Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1456
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht «Boete voor uitdelen
tabaksbonus aan winkeliers» (ingezonden 12 december 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 22 januari 2020) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 1186.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht «Boete voor uitdelen tabaksbonus aan
winkeliers»?1
Antwoord 1
Het artikel beschrijft de samenwerkingsovereenkomsten die tabaksfabrikanten
en tabaksspeciaalzaken aangaan, resulterend in verkoopbonussen en
-vergoedingen die tot doel hebben de verkoop van tabak te bevorderen. Dat
alle onderzochte tabaksspeciaalzaken verkoopbonussen en vergoedingen
ontvangen van tabaksfabrikanten vind ik zeer verontrustend. Dergelijke
samenwerkingsovereenkomsten zijn namelijk bij wet verboden en het is
zorgelijk dat fabrikanten op financiële wijze invloed uitoefenen op speciaalzaken.
Vraag 2
Deelt u de mening van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
dat er sprake is van een overtreding van de Tabaks- en Rookwarenwet als
tabaksfabrikanten bulkkortingen geven aan winkeliers?
Antwoord 2
De NVWA heeft in bijna alle onderzochte samenwerkingsovereenkomsten
afspraken aangetroffen over onrechtmatige vergoedingen die tot doel hebben
de verkoop te bevorderen, waaronder ook verkoopbonussen. Net als de
NVWA ben ik van mening dat dergelijke vergoedingen in strijd zijn met het
reclameverbod uit de Tabaks- en rookwarenwet.

1

ah-tk-20192020-1456
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

NOS.nl, 6 december 2019, «Boete voor uitdelen tabaksbonus aan winkeliers» (https://nos.nl/
artikel/2313482-boete-voor-uitdelen-tabaksbonus-aan-winkeliers.html).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Vindt u het acceptabel dat de betrokken zaken lang niet altijd gehoor gaven
aan de verzoeken van de NVWA om bepaalde gegevens? Zou volgens u de
NVWA de bevoegdheid moeten krijgen om medewerking af te dwingen?2
Antwoord 3
Het is van groot belang dat medewerking wordt verleend aan onderzoeken
van de NVWA. Op dit moment is een wetsvoorstel tot wijziging van de
Algemene wet bestuursrecht en enkele andere wetten in verband met het
nieuwe omgevingsrecht en nadeelcompensatierecht (Kamerstuk 35 256, nr. 2
e.v.) in behandeling bij Uw Kamer. Bij inwerkingtreding van de in artikel 1,
onderdeel C, van dat wetsvoorstel opgenomen aanvulling van artikel 5:20 van
de Algemene wet bestuursrecht, krijgt ieder bestuursorgaan de bevoegdheid
in dergelijke gevallen een last onder dwangsom op te leggen. Dat kan de
NVWA helpen bij onder meer het vorderen van stukken in het kader van
toezicht en handhaving.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u de uitzondering op de displayban voor tabaksspeciaalzaken,
wetende dat juist dergelijke zaken extra geld krijgen van tabaksfabrikanten
om harder hun best te doen om hun producten te slijten?
Antwoord 4
Het uitstalverbod is niet van toepassing op speciaalzaken die enkel rookwaren, loten en dagbladen verkopen en voor bestaande speciaalzaken die meer
dan 75% van hun omzet uit tabak halen en jaarlijks niet meer dan € 700.000
aan omzet genereren. Speciaalzaken die uitsluitend rookwaren, loten en
dagbladen verkopen zullen met name consumenten trekken die dit verkooppunt bezoeken voor het kopen van rookwaren. Een uitstalverbod wordt daar
niet proportioneel geacht. Daarnaast worden kleine bestaande zaken of
ondernemingen tegemoetgekomen waarbij de huidige situatie via een
eerbiedigingsconstructie kan blijven voortbestaan. Er is echter geen ruimte
voor nieuwe speciaalzaken die onder deze uitzondering van het uitstalverbod
zouden willen vallen. Deze uitzondering betreft uitsluitend het uitstalverbod;
ook bij speciaalzaken zijn samenwerkingsovereenkomsten die ten doel
hebben de verkoop van tabaksproducten te bevorderen niet toegestaan. De
NVWA zal optreden tegen onrechtmatige vergoedingen aan deze tabaksspeciaalzaken.
Vraag 5
Hoe reageert u op de opmerking van de brancheorganisatie voor tabaksspeciaalzaken dat er voor tabakswinkels een uitzondering in de wet is opgenomen
voor het maken van reclame? Is deze opmerking accuraat? En zo ja, is een
dergelijke uitzondering volgens u wenselijk?
Antwoord 5
In reactie op dit onderzoek hebben brancheorganisaties die de tabaksindustrie
of tabaks- en gemaksdetailhandel vertegenwoordigen aangegeven dat de
door de NVWA aangetroffen verkoopbonussen en -vergoedingen reguliere
commerciële praktijken zijn, gangbaar in elke industrie. Echter, tabaksproducten zijn geen gewone producten. Gezien de buitengewoon schadelijke
effecten van tabak voor de gezondheid moet groot belang worden gehecht
aan de bescherming van de volksgezondheid, met name die van jongeren.
Daarom is het belangrijk dat voorkomen wordt dat jongeren worden verleid
tot roken en het kopen van tabaks- en aanverwante producten.
De wet kent een beperkt aantal uitzonderingen op het verbod om reclame te
maken voor tabaks- en aanverwante producten. Er mag in en vooralsnog aan
speciaalzaken onder strikte voorwaarden (fysiek) reclame gemaakt worden
voor tabaks- en aanverwante producten. Verkoopbonussen en vergoedingen
die tot doel hebben om de verkoop van tabaks- en aanverwante producten te
bevorderen, vallen hier niet onder en zijn daarom niet toegestaan.

2

Tabaknee.nl, 6 december 2019, «NVWA: Tabaksindustrie overtreedt wet met verkoopbonussen»
(https://www.tabaknee.nl/nieuws/item/1918-nvwa-tabaksindustrie-overtreedt-wet-metverkoopbonussen-1918).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 6 en 7
Is u bekend dat dergelijke afspraken, zoals tussen de winkeliers en de
tabaksfabrikanten blijken te bestaan, eerder ook zijn gemaakt tussen
tabaksfabrikanten en de leden van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel? Zo ja, hoe beoordeelt u deze eerder gemaakte afspraken in het licht van
het bericht dat de NVWA boetes gaat uitdelen aan tabaksfabrikanten voor een
tabaksbonus aan winkeliers?
Bent u van mening dat de NVWA in navolging van voorliggend onderzoek
ook onderzoek moet gaan doen naar de leden van het Centraal Bureau
Levensmiddelenhandel? Bent u daarbij van mening dat de NVWA bij dit
onderzoek de overeenkomsten tussen beide partijen moet vorderen? Bent u
van mening dat de NVWA ook boetes moet gaan uitdelen of op andere wijze
gaan handhaven bij dergelijke afspraken tussen tabaksfabrikanten en de
hoofdkantoren van supermarktorganisaties?
Antwoord 6 en 7
Zoals ik in mijn brief van 6 december 2019 heb aangegeven zal de NVWA in
2020 twee soortgelijke onderzoeken uitvoeren naar samenwerkingsovereenkomsten tussen fabrikanten, enerzijds, en supermarkten en tankstations,
anderzijds. Of dergelijke samenwerkingsovereenkomsten tussen tabaksfabrikanten en leden van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel zijn gemaakt
zal dit onderzoek uitwijzen. Bij het aantreffen van niet-toegestane overeenkomsten zal de NVWA optreden en daarbij gebruikmaken van haar bevoegdheden. Ik zal u over de uitkomsten van deze onderzoeken informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3