Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 824

Integratiebeleid

Nr. 382

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2023
Aanleiding
In deze Verzamelbrief inburgering zijn tien onderwerpen opgenomen
waarover wij u hebben toegezegd u te informeren in het eerste kwartaal
van 2023 (of eerder). Het gaat om 10 onderwerpen die beleidsmatig zijn of
een onderzoek/monitor betreffen. De 10 onderwerpen zijn: 1) Statushouders aan het werk, 2) Financieel ontzorgen, 3) Leerbaarheidstoets,
4) AGI ontheffing Wet inburgering 2013, verlagen aantal examenpogingen, 5) Instroom in de onderwijsroute in 2022, 6) Maatschappelijke
diensttijdtrajecten (MDT), 7) Inburgering van mensen van
AOW-gerechtigde leeftijd, 8) Europees Asiel, Migratie en Integratiefonds
(AMIF), 9) Monitor Basisexamen Inburgering Buitenland 2021 en
10) Marktmonitor.
1 Statushouders aan het werk
Ik heb uw Kamer recentelijk het plan van aanpak «Statushouders aan het
werk» gestuurd (Kamerstuk 32 824, nr. 381). Dit plan geldt voor álle
statushouders die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering en (meer)
betaald werk kunnen verrichten en voor Kansrijke asielzoekers die kunnen
werken, mits voldaan wordt aan de geldende wetgeving. Met het Plan van
Aanpak geef ik prioriteit aan de verbetering van de arbeidsmarktpositie
van statushouders. De arbeidsparticipatie van statushouders blijft fors
achter bij andere bevolkingsgroepen. Hierdoor zijn statushouders
oververtegenwoordigd in de bijstand en gaat veel talent verloren terwijl er
grote krapte op de arbeidsmarkt is.
Met een vroege start vanuit het azc worden statushouders sneller
maatschappelijk actief. Een vroege start, in principe met betaald werk,
versterkt hun arbeidsmarktpositie en biedt de mogelijkheid de Nederlandse taal te leren, werknemersvaardigheden op te doen, hun kennis en
ontwikkeling te verstevigen en een sociaal netwerk op te bouwen.

kst-32824-382
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

1

Het plan dat ik met u heb gedeeld bundelt de krachten van een brede
coalitie van stakeholders, via vier actielijnen:
1 Vroege participatie vanuit het azc;
2 Gerichte ondersteuning en samenwerking met werkgevers en
branches;
3 Regionale samenwerking via gemeenten en arbeidsmarktregio’s,
waaronder «startbanen» voor statushouders;
4 Werken op eigen niveau.
Om de vroege start mogelijk te maken ben ik in gesprek met het Ministerie van Justitie en Veiligheid, het COA, de VNG, Divosa en verschillende
grote en kleine gemeenten. Op ambtelijk niveau wordt er een analyse
uitgevoerd om op basis daarvan oplossingen te vinden. Ik kom hier in Q2
bij uw Kamer op terug. Als toegezegd kom ik voor de zomer met een
nadere uitwerking van het plan van aanpak voor Statushouders aan het
werk.
Gemeenten hebben de laatste jaren veel in beweging gezet om meer
statushouders richting arbeid te begeleiden. Tot dusverre gebeurde dit
vooral in het kader van de Participatiewet. De Wet inburgering 2021, die
de regie in handen van gemeenten legt, biedt meer mogelijkheden voor
een integrale inzet. Meer integraliteit is ook nodig omdat de problemen
van statushouders divers zijn.
Een belangrijk onderdeel van de Wet inburgering 2021 is dualiteit; de
combinatie van taal en werk. Dit kan bereikt worden via de inzet van duale
trajecten, leerwerktrajecten en vrijwilligerswerk. Uit de jaarlijkse monitor
van het Kennisplatform Inclusieve Samenleving van het gemeentelijke
arbeidstoeleidingsbeleid voor statushouders, blijkt dat 9 op de
10 gemeenten werkervaringsplekken en mogelijkheden voor vrijwilligerswerk voor statushouders aanbieden en in (ruim) 8 op de
10 gemeenten worden leerwerktrajecten aangeboden. Mijn ambitie is dat
nog meer leerwerkplekken en duale trajecten beschikbaar komen voor
statushouders.
2 Financieel ontzorgen
Inburgeringsplichtigen met een bijstandsuitkering worden in de eerste zes
maanden vanaf het recht op de uitkering ontzorgd. Doel van het
ontzorgen is te voorkomen dat onzekerheid over de financiële positie in de
beginfase van het inburgeringstraject afleidt van inburgering en om
financiële problemen te voorkomen. Gemeenten betalen voor deze
doelgroep de huur, de rekeningen voor gas, water en stroom en de
verplichte zorgverzekering vanuit de bijstandsuitkering. Deze verplichting
is vastgelegd in de Participatiewet. Daarnaast hebben gemeenten de taak
om deze doelgroep te begeleiden naar financiële zelfredzaamheid. Deze
begeleiding kent geen wettelijke eisen zodat gemeenten beleidsruimte
hebben om dit zelf vorm te geven en te combineren met andere taken.
De praktijk laat zien dat financieel ontzorgen complex is in de uitvoering
en niet altijd meerwaarde heeft. Uit het eindrapport van de pilots over
financieel ontzorgen (getiteld «Hoe te zorgen voor «echt ontzorgen»)1
kwam naar voren dat voor een deel van de doelgroep financieel ontzorgen
zelfs averechts werkt, omdat zij al financieel vaardig zijn en meer onrust
ervaren als gemeenten hun vaste lasten betalen vanuit hun bijstandsuitkering. Daarnaast heeft een deel van de asielstatushouders meer profijt

1

https://www.verwey-jonker.nl/wp-content/uploads/2021/09/
319360_Hoe_te_zorgen_voor_echt_ontzorgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

2

van andere vormen van ontzorgen, zoals het bieden van begeleiding bij
financiële zelfredzaamheid.
In de gesprekken die ik de afgelopen periode gevoerd heb met gemeenten
is dit beeld bevestigd. De huidige kaders voor financieel ontzorgen
bieden, zo lijkt, te weinig ruimte aan gemeenten om in te spelen op de
individuele situatie en schieten daarmee hun doel voorbij. Dit is ook terug
te lezen in het rapport van de Nationale ombudsman getiteld «Een status
met weinig armslag».
Ik vind het belangrijk dat financieel ontzorgen van statushouders met een
bijstandsuitkering een taak blijft van gemeenten in de eerste zes
maanden. Gezien de signalen is het echter wenselijk dat het ontzorgen
afgestemd kan worden op de individuele situatie. De geboden ondersteuning moet wel daadwerkelijk meerwaarde hebben. Ik heb daarom,
samen met de Minister voor Armoede, Participatie en Pensioenen
besloten om het wetsonderdeel te herzien en vooruitlopend daarop
tijdelijk een ruimere uitleg te geven aan het wetsartikel over financieel
ontzorgen. Het doel van financieel ontzorgen wordt daarbij niet losgelaten. De gemeente blijft verplicht om asielstatushouders met een
bijstandsuitkering te ondersteunen met als doel om financiële problemen
te voorkomen, maar de vorm kan door de gemeente zelf worden ingevuld
en afgestemd worden op de situatie van de statushouder. Het verrichten
van betalingen vanuit de uitkering is daarbij de standaard. Als bij de brede
intake blijkt dat de statushouder al meer zelfredzaam is, kunnen andere
vormen van ondersteuning, waarmee de gemeente kan monitoren of
iemand aan de financiële verplichtingen kan voldoen, worden ingezet. Het
bieden van begeleiding naar zelfredzaamheid blijft van belang zodat na de
periode van financiële ontzorging niet alsnog problemen ontstaan.
Dit vraagt om zorgvuldigheid van gemeenten. Zij blijven aan zet om
inburgering, participatie en financieel ontzorgen van de statushouder in
samenhang te organiseren. Kennisuitwisseling tussen gemeenten is
hierbij belangrijk. Er is een handreiking financieel ontzorgen beschikbaar
die gemeenten hierbij kan helpen.2 Ook bevat het eindrapport van de
pilots financieel ontzorgen praktijkvoorbeelden die gebruikt kunnen
worden. Daarnaast zal met de ketenpartners extra aandacht besteed
worden aan het proces van aanvraag en toekenning van toeslagen aan
deze groep. Het doel is dat inburgeringsplichtigen de toeslagen zo snel
mogelijk ontvangen en dat een eventueel inkomensgat overbrugd wordt.
In de herziening van het wetsartikel wordt dit ook geadresseerd, waarbij
met gemeenten bekeken zal worden welke rol zij hierin kunnen spelen.
Hierbij is het uitgangspunt dat er voldoende inkomen is om de kosten van
het bestaan te dragen of, als dat niet het geval is, er goede afspraken met
leveranciers gemaakt worden. Het idee hiervan is dat de betalingen
verricht kunnen worden op het moment dat de toeslagen ontvangen
worden en de inkomenssituatie stabiel is. Ik zal uw Kamer in het najaar
van 2023 nader informeren over de wetsherziening.
3 Leerbaarheidstoets
In mijn brieven van 29 september3 en 20 december4jl. heb ik uw Kamer
gemeld, dat de uitkomsten van de leerbaarheidstoets een ander beeld
laten zien dan vooraf gedacht. Veel meer inburgeringsplichtigen dan
ingeschat krijgen de uitslag «niet haalbaar». Dit betekent dat de B1-route
2

https://www.divosa.nl/publicaties/handreiking-financieel-ontzorgen-en-financielezelfredzaamheid.
3
Verzamelbrief Wet inburgering 2021, Kamerstuk 32 824, nr. 376.
4
Integratiebeleid, Kamerstuk 32 824, nr. 380.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

3

niet haalbaar zou zijn, ook niet als rekening gehouden wordt met de
mogelijkheid van afschalen naar A2-niveau. Daarom zijn de afgelopen
maanden diverse acties in gang gezet om de toets te verbeteren, zowel op
het gebied van de inhoud, als de techniek en de instructie/communicatie.
Een specifieke verbeteractie was het uitvoeren van een aanvullende
digitale pre-test om uit te sluiten dat digitale vaardigheden van invloed
zijn op de uitkomsten van de leerbaarheidstoets. Voorafgaand aan de
inwerkingtreding van de Wi2021 zijn er pre-tests gedaan, maar die waren
schriftelijk omdat de leerbaarheidstoets toen nog niet digitaal beschikbaar
was. De toets wordt nu digitaal afgenomen. Daarom heb ik besloten een
nieuwe pre-test uit te voeren. Uit de pre-test is gebleken dat digitale
vaardigheden inderdaad een rol spelen (peildatum 1 februari 2023). Om
hiervoor te corrigeren moet de cesuur (de minimale score voor
«haalbaar» als uitkomst van de toets) drie punten worden verlaagd, van
31 van de 40 vragen goed, naar 28 van de 40 vragen goed. De Wet
inburgering 2021 is een lerend stelsel; uit de praktijk blijkt soms dat
aanpassingen nodig zijn. In lijn hiermee voer ik deze nieuwe cesuur zo
spoedig mogelijk in voor alle nieuw af te nemen leerbaarheidstoetsen.
Voor inburgeringsplichtigen die sinds de inwerkingtreding van het huidige
inburgeringsstelsel een leerbaarheidstoets hebben afgelegd, is dus een te
hoge cesuur gehanteerd. Een eerste analyse laat zien dat ruim 1.300
inburgeraars hierdoor ten onrechte de uitslag «niet haalbaar» hebben
gekregen. De uitslag van de leerbaarheidstoets is echter één van de
aspecten uit de brede intake die gemeenten meenemen in hun afweging
om te bepalen in welke leerroute een inburgeringsplichtige geplaatst
wordt. Een uitslag «niet haalbaar» bij de leerbaarheidstoets betekent dan
ook niet automatisch dat de betreffende inburgeraar in de Z-route terecht
komt. De cijfers onderschrijven dit: 22 procent van alle asielstatushouders
komt in de Z-route terecht, terwijl 38 procent de uitslag «niet haalbaar»
had. De verwachting is dan ook dat er aanzienlijk minder asielstatushouders hiervan nadeel hebben ondervonden dan de genoemde 1.300. Op
dit moment wordt samen met DUO en VNG onderzocht om hoeveel
personen het precies gaan en wat de mogelijkheden zijn om de situatie
recht te zetten.
Ik zal uw Kamer op de hoogte brengen van de definitieve uitkomsten van
de analyse in een volgende uitvoeringsbrief.
4 AGI ontheffing Wet inburgering 2013, verlagen aantal examenpogingen.
Het aantal examenpogingen bij Aantoonbaar Geleverde inspanningen
(AGI) wordt verlaagd van vier naar drie per 1 april 2023. Voor drie
pogingen is gekozen in plaats van twee omdat een extra examenpoging
een stimulans kan zijn voor de inburgeraar om extra te investeren in
beheersing van de Nederlandse taal. Daarnaast zou met een verlaging
naar twee examenpogingen het onderscheid tussen de mogelijkheid tot
verlenging en de ontheffing te klein worden. Het onderzoeksrapport
hierover is abusievelijk niet meegezonden met de uitvoeringsbrief en is
daarom nu als bijlage meegenomen.5

5

Een aparte nota met antwoorden op Kamervragen wordt naar uw Kamer gestuurd, Kamerstuk
32 824, nr. 383.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

4

5 Instroom in de onderwijsroute in 2022
Tijdens het commissiedebat van 6 juli 2022 (Kamerstuk 32 824, nr. 367)
heb ik uw Kamer toegezegd u in het eerste kwartaal te informeren over de
aantallen inburgeraars in de onderwijsroute. Het nieuwe inburgeringsstelsel is nu een jaar in werking. Voor 871 inburgeraars is in 2022 de
onderwijsroute vastgelegd in het Plan Inburgering en Participatie (PIP).
Het gaat hierbij om ongeveer 16 procent van het totaal aantal asielstatushouders waarvoor een PIP is vastgesteld. Dit aantal blijft achter op de
prognoses. Het aanbod voor de onderwijsroute is pas laat in 2022 op gang
gekomen als gevolg van een tekort aan middelen. Inmiddels heb ik twee
maal extra middelen toegekend. Naar verwachting zal dit percentage de
komende tijd stijgen.
Bureau Significant is gevraagd om een onderzoek uit te voeren naar de
stand van het aanbod van de onderwijsroute in het land. Uit dit onderzoek
volgt in welke mate het aanbod voor de onderwijsroute tot stand is
gekomen. Over de uitkomsten van dit onderzoek en de structurele borging
van de onderwijsroute na 2025, informeer ik u in het tweede kwartaal van
dit jaar.
6 Maatschappelijke diensttijdtrajecten (MDT)
Op 22 december 2021 (Kamerstuk32 824, nr. 352) heb ik een brief naar uw
Kamer gestuurd naar aanleiding van de motie van het lid Pieter Heerma
(Kamerstuk 32 824, nr. 331). In de motie werd verzocht om «waardevolle
lokale initiatieven die de maatschappelijke diensttijd inzetten in combinatie met inburgering te inventariseren en daarbij ook te bezien hoe
dergelijke initiatieven gestimuleerd kunnen worden». In deze brief breng
ik uw Kamer in overeenstemming met mijn toezegging tijdens het
Begrotingsdebat SZW van november 2022 (Kamerstuk 36 200 XV, nr. 85),
op de hoogte van de stand van zaken.
Maatschappelijke diensttijdtrajecten (MDT) is een programma dat is
gericht op jongeren van 12 tot 30 jaar oud waarbij zij hun talenten
ontwikkelen, elkaar ontmoeten en door vrijwillige inzet iets teruggeven
aan de samenleving. MDT-trajecten van minimaal 80 uur in 6 maanden
worden aangeboden door maatschappelijke organisaties, gemeenten en
scholen. Het wordt gekenmerkt door een breed palet van trajecten gericht
op specifieke interessegebieden.
Een inventarisatie van MDT-trajecten laat zien dat een groot aantal
MDT-aanbieders inzet op de combinatie van MDT met inburgering. Van de
ongeveer 140 aanbieders zetten 43 aanbieders in meer of mindere mate
met MDT-trajecten in op het versterken van integratie en inburgering.
De inventarisatie laat zien dat er veel gebeurt op het terrein van integratie
en inburgering met MDT-trajecten. Ik ben enthousiast over deze laagdrempelige wijze waarop nieuwkomers hun talenten kunnen ontwikkelen,
taalvaardiger worden en kennis maken met de Nederlandse samenleving
door ontmoetingen, Dit komt de inburgering van jeugdige nieuwkomers
ten goede.
Daarom verken ik met het Ministerie van OCW welke rol MDT verder kan
vervullen bij de opgaven ten aanzien van inburgering en integratie. Hierbij
wordt bijvoorbeeld gedacht aan de keuze voor jongeren om de MAP in te
vullen met een MDT-traject of in afwachting van instroom in de onderwijsroute jongeren actief houden met MDT. De komende periode wordt
onderzocht wat beleidsmatig mogelijk is. Ik zal uw Kamer informeren over
de conclusies van de gezamenlijke verkenning van OCW en SZW naar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

5

verbinden van MDT met het inburgering en integratie vraagstuk in het
tweede kwartaal van 2023.
7 Inburgering van mensen van AOW-gerechtigde leeftijd
Mevrouw Podt heeft tijdens het Commissiedebat van 20 april jl.
(Kamerstuk 32 824, nr. 361) aangegeven dat veel mensen boven de
AOW-leeftijd de behoefte hebben om in te burgeren, bijvoorbeeld om te
kunnen naturaliseren. Naar aanleiding hiervan heb ik toegezegd te
onderzoeken of er mogelijkheden zijn voor personen die de
AOW-gerechtigde c.q. pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt, om te
kunnen inburgeren.
Ik moedig van harte aan dat mensen ook boven de AOW-gerechtigde
leeftijd de Nederlandse taal willen leren. Er zijn verschillende laagdrempelige mogelijkheden beschikbaar. Met behulp van vrijwilligers en
cursussen in buurthuizen bijvoorbeeld, kunnen zij de Nederlandse taal
leren. Ook kunnen zij gebruik maken van middelen voor volwasseneneducatie en laaggeletterdheid die vanuit de Wet Educatie en Beroepsonderwijs aan gemeenten beschikbaar zijn gesteld.
Ter uitvoering van deze toezegging heb ik een onderzoek laten uitvoeren
naar het aantal personen dat het betreft en naar de mogelijkheden om
deze personen te laten inburgeren. Daaruit is gebleken dat het om een
hele beperkte doelgroep gaat.
In principe gaat het om twee groepen AOW-gerechtigden:
1. Personen die voor het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd
inburgeringsplichtig worden en tijdens de inburgeringstermijn de
AOW-gerechtigde leeftijd bereiken waardoor de inburgeringsplicht van
rechtswege komt te vervallen. Dit betreft gemiddeld ongeveer 80
personen per jaar (2/3 asielstatushouder en 1/3 gezins- en overige
migrant).
2. Personen die op het moment van het verkrijgen van verblijfsrecht al de
AOW-gerechtigde leeftijd hebben bereikt en nimmer inburgeringsplichtig worden. Dit betreft gemiddeld ongeveer 100 personen per jaar.
Verder blijkt uit informatie van de IND dat het aantal personen dat ná het
bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd een verzoek om naturalisatie
indient aanzienlijk lager is dan het aantal personen dat dit op jongere
leeftijd doet. In 2020 en 2021 zijn er respectievelijk 220 en 340 verzoeken
om naturalisatie ingediend door personen die op de datum van het
verzoek de AOW-gerechtigde leeftijd hadden bereikt, terwijl het totaal
aantal naturalisatieverzoeken in die jaren 43.430 respectievelijk 59.310
was. Daarmee betreft het een zeer beperkte groep.
Verschillende opties om deze groepen te laten inburgeren zijn onderzocht:
1. Niet langer een maximumleeftijd voor de inburgeringsplicht hanteren.
2. De maximumleeftijd voor de inburgeringsplicht hanteren, maar een
uitzondering maken voor personen die inburgeringsplichtig worden
voorafgaand aan het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd: zij
blijven inburgeringsplichtig totdat is voldaan aan deze plicht.
3. Het voor alle personen (zonder leeftijdsgrens) mogelijk maken dat zij
na het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd vrijwillig kunnen
inburgeren via een lening van DUO met terugbetaling na afloop (zoals
nu alleen mogelijk is voor EU-onderdanen).
Alle drie de opties hebben aanzienlijke nadelen. Zo betekent het opleggen
van de inburgeringsplicht aan een of beide groepen (optie 1 en 2) ook dat
een oudere doelgroep (met een afnemend leervermogen) met boetes en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

6

terugbetaling van de lening kan worden geconfronteerd. Bij optie 3
bestaat een risico op oneigenlijk gebruik of misbruik omdat er geen enkele
prestatieverplichting is, terwijl in de meeste gevallen de lening in de
praktijk niet zal worden terugbetaald omdat veel nieuwkomers boven de
aow-leeftijd vanwege het aow-gat onder de inkomensgrens voor
terugbetaling vallen (draagkrachttoets).
Ook vragen alle drie opties extra inzet van financiële middelen die op dit
moment niet beschikbaar zijn.
Dit alles overwegende en gezien de uitdagingen waar de ketenpartners
momenteel voor staan, wil ik de uitvoering nu niet belasten met een
aanpassing voor zo’n beperkte doelgroep. Wel wil ik bij de evaluatie van
de Wet Inburgering in 2025 dit vraagstuk opnieuw bezien.
8 Europees Asiel, Migratie en Integratiefonds (AMIF)
In september 2022 konden gemeenten, nationale overheidsorganisaties
en maatschappelijke organisaties een subsidieaanvraag indienen voor het
thema integratie in het kader van het Europese Asiel, Migratie en
Integratiefonds (AMIF).
De AMIF-integratieprojecten zijn gericht op inburgeringsplichtigen onder
de Wet inburgering 2021, 2013 en 2007 en zijn aanvullend op wat de Wet
inburgering al biedt. De projecten moeten zich richten op een van de
volgende drie thema’s:
1. Duale trajecten, waarin betaald en onbetaald werken of het versterken
van beroepsvaardigheden gecombineerd wordt met het leren van de
Nederlandse taal.
2. Contextgericht Leren, gericht op het leren van de taal in praktijksituaties buiten het leslokaal, die aansluiten op de leefwereld van de
deelnemer.
3. Specifieke ondersteuning richting participatie en activatie, waaronder:
netwerkversterking, digitale vaardigheden, de inzet van rolmodellen en
het versterken van gezondheidsvaardigheden.
Voor elk van de drie thema’s was voor het aanvraagtijdvak in september
2022 een maximaal beschikbaar subsidiebedrag vastgesteld. Voor thema
Duale trajecten was dit 10,5 miljoen euro, voor thema contextgericht leren
3,5 miljoen euro en voor thema Specifieke ondersteuning richting
participatie en activatie 9,4 miljoen.
In de afgelopen maanden zijn alle subsidieaanvragen beoordeeld en is op
basis daarvan subsidie toegekend aan in totaal 15 integratieprojecten,
voor een bedrag van in totaal 16,7 miljoen euro. Deze projecten voldeden
aan de kwaliteitsnormen waarop alle projectvoorstellen zijn beoordeeld.
Van het totale bedrag dat beschikbaar was voor deze periode blijft
6 miljoen euro over. Dit resterend bedrag wordt een latere ronde
beschikbaar gesteld.
Deze aanvullende Europese middelen zijn een aanzienlijke versterking
voor de uitvoering van de Wet inburgering. Daarnaast dragen deze
middelen bij aan het versterken van de positie van statushouders; o.a. via
een groter aanbod van duale trajecten.
Voor de resterende programmaperiode van AMIF-integratie die loopt tot
en met 2027, is nog ruim 22 miljoen euro beschikbaar voor nieuwe
subsidieaanvragen, waarvoor in de komende jaren nog één of meer
aanvraagtijdvakken geopend zullen worden. Om ervoor te zorgen dat het
beschikbare budget volledig benut gaat worden, zal gepeild worden bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

7

potentiële subsidieaanvragers aan welke thema’s het meeste behoefte is
en zal er één budgetplafond worden ingesteld in plaats van een plafond
voor elk thema.
Met het oog op mijn ambitie voor een lerend inburgeringsstelsel, zullen
alle AMIF-integratieprojecten geëvalueerd worden zodat we zicht krijgen
op best practices die we vervolgens breed zullen verspreiden.
9 Monitor Basisexamen Inburgering Buitenland 2021
De monitor over het inburgeringsexamen in het buitenland verschaft
inzicht in de voorbereidingen van kandidaat-inburgeraars op hun
inburgeringsexamen buitenland, hun vragen en klachten en hun examenuitslagen.6
Uit de monitor blijkt dat het aantal kandidaat inburgeraars in het
buitenland ten opzichte van het jaar ervoor is toegenomen met 15 procent
(van 5.816 in 2020 naar 6.693 in 2021). Bijna driekwart (72 procent) van de
inburgeraars slaagt bij de eerste poging voor het examen.
De laatste monitor is abusievelijk niet eerder met uw Kamer gedeeld.
Daarom is deze nu als bijlage bijgevoegd. Met de bijgevoegde monitor is
de onderzoeksopdracht afgerond. Momenteel wordt bekeken of en in
welke vorm een opvolging van de monitor nodig is.
10 Marktmonitor
Als onderdeel van het Monitoring- en Evaluatieplan voor de Wet
inburgering 2021 (Wi2021) wordt periodiek een Marktmonitor uitgebracht
waarvan de resultaten met uw Kamer worden gedeeld. Het doel van de
Marktmonitor is het volgen van ontwikkelingen op de markt voor het
inburgeringsaanbod, nagaan of vraag en aanbod op elkaar aansluiten en
of er knelpunten zijn die opgepakt dienen te worden. Met de Marktmonitor
kan gevolgd worden in hoeverre de markt bijdraagt aan het realiseren van
de beleidsdoelstellingen van het nieuwe stelsel.
Voor deze eerste meting zijn aanbestedingsdocumenten van gemeenten
geanalyseerd en zijn enquêtes afgenomen onder gemeenten en
aanbieders. Daarnaast zijn er diepte-interviews met vertegenwoordigers
van gemeenten en aanbieders gehouden en focusgroepen georganiseerd
met inburgeraars. Ook is er een kwantitatieve analyse uitgevoerd op
gegevens van Blik op Werk (BoW) en managementinformatie van DUO.
Aanbieders van taaltrajecten en andere inburgeringsactiviteiten zijn een
belangrijke partij op de inburgeringsmarkt. Aan de inkopende kant zijn
gemeenten een belangrijke partij, omdat de asielstatushouders onder de
Wi2021 een aanbod van de gemeente krijgen. Daarnaast is een deel van
de inburgeraars een partij op de inburgeringsmarkt omdat zij zelf een
traject inkopen bij een aanbieder. Dit gaat om alle inburgeraars onder de
Wi2013 en gezinsmigranten en overige migranten onder de Wi2021.

6

De Wet inburgering in het buitenland (WIB) is in 2006 in werking getreden. De doelstelling van
de Wib is nieuwkomers voorafgaand aan hun komst naar Nederland de Nederlandse taal op
een basaal niveau te leren spreken en lezen en hen kennis te laten maken met de Nederlandse
samenleving. Het integratieproces zal hierdoor naar verwachting efficiënter en effectiever zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

8

De drie leerroutes
In de Marktmonitor is het aanbod voor de verschillende trajecten in kaart
gebracht. Hieruit blijkt dat alle gemeenten aanbod gerealiseerd hebben
voor de B1- en Z-route. Voor de onderwijsroute had, op het moment van
afname van de enquête in september 2022, 62 procent van de gemeenten
een aanbod beschikbaar.7 Verder blijkt dat 24 procent van de gemeenten
voor de onderwijsroute in een afrondende fase zaten wat betreft het
realiseren van dit aanbod.
In de Marktmonitor is ook specifiek gekeken naar de beschikbaarheid van
het inburgeringsonderwijs voor de Wi2013-inburgeraars. Het grootste
deel van de taalaanbieders (85 procent) heeft aangegeven in ieder geval in
2023 nog een inburgeringsaanbod aan te bieden aan inburgeraars onder
de Wi2013. Dit geldt ook voor het traject Oriëntatie op de Nederlandse
arbeidsmarkt (ONA), het onderdeel dan in de Wi2021 is vervangen door
de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP). Vooralsnog lijkt er dus nog
voldoende aanbod te zijn.
Wel geeft 44 procent van de aanbieders aan in de toekomst problemen te
verwachten in de mate waarin zij kunnen voldoen aan het inburgeringsaanbod voor de Wi2013 groep en gezinsmigranten.
Mochten er inburgeraars in de problemen komen en als gevolg van
wegvallend aanbod hun termijn overschrijden, dan kan DUO in individuele gevallen maatwerk bieden. De dataverzameling voor de volgende
marktmonitor vindt nu plaats. Hierin zal extra informatie opgevraagd
worden over het aanbod voor inburgeraars die onder de Wi2013 vallen. Ik
zal de Kamer na oplevering van dit rapport informeren.
Participatiedeel Z-route/duaal
Het aanbod van de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) en het
Participatie-deel van de Z-route was in september 2022 nog niet overal
gerealiseerd. Wel geldt dat veel van de gemeenten wat betreft het
realiseren van het aanbod voor deze onderdelen in een afrondende fase
zaten.
Voor het participatiedeel van de Z-route heeft 76 procent van de
gemeenten een aanbod gerealiseerd en zit 14 procent in de afrondende
fase. Voor de MAP heeft 76 procent van de gemeenten een aanbod
gerealiseerd en zit 12 procent in de afrondende fase.
Twee op de drie gemeenten hebben geen geïntegreerd duaal traject
ingekocht. Bijna de helft hiervan vereist wel afstemming tussen de
taalaanbieder en de aanbieder van het participatietraject. Ongeveer een
derde van de gemeenten heeft wel een geïntegreerd duaal traject
ingekocht. Dit gaat meestal om een duaal traject voor de Z-route, maar
ook voor de B1-route.
Dit alles betekent niet dat duale trajecten niet worden ingezet. Circa 9 op
de 10 gemeenten maakt gebruik van dit instrument. Dit blijkt uit de
jaarlijkse monitor «Gemeentelijk beleid arbeidstoeleiding en inburgering
statushouders en gezinsmigranten» van het Kennisplatform inclusief
samenleven (KIS). Op verzoek van SZW houdt KIS de ontwikkeling van
duale trajecten jaarlijks bij. Ik blijf deze ontwikkeling goed bewaken.

7

Er wordt momenteel een verdiepend onderzoek uitgevoerd naar de dekking van de onderwijsroute. Uw kamer wordt over de uitkomsten hiervan geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

9

Risico’s
Er zijn door respondenten uit de Marktmonitor mogelijke risico’s geschetst
betreffende: het NT2 docententekort8, prijsverschillen tussen trajecten en
verschil in wachttijd. Het signaal over docententekorten wordt al langer
afgegeven door taalaanbieders. Ze geven aan steeds meer moeite te
hebben met het vinden van voldoende gecertificeerde NT2-docenten. Dit
signaal en de mogelijke effecten ervan worden in de komende metingen
verder gevolgd.
Daarnaast kunnen er prijsverschillen ontstaan tussen trajecten die door
gemeenten ingekocht worden en trajecten die door de inburgeraars zelf
ingekocht worden (Wi2013 en gezinsmigranten). Deze verschillen zijn nog
niet onderzocht, maar worden in de volgende marktmonitor geanalyseerd.
Het verschil in wachttijd voor de Wi2013-inburgeraars en de Wi2021inburgeraars bedraagt volgens de enquête van Blik op Werk 7,5 week ten
opzichte van 3,5 week9. In de volgende monitor zal ik uitdrukkelijk op dit
verschil in wachttijd ingaan.
Vervolg
De tweede rapportage van de Marktmonitor zal in de zomer van 2023
opgeleverd worden. Ik zal uw Kamer dan opnieuw informeren over de
uitkomsten hiervan en over de ontwikkelingen op de inburgeringsmarkt.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

8
9

Zie voor maatregelen NT2 docententekort: Uitvoeringsbrief inburgering December 2022, p. 17.
Bron: Enquête Blik op Werk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 382

10