Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van
29 augustus 2019, nr. WJZ/18108470, tot wijziging van de Regeling
nationale EZ-subsidies en de Regeling openstelling EZK- en LNV-subsidies
2019 in verband met een wijziging van de subsidiemodule Borgstelling
MKB-landbouwkredieten

De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Gelet op de artikelen 2, eerste lid, 4, 19, tweede lid, 30, vierde en vijfde lid, en
34, eerste lid, van het Kaderbesluit nationale EZ-subsidies;
Besluit:
Artikel I
De Regeling nationale EZ-subsidies wordt als volgt gewijzigd:
A
In artikel 2.5.1 wordt in de alfabetische volgorde de volgende begripsbepaling
ingevoegd:
aanvullende investering: nieuwe investering binnen drie jaar na de start van
een landbouwonderneming door een starter of de overname van een
landbouwonderneming door een overnemer.
B
In artikel 2.5.5, tweede lid wordt na “landbouwinnovatie” ingevoegd “of
aanvullende investeringen”.
C
Artikel 2.5.6 wordt als volgt gewijzigd:
1. Het eerste lid komt te luiden:
1. Er wordt borg gestaan voor:
a. 70 procent van het kredietbedrag voor zover het krediet niet strekt tot
financiering van aanvullende investeringen;
b. 90 procent van het kredietbedrag voor zover het krediet strekt tot
financiering van aanvullende investeringen.
2. Het tweede lid, onderdeel b, wordt als volgt gewijzigd:
a. In de aanhef vervalt “nieuwe investeringen die voor meer dan 50% worden
gedaan”.
b. In subonderdeel 1° wordt voor “voor de bouw” ingevoegd “nieuwe
investeringen die voor meer dan 50% worden gedaan” en vervalt “met een hoger
niveau dan Plusstal”.
c. In subonderdeel 2° wordt voor “voor een kas” ingevoegd “nieuwe investeringen
die voor meer dan 50% worden gedaan”.
d. In subonderdeel 3° wordt “voor landbouwinnovaties” ingevoegd “nieuwe
investeringen die voor meer dan 50% worden gedaan”.
Pagina 1 van 9

e. Onder vervanging van de punt aan het slot van subonderdeel 3° door een
puntkomma wordt een subonderdeel toegevoegd, luidende:
4°. aanvullende investeringen.
D
Bijlage 2.5.1 wordt als volgt gewijzigd:
1. Artikel 1, tweede lid, wordt als volgt gewijzigd:
a. In de alfabetische volgorde worden de volgende begripsbepalingen ingevoegd:
aansprakelijk vermogen: eigen vermogen van een starter of overnemer en
achtergestelde lening(en) voor zover de totale omvang van dit vermogen en
deze lening(en) van belang is voor de verstrekking door een Financier van een
financieringsfaciliteit voor aanvullende investeringen;
achtergestelde lening: krediet waarbij de Financier geld ter leen aan een starter
of een overnemer verstrekt die niet door enige vorm van zekerheid is gedekt
voor aanvullende investeringen waaruit een achtergestelde vordering
voortvloeit;
achtergestelde vordering: vordering van de Financier als crediteur ten laste van
een MKB-landbouwondernemer als debiteur:
1°. die de Financier heeft verkregen door in het kader van een krediet of een
deel van een krediet aan de MKB-landbouwondernemer geld ter leen te
verstrekken;
2°. die met instemming van de Financier een lagere rang als bedoeld in artikel
277, tweede lid, van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek inneemt dan:
- alle andere, niet achtergestelde vorderingen op de MKBlandbouwondernemer;
b. De begripsbepaling landbouwinnovatie vervalt.
c. Onder vervanging van de punt aan het slot van de laatste begripsbepaling door
een puntkomma wordt de volgende begripsbepaling toegevoegd:
vermogensversterkend krediet: landbouwborgstellingskrediet betreffende een
achtergestelde lening waardoor het aansprakelijk vermogen van een starter of
overnemer zodanig wordt versterkt dat tevens naar normaal bankgebruik een
financieringsfaciliteit voor de aanvullende investeringen door de Financier kan
worden verstrekt.
2. In artikel 3, onderdeel k, wordt na “landbouwborgstellingskredieten” ingevoegd
“met inbegrip van vermogensversterkende kredieten”.
3. Na het artikel 7a dat niet uit leden bestaat wordt een artikel ingevoegd,
luidende:
Artikel 7b. Criteria kredietovereenkomst: vermogensversterkend
krediet voor aanvullende investeringen
In afwijking van artikel 5 verleent de Staat uitsluitend een
landbouwborgstellingskrediet zijnde een vermogensversterkend krediet indien
de door de Financier te verstrekken achtergestelde lening betrekking heeft op
Pagina 2 van 9

aanvullende investeringen uiteengezet in een investeringsplan en waarbij geldt
dat:
a. die aanvullende investeringen geen investeringen in grond betreffen;
b. die aanvullende investeringen geen overdracht van productierechten als
bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdeel aa, van de Meststoffenwet betreft;
b. die aanvullende investeringen geen investeringen voor het starten van de
landbouwonderneming door de starter of de overname van de
landbouwonderneming door de overnemer betreffen;
c. door de verstrekking van het vermogensversterkend krediet de
continuïteitsperspectieven van de landbouwonderneming van de starter of de
overnemer worden verbeterd;
d. het plan mede gericht is op of aansluit bij de LNV-visie “Waardevol en
Verbonden”, bijlage bij Kamerstukken II 2017/18, 35000 XIV, nr. 5.
4. Het artikel 7a dat uit twee leden bestaat vervalt.
5. Artikel 8 wordt als volgt gewijzigd:
a. Onder vernummering van het tweede tot en met vierde lid tot het derde tot en
met vijfde lid, wordt een lid ingevoegd, luidende:
2. De Financier kan voorafgaand aan de in het eerste lid bedoelde melding een
investeringsplan voor aanvullende investeringen voorleggen aan de minister
voor nadere informatie over de daarin opgenomen toepassing door de Financier
van de in artikel 7b opgenomen criteria.
b. Het vierde lid dat begint met “Voor zover” en eindigt met
“landbouwborgstellingskrediet” vervalt.
6. Artikel 13 wordt als volgt gewijzigd:
a. Het vierde lid komen te luiden:
4. In afwijking van artikel 12, eerste lid, geldt als maximale omvang van het
vermogensversterkend krediet een bedrag van € 2.500.000 indien:
a. het aanvullende investeringen betreft;
b. uit het investeringsplan dat ten grondslag ligt aan de kredietovereenkomst
blijkt dat wordt voldaan aan de eisen gesteld in artikel 7b.
b. In het vijfde lid vervalt “nieuwe” telkens voor “investeringen”.
c. In het zesde lid dat begint met “Voor de toepassing van” en eindigt met
“bepalend” wordt “het eerste tot en met vierde lid” vervangen door “het eerste tot
en met vijfde lid”.
d. Het zesde lid dat begint met “Voor de toepassing van” en eindigt met
“genomen” wordt vernummerd tot zevende lid.
e. In het zevende lid (nieuw) wordt “het eerste tot en met vierde lid” vervangen
door “het eerste tot en met vijfde lid”.
7. Artikel 14 wordt als volgt gewijzigd:
a. Onder vernummering van het derde tot en met achtste lid tot vierde tot en met
negende lid, wordt een lid ingevoegd, luidende:
3. Indien het een vermogensversterkend krediet betreft geldt in afwijking van
het eerste lid dat het vermogensversterkend krediet op de laatste datum
waarop het lineair moet zijn afgelost, maar uiterlijk na verloop van 12 jaar, nihil
bedraagt.

Pagina 3 van 9

b. In het vijfde lid (nieuw) wordt “het tweede lid” vervangen door “het tweede en
derde lid”.
c. In het zesde lid (nieuw), aanhef, wordt “het eerste en tweede lid” vervangen
door “het eerste tot en met derde lid”.
d. In het zevende lid (nieuw) wordt “het vijfde lid” vervangen door “het zesde lid”.
e. In het achtste lid (nieuw) wordt “het vijfde lid” vervangen door “het zesde lid”.
8. Artikel 17 wordt als volgt gewijzigd:
a. Voor de tekst wordt de aanduiding “1.” geplaatst.
b. In het eerste lid (nieuw), aanhef, wordt na “landbouwborgstellingskredieten”
ingevoegd “ niet zijnde een vermogensversterkend krediet of
vermogensversterkende kredieten”.
c. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:
2. De omvang van de landbouwborgstelling bedraagt per MKBlandbouwondernemer 90 procent van hetgeen de MKB-landbouwondernemer
ten tijde van het overeenkomstig artikel 16 ingediende verzoek uit hoofde van
een vermogensversterkend krediet of vermogensversterkende kredieten pro
resto verschuldigd is, doch:
a. ten hoogste 90 procent van de met toepassing van de artikelen 12 tot en
met 15 berekende omvang van het vermogensversterkend krediet of
vermogensversterkende kredieten, en
b. ten hoogste tweemaal de som van de bestaande en verstrekte
financieringsfaciliteiten van de Financier voor de MKB-landbouwondernemer
met ingang van de dag waarop het krediet is opgeëist.

Artikel II
Deze regeling treedt in werking met ingang van 1 januari 2020.

Deze regeling zal met de toelichting in de Staatscourant worden geplaatst.
’s-Gravenhage, 29 augustus 2019
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,

Pagina 4 van 9

TOELICHTING
I. Algemeen
I.1 Doel en strekking
Met deze regeling wordt de subsidiemodule Borgstelling MKB-landbouwkredieten
(BL) in titel 2.5 van de Regeling nationale EZ-subsidies (RNES) gewijzigd. De
wijziging houdt verband met het toevoegen van de mogelijkheid van borgstelling
voor specifieke kredieten die aan starters en overnemers worden verstrekt om,
naast de financiering van de start of overname, ook extra investeringen te kunnen
financieren. Het stimuleren van het verstrekken van deze zogenoemde
vermogensversterkende kredieten is, als onderdeel van de uitwerking van het
Bedrijfsovernamefonds Jonge Boeren, als voornemen opgenomen in het
Regeerakkoord 2017-2021 ‘Vertrouwen in de toekomst’1. Op 9 januari 20192 heb
ik de Tweede Kamer der Staten Generaal geïnformeerd over de uitvoering van dit
voornemen.
Met de borgstelling voor vermogensversterkende kredieten (hierna: VVK)
ondersteunt de rijksoverheid investeringskredieten in de vorm van achtergestelde
leningen aan landbouwondernemers binnen een termijn van drie jaar nadat zij de
onderneming hebben overgenomen dan wel gestart zijn. In de fase kort na de
start of overname van een agrarisch bedrijf is er voor veel jonge boeren en
tuinders geen financieringsruimte om noodzakelijke investeringen voor
maatschappelijk gevraagde duurzame bedrijfsontwikkeling te doen, die het
toekomstperspectief van de onderneming versterken. Als op basis van hun
bedrijfsbegroting zulke investeringen zorgen voor continuïteit en het
toekomstbestendiger maken van hun landbouwonderneming, kan een VVK de
toegang tot aanvullend kapitaal bieden via financiers die op basis van deze
regeling subsidie in de vorm van een borgstelling (hebben) ontvangen. De 90%
borgstelling door de Staat biedt financiers het benodigde risicokapitaal, dat het
bedrijf zelf niet meer kan bieden omdat er na de start of overname onvoldoende
zekerheden over zijn, zoals een hypotheekrecht. Het VVK ondersteunt niet de
financiering van de start of de bedrijfsovername zelf: het bedrijf dat ontstaat of
zoals het er staat moet in zichzelf voldoende perspectief hebben om zonder
aanvullende hulp voortbestaansrecht te hebben. Het gaat om een prikkel om bij
de start of overname extra verbeteringen of vernieuwingen te kunnen realiseren.
Om te voorkomen dat het VVK een prijsopdrijvend effect in de markt heeft op
agrarische grond en productierechten (waardoor de stimulans niet ten goede komt
aan de net begonnen ondernemer, maar aan degene van wie de
landbouwonderneming worden overgenomen), is borgstelling bij financiering van
dergelijke investeringen met een VVK uitgesloten. Het VVK sluit aan op de
ontwikkeling dat bedrijfsfinanciering steeds meer bestaat uit een stapeling van
financieringen waarbij meerdere financiers (huisbankier, familie, crediteuren en
andere (risico-)financiers) betrokken zijn. Verder wordt ook aangesloten bij het
bevorderen van de ontwikkeling van en omslag naar kringlooplandbouw die
centraal staat in de visie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit: Waardevol
en Verbonden (LNV-visie).3 Dit kan onderdeel uitmaken van de toets die een
financier naar normaal bankgebruik (al) doet in het licht van de eisen van
maatschappelijk verantwoord ondernemen.
De overige inhoudelijke wijzigingen van titel 2.5 RNES en het daarbij behorende
model voor de landbouwborgstellingsovereenkomst die ingevolge artikel 2.5.7 als

1
2
3

Regeerakkoord 2017-2021 VVD, CDA, D66 en CU ‘Vertrouwen in de toekomst’, blz. 43.
Kamerstukken II 2018/19, 35000 XIV, nr. 70.
LNV-visie “Waardevol en Verbonden”, bijlage bij Kamerstukken II 2017/18, 35000 XIV, nr. 5.
Pagina 5 van 9

bijlage 2.5.1 van de RNES is opgenomen (hierna: modelovereenkomst) worden
onder II.1 artikelsgewijs besproken. Het landbouwbedrijfsleven, met name ook
het Nederlands Agrarisch Jongerenkontakt (NAJK) en financiers zijn bij de
uitwerking van de regeling betrokken geweest. NAJK, Rabobank en het Nationaal
Groenfonds ondersteunen de toevoeging van het VVK aan de BL.
I.2 Staatssteun
De subsidie, bedoeld in artikel 2.5.2, houdt staatssteun in. De staatssteun wordt
gerechtvaardigd door de algemene groepsvrijstellingsverordening, in het bijzonder
artikel 21 van die verordening.
I.3 Regeldruk
Voor de agrarische ondernemer
De regeldruk voor agrarische ondernemers wordt in beperkte mate verzwaard ten
opzichte van de regeling zonder VVK. De ondernemer zal afspraken moeten
maken met de financier over het afsluiten van een achtergestelde lening en
daarbij moeten aangeven in hoeverre de daarmee gefinancierde aanvullende
investeringen toekomstbestendig zijn en aansluiten bij de meetlat zoals
opgenomen in de LNV-visie. Deze procedure is in de basis voor de ondernemer
niet anders dan voor het afsluiten van een lening zonder overheidsgarantstelling.
Deze regeling heeft echter wel invloed op het opstellen van het ondernemings- en
toekomstplan of bedrijfs- of ondernemingsplan door de ondernemer voor zijn
kredietaanvraag bij de financier.
Voor de financiers
Ook voor de financiers is de regeldruk nagenoeg onveranderd ten opzichte van de
regeling zonder VVK. De per 1 januari 2017 gekozen uitvoeringssystematiek is
conform de systematiek die wordt gehanteerd bij de uitvoering door de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) van titel 3.11 Borgstelling MKB-kredieten
van de RNES. Dit geldt ook voor het VVK. De eerste ervaringen met deze
geüniformeerde systematiek voor de BL zijn als verbetering ervaren. Voor zover
het verstrekken van een achtergestelde lening meer werk vraagt van een
financier, is dat inherent aan dat product van de financier, met uitzondering van
de toetsing die de financier moet doen om aan de voorwaarden voor een VVK te
voldoen:

een begrote rendementsverbetering door het investeringsplan;

dat de aanvullende investeringen mede gericht zijn of aansluiten bij de LNVvisie.
I.4 Inwerkingtreding
Deze regeling treedt in werking met ingang van 1 januari 2020. Daarmee wordt
bij de systematiek van vaste verandermomenten voor regelgeving aangesloten.
Op deze wijze hebben financiers die gebruik willen maken van deze toevoeging
aan de BL de gelegenheid zich tijdig voor te bereiden.
II. Artikelsgewijs
Artikel I
Onderdeel A
Met de wijziging wordt in artikel 2.5.1 van de RNES de begripsbepaling
‘aanvullende investering’ ingevoegd. Door de schakelbepaling in artikel 1, eerste
lid, van de modelovereenkomst, is deze begripsbepaling ook van toepassing op
die modelovereenkomst. Het uitgangspunt is dat de starter of overnemer de
start/aankoop of de overname van een landbouwbedrijf op gebruikelijke wijze kan
Pagina 6 van 9

financieren waarbij ook gebruik kan worden gemaakt van de BL door de financier.
Er zijn echter vaak extra investeringen nodig om na de start of overname het
bedrijf te moderniseren, te verduurzamen en rendabeler te maken. Dit past bij de
LNV-visie die uitgaat van de kracht van boeren en tuinders om de omslag naar
een kringlooplandbouw te maken waarbij de rijksoverheid faciliteert. Om die extra
investeringen mogelijk te maken om aan die doelen en ambities invulling te
kunnen geven, wordt met de toevoeging aan de BL van de VVK de mogelijkheid
geboden dat de financiering daarvan onder de borgstelling wordt gebracht. Deze
extra investeringen worden in de BL aangeduid als aanvullende investeringen,
voor zolang deze investeringen worden gefinancierd binnen drie jaar na de
financiering van de start of overname. Dit betekent dat als de termijn van drie
jaar na start/aankoop of overname van een bedrijf bij de inwerkingtreding van
deze wijzigingsregeling nog niet is verstreken, de financier een beroep kan doen
op deze uitbreiding van de BL door een VVK aan te melden (artikel 8
modelovereenkomst). Op deze manier kunnen er alsnog aanvullende
investeringen worden gedaan al heeft de financiering van de overname al in 2017
heeft plaatsgevonden. Dit verruimt het toepassingsbereik van deze wijziging van
de BL bij de inwerkingtreding. Met de extra financiële impuls door een VVK kan de
onderneming verduurzamen en toekomstbestendig worden gemaakt.
Onderdeel B
De wijziging van artikel 2.5.5 verduidelijkt de wijze van de verdeling van het
subsidieplafond met daarbij een onderscheid tussen
landbouwborgstellingskredieten die betrekking hebben op landbouwinnovatie of
aanvullende investeringen.
Onderdeel C
Voor het bepalen van de omvang van de borgstelling is in artikel 2.5.6 een aparte
voorziening opgenomen voor de borgstelling van kredieten voor aanvullende
investeringen waarvoor een percentage van 90% geldt. Daarnaast geldt als
maximum kredietbedrag voor aanvullende investeringen een bedrag van ten
hoogste € 2.500.000.
Onderdeel D
In de modelovereenkomst is nog een aantal wijzigingen opgenomen. Een aantal
daarvan bestaat uit correcties en verduidelijkingen. Daarnaast wordt een aantal
nieuwe begripsbepalingen voor aansprakelijk vermogen, achtergestelde lening en
achtergestelde vordering ingevoegd die tezamen en in onderling verband nodig
zijn voor de duiding van het VVK als specifieke vorm van krediet voor aanvullende
investeringen. De definitie van het VKK zelf is aldus een samenstelling van een
aantal elementen die door deze wijzigingsregeling worden toegevoegd in de
begripsomschrijvingen in de modelovereenkomst. Het vormt de kern van wat met
deze wijzigingsregeling wordt beoogd: zorgen voor meer financiële armslag voor
‘jonge’ boeren om extra te kunnen investeren in de beginfase van het voeren van
hun eigen landbouwbedrijf. Dikwijls blijkt dat er na bedrijfsovername in de
landbouw voor de financier te weinig ruimte over blijft om aanvullend te kunnen
financieren. Maatschappelijk gevraagde duurzame bedrijfsontwikkeling om het
rendement te verhogen en daarmee het toekomstperspectief voor de
landbouwondernemer te vergroten blijven daarmee noodgedwongen achterwege.
Dit kan worden opgelost door het aansprakelijk vermogen van de onderneming te
vergroten. Het aansprakelijk vermogen bestaat uit het eigen vermogen en
componenten van vreemd vermogen die een zekere mate van achterstelling in
rangorde van crediteuren hebben ten opzichte van andere componenten van
vreemd vermogen. Dit laatste kan bijvoorbeeld een geldlening betreffen waaruit
een achtergestelde vordering voortvloeit en die daardoor als quasi-eigen
vermogen onderdeel wordt van het aansprakelijk vermogen van de
Pagina 7 van 9

landbouwondernemer. Het VVK betreft dergelijke leningen die als quasi-eigen
vermogen kunnen worden beschouwd. Met het eigen vermogen vormt dit soort
leningen het aansprakelijk vermogen in de zin van de modelovereenkomst. Hieruit
vloeit voort dat sprake moet zijn van een krediet in de vorm van een geldlening
tussen de financier en de MKB-landbouwondernemer voor aanvullende
investeringen waarbij is afgesproken dat de financier een bepaalde positie
inneemt in de volgorde van crediteuren van die ondernemer. Dit laatste betreft de
achtergestelde vordering zoals gedefinieerd in de modelovereenkomst. De
positionering is dan dat de vordering van de financier achter wordt gesteld bij
vorderingen van concurrerende crediteuren en/of familieleningen voor zover die
op hun beurt ook achtergestelde vorderingen zijn. Hierbij geldt overigens dat de
vordering van de financier op de MKB-landbouwondernemer al gepositioneerd is
na vorderingen op de MKB-landbouwondernemer van crediteuren zijnde de
Belastingdienst, het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) en
eventuele werknemers van de MKB-landbouwondernemer.
Door deze lening van de financier met een achterstelling (achtergestelde lening)
wordt het aansprakelijk vermogen van de landbouwondernemer versterkt. Het
beoogde effect hiervan is dat de financier met een borgstelling voor die
achtergestelde lening tevens een financieringsfaciliteit kan bieden zonder
borgstelling aan de landbouwondernemer, omdat het aansprakelijk vermogen van
de landbouwerondernemer is versterkt.
Overigens geldt in het algemeen dat het totaal aan
landbouwborgstellingskredieten niet meer bedraagt dan 50% van alle kredieten
die door de financier aan een MKB-landbouwondernemer worden verstrekt.
In de definitie van de aanvullende investeringen worden een aantal investeringen
uitgesloten om onder het landbouwborgstellingskrediet te vallen, zoals grond en
productierechten. De reden hiervoor is dat het zicht op meer
financieringscapaciteit van de jonge MKB-landbouwondernemer bij of direct na de
bedrijfsovername een direct opdrijvend effect heeft op de prijs voor grond of
productierechten. Met als gevolg dat de extra financieringsruimte niet gebruikt
wordt voor het verduurzamen van de productie op het bedrijf, maar juist
wegvloeit uit de sector (veelal goed voor ouders en hun erfgenamen van de jonge
ondernemer, maar niet voor de mogelijkheden van deze jonge ondernemer zelf
waar het VVK nadrukkelijk voor bedoeld is). De nadruk bij het VVK is weliswaar
het vergroten van de mogelijkheden van ondernemingsfinanciering voor starters
en overnemers maar een aansluiting op de LNV-visie past hierbij. Deze visie is
immers gericht op de toekomstbestendige ontwikkeling van de landbouwsector
door verduurzaming. Meer specifiek kan het dan in een ondernemings- of
investeringsplan ambities en doelstellingen betreffen die vallen onder de in
paragraaf 4.1 genoemde onderdelen 1 en 3 tot en met 9, van de LNV-visie. Dit zal
dan ook onderdeel moeten zijn van het ondernemings- en toekomstplan waarvoor
financiering wordt gevraagd, dat wordt beoordeeld door de financier. Dit aspect
kan ook meegenomen worden bij de algemene toets van de MKBlandbouwondernemer die financiers doen in het licht van de eisen van
maatschappelijk verantwoord ondernemen. In de handreiking van RVO.nl voor
deze subsidiemodule zullen overigens handvatten aan de financiers worden
gegeven met betrekking tot de toetsing van aanvullende investeringen. Daarnaast
kunnen financiers bij RVO.nl terecht voor gerichte voorlichting. Daartoe kan een
financier een concreet investeringsplan voorleggen om op die manier duidelijkheid
te verkrijgen over zijn toepassing van de criteria voor aanvullende investeringen.

Pagina 8 van 9

Artikel II
Op dit artikel is ingegaan in paragraaf I.4.

De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,

Pagina 9 van 9