> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag

Gemeente Aalsmeer
Postbus 253
1430 AG AALSMEER

Directoraat Generaal
Langdurige Zorg
Directie Z
Bezoekadres
Parnassusplein 5
2511 VX Den Haag
T 070 340 79 11
F 070 340 78 34
www.rijksoverheid.nl
Kenmerk
1275886-171470-Z a
Uw brief
Z-2016/061327

Datum
Betreft

22 mei 2018
Zorgen in Amstelland

Geachte burgemeesters en wethouders,

Bijlage(n)

Correspondentie uitsluitend
richten aan het retouradres
met vermelding van de
datum en het kenmerk van
deze brief.

Met belangstelling heb ik uw brief gelezen over uw zorgen rondom de thuiszorg in
de gemeentes Aalsmeer, Amstelveen, Ouder-Amstel en Uithoorn. Naar aanleiding
van uw brief heeft er op 14 maart onder uw leiding een gesprek plaatsgevonden
met betrokken zorgaanbieders en een afvaardiging van het Ministerie van VWS.
U heeft in dit gesprek de problematiek nader toegelicht en blijk gegeven van veel
betrokkenheid. Tijdens het gesprek hebt u verzocht om in mijn reactie, naast de
punten in uw brief, ook nader in te gaan op enkele andere onderwerpen. Graag
kom ik aan dat verzoek tegemoet.
Zorgen in de regio over de levering van zorg
U geeft aan dat het probleem met name zit in de versnippering van de zorg als
gevolg van wijzigingen in de langdurige zorg. Mensen blijven steeds langer thuis
wonen, maar hebben soms een complexe zorgvraag. Het is van belang dat de zorg
tijdig beschikbaar is, van goede kwaliteit is en er goed tussen de verschillende
zorgverleners wordt samengewerkt. U geeft aan dat binnen de Zvw alle
zorgverzekeraars individueel inkopen, waardoor het lastig inzichtelijk is welke
aanbieder door welke zorgverzekeraar is gecontracteerd en of er beschikbaarheid
is. Dit is afhankelijk van de afgesproken budgetplafonds tussen de aanbieder en
zorgverzekeraar en de beschikbaarheid van personeel. Omdat elke
zorgverzekeraar zijn eigen contractafspraken maakt, verschilt het gecontracteerde
aanbod per verzekeraar. Maar ook kan het zo zijn dat voor de ene patiënt er
sprake is van een cliëntenstop, terwijl voor een patiënt die bij een andere
zorgverzekeraar zit de zorg vanuit deze aanbieder wel geleverd kan worden. Ook
geven zorgverleners aan dat het soms zeer lastig is de zorg voor patiënten te
regelen, zeker in het geval de zorg op korte termijn moet worden geleverd en het
een zware zorgvraag betreft. Er moeten dan veel aanbieders worden gebeld
voordat er een aanbieder is die de patiënt in zorg kan nemen.
U geeft aan dat aanbieders uit andere regio’s de zorg soms zelfs overnemen. Als
laatste geeft u aan dat diverse verzekeraars complexe contractvoorwaarden

Pagina 1 van 6

stellen waar kleine zorgaanbieders bijna onmogelijk aan kunnen voldoen. Deze
lokale zorgpartijen ondervinden moeite met het afsluiten van contracten.
Decentralisaties vragen om nauwe samenwerking en goede afspraken tussen
gemeenten en zorgaanbieders. U vraagt of het mogelijk is om volgbeleid zoals dat
bij de huisartsenzorg gebruikelijk is toe te passen op de wijkverpleging.

Directoraat Generaal
Langdurige Zorg
Directie Z
Kenmerk
1275886-171470-Z

Ik heb de reactie op uw zorgen geclusterd in de volgende thema’s:
- Volgbeleid en inkopen in representatie
- Contractering door zorgverzekeraars
- Casemanagement dementie
- Regionale coördinatiepunten
- Delen van informatie
- Personeelstekort
Volgbeleid en inkopen in representatie
In 2015 is als onderdeel van de bredere Hervorming Langdurige Zorg de
wijkverpleging overgegaan van de AWBZ naar de Zvw. Hierdoor is deze zorg
dichter bij de andere eerstelijnszorg gepositioneerd. Dit draagt bij aan een betere
samenwerking en afstemming tussen de verschillende zorgaanbieders in de Zvw.
De inzet van lichtere vormen van zorg en ondersteuning in de nabijheid van
mensen bevordert de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie en
vermindert het beroep op zwaardere vormen van zorg. Zoals gebruikelijk in de
Zvw, bepaalt de professional, in dit geval de verpleegkundige, wat de cliënt gezien zijn situatie- aan zorg nodig heeft. Zorgverzekeraars kopen, na het
transitiejaar in 2015, de zorg individueel in en krijgen daarmee zonder
financieringsschotten regie op de gehele zorgketen.
Dat zorgverzekeraars voor hun eigen verzekerden de zorg individueel inkopen is
een cruciaal onderdeel van het zorgstelsel. Het huidige systeem is erop gebaseerd
dat zorgverzekeraars individueel inkopen, zodat zij zich kunnen onderscheiden en
verzekerden kunnen kiezen tussen zorgverzekeraars die ook echt verschillend zijn
in termen van de hoogte van de premie en inhoud. De keuzemogelijkheden die
door de wetgever zijn geïntroduceerd worden beschermd door de
Mededingingswet. In haar toezicht op de naleving van de Mededingingswet ziet de
Autoriteit Consument en Markt (ACM) erop toe dat zorgverzekeraars geen
onderlinge afspraken maken die de mededinging beperken en daardoor de
belangen van patiënten en verzekerden schaden. Het uitgangspunt van
individuele inkoop staat er nadrukkelijk niet aan in de weg dat zorgverzekeraars
onderling, of samen met zorgaanbieders, afspraken maken over elementen die
niet de mededinging beperken (niet-concurrentiële elementen). Zo is het in
beginsel altijd toegestaan om afspraken te maken over het verminderen van
administratieve lasten, ontwikkeling van kwaliteitsindicatoren en verschillende
procesmatige afspraken.
Concurrentiële elementen, waaronder tarieven, dienen in beginsel onderdeel te
zijn van individuele inkoop door zorgverzekeraars. Wel kan een zorgaanbieder de
voorwaarden die hij met de ene zorgverzekeraar heeft afgesproken ook
voorleggen aan de andere zorgverzekeraars. Die kunnen vervolgens besluiten
(een deel van) die voorwaarden te volgen dan wel een eigen aanbod te doen.
Zoals u ook in uw brief van 14 maart aan mij hebt toegelicht, is bijvoorbeeld in de
huisartsenzorg veelal sprake van een dergelijk volgbeleid. Hierbij kunnen
zorgverzekeraars naar elkaar de intentie uitspreken om voor zover dat het in het

Pagina 2 van 6

belang is van hun verzekerden de contractuele voorwaarden te volgen die de
zorgaanbieder aanbiedt aan de in zijn ogen ‘preferente’ zorgverzekeraar.
Essentieel is dat het besluit om zich al dan niet te committeren aan die
contractuele voorwaarden een individuele afweging is van zowel aanbieder als
verzekeraar. VWS heeft daarbij geen rol en schrijft niet voor in welke sectoren
zorgaanbieders en zorgverzekeraars een dergelijk volgbeleid hanteren.

Directoraat Generaal
Langdurige Zorg
Directie Z
Kenmerk
1275886-171470-Z

U vroeg tijdens het gesprek om in mijn antwoordbrief ook in te gaan op inkoop in
representatie. Bij inkoop in representatie wordt een zorgverzekeraar door de
andere zorgverzekeraars expliciet gemandateerd om in een regio contracten te
sluiten. Deze contractuele afspraken zijn dan voor de andere zorgverzekeraars
zowel op inhoud als op tarief/budget geldig en een zorgverzekeraar kan hier niet
vanaf wijken. Bij inkoop in representatie worden belangrijke principes van de
Zorgverzekeringswet buiten spel gezet. Zo vermindert inkoop in representatie de
prikkels voor individuele zorgverzekeraars om te sturen op doelmatigheid. Ook
kunnen zorgverzekeraars zich bij inkoop in representatie niet meer van elkaar
onderscheiden, waardoor er voor patiënten/verzekerden en zorgaanbieders geen
alternatieve keuzemogelijkheden meer overblijven. Tegen deze achtergrond is
inkoop in representatie binnen de kaders van de Mededingingswet daarom in
beginsel slechts toegestaan indien reeds op grond van wet- en regelgeving blijkt
dat zorgverzekeraars niet of nauwelijks over commerciële vrijheden beschikken
om zich van elkaar te onderscheiden. Er is dan immers geen mededinging die kan
worden beperkt.
Contractering door zorgverzekeraars
Daarnaast zijn tijdens de bijeenkomst op 14 maart met aanbieders en gemeentes
een aantal voorbeelden genoemd waarbij het voor zorgverleners zeer veel moeite
heeft gekost om een patiënt de juiste zorg te leveren. Dit kwam omdat een deel
van de aanbieders te maken heeft met tekorten aan personeel, maar soms speelt
ook het budgetplafond een rol in de beschikbaarheid van zorg. Zorgverzekeraars
hebben een zorgplicht naar hun verzekerden. Zorgverzekeraars moeten voldoende
zorg inkopen voor hun verzekerden, zodat patiënten tijdig en in hun eigen regio
terecht kunnen. Als het omzetplafond in zicht is zal de zorgaanbieder contact
opnemen met de zorgverzekeraar. Wanneer er voldoende zorg bij andere
zorgaanbieders in de regio is ingekocht kan de zorgverzekeraar ervoor kiezen om
niet bij te contracteren en patienten door de verwijzen naar andere
zorgaanbieders. Maar de zorgverzekeraar kan er ook voor kiezen om bij te
contracteren bij dezelfde aanbieder. Ik waardeer het zeer dat wanneer het een
acute zorgvraag betreft zorgverleners net zolang zoeken tot een zorgaanbieder
gevonden is en ik begrijp dat het voorleggen bij de zorgverzekeraar in deze
gevallen mogelijk te lang duurt, maar ik vraag zorgverleners om de signalen wel
door te geven aan de betreffende zorgverzekeraar. Deze signalen kunnen voor
zorgverzekeraars aanleiding zijn om bij te contracteren. Nog liever zou ik zien dat
de zorgverlener de zorgverzekeraar eerder betrekt en de zorgverzekeraar vraagt
bij welke zorgaanbieder de verzekerde op dat moment terecht kan. Deze is
namelijk verantwoordelijk voor het bemiddelen naar een andere zorgaanbieder en
moet dus kunnen aangeven waar er een beschikbare plek is voor zijn verzekerde.
Ook kunnen dit soort signalen doorgegeven worden aan de NZa. De NZa ziet toe
op de zorgplicht bij zorgverzekeraars. De NZa zal bij cliëntenstops contact
opnemen met zorgverzekeraars om toe te zien of er voldoende passende zorg
wordt geregeld door de zorgverzekeraar en de zorgplicht niet in het geding komt.

Pagina 3 van 6

Kleine zorgaanbieders die moeite hebben om een contract af te sluiten vanwege
complexe contractvoorwaarden, kunnen zich richten tot de Geschillencommissie
zorgcontractering. Als zorgverzekeraars en zorgaanbieders problemen
ondervinden bij het sluiten (precontractueel) of naleven (contractueel) van hun
zorgcontract en er onderling niet uit komen, kan de geschilleninstantie uitkomst
bieden. Meer informatie kunt u vinden op de website van het Nederlands Arbitrage
Instituut (www.nai-nl.org).

Directoraat Generaal
Langdurige Zorg
Directie Z
Kenmerk
1275886-171470-Z

Casemanagement dementie
Casemanagement dementie is een belangrijke vorm van zorg voor de patiënt en
zijn naasten. Iemand met dementie moet hier – als hij of zij dit nodig heeft – dan
ook gebruik van kunnen maken. Voldoende beschikbaarheid van goede kwaliteit is
hiervoor essentieel.
Zorgverzekeraars hebben daarom vanuit het actieplan casemanagement
afgesproken dat zij voor 2018 voldoende individueel casemanagement (als
onderdeel van het budget wijkverpleging) inkopen. In de inkoopmonitor
wijkverpleging wordt getoetst of dit inderdaad het geval is. Daarnaast werken de
verzekeraars op dit moment vanuit het project ‘Samen op weg’ aan een lijst met
inhoudelijke- en kwaliteitscriteria waaraan de inkoop voor casemanagement
dementie vanaf 2019 moet voldoen.
De kwaliteiten waaraan een specialistisch casemanager – maar ook een
wijkverpleegkundige of andere functionaris die casemanagement levert – moeten
voldoen zijn vastgelegd in het ‘Expertisegebied dementieverpleegkundige’1. De
vorm waarop casemanagement is georganiseerd kan verschillen per regio. Deze
ruimte is nodig om voldoende beschikbaarheid van casemanagement te
garanderen. De gekozen organisatievorm moet echter wel voldoen aan de
kwaliteitseisen zoals deze zijn vastgelegd in de ‘Zorgstandaard Dementie’2. Het is
aan de verzekeraar en zorgaanbieder om hierop in de regio te sturen.
Regionale coördinatiepunten
Tijdelijk verblijf (zoals eerstelijnsverblijf, respijtzorg en Wlz-crisiszorg) moet
beschikbaar zijn voor cliënten die om medische of sociale reden tijdelijk niet thuis
kunnen blijven. Zoals bekend, heeft VWS aan ZN gevraagd regionale
coördinatiepunten op te zetten. Deze moeten zorgverleners ondersteunen in het
verkrijgen van realtime inzicht in beschikbare capaciteit van tijdelijk verblijf en het
regelen ervan en, wanneer gewenst, het bepalen van de juiste zorgvorm. Per
1 april is er een landelijk dekkend netwerk voor het eerstelijnsverblijf. VWS heeft
ZN gevraagd eind dit jaar de verbreding van regionale coördinatiepunten naar alle
vormen van vervolgzorg gereed te hebben3.
Delen van informatie
In uw brief geeft u aan dat (onduidelijkheid over) de Mededingingswet het maken
van afspraken over inzicht in beschikbare capaciteit belemmert. Hoewel de
Mededingingswet grenzen bevat voor de informatie die partijen onderling mogen
uitwisselen, ziet dat enkel op concurrentiegevoelige informatie, zoals prijzen of
kosten. Naar aanleiding van uw signaal heb ik contact opgenomen met de ACM.
1

htps://www.venvn.nl/Portals/1/Thema's/Beroepsprofiel/Expertisegebied%20dementieverp
leegkundige.pdf
2
https://www.vilans.nl/vilans/media/documents/producten/zorgstandaard-dementie.pdf
3
Zie https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2018D23126&did=2018D23126
Pagina 4 van 6

De ACM heeft aan mij toegelicht dat de mededingingsregels het onderling delen
van informatie over welke zorgaanbieder(s) op een bepaald moment – en gezien
de zorgvraag van een specifieke cliënt - capaciteit heeft (hebben), niet verbiedt.
De ACM is overigens bereid om - waar nodig en relevant - mee te denken wanneer
zorgorganisaties tegen dergelijke vraagstukken aanlopen.

Directoraat Generaal
Langdurige Zorg
Directie Z
Kenmerk
1275886-171470-Z

Personeelstekort
Het tekort aan medewerkers is een van de belangrijkste uitdagingen voor de
brede sector van zorg en welzijn. Als we nu niets extra en anders gaan doen, dan
dreigt in 2022 een tekort van 100 tot 125 duizend medewerkers. Nu al werkt 1 op
de 7 mensen in de zorg. Als we niet beter en anders gaan kiezen, leren en werken
dan moet straks in 2040 1 op de 4 mensen in de zorg werken. Daarom is het van
belang om in te spelen op de veranderende zorgvraag en de mogelijkheden van
technologie, digitalisering, innovatie en e-health te benutten. Ik heb onlangs
samen met de minister Bruins en staatssecretaris Blokhuis een actieprogramma
Werken in de Zorg45 gelanceerd om samen met de landelijke en regionale partijen
in zorg en welzijn te zorgen voor voldoende medewerkers, die goed zijn toegerust
voor en tevreden zijn met het belangrijke werk dat zij doen. Daarbij zetten we in
op drie actielijnen:
1. Meer kiezen voor de zorg
2. Beter leren in de zorg
3. Anders werken in de zorg
De focus hierbij ligt op de regio. Daar wonen, werken en leren mensen. In de
regio’s worden regionale actieplannen aanpak tekorten (RAAT) opgesteld door
werkgevers in zorg en welzijn, met met actieve betrokkenheid van onderwijs,
zorginkopers, overheden en medewerkers in de regio. De regionale actieplannen
geven inzicht in welke opgave er voor de regio ligt en laten zien welke concrete
acties partijen nemen om dit op te lossen. Deze actieplannen worden komende
jaren verder aangescherpt door het leren binnen en tussen regio’s actief te
stimuleren.
Het streven om patiënten zo dicht mogelijk bij huis van zorg te voorzien zorgt
ervoor dat er veel meer vraag is naar wijkverpleegkundige zorg. De
wijkverpleegkundige heeft de afgelopen jaren (weer) een centrale rol gekregen.
Tegelijkertijd is de uitstroom relatief hoog. Een van de belangrijkste opgaven van
dit moment is de beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerde medewerkers.
Dit vraagt net als in de brede aanpak om een aanpak op het aantrekken van meer
mensen, het behouden van huidig personeel en het aantrekkelijker maken van het
werk. Meer specifiek voor de wijk is nodig dat meer studenten verpleegkunde
kiezen voor de wijk. Dat betekent aandacht in de opleiding voor het werken in de
wijk in het curriculum en met kwalitatief goede stages met veel aandacht voor de
mogelijkheden dat het werken in de wijk biedt.
Daarnaast zal het vak van de wijkverpleegkundige zich verder ontwikkelen en
aantrekkelijker worden gemaakt. In de wijk betekent dit bijvoorbeeld meer tijd
voor zorg en minder voor administratie. Hiervoor ontwikkelen we een apart
actieprogramma gericht op het verminderen van regeldruk. Het werk kan verder
ook aantrekkelijker worden gemaakt met meer ruimte voor brede ontwikkeling.
Bijvoorbeeld met combinatiefuncties, deels in de wijk deels in het ziekenhuis. Of
naar een goede taakverdeling binnen wijkteams. Bijvoorbeeld om via job-carving
4

Kamerstukken II, 2017-2018, 29282-303.

Pagina 5 van 6

sommige niet-zorgtaken uit te besteden aan mensen zonder een zorgopleiding.
Daarnaast zet ik in op meerjaren contracten in de wijkverpleging. Langere
inkoopcontracten bieden zekerheid voor de aanbieders van thuiszorg en kunnen
daarmee ook bijdragen aan een strategische personeelsplanning.
Afsluitend

Directoraat Generaal
Langdurige Zorg
Directie Z
Kenmerk
1275886-171470-Z

In mijn overleggen met Zorgverzekeraars Nederland en individuele
zorgverzekeraars is al regelmatig aandacht voor de door u genoemde
onderwerpen. Ik zal die aandacht de komende tijd intensiveren.

Hoogachtend,
de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,

Hugo de Jonge

Pagina 6 van 6