Nationaal
Actieprogramma
Radon
Maart 2021

Nationaal Actieprogramma Radon | 3

Samenvatting
Radon is een radioactief edelgas dat door natuurlijk radioactief verval continu gevormd wordt in de bodem
en bouwproducten. Door dit natuurlijke proces komt radon voortdurend vrij in onze leefomgeving.
Binnenshuis hoopt radon zich in zekere mate op waardoor de radonconcentratie in het binnenmilieu hoger
is dan in de buitenlucht. Het inademen van radon verhoogt de kans op longkanker1. De radonconcentratie
in het binnenmilieu van woningen en gebouwen is in Nederland relatief laag in vergelijking met andere
landen. Toch wordt de stralingsblootstelling van een inwoner van Nederland voor een kwart bepaald door
radon. De blootstelling aan radon binnenshuis levert daarmee een relevante bijdrage aan de stralingsbe­
lasting van de Nederlandse bevolking2.
In de Europese Unie zijn met de vaststelling van Richtlijn 2013/59/Euratom regels geïntroduceerd om de
langetermijnrisico’s van blootstelling van personen aan radon binnenshuis zoveel mogelijk te beperken.3
De richtlijn verplicht iedere lidstaat om een Nationaal Actieprogramma Radon op te stellen en referentie­
niveaus voor de radonconcentratie in het binnenmilieu vast te stellen. Met het hier gepresenteerde
Nationaal Actieprogramma Radon zal het huidige radonbeleid, dat als doel heeft dat de gemiddelde
radonconcentratie binnenshuis in de toekomst niet toeneemt, worden voortgezet, waarmee de relatief
gunstige situatie van het Nederlandse radonbinnenmilieu wordt behouden4.
Doelstelling van dit actieprogramma is om de langetermijnrisico’s van blootstelling aan radon te
beheersen. Daarbij is het uitgangspunt dat de gemiddelde radonconcentratie binnenshuis in de toekomst
niet zal toenemen. De in het Besluit basisveiligheidsnormen stralings­bescherming vastgestelde optimali­
satie van de stralings­bescherming en de vastgestelde referentie­niveaus zijn leidend bij de uitvoering van het
radonbeleid. Op basis hiervan worden prioriteiten gesteld bij de keuze van maatregelen. De acties of
maatregelen komen er in het kort op neer dat de situatie van radon in het binnenmilieu gevolgd blijft
worden. Daarnaast blijft ingezet worden op het informeren van belanghebbenden en het geven van
voorlichting. De acties of maatregelen dienen zowel de bevolking als geheel als ook het individu zoveel als
redelijkerwijs mogelijk te beschermen tegen de gevaren van blootstelling aan radon in het binnenmilieu.

Gezondheidsraad-2000; IARC-2012; RIVM-website-A; WHO-2009.
RIVM-website-B.
3
Richtlijn 2013/59/Euratom.
4
TK-1994; TK-2004; TK-2015, TK-2018-B.
1

2

4 | Nationaal Actieprogramma Radon

Inhoudsopgave
Samenvatting

3

1.

Introductie

6

1.1

Doelstelling

6

1.2

Afbakening

6

1.3

Leeswijzer

7

2.

Inleiding, eigenschappen en gezondheidsrisico’s van radon in het binnenmilieu

8

2.1

Eigenschappen van radon in de leefomgeving

8

2.2

Gezondheidseffecten van radon

8

2.3

Risicoschatting van de blootstelling aan radon

9

2.4

Bronnen van radon en de effectiviteit van maatregelen

9

2.5

Radon in drinkwater

10

3.

Inventarisatie van de radonconcentratie in het binnenmilieu in Nederland

11

3.1

Woningen en publiek toegankelijke gebouwen

11

3.2

Werkplekken

12

4.

Inventarisatie van de radonconcentratie in drinkwater in Nederland

14

5.

Nationaal Actieprogramma Radon

15

5.1

Elementen van het Nationaal Actieprogramma Radon

15

5.2

Doel

15

5.3

Verantwoordelijkheden en taken

15

5.3.1

Verantwoordelijkheden en taken op rijksniveau

15

5.3.2

Verantwoordelijkheden op regionaal niveau

16

Nationaal Actieprogramma Radon | 5

5.4

Optimalisatie als leidend stralings­beschermingsprincipe

16

5.5

Streefwaarde en referentie­niveaus voor radon in het binnenmilieu

16

5.5.1

Streefwaarde voor de gemiddelde radonconcentratie in het binnenmilieu

17

5.5.2

Referentie­niveaus voor de radonconcentratie in het binnenmilieu

17

5.6

Risicoschatting van de blootstelling aan radon

18

5.7

Geografische verdeling van radon in het binnenmilieu

18

5.8

Radon in het binnenmilieu van specifieke werkplekken

19

5.9

Radon in drinkwater

19

5.10

Maatregelen voor woningen

20

5.10.1

Beschermingsmaatregelen voor nieuwe woningen

20

5.10.2

Remediëringsmaatregelen voor bestaande woningen

21

5.11

Maatregelen voor werkplekken waarbij het referentieniveau blijvend wordt overschreden

21

5.12

Participatie door geïnformeerde burgers

22

5.13

Informeren van werkgevers en werknemers

23

5.14

Stakeholders

23

5.15

Uniforme openbare voorbereidingsprocedure

23

5.16

Periodieke evaluatie van het Nationaal Actieprogramma Radon

23

Referenties

24

Bijlage 1

Overzicht van het Nederlandse radonbeleid

29

Bijlage 2

Een kort overzicht van het risico- en veiligheidsbeleid

31

Bijlage 3

Lijst met begripsomschrijvingen

32

Bijlage 4

Onderbouwing van de vastgestelde referentie­niveaus voor de radonconcentratie
in het binnenmilieu

34

6 | Nationaal Actieprogramma Radon

1.

Introductie

1.1

Doelstelling
Sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw is er in Nederland en andere landen aandacht voor de gevaren van
blootstelling aan radon binnenshuis5. De radonconcentratie in het binnenmilieu is in Nederland relatief
laag in vergelijking met andere landen. Toch levert de blootstelling aan radon een relevante bijdrage aan de
jaarlijkse stralingsbelasting van de Nederlandse bevolking. Omdat een zekere blootstelling aan radon
onvermijdelijk is, is het beleid in Nederland erop gericht de gemiddelde radonconcentratie in woningen en
gebouwen in de toekomst niet te laten toenemen6.
In Nederland zijn er in 2018, met de implementatie van de Europese richtlijn 2013/59/Euratom in het Besluit
basisveiligheidsnormen stralings­bescherming, voor het eerst regels van kracht geworden om de langeter­
mijnrisico’s van blootstelling van burgers aan radon te beheersen. Iedere lidstaat is volgens deze richtlijn
verplicht om een Nationaal Actieprogramma Radon op te stellen. Met het hier gepresenteerde Nationaal
Actieprogramma Radon wordt het Nederlandse radonbeleid ingevuld.

1.2

Afbakening
De relatieve bijdrage van alle stralingsbronnen aan de stralingsbelasting van een inwoner in Nederland is in
de onderstaande ‘stralingstaart’ weergegeven (Figuur 1). Gemiddeld bedraagt de stralingsbelasting van een
inwoner van Nederland ruim 2,9 millisievert (mSv) per jaar (peiljaar 2017). De bijdrage van natuurlijke
straling in het binnenmilieu (radon, thoron en gammastraling vanuit bouwmaterialen) bedraagt 41% van
de totale stralingsbelasting.

Figuur 1

Aandeel per stralingsbron aan de gemiddelde stralingsbelasting per jaar van een inwoner in Nederland.7

Uit een nadere vergelijking van stralingsbronnen in Nederland blijkt dat de stralingsdosis8 van de gemid­
delde Nederlander voor een kwart bepaald wordt door radon. De blootstelling aan radon in het binnen­
milieu levert daarmee een relevante bijdrage aan de stralingsbelasting van de Nederlandse bevolking.

Euratom-1990; TK-1989-B; TK-1994; VROM-2004; TK-2015, TK-2018, WHO-2009.
Een overzicht vande ontwikkeling van het Nederlandse radonbeleid sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw is in Bijlage 1
weergegeven. Een kort overzicht van het Nederlandse risico- en veiligheidsbeleid is in Bijlage 2 weergegeven.
7
Bron: RIVM-website-B.
8
Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
5

6

Nationaal Actieprogramma Radon | 7

Dit Nationaal Actieprogramma Radon richt zich op de blootstelling aan radon in het binnenmilieu. In het
binnenmilieu kan naast radon ook blootstelling plaatsvinden als gevolg van thoron en door gammastraling
uit bouwmaterialen. Thoron en gammastraling uit bouwmaterialenworden niet in dit Nationaal
Actieprogramma Radon geadresseerd. Dit heeft ermee te maken dat de verplichting voor een Nationaal
Actieprogramma Radon vanuit de Europese Richtlijn 2013/59/Euratom zich richt op radon en niet op thoron
of op gammastraling uit bouwmaterialen. Overigens zijn maatregelen gericht op het beheersen van de
radonconcentratie in het algemeen ook effectief voor het beheersen van de thoronconcentratie in het
binnenmilieu9. Voor gammastraling uit bouwmaterialen zijn in het Besluit basisveiligheidsnormen
stralings­bescherming specifieke bepalingen opgenomen.
Er is voor gekozen om de thema’s te bespreken zoals deze volgens het Besluit basisveiligheidsnormen
stralings­bescherming worden aangedragen als essentiële onderdelen van een verplicht Nationaal
Actieprogramma Radon. Vanwege deze selectie voor thema’s is ervoor gekozen ook eerder genomen acties
of maatregelen te benoemen en daarvan aan te geven of er op dit moment behoefte zou zijn deze aan te
passen of te evalueren. Zo wordt inzichtelijk hoe Nederland al actief handelt op deze thema’s.

1.3

Leeswijzer
Het Nationaal Actieprogramma Radon bestaat uit een hoofdtekst en een aantal bijlagen.
Hoofdtekst

De hoofdtekst bestaat uit 5 hoofdstukken. De aanleiding voor het Nationaal
Actieprogramma Radon wordt uiteengezet in Hoofdstuk 1. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan
op de eigenschappen en gezondheidsrisico’s van radon in het binnenmilieu. Hoofdstukken
3 en 4 geven een overzicht van de resultaten van de diverse reeds uitgevoerde nationale
meetcampagnes en onderzoeken naar de radonconcentratie in woningen en voor het
publiek toegankelijke gebouwen en op werkplekken (hoofdstuk 3) en in drinkwater
(hoofdstuk 4). In hoofdstuk 5 wordt het Nationaal Actieprogramma Radon uiteengezet.
In dit hoofdstuk wordt aangegeven op welke wijze richting wordt gegeven en prioriteiten
worden gesteld om invulling te geven aan de doelstelling van het Nationaal
Actieprogramma Radon.
Tenslotte, in voetnoten wordt verwezen naar referenties, die separaat na Hoofdstuk 5 zijn
weergegeven.

Bijlagen

Er zijn vier bijlagen. In bijlage 1 wordt een overzicht gegeven van het Nederlandse radon­
beleid sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw. In bijlage 2 wordt een kort overzicht gegeven
van het Nederlandse risico- en veiligheidsbeleid. Bijlage 3 bevat een lijst met begripsom­
schrijvingen. In bijlage 4 wordt de onderbouwing uiteengezet van de in het Besluit
basisveiligheidsnormen stralings­bescherming vastgestelde referentie­niveaus voor de
radonconcentratie in het binnenmilieu.

9

RIVM-2015.

8 | Nationaal Actieprogramma Radon

2.

Inleiding, eigenschappen en
gezondheidsrisico’s van radon in het
binnenmilieu

2.1

Eigenschappen van radon in de leefomgeving
Sinds het ontstaan van de aarde komen er van nature radioactieve stoffen voor. Radon10 is een radioactief
edelgas dat door natuurlijk radioactief verval continu gevormd wordt in de bodem en bouwproducten11 die
zijn gemaakt met grondstoffen uit de bodem (hierna: bouwproducten). Door dit natuurlijke proces komt
radon voortdurend vrij in onze leefomgeving. De onderstaande figuur geeft weer hoe radon binnenshuis
terecht kan komen. De belangrijkste manieren zijn dat radon (1) vanuit de bodem via de kruipruimte, (2)
vanuit bouwproducten of (3) door ventilatie van buiten naar binnen, binnenshuis terechtkomt. In
Nederlandse nieuwbouwhuizen zijn bouwproducten de belangrijkste bron van radon. Binnenshuis hoopt
radon zich in zekere mate op waardoor de radonconcentratie12 in het binnenmilieu hoger is dan in de
buitenlucht13.

Figuur 2 Herkomst van radon in het binnenmilieu van woningen en gebouwen14.

2.2

Gezondheidseffecten van radon
Door radioactief verval van radon in de lucht ontstaan vaste radioactieve vervalproducten die zich aan
stofdeeltjes kunnen hechten. Deze stofdeeltjes kunnen na inademing hun ioniserende straling afgeven aan
de longen (zie Figuur 3). Blootstelling aan radon verhoogt de kans op het ontstaan van longkanker. Deze
kans op gezondheidsschade neemt evenredig toe met de radonconcentratie. Hoewel roken veruit de
grootste risicofactor is voor longkanker, is ook radon een erkende risicoverhogende factor voor
longkanker15. De Gezondheidsraad schatte in het jaar 2000 in dat tussen de 100 en 1.200 van de jaarlijkse
longkankergevallen in Nederland aan radonblootstelling zijn toe te schrijven16. De meest recente schatting

Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
12
Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
13
RIVM-2015; RIVM-website-A.
14
Bron: RIVM-2015.
15
Gezondheidsraad-2000, IARC-2012, JRC-2019, Volksgezondheidenzorg.info-2020, WHO-2009.
16
Gezondheidsraad-2000.
10
11

Nationaal Actieprogramma Radon | 9

is dat radon gemiddeld 280 van de 12.000 jaarlijkse longkankergevallen veroorzaakt17. Verder is gebleken dat
de negatieve gezondheidseffecten van radon door roken worden versterkt. Rokers hebben, in vergelijking
met niet-rokers, een 25 maal hogere kans op gezondheidsschade ten gevolge van radonblootstelling18. Het
nemen van maatregelen tegen radon en het advies om te stoppen met roken kunnen daarom niet los van
elkaar worden gezien19.

Figuur 3 Gezondheidseffecten van radon.

De bovenstaande figuur geeft schematisch het gezondheidsrisico van radon weer. Door radioactief verval
van radon in de omgevingslucht ontstaan vaste radioactieve vervalproducten die zich aan stofdeeltjes
hechten. Deze radioactieve stofdeeltjes kunnen na inademing hun ioniserende straling afgeven aan de
longen. Dit verhoogt de kans op het ontstaan van longkanker.

2.3

Risicoschatting van de blootstelling aan radon
Bij radonblootstelling wordt het risico bepaald door zowel de radonconcentratie waaraan een persoon
wordt blootgesteld als de duur van de blootstelling. Het blootstellingsrisico wordt berekend door de
radonconcentratie en de blootstellingsduur te vermenigvuldigen met voorgeschreven omrekenfactoren20.
Dit soort dosisberekeningen zijn gestoeld op wetenschappelijk vastgestelde waarden en verbanden. Daarbij
wordt rekening gehouden met de meest recente kennis over stralingsrisico’s21. Dit maakt het mogelijk om
de bijdrage van radon aan de stralingsbelasting te vergelijken met die van andere stralingsbronnen. Uit deze
vergelijking blijkt dat de stralingsdosis22 van de gemiddelde Nederlander voor een kwart bepaald wordt door
radon. De blootstelling aan radon binnenshuis levert daarmee een relevante bijdrage aan de stralings­
belasting van de Nederlandse bevolking (zie ook Hoofdstuk 1).

2.4

Bronnen van radon en de effectiviteit van maatregelen
Radon komt vanuit de bodem of bouwproducten vrij in de leefomgeving. In Figuur 2 is schematisch
weergegeven dat radon op verschillende manieren binnenshuis terecht komt en zich daar kan ophopen. Uit
buitenlandse studies blijkt dat aanvoer vanuit de bodem via de kruipruimte een relevante of zelfs
dominante bijdrage kan leveren aan het radongehalte binnenshuis23. Hoewel de radonconcentratie in
kruipruimten hoger is dan in de bovenliggende verblijfsruimten, is uit ventilatiestudies in Nederlandse
RIVM-2015.
Gezondheidsraad-2000, Gezondheidsraad-2007, IARC-2012, RIVM-2015, WHO-2009.
19
Zie ook overweging(23) van Richtlijn 2013/59/Euratom.
20
Artikel 4.36 en bijbehorende bijlage 9.D vande ANVS-Verordening basisveiligheidsnormen stralings­bescherming.
21
Zie overwegingen (9) en (11) van Richtlijn 2013/59/Euratom.
22
Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
23
WHO-2009.
17

18

10 | Nationaal Actieprogramma Radon

woningen gebleken dat niet kruipruimten maar bouwproducten de belangrijkste bron van radon zijn. In
woningen die na 1984 zijn gebouwd is ongeveer 70 procent van het radon afkomstig van bouwproducten.
De reden dat bouwproducten een relatief belangrijke bijdrage leveren is terug te voeren op de relatief
gunstige bodemgesteldheid in Nederland24. De radonconcentratie in woningen en gebouwen wordt door
vele factoren en omstandigheden bepaald. Radon in het binnenmilieu wordt niet alleen bepaald door de
aanvoer vanuit bouwproducten en andere bronnen maar ook door de ventilatie van het binnenmilieu.
Het verder beheersen van radon in het binnenmilieu kan bereikt worden door brongerichte maatregelen25
te nemen. Brongerichte maatregelen zijn vooral (kosten)effectief bij nieuwbouw. In de periode 1994 - 2014
was het beleid om radon in nieuwbouwwoningen te beheersen vooral gericht op de (vrijwillige) regulering
van bouwproducten. De meest recente nationale meetcampagne van 2013-2014 heeft laten zien dat de
toepaste bouwproducten niet hebben geleid tot een toename van de stralingsbelasting in woningen die
sinds 1984 zijn gebouwd26. Dit zal bij de bespreking van het radonbeleid in het volgende hoofdstuk verder
worden toegelicht.
Zoals hiervoor is aangegeven wordt de radonconcentratie in het binnenmilieu mede bepaald door de
ventilatie van het binnenmilieu27. De meetcampagne in woningen van 2013-2014 liet zien dat de gemiddelde
radonconcentratie hoger is in huizen met een natuurlijke ventilatie dan in huizen met een andere vorm van
ventilatie. Het verschil bedraagt ruim 10%. Het RIVM concludeert dan ook dat “… … in geval van een relatief
hoge radonconcentratie, extra ventileren een zinvolle en kosten­effectieve maatregel is”28.

2.5

Radon in drinkwater
Radon kan van nature in grondwater voorkomen29. Dit hangt nauw samen met de samenstelling van de
bodem. In Nederland is het radongehalte in grondwater en in het daaruit geproduceerde drinkwater in 1994
en 2015 door het RIVM onderzocht30. De onderzoeksresultaten zullen in Hoofdstuk 4 worden toegelicht.

RIVM-2010, RIVM-2015, Smetsers et al.-2018, TK-1997, VROM-2004.
Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen
26
RIVM-2015.
27
RIVM-2010.
28
RIVM-2015.
29
JRC-2019.
30
RIVM-1995, RIVM-2016-A.
24
25

Nationaal Actieprogramma Radon | 11

3.

Inventarisatie van de radonconcentratie
in het binnenmilieu in Nederland
In Nederland wordt er sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw door het Rijksinstituut van Volksgezondheid en
Milieu (RIVM) onderzoek verricht naar radon in het binnenmilieu van Nederlandse woningen, werkplekken
en publiek toegankelijke gebouwen31.

3.1

Woningen en publiek toegankelijke gebouwen
Vier meetcampagnes hebben door de jaren heen laten zien dat de gemiddelde radonconcentratie in
Nederlandse woningen lager en dus gunstig is in vergelijking met ons omringende landen32. De meest
recente meetcampagne naar de radonconcentratie in woningen is uitgevoerd in de periode 2013-201433.
Deze onderzoeken hebben laten zien dat de gemiddelde radonconcentratie binnenshuis in Nederland met
16 Bq/m3 34 relatief laag is ten opzichte van het wereldwijde gemiddelde van 45 Bq/m3 35. Dit is bovendien
lager dan 20 Bq/m3 die in Nederland als streefwaarde wordt gehanteerd. Uit de nationale meetcampagnes
bleek verder dat er regionale verschillen bestaan die verklaard kunnen worden door de bodemgesteldheid
in Nederland. In het Gelderse rivierengebied en Zuid-Limburg werden hogere gemiddelde radonconcen­
traties gemeten van resp. 25 en 40 Bq/m3. De meetcampagne laat zien dat in geen enkel gebied in Nederland
de gemiddelde radonwaarde in woningen de wereldwijd gemiddelde radonconcentratie wordt
overschreden36. De geografische weergave van de radonconcentratie in Nederlandse woningen is weerge­
geven in Figuur 4.
Het RIVM-onderzoek liet verder zien dat de radonconcentratie in recent gebouwde woningen (vanaf 2000)
gemiddeld ongeveer 20 % lager is dan het gemiddelde in woningen die sinds 1930 zijn gebouwd. Hoger dan
gemiddelde concentraties blijken vooral voor te komen in natuurlijke geventileerde woningen37.
In 2016-2017 is een nationale meetcampagne gehouden om ook voor het publiek toegankelijke gebouwen
(en werkplekken38) de radonconcentratie in het binnenmilieu landelijk in kaart te brengen39. Deze
meetcampagne bevestigde het eerder voor woningen beschreven landelijke beeld dat, met enige regionale
verhogingen in het Gelderse Rivierengebied en Zuid Limburg, de gemiddelde radonconcentratie in
Nederland in voor het publiek toegankelijke gebouwen niet hoger is dan de wereldwijd gemiddelde
concentratie.

RIVM-1998, RIVM-2002, RIVM-2009, RIVM-2010, RIVM-2015, RIVM-2018, SAWORA-1986-A2.
RIVM-1998, RIVM-2002, RIVM-2009, RIVM-2010, RIVM-2015, SAWORA-1986-A2.
33
RIVM-2015.
34
RIVM-2015.
35
UN-2010
36
RIVM-2015.
37
RIVM-2017.
38
Inventarisatie van de radonconcentratie op werkplekken zie paragraaf 3.2.
39
RIVM-2018.
31

32

12 | Nationaal Actieprogramma Radon

Figuur 4 Geografische weergave van de radonconcentratie in Nederlandse woningen40.

In 2013-2014 heeft het RIVM door middel van een nationale meetcampagne onderzoek gedaan naar de
radonconcentraties in het binnenmilieu van 2.500 woningen41. De gemiddelde radonconcentratie
binnenshuis bedraagt in Nederland 16 Bq/m3. Vanwege de bodemgesteldheid is in het Gelderse
Rivierengebied en Zuid-Limburg een hogere gemiddelde radonconcentratie gemeten van resp. 25 en
40 Bq/m3.

3.2

Werkplekken
In 2016-2017 is een nationale meetcampagne gehouden om ook voor werkplekken (en voor het publiek
toegankelijke gebouwen42) de radonconcentratie in het binnenmilieu landelijk in kaart te brengen43. Deze
meetcampagne bevestigde het eerder voor woningen beschreven landelijke beeld dat, met enige regionale
verhogingen in het Gelderse Rivierengebied en Zuid Limburg, de radonconcentraties in Nederland op
verreweg de meeste reguliere werkplekken relatief laag liggen ten opzichte van andere Europese landen.

Bron: ‘Compendium voor de Leefomgeving, indicator: Straling in de woning, 1930-2012’.
RIVM-2015.
42
Inventarisatie van de radonconcentratie in publiek toegankelijke gebouwen, zie paragraaf 3.1.
43
RIVM-2018
40
41

Nationaal Actieprogramma Radon | 13

Hogere radonconcentraties kunnen voorkomen in kelders of ondergrondse verblijfplaatsen en ook bij een
aantal specifiek situaties en werkplekken44. Ook dit type ruimten en situaties werd daarom tijdens de
nationale radonmeetcampagne nader onderzocht45. Hierbij zijn op verschillende meetlocaties radon­
concentraties van meer dan 100 Bq/m3 gevonden. Het gaat om zeer specifieke ruimten en situaties.
Radonconcentraties hoger dan 100 Bq/m3 zijn gevonden bij drinkwaterbedrijven (beluchtings- en filtratie­
ruimten van grondwaterzuiveringsstations), in Limburgse grotten, in de kassen van één glastuinbouw­
bedrijf en bij één bedrijf waar radioactief afval wordt opgeslagen. Bij enkele werkplekken (grondwaterzuiveringsstations en grotten) werden zelfs radonconcentraties van hoger dan 300 Bq/m3 gemeten.
Naar aanleiding van dit screenende onderzoek naar radon op werkplekken, zal een verdere meetcampagne
op de beschreven specifieke werkplekken worden uitgevoerd (zie paragraaf 5.8 ‘Radon in het binnenmilieu
van specifieke werkplekken’).

44
45

WHO-2009.
RIVM-2018.

14 | Nationaal Actieprogramma Radon

4.

Inventarisatie van de radonconcentratie
in drinkwater in Nederland
Radon kan van nature in grondwater voorkomen46. Dit hangt nauw samen met de samenstelling van de
bodem. De bodemopbouw in Nederland is zodanig dat de radonconcentraties in grondwater zeer laag zijn.
De in 1994 uitgevoerde meetcampagne liet zien dat in Nederland de maximale radonconcentratie in
grondwater en in het daaruit geproduceerde drinkwater minder dan 20 Bq/l bedraagt47. In de meest recente
meetcampagne van 2015 werd dit beeld door het RIVM herbevestigd voor grondwater en het daaruit
geproduceerde drinkwater in de provincies Overijssel en Limburg48. In de jaarlijkse milieurapportage aan de
Europese Commissie concludeert het RIVM dat de radonconcentratie in het Nederlandse grondwater en
drinkwater zich op een laag en constant niveau bevinden49. De radonconcentratie in het Nederlandse
grondwater en drinkwater blijft daarmee ruim onder de parameterwaarde50 (of signaleringswaarde) van 100
Bq/l die voor radon in drinkwater in het Drinkwaterbesluit is vastgelegd51.

JRC-2019.
RIVM-1995.
48
RIVM-2016-A.
49
RIVM-2016-B.
50
Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
51
Drinkwaterbesluit-wijziging-2015.
46
47

Nationaal Actieprogramma Radon | 15

5.

Nationaal Actieprogramma Radon
Met de implementatie van de Europese Richtlijn 2013/59/Euratom in het Besluit basisveiligheidsnormen
stralings­bescherming zijn er in Nederland regels geïntroduceerd om de langetermijnrisico’s van bloot­
stelling aan radon in het binnenmilieu te beheersen. Om invulling en uitvoering te geven aan de doelstel­
lingen zijn lidstaten verplicht om een Nationaal Actieprogramma Radon op te stellen52. Verder zijn lidstaten
verplicht om referentie­niveaus voor de radonconcentratie in het binnenmilieu vast te stellen voor leden van
de bevolking en werknemers53.

5.1

Elementen van het Nationaal Actieprogramma Radon
Het Nationaal Actieprogramma Radon bevat de volgende elementen:
• Doel
• Verantwoordelijkheidsverdeling
• Optimalisatie als leidend stralings­beschermingsprincipe
• Streefwaarde en referentie­niveaus voor de radonconcentratie in het binnenmilieu
• Risicoschatting van de blootstelling aan radon
• Geografische verdeling van de radonconcentratie in het binnenmilieu
• Radon in het binnenmilieu van specifieke werkplekken
• Radon in drinkwater
• Beschermingsmaatregelen voor nieuwe woningen
• Remediëringsmaatregelen voor bestaande woningen
• Maatregelen voor werkplekken waarbij het referentieniveau blijvend wordt overschreden
• Participatie door geïnformeerde burgers
• Informeren van werkgevers en werknemers
• Stakeholders
• Uniforme openbare voorbereidingsprocedure
• Periodieke evaluatie van het Nationaal Actieprogramma Radon

5.2

Doel
Doelstelling van het Nationaal Actieprogramma Radon is om de langetermijnrisico’s van blootstelling aan
radon te beheersen. Daarbij is het uitgangspunt dat de gemiddelde radonconcentratie binnenshuis in de
toekomst niet zal toenemen. De acties of maatregelen dienen zowel de bevolking als geheel als ook het
individu zoveel als redelijkerwijs mogelijk te beschermen tegen de gevaren van blootstelling aan radon in
het binnenmilieu.

5.3

Verantwoordelijkheden en taken

5.3.1

Verantwoordelijkheden en taken op rijksniveau
ANVS

Coördinatie voorbereiding en het opstellen en het mede uitvoeren van het Nationaal
Actieprogramma Radon

IenW

Stralings­beschermingsbeleid bevolking, drinkwater

SZW

Stralings­beschermingsbeleid werknemers

52
53

Richtlijn 2013/59/Euratom, artikel 103.
Richtlijn 2013/59/Euratom, artikel 7 (3).

16 | Nationaal Actieprogramma Radon

5.3.2

BZK

Gezondheidsbeleid binnenmilieu en bouwregelgeving

VWS

Volksgezondheidsbeleid

RIVM

Onderzoek, informatie over gezondheidsrisico’s en maatregelen

Verantwoordelijkheden op regionaal niveau
GGD

5.4

5.5

Volksgezondheid, informatie over gezondheidsrisico’s (incl. relatie radon en roken) en
maatregelen (regionaal)

Optimalisatie als leidend stralings­beschermingsprincipe
Situatie

Optimalisatie van de stralings­bescherming, een streefwaarde voor de gemiddelde radon­
concentratie en referentie­niveaus zijn belangrijke instrumenten die helpen om richting te
geven aan en om prioriteiten te stellen bij de uitvoering van het radonbeleid. Optimalisatie
is het leidende stralings­beschermingsprincipe om de radonblootstelling binnenshuis
zoveel als redelijkerwijs mogelijk te beperken, rekening houdend met economische en
sociaal-maatschappelijke aspecten. Bij dit voortdurend streven naar een betere balans
tussen de voor- en nadelen hoeft de beperking van de blootstelling niet ten koste van alles
te worden doorgevoerd. Immers, een zekere accumulatie van radon in het binnenmilieu is
onvermijdelijk. Bij het nemen of voorstellen van maatregelen vindt er voortdurend een
afweging plaats van de blootstellingsrisico’s versus de maatschappelijke kosten en baten. Bij
deze afweging zal niet alleen gekeken worden naar de effectiviteit en de efficiëntie van
maatregelen maar ook naar de rechtvaardiging ervan54. Waar redelijkerwijs mogelijk,
worden maatregelen genomen om radon in het binnenmilieu beter te beheersen.

Conclusie

Een analyse van de maatschappelijke kosten en baten is tot op heden niet uitgevoerd maar
zal in de toekomst wel nodig zijn om de doelgerichtheid en doelmatigheid van het
Nationaal Actieprogramma Radon te evalueren.

Actie

Analyse en evaluatie van de maatschappelijke kosten en baten van het Nationaal
Actieprogramma Radon.
Wanneer: 2024.

Streefwaarde en referentie­niveaus voor radon in het binnenmilieu
Een streefwaarde voor de gemiddelde radonconcentratie binnenshuis en referentie­niveaus zijn nodig om te
komen tot een risicobeoordeling van de bevindingen van de landelijke onderzoeken naar radon in het
binnenmilieu. Door de bevindingen van de meetcampagnes te toetsen aan deze waarden kunnen keuzes
worden gemaakt en prioriteiten worden gesteld aan die situaties en omstandigheden die vanuit het
oogpunt van de stralings­bescherming aandacht behoeven. Hierdoor kan bij de uitvoering doelgericht en
doelmatig invulling gegeven worden aan het beleid.

54

TK-2014.

Nationaal Actieprogramma Radon | 17

5.5.1

Streefwaarde voor de gemiddelde radonconcentratie in het binnenmilieu
Situatie

Voor de stand-still doelstelling wordt voor de gemiddelde radonconcentratie in het
binnenmilieu een streefwaarde van 20 Bq/m3 gehanteerd. Deze doelstelling maakt deel uit
van het in 1994 vastgestelde beleidsstandpunt radon55. De Minister van Infrastructuur en
Milieu heeft in 2015 de Tweede Kamer geïnformeerd dat het beleid destijds wordt
voortgezet56.

Conclusie

Er is op dit moment geen aanleiding om de stand-still doelstelling van 20 Bq/m3 te herzien.

Actie

Geen
Indien daar aanleiding toe is, zal worden geëvalueerd of dit standpunt dient te worden
herzien.

5.5.2

Referentie­niveaus voor de radonconcentratie in het binnenmilieu
Situatie

Met de inwerkingtreding van het Besluit basisveiligheidsnormen stralings­bescherming op 6
februari 2018 zijn er in Nederland voor het eerst referentie­niveaus vastgesteld57. Een
referentieniveau is geen strikte limiet of grenswaarde die niet mag worden overschreden.
Overschrijding van de gestelde referentiewaarde wordt wel beschouwd als een ongepaste
blootstelling die zoveel als redelijkerwijs mogelijk dient te worden voorkomen. Er is, gelet
op de aanbevelingen van de WHO58 en ICRP59 en rekening houdend met nationale, regionale
en specifieke omstandigheden, een referentieniveau van 100 Bq/m3 vastgesteld voor de
radonconcentratie in het binnenmilieu van woningen, voor het publiek toegankelijke
gebouwen en werkplekken. In Bijlage 4 wordt de betekenis van referentie­niveaus en de
onderbouwing van de vastgestelde referentie­niveaus toegelicht.
Indien niet met redelijkerwijs haalbare maatregelen kan worden voldaan aan het gestelde
referentieniveau, kunnen door de verantwoordelijke Minister voor publiek toegankelijke
gebouwen60 of werkplekken61 hogere referentie­niveaus worden vastgesteld. Een aangepast
referentieniveau mag in elk geval niet hoger zijn dan 300 Bq/m3.

Conclusie

In 2018 zijn er met de inwerkingtreding van het Besluit basisveiligheidsnormen stralings­
bescherming voor het eerst referentie­niveaus vastgesteld voor de radonconcentratie in het
binnenmilieu. Er is op dit moment geen aanleiding om de recent vastgestelde referentie­
niveaus te herzien.

Actie

Geen
Indien daar aanleiding toe is, zal worden geëvalueerd of de referentie­niveaus voor bepaalde
situaties of omstandigheden dienen te worden herzien.

TK-1994.
TK-2015.
57
Besluit basisveiligheidsnormen stralings­bescherming, artikelen 7.38 en 9.10.
58
WHO-2009.
59
ICRP-126.
60
Staatsecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.
61
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
55

56

18 | Nationaal Actieprogramma Radon

5.6

Risicoschatting van de blootstelling aan radon
Situatie

Eerder is in paragraaf 2.3 toegelicht dat dosisberekeningen ten behoeve van de risicoschat­
tingen gestoeld moeten zijn op wetenschappelijke vastgestelde waarden en verbanden.
Daarbij wordt rekening gehouden met de meest recente kennis over stralingsrisico’s62. De
geldende omrekenfactoren voor de berekening van de stralingsdosis ten gevolge van
radonblootstelling zijn gebaseerd op epidemiologische studies63 terwijl deze stralingsdosis
volgens recentere aanbevelingen ook met een dosimetrische benadering kan worden
berekend64. Er wordt momenteel discussie gevoerd over welke benadering het best gebruikt
kan worden. Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) en de Europese Commissie
volgen de wetenschappelijke ontwikkelingen en zullen naar verwachting hierover aanbeve­
lingen gaan uitbrengen.

Conclusie

Het is van belang om de wetenschappelijke discussies en de aanbevelingen van de Europese
Commissie over de dosis-omrekenfactoren voor radon te volgen. Op dit moment is er
onvoldoende aanleiding om de voorgeschreven wijze65 om het risico van radonblootstelling
te berekenen, te herzien.

Actie

Blijven volgen van de wetenschappelijke discussies en de aanbevelingen van de Europese
Commissie over de omrekenfactoren voor radon.
Indien daar aanleiding toe is, zal worden geëvalueerd of de voorgeschreven rekenwijze dient
te worden herzien.

5.7

Geografische verdeling van radon in het binnenmilieu
Situatie

De meest recente landelijke meetcampagnes bevestigen het beeld dat de gemiddelde
radonconcentratie in het binnenmilieu in Nederland relatief laag is in vergelijking met
andere landen66. De meetcampagnes lieten zien dat er sprake is van enige regionale
verhogingen in het Gelderse Rivierengebied en Zuid Limburg. De relatief hoogste concen­
traties in deze gebieden worden met name aangetroffen in natuurlijk geventileerde
woningen en gebouwen. De gemiddelde radonconcentratie in het binnenmilieu
overschrijdt in geen enkel gebied in Nederland de wereldwijd gemiddelde
radonconcentratie.

Conclusie

De geografische verdeling van radon in het Nederlandse binnenmilieu is in kaart gebracht.
Er is op dit moment geen aanleiding om voor dit Nationaal Actieprogramma Radon
geografische gebieden met woningen en gebouwen en werkplekken te identificeren67.

Actie

Voortzetten van meetcampagnes en onderzoek naar de radonconcentratie in het binnen­
milieu. Daarbij zal prioriteit gesteld worden aan gebieden met verhoogde radonconcen­
traties.
Voor woningen en voor het publiek toegankelijke gebouwen
Wanneer: vanaf 2021

Zie overwegingen (9) en (11) van Richtlijn 2013/59/Euratom.
ICRP-65.
64
ICRP-137.
65
ANVS Verordening artikel 4.36 en bijbehorende bijlage 9 onderdeel D
66
RIVM-2015, RIVM-2018.
67
Het identificeren vangeografische gebieden waar de jaargemiddelde radonconcentratie ineen significant aantal woningen en
gebouwen en werkplekken naar verwachting het nationaal referentieniveau zal overschrijden, als bedoeld in artikel 6.20,
vierde lid, van het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming.
62
63

Nationaal Actieprogramma Radon | 19

Werkplekken
Wanneer: sinds 2019

5.8

5.9

Radon in het binnenmilieu van specifieke werkplekken
Situatie

Werkgevers van specifieke soorten werkplekken dienen ervoor te zorgen dat metingen voor
het bepalen van de radonconcentratie worden uitgevoerd. Deze specifieke soorten
werkplekken kunnen worden vastgelegd in dit actieprogramma. Tijdens de meetcampagne
naar werkplekken en publiek toegankelijke gebouwen, waar ook specifieke soorten
werkplekken in zijn meegenomen, zijn er hogere radonconcentraties (>100 Bq/m3)
gevonden bij drinkwaterbedrijven (grondwaterzuiveringsstations), grotten, één glastuin­
bouwbedrijf en één bedrijf met opslagruimten voor radioactieve afvalstoffen68.
Vervolgonderzoek naar deze specifieke werkplekken is nodig om in kaart te brengen of deze
radonconcentraties representatief zijn voor al deze werkplekken.

Conclusie

Op basis van de laatste meetcampagne69 worden er geen specifieke soorten werkplekken
geïdentificeerd in dit actieprogramma. Het aantal specifieke werkplekken waar gemeten is,
is op dit moment nog te laag om op basis daarvan gehele groepen werkplekken aan te
wijzen.

Actie

Het RIVM voert in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en in
samenwerking met de ANVS een vervolgonderzoek uit. Op basis van de nieuwe meetresul­
taten die in de periode 2021-2022 bekend worden kan worden herzien of er specifieke
soorten werkplekken dienen te worden geïdentificeerd in dit actieprogramma.

Radon in drinkwater
Situatie

Radon kan van nature in grondwater en in het daaruit geproduceerde drinkwater
voorkomen70. De Commissie van de Europese Gemeenschappen heeft in 2001 aanbeve­
lingen uitgebracht om de bevolking te beschermen tegen blootstelling aan radon in
drinkwater71. In Europa zijn in Richtlijn 2013/51/Euratom regels en normen voorgeschreven
om de bevolking te beschermen tegen radioactieve stoffen in drinkwater72. Richtlijn
2013/51/Euratom is in Nederland via een wijziging van het Drinkwaterbesluit en de
Drinkwaterregeling geïmplementeerd73. De in grondwater en in het daaruit geproduceerde
drinkwater gemeten radonconcentraties zijn laag en bevinden zich op een constant
niveau74. De radonconcentratie in het Nederlandse grondwater en drinkwater blijft daarmee
ruim onder de parameterwaarde (of signaleringswaarde) van 100 Bq/l die voor radon in
drinkwater in het Drinkwaterbesluit is vastgelegd75.

Conclusie

De in grondwater en in het daaruit geproduceerde drinkwater gemeten radonconcentraties
zijn laag76 en blijven ruim onder de parameterwaarde die voor radon in drinkwater in het

RIVM-2018.
RIVM-2018.
70
JRC-2019.
71
Euratom-2001.
72
Richtlijn 2013/51/Euratom.
73
Drinkwaterbesluit-wijziging-2015, Drinkwaterregeling-wijziging-2015.
74
RIVM-1995, RIVM-2016-A, RIVM-2016-B.
75
Drinkwaterbesluit-wijziging-2015.
76
RIVM-2016-B.
68
69

20 | Nationaal Actieprogramma Radon

Drinkwaterbesluit is vastgelegd77. Er is geen aanleiding om voor drinkwater aanvullende
maatregelen in het Nationaal Actieprogramma Radon op te nemen.
Actie

Geen
Indien daar aanleiding toe is, zal worden geëvalueerd of dit standpunt dient te worden
herzien.

5.10

Maatregelen voor woningen

5.10.1

Beschermingsmaatregelen voor nieuwe woningen
Situatie

Bij nieuwbouw is het mogelijk om voorafgaand en tijdens de bouw beschermingsmaatre­
gelen78 te nemen die de blootstelling aan radon verminderen. Het nemen van brongerichte
beschermingsmaatregelen heeft vanwege de effectiviteit hierbij de voorkeur. De meetcam­
pagne in woningen van 2013-2014 liet zien dat de radonconcentratie in recenter gebouwde
woningen met een geforceerde ventilatie niet was toegenomen. De radonconcentratie
bleek in nieuwbouwwoningen (gebouwd vanaf 2000) zelfs 20 % lager te zijn ten opzichte
van de radonconcentratie in bestaande woningen79. Het RIVM concludeert dan ook dat “… …
in geval van een relatief hoge radonconcentratie, extra ventileren een zinvolle en kosten­
effectieve maatregel is”80.

Conclusie

De relatief lage radonconcentratie in het binnenmilieu van nieuwbouwwoningen en het
feit dat deze concentratie de afgelopen decennia niet is toegenomen rechtvaardigt geen
ingrijpend beleid. Het convenant van 2004 over zelfregulering van bouwproducten tussen
de Minister van Infrastructuur en Milieu en de bouwwereld81 werd in 2015 niet meer
verlengd omdat daar geen noodzaak toe was82.
De radonconcentratie in woningen met een geforceerde ventilatie is gemiddeld gunstiger
ten opzichte van de radonconcentratie in natuurlijk geventileerde woningen. In het
Bouwbesluit zijn voor nieuw te bouwen woningen en gebouwen functionele eisen voor de
luchtverversing vastgelegd83.
De huidige inzichten geven geen aanleiding om de voorbereiding van radon-specifieke
beschermingsmaatregelen in het Nationaal Actieprogramma Radon op te nemen.

Actie

Geen
Indien daar aanleiding toe is, zal worden geëvalueerd of dit standpunt dient te worden
herzien.

Drinkwaterbesluit-wijziging-2015.
Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
79
RIVM-2015, RIVM-2017.
80
RIVM-2015.
81
Zie bijlage 1: ‘Overzicht van het Nederlandse radonbeleid’ voor een verdere toelichtingover het
82
TK-2015.
83
Bouwbesluit 2012.
77

78

Nationaal Actieprogramma Radon | 21

5.10.2

5.11

Remediëringsmaatregelen voor bestaande woningen
Situatie

In bestaande woningen en gebouwen kunnen remediëringsmaatregelen84 worden genomen
om de radonconcentratie in het binnenmilieu beter te beheersen. Een belangrijk verschil
ten opzichte van nieuw te bouwen woningen is dat het voorschrijven van wettelijke
maatregelen in bestaande woningen in strijd is met het beginsel van verworven rechten85.
Verder maken bouwproducten reeds deel uit van de bestaande constructie waardoor het
nemen van brongerichte maatregelen praktisch niet of moeilijk uitvoerbaar zal zijn. Voor
bestaande woningen zal de aandacht vooral moeten uitgaan naar voldoende ventilatie. Het
RIVM onderschrijft het belang van een goede ventilatie en concludeert dan ook dat “… … in
geval van een relatief hoge radonconcentratie, extra ventileren een zinvolle en kosten­
effectieve maatregel is” 86.

Conclusie

De relatief lage radonconcentratie in het binnenmilieu in bestaande woningen recht­
vaardigt geen ingrijpende beleidswijziging87. Het ventileren van het binnenmilieu is een
zinvolle optimalisatiemaatregel om de radonconcentratie binnenshuis te beheersen88.

Actie

Het bewustzijn bevorderen over het belang van het gebruiken van (bestaande) ventilatie­
voorzieningen om de radon in het binnenmilieu verder te beheersen door regionaal en
nationaal informatie beschikbaar te stellen.
Het evalueren of adequate en actuele regionale en nationale informatie beschikbaar is over
het belang van ventilatie van het binnenmilieu.
Wanneer: vanaf 2021

Maatregelen voor werkplekken waarbij het referentieniveau blijvend wordt
overschreden
Situatie

De werkgever is verantwoordelijk voor een zo veilig en gezond mogelijke arbeidssituatie
voor zijn werknemers, en voor zichzelf. Werkgevers verantwoordelijk voor specifieke
soorten werkplekken, zoals vastgelegd in paragraaf 5.8, dienen metingen uit te voeren voor
het bepalen van de radonconcentraties. Mocht uit deze metingen blijken dat het referentie­
niveau wordt overschreden dan dient de werkgever maatregelen te nemen. Als ondanks de
maatregelen de radonconcentratie het referentieniveau blijft overschrijden, is de werkgever
verplicht dit te melden aan de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralings­bescherming
(ANVS). Ook moet de werkgever dan zorgen dat de blootstelling van de werknemers
gemonitord en geregistreerd wordt, maatregelen worden genomen om de blootstelling te
beperken en waarschuwingsborden of -tekens worden aangebracht.

Conclusie

Op werkplekken waarbij het referentieniveau blijvend wordt overschreden dient de
werkgever maatregelen te nemen. Welke maatregelen zinvol zijn, is afhankelijk van de
precieze situatie.
Op dit moment is er geen aanleiding om technische of andere maatregelen in dit actiepro­
gramma op te nemen voor werkplekken.

Actie

Geen

Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
TK-1997.
86
RIVM-2015.
87
TK-2015
88
RIVM-2015, VROM-2004.
84
85

22 | Nationaal Actieprogramma Radon

Indien daar aanleiding toe is, zal worden geëvalueerd of dit standpunt dient te worden
herzien.

5.12

Participatie door geïnformeerde burgers
Situatie

Iedere dag worden inwoners van Nederland voortdurend blootgesteld aan radon. Een
belangrijk deel van deze blootstelling vindt in de eigen woonsituatie plaats. Burgers kunnen
zelf invloed uitoefenen op radon in hun leefomgeving. Om deze verantwoordelijkheid te
kunnen nemen worden burgers eerlijk en volledig geïnformeerd over de blootstellingsri­
sico’s van radon, over hoe zij het radongehalte kunnen meten en welk handelingsper­
spectief zij hebben om radon in het binnenmilieu beter te beheersen89. Mede vanwege de
jarenlange beleidsmatige aandacht voor radon is er in Nederland veel kennis opgebouwd
over radon in het binnenmilieu, de bijbehorende gezondheidsrisico’s en dat ventilatie een
zinvolle maatregel is om radon in het binnenmilieu te beheersen. Op het internet is er voor
burgers reeds veel informatie op een toegankelijke manier beschikbaar90. De beschikbare
informatie is echter niet in alle gevallen geactualiseerd met de doelstellingen van het
Nationaal Actieprogramma Radon.

Conclusie

Participatie en betrokkenheid van burgers zijn van belang om de doelstellingen van het
Nationaal Actieprogramma te bereiken. Burgers hebben een eigen belang en verantwoorde­
lijkheid om te beslissen over de beheersing van risico’s in hun woonomgeving. Actieve
voorlichting is een belangrijk instrument om het risicobewustzijn bij burgers te bevorderen.
Met deze kennis kunnen zij zelfstandig overwogen keuzes maken over het nemen van
maatregelen om de risico’s in hun leefomgeving (beter) te beheersen. Er is reeds veel
informatie beschikbaar over de risico’s van radon in het binnenmilieu en de beheersing
ervan. De beschikbare informatie is niet in alle gevallen geactualiseerd met de doelstel­
lingen van het Nationaal Actieprogramma Radon.

Actie

Actief voorlichtingsbeleid voeren over het belang van een (betere) beheersing van radon in
het binnenmilieu. Bij de voorlichting zal er aandacht zijn voor de stapeling of cumulatie van
risico’s. Er zal aansluiting worden gezocht bij de voorlichting over het algemene belang van
een gezond binnenmilieu en dat de gezondheidsschade van roken en radon elkaar
versterken. Bij de regionale uitwerking van het voorlichtingsbeleid kan rekening gehouden
worden met regionale omstandigheden (bijv. de gemiddeld hogere radonconcentratie in
Zuid-Limburg).
Actualiseren van de beschikbare informatie over radon in het binnenmilieu en de bijbeho­
rende gezondheidsrisico’s.
Actualiseren van de beschikbare informatie over de mogelijkheden om radon op een
betrouwbare manier in de eigen woning te meten.
Actualiseren van beschikbare informatie om met technische middelen radon in bestaande
woningen te beheersen.
Wanneer: vanaf 2021

89
90

VROM-2004; TK-2006, TK-2014,TK-2018-A.
Zie bijv. ANVS, Atlas Leefomgeving, Compendium voor de Leefomgeving, GGD-Zuid Limburg, Milieu Centraal, RIVMwebsite-A, Volksgezondheidenzorg.info.

Nationaal Actieprogramma Radon | 23

5.13

5.14

Informeren van werkgevers en werknemers
Situatie

Werkgevers en werknemers kunnen terecht op het Arboportaal voor informatie over goede
arbeidsomstandigheden. Binnen het Arboportaal is een pagina ingericht over werken met
radon. Zodra het Nationaal Actieprogramma Radon gereed is kan de website worden
aangepast met de meest recente informatie. Mochten in de toekomst specifieke
werkplekken worden aangewezen dan dient dit gecommuniceerd te worden naar de
betrokken branches en sectoren.

Conclusie

Op het Arboportaal is informatie over radon beschikbaar gesteld voor werkgevers en
werknemers. Na publicatie van het Nationaal Actieprogramma Radon kan de website
worden geactualiseerd.

Actie

Actualiseren van de beschikbare informatie voor werkgevers en werknemers op het
Arboportaal.
Wanneer: vanaf 2021 en updates bij meer informatie over eventueel aan te wijzen specifieke
werkplekken.

Stakeholders
In het kader van een duidelijk informatieprogramma ten behoeve van burgers en bedrijven zal een nadere
stakeholderanalyse worden uitgevoerd.

5.15

Uniforme openbare voorbereidingsprocedure
Op de voorbereiding is afdeling 3.4 Algemene wet bestuursrecht van toepassing (Uniforme openbare
voorbereidingsprocedure; zie Besluit basisveiligheidsnormen stralings­bescherming artikel 6.20 (1)). Naar
aanleiding van deze zienswijze procedure zijn door 4 verschillende burgers en instanties zienswijzen
ingebracht.
De reactie op de ingebrachte zienswijzen en hoe daar in relatie tot het vaststellen van het Nationaal
Actieprogramma Radon mee om is gegaan is te vinden in een separaat document, Annex A.

5.16

Periodieke evaluatie van het Nationaal Actieprogramma Radon
Het Nationaal Actieprogramma Radon zal eens in de 10 jaar geëvalueerd worden. Dit is in lijn met de
Europese Richtlijn 2013/59/Euratom en met eerder uitgevoerde surveys in het kader van het radon
onderzoek.

24 | Nationaal Actieprogramma Radon

Referenties
ANVS Website Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralings­bescherming “radon en thoron” https://www.
autoriteitnvs.nl/onderwerpen/radon-en-thoron
ANVS-verordening Verordening van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralings­bescherming van 9
januari 2018, nr. ANVS-2018/137, houdende nadere regels ter bescherming van personen tegen de gevaren
van blootstelling van blootstelling aan ioniserende straling (ANVS-verordening basisveiligheidsnormen
stralings­bescherming) https://wetten.overheid.nl/BWBR0040581/2020-01-01
Arboportaal Website Arboportaal van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid “ioniserende
straling/werken met radon” https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/ioniserende-straling/
werken-met-radon
Atlas Leefomgeving Website Atlas Leefomgeving. “Bouw en Gezondheid/Binnenmilieu” https://www.
atlasleefomgeving.nl/meer-weten/bouw/binnenmilieu
Besluit basisveiligheidsnormen stralings­bescherming Besluit van 23 oktober 2017, houdende
vaststelling van regels ter bescherming van personen tegen de gevaren van blootstelling aan ioniserende
straling (Besluit basisveiligheidsnormen stralings­bescherming). Besluit basisveiligheidsnormen
stralings­bescherming
Bouwbesluit 2012 Besluit van 29 augustus 2011 houdende vaststelling van voorschriften met betrekking tot
het bouwen, gebruiken en slopen van bouwwerken (Bouwbesluit 2012) Bouwbesluit 2012
Compendium voor de Leefomgeving Website Compendium voor de Leefomgeving, indicator: “Straling in
de woning, 1930-2012”
https://www.clo.nl/indicatoren/nl031209-radonconcentraties-in-woningen?source=rss
Drinkwaterbesluit-wijziging-2015 Besluit van 27 augustus 2015, houdende wijziging van het
Drinkwaterbesluit ter implementatie van Richtlijn 2013/51/Euratom van de Raad van 22 oktober 2013 tot
vaststelling van voorschriften voor de bescherming van de volksgezondheid tegen radioactieve stoffen in
voor menselijke consumptie bestemd water (PbEU 2013., L 296) https://zoek.officielebekendmakingen.
nl/stb-2015-330.html
Vigerende versie Drinkwaterbesluit: Drinkwaterbesluit
Drinkwaterregeling-wijziging-2015 Regeling van de Minister van Infrastructuur en Milieu van 11
september 2015, nr. IENM/BSK-2015/56274, houdende wijziging van de Drinkwaterregeling ter implemen­
tatie van Richtlijn 2013/51/EURATOM van de Raad van 22 oktober 2013 tot vaststelling van voorschriften
voor de bescherming van de volksgezondheid tegen radioactieve stoffen in voor menselijke consumptie
bestemd water (PbEU 2013, L296). https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2015-330.html
Vigerende versie Drinkwaterregeling: Drinkwaterregeling
EURATOM-Verdrag Geconsolideerde versie van het verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap
voor Atoomenergie (2016/C 203/01). http://data.europa.eu/eli/treaty/euratom_2016/oj
Euratom-2001 Aanbevelingen van de Commissie van 20 december 2001 betreffende de bescherming van de
bevolking tegen blootstelling aan radon in drinkwater (kennisgeving geschied onder nummer C(2001)
4580). (2001/928/Euratom) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32001H0928
&from=EN

Nationaal Actieprogramma Radon | 25

Gezondheidsraad-2000 Gezondheidsraad (2000) Radon, toetsing rapport BEIR VI. Gezondheidsraad
rapport nr. 2000/05. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2000/02/09/
radon-toetsing-rapport-beir-vi
Gezondheidsraad-2007 Gezondheidsraad (2007) Risico’s van blootstelling aan ioniserende straling.
Gezondheidsraad rapport nr. 2007/03. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/
adviezen/2007/01/24/risicos-van-blootstelling-aan- ioniserende-straling
GGD-Zuid Limburg Website Geneeskundige Gezondheidsdienst Zuid Limburg “Radon en Thoron”.
https://www.ggdzl.nl/burgers/milieu-en-gezondheid/radon-en-thoron/
IARC-2012 International Agency for Research on Cancer (IARC). IARC Monographs on the evaluation of
carcinogenic risk in humans; Vol. 100D. Part D: Radiation / IARC Working Group on the Evaluation of
Carcinogenic Risks to Humans. https://publications.iarc.fr/121
ICRP-65 International Commission on Radiological Protection (ICRP) Protection Against Radon-222 at
Home and at Work. ICRP Publication 65. Ann. ICRP 23 (2) (1993). https://journals.sagepub.com/doi/
pdf/10.1177/ANIB_23_2
ICRP-126 Internation Commission on Radiological Protection (ICRP) Radiological Protection against
Radon Exposure. ICRP Publication 126. Ann. ICRP 43(3) (2014). https://www.icrp.org/publication.
asp?id=ICRP%20Publication%20126
ICRP-137 International Commission on Radiological Protection (ICRP) Occupational Intakes of
Radionuclides: Part 3. ICRP Publication 137. Ann. ICRP 46 (3/4) (2017) https://journals.sagepub.com/
doi/10.1177/0146645317734963
JRC-2019 Cinelli, G., De Cort, M. & Tollefesen, T. (Eds), European Atlas of Natural Radiation, Publication
Office of the European Union, Luxemburg, 2019 https://ec.europa.eu/jrc/en/publication/
european-atlas-natural-radiation-0
Milieu Centraal Website Milieu Centraal “Radongas en thoron in huis” https://www.milieucentraal.nl/
in-en-om-het-huis/gezonde-leefomgeving/gezond-in-en-om-huis/radongas- en-thoron-in-huis/
Richtlijn 2013/51/Euratom Richtlijn 2013/51/Euratom van de Raad van 22 oktober 2013 tot vaststelling van
voorschriften voor de bescherming van de volksgezondheid tegen radioactieve stoffen in voor menselijke
consumptie bestemd water (PbEU 2013, L 296). http://data.europa.eu/eli/dir/2013/51/oj
Richtlijn 2013/59/Euratom Richtlijn 2013/59/Euratom van de Raad van 5 december 2013 tot vaststelling van
de basisnormen voor de bescherming tegen de gevaren verbonden aan de blootstelling aan ioniserende
straling, en houdende intrekking van de Richtlijnen 89/618/Euratom, 90/641/Euratom, 96/29/Euratom,
97/43/Euratom en 2003/122/Euratom.(PbEG L 13/1). http://data.europa.eu/eli/dir/2013/59/oj
RIVM-1995 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Resultaten van het meetprogramma
drinkwater 1994 voor parameters uit het waterleidingbesluit en enkele aanvullende parameters. RIVM
rapport 731011009. https://www.rivm.nl/publicaties/resultaten-van-meetprogramma-drinkwater-1994voor-parameters-uit- waterleidingbesluit-en
RIVM-1998 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Results of the second Dutch national
survey on radon in dwellings (1998) RIVM-rapport 610058006. https://www.rivm.nl/publicaties/
results-of-second-dutch-national-survey-on-radon-in-dwellings
RIVM-2002 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Straling in het binnenmilieu: bronnen
en maatregelen (2002). https://www.rivm.nl/bibliotheek/digitaaldepot/straling_binnenmilieu.pdf

26 | Nationaal Actieprogramma Radon

RIVM-2009 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Ventilatie en de samenhang met radon
in nieuwbouwwoningen in Nederland (2009) RIVM-rapport 610790006. https://www.rivm.nl/publicaties/
ventilatie-en-samenhang-met-radon-in-nieuwbouwwoningen-in- nederland-resultaten-en
RIVM-2010 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Stralingsbelasting in Nederlandse
nieuwbouwwoningen. Eindrapportage ventilatie- en radononderzoek (2010) RIVM rapport
610790009/2010. https://www.rivm.nl/publicaties/
stralingsbelasting-in-nederlandse-nieuwbouwwoningen-eindrapport- ventilatie-en
RIVM-2015 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Radon en thoron in Nederlandse
woningen vanaf 1930. Resultaten RIVM meetcampagne 2013-2014. (2015) RIVM rapport 2015-0087.
https://www.rivm.nl/publicaties/radon-en-thoron-in-nederlandse-woningen-vanaf-1930resultaten-rivm- meetcampagne-2013
RIVM-2016-A Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Radon-222 in ground water and
finished drinking water in the Dutch provinces Overijssel en Limburg. Measuring campaign 2015. RIVM
Letter report 2016-0048. https://www.rivm.nl/nieuws/
lage-waarden-radon-in-nederlands-grondwater-en-drinkwater
RIVM-2016-B Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Environmental radioactivity in The
Netherlands. Results in 2015. RIVM report 2016-0183. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/20160183.html
RIVM-2017 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Woningen in Nederland met mogelijk
hogere radonconcentraties (2017) RIVM rapport 2017-0032. https://www.rivm.nl/publicaties/
woningen-in-nederland-met-mogelijk-hogere-radonconcentraties- onderzoek-voor
RIVM-2018 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Radon, thoron en gammastraling op
werkplekken en in publiek toegankelijke gebouwen in Nederland. Resultaten RIVM-Meetcampagne
2016- 2017. (2018) RIVM-rapport 2018-0027. https://www.rivm.nl/publicaties/
radon-thoron-en-gammastraling-op-werkplekken-en-in-publiek- toegankelijke-gebouwen-in
RIVM-website-A Website Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) “Het effect van radon en
thoron op de gezondheid” https://www.rivm.nl/radon-en-thoron
RIVM-website-B Website Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) “Stralingsbelasting in
Nederland” https://www.rivm.nl/stralingsbelasting-in-nederland
SAWORA-1986 Eindrapportage en evaluatie van het SAWORA-onderzoekprogramma naar het achtergrond­
niveau van de natuurlijke straling in Nederland. ISBN nr. 90 346 0932 4. https://inis.iaea.org/collection/
NCLCollectionStore/_Public/18/079/18079207.pdf?r=1&r=1
SAWORA-1986-A2 Radonconcentraties in Nederland, verslag van SAWORA-project A2. ISBN nr. 90 346 07917
https://inis.iaea.org/collection/NCLCollectionStore/_Public/18/079/18079204.pdf
Smetsers, R.C.G.M., Blaauboer, R.O. and Dekkers, S.A.J. (2016) Ingredients for a Dutch radon action plan,
based on a national survey in more than 2500 Dwellings. Journal of Environmental Radioactivity 165
(2016) pp. 93 - 102. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2016.09.008
TK-1985 Indicatief Meerjaren Programma Straling 1985-1989, Kamerstuk 18707, nr. 2, 1984-1985 https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/0000128131
TK-1987 TK-Notitie Binnenmilieu, Kamerstuk 19801, nr. 1-2, 1986-1987 https://zoek.officielebekendma­
kingen.nl/0000112162

Nationaal Actieprogramma Radon | 27

TK-1989-A TK-brief Omgaan met risico’s van straling, Kamerstuk 21483, nr. 1, 19 maart 1990.
TK-1989-B TK-brief Omgaan met risico’s - De risicobenadering in het milieubeleid. Bijlage bij het Nationaal
Milieubeleidsplan. Kamerstuk 21137, nr. 5, 1989. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/0000097094
TK-1994 TK-brief Beleidsstandpunt radon, Kamerstuk 21483, nr. 18, 4 maart 1994. https://zoek.officielebe­
kendmakingen.nl/0000004882
TK-1997 TK-brief Informeren Tweede Kamer over concrete maatregelen ter realisering van de in het
beleidstandpunt radon vermelde doelstellingen. Kamerstuk 21483, nr. 21, 19 juni 1997. https://zoek.
officielebekendmakingen.nl/kst-21483-21.html
TK-2004 TK-brief Stand van zaken beleidskader omgaan met risico’s op de dossiers straling in de woning
(radon), hoogspanningslijnen en basisstations (t.b.v. mobiele telefonie). Kamerstuk 28089, nr. 5, 20
augustus 2004. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28089-5.html
TK-2006 TK-brief Kabinetsvisie “Nuchter Omgaan met Risico’s”, kamerstuk 28089, nr. 15, 29 mei 2006.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28089-15.html
TK-2013 Kabinetsbrief bij de algemene leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA),
Ministerie van Financiën, kamerstuk 33750 IX, nr. 9, 6 december 2013. https://zoek.officielebekendma­
kingen.nl/kst-33750-IX-9.html
TK-2014 TK-brief Beleidsnota “Bewust Omgaan met Veiligheid: Roden Draden”. Kamerstuk 28663, nr. 60, 18
augustus 2014. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28663-60.html
TK-2015 TK-brief Onderzoeksrapport RIVM metingen radon en thoron in woningen, Kamerstuk 25422, nr.
124, 6 oktober 2015. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25422-124.html
TK-2018-A TK-brief Eindrapportage “Bewust omgaan met veiligheid”. Kamerstuk 28663, nr.71 , 4 juli 2018.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28663-71.html
TK-2018-B TK-brief Vervolgonderzoek RIVM naar radon en thoron op werkplekken en publiek toeganke­
lijke gebouwen, Kamerstuk 25422, nr. 237, 4 oktober 2018. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-25422-237.html
UN-2010 United Nations (UN). Sources and effects of ionizing radiation. United Nations Scientific
Committee on the Effects of Atomic Radiation, United Nations UNSCEAR 2008 Report to the General
Assembly with Scientific Annexes - Volume I, New York. https://www.unscear.org/unscear/en/publica­
tions/2008_1.html
Verordening (EU) Nr. 305/2011 Verordening (EU) Nr. 305/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 9
maart 2011 tot vaststelling van geharmoniseerde voorwaarden voor het verhandelen van bouwproducten
en tot intrekking van Richtlijn 89/106/EEG van de Raad. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/
ALL/?uri=CELEX%3A32011R0305
Volksgezondheidenzorg.info Website Volksgezondheidenzorg.info: Risicoverhogende factoren voor
longkanker https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/longkanker/cijfers-context/
oorzaken-en- gevolgen
VROM-2004 Ministerie van Volksgezondheid Ruimtelijke Ordening en Milieu (Ministerie van VROM)
Nuchter omgaan met risico’s. Publicatie van het Ministerie van VROM, maart 2004 https://zoek.officiele­
bekendmakingen.nl/nds-vrom040397-b2.pdf

28 | Nationaal Actieprogramma Radon

WHO-2009 World Health Organisation (WHO). WHO Handbook on indoor radon: a public health
perspective (2009) ISBN 978 92 4 154767 3 https://www.who.int/ionizing_radiation/env/radon/en/

Nationaal Actieprogramma Radon | 29

Bijlage 1
Overzicht van het Nederlandse
radonbeleid
Het Nederlandse radonbeleid heeft historisch gezien altijd deel uit gemaakt van het stralings­
beschermingsbeleid en het milieubeleid91 dat vanaf de jaren ’80 van de vorige eeuw werd ontwikkeld92. Het
oorspronkelijke beleidsstandpunt radon werd in 1994 door de Minister van Volksgezondheid, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer vastgesteld93. Het beleid richtte zich op een zo groot als redelijkerwijs mogelijke
reductie van het risico op blootstelling aan radon binnenshuis. Als doelstelling gold het behouden van de
relatief gunstige radonsituatie van Nederland in vergelijking met die van de ons omringende landen door
brongerichte maatregelen te nemen. Het streven om te voorkomen dat de radonconcentratie binnenshuis
in de toekomst zou toenemen wordt ook wel het ‘stand-still’ principe genoemd.
Het radonbeleid is nader uitgewerkt in de nota ‘Nuchter omgaan met risico’s’94. In deze nota wordt
bevestigd dat radon in het binnenmilieu enerzijds een belangrijk stralingsrisico vormt en anderzijds dat een
zekere blootstelling aan radon natuurlijk en onvermijdelijk is. Het terugbrengen van de radonconcentratie
is maar beperkt mogelijk waardoor de blootstelling aan radon maar ten dele beheersbaar is. De ‘stand-still’
doelstelling werd destijds voor nieuwbouwwoningen haalbaar geacht als voor bouwproducten stralings­
prestatienormen zouden worden ontwikkeld. Immers, bouwproducten vormen in Nederland veruit de
belangrijkste bron van radon (70 %) in woningen die na 1984 zijn gebouwd95. De uitwerking van het
beleidsplan resulteerde uiteindelijk in een convenant tussen het toenmalige ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening Milieubeheer (VROM) en het bedrijfsleven96. In dit convenant nam
het bedrijfsleven de resultaatverplichting op zich door er voor te zorgen dat de toegepaste bouwproducten
niet zouden leiden tot toename van de stralingsbelasting in nieuwbouwwoningen. De Rijksoverheid nam
het voortouw om periodiek monitoring en onderzoek te doen naar ventilatie en radonconcentraties in
nieuwbouwwoningen. De uitwerking van de beleidsdoelstellingen omvatte voorts het plan om door middel
van actieve communicatie het belang van voldoende ventilatie voor een gezond binnenmilieu bij de
burger97 onder de aandacht te brengen. Met het advies om te zorgen voor goede ventilatie van het binnen­
milieu wordt een beroep gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van burgers. Dit advies heeft vooral
betrekking op bestaande woningen.
Het convenant van 2004 werd mede naar aanleiding van de resultaten van de nationale meetcampagne in
woningen van 2013-2014 geëvalueerd. Het RIVM-onderzoek liet zien dat de radonconcentratie in recent
gebouwde woningen (vanaf 2000) gemiddeld ongeveer 20% lager is dan het gemiddelde in woningen die
sinds 1930 zijn gebouwd. Het RIVM concludeerde: “Aan de afspraken die in het verleden zijn gemaakt tussen
overheid en bouwwereld om de stralingsbelasting in nieuwbouwwoningen niet te laten toenemen, is wat
radon betreft dus ruimschoots voldaan” 98. De Minister van Infrastructuur en Milieu onderschreef in een
brief aan de Tweede Kamer deze conclusie99. Het convenant tussen de Minister van Infrastructuur en Milieu
en de bouwwereld werd niet meer verlengd omdat daar geen noodzaak toe was. Met de brief aan de Tweede
Kamer werd tevens aangegeven dat het eerder geformuleerde radonbeleid werd voortgezet.
In de periode van de radonmeetcampagnes van 2013-2014 werden de herziene basisveiligheidsnormen voor
de bescherming van personen tegen de gevaren verbonden aan de blootstelling aan ioniserende straling
Een kort overzicht van het risico- en veiligheidsbeleid is weergegeven in Bijlage 2.
SAWORA-1986, TK-1985, TK-1987, TK-1989-A.
93
TK-1994, TK-1997.
94
TK-2004, VROM-2004.
95
RIVM-2002, TK-1997, VROM-2004.
96
TK-2004 en VROM-2004.
97
Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
98
RIVM-2015.
99
TK-2015.
91

92

30 | Nationaal Actieprogramma Radon

vastgesteld in de Europese richtlijn 2013/59/Euratom100. Met deze richtlijn zijn er voor de lidstaten van de
Europese Unie regels geïntroduceerd om de langetermijnrisico’s van blootstelling aan radon in het
binnenmilieu zoveel mogelijk te beperken en waar mogelijk te verminderen. Richtlijn 2013/59/Euratom
verplicht iedere lidstaat om een Nationaal Actieprogramma Radon op te stellen en referentie­niveaus101 voor
de radonconcentratie in woningen, in voor het publiek toegankelijke gebouwen en op werkplekken vast te
stellen.
Bij het aanbieden van de resultaten van de nationale meetcampagne in woningen heeft de Minister van
IenM in 2015 de Tweede Kamer geïnformeerd dat er, vanwege de relatief lage radonconcentraties in
Nederlandse woningen, een beperkt Nationaal Actieprogramma Radon zal worden opgesteld102. Met het
hier gepresenteerde Nationaal Actieprogramma Radon wordt het huidige radonbeleid ingevuld103.

100
101
102
103

Richtlijn 2013/59/Euratom.
Zie bijlage 3: Lijst met begripsomschrijvingen.
TK-2015.
TK-1994; TK-2004; TK-2015, TK-2018-B.

Nationaal Actieprogramma Radon | 31

Bijlage 2
Een kort overzicht van het risico- en
veiligheidsbeleid
Het radonbeleid werd ontwikkeld en uitgewerkt in een periode waarin tegelijktijdig belangrijke ontwik­
kelingen in het risico en veiligheidsbeleid plaatsvonden. In de jaren ’80 van de vorige eeuw vormde de
klassieke risicobenadering de grondslag voor de manier waarop met risico’s werd omgegaan104. De kern van
deze klassieke benadering is gericht op het kwantificeren van risico’s en om op basis daarvan maatregelen te
nemen of normen te stellen om de kans op schade en de gevolgen van schade zoveel mogelijk te beperken.
Risico’s werden op een generieke manier benaderd en de aanpak werd geregisseerd vanuit de overheid. In
de jaren ’90 van de vorige eeuw groeide het besef dat verschillende risico’s niet op een uniforme manier
kunnen worden aangepakt. Tevens werd duidelijk dat de verantwoordelijkheid voor het beheersen van
bepaalde maatschappelijke risico’s niet automatisch bij de (Rijks)overheid ligt. Ook het bedrijfsleven en
burgers hebben ieder een verantwoordelijkheid. Als het bedrijfsleven een (gedeeltelijke) verantwoorde­
lijkheid heeft bij het beheersen van risico’s dan kan het bedrijfsleven zelf de afweging en keuze maken van
de in te zetten uitvoeringsinstrumenten. Regelgeving door de overheid is niet nodig indien het adequaat
invullen van de verantwoordelijkheid door het bedrijfsleven ervoor zorgt dat de door de overheid vastge­
stelde maatschappelijke doelen worden gehaald. Wanneer burgers een eigen verantwoordelijkheid moeten
nemen dan dienen zij eerlijk en volledig te worden geïnformeerd over de risico’s en het handelingsper­
spectief. Door burgers actief te informeren en te betrekken worden zij gestimuleerd en gemotiveerd om zelf
maatregelen te nemen om het risico in hun situatie te beheersen. Dit risicobeleid is vastgelegd in de
beleidsnota ‘Nuchter Omgaan met Risico’s’105. Deze beleidsnota leidde tot de totstandkoming van kabinets­
visie ‘Nuchter Omgaan met Risico’s’106. De essentie van deze visie is dat:
• het politieke besluitvormingsproces transparant is;
• de verantwoordelijkheden van overheid, bedrijfsleven en burgers voor het oplossen van het probleem expliciet wordt
gemaakt;
• gevaren en risico’s van een activiteit worden gewogen tegen de maatschappelijke kosten en baten van die activiteit;
• de rol van de burger bij besluitvorming wordt versterkt;
• de mogelijke stapeling (cumulatie) van risico’s bij besluitvorming meegewogen worden.
Het afwegingskader voor risico- en veiligheidsvraagstukken is met de eindrapportage van het programma
“Bewust Omgaan met Veiligheid” recent geëvalueerd en geactualiseerd107. Het risico- en veiligheidsbeleid
bouwt voort op het risico- en veiligheidsbeleid dat zich de afgelopen decennia heeft ontwikkeld, waarbij de
nota ‘Nuchter Omgaan met Risico’s’ 108 een markeerpunt is.

104
105
106
107
108

TK-1989-B.
TK-2004, VROM-2004.
TK-2006.
TK-2018-A.
VROM-2004.

32 | Nationaal Actieprogramma Radon

Bijlage 3
Lijst met begripsomschrijvingen
bouwproduct: bouwproduct, als gedefinieerd in artikel 2 van de Verordening (EU) Nr. 305/2011 van het
Europese Parlement en de Raad van 9 maart 2011109, dat is gemaakt met grondstoffen uit de bodem.
burger: als gedefinieerd in Tabel 1 van de beleidsnota ‘Bewust omgaan met Veiligheid: Rode Draden’110: Lid
van de samenleving, inwoner van het land, persoon die burgerrechten geniet. De burger kan afhankelijk
van de context acteren en benaderd worden in verschillende rollen, individueel of collectief, bijvoorbeeld
als bewoner, reiziger, consument, werknemer, veroorzaker, slachtoffer, ervarings- of lekendeskundige.
parameterwaarde: als gedefinieerd in artikel 1 (2) van het Drinkwaterbesluit. Onder de definitie “parame­
terwaarde” wordt verstaan hetgeenonder dit begrip wordt verstaan in Richtlijn 2013/51/Euratom van de
Raad van 22 oktober 2013: de waarde van radioactieve stoffen in voor menselijke consumptie bestemd
water, waarboven de lidstaten nagaan of de aanwezigheid van radioactieve stoffen in voor menselijke
consumptie bestemd water een risico voor de menselijke gezondheid inhoudt waartegen moeten worden
opgetreden, en zij waar nodig maatregelen treffen om de waterkwaliteit te herstellen op een niveau dat
strookt met de vereisten voor de bescherming van de menselijke gezondheid tegen straling.
stralingsdosis: effectieve dosis als gedefinieerd in bijlage 2 van het Besluit basisveiligheidsnormen
stralings­bescherming.

De onderstaande begripsomschrijvingen zijn ontleend aan bijlage 1, behorend bij artikel 1.2. van het Besluit
basisveiligheidsnormen stralings­bescherming.

beschermingsmaatregelen: maatregelen in een bestaande situatie, niet zijnde remediëringsmaatregelen,
om doses te vermijden of te verminderen die anders in een bestaande blootstellingsituatie zouden
worden ontvangen.
bestaande blootstellingsituatie: blootstellingsituatie die al bestaat op het ogenblik dat een beslissing over
de controle ervan wordt genomen en die niet of niet langer dringende maatregelen vereist.
bouwmaterialen: voor de bouw bestemd product dat bedoeld is om blijvend te worden verwerkt in een
bouwwerk of delen ervan, en waarvan de prestaties gevolgen hebben voor de prestaties van het
bouwwerk met betrekking tot de blootstelling van de bewoners aan ioniserende straling.
maatregel: remediërende of beschermingsmaatregel.
radon: de isotoop Rn-222 en de dochternucliden van radon, waar passend.
radonconcentratie: jaargemiddelde van de radon activiteitsconcentratie uitgedrukt in eenheden becquerel
per kubieke meter (Bq/m3).
referentieniveau: waarde voor een effectieve dosis of equivalente dosis of voor een activiteitsconcentratie
in een radiologische noodsituatie of in een bestaande blootstellingsituatie waarvan overschrijding zoveel
mogelijk wordt voorkomen.

109
110

Verordening (EU) 305/2011.
TK-2018-A.

Nationaal Actieprogramma Radon | 33

remediëringsmaatregel: maatregelen in een bestaande blootstellingssituatie zoals de verwijdering van een
bron of de beperking van de grootte ervan in termen van activiteit of hoeveelheid, of de onderbreking
van blootstellingsroutes of de beperking van het effect ervan met het oog op het vermijden of beperken
van de doses die anders zouden worden ontvangen in een bestaande blootstellingsituatie.
thoron: isotoop Rn-220 en de dochternucliden van thoron, waar passend.

34 | Nationaal Actieprogramma Radon

Bijlage 4
Onderbouwing van de vastgestelde
referentie­niveaus voor de
radonconcentratie in het binnenmilieu
In het Besluit basisveiligheidsnormen stralings­bescherming zijn referentie­niveaus vastgesteld om verder
richting te geven aan de te bereiken optimalisatiedoelstellingen. Een referentieniveau mag niet gezien
worden als een strikte limiet of grenswaarde die niet mag worden overschreden. Overschrijding van de
gestelde referentiewaarde wordt echter wel als een ongepaste blootstelling gezien die zoveel als redelij­
kerwijs mogelijk dient te worden voorkomen. Indien alleen een landelijke gemiddelde radonconcentratie
als streefwaarde wordt gebruikt, zullen ongepaste blootstellingssituaties niet in alle gevallen worden
opgemerkt. Referentie­niveaus zijn normen die helpen bij de beoordeling van situaties en omstandigheden
met verhoogde radonconcentraties. Samengevat, referentie­niveaus hebben een belangrijke signalerende
functie en zijn een instrument om doelgericht en doelmatig invulling te geven aan de doelstellingen van
het Nationaal Actieprogramma Radon.
Anderzijds stopt het optimalisatieproces niet als de radonconcentratie binnenshuis lager is dan het
referentieniveau111. Daarom wordt naast het referentieniveau de gemiddelde concentratie als streefwaarde
gebruikt voor de beoogde voortzetting van de stand-still doelstelling. Streefwaarden voor de gemiddelde
radonconcentratie en referentie­niveaus zijn attributen van het Nationaal Actieprogramma Radon die niet
alleen bijdragen aan de collectieve bescherming van de bevolking tegen de gevaren van blootstelling aan
radon maar ook aan de bescherming van individuen tegen de blootstelling in het binnenmilieu aan ruim
hoger dan gemiddelde radonconcentraties.
Richtlijn 2013/59/Euratom schrijft voor dat iedere lidstaat een nationale referentiewaarde voor radon moet
vaststellen die niet hoger is dan 300 Bq/m3. Bij de vaststelling dient niet alleen rekening gehouden te
worden met de wetenschappelijke inzichten maar ook met de nationale en regionale omstandigheden.
Wetenschappelijke studies hebben laten zien dat de kans op longkanker aantoonbaar groter is bij
langdurige blootstelling aan radonconcentraties die hoger zijn dan 100 Bq/m3 112. De
Wereldgezondheidsorganisatie WHO beveelt, op basis van wetenschappelijke inzichten, aan om een
referentieniveau van 100 Bq/m3 te gebruiken113. De nationale meetcampagnes lieten zien dat de gemiddelde
radonconcentratie binnenshuis in Nederland met 16 Bq/m3 relatief laag is ten opzichte van het wereldwijde
gemiddelde van 45 Bq/m3 114. Met uitzondering van enkele specifieke werkplekken worden er in het
Nederlandse binnenmilieu geen radonconcentraties van meer dan 200 Bq/m3 aangetroffen115.
Hoewel de gemiddelde radonconcentratie in het Gelderse rivierengebied en Zuid-Limburg hoger is dan het
landelijke gemiddelde, is de conclusie dat er in Nederland beperkt sprake is van blootstellingssituaties
waarbij het radongehalte hoger is dan het referentieniveau van 100 Bq/m3 116. Er is, gelet op de aanbeve­
lingen van de WHO117en ICRP118 en de heersende nationale radonsituatie in Nederland, voor de radoncon­
centratie binnenshuis een referentieniveau van 100 Bq/m3 vastgesteld in het Besluit basisveiligheidsnormen
stralings­bescherming. Dit referentieniveau geldt zowel voor woningen en voor het publiek toegankelijke

111
112
113
114
115
116
117
118

ICRP-126, WHO-2009.
Gezondheidsraad-2007, WHO-2009.		
WHO-2009.
RIVM-2015, RIVM-2018.
RIVM-2015, RIVM-2018
TK-2015, TK-2018-B.
WHO-2009.
ICRP-126.

Nationaal Actieprogramma Radon | 35

gebouwen als ook voor werkplekken. Indien niet met redelijkerwijs haalbare maatregelen kan worden
voldaan aan het gestelde referentieniveau, kunnen door de verantwoordelijke Minister voor publiek
toegankelijke gebouwen119 en werkplekken120 hogere referentie­niveaus worden vastgesteld. Een aangepast
referentieniveau mag in elk geval niet hoger zijn dan 300 Bq/m3.

119
120

Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Deze brochure is een uitgave van:
Rijksoverheid
Postbus 00000 | 2500 aa Den Haag
t 0800 646 39 51 (ma t/m vrij 9.00 - 21.00 uur)
April 2021 | Publicatie-nr. 21401471