, waar naar verwachting ook aandacht zal
worden gevraagd voor de aanpak van microplastics in de bodem.
Stelsel kwaliteitsborging in het bodembeheer (Kwalibo-stelsel)
Het stelsel kwaliteitsborging in het bodembeheer (Kwalibo-stelsel) is een
publiek-privaat stelsel. Doel is de kwaliteit van de uitvoering van bodemwerkzaamheden en de integriteit van bedrijven die bodemwerkzaamheden uitvoeren te bevorderen met het oog op de bescherming van het
milieu. Op 19 januari 2023 bent u voor het laatst geïnformeerd over het
verloop van het programma Versterking Kwalibo-stelsel.9 Het programma
kent twee werksporen: versterking publieke sturing en versterking
VTH-stelsel (vergunningverlening, toezicht en handhaving). In deze brief
deel ik de laatste stand van zaken op deze werksporen. De stakeholders
worden regelmatig betrokken bij de totstandkoming en implementatie van
de maatregelen uit deze werksporen. Op 4 juli 2023 heeft op hoog
ambtelijk niveau overleg plaatsgevonden met vertegenwoordigers van de
stakeholders waar de voortgang en aandachtspunten zijn besproken.
Versterking publieke sturing
De publieke sturing op het stelsel wordt versterkt. De verbetermaatregelen
inzake versterking publieke sturing zoals beschreven in het plan van
aanpak van de Taskforce verbetering Kwalibo-stelsel10 kunnen naar
verwachting dit jaar worden afgerond. De hierna genoemde maatregelen
zijn of worden geïmplementeerd. Het Ministerie van IenW neemt sinds
2022 op meerdere plekken deel aan de commissies waarin normdocumenten worden opgesteld. IenW zorgt voor een grondige toetsing van de
normdocumenten op kwaliteit en draagvlak, voorafgaand aan de
aanwijzing in de Regeling bodemkwaliteit 2022 (Rbk 2022)11. Ook zijn er
stappen gezet om de doorlooptijd van totstandkoming tot en met
aanwijzing van normdocumenten te versnellen. Daarnaast is een nieuwe
overlegstructuur met de stakeholders overeengekomen, waarin publieke
en private partijen het functioneren van het stelsel bespreken. Rijkswaterstaat Bodem+12 heeft gewerkt aan het uitrollen van een digitaal systeem
voor het aanvragen van erkenningen. Verder wordt er gewerkt aan
voorstellen om de mogelijkheden voor het schorsen, intrekken of
9

Kamerstuk 30 015, nr. 112.
Kamerstuk 30 015, nr. 104.
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet treedt de Regeling bodemkwaliteit 2022 in
werking.
12
Rijkswaterstaat Bodem+ is een uitvoeringsorganisatie voor het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat, provincies, gemeenten en waterschappen. De organisatie voert Rijkstaken uit,
assisteert beleidsdirecties van ministeries bij beleidsvoorbereiding, -implementatie en
-monitoring en ondersteunt decentrale overheden bij bodembeleidsontwikkeling en het delen
van kennis.
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 015, nr. 115

5

weigeren van een erkenning uit te breiden. Tot slot wordt ook nog gewerkt
aan het verbeteren van de regelgeving met name om de milieudoelen,
reikwijdte en aanwijzing van werkzaamheden te verduidelijken.
Versterking VTH-keten
Met het oog op een zorgvuldige afronding van de maatregelen in het
werkspoor versterking VTH is besloten het programma te verlengen tot
het najaar van 2024. De volgende verbetermaatregelen zijn opgepakt. In
de brief van 19 januari 2023 is al aangegeven dat de capaciteit bij de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) wordt uitgebreid.13 Inmiddels
heeft de ILT extra inspecteurs geworven. Dit zal ook de komende jaren
nog plaatsvinden. Hiermee wordt onder meer het toezicht op certificerende instellingen versterkt, meer risico-gestuurd toezicht naar aanleiding
van bodemsignalen uitgevoerd en worden meer thematische onderzoeken
verricht. Ook zijn de gezamenlijke risicoanalyses uitgevoerd naar het
gerichter voorkomen van milieuschade voor de vijf voorbeeldketens.14
Deltares heeft de resultaten van deze risicoanalyses vervat in een
conceptrapport. Het definitieve rapport zal de komende tijd met stakeholders worden besproken. Aan de hand van de resultaten zal worden
bezien of, en zo ja op welke manier, hieraan een vervolg wordt gegeven.
Uitvoering motie van het lid Van der Plas
Met de uitleg in bijlage 2 geef ik uitvoering aan de motie van het lid Van
der Plas van 8 december 202215, waarin de regering wordt verzocht om
duidelijk inzichtelijk te maken en af te bakenen wie welke bevoegdheden
heeft in het privaat-publieke systeem van de kwaliteitsborging bij
bodemintermediairs.16
Milieuhygiënisch toetsingskader (MHT)
In 2015 is, als onderdeel van de herziening van het Besluit bodemkwaliteit
(Bbk), een nieuw Milieuhygiënisch Toetsingskader (MHT) voor het
toepassen van grond- en baggerspecie in diepe plassen voorgesteld. In
2018 is door mijn voorganger in de brief «Visie op duurzaam hergebruik
van grond»17 het voornemen geuit om het MHT te verankeren in de
regelgeving. Dit is aangekondigd in de algemene toelichting van het
Aanvullingsbesluit Bodem onder de Omgevingswet. Toen in 2019 de
PFAS-problematiek landelijk in beeld kwam, is het MHT-traject gepauzeerd. Dit was nodig om eerst meer kennis op te doen over PFAS en de
mogelijke impact daarvan op het MHT te bepalen.
Inmiddels is duidelijk dat met de komst van de Omgevingswet al de
benodigde aanscherpingen in de toetsing voor het verondiepen worden
doorgevoerd. Het wordt verplicht om voor elke verondieping een
lozingsvergunning te hebben. Op deze wijze wordt er getoetst aan de
waterkwaliteitsdoelen (Kaderrichtlijn water). Op dit moment heeft het

13

Kamerstuk 30 015, nr. 112.
Het betreft de ketens (1) ontwerpen, installeren en beheren van gesloten bodem- en energiesystemen; (2) baggeren van regionale wateren onder beheer van de waterschappen; (3)
aanleggen en beheren van vloeistofdichte vloeren en bedrijfsrioleringen bij de petrochemische industrie; (4) installeren, beheren en verwijderen van ondergrondse brandstoftanks bij
industrie in de buurt van waterwingebieden en (5) produceren, gebruiken en hergebruiken van
bijvoorbeeld beeldbuismateriaal in betonblokken.
15
Kamerstuk 30 015, nr. 109.
16
Kamerstukken 30 015 en 28 089, nr. 105.
17
Kamerstuk 30 015, nr. 56.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 015, nr. 115

6

geen meerwaarde om aanvullend daarop een nieuw toetsingskader op te
nemen. Om die reden heb ik definitief besloten het MHT niet te implementeren.
Daarnaast heeft het RIVM in bijgaand rapport (Bijlage 3) een verkenning
gemaakt van de voor- en nadelen van de chemische analysemethode,
waar ook het MHT op is gebaseerd, voor toepassingen op de landbodem.
Dit is belangrijk omdat voor de praktijk hetzelfde toetsingskader voor
droge en natte toepassingen de sterke voorkeur heeft. Uit de verkenning
komt naar voren dat het naar verwachting omvangrijke consequenties
heeft voor de implementatie voor onder andere de uitvoeringspraktijk. Op
dit moment lijken de kosten van een nieuwe beoordelingsmethode niet
tegen de inhoudelijke- en praktische voordelen op te wegen.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 015, nr. 115

7