Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 221

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 december 2013
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Ministers van Defensie en van Buitenlandse Zaken over de brief
van 16 oktober 2013 over de Eindevaluatie Nederlandse inzet in de
antipiraterijoperaties Atalanta en Ocean Shield van september 2011 tot en
met december 2012 (Kamerstuk 29 521, nr. 212).
De Ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 11 december
2013. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Dekker

kst-29521-221
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

1

1
Welk deel van Zuid en Centraal Somalië is nu in handen van de
Al-Shabaab?
Het beeld is diffuus. In Zuid- en Centraal-Somalië zijn verschillende steden
en grote delen van het platteland nog steeds in handen van Al-Shabaab.
Banadir (Mogadishu) staat onder gezag van de federale regering.
In Zuid-Somalië is Lower Juba, waaronder Kismayo, voor het grootste
gedeelte in handen van de Jubaland Forces en de Keniaanse strijdkrachten, die beiden aan de zijde staan van de federale regering. Middle
Juba is voor het grootste gedeelte in handen van Al-Shabaab. Dit geldt
ook voor de regio Bay, met uitzondering van de corridor tussen
Mogadishu en Dolow die door Baidoa loopt. In Bakool is alleen het
grensgebied met Ethiopië niet in handen van Al-Shabaab. In Gedo heeft
Al-Shabaab relatief veel terrein verloren aan Keniaanse en Ethiopische
strijdkrachten, en aan de overheid gelieerde milities. Het gaat om circa de
helft van de regio. In Lower Shabelle is vanaf Merka richting Mogadishu
en Afgoye het gezag hersteld.
In Centraal-Somalië is Hiraan grotendeels in handen van Al-Shabaab, met
uitzondering van Beledweyne en het gebied ten noorden daarvan, dat in
handen is van Ethiopische strijdkrachten en het Djibouti-contingent van
AMISOM. Ook het zuiden van Galgadud en het noorden van Middle
Shabelle zijn in handen van Al-Shabaab.
2
Is er inmiddels sprake van een Civilian Casualty Tracking and
Analysis Reporting Cell binnen de African Union Mission in
Somalia (AMISOM)?
Over de ontwikkelingen rondom de Civilian Casualty Tracking and
Analysis Reporting Cell (CCTRC) wordt u afzonderlijk geïnformeerd.
3
Zijn en worden bij de inzet in de antipiraterijmissies de standaard
uitzendregels gevolgd?
Ja.
4
Hebben de missies Atalanta en Ocean Shield ook bijgedragen aan
het stabiliseren van Somalië? Zo ja, waar blijkt dit uit?
Er is geen direct verband te leggen tussen de maritieme operaties
Atalanta en Ocean Shield en de stabilisering van Somalië. Met behulp van
militaire operaties en de maatregelen van reders en koopvaardijschepen
is de dreiging van piraterij succesvol ingeperkt. Verdachten van piraterij
gaan echter door met hun operaties, ook al gebeurt dit kleinschaliger en
op minder succesvolle wijze.
De dreiging van piraterij wordt met de huidige inspanningen beheerst,
maar is niet verdwenen. Indien de militaire operaties stoppen, blijft de
kans op nieuwe kapingen aanwezig zolang de achterliggende oorzaken
van het piraterijprobleem niet zijn weggenomen. Lange tijd verhinderde
instabiliteit in de fragiele staat Somalië de opbouw van regionale
capaciteiten om piraterij zelfstandig te bestrijden.
Sinds augustus 2012 staat Somalië voor het eerst in 21 jaar weer onder
legitiem centraal gezag. Dit biedt de internationale gemeenschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

2

aanknopingspunten om de Somalische autoriteiten te ondersteunen bij de
(weder)opbouw van hun land. Dit biedt kansen voor een duurzame
oplossing van het piraterijvraagstuk op het land. Nederland levert daarom
bijdragen aan de EU-missies EUTM Somalië en EUCAP Nestor om de
opbouw van de veiligheidssector in Somalië te ondersteunen.
5
Zijn er aanwijzingen dat de opbrengsten van piraterij opgaan aan
terrorisme? Zo ja, kunt u hier cijfers van geven?
Op lokaal niveau is sprake van samenwerking tussen piraten en
Al-Shabaab. In het verleden hebben piraten een deel van hun losgeld
afgestaan aan Al-Shabaab. Het is onbekend om welke bedragen het ging
en op welke wijze Al-Shabaab het geld heeft aangewend.
6
Hoe staat de stelling, dat het aantal kapingen nu weliswaar
afneemt maar dat de grondoorzaken van piraterij nog niet zijn
weggenomen, tot de mededeling over de beperkte intensivering
van Nederlandse 3D ontwikkelingsactiviteiten in Somalië?
De oorzaken van piraterij, in brede zin, zijn armoede, werkloosheid,
straffeloosheid en uitzichtloosheid voor jongeren, vooral in kustgemeenschappen. Het wegnemen van die oorzaken is een langdurig proces dat
allereerst vraagt om veiligheid en stabiliteit in Somalië. Dit zijn voorwaarden voor een effectief staatsvormings- en wederopbouwproces. De
Nederlandse middelen om hieraan bij te dragen zijn relatief beperkt, maar
worden zo doelgericht mogelijk ingezet.
7
Wat moet de regering van Somalië doen om haar gezag te doen
gelden?
De wederopbouw van een failed state, zoals Somalië ruim 21 jaar is
geweest, vergt grote inspanningen op diverse terreinen. Ten eerste staat
de regering voor de taak om, samen met AMISOM, te zorgen voor meer
veiligheid en haar gezag in heel Somalië te vestigen. Ten tweede dient de
regering toenadering te zoeken tot alle regio’s van het land en constructieve gesprekken te beginnen over de federale structuur van het nieuwe
Somalië. Ten derde moet de regering het vertrouwen van de bevolking
zien te winnen door publieke dienstverlening op te bouwen (scholen,
gezondheidszorg, wegenbouw, rechtssysteem en politie).
8
Welke instrumenten staan de Somalische regering ter
beschikking? Zijn die instrumenten geloofwaardig en effectief?
De regering beschikt over politieke, financiële en militaire middelen. Het
transparante proces waarmee de huidige regering tot stand is gekomen,
versterkt de interne legitimiteit en daarmee de inzet van politieke
middelen. Dit komt ook de steun van de internationale gemeenschap ten
goede. De Somalische regering wordt door de internationale gemeenschap ondersteund met financiële middelen. Tijdens een conferentie in
Brussel op 16 september jl. hebben donoren € 1,8 miljard aan steun
toegezegd. Qua militaire middelen heeft de Somalische regering de
Afrikaanse troepenmacht AMISOM en een eigen krijgsmacht in opbouw
ter beschikking. Zowel AMISOM als de Somali National Army (SNA) helpt
de territoriale zeggenschap uit te breiden en te handhaven. De VN
Veiligheidsraad gaf op 12 november jl. goedkeuring om AMISOM van
17.731 naar 22.126 militairen uit te breiden. Ook het leger neemt in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

3

omvang toe, maar functioneert nog niet zonder steun van AMISOM en de
internationale gemeenschap.
De beschikbaarheid van bovenstaande instrumenten stelt de Somalische
overheid in staat het wederopbouwproces voort te zetten. Speciale
aandacht gaat hierbij uit naar de vestiging van veiligheid en gezag in heel
Somalië, alsmede een effectieve federale structuur. De bestrijding van
corruptie en de overbrugging van clantegenstellingen zijn belangrijke
speerpunten. Voor de geloofwaardigheid van de regering is het daarnaast
van belang dat zij de bevolking concrete resultaten kan laten zien ten
aanzien van de veiligheid, het onderwijs, de infrastructuur en de economische ontwikkeling.
9
Is de Somalische regering bereid het beschikbare instrumentarium in te zetten?
Die bereidheid is er. De regering beschikt echter nog niet in alle gevallen
over de capaciteit om de instrumenten effectief in te zetten. Haar huidige
gezag beperkt zich tot slechts een klein deel van het land. Verder wordt
veel hulp indirect verleend, waardoor de federale regering onvoldoende in
staat is krediet op te bouwen voor de resultaten ervan. De zorg over
corruptie is hier mede debet aan. Donoren eisen garanties dat het geld
goed terechtkomt. Dit werkt in de praktijk vaak vertragend. Daarnaast
wordt de politiek in Somalië nog steeds grotendeels bepaald door
individuele en clanloyaliteiten en te weinig door inhoudelijke beleidsprioriteiten.
10
Is er concreet zicht op een effectieve aanpak van de grondoorzaken op het land? Zo ja, waarop is dat concrete zicht gebaseerd?
De oorzaken van piraterij in Somalië worden doelgericht aangepakt. Dat
gebeurt op basis van de New Deal for Fragile States. De New Deal is in
september 2013 in Brussel ondertekend door de Somalische president en
richt zich op het creëren van een veilige omgeving, de opbouw van een
rechtstaat, verzoening via «inclusive politics» en een herstart van de
economie. Somalië is het eerste land waarmee de internationale
gemeenschap een dergelijke New Deal heeft afgesloten.
Nederland heeft € 21 miljoen beschikbaar gesteld voor dit proces voor de
periode 2014–2017: € 15 miljoen in het kader van het Meerjarig Strategisch Plan voor de Hoorn van Afrika en € 6 miljoen uit het Stabiliteitsfonds.
11
Waarom wordt de bilaterale hulprelatie met Somalië geïntensiveerd terwijl dit geen partnerland in ontwikkelingssamenwerking
is? Om welke zaken gaat het en waarom kon dit niet in EU- of
VN-verband?
De Hoorn van Afrika is voor Nederland een belangrijke geopolitieke regio
in Afrika. Instabiliteit in Somalië, veroorzaakt door terrorisme en piraterij,
heeft een destabiliserend effect op de gehele regio. De Nederlandse
aandacht voor deze regio (bijvoorbeeld voor het aanpakken van de
oorzaken van piraterij), kan niet uitsluitend vanuit de OS-programma’s in
Kenia en Ethiopië worden vormgegeven. Om die reden is een Meerjarig
Strategisch Plan voor de Hoorn van Afrika 2014–2017 geformuleerd. In het
kader van dit plan besteedt de Nederlandse ambassade in Nairobi in de
komende vier jaar € 15 miljoen euro aan OS-activiteiten in Somalië.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

4

Daarnaast is de komende drie jaar € 6 miljoen euro beschikbaar uit het
Stabiliteitsfonds voor activiteiten op het snijvlak van vrede en veiligheid in
Somalië. Nederland besteedt de additionele middelen voornamelijk aan
activiteiten binnen het speerpunt Veiligheid en Rechtsorde. Een groot deel
van de Nederlandse middelen wordt ingezet via multilaterale of NGOkanalen, in nauwe samenwerking met de EU, de VN en de Somalische
overheid.
12
Hoeveel contacten zijn er met burgers in Somalië geweest om
begrip voor de missie te creëren?
Bij de operaties Atalanta en Ocean Shield is geen sprake van «boots on
the ground». Er zijn wel indirecte contacten met burgers geweest via de
Key Leadership Engagement activiteiten van Atalanta. In dat kader werden
Somalische leiders voor gesprekken uitgenodigd aan boord van schepen
van Atalanta. Verder zijn er media-activiteiten geweest van Atalanta,
gericht op het Somalische publiek. Ook wordt via de Contact Group on
Piracy off the Coast of Somalia (CGPCS) counter-piracy messaging
uitgevoerd. Hierbij worden de negatieve effecten van piraterij onder de
aandacht van de Somalische gemeenschap gebracht. Deze communicatie
wordt zoveel mogelijk gecoördineerd en afgestemd met de Somalische
autoriteiten, die hier in eerste instantie verantwoordelijk voor zijn.
13
Wat betekent de primaire verantwoordelijkheid van Somalië voor
piraterijbestrijding in de praktijk?
Somalië is als staat zelf primair verantwoordelijk voor de handhaving van
orde op het eigen grondgebied. Dit geldt ook voor de bestrijding van
piraterij. Somalië heeft vooralsnog echter onvoldoende capaciteit om dit
zelf te doen. Het wordt daarom, zowel bij bestrijding van piraterij op zee
als bij de aanpak van grondoorzaken op land, ondersteund door de
internationale gemeenschap.
Dat Somalië eerstverantwoordelijke is voor onder andere piraterijbestrijding en daarbij wordt ondersteund door de internationale gemeenschap, wordt ook onderstreept in de New Deal for Somalia. Een van de
pijlers van de New Deal is de implementatie van een Somali Maritime
Resource and Security Strategy. De Somalische president onderstreepte
in een videoboodschap aan de Contact Group on Piracy off the Coast off
Somalia (CGPCS) in mei 2013 het belang van implementatie van deze
strategie.
14
Is er een termijn gesteld wanneer Somalië als een soevereine
staat zelf de piraterijbestrijding aanpakt?
Er is geen termijn gesteld waarbinnen Somalië zonder hulp van de
internationale gemeenschap piraterij moet kunnen bestrijden.
15
Wat is de verhouding van de Nederlandse uitgaven per jaar aan de
3D benadering in deze regio?
De onderlinge verwevenheid van problemen in de Hoorn van Afrika
vraagt om een geïntegreerde en regionale aanpak, ook door Nederland.
Het Meerjaren Strategisch Plan voor de Hoorn van Afrika, dat momenteel
wordt opgesteld, biedt het beleidskader voor deze geïntegreerde en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

5

regionale aanpak. De Nederlandse inzet in Somalië krijgt vorm in het
kader van dit Meerjarig Strategisch Plan.
16
Welke acties onderneemt Atalanta om de visserijactiviteiten voor
de kust van Somalië te monitoren?
De Atalanta-eenheden die opereren in de nabijheid van Somalië rapporteren aan het Force Headquarters (HQ) over de visserijactiviteiten. Het
Force HQ rapporteert daarover op zijn beurt aan het Operational HQ in
Northwood.
17
Zijn er reeds concrete gevolgen voor de Somalische vissers
identificeerbaar van de inzet van de internationale gemeenschap
voor het monitoren van visserijactiviteiten? Zo ja, welke? Zo nee,
hoe kan de inzet van de internationale gemeenschap op dit punt
verbeterd worden zodat het wel concrete gevolgen heeft voor de
Somalische vissers?
De monitoring heeft op zichzelf geen direct positief effect op de visserij.
Bestrijding van illegale visserij valt niet binnen het mandaat van Atalanta.
Wel maakt de internationale maritieme aanwezigheid in de wateren voor
de kust van Somalië deze wateren in algemene zin veiliger, wat indirect
ook positieve gevolgen heeft voor de lokale vissers.
18
Hoe vaak is gebruik gemaakt van het verruimde mandaat van
Atalanta om ook effecten op het land te bereiken?
Op 3 april 2012 is het operatieplan aangepast, zodat voortaan ook vanuit
de lucht logistieke opslagplaatsen van de piraten op de Somalische kust
kunnen worden aangepakt. Tot dusver is één keer een dergelijke aanval
gedaan.
19
Welk percentage van de koopvaardijschepen in de International
Recommended Transit Corridor (IRCT) voer in konvooi? Werden
deze konvooien beschermd? Zo ja, door welke marines? Vindt er
overleg plaats met de marines die buiten Atalanta, Ocean Shield
of de Combined Maritime Forces (CMF) vallen? Wordt met deze
marines ook de bescherming van de koopvaardijvloot afgestemd?
20
In hoeverre dragen de landen die zelfstandig in het gebied
daadwerkelijk bij aan het handhaven van de internationale
rechtsorde, of konvooieerden zij vooral schepen van de eigen
nationaliteit?
34
Wat is militair de meest effectieve manier om de koopvaardijvaart
in de Indische Oceaan te beschermen: konvooivaart of opsporing
van de piraten? Wordt er in de Indische Oceaan gebruik gemaakt
van konvooivaart? Zo ja, welk percentage van de koopvaardijschepen valt daaronder? Zo nee, waarom niet?
Uit de cijfers van het Maritime Security Centre Horn of Africa (MSCHOA)
in Northwood blijkt dat in 2012 gemiddeld twaalf procent van de schepen
aansluit bij een konvooi. Hierbij wordt aangetekend dat niet alle schepen
zich melden bij het MSCHOA. China, Japan, India en Zuid-Korea
beschermen de konvooien structureel met zogenaamde «independent
deployers». Rusland, Thailand en Maleisië doen dit incidenteel. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

6

landen stellen primair hun nationale belangen veilig door middel van
konvooivaart, maar andere nationaliteiten kunnen ook bij deze konvooien
aansluiten. De staven van Atalanta, Ocean Shield, de Combined Maritime
Forces (CMF) en de independent deployers overleggen regelmatig. Dat
gebeurt zodra commandoschepen bij elkaar in de buurt zijn. Ook nemen
independent deployers deel aan de Shared Awareness and Deconfliction
(SHADE) bijeenkomsten in Bahrein.
Voor de bescherming van de koopvaardij in de Indische Oceaan worden
verschillende militaire middelen ingezet, waaronder konvooivaart en de
begeleiding van schepen door marines en independent deployers. De
effectiviteit van deze middelen is niet afzonderlijk te duiden. De
bescherming van de koopvaardij is vooral effectief door het feit dat er
onafgebroken maatwerk wordt geleverd door alle betrokken partijen.
21
Wat is het verschil tussen het mandaat van Ocean Shield en de
CMF?
De rechtsbasis voor zowel Ocean Shield als de CMF wordt gevormd door
het internationale zeerecht, in het bijzonder het VN-Zeerechtverdrag en
VN-Veiligheidsraadresoluties. Beide operaties richten zich primair op de
bescherming van koopvaardijschepen in de Internationally Recommended
Transit Corridor (IRTC) en op de uitvoering van patrouilles. Daarnaast
worden gerichte acties uitgevoerd om piraten af te schrikken en zo nodig
piratenaanvallen te verstoren. Operatie Ocean Shield staat onder
commando van de NAVO. Schepen die worden ingezet door CMF
opereren onder CTF-151, de taakgroep die zich, als één van de drie
taakgroepen onder de CMF, richt op piraterijbestrijding. Zowel de NAVO
als de CMF neemt deel in Shared Awareness and Deconfliction (SHADE)
vergaderingen. Ook wisselen het hoofdkwartier van de NAVO en het
hoofdkwartier van de CMF te Bahrein informatie uit.
22
Wat is de operationele en internationale politieke impact als de
red card holder daadwerkelijk een operatie blokkeert?
Dit hangt af van de operatie die zou worden geblokkeerd. In het algemeen
zijn de betrokken planningsstaven op de hoogte van nationale restricties
van deelnemende landen. Hiermee houden zij bij de planning al rekening.
23
Wat is de discretionaire ruimte die de red card holder heeft om
die onverenigbaarheid vast te stellen en daadwerkelijk te
sanctioneren?
De Directeur Operaties van de Defensiestaf kan zelfstandig gebruik maken
van zijn bevoegdheid als red card holder. Hij doet dit in geval van
onverenigbaarheid van opdrachten met het mandaat of met Nederlandse
voorbehouden.
24
Zijn er voorbeelden in andere of eerdere missies waarin een red
card holder een missie geblokkeerd heeft? Zo ja, wat waren de
operationele en internationale politieke gevolgen van die
beslissing?
In Ocean Shield en Atalanta is dit nog niet gebeurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

7

25
Wordt de gewijzigde wijze van optreden, die onder Nederlands
bevel over Combined Task Force (CTF) 508 is doorgevoerd,
doorgezet door de opvolgende bevelhebbers?
Ja.
26
Hoe heeft de verruiming van het mandaat van Atalanta, zodat er
ook effecten op het land bereikt konden worden, bijgedragen aan
de verandering in het operatiepatroon van de piraten waardoor
grote logistieke ondersteuningspunten op de wal minder
intensief gebruikt werden?
Na de verruiming van het mandaat van Atalanta hebben piraten hun
logistieke ondersteuningspunten van de stranden verwijderd.
27
In hoeverre is het Nederlandse materieel kennelijk niet het meest
geschikte materieel voor de uitvoering van taken onder alle
omstandigheden, gezien de uitdagingen voor de koeling van de
scheepssystemen door de hoge zeewatertemperatuur en het extra
onderhoud aan het materieel door de hoge luchttemperatuur?
Welke lessen trekt u hieruit voor de ontwikkeling en verwerving
van nieuw defensiematerieel?
De hoge zeewatertemperatuur en de hoge luchttemperatuur, in combinatie met de hoge luchtvochtigheid, vergen extra onderhoudsinspanningen. Deze extra inspanningen, bijvoorbeeld extra onderhoud aan
zwaarder belaste apparatuur, het regelmatiger vervangen van filters of
uitvoeren van extra schilderwerkzaamheden, kunnen met de beschikbare
bemanning aan boord worden opgevangen. Dit belemmert de voortgang
van de antipiraterijoperaties niet.
Bij het opstellen van eisen voor nieuw maritiem materieel, bijvoorbeeld
omgevingscondities waarin operaties worden uitgevoerd, worden deze
ervaringen meegenomen en verwerkt. Deze eisen zijn zodanig dat
Defensie haar taken zelfstandig, wereldwijd, langdurig en onder alle
weersomstandigheden kan uitvoeren.
28
Uit welk begrotingsartikel worden de extra kosten voor het
onderhoud van het materieel betaald?
De additionele kosten van het onderhoud van het materieel dat valt
binnen de evaluatieperiode worden gefinancierd uit de HGIS-voorziening
op de defensiebegroting (artikel 1 – Inzet).
29
Hoe zou het probleem van niet goed in kaart gebrachte kustgebieden opgelost zijn als dit systeem niet door Nederland
beschikbaar was gesteld?
Het in kaart brengen van kustgebieden is een belangrijke randvoorwaarde
voor het functioneren van kustwachten in de regio. De activiteit zou
onderdeel moeten zijn van het Regional Maritime Capacity Building plan.
Zonder de Nederlandse bijdrage zou het probleem niet zijn opgelost of
zou de oplossing langer op zich hebben laten wachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

8

30
Wat is het gewenste aantal patrouillevliegtuigen voor operatie
Ocean Shield? Hoeveel waren er hiervan beschikbaar?
31
Wat is het gewenste aantal patrouillevliegtuigen voor operatie
Atalanta? Hoeveel waren er hiervan beschikbaar?
32
Welke mogelijkheden zijn er om het aantal patrouillevliegtuigen
voor Atalanta en Ocean Shield op het gewenste niveau te
krijgen?
Over het gewenste aantal patrouillevliegtuigen voor operaties Ocean
Shield en Atalanta kunnen om operationele redenen geen mededelingen
worden gedaan. Wel kan worden gesteld dat het aantal beschikbaar
gestelde patrouillevliegtuigen achterblijft bij de gewenste aantallen.
Om deze situatie op te lossen zouden de aan Atalanta en Ocean Shield
deelnemende landen meer patrouillevliegtuigen beschikbaar moeten
stellen. Verder zouden de Navo en de EU vliegtuigen kunnen leasen. Zo
heeft Luxemburg vroeg in de operatie Atalanta een geleased vliegtuig
aangeboden.
33
Welke mogelijkheden zijn er om de tekorten aan bevoorradingsschepen in de missies Atalanta en Ocean Shield op te lossen?
Er is een tekort aan bevoorradingsschepen bij maritieme operaties, zeker
in een uitgestrekt gebied als het Somalische bassin. Door nauwe
samenwerking met andere marines en operaties, zijn commandanten in
staat het tekort te verminderen.
35
In hoeverre kunnen extra onbemande vliegtuigjes de verkenningstaken opvangen van patrouillevliegtuigen voor toekomstige
vergelijkbare operaties?
Maritieme patrouillevliegtuigen zijn uitgerust met geavanceerde sensorsystemen en kennen een hoge vliegsnelheid. Hierdoor zijn ze in staat
grote zeegebieden of lange kustlijnen effectief en met grote nauwkeurigheid te doorzoeken. Onbemande vliegtuigjes die vanaf schepen
opereren, beschikken over minder gevoelige sensoren. In combinatie met
de lage vliegsnelheid zijn zij in staat een kleiner zeegebied te doorzoeken.
Deze onbemande verkenningsvliegtuigjes kunnen de verkenningstaken
van een patrouillevliegtuig slechts voor een deel opvangen.
Een Medium Altitude Long Endurance (MALE) UAV heeft een groter bereik
en kan met verschillende sensoren worden uitgerust. Met grondgebonden
MALE UAV’s kan een groot deel van de verkenningstaken van een
patrouillevliegtuig worden opgevangen.
36
Worden de punten van zorg (de schaarse capaciteit aan bevoorradingsschepen, schepen met een uitgebreide medische capaciteit
(Role 2) en vliegend materieel) veroorzaakt doordat de benodigde
capaciteiten niet binnen de NAVO beschikbaar zijn of weigeren
landen die capaciteiten beschikbaar te stellen? Wat is er nodig
om deze capaciteiten wel beschikbaar te krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

9

37
Kunt u schetsen wat het perspectief is voor de schaarse
capaciteit aan bevoorradingsschepen, schepen met een uitgebreide medische capaciteit (role 2) en vliegend materieel in beide
operaties?
Het gaat inderdaad om schaarse capaciteiten. Hierin zal waarschijnlijk
geen verandering komen. De inzet van schaarse capaciteiten zal dus ook
in de toekomst zorgvuldig moeten worden gepland. Internationale
samenwerking en overleg zijn hierbij van groot belang.
38
Tot op welke hoogte heeft de afwezigheid van voldoende
helikopters geleid tot problemen?
De afwezigheid van voldoende helikopters heeft niet geleid tot problemen
maar wel tot een andere inzet van eenheden door de commandant van de
taakgroep.
39
Nemen de autonome Vessel Protection Detachments (VPD’s) de
gehele taak van de bescherming van de World Food Programme
(WFP)- en AMISOM-transporten over van de Atalanta-schepen? Zo
nee, waarom niet?
Nee, de inzet van AVPD’s is een aanvulling op de inzet van marineschepen. Hierdoor kunnen deze andere taken van Atalanta uitvoeren. Zo
worden de effectiviteit en de doelmatigheid van de operatie vergroot.
40
Hoeveel kosten zijn er per aangehouden verdachte van piraterij
gemaakt?
De operaties dienen primair ter afschrikking van piraten. Zo worden
aanvallen op koopvaardijschepen voorkomen en kan humanitaire hulp
veilig Somalië bereiken. Het aanhouden van verdachten is een nevenactiviteit van de antipiraterijoperaties. De kosten per aangehouden verdachte
lopen sterk uiteen. De totale additionele kosten die door Defensie zijn
gemaakt voor de overgedragen verdachten van piraterij bedragen circa
€ 387.000.
41
Kunt u toelichten welke rol de Transitional Federal Government
had bij de besluitvorming van de operatie Atalanta om effecten
op het land te bereiken? Is de rol veranderd met het aantreden
van de Somali National Government en het veranderde politieke
klimaat?
De Transitional Federal Government (TFG) heeft bij aanvang van de
EU-operatie Atalanta een officiële uitnodigingsbrief verstuurd aan de EU
en daarnaast de VN geïnformeerd over haar instemming met deze
operatie. De uitbreiding van het mandaat van EU-operatie Atalanta om
ook operaties met effect op land te kunnen uitvoeren, is uitgebreid
besproken met de TFG. De TFG stond achter de uitbreiding van het
mandaat. Ten tijde van het aantreden van de Somali National Government
(SNG) was de uitbreiding van het mandaat al een gegeven. De contacten
zijn op goede voet voortgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

10

42
Wat wordt er precies bedoeld/beoogd als het gaat om aanpassen
van de Rules of Engagement (ROE)?
44
Welke elementen van de ROE knelden met de veranderende
praktijk?
45
Wat is de aard van de wijzigingen waaraan wordt gewerkt?
47
Tot op welke hoogte zijn er verschillen in de geweldsinstructie
tussen de EU- en de NAVO-missie?
48
Welke factoren van de veranderende aard van de piraterijbestrijding geven aanleiding om de ROE van Ocean Shield aan te
passen?
49
Kunt u toelichten hoe de veranderingen in de ROE van Ocean
Shield aansluiten bij de veranderende aard van piraterijbestrijding?
De wijze van optreden van de piraten verandert doorlopend, mede als
gevolg van de activiteiten van de operaties Atalanta en Ocean Shield.
Daarom is het van tijd tot tijd nodig te bezien of de Rules of Engagement
(ROE) nog voldoende zijn om effectief op te treden tegen de veranderde
werkwijze van de piraten. Binnen operatie Ocean Shield zijn dit jaar de
ROE herzien en aangepast aan de huidige omstandigheden. Om veiligheidsredenen worden geen inhoudelijke mededelingen gedaan over de
ROE.
43
Wat zijn de posities van andere deelnemende landen aan Ocean
Shield en Atalanta als het gaat om wijzigingen in de ROE, met
name met betrekking tot operaties op of boven land?
Op 3 april 2012 is het operatieplan van operatie Atalanta aangepast om
operaties met effect op land mogelijk te maken. De deelnemende lidstaten
hebben met deze aanpassing ingestemd. Operaties op of boven land
vallen niet binnen het mandaat van Ocean Shield.
46
Bieden de aangepaste ROE nog steeds voldoende mogelijkheden
om robuust en met escalatiedominantie op te treden tegen
piraten?
Ja.
50
Wat is het precieze juridische verschil tussen Full Command en
Operational Control?
Full Command blijft altijd bij de zendstaat. In de praktijk houdt Full
Command voor Nederland in dat de Commandant der Strijdkrachten de
Nederlandse schepen ieder moment kan terugbrengen onder zijn bevel.
Bij Operational Control kan de taakgroepcommandant bepalen hoe hij of
zij een eenheid inzet in een bepaald operatiegebied. Uw Kamer is op
31 oktober 2000 uitgebreid geïnformeerd over bevelsbevoegdheden in
vredesoperaties (Kamerstuk 26 454, nr. 18).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

11

51
Welke mogelijkheden zijn er voor een advanced resuscitatie
(chirurgische) capaciteit op een Oceangoing Patrol Vessel (OPV)?
De mogelijkheden voor advanced resuscitatie (chirurgische) capaciteit op
een OPV zijn ruimer dan op het M-fregat. De exacte wijze van inpassing is
onderdeel van het planningsproces dat voorafgaat aan de inzet van het
eerste OPV.
52
Ziet u, gelet op het feit dat de samenwerking met de Maltese
mariniers goed is bevallen, mogelijkheden om structureler samen
op te trekken met Malta in bijvoorbeeld trainingen en de inzet
van mariniers bij dergelijke operaties?
De gemeenschappelijke inzet van Maltese en Nederlandse maritieme
capaciteiten in Atalanta biedt inderdaad mogelijkheden om de samenwerking voort te zetten. Momenteel worden toekomstige inzetmogelijkheden in Atalanta en structurele samenwerkingsvormen tussen de
Maltese strijdkrachten en Defensie verkend.
53
Wat waren de problemen met de ScanEagle? Wat betekent dat
voor volgende missies? Welke lessen worden hieruit getrokken
voor toekomstige ontwikkelings- en verwervingsprojecten voor
Remotely Piloted Aircraft systems?
Er is tijdens de operatie een nieuwe nachtcamera aangeschaft vanwege
de tegenvallende resultaten van de originele camera.
54
Wat waren de ROE voor de inzet van de ScanEagle?
Om veiligheidsredenen kunnen geen inhoudelijke mededelingen worden
gedaan over de ROE.
55
Heeft de Somalische regering toestemming verleend voor de
inzet van de ScanEagle boven land?
Het operatiegebied van Ocean Shield eindigt bij de Somalische kust
(waterlijn). Als gevolg hiervan was inzet van de ScanEagle boven land niet
aan de orde.
56
In hoeverre vervangen de trainingen die, als gevolg van de
prioriteitstelling, tijdens de reis naar het operatiegebied uitgevoerd worden de reguliere samengestelde trainingen?
Het lukt niet altijd om alle eenheden voorafgaand aan een operatie samen
te laten oefenen. Sommige trainingen worden daarom tijdens de reis naar
het operatiegebied uitgevoerd. Die trainingen zijn echter geen vervanging
voor trainingen van de regulier samengestelde eenheden. De gereedstelling van een schip staat los van enige missie en is gericht op de
inzetbaarheid in de breedste zin van het woord. Initieel gebeurt dit op
eenheidsniveau, gevolgd door samengestelde training als dat mogelijk is.
Missie-specifieke training richt zich op te verwachten situaties in het
missiegebied. De eenheid wordt daartoe versterkt met capaciteiten, zoals
boordhelikopters, enhanced boarding elements, medische teams,
inlichtingenteams en joint ISTAR. Deze capaciteiten worden geïntegreerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

12

aan boord. Pre-deployment training verzekert een veilige en effectieve
uitvoering van de missie.
57
Welke maatregelen heeft u, sinds de vorige eindevaluatie
antipiraterijmissies, genomen om zeker te stellen dat voor
vertrek naar het missiegebied een geïntegreerd opwerktraject
doorlopen wordt?
59
Welke lessen worden geleerd als het gaat om steeds verdere
gezamenlijke samenwerking tussen de krijgsmachtdelen en wat
betekent het voor opleiden, oefenen en optreden?
Voor de samenwerking van eenheden van de verschillende krijgsmachtdelen worden schaarse joint middelen ingezet. Voorbeelden van deze
samenwerking in het opwerktraject naar een missie of operatie zijn
inlichtingencapaciteiten, expertise op het gebied van explosievenopruiming, vuursteun, medische capaciteiten en helikopters,. De toewijzing
van deze capaciteiten gebeurt onder centrale regie. De opleidingen om te
kunnen opereren met deze joint capaciteiten zijn centraal ingericht.
Bij de vorige eindevaluatie antipiraterijmissies is duidelijk geworden dat
het belangrijk is om met de toegewezen boordvliegtuigploeg, boardingteams en andere toegevoegde elementen een geïntegreerd opwerktraject
uit te voeren. Tijdens de afgelopen evaluatieperiode heeft Zr.Ms.
Rotterdam voorafgaand aan de operatie daarom samen met de versterkte
marinierseenheid en het Cougar-detachement deelgenomen aan de grote
oefening Cold Response in Noorwegen.
Het lukt niet altijd om alle eenheden voorafgaand aan een operatie samen
te laten oefenen. Sommige trainingen worden daarom tijdens de reis naar
het operatiegebied uitgevoerd.
58
Kunt u toelichten welke trainingen tijdens de reis naar het
operatiegebied uitgevoerd worden?
Tijdens de reis naar het operatiegebied voert een eenheid pre-deployment
training uit. Deze training is erop gericht een eenheid met al haar
toegevoegde capaciteiten effectief en veilig te kunnen laten optreden. De
toegevoegde capaciteiten embarkeren soms kort voor vertrek en hebben
niet met het schip de generieke gereedstelling doorlopen. De capaciteiten
kunnen bestaan uit een of meer boordhelikopters, boarding teams,
medische specialisten, inlichtingenteams en joint ISTAR.
Het programma bevat oefeningen in een toenemende complexiteit en
tijdsdruk. De belangrijkste onderdelen van een pre-deployment training
zijn:
– het onderscheppen, visiteren en doorzoeken van een doelschip;
– leiding geven (Command and Control) aan alle elementen vanaf het
moederschip;
– het ontwikkelen en presenteren van het plan voor een voorgenomen
actie (Concept of Operation);
– het bespreken en testen van de ROE;
– het gecoördineerd, effectief en veilig vuursteun geven vanaf het schip,
boten en helikopter;
– het verzamelen en behandelen van bewijslast;
– het opvangen, behandelen en vasthouden van gedetineerden;
– het beproeven van de medische afvoerketen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

13

60
Wat betekent het multidisciplinaire karakter van piraterij voor
ontwikkelen, verwerven, onderhouden en inzetten van materieel
door de verschillende krijgsmachtdelen? Met andere woorden:
wat betekent het voor de interoperabiliteit en is er verdere
versterking mogelijk?
Antipiraterijoperaties hebben een joint en combined karakter. Nederlandse eenheden werken samen met andere varende en vliegende
eenheden en met civiele autoriteiten. Tevens wisselen eenheden
operationele en tactische informatie uit. Eenheden worden vanuit land en
seabased hoofdkwartieren aangestuurd. Om effectief te kunnen opereren
in een dergelijke genetwerkte omgeving is interoperabiliteit een vereiste.
Ter verzekering van de interoperabiliteit berusten de ontwikkeling, de
verwerving, het onderhoud en de inzet van defensiematerieel in grote
mate op Standing NATO Agreements en joint combined protocollen.
Voor nieuwe innovatieve systemen worden in internationaal verband
nieuwe interoperabiliteitsprotocollen ontwikkeld.
61
Welke factoren hebben ervoor gezorgd dat er een lager aantal
vlieguren met de boordhelikopter zijn gemaakt dan verwacht?
Het beperkte aantal vlieguren met de boordhelikopter is het gevolg van de
verminderde materiële beschikbaarheid van de inmiddels uitgefaseerde
Lynx-helikopter.
62
Wat zijn de totale uitgaven aan piraterijbestrijding door marines
in de Indische Oceaan van alle betrokken landen? Hoe verhoudt
dit zich tot de uitgaven van de rederijen om zich te beschermen
tegen piraten? Uit welke posten bestaan de kosten van de
rederijen?
De totale additionele uitgaven in verband met de militaire piraterijbestrijdingsoperaties tegen Somalische piraterij in 2012 worden geschat op
$ 1,09 miljard. De uitgaven van de reders om zich te beschermen werden
in 2012 geschat op $ 4,23 miljard. Dit betreft uitgaven voor veiligheidsapparatuur, beveiligers, extra brandstof en verzekeringskosten (bron: rapport
«The Economic Cost of Somali Piracy 2012» van Oceans Beyond Piracy,
2013).
63
Betekenen de constateringen dat er sinds mei 2012 geen
koopvaardijschepen zijn gekaapt en dat het onderhouden van de
relatie met de plaatselijke bevolking en autoriteiten een steeds
belangrijkere plaats in neemt, dat het doel van de militaire
operaties gerealiseerd is en dat het einde van de militaire
antipiraterij missie in dit gebied aanstaande is? Zo nee, wat zijn
de condities waaronder deze militaire missie wel (kan) eindigen?
Nee, zolang de oorzaken van piraterij nog niet zijn weggenomen blijft de
positieve trend omkeerbaar. De maritieme aanwezigheid in het zeegebied
nabij Somalië blijft daarom noodzakelijk. De daling van het aantal
kapingen zal naar verwachting in de toekomst zijn weerslag hebben op de
vorm en de omvang van de missies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

14

64
Hoe verhoudt deze evaluatie zich tot de geplande beleidsdoorlichting?
Deze evaluatie is uitgevoerd op grond van het toetsingskader (Kamerstuk
29 521, nr. 191 van 9 juli 2012). Na iedere inzet waarover de Kamer is
geïnformeerd met een artikel 100-brief (in dit geval Kamerstuk 29 521, nr.
168 van 1 juni 2011), wordt een evaluatie opgesteld. De beleidsdoorlichting «Bescherming kwetsbare scheepvaart nabij Somalië» heeft een
ander karakter en heeft betrekking op de begrotingsjaren 2006 tot en met
2012. Ze brengt de effecten in kaart van de deelneming van Defensie aan
de internationale maritieme operaties en de inzet van VPD’s.
De beleidsdoorlichting wordt uitgevoerd met gebruikmaking van eerdere
evaluaties. De evaluatie van 16 oktober jl. is een van de evaluaties die
binnen de afbakening van de beleidsdoorlichting valt.
65
Wat is de planning voor de beoogde beleidsdoorlichting?
De Kamer zal tijdig voor de behandeling van het jaarverslag in mei 2014
kunnen beschikken over de beleidsdoorlichting «Bescherming kwetsbare
scheepvaart nabij Somalië».
66
Nemen de operationele mogelijkheden voor deze operaties toe bij
het in de vaart komen van de Karel Doorman en grotere beschikbaarheid van NH-90 helikopters en onbemande vliegtuigjes de
komende jaren?
Ja. Meer middelen vergroten de operationele mogelijkheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 521, nr. 221

15