w

TFB REtnBBI

MCT 9TftO FD M

i7

l lllOB

Ministerie van Financien

ta oo

Directoraat Generaal BD
Directoraat Generaal FZ

Aan

de staatssecretaris van Financien

Fiscaliteit en

Belastingdienst

de minister
de staatssecretaris van Financien

Fiscaliteit en Belastingdienst
Persoonsgegevens

nota

Consequenties en vervoigstappen Arrest box 3

Datum
13 januari 2022
Notanummer

Deze notitie dient om de bewindspersonen voor een eerste maal uitgebreid te

Maandag 17 1 is een eerste bespreking met
Stas FB Omwille van de snelheid is de nota nog niet afgestemd met IRF en
FEZ en zijn budgettaire scenario s derhalve nog niet getoetst door hen
informeren over dit onderwerp

2022

0000009262

Bijiagen
1

Aanleiding
Op 24 december 2021 heeft de Hoge Raad HR een arrest gewezen over de
vermogensrendementsheffing in de inkomstenbeiasting box 3 heffing 2017 en
2018 Maandag 17 januari a s heeft u staatssecretaris FB een eerste overlea
over het arrest van de HR de juridische duiding uitvoeringsconsequenties
dilemma s en financiele consequenties van de afzonderlijke besluiten In deze
nota wordt u nader over gei nformeerd over de strekking en de gevolgen van het
arrest uitvoeringsaspecten en over opties voor noodwetgeving Het is van belang
dat er snel noodwetgeving komt
Kern
•

De HR acht het box 3 stelsel in strijd met het Europees Verdrag voor de

Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden

•

•

EVRM

en

biedt de

belastingplichtige rechtsherstel Het rechtsherstel houdt in dat de heffing
naar het werkelijk rendement moet plaatsvinden indien en voor zover dit
lager is dan het op grond van de wet forfaitair berekende rendement Het
arrest is geldend recht
Dit heeft per 24 december 2021 gevolgen voor belastingplichtigen die zijn
aangesloten of zich nog tijdig zuflen aansluiten bij de massaal
bezwaarprocedure over de jaren 2017 tot en met 2020 maar ook voor
alle belastingplichtigen vanaf het jaar 2021 Dat betekent dat alle vanaf
dan op te leggen aanslagen inclusief bezwaar en beroepschriften
conform de uitspraak van de HR moeten plaatsvinden Daarmee heeft het
arrest heeft grote uitvoeringstechnische en budgettaire gevolgen Het
arrest heeft eveneens gevolgen voor het te ontwerpen box 3 stelsel naar
werkelijk rendement
Over de jaren 2017 en 2018 ioopt een massaal bezwaarprocedure In het
arrest heeft de HR de rechtsvragen die in deze massaalbezwaarprocedure
aan de orde waren
onherroepelijk beantwoord Het oordeel van de HR
geldt voor de ongeveer 60 000 belastingplichtigen die rechtsgeldig
bezwaar hebben gemaakt tegen de box 3 heffing in de aanslagen
inkomstenbeiasting 2017 en 2018 In totaal gaat het om ongeveer

Pagina 1 van 15

1537295

00001

120 000 bezwaarschriften

De

inspecteur moet uiterlijk op 4 februari 2022

door middel van een collectieve uitspraak beslissen op de bezwaren
waarvoor de aanwijzing

daarna

massaal bezwaar geldt

dus v66r 4 augostus 2022

Binnen 6 maanden

dienen de aanslagen

inkomstenbelasting 2017 en 2018 van de belastingplichtigen die een
werkelijk rendement hebben behaald dat lager is dan het vastgestelde
box 3 inkomen
•

te worden verminderd

Het arrest heeft niet alleen grote gevolgen voor de menskracht
voor de

ICT capadteit van de Belastingdienst

maar ook

De impact van het arrest

op de uitvoering van de Belastingdienst is dusdanig groot dat de
gevolgen ervan de komende periode in kaart zullen moeten worden

gebracht waaronder de impact op capadteit benodigde middeien en
verdrukking van andere werkzaamheden De Belastingdienst heeft geen
gegevens beschikbaar over werkelijk rendement waarmee een
geautomatiseerde opiossing mogelijk is voor het toepassen van werkelijk
rendement Het toepassen van werkelijk rendement voor alle
Belastingplichtigen vergt het opvragen van deze gegevens en dit is niet
goed uitvoerbaar Tevens is het vanuit uitvoeringsperspectief van belang
dat een opiossing wordt gekozen die voldoende recht doet aan het arrest
vanuit het perspectief van de belastingplichtige om te voorkomen dat er
een groot aantal mensen opnieuw bezwaar gaat maken en de
uitvoering
hiermee wordt belast
•

Het arrest raakt verschillende uitvoeringsprocessen over verschillende
Er moeten uitvoeringsoplossingen komen voor het
afhandelen van de als massaal bezwaar aangewezen bezwaren over de

belastingjaren

belastingjaren 2017 t m 2020 en het opleggen van definitieve aanslagen
2021 en latere jaren conform het arrest van de HR Ook moeten lopende
uitvoeringsprocessen o m definitieve aanslagen die nog worden
opgelegd over jaren uit het verleden en voorlopige aanslagen 2022 in lijn
te worden gebracht met het arrest en zolang dit nog niet mogelijk is moet
besloten worden hoe hiermee om te gaan
•

Er zijn twee scenario s in beeld gebracht

zie onder punt 2 voor de
budgettaire gevolgen op basis van twee verschillende interpretaties van
het arrest De totale derving is ca 8 8 14 3 mid euro wat volgens de

begrotingsregels dekking vereist via lastenverzwaring In elk scenario is
dit een zeer hooq bedraq om te moeten dekken Ter illustratie de

•

opbrengst van box 3 is ca 4 mid euro Vanaf 2021 heeft dit arrest
gevolgen voor alle belastingplichtigen waardoor de budgettaire gevolgen
blijven opiopen zolang er geen noodwetgeving is doorgevoerd
Daarnaast zijn er ook budgettaire gevolgen aan de uitgavenkant
waaronder uitvoeringskosten Op basis van de begrotingsregels is het
uitgangspunt dat de budgettaire gevolgen voor de uitgavenkant gedekt
worden binnen artikel 1 van de Finandenbegroting en meelopen in de

voorjaarsbesluitvorming 2022

Informatiepunt
1

De juridische duiding van het arrest
De HR heeft

kort samengevat
beslist dat voor 2017 en 2018 de heffing
bezittingen moet plaatsvinden naar het daaruit behaalde
werkelijke rendement Indien en voor zover dit lager is dan het op grond
van de wet vastgestelde box 3 inkomen uitgaande van een forfaitair
over

box 3

Pagina 2 van 15

1537295

00001

berekende rendement leidt dit tot een vermindering van de aanslag

inkomstenbelasting
Dat betekent dat bij belastingplichtigen in de massaalbezwaarprocedure
het in de aanslagen inkomstenbelasting 2017 en 2018 vastgestelde box 3
inkomenmoet worden vergeleken met het behaaide werkelijke rendement
om te

bepalen of de aanslag moet worden verminderd

Daarvoor is nodig dat het behaaide werkelijke rendement uit de box 3

bezittingen bij de belastingpiichtige moet worden opgevraagd

omdat deze

gegevens niet zijn terug te vinden in de aangiften inkomstenbelasting

2017 en 2018
De HR formuleert geen expliciete rechtsregel hoe het werkelijk behaaide

rendement moet worden vastgesteld

mede omdat in de casus geen

geschil bestond over de omvang van het werkelijke rendement
FJZ

waaronder team cassatie

dat het begrip

en Directie Vaktechniek zijn van mening
werkeiijk behaaid rendement zoais bedoeid door de HR

omvat enkel de ontvangen

rente

De HR stelt voorop dat de box 3

dividend en huur

direct rendement

heffing binnen de Wet IB 2001 aansluit

bij het daadwerkelijk genoten inkomen

Daarom

menen

FJZ en Directie

Vaktechniek dat tot het werkeiijke rendement waarop de HR het box 3
inkomen vaststeit niet behoort een ongereaiiseerd

niet daadwerkeiijk

ontvangen vermogensmutatie
De HR heeft zich niet expliciet uitgelaten over de vraag of een

gerealiseerd indirect rendement vermogenswinst of

verlies

tot het

behaaide werkelijke rendement behoort zodat daarover onduidelijkheid
zou

kunnen bestaan

aldus FJZ en Directie Vaktechniek

DGFZ kan de redenering van FJZ en Directie Vaktechniek volgen

maar

ziet tegeiijkertijd in de commentaren op het arrest in de vakliteratuur dat
waar de vraag

wordt opgeworpen of ook waardemutaties niet zouden
moeten worden meegenomen Volgens DGFZ geeft het arrest van de HR
niet een expliciet antwoord op deze vraag

Toelichting
De HR overweegt dat moet worden vooropgesteid dat ook het forfaitaire
stelsel vanaf 2017 ertoe strekt belasting te heffen over het door de

belastingpiichtige genoten inkomen uit sparen en beleggen Dit sluit aan
bij de algemene strekking van de Wet IB 2001 om belasting te heffen
naarde aan het daadwerkelijk genoten inkomen ontleende draagkracht
Dit betekent dat buiten de heffing moeten blijven voordeien die de
belastingpiichtige niet heeft genoten maar onder bepaalde
omstandigheden had kunnen behalen aldus de HR
De HR overweegt dat met het box 3 stelsel vanaf 2017 aansluiting is
gezocht bij de zogeheten vermogensmix en bij de rendementen die door
alle belastingplichtigen in voorafgaande jaren gemiddeld zijn behaaid op
de bestanddelen van de vermogensmix
Daarmee is naar het oordeel van de HR het forfaitair stelsel vanaf 2017
vender af komen te staan van een heffing over inkomen waarvan kan
worden aangenomen dat een individuele belastingpiichtige het

daadwerkelijk heeft genoten
De HR komt tot de slotsom dat box 3 wetgeving vanaf 2017 strijdig is
met het eigendomsrecht en het discriminatieverbod beide opgenomen In
het EVRM

Pagina 3 van IS

1537295

00001

Het bijzondere aan het arrest is dat de HR zelf een opiossing biedt voor de

strijdigheid en het bieden van rechtsherstel niet aan de wetgever
overlaat zoals hij dat in eerdere arresten deed Dit heeft mede te maken
met het feit dat de wetgever weiiswaar sinds 2015 aan de invoering van
een stelsel van heffing over werkeiijk rendement werkt maar dit
op z n
vroegst per 2025 in werking zal treden en verder dat de thans geldende
regeiing nog steeds dezelfde tekortkomingen bevat ais die voor de jaren
2017 en 2018

aldus de HR

De HR biedt rechtsherstei door te bepalen dat voor 2017 en 2018 de

heffing over box 3 bezittingen moet plaatsvinden naar het daaruit
daadwerkelijk behaalde rendement Dit betekent dat indien en voor zover
het behaalde werkelijke rendement lager is dan het op grond van de wet
vastgestelde box 3 inkomende de aansiagen inkomstenbeiasting 2017 en
2018 dienen te worden verminderd
Met deze vorm van rechtsherstel wijkt de HR af van het advies van de

Advocaat Generaal Niessen van 1 november 2021 om
gaan

van

kort gezegd

ult te

de werkelijke vermogensmix op individueel niveau in combinatie

met forfaitaire rendementen

De HR kiest niet voor een forfaitaire

opiossing binnen de huidige box 3 wetgeving maar voor het belasten van
het door de belastingplichtige behaaide werkeiijke rendement ult de box
3 bezittingen Hiermee sluit de HR aan bij de strekking van de Wet IB
2001 om belasting te heffen naar de aan het daadwerkelijk genoten
inkomen ontleende

2

draagkracht

Ter bespreking het budgettair kader en vervoigscenario s
2 1

Teruggave aan aiie belastingplichtioen

huidige box 3
opbr

mld

scenario las
Sbel pl min

opbr{mld

scenarioaanwas

Bbel pl [min

opbr mld

bel pl mln

2017

4 6

3 4

3 3

3 4

1 2

2 4

201S

4 3

3 0

2 9

3 0

3 1

2 6

2019

4 3

3 1

3 0

3 0

1 0

1 9

2020

4 0

3 1

2 7

2 9

2 7

2 5

2021

4 1

2 1

3 0

2 0

0 8

1 1

In de

huidige situatie is de opbrengst box 3 ruim 4 miljard Het aantai
beiastingpiichtigen in 2017 was 3 4 miijoen en daaide in 2018 naar 3 miljoen
vanwege de verhoging van het heffingsvrij vermogen van 25 000 euro naar
30 000 euro In 2021 daalt het aantai beiastingpiichtigen naar 2 1 miljoen
door de verhoging van het heffingsvrij vermogen naar 50 000 euro
Er zijn twee scenario s doorgerekend voor de situatie dat aiie

beiastingpiichtigen een teruggave krijgen als de belasting op werkeiijk
rendement lager uitkomt dan de huidige aanslag Dus ongeacht of zij bezwaar
hebben gemaakt of dat de aanslag eigenlijk al definitief is
Scenario kas

als werkelijke rendement kan slechts worden aanoemerkt

de daadwerkelijk uitgekeerde inkomens zoals rente
minus kosten

dividend en huur

De gekozen forfaitaire rendementen in dit scenario zijn

geprikt en vooral illustratief

In een latere fase moet nog onderbouwing

worden geven

Pagina 4 van 15

1537295

00001

•

In het scenario
en

niet

aanwas

wordt ook het indirecte rendement

gerealiseerd belast

gerealiseerd

De forfaitaire rendementen in dit scenario

zijn dezeifde die ten grondsiag liggen aan het huidige stelsel

Belastingplichtigen krijgen belasting terug als de te betalen beiasting lager is
dan de huidige heffing In scenario kas daalt de opbrengst circa 3 miljard elk
jaar Deze daling is vrij stabiel doordat de geprikte rendementen stabiel
zijn In scenario aanwas fiuctueert de gederfde opbrengst en het aantal
belastingplichtigen dat geld terugkrijgt veel meer doordat wordt aangesloten
bij de werkelijke jaarlijkse rendementen op aanwasbasis bijvoorbeeld in 2018
dalen de aandelen met 10

in 2019 stijgen ze met ruim 24
Doordat wordt
gerekend met gemiddelde rendementen in de specifieke jaren zullen
individuele belastingbetalers die een lager rendement hebben wellicht
bezwaar maken Dit verhoogt dan de kosten hiermee is in de berekening
geen rekening gehouden omdat we daar geen informatie over hebben Dit
geldt met name voor 2018 en 2020 toen de aandelenkoersen zijn gedaald of
slechts weinig gestegen Voor jaren met sterk stijgende aandelenkoersen is
het risico op hogere kosten veel geringer omdat de individuele rendementen
dan waarschijnlijk grotendeels boven het huidige forfait van ca 5 5
liggen

Scenario kas

spaarrente gemiddelde in dat jaar
schulden een debetrente van 3
huur dividend

netto

gemiddeld 2 1

alle overige vermogenstitels 2 1
Scenario aanwas

spaarrente gemiddelde in dat jaar
schulden een debetrente van 3

onroerend goed

huizenprijsstijging

aandelen stijging aandelenindex

MSCI

obligaties kapitaalmarktrente 10 jarige staatsobligaties
alle overige vermogenstitels 2 1
In de volgende tabel staan de gebruikte rendementspercentages

Jaarlijks

Forfaitair huidige

aanwas

stelsel box 3

Spaar
spaar

2 2

obligaties

aandelen

onr

gd

netto

beleggen

2017

0 25

0 52

13 7

8 2

1 63

5 39

2018

0 12

0 58

10 0

8 4

0 36

5 38

2019

0 08

0 07

24 6

6 5

0 13

5 59

2020

0 04

0 38

1 7

8 4

0 07

5 28

2021

0 01

0 33

23 3

22 5

0 03

5 69

Teruqgave aan alleen de 60 000 massaal bezwaarmakers 2017
Er kan op dit moment nog geen berekening worden gemaakt van de

budgettaire derving voor alleen de groep van 60 000 massaal
bezwaarmakers uit 2017 en 2018 Dat kan begin volgende week wel

Pagina S van 15

1537295

00001

Een sigarendoos berekening wijst op een orde grootte van circa 0 5 mid
in het bovenstaande scenario kas
mid

hiervan

2 3

met een onzekerheld van

plus min 0 2

Voor het scenario aanwas is de orde grootte ongeveer de helft
dus 0 25 mid

met ook grote onzekerheld

Budaettaire dekkino

De eerste indicatie is dat het kasscenario een totate

14 3 mid

euro

budgettaire derving van

tot gevolg heeft en het aanwasscenario een totale derving van

8 8 mid

euro

dekken

Gezien het arrest geldend recht is

In elk scenario is dit een zeer hoog

bedrag om te moeten

heeft dit gevolgen voor alls

belastingplichtigen vanaf het jaar 2021 omdat er nog geen definitieve
aanslagen zijn opgelegd Dit heeft in potentie budgettaire gevolgen van ca
300 min euro per maand Dit benadrukt het belang om zo spoedig mogeiijk
tot wetswijziging over te gaan
De derving aan de inkomstenkant vereist voigens de begrotingsregels een

lastenverzwaring ais dekking Er voIgt een separate notitie over deze
systematiek Normaliter wordt voor de dekkingsbron zoveel mogeiijk
aangesloten bij de beiastingsoort waarop de derving betrekking heeft Gezien
de grootte van de derving iijkt het niet mogeiijk om de volledige derving
binnen box 3 te compenseren door bijvoorbeeid het tarief te verhogen
Daarom zal er gekeken moeten worden naar belastingsoorten met een grote
opbrengst Voorbeeiden hiervan zijn de loon en inkomstenbelasting de btw
of de vennootschapsbelastlng Wij komen te zijner tijd met concrete
dekkingsvoorstellen
Naast de derving aan de inkomstenkant zijn er ook grote gevolgen voor de

uitgavenkant Bij een niet tijdige afdoening kan een dwangsom van €500 per
half jaar worden gerekend Voor de huidige populatie van 120 000 burgers die
bezwaar heeft gemaakt kan dit dus al opiopen tot een bedrag van € 60
miljoen Ook kan er sprake zijn van het vergoeden van rente over de
belastingteruggave Tot slot is er sprake van uitvoeringskosten deze omvang
is sterk afhankelijk van de te kiezen opiossingsrichting
Op basis van de begrotingsregels is het uitgangspunt dat de budgettaire
gevolgen voor de uitgavenkant gedekt worden binnen artikel 1 van de
Financienbegroting en meelopen in de voorjaarsbesiuitvorming 2022
3

Ter bespreking om box 3 bezwaren aan te merken ats een verzoek om

vergoeding van invorderingsrente zodat belanghebbenden bier niet
separaat een verzoek voor hoeven in te dienen
Artikel 28c Invorderingswet 1990

IW 1990

bepaalt dat de Belastingdienst

de ontvanger

op verzoek overgaat tot het vergoeden van invorderingsrente
als belasting wordt teruggegeven omdat de heffing daarvan sthjdig is met het

Unierecht Dit is de zogenoemde Irimie rente

Rentevergoeding vindt alleen plaats wanneer belanghebbende de belasting
heeft voldaan en derhalve niet over zijn geid heeft kunnen beschikken Artikel
28c IW 1990 biedt hiervoor een rentecompensatie

Pagina 6 van 15

1537295

00001

Een ingediend

bezwaartegen de aanslag omdat de heffing in strijd is met het

Unierecht is op grand van artikel 28c IW 1990 geen verzoek om vergoeding
van

de invorderingsrente

In het verleden is eerder de keuze gemaakt om bij een massaal

bezwaarprocedure het bezwaarschrift aan te merken als verzoek om
vergoeding van de invorderingsrente zodat de belanghebbende niet aisnog
een separaat verzoek hoeft in te dienen na de vermindering van de aansiag
Wij adviseren u om ook de box 3 bezwaren aan te merken als een verzoek
om vergoeding van invorderingsrente op grond van artikei 28c IW 1990 Als
een belanghebbende naar aanleiding van de afdoening van het bezwaarschrift
belasting terugkrijgt dan vergoedt de ontvanger hierover gelijk
invorderingsrente De gevolgen uitvoeringsgevolgen hiervoor moeten nog in
kaart worden gebracht
4

Ter bespreking het beeindigen massaal bezwaar box 3 over 2019 en
2020

Toelichting
Ook voor 2019 en 2020

lopen procedures massaal bezwaar box 3
De in deze procedures
is
geformuleerde rechtsvraag
nagenoeg gelijk aan die van de procedures
2017 en 2018 Het aan de HR voorleggen van de box 3 rechtsvraag voor
inmiddels circa 80 000 bezwaarschriften

2019 en 2020 zal daarom niet tot een ander oordeel leiden dan het
oordeel gegeven in het arrest van 24 december 2021
van

De HR is immers

oordeel dat de thans geldende regeling dezelfde tekortkomingen heeft

als de regeling voor 2017 en 2018
Daarmee kan het arrest van de HR van 24 december 2021 tevens worden

gezien als een definitief antwoord op de rechtsvragen in de massaal

bezwaarprocedures 2019 en 2020
Dit betekent dat ook op die bezwaren uiterlijk op 4 februari 2022 collectief

uitspraak gedaan kan moet worden en dat daarna binnen 6 maanden de
daarvoor in aanmerking komende aanslagen kunnen worden verminderd
5

Ter bespreking of u het arrest alleen wilt toepassen op

belastingplichtigen die een rechtsgeldig bezwaarschrift hebben
ingediend dat onder de procedure massaal bezwaar valt of op alle
belastingplichtigen die belastbaar box 3 inkomen hebben en waarvan
de aanslag op 24 december 2021 onherroepelijk vaststaat
Toelichting
Onder de procedure massaal bezwaar 2017 en 2018 vallen circa 120 000

bezwaarschriften van ongeveer 60 000 belastingplichtigen
van

deze belastingplichtigen moeten verminderd worden

De aanslagen

als het werkelijk

rendement lager is dan het forfaitair rendement

Als u akkoord gaat met
het vorige beslispunt geldt dit ook voor de 80 000 bezwaarschriften 2019
en

2020

Daarnaast zijn er in 2017 circa 3 3 miljoen en in 2018 circa 3 miljoen

belastingplichtigen die in de jaren 2017 en 2018 een belastbaar box 3
inkomen hebben maar die niet of niet rechtsgeldig in bezwaar gegaan
zijn Hun aanslagen staan inmiddels onherroepelijk vast

Pagina 7 van 15

1537295

00001

Deze belastingplichtigen kunnen verzoeken om een ambtshalve

vermindering van de aanslag

art

9 6 Wet IB

De inspecteur kan echter

geen ambtshalve vermindering verlenen van een onherroepelijk
vaststaande aanslag indien de onjuistheid van die aanslag

geval is

zoals hier het

voortvioeit uit jurisprudentie die eerst is gewezen nadat de

aanslag onherroepelijk is komen vast te staan art 45aa aanhef en letter
b URIB 2001
De regeling laat echter de ruimte dat de Minister anders
bepaalt

Een rechtbank heeft recent via de art

9 6

route de

belastingplichtige rechtsherstel geboden in lijn met het arrest van 24
december Los van de vraag of dat in die casus terecht was
een

bestaat hier

risico dat belastingplichtigen die geen rechtsgeldig massaal bezwaar

hebben ingediend via een verzoek om ambtshalve vermindering alsnog in
het gelijk worden gesteld
Juridisch zijn er argumenten om dit niet te doen Als een

belastingplichtige het niet eens is met zijn aanslag heeft hij
rechtsmiddelen bezwaar en beroep
Als hij deze niet benut staat de
aanslag na verloop van de termijnen voor het aanwenden van een
rechtsmiddel onherroepelijk vast Dit beginsel van formele rechtskracht
dient de rechtszekerheid Zeker omdat hier sprake is van een massaal
bezwaarprocedure kan niet gezegd worden dat de drempel om bezwaar te
maken onredelijk hoog geweest is het volstond om een standaard
bezwaarschrift in te dienen

Degenen die wel en die geen bezwaar gemaakt hebben zijn verder geen
gelijke gevallen rechtens ongelijk Ook het beginsel van rechtsgelijkheid
dwingt dus niet tot een gelijke behandeling van degenen die geen
bezwaar gemaakt hebben
Daarnaast zijn ervoor zover wij weten geen precedenten waarin de
formele rechtskracht naar aanleiding van nieuwe jurisprudentie door een
van uw

ambtsvoorgangers doorbroken is

De afwijzing van een verzoek om ambtshalve vermindering geschiedt bij
voor bezwaar vatbare

beslissing

Als u zou besluiten de tegemoetkoming

te beperken tot degenen die bezwaar gemaakt hebben

hebben de overige
getroffenen dus wel rechtsbescherming
Daartegenover staat dat de HR geoordeeld heeft dat de box 3 wetgeving
in strijd is met het EVRM Het zal richting de Tweede Kamer en in de
maatschappij lastig uit te leggen zijn dat dergelijke wetgeving op grond
van juridisch of uitvoeringstechnische dan wel budgettaire redenen
toch
geldt voor degenen die niet rechtsgeldig bezwaar gemaakt hebben De
heer Omtzigt heeft reeds gevraagd om ook belastingplichtigen met
beiastbaar box 3 inkomen voor 2017 te compenseren Daarvoor geldt
overigens dat het systeem v66r 2017 anders was en door de Hoge Raad
gesanctioneerd is
Het uit eigen beweging tegemoetkomen aan alle belastingplichtigen met
beiastbaar box 3 inkomen in de jaren vanaf 2017 kan verder de uitvoering
ontlasten omdat dan minder mensen alsnog bezwaar zullen maken of een
verzoek om ambtshalve vermindering zullen doen Dit effect zal sterker
zijn naar mate de herberekening van het box 3 inkomen het werkelijke
rendement in de beleving van die belastingplichtigen dichter nadert
Als u besluit om het arrest toe te passen op alle belastingplichtigen
adviseren wij u in elk geval de opties te laten onderzoeken om te kiezen
voor een forfaitaire opiossing Rechtsherstel in de vorm van heffing over
het werkelijke rendement is niet uitvoerbaar Zie verder hierna

Paging 8 van 15

1537295

00001

Uitvoeringsaspecten
6

een

eerste verkenning

Ter bespreking om aan de band van hierna genoemde uitgangspunten

de uitvoeringsoptles vender uit te werken

Uitgangspunten
De impact van het arrest op de uitvoering van de Belastingdienst is zeer
groot
Voor burgers en de

Belastingdienst is het belangrijk dat het herstel van de
zorgvuldig en zo eenvoudig mogelijk gebeurt
Het afhandelen van de massale bezwaren en herstellen van aangiften leidt
tot een grote uitvoeringslast Hiervoor dient extra geld beschikbaar te
worden gesteld Als dit niet gebeurd zal dit andere zaken in de uitvoering
verdrukken Ook bij beschikbaar stellen middeien bestaat
verdrukkingsrisico in bijv IV of als gevolg van arbeldsmarktproblematlek
De prioriteit bij herstel ligt bij de massale bezwaarzaken vanwege het
risico op dwangsommen bij niet tijdige afdoening hiervan 4 augustus
2022 en op de aanslagen 2021 die vanaf april 2022 worden opgelegd
garantietermijn 1 juli 2022
Voor een uitvoerbare wijze van herstel dient er een opiossing te worden
gekozen die voorde verschillende belastingjaren zo eenvormig mogelijk is
en geautomatiseerd en massaal kan gebeuren
Om het uitvoerbaar te houden is het nodig ruimhartig te herstellen zowel
qua afbakening van de doelgroep als qua bepaling van het aangepaste
rendement Indian dat niet gebeurd zal sprake zijn van een verdere
toename van uitvoeringslasten in verband met de afhandeiing van nieuwe
bezwaren en beroepzaken
Er dient een heldere definitie van rendement te zijn die uitvoerbaar is om
box 3 inkomens tijdig

nieuwe bezwaren te voorkomen
De exacte impact en uitvoeringsgevolgen van de hersteloperatie kunnen
nu

niet worden overzien

Wei is duidelijk dat de uitvoering van het herstel

effect heeft op de uitvoering van andere taken van de Belastingdienst De

implicaties daarvan worden in beeld gebracht
Opties voor herstel
Werkelilk rendement vaststellen voor alle betrokken belastinaplichtiaen
De Belastingdienst beschikt niet over het werkelijk rendement van

belastingplichtigen
Herstel door het werkelijk rendement toe te passen zou betekenen dat
massaal miljoenen belastingplichtigen uitvraag bij belastingplichtigen
moet worden gedaan met betrekking tot het werkelijke rendement in de
onderscheiden belastingjaren
De impact hiervan is zowel voor belastingplichtigen administratieve
lasten als Belastingdienst zeer groot De vraag is overigens of
belastingplichtigen nog over de gegevens beschikken die nodig zijn om
het werkelijk rendement te bepalen
De verwachting is dat geen toezicht mogelijk is op de juistheid van door
de belastingplichtigen aangeleverde gegevens over het werkelijke
rendement
Deze opiossing vraagt veel capaciteit van de Belastingdienst

toezicht op de aangeleverde gegevens wordt gedaan

en

ook als geen
herstel zal longer

duren

Pagina 9 van 15

1537295

00001

De Belastingdienst heeft geen behandelcapaciteit voor deze optie

Daarnaast betekent dit dat andere processen niet uitgevoerd kunnen

worden

Inhuur van uitzendkrachten is geen optie aangezien deze maar

beperkt beschikbaar zijn gezien de arbeidsmarkt
Deze optie wordt ontraden zowel in het beiang van
belastingplichtigen als het beiang van de Belastingdienst
Optie fotfaitair rendement op werkeliike vermooensmix

met vananet

werkeliik rendement

Onderzocht wordt of een geautomatiseerde herstelmogelijkheid kan
worden ontwikkeld

waarbij het doel is zoveel mogelijk gegevensuitvraag
bij belastingplichtigen te voorkomen
Hierbij wordt gedacht aan het volgende
De Belastingdienst heeft wel gegevens over de werkelijke vermogensmix
In deze optie wordt uitgewerkt of deze benut kunnen worden
De Belastingdienst kan dan per vermogensbestanddeel een forfaitair
rendement berekenen Op deze wijze berekent de Belastingdienst het
nieuwe voordeel uit sparen en beleggen
Dit forfaitair rendement wordt vergeleken met het eerder aangegeven
voordeel uit sparen en beleggen De voor de Belastingplichtige meest
voordelige uitkomst wordt gehanteerd
Indien een belastingplichtige van mening is dat het nieuw berekende
voordeel uit sparen en beleggen onvoldoende recht doet aan de uitspraak
van de Hoge Raad bestaat de mogelijkheid voor de inspecteur om
maatwerk toe te passen Maatwerk kan dan worden toegepast door op
basis van gegevens van de belastingplichtigen met betrekking tot het
werkelijke genoten rendement de aanslag te herrekenen
Deze opiossing is erop gericht uitvraag van werkelijk rendement bij
belastingplichtigen te beperken en de herrekening zo veel mogelijk
geautomatiseerd en massaal uit te voeren
Uitvraag werkelijk rendement is immers arbeidsintensief voor de
belastingplichtige en voor de Belastingdienst Des te lager het nieuwe
forfaitair rendement wordt vastgesteld des te meer betastingplichtigen
geautomatiseerd recht wordt gedaan aan de uitspraak van de Hoge Raad
en

des te minder maatwerk er nodig is

De exacte vormgeving zal nader moeten worden

uitgewerkt om te

borgen dat deze uitvoerbaar is

juridisch correct is en recht doet

het perspectief van burgers
hangen af van die vormgeving

De budgettaire consequenties

aan

Optie aparte behandelino van box 3
Een tweede optie die nu in beeld is

is om te verkennen of het mogelijk is

het box 3 onderdeel van de aanslag in een apart te bouwen systeem

separaat te behandelen
Ook hierbij zal nog uitwerking nodig zijn om te bepalen welke

implicaties deze aanpak heeft en of deze uitvoerbaar is juridisch
correct is en recht doet aan het perspectief van burgers

Pagina 10 van 15

1537295

00001

7

Ter bespreking scenario s voor aanpasstng van de wetgeving

Noodwetgeving voor de jaren 2023 en 2024
Zonder aanpassing van de wetgeving bestaat feitelijk per 24 decetnber 2021

keuzesysteem voor belastingplichtigen namelijk de huidige forfaitaire
vermogensrendementsheffing en een heffing op basis van een benadering
van
het werkelijke rendement op grond van het arrest van de Hoge Raad als
zelfstandige rechtsbron Belastingplichtigen met hoogrenderend vermogen
zoals aandeien en onroerend goed zullen kiezen voor de huidige forfaitaire
vermogensrendementsheffing belastingplichtigen met laag renderend
vermogen zoals spaargeld zullen kiezen voor een heffing op basis van een
benadering van het werkelijke rendement Dit is een onwenseiijke situatie
een

Hierna zijn op hoofdlijnen diverse opties beschreven voor aanpassing van de

wetgeving Deze varianten dienen nader uitgewerkt te worden om te bepaien
of deze uitvoerbaar zijn
Werkeiiike vermooensmix met afzonderiiik forfait per vermooenscategorie

1

•

•

Het forfaitaire voordeel uit sparen en beleggen wordt berekend op
grond de werkelijke samenstelling van het vermogen van
belastingplichtigen Per vermogenscategorie wordt een forfait
vastgesteid zodat het te belasten voordeel beter aansluit bij de
werkelijkheid
Indian het forfaitair rendement van een vermogenscategorie afwijkt
van het werkeiijke rendement kan de belastingplichtige tegenbewijs

leveren
•

Indian met de vaststelling van de forfaits per vermogenscategorie niet
te scherp aan de wind wordt gevaren

•

is de verwachting dat een
aanzienlijk deel van de beiastingpiichtigen zich kunnen verenigen met
deze opzet en niet zuiien opteren voor de tegenbewijsregeling
Deze optie is naar verwachting maakbaar en haalbaar voor de

Belastingdienst omdat het in te passen is binnen de bestaande ICT
gegevensstructuur in de procesketen van aangifte en aanslag De
regaling is hiermee naar verwachting op z n vroegst uitvoerbaar per
2023 2
•

De vooringevulde aangifte

VIA

de benodigde gegevens beschikt

kan

wear

de Belastingdienst over

gebruikt blijven worden voor de

waarde per 1 januari en de kwalificatie van de
•

2

vermogensbestanddelen bank en spaartegoeden aandeien etc
Anti peildatumarbitrageregeiing is noodzakelijk om te voorkomen dat
vlak voor de peildatum bijvoorbeeld aandeien worden verkocht en
daarmee worden omgezet in laag te belasten bank en
spaartegoeden gevolgd dooraankoop van aandeien na de peildatum

Uitvragen van het werkeliik rendement
•

De aangifte van belastingplichtigen met box 3 vermogen wordt niet

automatised afgedaan

Zij ontvangen een verzoek om het werkeiijke

rendement van de in de aangifte aangegeven vermogensbestanddelen
op te geven en te onderbouwen met stukken

1

Op hoofdlijnen wordt deze variant betoogd door advocaat generaai Niessen op 1 november

2021
^

Op basis van de

ECLI NL PHR 2021 1019

Onder voorbehoud van de uitkomsten van de Uitvoeringstoets

Pagina 11 van 15

1537295

00001

informatie uit de aangifte en de nagekomen informatie over box 3
wordt de aanslag opgelegd
•

Deze optie levert een enorme werklast op voor de Belastingdienst
omdat circa 2 1

miljoen belastingplichtigen met box 3 vermogen

moeten worden aangeschreven en de opgevraagde informatie

•

3

handmatig verwerkt dient te worden voor het opieggen van de
aanslag Daarmee is deze variant op voorhand niet uitvoerbaar Daar
komt nog bij dat de gegevensaanlevering door ketenpartners voor
contra informatie in het kader van toezicht en handhaving niet tijdig
kan worden uitgebreid
Deze optie levert enorme administratieve lasten op voor
belastingplichtigen waarbij het de vraag is of zij hiertoe in staat zijn
doenvermogen

Invoerinq van een heffinq
•

naar werkeliik

rendement conform arrest HR

Onderzoeken of de invoering van een heffing naar werkelijk
rendement kan worden vervroegd naar 2023

•

•

Bij deze optie wordt in tegenstelling tot optie 2 de gegevens voor de
berekening van het werkelijk rendement uitgevraagd bij het doen van
aangifte
De overgang naar werkelijk rendement is een complexe wijziging Bij
een heffing op basis van werkelijk rendement zijn meer gegevens
relevant dan in het huidige stelsel waar alleen de vermogensstand op
1 januari van belang is Dit maakt de heffing ingewikkelder voor
burgers Zonder ondersteuning van de VIA wordt een groter beroep
gedaan op hun doenvermogen en bestaat het risico op een chaotische
start van het nieuwe stelsel

•

Het is voor de uitvoering niet maakbaar en haalbaar om in 2023 of
2024 het nieuwe stelsel in te voeren

systemen
4

om

Er is meer tijd

nodig om de ICT

te bouwen

Invoering van een vermoaensbelasting
•

Bij een beperkte uitleg van het begrip werkelijk rendement daalt de
belasting op vermogen aanzienlijk omdat slechts het direct rendement
zoals rente dividend en huurinkomsten in de heffing zou worden
betrokken en geen waardeontwikkelingen van bijvoorbeeid aandelen
en onroerend
om

goed

Een dergelijke strikte uitleg kan

aanleiding zijn

het wegvallen van de heffing over waardeontwikkelingen van

vermogen

gedeeltelijk

te compenseren via de invoering van een

vermogensbelasting
•

Dit zou kunnen door dit additioneel naast een van de vorige opties in
te voeren of door box 3 daarmee geheel te vervangen

•

•

In het IV

portofolio van de Belastingdienst is echter geen ruimte om
naast de invoering van een heffing over werkelijk rendement conform
het coalitieakkoord per 2025 een vermogensbelasting in te voeren
Alhoewel in het coalitieakkoord niet is afgesproken om een

vermogensbelasting te introduceren heeft een beperkte uitleg van het
begrip werkelijk rendement dermate impact dat dit voor de
coalitiepartners een aanknopingspunt zou kunnen bieden om de
invoering van een vermogensbelasting te overwegen

Pagina 12 van 15

1537295

00001

•

Momenteel wordt onderzocht of het mogelijk is
voorwaarden
in te voeren

5

om

en zo

ja onder welke

al gedurende het jaar 2022 een vermogensbelasting

bijvoorbeeld met peildatum 31 december 2022

Niet nader uitaewerkte alternatief
•

Alternatieve opties is het vrijstellen van bank

en

de invoering van het nieuwe stelsel per 2025

Deze optie is in deze

spaartegoeden tot

nota niet nader uitgewerkt
•

Bij een beperkte vrijstelling blijft de forfaitaire
vermogensrendementsheffing bestaan voor overige bezittingen terwiji
dit stelsel volgens het oordeel van de HR in strijd Is met het EVRM
Dat zal opnieuw tot rechtszaken tegen de opgelegde aanslag leiden

Deadlines

8

Belastingjaren en doelgroepen

Kennis te nemen van relevante deadlines voor de uitvoering
Om een opiossing in werking te krijgen voor het verlopen van de

garantietermijn

1 juli 2022

die geldt voor de op te leggen aanslagen

2021 en voor tijdige verwerking van de massale bezwaren
2022

is zeerspoedig uitsluitsel

4 augustus

nodig over de juridische houdbaarheid en

de beleidsmatige wenselijkheid van opiossingen

Bij besluitvorming uiterlijk op 21 januari 2022 is dit vermoedelijk
mogelijk Bij latere besluitvorming is het risico dat termijnen niet meer
gehaald worden
Er is sprake van krappe deadlines maar dat neemt niet weg dat
voldoende tijd moet worden genomen om goede afgewogen beslissingen
te nemen

Het ligt in de verwachting dat besluitvorming niet tijdig is af te ronden
gegeven de complexiteit van het vraagstuk

uitvoeringstechnisch
budgettair en politiek bestuurlijk
Daarom wordt uitgezocht hoe om te gaan met bijvoorbeeld opieggen
aanslagen 2021 in zo n situatie
Hieronder volgen de op dit moment bekende onderscheiden stadia van de
belastingaanslagen en deadiines voor besluitvorming over de wijze van
herstel Dit overzicht wordt mogelijk nog aangepast

Op te leggen belastingaanslagen vanaf belastinoiaar 2021

Doelgroep alle belastingplichtigen die rendement ontvangen op hun
al dan niet voorafgegaan door
een voorlopige aanslag
Deadline Het is niet meer mogelijk de wijzingen door te voeren in de
aangifte 2021 Dit vergt goede communicatie Het is van belang de
wijziging wel door te voeren in de definitieve aanslag 2021 Bij
besluitvorming uiterlijk 21 januari 2022 is het vermoedelijk mogelijk dat
tijdig alle voorbereidingen in de uitvoering zijn getroffen om te zorgen dat
belastingplichtigen voor de garantietermijn van 1 juli 2022 een correcte
aanslag krijgen over 2021

vermogen in belastingjaar 2021 en verder

Niet onherroeoelMk vaststaande definitieve belastingaanslagen

Doelgroep deelnemers massaalbezwaarprocedure belastingjaren 2017 2018
2019 2020 lopende individuele bezwaren waarbinnen onderscheid zit tussen

Pagina 13 van 15

1537295

00001

box 3 geen box 3 element
belastingplichtigen die geen bezwaar hebben
gemaakt terwiji de bezwaartermijn nog niet is verstreken
Er staan 492 000 aangiften 2020 klaar voor behandeling Deze belastingplichtigen
hebben nog geen definitieve aanslag ontvangen De aantallen aangiften voor
2019 die zijn uitgevallen is veel geringer
Deadline

de deelnemers aan de massaalbezwaarprocedures moeten uiterlijk op 4

februari uitsluitsel krijgen waarna de Belastingdienst binnen zes maanden

4

augustus 2022 de beslissing op bezwaar ten uitvoer moet leggen Onderzocht
wordt of het halen van deze termijn mogelijk is en welke uitvoeringsdeadlines er

zijn om dit tijdpad te kunnen halen
Bij de doelgroep van individueel bezwaarprocedures verschilt de deadline per
gevalscategorie Hierin zijn keuzes te maken
Onherroepeliik vaststaande belastinqaanslaqen

Doelgroep belastingplichtigen die definitieve belastingaanslagen hebben
ontvangen over de belastingjaren 2017 2018 2019 en 2020 waartegen geen
bezwaar of beroep meer openstaat
Deadline nog te bepalen
Vooriopiqe belastingaanslagen 2022

Doelgroep belastingplichtigen die rendement ontvangen op hun vermogen en een
voortopige aanslag hebben ontvangen m b t belastingjaar 2022
Deadline het geautomatiseerde voorlopige aanslagproces 2022 is reeds gaande
In gevallen waarin toepassing van het arrest leidt tot een verhoging van de
teruggaaf of een verlaging van de te betalen aanslag zal dit altijd worden
hersteld uiterlijk bij het vaststetlen van de definitieve aanslag in 2023
Mogelijk
kan eerder geautomatiseerd herstel ptaatsvinden Deze voorlopige aanslagen
hebben niet de hoogste prioriteit aangezien in alle gevallen na afloop van het jaar
een juiste definitieve aanslag zal worden opgelegd
9

Ter bespreking of de DGBD in overleg met de DGFZ indien

nodig

spoedbesiissingen neemt zodat processen doorgang kunnen vinden
in iijn met onderstaande uitgangspunten Tevens verzoeken wij u
kennis te nemen van de reeds genomen beslissingen

Toelichting
Op het moment dat de HR arrest wees waren een aantal processen in productie
of net afgerond Aangezien het arrest nog niet in lopende processen en ICT
systemen is verwerkt zijn er spoedbesiissingen genomen ten aanzlen van
lopende processen om het aantal belastingaanslagen waarop herstel moet
plaatsvinden zo min mogelijk te laten opiopen Bij deze spoedbesiissingen zijn de
volgende uitgangspunten gehanteerd
In gevallen waarin er zeker geen sprake is van inkomen uit box 3 kunnen
de processen gewoon doorgang vinden
In andere gevallen

en

ook wanneer de box 3 situaties in het proces niet

te isoleren zijn

geldt het uitgangspunt dat er tot nader order geen
aanslagen en beschikkingen worden opgelegd De volgende
uitzonderingen zijn hierop gemaakt
De belastingplichtige heeft belang bij doorgang vinden van het proces
dit geldt bij massale voorlopige aanslagen en bij carry back en
middelingsverzoeken
•

Pagina 14 van 15

1537295

00001

•

Er is een verjaringsrisico

dit geldt o a

voor

de aanslagen 2017 en

2018

Nieuwe gevallen zullen conform de gekozen lijn worden uitgevoerd
Wanneer sprake is van afwijkende situaties
u

zullen deze beslissingen aan

worden voorgelegd

Deze uitgangspunten hebben geleid tot de volgende beslissingen
De voorlopige aanslagen 2022 die leiden tot een teruggaaf zijn op

reguliere wijze afgerond zodat burgers tijdig maandelijks hun teruggaaf
ontvangen
Er is voor gekozen om het massale voorlopige aanslagproces 2022 te
betalen aanslagen en het proces met betrekking tot overige voorlopige

aanslagen {verzoeken of wijzigingen door te laten gaan vanwege het
belang van burgers om de aanslag in termijnen te kunnen betalen
waardoor eventuele betalingsproblemen worden voorkomen
Bij de processen invorderingen navorderingen en definitieve aanslagen
zijn verschillende keuzes gemaakt In de bijiage worden alle genomen
beslissingen toegelicht
10 Ter bespreking om te onderzoeken op welke wijze gecommuniceerd
kan worden over verkeerd opgelegde aanslagen en hoe geborgd

wordt dat rechten niet verspeeld worden
De Belastingdienst legt momenteel aanslagen op die nog niet in
overeenstemming zijn met het HR arrest zijn maar waarvoor ook geen uitstel

mogelijk is

zie hiervoor

Na het bekend worden van het arrest is direct op de website van de

Belastingdienst melding gemaakt van het arrest en is aangegeven dat
nader bericht zal volgen
Voor voorlopige aanslagen is tevens een communicatiebericht op de
website geplaatst
Voor de andere aanslagen

zoals definitieve aanslagen 2017 en 2018
gaat het om beperkte aantallen Het is wenselijk dat zo snel mogelijk
wordt gecommuniceerd hoe het arrest zal worden toegepast en welke
acties belastingplichtigen moeten ondernemen
Onderzocht wordt of het mogelijk is te borgen kan worden dat
belastingplichtigen hun rechten niet verspelen indien zij geen bezwaar
zouden maken

Onderzocht wordt hoe hierover gecommuniceerd kan worden
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing

Pagina 15 van 15

1537295

00001

Ministerie van Financien

Directie Algemene
TER ADVISERING

Fiscale Politiek

Aan

de staatssecretarls van Financien

Fiscaliteit en

Belastingdienst

Persoonsgegevens

nota

Voorbereiding MR 21

1 Arrest Hoge Raad box 3

Datum
20 januari 2022
Notanummer

2022 0000019002

Aanleiding

Bijiagen

Deze nota adviseert u over het besluitvormingsproces omtrent het rechtsherstel

1

Contourennota box 3

2

Uitspraak art 9 6

n a v

de uitspraak van de Hoge Raad over het box 3 stelsel

Daarnaast is er een

spreeklijn voor de MR van 21 1 opgenomen wordt ook toegevoegd aan de
voorbereiding voor de MR Ook zijn ter informatie het cojicept van de
contourennota voor het nieuwe stelsel en de uitspraak van de rechtbank over art
^

Ten slotte wordt uw vraag beantwoord of er vaker een arrest van
de Hoge Raad is geweest met rechtsherstel
9 6 faifoevoeod

U ontvangt separaat een nota over de Kamervragen die over het arrest zijn

gesteld In de weekendtas ontvangt u een vervoignotitie over de besluitvorming
met uitgebreidere informatie over het vervoigproces en de verschillende opties
voor herstel

Adviezen

We adviseren u te koersen op besluitvorming in de MR van 4 februari
We adviseren u de MR van 21 januari op hoofdiijnen bij te praten over het arrest
en

het proces van besluitvorming over het herstel

Advies tijdschema

Huldige situatie
De Belastingdienst is verpiicht om binnen zes weken na het arrest in de
Staatscourant
in dit geval uiterlijk 4 februari
een uitspraak te publiceren
voor de massaal bezwaarprocedures over 2017 en 2018
We adviseren zie toelichting in de collectieve uitspraak op te nemen
o
over welke belastingjaren collectief uitspraak gedaan wordt
2017 en
2018 of ook
omdat de rechtsvraag vergelijkbaar is
2019 en of

V

•

•

2^

o

weike uitleg de inspecteur geeft aan het begrip werkelijk rendement

o

hoe de inspecteur het werkelijk rendement gaat bepalen

kort gezegd

door uitvraag of door het werkelijk rendement te benaderen al dan
niet met een tegenbewijsregelirig

en

Het concept is niet meer volledig actueel Zo zijn de rl§ico s iffiejsoonsgegev^nnsemt met
betrekking tot dg mogelijke samenloop in het IV portfolio van de BelastingdiehsTmet andere
grote aanpassinaen doorde herstelactie inmiddejs een voldongen feit met nader te bepalen
Impact

Af ^

Pagina 1 van 7

1470838

00002

o

of de belanghebbenden recht hebben op invorderinqsrente en of een
immateriele schadevergoeding wegens overschrijding van de

•

•

redelijke

termijn alleen als de inspecteur deze bedragen uit~eigen beweging
zou vergoeden
De uitspraak heeft aanzienlijke budgettaire qevoiqen zowel aan de lastenkant
als aan de uitgavenkant Deze zullen moeten worden gedekt
Naast deze uitspraak die enkel gaat over de ongeveer 6Q 0QQ
belastingplichtigen per jaar 12j QOO bezwaren in totaa over 2017 en 2018
die bezwaar hebben gemaakt is het een optie om gelijktijdig te
communiceren of het rechtsherstel ook zal gelden voor aile

belastingplichtigen
We adviseren te koersen op besluitvorming in de MR van 4 februari
moet een spoedprocedure bij de 5DU

In dat geval

uitgeveFvan de btaatscourant worden

gehanteerd De tekst van de collectieve uitspraak op bezwaar wordt dan in de
na de besluitvorming in de MR
door de SDU gepubliceerd en
loop van 4 2
de
website van de Belastingdienst geplaatst
daarnaasTop
Dat is overigens
waarvoor

om

f

ee^zeer ambitieus tiidpa^ Vooral het dekkingsvraagstuk

de eindverantwoordelilkheid bij de minister ligt

zal erg uitdagend zijn

^

op korte termijn op te lessen

Pagina 2 van 7

1470838

00002

4
Spreeklijn MR 21

1

•

Vlak voor Kerst op 24 december heeft de Hoge Raad een uitspraak met
grote impact gedaan over box 3

•

De Hoge Raad heeft geoordeeld dat de forfaitaire wijze waarop het belastbaar

inkomen uit sparen en beleggen is bepaald in box 3 in 2017 en 2018 strijdig is
met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele

Vrijheden

EVRM

en

dat dit moet worden hersteld

Indien het werkelijke

rendement in deze jaren lager was moet de belasttngaansiag worden
verminderd

•

Dit geldt in ieder geva voor de ongeveer 60 000
beiastingplichtigen per jaar 120 000 bezwaren totaai die rechtsgeldig
bezwaar hebben gemaakt over 2017 en 2018
Het arrest is geidend recht en heeft daarmee gevolgen voor alle
beiastingplichtigen vanaf 2021 en alle aanslagen die nog niet onherroepelijk

vaststonden op 24 december 2021

Dit betekent dat het box 3 steistel zo snel

mogelijk gewijzigd dient te worden omdat momenteei nog dezelfde
methodiek wordt gehanteerd als in 2017
•

Het herstei vraagt heel veel van de uitvoering en van het doenvermogen van

beiastingplichtigen
aan
•

•

•

•

•

Samen met de Beiastingdienst zijn we met man en macht

het kijken hoe we het herstei vorm gaan geven

Bij het kiezen van de opiossing is tevens van belang de uitvoerbaarheid in het
oog te houden In ieder geval zal een IV oplossing nodig zijn een volledig
handmatige opiossing is onuitvoerbaar In alle gevallen is de impact op de
Beiastingdienst dusdanig groot dat de gevolgen ervan de komende periode in
kaart zulien moeten worden gebracht waaronder de impact op capaciteit en
verdrukking van andere werkzaamheden Ook voor de beleidskant heeft dit
uiteraard grote impact
De budgettaire gevolgen zijn potentieel erg groot Het kan gaan om 1 tot ruim
3 miljard euro per jaar dat moet worden gecompenseerd met
lastenverzwaring 2017 2020 Het uiteindelijke compensatiebedrag en de
last in de uitvoering hangen af van keuzes over de herstelwijze en het stelsel
van de aankomende jaren
De wet geldt nu nog steeds in het Coalitieakkoord is voorzien dat per 2025
een nieuw stelsel voor box 3 wordt gei ntroduceerd Voor de tussenliggende
jaren zulien we daarom met een opiossing moeten komen
Er zit een grote tijdsdruk op Ten eerste omdat uiterlijk op 4 februari door de
Beiastingdienst in de Staatscourant uitspraak moet worden gedaan voor de
massaal bezwaarprocedures over 2017 en 2018 ca 60 000 bezwaarmakers
per jaar Ten tweede omdat tijd nodig is voor aanpassingen in de systemen
van de Beiastingdienst
We koersen op besluitvorming in de MR van 4 februari via de Vierhoek

Pagina 3 van 7

1470838

00002

Vraao
•

Waar moet in elk geval nog over worden besloten

Het herstel
o

Of herstel voor oude jaren wordt toegepast op alle belastingplichtigen
of dat het herstel wordt beperkt tot de mensen die tijdig bezwaar

hebben gemaakt
o

Of er direct ook voor de jaren 2019 en 2020 rechtsherstei zal

plaatsvinden
o

De wijze waarop het herstel op een uitvoerbare wijze kan worden
vormgegeven

o

Of bij het herstel van een smalle interpretatie van het werkelijk
rendement wordt uitgegaan
huur minus kosten

•

inclusief gereaiiseerde en of

ongerealiseerde waardemutaties
De dekking voor de gekozen optie

Vraao
•

alleen ontvangen rente dividend en

of van een bredere

Is er sprake van doorwerking naar andere

Dat is een van de uitzoekpunten

regeiingen

welke doorwerkingen zijn er en wat zijn

daarbij de opties

Pagina 4 van 7

1470838

00002

Wat moet duidelijk zijn voor de collectieve uitspraak

De inspecteur moet uiterlijk op 4 februari 2022 door middel van een collectieve

uitspraak beslissen op de bezwaren waarvoor de aanwijzing massaal bezwaar
geldt Binnen 6 maanden daarna dus voor 4 augustus 2022 dienen de
desbetreffende belastingaanslagen te worden verminderd
Over de inhoud van de collectieve uitspraak is in de parlementaire geschiedenis

^ vermeld
De collectieve uitspraak is niet meer en Diet minder dan de weergave van het in

rechte verkregen definitieve antwoord op de rechtsvraag al dan niet met
accessoire kwesties

Daarbij doet het er niet toe of uiteindelijk de inspecteur dan
Indien de inspecteur geheel of
gedeeltelijk in het ongelljk wardt gesteid moet vervolgens wel voor iedere
cijfermatig uitvoering worden gegeven aan de uitspraak
wel de belastingplichtige gelijk heeft gekregen

l_^belastlngplichtlge

Tegelijkertijd moet de collectieve uitspraak voldoen aan de eisen van de Awb Dat
wil zeggen dat de inspecteur gemotiveerd een eind beslissing op de aangevoerde
bezwaren neemt waaruit belanghebbenden kunnen begrijpen welke gevolgen die
beslissing voor bun belastingaanslag heeft Ook neemt de inspecteur een
eind beslissing over eventuele bijkomende zaken Er kan niet in delen uitspraak
op bezwaar gedaan worden
Wij adviseren u daarom om in de collectieve uitspraak bij voorkeur op te nemen
over welke

belastingjaren collectief uitspraak gedaan wordt 2017 en 2018

of ook 2019 en of 2020
welke uitleg de inspecteur geeft aan het begrip werkelijk rendement

r
■

I

hoe de inspecteur het werkelijk rendement gaat bepalen kort gezegd door

uitvraag of door het werkelijk rend efhent te benaderen al dan niet met een
tegenbewijsregeling en
of de belanghebbenden recht hebben op invorderingsrente en of een

immaterie]e_schadevergoeding wegens overschrijdingvan de redelijke

termijn alleeFals de inspecteur deze bedragen uit eigen beweging zou

vergoiden
Op al deze punten loopt de besluitvorming nog

Pagina 5 van 7

1470838

00002

Wat zijn de gevolgen als niet tijdig collectief uitspraak gedaan wordt

25e

eerste lid van de AWR bepaalt dat de inspecteur nadat de rechtsvragen

waarop de aanwijzing massaal bezwaar ziet onherroepelijk beantwoord zijn door

middel van een collectieve uitspraak besiist

op^ b^waren waarvoor die

aanwijzing geldt t e wet bepaalt tevens dat de collectieve uitspraak binnen zes
weken do s in dit geval uiterlijk op 4 februari gelijWijdig in de Staatscourant en
op de websitevan de Belastingdlenst gepubliceerd wordt Voor publicatie in de
Staatscourant op 4 februari kan een spoedprocedure bij de SDU worden
gehanteerd normaliter gelden hiervoor enkele werkdagen voor drukproeven
e

r

d

Als op 4 februari niet de collectieve uitspraak zowel in de Staatscourant als op de

website van de Belastingdlenst gepubliceerd wordt overtreedt de inspecteur de

De gevolgen daarvan zijn

wet

•

■

■

Indien de inspecteur niet tijdig uitspraak doet kan de belanghebbende hem
in gebreke stellen In dit geval zou iedere belanghebbende voor wiens

bezwaar de aanwijzing massaal bezwaar geldt dit vanaf SJebruari kunnen
doen Als de inspecteur vervolgens niet binnen twee weken na de eerste

ingebrekestelling alsnog collectief uitspraak doet verbeurt hij een

dwanjs^ art 4 16 tot en met 4 20 Awb
•

DaarnaaitlTan iedere belanghebbende vanaf 5 februari beroep instellen

wegens het niet tiidig doen van
Awb

Als de collectieve

een collectieve

uit^raak

art 6 2 letter b

uitspraak gedaan wordt nadat tegen het niet

tijdig nemen daarvan beroep ingesteld is is dit beroep gegrond en kan de
rechter de inspecteur veroordelen in eventuele procesRosten en of de
_^bet3lTffTebbende een schadevergoeding toekennen
Het niet tijdig doen van een collectieve uitspraak kan daarnaast gevolgen hebj en
in de publicitaire of politieke sfeer

ht

J

Pagina 6 van 7

1470838

00002

Is er vaker een arrest gewezen met rectitsherstel door HR
De HR heeft niet vaak maar wel een aantal keren eerder ingegrepen bij een
schending van het gelijkheidsbeginsel of het eiqendomsrecht in de zin van bet

EVRM door de fornnele wetgev er De arresten hierna geven enig inzicht in de door
de HR gemaakte afwegingen om tot rechtsherstel te komen
In het studeerkamerarrest^ is de HR van oordeel dat het in de Wet IB 1964

opgenomen verschil in aftrek van studeerkamerkosten tussen eigenaren en
huurders van woonhuizen in het nadeel van eigenaren strijdig is met het

gelijkheidsbeginsel Als opiossing heeft de HR voor de invulMno van de
huurwaarde aansluiting gezocht bij het negende lid van a^T42a Wet IB 1964 ^
omdat dit beter aafisluit bij de bedoeling van de wetgever dan het eerste lid van
het artikel
De HR heeft ook rechtsherstel geboden in de qrootwaqenpark arresten ^ Die
arresten gaan over de verhoging van de BPMen MRB voor bestelwagens naar het

tarief voor personenauto s en een bij amendement aangenomen gunstige

overgangsregeting voor enkel houders van omvangrijke wagenparken Als
opiossing voor de schending van het qelijkheidsbeginsel past de HR het lagere
tarief ook toe op alle niet grootwagenparkhouders Hij grijpt terug op het
oorspronkelijke wetsvoorstel
In het Fierensmarge arrest^ oordeelde de HR dat de wettelijke regeling

aantal bezwaar

over de

om

het

WOZ waarde van een onroerende

beroepsprocedures
strijdig is met het eigendomsrecht De HR stelt de regeling
buiten toepassing en gaat uit van de lager w^rde dan de WOZ waarde van de
en

zaak te beperken

—r

woning

In een arrest® over een aanslag inkomensafhankelijke bijdrage Zvw was sprake
van een

ongelijke behandeling tussen zelfstandigen die pensioen opbouwen

middels eenjijfrente en andere pensioenopbouwe rs CwerknemereJ

Nu uit het

systeem van de wet de parlementaire geichiedenis en latere uitlatingen van
bewindslieden voIgt hoe de ongelijke behandeling moet worden weggenomen
’

^iedt de HR rechtsherstel Hij stelt he^jijdrage inkomen op nihil vast

^n het arrest VlTrZ4 december 2021 1ykyde HR voor het rechtsherstel aan te

sluiten bij de wens van het Kabinet orfTover te gaan naar een stelsel op basis van
^
rendementen

werkelijke

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Niet van toepassing

^

HR 17 november 1993

ECLI NL HR 1993 ZC5505

^

HR 17 augustus 1998

ECLI NL HR 1998 AA2286 en ECLI NL HR 1998 AA2287

De Staatssecretaris Vermeend reageerde met een persbericht van 17 augustus 1998
98 146 en kondigde een teruggaafregeling voor eigenaren van auto’s met een grijs

nr

kenteken aan
5
HR 22 oktober 2010 ECLI NL HR 2010 BL1943
HR 23 november 2011 ECLI NL HR 2018 2175

6

Pagina 7 van 7

1470838

00002

Ministerie van Financien

2 1^11

lo

^ttc
Directie Algemene

TER BESPREKING

Fiscale Politiek

Adn

de minister

de staatssecretaris van Financien

Fiscaiiteit en Beiastingdienst

Persoonsgegevens

nota

Bespreekpunten voor besiuitvorming arrest HR box 3

Datum

januari 2022

Aanleiding
Op donderdag 20 januari bent u geadviseerd over het besiuitvormingsproces
omtrent de uitspraak van de Hoge Raad over het box 3 stelsel Deze notitie
vraagt uw richting stas F B en minister op de invuliing van de besiisnotitie voor
de poiitieke vierhoek en MR De beslispunten zijn ter bespreking op maandag
24 1 Daarnaast biedt deze notitie in de toelichting nadere informatie over de
hersteiopties de noodwetgeving en het nieuwe steisel Er voIgt vanmiddag een
nazending met een eerste beeid van de kosten
Concept vervoigproces
Maandag 24 1 bespreking beslispunten uit deze notitie
Woensdag 26 1 bespreking van de notitie met dekkingsopties concept
besiisnotitie voor de vierhoek en conceptkamerbrief Deze stukken volgen
in de tas van dinsdag 25 1
Vrijdag 28 1 poiitieke vierhoek
•
Dinsdag 1 2 poiitieke vierhoek
Vrijdag 4 2 MR

Notanummer
2022 0000020823

Bijiagen
geen

•

•

2^7

•

•

Kern

De uitspraak over de massaal bezwaarprocedures zal 4 februari worden

gepubliceerd in de Staatscourant De besiuitvorming hierover vindt plaats
in twee poiitieke vierhoeken en de MR waar een besiisnotitie voor nodig
is

Op donderdag bent u geadviseerd om in de besiisnotitie in te gaan op
o
De interpretatie van werkelijk rendement direct rendement of
gerealiseerd danwel ongerealiseerd vermogensmutaties
o

De doelgroep van het rechtsherstel

de belastingpiichtigen die

bezwaar hebben gemaakt of alle belastingpiichtigen
o

De jaren van rechtsherstel

o

Of de belanghebbenden recht hebben op invorderingsrente en of
een

o

L

2017 2018 of 2017 2020

h i^

immateriele schadevergoeding

Het uitwerken van IV

oplossingen

Er is in de kamerbrief die vraagt om uitstel van de Kamervragen reeds

aangekondigd dat de uitspraak 00k zal gelden voor de jaren 2019 en 2020
voor de belastingpiichtigen die bezwaar hebben gemaakt Er voIgt nog
een beslispunt of dit ook het geval meet zijn voor belastingpiichtigen die

Pagina 1 van 25

1470831

00003

geen bezwaar hebben gemaakt

Daarnaast is er in de kamerbrief

aangegeven dat de inspecteur uit eigen beweging de aanslagen zal

verminderen die nog niet onherroepelijk vaststaan voor alle
•

belastingpiichtigen
De invulling van alle beslispunten heeft gevolgen voor het te dekken
bedrag en de uitvoeringsconsequenties wat aan de orde zal komen in de
beslisnotitie voor de vierhoek en MR Een eerste beeld van de kosten zal

•

vanmiddag worden nagezonden Over de dekking worden u en MFIN
volgende week dinsdag nader geinformeerd
Wei duldelljk is dat zoals in de notitie van vorige week werd gemeld de
kosten om alle belastingpiichtigen rechtsherstel te bieden cumulatief
2017 t m 2021 orde grootte 19 mid euro bedragen bij gebruik van
alleen het

direct rendement

rente

dividend en huren minus kosten

Dit is bijna de hele opbrengst over deze periode van 22 mid
meenemen van

het

indirecte rendement

Bij het

koerswinst

huizenprijsstijging is de derving circa 10 mid euro Dit is in beide
gevallen nog exclusief extra kosten als gevolg van een
tegenbewijsregeling Als alleen de bezwaarmakers rechtsherstel krijgen
liggen de kosten 2017 t m 2020 ongeveer tussen de 0 5 mid en 1 0
mid
•

euro

De overige beslispunten

de hoogte van de forfaits het in aanmerking
heffingsvrijvermogen de omvang van de doelgroep en de
reikwijdte van de tegenbewijsregeling zijn overwegend nog onvoldoende
concreet voor besluitvorming U wordt hierover op een later moment
geinformeerd
Er is zoveel mogelijk al gekeken naar technische maakbaarheid en
nemen van

•

uitvoeringsaspecten De haalbaarheid en uitvoerbaarheid moet nog
definitief worden bepaald

onder andere ten aanzien van de inpassing in

het IV portfolio en verdringing van andere werkzaamheden

Ook moeten

de uitvoeringskosten nog in kaart gebracht worden

Paging 2 van 25

1470831

00003

Beslispunten
Het doel van deze beslispunten is richting vragen voor de nadere uitwerking

Er

wordt nog geen formeel besluit gevraagd en niet besloten over de dekking van de

Z

kosten
1

Welke interpretatie van werkelijk rendement heeft uw voorkeur

Bent u akkoord met
2

Het presenteren van een voorkeursvariant in de beslisnotitie voor de
vierhoek en MR

3

Het communiceren dat de uitspraak geidig is voor alle belastingplichtigen

jCi

in box 3 voor de jaren 2017 2020
Bent u ermee akkoord dat aan alle andere belastingplichtigen aan wie

belastingjaren 2017 en 2018 2019 of 2020 een definitieve of
navorderingsaanslag opgelegd is en waarin een foutief berekend box 3
inkomen begrepen is herstel te bieden
Bent u ermee akkoord dat de inspecteur deze aanslagen uit eigen
A
beweging vermindert
Geen vergoeding bieden van invorderingsrente
Geen immateriele schadevergoeding te verstrekken
Het uitwerken van een opiossing voor het bieden van rechtsherstel voor
de jaren 2017 2020 en het opleggen van nieuwe aanslagen vanaf 2021 op
de volgende wijze
a
Het uitwerken van IV oplossingen voor de afhandeling van de
bezwaarschriften herstel van opgelegde aanslagen en uitvoering
nieuwe belastingaanslagen
NB Besluitvorming hierover moet uiterlijk 24 januari 2022
plaatsvinden zodat gestart kan warden met het bouwen Deze
werkzaamheden warden gepriariteerd binnen het huidige
portfolia Dit is het huidige beeld Indian dit niet gepriariteerd
biijkt te kunnen warden^ ontvangt u een nieuwe nota met een
inschatting van de kasten en een vaarstei vaar de dekking
Een IV oplossing waarbij het uitgangspunt is dat met
b
gebruikmaking van forfaits zoveel mogelijk geautomatiseerde
verwerking van bezwaren en aanslagen kan plaatsvinden
c
Een gedifferentieerd forfait afhankelijk van de werkelijke
vermogensmix
d
Een benadering met forfaits waarbij met een tegenbewijsregeling
een beroep kan worden gedaan op het werkelijk rendement
hy
over de

4

5
6

I

i

k
j

k
■ULh

leu

Pagina 3 van 25

1470831

00003

Advies
U wordt geadviseerd de interpretatie van de term

werkeiijk rendement te
bespreken en een duiding te geven welke interpretatie u prefereert In deze
notitie staat geen nieuwe informatie over de

gewerkt aan een nieuwe juridische duiding

interpretatie van l^t arrest Er wordt
j

U wordt geadviseerd om de volgende beslissingen te nemen met als doel een
voorkeursvariant te presenteren

geschetst

waarbij de alternatieven wel helder worden

die invulling geeft aan alle beslispunten in de notitie voor de politieke

vierhoek en de MR
•

•

uitspraak doen voor de jaren 2017 2020 en te communiceren dat de
uitspraak geldig is voor alle belastingplichtigen De voordelen hiervan zijn
dat het zekerheid biedt aan belastingplichtigen en de uitvoering ontlast
van verdere procedures Het nadeel is dat het op korte termijn te dekken
bedrag hoger is en de door de uitvoering te leveren inspanningen voor de
uitvoering in beiangrijke mate toenemen Dit vergroot de kans dat er nlet
gelijktijdig overeenstemming za zijn over de invulling van de dekking
waardoorer geen integrale afweging plaatsvindt
De doeigroep van het rechtsherstel vast te stellen Het aan de HR
voorleggen van de in het arrest beantwoorde box 3 rechtsvraag voor
Een

2019 en 2020 zal niet tot een ander oordeel leiden

€i
] 04^ a

Ji t

Het arrest van de HR

^{jL

kan daarmee ook als definitief antwoord worden gezien in de lopende

procedures 2019 en 2020 In de brief aan de Kamer met het verzoek om
uitstel van de beantwoording van de Kamervragen is dit reeds

U

Daarin is ook aangegeven dat de inspecteur uit eigen
beweging belastingaansiagen aanpast die zijn opgelegd op of na 24
aangegeven

december 2021 en niet conform het arrest van de HR zijn
•

Geen invorderingsrente vergoeden of immateriele schadevergoeding
verstrekken

De opties omtrent rente en schadevergoeding worden nog

aanvullend gecheckt op uitvoerbaarheid
met het unierecht

Het box 3 stelsel is niet in strijd

waardoor het vergoeden van Irimie rente niet

noodzakelijk is Het is tevens niet noodzakelijk om Immateriele
schadevergoeding te geven wegens het verstrijken van de redelijke
termijn de complexiteit van deze zaak kan hierbij als uitzondering
dienen

•

Het verstrekken van vergoeding zou leiden tot een grotere
budgettaire derving
In de belastingjaren 2017 2018 2019 en 2020 zijn er belastingplichtigen
die geen bezwaar gemaakt hebben tegen een belastingaanslag waarin
^

foutief berekend box 3 inkomen begrepen is Hun belastingaansiagen
staan inmiddels onherroepelijk vast

Deze belastingplichtigen kunnen

verzoeken om een ambtshalve vermindering van de aanslag

Ofwel

verzoeken om rechtsherstel net zoals de belastingplichtigen ontvangen die
wel bezwaar hebben gemaakt

De inspecteur is dit op grond van de wet

tUi A ^

niet verplicht omdat de uitspraak is gedaan nadat de aanslag al

V

vaststond
•

De regeling laat echter de ruimte dat u

de Minister

anders bepaalt De

inspecteur kan in dat geval wel rechtsherstel verlenen Als u de Minister
anders bepaalt is de vervolgvraag of dit alleen op verzoek kan of zonder
aanvullende actie voor alle belastingplichtigen wordt geregeld

d

7

Pagina 4 van 25

1470831

00003

•

U wordt geadviseerd deze groep herstel te bieden en akkoord te gaan dat

de inspecteur deze aanslagen uit eigen beweging vermindert conform de

systematiek van een aangepast forfait op basis van werkeiijke
vermogensmix met tegenbewijsregeling
De volgende punten gaan over het starten van nadere uitwerking van IV
oplossingen zodat de Beiastingdienst vervoigstappen kan ondernemen voor het
herstel Dit betreft geen beslissing over de te treffen oplossingen U wordt
geadviseerd om de volgende beslissingen te nemen
Het uitwerken van IV oplossingen voor de afhandeling van de
bezwaarschriften herstel van opgelegde aanslagen en uitvoering nieuwe
belastingaanslagen Inherent aan een IV oplossing is dat deze massaie
verwerking ondersteunt geen nieuwe functionaliteiten met nieuwe
koppelingen met andere systemen en gegevens nodig zijn en geen
massaie uitvraag en verwerking van gegevens van belastingplichtigen
nodig zijn Besluitvorming hierover moet uiterlijk 24 januari 2022
plaatsvinden
Een IV oplossing waarbij het uitgangspunt is dat met gebruikmaking van
forfaits zoveel mogelijk geautomatiseerde verwerking van bezwaren en
aanslagen kan plaatsvinden We adviseren een IV oplossing omdat
daarmee massaie verwerking
voor zover dat mogelijk is
kan
plaatsvinden en vermoedelijk tijdige voordat fatale termijnen verstrijken
•

•

•

•

verwerking kan plaatsvinden en er geen administratieve last bij burgers
wordt neergelegd
Een gedifferentieerd forfait afhankelijk van de werkeiijke vermogensmix
Hoe meer aangesloten wordt bij de werkeiijke vermogensmix hoe beter
dit aansluit bij de overwegingen van de HR waaruit de voorwaarde kan
worden opgemaakt dat een forfait is toegestaan mits deze reeel is
vastgesteld Dit neemt niet weg dat bij ieder forfait dat zal zijn gebaseerd
op macro gemiddelden geldt dat er mensen zijn die een lager of hoger
rendement hebben behaald Dit Is van belang bij het volgende punt over
de tegenbewijsregeling
Bij een praktische benadering met forfaits met een tegenbewijsregeling is
het nodig dat een beroep kan worden gedaan op het werkelijk rendement
Het arrest vereist een tegenbewijsregeling omdat volgens de HR alleen
het werkeiijke rendement In de heffing mag worden betrokken Een
tegenbewijsregeling leidt wel tot meer uitvoeringsproblematiek vanwege
de arbeidsintensieve verwerking daarvan en zal een groter budgettair
beslag leggen op de begroting Aan de andere kant zal een beperkte
tegenbewijsregeling waarbij bepaalde groepen bijvoorbeeld beleggers
van tegenbewijs worden uitgesloten tot bezwaren en nieuwe
beroepsprocedures leiden Naarmate het forfait hoger ligt en meer
mensen een beroep moeten doen op de tegenbewijsregeling neemt de
uitvoeringsproblematiek toe Eerder is u gemeld dat volledig handmatige
verwerking van het arrest door voor iedereen die daar recht op heeft het
werkelijk rendement toe te passen niet uitvoerbaar is

Paging 5 van 25

1470831

00003

Toelichting
1

Interpretatie term werkelijk rendement Dit betreft de tekst die eerder
Er wordt gewerkt aan een nadere juridische duiding

met u is gedeeld
•

De HR heeft
over

•

box 3

kort samengevat

beslist dat voor 2017 en 2018 de heffing

bezittingen moet plaatsvinden

naar

het daaruit behaalde

werkelijke rendement Indien en voor zover dit lager is dan het op grond
van de wet vastgestelde box 3 inkomen uitgaande van een
forfaitair
berekende rendement leidt dit tot een vermindering van de aanslag
inkomstenbelasting
Dat betekent dat bij belastingplichtigen in de massaalbezwaarprocedure
het in de aanslagen inkomstenbelasting 2017 en 2018 vastgestelde box 3
inkomenmoet worden vergeleken met het behaalde werkelijke rendement
om te bepalen of de aanslag moet worden verminderd
Daarvoor is nodig dat het behaalde werkelijke rendement uit de box 3

bezittingen bij de belastingplichtige moet worden opgevraagd omdat deze
inkomstenbelasting

gegevens niet zijn terug te vinden in de aangiften

2017 en 2018
•

De HR formuleert geen expliciete rechtsregel hoe het werkelijk behaalde

rendement moet worden vastgesteld

mede omdat in de casus geen

geschil bestond over de omvang van het werkelijke rendement
•

waaronder team cassatie

FJZ

dat het begrip

en Directie Vaktechniek zijn van mening
werkelijk behaald rendement zoals bedoeld door de HR

omvat enkel de ontvangen
•

rente

De HR stelt voorop dat de box 3

dividend en huur

direct rendement

heffing binnen de Wet IB 2001 aansluit

bij het daadwerkelijk genoten inkomen

t

k

Daarom menen FJZ en Directie

Vaktechniek dat tot het werkelijke rendement waarop de HR het box 3
inkomen vaststelt niet behoort een ongerealiseerd

niet daadwerkelijk

ontvangen vermogensmutatie
•

De HR heeft zich niet expliciet uitgelaten over de vraag of een
gerealiseerd indirect rendement vermogenswinst of “verlies tot het
behaalde werkelijke rendement behoort zodat daarover onduidelijkheid
zou

•

kunnen bestaan

aides FJZ en Directie Vaktechniek

DGFZ kan de redenering van FJZ en Directie Vaktechniek volgen

maar

ziet tegelijkertijd in de commentaren op het arrest in de vakliteratuur
waar

dat

de vraag wordt opgeworpen of ook waardemutaties niet zouden

moeten worden meegenomen

Volgens DGFZ geeft het arrest van de HR

niet een expliciet antwoord op deze vraag

Toelichting
•

De HR overweegt dat moet worden vooropgesteld dat ook het forfaitaire

stelsel vanaf 2017 ertoe strekt belasting te heffen over het door de

belastingplichtige genoten inkomen uit sparen en beleggen Dit sluit aan
bij de algemene strekking van de Wet IB 2001 om belasting te heffen
naar de aan het daadwerkelijk genoten inkomen ontleende draagkracht
•

Dit betekent dat buiten de heffing moeten blijven voordelen die de

•

belastingplichtige niet heeft genoten maar onder bepaalde
omstandigheden had kunnen behalen aldus de HR
De HR overweegt dat met het box 3 stelsel vanaf 2017 aansluiting is
gezocht bij de zogeheten vermogensmix en bij de rendementen die door
alle belastingplichtigen in voorafgaande jaren gemiddeld zijn behaald op
de bestanddelen van de vermogensmix

Pagina 6 van 25

1470831

00003

•

Daarmee is naar het oordeel van de HR het forfaitair stelsel vanaf 2017

verder af komen te staan van een heffing over inkomen waarvan kan

worden aangenomen dat een individuele belastingplichtige het

daadwerkelijk heeft genoten
•

De HR komt tot de slotsom dat box 3

wetgeving vanaf 2017 strijdig is

met het eigendomsrecht en het discriminatieverbod

beide opgenomen in

het EVRM
•

Het bijzondere aan het arrest is dat de HR zelf een opiossing biedt voor de
strijdigheid en het bieden van rechtsherstel niet aan de wetgever
overtaat zoals hij dat in eerdere arresten deed Dit heeft mede te maken
met het feit dat de wetgever weliswaar sinds 2015 aan de invoehng van
een stelsel van heffing over werkelijk rendement werkt maar dit op z n
vroegst per 2025 in working zal treden en verder dat de thans geldende
regeling nog steeds dezelfde tekortkomingen bevat als die voor de jaren

2017 en 2018
•

aldus de HR

De HR biedt rechtsherstel door te bepalen dat voor 2017 en 2018 de

heffing over box 3 bezittingen moet plaatsvinden naar het daaruit
daadwerkelijk behaalde rendement Dit betekent dat indien en voor zover
het behaalde werkelijke rendement lager is dan het op grond van de wet
vastgestelde box 3 inkomende de aanslagen inkomstenbelasting 2017 en
2018 dienen te worden verminderd
•

Met deze vorm van rechtsherstel wijkt de HR af van het advies van de
Advocaat Generaal Niessen van 1 november 2021 om

kort gezegd

ult te

gaan van de werkelijke vermogensmix op individueel niveau in combinatie
met forfaitalre rendementen

De HR kiest niet voor een forfaitaire

opiossing binnen de huidige box 3 wetgeving maar voor het belasten van
het door de belastingplichtige behaalde werkelijke rendement uit de box
3 bezittingen Hiermee sluit de HR aan bij de strekking van de Wet IB
2001 om belasting te heffen naar de aan het daadwerkelijk genoten
inkomen ontleende draagkracht

Pagina 7 van 25

1470831

00003

2

Voorkeursvariant

U wordt geadviseerd om in de notitie voor de politieke vierhoek en de MR een
voorkeursvariant te presenteren die invulling geeft aan alie beslispunten
van

de beslissingen die voortkomen uit de beslisnotitie die voor u

naderte onderzoeken informatie

o a

dekkingsopties

voorbereid voor de politieke vierhoek van 28 januari

Op basis
ligt en de nog

wordt een beslisnotitie
de politieke vierhoek van 1

februari en de MR van 4 februari

Pagina 8 van 25

1470831

00003

3 Doelgroep herstel
In de onderstaande drie groepen

zijn groep 1 en groep 2 reeds aangekondigd in
Bij groep 3 zijn twee

de kamerbrief die uitstel verzoek voor de kamervragen

beslispunten toegevoegd
Groep 1 degenen die bezwaar gemaakt hebben tegen een
belastingaanslag voor welk bezwaar de aanwijzing massaal bezwaar
geldt en waarop nu collectief uitspraak gedaan wordt 2017 2020
Toelichting

Over de jaren 2017 en 2018 loopt een massaal bezwaarprocedure

In het arrest

heeft de HR de rechtsvragen die in deze massaalbezwaarprocedure aan de orde
waren

onherroepelijk beantwoord Het oordeel van de HR geldt voor de

ongeveer 60 000 belastingplichtigen per jaar die rechtsgeidig bezwaar hebben
gemaakt tegen de box 3 heffing over de belastingjaren 2017 en 2018 In totaal

gaat het om ongeveer 120 000 bezwaarschriften
Ook voor 2019 en 2020 lopen procedures massaal bezwaar box 3
100 000 bezwaarschriften

inmiddels circa

De in deze procedures geformuleerde rechtsvraag is

grotendeeis gelijk aan die van de procedures 2017 en 2018 Het aan de HR
voorleggen van de in het arrest beantwoorde box 3 rechtsvraag voor 2019 en
2020 zai daarom niet tot een ander oordeel leiden

Daarmee kan het arrest van

de HR van 24 december 2021 tevens worden gezien als een definitief antwoord op

deze rechtsvraag in de massaai bezwaarprocedures 2019 en 2020

In de brief aan

de Kamer over het uitstel van de Kamervragen is dit reeds toegezegd

Voor 2020 is echter een afzonderlijke rechtsvraag toegevoegd

Deze zietop de

berekening van het forfaitaire percentage voor niet sparen Op deze rechtsvraag
heeft de HR niet geantwoord in het arrest van 24 december 2021 In de
collectieve uitspraak zal hierover daarom niet beslist kunnen worden Als de
belanghebbenden de procedure op dit punt voortzetten zai op een later moment
nadat de HR ook deze rechtsvraag beantwoord heeft
hierover alsnog collectief
uitspraak gedaan worden Hoewel de wet niet expliciet in de mogelijkheid voorziet
om de rechtsvraag in massaal bezwaar te splitsen en op de onderdelen
afzonderlijk collectief uitspraak te doen zijn de risico s beperkt Het alternatief
nog geen uitspraak doen over 2020 totdat de rechtsvraag volledig beantwoord is
is niet wenselijk met name omdat het nog niet beantwoorde onderdeel van de
rechtsvraag vermoedelijk slechts voor een kiein deel van de massaal
bezwaarmakers relevant is terwijl het overgrote andere deel op grond van het
arrest van de HR van 24 december 2021 reeds rechts heeft op een teruggaaf
Groep 2

om

opgelegde belastingaanslagen in lijn te brengen met het

recht zoals dat vanaf 24 december 2021 luidt

Toelichting
Het arrest van de HR betekent dat met ingang van 24 december 2021 het recht

gewijzigd is Omdat dit gewijzigde recht nog niet in de systemen van de
Belastingdienst verwerkt is

worden er echter vanaf die datum nog steeds onjuiste

in strijd met het gewijzigde recht

belastingaanslagen opgelegd Omdat de
Belastingdienst het recht dient toe te passen dienen deze belastingaansiagen
aangepast te worden

Het gaat hier om

Pagina 9 van 25

1470831

00003

a

degenen aan wie op of na 24 december 2021 een belastingaanslag

opgelegd is waarin een foutief berekend

dat wil zeggen volgens het
box 3 inkomen begrepen is ten minste 300

b

huidige wettelijke systeem
navorderingsaanslagen en 55 000 definitieve aanslagen
degenen op wiens bezwaar dat niet tegen de box 3 heffing gericht was
nnaar waarbij in de definitieve of navorderingsaansiag wel foutief
berekend box 3 inkomen is begrepen op of na 24 december 2021

uitspraak gedaan is waarbij het foutief berekende box 3 inkomen niet
c

gecorrigeerd is en
degenen aan wie uiteriijk 6 weken v66r 24 december 2021 een definitieve

aanslag of navorderingsaansiag opgelegd is waarin een foutief berekend
box 3 inkomen begrepen is en die daartegen geen bezwaar gemaakt
hebben 2 000 navorderingsaanslagen en 174 000 definitieve aansiagen
De belanghebbenden kunnen rechtsmiddelen aanwenden tegen de onjuiste

beiastingaansiagen

Deze rechtsmiddeien zijn het maken van bezwaar tegen of

het doen van een verzoek om ambtshalve vermindering van de definitieve of

navorderingsaansiag of het doen van een verzoek om herziening van de
voorlopige aansiag Daarnaast heeft de inspecteur de bevoegdheid om deze
beiastingaansiagen uit eigen beweging ambtshaive te verminderen Omdat het
de inspecteur is die onjuiste beiastingaansiagen opgelegd heeft adviseren wij u
om de inspecteur de onjuiste beiastingaansiagen uit eigen beweging te iaten
corrigeren

In de brief aan de Kamer over het uitstei van de Kamervragen is dit

reeds toegezegd
alle andere belastingplichtigen aan wie over de belastingjaren

Groep 3

2017 en 2018

2019 of 2020 een definitieve of navorderingsaansiag

opgelegd is waarin een foutief berekend box 3 inkomen begrepen is en
die geen bezwaar gemaakt hebben
Toelichtinq

Afhankeiijk van het te kiezen scenario zijn er naar schatting voor het belastingjaar
2017 2 9 min belastingplichtigen voor het belastingjaar 2018 2 6 min
belastingplichtigen voor het belastingjaar 2019 2 6 min belastingplichtigen en
voor het belastingjaar 2020 2 2 min belastingplichtigen die geen bezwaar
gemaakt hebben tegen een beiastingaanslag waarin foutief berekend box 3
inkomen begrepen is Hun beiastingaansiagen staan inmiddeis onherroepelijk
vast

Deze belastingplichtigen kunnen verzoeken om een ambtshaive vermindering van

de aansiag

art

9 6 Wet IB

De inspecteur kan echter geen ambtshaive

vermindering verienen van een onherroepelijk vaststaande aansiag indien de
onjuistheid van die aansiag

zoals hier het geval is

voortvioeit uit

jurisprudentie die eerst is gewezen nadat de aansiag onherroepelijk is komen vast
te staan

art

ruimte dat u

45aa

aanhef en ietter b

de Minister

URIB 2001

De regeiing iaat echter de

anders bepaalt

Een rechtbank heeft desalniettemin recent via de art

9 6

route de

beiastingpiichtige rechtsherstel geboden in iijn met het arrest van 24 december
Los van de vraag of dat terecht was

bestaat een risico dat ook als u niet anders

bepaalt de rechter onherroepelijk vaststaande aanslagen toch via de route van

Pagina 10 van 25

1470831

00003

ambtshalve vermindering gaan verminderen

Dit pleit ervoor dat u

de Minister

zelf anders bepaalt
Als u

de Minister

inderdaad anders bepaalt Is de vervolgvraag of de

belastingaanslagen van deze belastingplichtigen alleen ambtshalve verminderd
worden als zij daartoe een verzoek doen of dat de Inspecteur dIt uit eigen

beweging doet
Beslispunten
Bent li ermee akkoord dat aan alle andere belastingplichtigen aan wie over de

belastingjaren 2017 en 2018 2019 of 2020 een definitieve of
navorderingsaanslag opgelegd is en waarin een foutief berekend box 3 inkomen
begrepen is herstel te bieden
Bent u ermee akkoord dat de inspecteur deze aanslagen uit eigen beweging
vermindert

Paglna 11 van 25

1470831

00003