NL

SANC/10715/2011 Rev. 5 (POOL/E1/2011/10715/10715R5-EN.doc)

NL

NL

EUROPESE COMMISSIE

Brussel,
COM(2011)

definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE
RAAD
betreffende de sociaaleconomische gevolgen van de ggo-teelt op grond van de bijdragen
van de lidstaten, overeenkomstig het desbetreffende verzoek in de conclusies van de
Milieuraad van december 2008

NL

NL

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE
RAAD
betreffende de sociaaleconomische gevolgen van de ggo-teelt op grond van de bijdragen
van de lidstaten, overeenkomstig het desbetreffende verzoek in de conclusies van de
Milieuraad van december 2008
Richtlijn 2001/181 inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde
organismen (ggo's) in het milieu bepaalt dat de Commissie na drie jaar een verslag over de
tenuitvoerlegging van de richtlijn indient met een beoordeling van de sociaaleconomische
implicaties van doelbewuste introducties en het in de handel brengen van ggo's. Bij de
indiening van haar verslag in 2004 wees de Commisie erop dat de ervaring nog niet
toereikend was om een dergelijke beoordeling te maken.
In december 2008 heeft de Raad de Commissie en de lidstaten verzocht zich opnieuw over
deze kwestie te buigen. Daarom heeft de Commissie met behulp van een vragenlijst een
raadpleging van de lidstaten over de sociaaleconomische gevolgen van de ggo-teelt gehouden.
De lidstaten werd verzocht om:
–

ex-post verslag uit te brengen over het sociaaleconomische effect van op hun
grondgebied geteelde ggo's;

–

de mogelijke sociaaleconomische gevolgen van de toekomstige teelt van ggo's
ex-ante te beoordelen.

Op twee (BG, IT2) na alle lidstaten hebben bijdragen ingediend. Terwijl alle andere lidstaten
de gevolgen van de teelt van ggo's onder de loep namen, verwees LT alleen naar het effect
van ggo's in levensmiddelen en diervoeders. Noorwegen (NO) en enkele belanghebbenden
namen ook aan de raadpleging deel.
De lidstaten beklemtoonden regelmatig dat hun bijdragen compilaties van de meningen van
overheidsorganen en belanghebbenden waren en hun later in te nemen politieke standpunt
onverlet lieten.
Niet-exhaustieve compilaties van de individuele bijdragen van de lidstaten staan vermeld in
het werkdocument van de diensten van de Commissie, dat bij dit verslag is gevoegd. De
volledige tekst van alle ontvangen bijdragen is te vinden op de website van de Commissie3.

1
2
3

NL

PB L 106 van 17.4.2001, blz. 1.
Lijst van de acroniemen van de lidstaten: http://publications.europa.eu/code/nl/nl-370100.htm
http://ec.europa.eu/food/food/biotechnology/index_en.htm

2

NL

1.

UITKOMST VAN DE RAADPLEGING

1.1.

Gegevensbronnen
Aan de lidstaten is een indicatieve vragenlijst verstrekt om hen te helpen bij de
indiening van hun bijdrage. De vragenlijst was opgebouwd rond de volgende
hoofdpunten:
1)

Economische en sociale gevolgen

2)

Agronomische duurzaamheid

3)

Milieu-effect

4)

Andere gevolgen

18 lidstaten hebben in hun antwoord de structuur van de indicatieve vragenlijst
gevolgd. De lidstaten konden hun bijdragen ook in alternative formaten toezenden.
Volgens de ontvangen bijdragen hebben de meeste lidstaten voor de opstelling van
hun antwoord de nationale instellingen en belanghebbenden formeel geraadpleegd.
Er zij echter op gewezen dat de reactie op de raadpleging zeer uiteenlopend was en
dat de bijdragen niet op uniforme wijze over het gehele spectrum van
belanghebbenden waren verdeeld. Zo betreurden bijvoorbeeld 6 lidstaten4
uitdrukkelijk dat hun bijdragen slechts betrekking hadden op een deel van de
relevante nationale belanghebbenden.
De bijdragen bestonden uit reacties van ministeries, regionale autoriteiten,
beroepsverenigingen, ondernemingen, niet-gouvernementele organisaties (ngo's),
onderzoekcentra en individuele personen. Deze door de Commissie ontvangen
bijdragen waren niet uniform en bestonden uit een compilatie van meningen die door
een nationale bevoegde autoriteit waren samengevat of uit een onverkorte reeks
antwoorden van verschillende belanghebbenden, die waren gebundeld en direct aan
de Commissie waren toegestuurd.
De door de lidstaten verstrekte gegevens waren afkomstig van een groot aantal
bronnen, waaronder intercollegiale toetsingen, opiniepeilingen, veldproeven,
resultaten van nationale controles, opstelling en analyse van draaiboeken, meningen
van belanghebbenden en individuele personen.
Overeenkomstig de bijdragen hadden slechts 7 lidstaten5 ervaring met de teelt van
ziekteresistente (Bt) mais MON 810 voor commerciële doeleinden. In RO werden
vóór de toetreding tot de EU herbicidetolerante (HT) sojabonen geteeld en met de
teelt van gg-aardappelen van de soort Amflora is in drie lidstaten begonnen6.

4
5
6

NL

BE, CZ, ES, PL, RO, UK.
CZ, DE, ES, FR, PT, RO, SK.
CZ, DE, SE.

3

NL

1.2.

Analyse van de antwoorden
Bij de analyse van de bijdragen van de lidstaten, NO en belanghebbenden heeft de
Commissie de volgende hoofdpunten geconstateerd:

NL

–

het begrip van de betekenis en de reikwijdte van de sociaaleconomische
dimensie van de ggo-teelt varieert sterk tussen de verschillende lidstaten en
belanghebbenden. De vragenlijst heeft geholpen om enige structuur in de
bijdragen aan te brengen, maar verscheidene deelnemers betreurden dat de
termen, indicatoren en uitgangspunten voor vergelijkingen (conventionele
en/of biologische sectoren) niet voldoende omschreven waren. Er werden
verscheidene aanvullende onderwerpen voorgesteld, bv. ethiek (de betekenis en
de reikwijdte van de term worden op verschillende wijze geïnterpreteerd –
sommige interpretaties omvatten bv. de meerwaarde van de ggo's voor de
gehele maatschappij of het effect op derde landen);

–

veel bijdragen leken ruwe catalogi te zijn van de grote verscheidenheid van
meningen over de ggo-teelt op nationaal niveau, zonder verdere filtrering of
analyse door de lidstaten op grond van relevantie of kwaliteit vóór toezending
aan de Commissie. Het was daarom moeilijk en vaak onmogelijk om duidelijke
standpunten of trends op nationaal of Europees niveau aan te geven en deze op
een statistisch relevante wijze te rapporteren;

–

over het algemeen leken de bijdragen gepolariseerde meningen weer te geven,
gesteund op een beperkte op feiten gebaseerde achtergrond in de specifieke
Europese context en beïnvloed door de eerste positieve of negatieve perceptie
van de indieners van de bijdragen over de teelt van Bt- en HT-gewassen in
Europa en in de gehele wereld. De kern van de discussie betreft de coëxistentie
van gg- en conventionele/biologische benaderingen in de gehele van-zaad-totschap-keten (controle op de onvoorziene aanwezigheid van ggo's in
naastgelegen velden, scheiding van gg/niet-gg-producten in de gehele voedsel/voederketen, keuze van de consumenten), effect op de biodiversiteit, wijziging
van de landbouwmethoden en verkoopbaarheid van de producten, met een
groot aantal uiteenlopende meningen over bijna al deze zaken;

–

de antwoorden hadden betrekking op alle punten van de vragenlijst, hoewel de
opmerkingen vooral waren gericht op de sociale en economische effecten van
de ggo-teelt in de eerste stadia van de van-zaad-tot-schap-keten (d.w.z.
zaadproductie, plantenteelt, bijenteelt en veeteelt);

–

de wetenschappelijke literatuur en de studies waarnaar de indieners van de
bijdragen verwezen, waren vooral gericht op de economische effecten van de
ggo-teelt op het niveau van de landbouwbedrijven. Er zij op gewezen dat de
respondenten hun schattingen van de waarschijnlijke effecten van de teelt van
gg-gewassen gewoonlijk staafden met extrapolaties van de literatuur en de
ervaring van derde landen, met uitzondering van respondenten uit lidstaten met
ervaring op het gebied van de ggo-teelt, die ook verwezen naar op hun
grondgebied uitgevoerde ex-poststudies. Deze nationale studies lieten de
volgende resultaten zien:

4

NL

7

8
9

10

11
12

NL

–

de opbrengst van Bt-mais neemt toe in regio's die zijn aangetast door
maisboorders. ES maakte bijvoorbeeld melding van een door het
Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC)7 uitgevoerde studie
waaruit blijkt dat in sommige door ziekten getroffen Spaanse provincies
de telers van Bt-mais over een periode van drie jaar een hogere
gemiddelde opbrengst dan conventionele landbouwers hadden (tot 11,8%
in de provincie Zaragoza8), alsook een hogere brutomarge. PT9, RO10 en
CZ11 maakten ook melding van een toename van de gemiddelde
opbrengst tussen 7% en 12,5% als gevolg van de teelt van Bt-mais;

–

RO deelde mee dat op het Roemeense grondgebied tot 2007 geteelde HTsojabonen leidden tot een toename van de opbrengst met gemiddeld
31%12.

–

andere sociaaleconomische effecten op de rest van de van-zaad-tot-schap-keten
en
de
ruimere
samenleving
(bv.
vervoer,
verzekeringen,
levensmiddelenindustrie, testlaboratoria, werkgelegenheids-/arbeidspatronen,
administratieve activiteiten, keuze van de consumenten) kwamen ook uitvoerig
aan bod in bijdragen van lidstaten die ggo's teelden of niet. De geuite
standpunten waren echter wetenschappelijk en statistisch niet toereikend
onderbouwd;

–

de bijdragen van AT, BE, DE, FR, NL en UK bevatten gedetailleerde
suggesties over de vraag of en hoe sociaaleconomische factoren kunnen
worden geanalyseerd en in aanmerking genomen bij het beheer van de ggoteelt in Europa. Verscheidene lidstaten verwezen ook naar de wetgeving en de
ervaring van NO op het gebied van de inachtneming van sociaaleconomische
elementen bij de verlening van vergunningen voor ggo's;

–

veel bijdragen onderstreepten dat, wanneer in de toekomst evaluaties van de
sociaaleconomische factoren worden uitgevoerd, deze ook aandacht moeten
besteden aan de ethiek en rekening moeten houden met andere Europese
beleidsterreinen (interne markt, gemeenschappelijk landbouwbeleid,
milieubescherming), alsook met de juridische mogelijkheden en verplichtingen
op internationaal niveau (met name wat betreft de compatibiliteit met de WTOovereenkomsten en het Protocol van Cartagena inzake bioveiligheid).

Gomez-Barbero et al. (2008). Bt corn in Spain—the performance of the EU's first GM crop. Nature
Biotechnology 26, 384-386.
Deze hogere opbrengst was voor slechts een van de drie onderzochte provincies statistisch significant.
Brookes, G. (2008). The impact of using GM insect resistant maize in Europe since 1998. International
Journal of Biotechnology 10 (2/3), 148-166.
Brookes, G., and Barfoot, P. (2009). Global impact of biotech crops: Income and production effects
1996-2007. AgBioForum, 12(2), 184-208.
Enquête van CZ bij telers van MON 810.
Brookes, G. (2005a) The farm-level impact of herbicide-tolerant soybean in Romania. AgBioForum. 8,
235-241.

5

NL

2.

AANVULLENDE ELEMENTEN INZAKE DE SOCIAALECONOMISCHE DIMENSIES VAN
GGO' S
Vóór of tegelijk met het in dit verslag samengevatte raadplegingsproces onderzocht
de Commissie de kennis van de sociaaleconomische dimensies van de teelt van ggo's
in Europa en wereldwijd, via verschillende kanalen, waaronder Europese en
internationale onderzoekprogramma's en wetenschappelijke publicaties.

2.1.

Sociaaleconomische dimensies van de teelt van ggo's in derde landen
Aangezien de overgrote meerderheid van de teelt van gg-gewassen in de wereld
buiten de EU plaatsvindt, hebben de diensten van de Commissie de huidige
internationale wetenschappelijke literatuur over de economische en sociale dimensies
van de ggo-teelt gebundeld en onderzocht. De compilatie van de door de Commissie
in aanmerking genomen publicaties is te vinden in het werkdocument van de
diensten van de Commissie, dat bij dit verslag is gevoegd.
Volgens deze bronnen bestaan talrijke effectstudies voor de voornaamste
verkrijgbare gg-gewassen (Bt- en HT-gewassen). Studies over de effecten op het
niveau van de landbouwbedrijven zijn het talrijkst en zijn gewoonlijk gebaseerd op
aselecte enquêtes met betrekking tot landbouwers in ontwikkelings- en ontwikkelde
landen.
In ontwikkelings- en ontwikkelde landen bestaat over het algemeen sluitend bewijs
dat de momenteel in de handel gebrachte Bt-gewassen economisch voordelig kunnen
zijn voor de landbouwers doordat zij het gebruik van bestrijdingsmiddelen
verminderen en/of de opbrengst vergroten, hoewel de omvang van de winst voor de
landbouwers per regio en jaar kan variëren (afhankelijk van het risico van de ziekte).
De relatieve voordelen van Bt-gewassen voor kleine boeren lijken gelijk te zijn aan
of groter te zijn dan die voor grote landbouwers.
HT-gewassen worden gewoonlijk door grote landbouwers en niet door kleine boeren
geteeld. Uit talrijke studies blijkt dat er weinig of geen verschil in opbrengst is tussen
HT- en conventionele sojabonen (met uitzonderingen zoals situaties waarin
conventionele onkruidbestrijding zeer inefficiënt was, d.w.z. conventionele teelt van
sojabonen in Roemenië). Over het algemeen vermindert de HT-technologie de
productiekosten maar de hoge prijs voor HT-zaad kan ertoe leiden dat de toepassing
van de technologie slechts geringe of überhaupt geen effecten op de economische
brutomarge voor landbouwers heeft (studies in de VSA en Canada). In deze gevallen
wordt de snelle toepassing van de HT-technologie door landbouwers niet
toegeschreven aan de effecten ervan op het inkomen van het bedrijf maar wel aan de
verbeterde onkruidbestrijding, de vereenvoudiging van het gewasbeheer, de
vergemakkelijking van teeltmethoden zonder grondbewerking en de verbetering van
het inkomen van de landbouwers buiten het bedrijf door tijdsbesparing. In sommige
gevallen (Argentinië) leidt de goedkopere prijs van HT-sojazaad tot positieve
brutomarge-effecten voor de landbouwers.
Studies naar de ruimere micro-economische effecten (effecten op landbouwers die de
nieuwe technologie niet toepassen, werkgelegenheid op het platteland, armoede en
gezinsinkomen) in ontwikkelingslanden zijn zeer schaars (beperkt tot een klein
aantal casestudies in India).

NL

6

NL

Op macro-economisch niveau zijn sectorale studies naar de totale omvang van de
economische effecten van de teelt van gg-gewassen en de verdeling ervan over de
economische actoren van de van-zaad-tot-schap-keten (zaadondernemingen, gglandbouwers, niet-gg-landbouwers, producenten van levensmiddelen/diervoeders,
consumenten) minder talrijk dan effectanalyses op het niveau van het bedrijf.
Sectorale studies zijn gebaseerd op economische modellering en de modelparameters
leiden tot een grote schommeling van de resultaten. De "hoge zaadprijs van gggewassen" is een van de kritieke factoren van het verdelingspatroon voor de door gggewassen gecreëerde welvaart tussen de verschillende factoren van de van-zaad-toschap-keten.
Ten slotte zijn weinig economische analyses ex-ante uitgevoerd op de nieuwe
generatie gg-gewassen die nog niet in de handel zijn (droogteresistente gewassen,
gewassen met verbeterde voedingswaarde). Wegens de kenmerken van deze
gewassen moeten voor de evaluatie van de sociale en economische effecten ervan
waarschijnlijk andere methodologieën worden ontwikkeld.
Er kan worden geconcludeerd dat de economische analyses een goed beeld hebben
geschetst van de economische effecten op het niveau van de landbouwers
wereldwijd, maar minder duidelijke resultaten hebben opgeleverd wat de sociale
effecten betreft.
De methoden voor het meten van de economische effecten moeten worden verbeterd;
met name methoden voor de beoordeling van de effecten ex-ante zouden bijzonder
relevant voor de EU-situatie zijn. De huidige beperkingen hebben vooral betrekking
op het kleine aantal geënqueteerde landbouwers, het gebruik van gedeeltelijke
begrotingsmethoden in plaats van meer complexe econometrische analyses en het
geringe aantal studies naar de ruimere micro-economische effecten. Effectstudies
boven (zaadsector) en onder (levensmiddelen/diervoeders/consumenten) het niveau
van de landbouwbedrijven zijn weinig talrijk. Hetzelfde geldt voor de
segregatievoorschriften (etikettering-coëxistentievoorschriften). De methodologische
kwesties moeten verder worden ontwikkeld om deze onderwerpen nader te
behandelen.
2.2.

Tot nu toe door de EU gefinancierde onderzoekprojecten in verband met de
sociaaleconomische vooruitzichten van de ggo-teelt
De Commissie financieert in het kader van het vijfde en het zesde kaderprogramma
voor onderzoek13 al meer dan tien jaar onderzoekprogramma's in verband met ggo's.
Sommige van die projecten lijken bijzonder relevant te zijn in de context van de
beoordeling van de sociaaleconomische effecten van de ggo-teelt in de Europese
Unie.
–

13

14

NL

Resultaten en vooruitzichten inzake de coëxistentie en de traceerbaarheid van
gg- en niet-gg-leveringsketens (CO-EXTRA – 2005-2009)14

Zie voor nadere informatie het compendium van de resultaten van door de EU gefinancierd onderzoek
naar genetisch gemodificeerde gewassen ("A decade of EU-funded GMO research (2001-2010)")
ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/kbbe/docs/a-decade-of-eu-funded-gmo-research_en.pdf.
http://www.coextra.eu/

7

NL

Het CO-EXTRA-project behandelt de gehele kwestie van de coëxistentie van
gg- en niet-gg-leveringsketens, van de zaadproductie tot de schappen in de
detailhandel. De meest relevante bevindingen in verband met de
sociaaleconomische gevolgen zijn als volgt:

–

–

technische maatregelen kunnen ervoor zorgen dat coëxistentie bij de
0,9%-etiketteringsdrempel voor maishybriden op de lange termijn
haalbaar is, als de zaadpartijen zuiver genoeg zijn;

–

coëxistentie in het veld wordt haalbaar geacht maar hangt in hoge mate af
van de plaatselijke milieuomstandigheden en praktijken;

–

de coëxistentie in de leveringsketen wordt mogelijk geacht met een
passende organisatie van de keten, die specifieke kosten genereert in
verband met het gescheiden houden van de producten van bedrijf tot
fabriek, het uitvoeren van analytische tests en het handhaven van de
traceerbaarheid van de producten;

–

wat de attitudes van de consumenten ten aanzien van de gg-etikettering
betreft, wilde in de bestudeerde landen 40 à 70% van de consumenten
zelf kunnen bepalen of zij gg-levensmiddelen kochten en aten.

Duurzame invoer van gg-gewassen in de Europese landbouw (SIGMEA –
2004-2007)15
Het SIGMEA-project had tot doel een wetenschapgebaseerd kader te creëren
om de beleidsmakers te informeren over de passende coëxistentie- en
traceerbaarheidsmaatregelen voor de teelt van gg-gewassen.
Het project ontwikkelde onder meer een kwalitatief multi-attribuutmodel voor
de beoordeling van ecologische en economische effecten.
Uit de verkregen resultaten blijkt over het algemeen dat de coëxistentiekosten
afhangen van de landbouwcontext (landschappen, teeltsystemen, klimaat,
praktijken), het aandeel van de gg-gewassen in het landbouwareaal en de
bereidheid van de landbouwers om mee te werken. Verder blijkt uit de
SIGMEA-studies dat de economie en de geschiktheid van de verschillende
maatregelen hoofdzakelijk worden bepaald door de ruimtelijke en tijdelijke
patronen van velden en gewassen. Dit duidt erop dat de maatregelen inzake het
coëxistentiebeheer zo flexibel mogelijk moeten zijn en zijn gebaseerd op
plaatselijke informatie over de kenmerken van de velden, waarbij de regionale
en nationale bestuursorganen alleen algemene richtsnoeren en regels
verstrekken.

15

NL

http://sigmea.group.shef.ac.uk/

8

NL

–

Kopen Europeanen ggo-levensmiddelen? (CONSUMERCHOICE – 20062008)16
Het CONSUMERCHOICE-project had onder meer tot doel de gemeten
attitudes van consumenten in 10 lidstaten17 ten aanzien van gg-levensmiddelen
te vergelijken met hun feitelijk aankoopgedrag, wanneer hun de mogelijkheid
wordt geboden om te kiezen tussen gg- en niet-gg-levensmiddelen. In dit
verband kwam het project tot de volgende bevindingen:

3.

–

de antwoorden van consumenten op vragenlijsten over gglevensmiddelen zijn geen betrouwbare leidraad voor wat zij doen als zij
winkelen in warenhuizen;

–

de Europeanen kopen gg-levensmiddelen als zij fysiek aanwezig zijn in
de winkelschappen.

VOLGENDE STAPPEN
Door de bijdragen van de lidstaten is duidelijk geworden waar reeds statistisch
relevante gegevens over de sociaaleconomische effecten van de ggo-teelt in Europa
bestaan (hoofdzakelijk economische effecten op de landbouw). Op andere gebieden
ontbreken voor de Europese context pertinente feiten en statistieken om de door de
respondenten geuite meningen te onderbouwen. Daarom benadrukken de bijdragen
dat de huidige of toekomstige sociaaleconomische effecten van de ggo-teelt in
Europa, in de voedselketen en in de gehele samenleving, thans vaak niet op
objectieve wijze worden geanalyseerd.
Op grond van het bovenstaande was de Commissie van mening dat het in dit verslag
niet passend zou zijn om een meer doelgerichte analyse uit te voeren van de in de
afzonderlijke bijdragen van de lidstaten ontwikkelde bijzondere punten.
De Commissie vindt echter dat de discussies over dit gevoelige onderwerp moeten
worden verdiept en dat de aandacht moet worden verplaatst van gepolariseerde
percepties naar meer tastbare en objectieve resultaten. Daarom stelt de Commissie
voor om de primaire aandachtspunten van deze raadpleging te koppelen aan andere
initiatieven inzake de sociaaleconomische effecten van ggo's (bv. onderzoekprojecten
in het kader van het 6e kaderprogramma voor onderzoek en, indien relevant,
bevindingen in derde landen) en om op Europees niveau een diepgaand
bezinningsproces op een solide wetenschappelijke basis te starten met als doel:
–

16
17

NL

de vaststelling van een reeks factoren om de feitelijke sociaaleconomische
gevolgen van de teelt van ggo's ex-ante en ex-post vast te stellen vanaf de
zaadproductie tot de consumptie door de consumenten in de gehele Europese
Unie. Er moet een methodologisch kader worden opgezet voor de vaststelling
van precieze, op de lange termijn te monitoren sociaaleconomische factoren,
tezamen met passende regels voor de verzameling van gegevens. De

http://www.kcl.ac.uk/schools/biohealth/research/nutritional/consumerchoice
CZ, DE, EE, EL, ES, NL, PL, SE, SI, UK.

9

NL

geraadpleegde partijen moeten alle regelgevende en economische actoren van
de van-zaad-tot-schap-keten omvatten, alsook de ruimere samenleving;
–

de verkenning van verschillende benaderingen om zo mogelijk gebruik te
maken van het betere begrip van die multidimensionale sociaaleconomische
factoren bij het beheer van de ggo-teelt in de Europese Unie. Er moet rekening
worden gehouden met de expertise van de lidstaten die reeds begonnen zijn om
over deze aspecten na te denken.

Dit bezinningsproces moet gezamenlijk door de lidstaten en de Commissie worden
opgezet en geïmplementeerd. Belanghebbenden moeten daarbij ook actief worden
betrokken om het welslagen van dit proces te garanderen.

NL

10

NL

BIJLAGE
Achtergrondinformatie over de teelt van ggo's in de EU 27-lidstaten
Commerciële
teelt van ggo's

Events

Teeltoppervlak (Btmais – 2008)

Vrijwaringsclausule

Coëxistentiemaatregelen
(vanaf april 2009)

AT

Nee

0

Mais-Aardappelen

Ja

BE

Nee

0

Nee

Ja

BG

Nee

0

Nee

Nee

CY

Nee

0

Nee

Nee

8 400 ha

Nee

Ja

3 371 ha

Mais

Ja

Nee

Ja

CZ

Ja

Bt-mais
Zetmeelaardappelen

DE

Ja
tot 2008

Bt-mais
Zetmeelaardappelen

DK

Nee

0

EE

Nee

0

Nee

Nee

EL

Nee

0

Mais

Nee

ES

Ja

79 269 ha

Nee

Nee

FI

Nee

0

Nee

Nee

Bt-mais

FR

Ja tot 2007

0

Mais

Ja

HU

Nee

Bt-mais

0

Mais-Aardappelen

Ja

IE

Nee

0

Nee

Nee

IT

Nee

0

Nee

Nee

LT

Nee

0

Nee

Ja

LU

Nee

0

Mais-Aardappelen

Ja

LV

Nee

0

Nee

Ja

MT

Nee

0

Nee

Nee

NL

Nee

0

Nee

Ja

PL

Geen officiële
informatie

0

Nee

Nee

PT

Ja

Bt-mais

4 851 ha
(geregistreerd
oppervlak tot juli
2008)

Nee

Ja

RO

Ja

Bt-mais
Soja tot 2007

7 146 ha

Nee

Ja

SI

Nee

0

Nee

Nee

SK

Ja

Bt-mais

1 940 ha

Nee

Ja

SE

Ja

Zetmeelaardappelen

0

Nee

Ja

UK

Nee

0

Nee

Nee

Zie voor nadere informatie het op 2 april 2009 door de Commissie gepubliceerde verslag over
de coëxistentie van genetisch gemodificeerde gewassen met conventionele en biologische
landbouw (http://ec.europa.eu/agriculture/gmo/coexistence/index_en.htm).

NL

11

NL