Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 705

Wijziging van de Wet op de Europese
ondernemingsraden in verband met de
uitvoering van richtlijn 2009/38/EG van het
Europees Parlement en de Raad van de Europese
Unie van 6 mei 2009 (PbEU 2009, L 122),
houdende herschikking van richtlijn 94/45/EG,
inzake de instelling van een Europese
ondernemingsraad of van een procedure in
ondernemingen of concerns met een
communautaire dimensie ter informatie en
raadpleging van de werknemers

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
I. Inleiding

1
Richtlijn 2009/38/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 6 mei 2009 inzake de instelling van een
Europese ondernemingsraad of van een
procedure in ondernemingen of concerns met
een communautaire dimensie ter informatie
en raadpleging van de werknemers (herschikking) (PbEU 2009, L 122) dient uiterlijk op
5 juni 2011 in nationale regelgeving te zijn
omgezet. Een transponeringstabel is
opgenomen in paragraaf III.5.
2
Richtlijn van de Raad van 22 september
1994 inzake de instelling van een Europese
ondernemingsraad of van een procedure in
ondernemingen of concerns met een
communautaire dimensie ter informatie en
raadpleging van de werknemers (PbEG 1994,
L 254), als uitgebreid tot het Verenigd Koninkrijk bij Richtlijn 97/74/EG van de Raad van
15 december 1997 (PbEU 1998, L 10) en als
aangepast bij Richtlijn 2006/109/EG van de
Raad van 20 november 2006 in verband met
de toetreding van Bulgarije en Roemenië
(PbEU 2006, L 363).

kst-32705-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Dit wetsvoorstel strekt tot uitvoering van de richtlijn inzake de instelling
van een Europese ondernemingsraad of van een procedure in ondernemingen of concerns met een communautaire dimensie ter informatie en
raadpleging van de werknemers (richtlijn 2009/38/EG1, hierna: «nieuwe
EOR-richtlijn»). Het betreft een herschikking, wat inhoudt dat in deze
nieuwe EOR-richtlijn enkele materiële wijzigingen in en de ongewijzigde
bepalingen van richtlijn 94/45/EG2 (hierna: «oude EOR-richtlijn») worden
samengebracht. De oude EOR-richtlijn wordt ingetrokken. De oude
EOR-richtlijn regelt de instelling van een Europese ondernemingsraad in
ondernemingen of concerns met een bepaalde grootte, indien daar om
wordt verzocht. Ook kan in overleg worden besloten om in plaats van een
Europese ondernemingsraad een andere procedure van informatie en
raadpleging van werknemers in te stellen. Waar in deze toelichting wordt
gesproken over een Europese ondernemingsraad, wordt ook de situatie
verstaan waarin een andere procedure van informatie en raadpleging van
werknemers is ingesteld. Alle lidstaten van de Europese Unie (hierna: EU)
dienen de nieuwe EOR-richtlijn om te zetten in nationaal recht. Deze
verplichting geldt ook voor de landen die deel uitmaken van de Europese
Economische Ruimte: Liechtenstein, Noorwegen en IJsland. In het
navolgende worden al deze landen tezamen aangeduid als: de betrokken
staten.
De implementatie van de nieuwe EOR-richtlijn leidt tot wijziging van de
Wet op de Europese ondernemingsraden (hierna: de wet). In het
wetsvoorstel zijn geen andere regels opgenomen dan voor de implementatie noodzakelijk zijn. Bij de implementatie wordt vanuit het oogpunt van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

1

consistentie van beleid en wetgeving zoveel mogelijk aangesloten bij de
gehanteerde terminologie in de huidige wet, de Wet op de ondernemingsraden en de Wet rol werknemers bij Europese rechtspersonen.
De betrokken staten hebben zich verbonden aan het streven om de
inwerkingtreding van de nationale maatregelen ter implementatie van de
nieuwe EOR-richtlijn gelijktijdig te laten plaatsvinden met ingang van
5 juni 2011. De reden hiervoor is gelegen in het feit dat de toepassing van
de wetgeving van een betrokken staat gevolgen heeft voor de rechten en
plichten van ondernemingen en werknemers in andere betrokken staten,
en in de omstandigheid dat ondernemingen gedurende een periode van
twee jaar na inwerkingtreding van de nieuwe EOR-richtlijn de
mogelijkheid hebben gekregen om op grond van de bestaande nationale
regelgeving over te gaan tot instelling van een Europese ondernemingsraad of tot herziening van de voorwaarden waaronder een
bestaande Europese ondernemingsraad functioneert.
In het algemene deel van deze toelichting wordt allereerst ingegaan op de
voorgeschiedenis en inhoud van de nieuwe EOR-richtlijn (hoofdstuk II).
Daarna wordt de wijze van omzetting in Nederlandse wetgeving op
hoofdpunten beschreven (hoofdstuk III). In hoofdstuk III is ook de
transponeringstabel opgenomen. Hoofdstuk IV omvat een beschrijving
van de bedrijfseffecten en de verwachte gevolgen voor de handhaving en
de belasting van de rechterlijke macht.
II. De nieuwe EOR-richtlijn
§ II.1. De voorgeschiedenis
In 1994 is, na een langdurig onderhandelingsproces, de oude EOR-richtlijn
tot stand gekomen. Zij strekte ertoe de informatieverstrekking aan en de
raadpleging van werknemers werkzaam bij multinationals met een
communautaire dimensie te verbeteren en in deze ondernemingen een
dialoog tot stand te brengen op Europees niveau in relatie tot de
volbrenging van de interne markt en het toenemende aantal besluiten dat
over grensoverschrijdende aangelegenheden wordt genomen. De oude
EOR-richtlijn is van toepassing op ondernemingen en concerns met een
communautaire dimensie. Dit zijn ondernemingen en concerns waarbij –
kort gezegd – in de betrokken staten gemiddeld ten minste duizend
werknemers werken en die zodanig over de betrokken staten zijn
verspreid dat er in ten minste twee betrokken staten elk gemiddeld ten
minste 150 werknemers werken. In 2007 vielen 2 257 bedrijven met 24
miljoen werknemers onder de reikwijdte van de oude EOR-richtlijn.
Hiervan was in 816 ondernemingen met 14,5 miljoen werknemers een
Europese ondernemingsraad opgericht.1 Dit betekent dat in circa een
derde van de beoogde ondernemingen een Europese ondernemingsraad
is opgericht, waardoor twee derde van de werknemers van die ondernemingen worden vertegenwoordigd.

1
Onderzoek van de European Trade Union
Institute (ETUI): «Benchmarking working
Europe 2007».

De oude EOR-richtlijn geeft de mogelijkheid tot oprichting van een
Europese ondernemingsraad of tot het overeenkomen van een andere
procedure van informatie en raadpleging van werknemers. Daartoe
onderhandelen de werknemersvertegenwoordigers en het hoofdbestuur
over een overeenkomst. Hierbij staat de autonomie van partijen voorop;
de oude EOR-richtlijn bevat nauwelijks eisen ten aanzien van de inhoud
van die overeenkomst. Onder meer wanneer de onderhandelingen niet tot
een overeenkomst leiden, zijn de zogenaamde subsidiaire bepalingen van
toepassing uit de wetgeving van de betrokken staat waar het hoofdbestuur is gevestigd. Zij schrijven de oprichting van een Europese onderne-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

2

mingsraad dwingend voor en bepalen over welke aangelegenheden de
werknemersvertegenwoordigers worden geïnformeerd en geraadpleegd.
In de praktijk blijkt dat verreweg de meeste onderhandelingen leiden tot
oprichting van een Europese ondernemingsraad. In een enkel geval wordt
een andere procedure van informatie en raadpleging van werknemers
overeengekomen. Het komt sporadisch voor dat onderhandelingen niet
tot een overeenkomst leiden en de subsidiaire bepalingen van toepassing
zijn.1
In de jaren na de totstandkoming is de werking van de oude EOR-richtlijn
regelmatig geëvalueerd. Overeenkomstig artikel 15 van de oude
EOR-richtlijn heeft de Europese Commissie (hierna: de Commissie), in
overleg met de betrokken staten en de sociale partners op Europees
niveau (hierna: «Europese sociale partners»), onderzoek gedaan naar de
wijze van toepassing van de oude EOR-richtlijn. Hiervan heeft de
Commissie in 2000 verslag uitgebracht.2 Naar aanleiding van enkele
tekortkomingen in de werking van de oude EOR-richtlijn in de praktijk,
heeft de Commissie de vraag naar de wenselijkheid van aanpassing van
de regelgeving overeenkomstig artikel 154 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie (artikel 138 van het oude Verdrag tot
oprichting van de Europese Gemeenschap) in twee rondes voorgelegd
aan Europese sociale partners. De eerste fase consultatie in 2004 leidde
niet tot een herziening van de oude EOR-richtlijn. Europese sociale
partners hebben toen wel gezamenlijk «good practices» op het gebied van
de Europese ondernemingsraden opgesteld.3 De tweede fase consultatie
startte in februari 2008. De Europese sociale partners hebben de
Commissie kenbaar gemaakt geen overeenkomst te willen sluiten tot
herziening van de oude EOR-richtlijn. Aangezien de pogingen om via
informatie-uitwisseling en good practices verbetering aan te brengen in
de situatie volgens de Commissie niet voldoende bleken, heeft zij zelf een
voorstel tot herschikking van de oude EOR-richtlijn uitgebracht. De nieuwe
EOR-richtlijn is vervolgens gebaseerd op artikel 153, eerste lid, onderdeel
e, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (artikel
137, eerste lid, onderdeel e, van het oude Verdrag tot oprichting van de
Europese Gemeenschap), dat bepaalt dat de Unie het optreden van de
lidstaten op het gebied van informatie en raadpleging van de werknemers
ondersteunt en aanvult. De nieuwe EOR-richtlijn beoogt bij te dragen tot
de inspanningen die de EU levert om alle burgers op evenwichtige wijze
profijt te laten trekken van de mondialisering in het kader van de
vernieuwde sociale agenda.4

1
Volgens de Impact assessment van de
Europese Commissie bij het voorstel voor de
onderhavige richtlijn (SEC (2008) 2 166, pagina
38) worden de subsidiaire bepalingen in circa
vijf ondernemingen toegepast.
2
COM(2000) 188.
3
Lessons learned on European Works
Councils, april 2005.
4
Mededeling van de Commissie: «Vernieuwde sociale agenda: kansen, toegang en
solidariteit in het Europa van de 21e eeuw»,
COM(2008) 412.
5
Vergelijk de Impact assessment van de
Europese Commissie bij het voorstel voor de
onderhavige richtlijn (SEC (2008) 2166),
pagina 8.

De Europese sociale partners hebben, onder indiening van enkele
gezamenlijke voorstellen tot aanpassing, hun steun uitgesproken voor het
voorstel. De Raad heeft deze voorstellen overgenomen vanwege het
belang van steun van de sociale partners bij dit onderwerp. Ook het
Europees Parlement stond in beginsel positief tegenover het voorstel tot
herschikking van de oude EOR-richtlijn, en heeft enkele amendementen
ingediend. Eind 2008 hebben Raad, Europees Parlement en Europese
sociale partners overeenstemming bereikt over het voorstel. De nieuwe
EOR-richtlijn is vervolgens in juni 2009 in werking getreden.
§ II.2. De doelstelling van de nieuwe EOR-richtlijn
De oude EOR-richtlijn had tot doel het verbeteren van het recht op
informatie en raadpleging van werknemers. Uit onderzoek blijkt dat zowel
bestuurders als werknemersvertegenwoordigers toegevoegde waarde
zien in de Europese ondernemingsraad. Een meerderheid van de
leidinggevenden in ondernemingen waarin een Europese ondernemingsraad is ingesteld, geeft bijvoorbeeld aan dat de voordelen van een
Europese ondernemingsraad opwegen tegen de kosten.5 Het stelt hen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

3

namelijk in staat om informatie over de bedrijfsstrategie en de reden voor
besluiten te communiceren naar werknemers, met name in tijden van
verandering.
Wel constateerde de Commissie een aantal knelpunten in de toepassing
van de oude EOR-richtlijn:
– bestaande Europese ondernemingsraden worden, met name bij
besluiten omtrent herstructurering van ondernemingen, niet altijd naar
behoren geïnformeerd en geraadpleegd. Daardoor kan het recht van
werknemers op transnationale informatie en raadpleging onvoldoende
effectief worden uitgeoefend;
– het aantal ondernemingen met een Europese ondernemingsraad is
relatief laag;
– op sommige punten is er rechtsonzekerheid die tot tekortkomingen bij
de toepassing van de oude EOR-richtlijn leidt en kosten en vertraging
met zich brengt. Dit speelt met name bij fusies en overnames en bij de
koppeling tussen informatieverstrekking en raadpleging op nationaal
en Europees niveau;
– er is onvoldoende samenhang tussen de verschillende richtlijnen
inzake informatieverstrekking aan en raadpleging van werknemers.
De Commissie is van mening dat de rol die Europese ondernemingsraden
zouden kunnen spelen bij het anticiperen op en omgaan met veranderingen hierdoor grotendeels onbenut blijft. Zonder maatregelen zullen
deze problemen volgens de Commissie in een context van verdergaande
internationalisering toenemen. Maatregelen zijn volgens de Commissie
ook nodig om de voltooiing van de interne markt, duurzaam concurrentievermogen en sociale samenhang te ondersteunen. De nieuwe EOR-richtlijn sluit aan bij artikel 27 van het Handvest van de grondrechten van de
EU: het beginsel van volledige eerbiediging van het recht van werknemers
en hun vertegenwoordigers om, in de gevallen en onder de voorwaarden
waarin het recht van de Unie en de nationale wetgevingen en praktijken
voorzien, de zekerheid te hebben dat zij op passende niveaus tijdig
worden geïnformeerd en geraadpleegd.
De hoofddoelstelling van de nieuwe EOR-richtlijn is daarom om Europese
ondernemingsraden in staat te stellen om ten volle hun rol te spelen in
het anticiperen op en omgaan met veranderingen en conform artikel 151
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (artikel 136
van het oude Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap) een
echte sociale dialoog te ontwikkelen binnen ondernemingen met een
communautaire dimensie. De modernisering van de oude EOR-richtlijn
beoogt:
– de effectiviteit van het recht van werknemers op transnationale
informatie en raadpleging te waarborgen;
– het aandeel ondernemingen met een Europese ondernemingsraad te
verhogen en het tegelijk mogelijk te maken dat bestaande overeenkomsten van kracht blijven;
– de problemen met de praktische toepassing van de oude EOR-richtlijn
op te lossen;
– rechtszekerheid te scheppen over een aantal bepalingen van de oude
EOR-richtlijn, met name betreffende het oprichten en functioneren van
Europese ondernemingsraden;
– de bestaande richtlijnen inzake informatieverstrekking aan en
raadpleging van werknemers beter op elkaar af te stemmen.
De herschikking gaat gepaard met niet-regelgevende maatregelen van de
Commissie. Wetgeving zal immers slechts in beperkte mate bijdragen aan
de bewustmaking van de betrokkenen over de verbetering van de
informatieverstrekking aan en de raadpleging van de werknemers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

4

In artikel 1, tweede lid, van de nieuwe EOR-richtlijn is als leidend principe
opgenomen dat regelingen omtrent de informatieverstrekking aan en
raadpleging van de werknemers een «nuttige werking» waarborgen en
een doeltreffende besluitvorming in de onderneming of het concern
mogelijk maken. Met andere woorden: de vertegenwoordigers van de
werknemers worden effectief bij de besluitvorming betrokken. De
informatie aan en raadpleging van de werknemers maakt het daarom
mogelijk tijdig een advies aan het bestuur uit te brengen, zonder dat het
aanpassingsvermogen van de onderneming daardoor in het gedrang
komt. Hoewel het de partijen binnen de onderneming vrij staat te bepalen
hoe de procedure omtrent informatie aan en raadpleging van de
werknemers wordt vormgegeven, dient de gekozen oplossing te voldoen
aan bovenstaand principe. Dit principe ligt ook ten grondslag aan de wet.
§ II.3. De inhoud van de nieuwe EOR-richtlijn op hoofdpunten
In de nieuwe EOR-richtlijn zijn zowel ongewijzigde bepalingen van de
oude EOR-richtlijn als materieel gewijzigde bepalingen van de oude
EOR-richtlijn opgenomen. Hieronder zal worden ingegaan op de belangrijkste wijzigingen die in de nieuwe EOR-richtlijn zijn aangebracht ten
opzichte van de oude EOR-richtlijn.
Gegevens benodigd voor de opening van onderhandelingen over de
oprichting van een Europese ondernemingsraad
De nieuwe EOR-richtlijn verduidelijkt de verantwoordelijkheden bij het
verstrekken van de benodigde gegevens voor de opening van onderhandelingen en de oprichting van een Europese ondernemingsraad. De
nieuwe EOR-richtlijn maakt duidelijk dat het bestuur verplicht is om de
benodigde gegevens te verkrijgen en te verschaffen aan de werknemers.
Het betreft met name gegevens over de structuur van het concern en het
personeelsbestand. Hierdoor wordt de nieuwe EOR-richtlijn in lijn
gebracht met de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie.1
Werknemers en hun vertegenwoordigers kunnen op grond van de
bedoelde gegevens beoordelen of een verzoek tot oprichting van een
Europese ondernemingsraad kans van slagen heeft.

1

C-62/99 Bofrost, C-440/00 Kühne & Nagel,
C-349/01 ADS Anker GmbH.
Richtlijn 2002/14/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 11 maart 2002 tot
vaststelling van een algemeen kader
betreffende de informatie en de raadpleging
van de werknemers in de Europese Gemeenschap; Richtlijn 1998/59/EG van de Raad van
20 juli 1998 betreffende de aanpassing van de
wetgevingen van de lidstaten inzake collectief
ontslag; Richtlijn 2001/23/EG van de Raad van
12 maart 2001 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten
betreffende het behoud van rechten van de
werknemers bij overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen; Richtlijn 2001/86/EG
van de Raad van 8 oktober 2001 tot aanvulling
van het statuut van de Europese vennootschap met betrekking tot de rol van de
werknemers; Richtlijn 2003/72/EG van de Raad
van 22 juli 2003 tot aanvulling van het statuut
van de Europese coöperatieve vennootschap
met betrekking tot de rol van de werknemers.
2

Definities
In de nieuwe EOR-richtlijn wordt een definitie van «informatie» geïntroduceerd. Ook wordt de definitie van «raadpleging» aangevuld. Hierdoor
worden de definities in lijn gebracht met die uit overige richtlijnen
betreffende informatie aan en raadpleging van werknemers.2
Naar aanleiding van de constatering dat Europese ondernemingsraden in
de praktijk niet altijd tijdig worden geïnformeerd en geraadpleegd, wordt
in de nieuwe EOR-richtlijn aandacht besteed aan het tijdstip waarop
informatie wordt verstrekt of werknemers(vertegenwoordigers) worden
geraadpleegd. Informatie wordt op een zodanig tijdstip verstrekt dat
werknemersvertegenwoordigers een grondig oordeel kunnen vormen
over de eventuele gevolgen van een voorgenomen maatregel. Zij worden
in staat gesteld om, desgewenst, raadpleging voor te bereiden met het
hoofdbestuur of een ander passender bestuursniveau van de onderneming of het concern. En werknemersvertegenwoordigers worden op
een zodanig tijdstip geraadpleegd dat zij in staat zijn om op basis van de
verstrekte informatie over de voorgestelde maatregelen binnen een
redelijke termijn een advies uit te brengen waarmee rekening kan worden
gehouden bij het nemen van een besluit in de onderneming of het
concern.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

5

Bevoegdheid van de Europese ondernemingsraad in grensoverschrijdende (transnationale) aangelegenheden
In de praktijk is niet altijd duidelijk wanneer een aangelegenheid binnen
de bevoegdheid valt van de Europese ondernemingsraad en wanneer een
nationaal medezeggenschapsorgaan bevoegd is. Daarom vermeldt de
nieuwe EOR-richtlijn dat een Europese ondernemingsraad bevoegd is in
grensoverschrijdende aangelegenheden, en wordt verduidelijkt wat
hieronder wordt verstaan. Een aangelegenheid wordt als grensoverschrijdend beschouwd als zij van belang is voor de hele onderneming of
het hele concern of voor ondernemingen of vestigingen in ten minste
twee betrokken staten. Elementen die kunnen worden meegenomen in de
overweging of een aangelegenheid grensoverschrijdend is, zijn het aantal
betrokken staten waarvoor de aangelegenheid van belang is, het
betrokken besluitvormingsniveau, en het belang van de aangelegenheid
voor het Europese personeelsbestand gegeven de omvang van de
mogelijke gevolgen van het voorgenomen besluit.
Koppeling tussen informatieverstrekking en raadpleging op nationaal en
Europees niveau
In de praktijk bestaat soms onduidelijkheid over de samenloop van
informatieverstrekking aan en raadpleging van werknemersvertegenwoordigers op Europees en nationaal niveau. De nieuwe EOR-richtlijn bepaalt
daarom dat hierover bij voorkeur in de overeenkomst over het functioneren van de Europese ondernemingsraad afspraken worden gemaakt.
Informatieverstrekking aan en raadpleging van werknemers op Europees
en nationaal niveau kunnen zo beter op elkaar worden afgestemd. Voor
het geval een dergelijke bepaling ontbreekt in de overeenkomst, wordt in
de wetgeving van de betrokken staten bepaald dat beide niveaus zoveel
mogelijk gelijktijdig worden betrokken wanneer bepaalde belangrijke
beslissingen worden overwogen.
De rol van de vakbonden
De rol van de (Europese) werknemersorganisaties wordt expliciet erkend,
met name als mogelijke deskundigen die de werknemersvertegenwoordigers kunnen bijstaan bij bijvoorbeeld het opstellen van een overeenkomst over de Europese ondernemingsraad.
Recht op scholing
De nieuwe EOR-richtlijn introduceert een recht op scholing met behoud
van salaris voor leden van de bijzondere onderhandelingsgroep en de
Europese ondernemingsraden. In de praktijk wordt dit vaak al aangeboden door ondernemingen.1
Heronderhandelingsplicht bij ingrijpende wijzigingen in de bedrijfsstructuur
De nieuwe EOR-richtlijn schrijft voor dat de overeenkomst over de
Europese ondernemingsraad wordt aangepast in het geval van ingrijpende wijzigingen in de bedrijfsstructuur, zoals een fusie of overname.
Hiermee wordt onduidelijkheid over de aanpassing van overeenkomsten
en overgangsperiodes tijdens deze ingrijpende herstructureringen
voorkomen.

1
Vergelijk de door de Commissie uitgevoerde
Impact assessment, waaruit blijkt dat 80% van
de werknemersvertegenwoordigers reeds
training en scholing wordt aangeboden.

Subsidiaire bepalingen
De subsidiaire bepalingen regelen de verplichte instelling van een
Europese ondernemingsraad, die moet worden geïnformeerd en
geraadpleegd over de daarin opgenomen onderwerpen. Ook is hierin
bepaald dat de Europese ondernemingsraad een met redenen omkleed
antwoord op zijn eventuele adviezen kan krijgen. De subsidiaire
bepalingen zijn van toepassing wanneer partijen hiertoe besluiten, indien
het hoofdbestuur niet binnen zes maanden nadat werknemers(vertegen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

6

woordigers) hierom hebben verzocht aangeeft te zullen onderhandelen, of
indien het hoofdbestuur en de bijzondere onderhandelingsgroep niet
binnen drie jaar een overeenkomst hebben gesloten.
Hoewel het, zoals hiervoor is opgemerkt, in de praktijk weinig voorkomt
dat via onderhandelingen geen overeenstemming over een Europese
ondernemingsraad wordt bereikt en men terugvalt op de subsidiaire
bepalingen, kunnen deze aanpassingen een belangrijke rol spelen. Zij zijn
vaak een leidraad bij de (her)onderhandelingen over een overeenkomst
over de Europese ondernemingsraad.
Overgangsrecht
Zoals eerder opgemerkt is in circa een derde van de ondernemingen die
vallen onder de (ongewijzigde) reikwijdte van de oude EOR-richtlijn, ook
daadwerkelijk een Europese ondernemingsraad ingesteld. Op verzoek van
Europese sociale partners bevat de nieuwe EOR-richtlijn overgangsrecht
voor een tweetal situaties. Ten eerste zijn ondernemingen die reeds vóór
inwerkingtreding van de huidige wet op vrijwillige basis een overeenkomst hadden gesloten ten aanzien van informatieverstrekking aan en
raadpleging van werknemers over grensoverschrijdende aangelegenheden uitgezonderd. Met uitzondering van de heronderhandelingsplicht
zijn op deze ondernemingen geen wettelijke voorschriften van toepassing.
Ten tweede hoeven overeenkomsten die tussen het moment waarop de
nieuwe EOR-richtlijn in werking is getreden en het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet worden ondertekend of herzien niet te voldoen aan
de nieuwe voorschriften. Dit om te stimuleren dat het aantal ondernemingen met een Europese ondernemingsraad toeneemt. De betreffende
overeenkomsten dienen wel te voorzien in informatieverstrekking aan en
raadpleging van werknemers over grensoverschrijdende aangelegenheden. Overigens is het ook mogelijk om overeenkomsten die vóór
inwerkingtreding van de nieuwe EOR-richtlijn (juni 2009) zijn gesloten op
basis van de huidige wet te verlengen, mits dit uitdrukkelijk is overeengekomen vóór de datum van inwerkingtreding van de nieuwe EOR-richtlijn
(5 juni 2011).
III. De implementatie van de nieuwe EOR-richtlijn
§ III.1. Uitgangspunten
Ook Nederlandse ondernemingen opereren steeds meer in internationaal
verband. De interne Europese markt maakt dit ook binnen Europa
gemakkelijker. De Europese en de Nederlandse economie profiteren
hiervan. Hierbij is het wel van belang dat bedrijven de werknemers
betrekken bij de besluitvorming, met name als het gaat om besluiten die
voor hen relevant zijn. Zo wordt het draagvlak voor besluiten vergroot.
Bovendien komt het overleg ten goede aan de sociale samenhang. De
Europese ondernemingsraden zijn al jaren een voorbeeld van deze sociale
dialoog op het Europese besluitvormingsniveau. De nieuwe EOR-richtlijn
verbetert de effectiviteit van de Europese ondernemingsraden, wat in het
voordeel is van zowel de ondernemingen als hun werknemers.

1
S. Stoop e.a., De Europese ondernemingsraad en de Nederlandse medezeggenschap,
2008, onderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Ruim honderd ondernemingen of concerns met een communautaire
dimensie die hun hoofdbestuur in Nederland hebben vallen onder de
(ongewijzigde) reikwijdte van de oude EOR-richtlijn. Hiervan is bij 49
ondernemingen of concerns een Europese ondernemingsraad ingesteld
(cijfers 2008).1 Ook zijn de bepalingen in de oude EOR-richtlijn van belang
voor werknemers die in Nederland werkzaam zijn bij ondernemingen of
concerns waarvan het hoofdbestuur in een andere betrokken staat is
gevestigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

7

Bij de implementatie van de oude EOR-richtlijn zijn twee sets van
verplichtingen in de wet opgenomen. De eerste is gericht op de op
Nederlands grondgebied gevestigde hoofdbesturen van multinationals.
De tweede is gericht op de op Nederlands grondgebied gevestigde
plaatselijke besturen van vestigingen of dochterondernemingen van
multinationals met een communautaire dimensie. Deze indeling blijft
gehandhaafd.
Het kabinet ziet de oude en nieuwe EOR-richtlijn als aanvulling op en
ondersteuning van de in de Wet op de ondernemingsraden verankerde
medezeggenschap van werknemers in ondernemingen.
§ III.2. Verhouding tot de Wet op de ondernemingsraden en de Wet rol
werknemers bij Europese rechtspersonen
De Wet op de ondernemingsraden voorziet in informatie-, raadplegingsen instemmingsrechten voor werknemers in ondernemingen die in
Nederland zijn gevestigd. De Wet op de ondernemingsraden is echter
territoriaal begrensd, wat inhoudt dat werknemers van die onderneming
die buiten Nederland werkzaam zijn, hieraan geen rechten kunnen
ontlenen. Ook is de invloed van de betreffende werknemersvertegenwoordigers begrensd tot besluiten die door het ondernemingsbestuur in
Nederland worden genomen. De wet strekt ertoe een orgaan voor
werknemersvertegenwoordiging tot stand te brengen op Europees
niveau. Hierdoor kan invloed worden uitgeoefend op besluiten die op
Europees niveau worden genomen.
Een van de verschillen tussen de nationale en Europese regelgeving op
het gebied van medezeggenschap, is dat de laatste uitgaat van het
zogenaamde contractmodel. De Europese regelgeving geeft voorrang aan
onderhandelingen op ondernemingsniveau over de wijze waarop
werknemers worden geïnformeerd en geraadpleegd. Indien – kort gezegd
– dergelijke onderhandelingen niet tot een overeenkomst leiden, gelden
de subsidiaire bepalingen van de wetgeving van de betrokken staat waar
het hoofdbestuur is gevestigd. Dit model wordt ook in de nieuwe
EOR-richtlijn behouden. Daardoor bestaat flexibiliteit om het functioneren,
de concrete procedures en de bevoegdheden van de Europese ondernemingsraad aan te passen aan de specifieke omstandigheden in de
onderneming. Wel zijn de bepalingen omtrent informatieverstrekking aan
en raadpleging van werknemers uit de nieuwe EOR-richtlijn beter
afgestemd op overige relevante Europese richtlijnen. Met betrekking tot
de definities van «informatie» en «raadpleging» en de samenstelling van
de bijzondere onderhandelingsgroep, wordt daarom ook bij de implementatie zo veel mogelijk rekening gehouden met de gehanteerde terminologie in de Wet rol werknemers bij Europese rechtspersonen.
§ III.3. De hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De omzetting van de nieuwe EOR-richtlijn in de Wet op de Europese
ondernemingsraden wordt beperkt tot de bepalingen die ten opzichte van
de oude EOR-richtlijn materieel zijn gewijzigd. De ongewijzigde
bepalingen van de oude EOR-richtlijn zijn reeds geïmplementeerd. De
nieuwe EOR-richtlijn heeft niet tot gevolg dat artikelen uit de WEOR die de
implementatie zijn van de oude EOR-richtlijn aanpassing behoeven.
Artikel I omvat de voorgestelde wijzigingen in de wet, naar aanleiding van
de herschikking van de oude EOR-richtlijn. Voorgesteld wordt de
bestaande systematiek van de wet te handhaven. Aan Hoofdstuk 1 van de
wet worden enkele algemene bepalingen toegevoegd. Het betreft
bijvoorbeeld de definities van informatieverstrekking en raadpleging en
de faciliteiten van de werknemersvertegenwoordigers. De algemene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

8

bepalingen zijn van toepassing op alle procedures van informatieverstrekking en raadpleging van werknemers die op grond van deze wet
worden ingesteld, dus zowel wanneer een overeenkomst wordt gesloten
over de instelling van een Europese ondernemingsraad of een andere
procedure van informatieverstrekking en raadpleging van werknemers, als
wanneer een Europese ondernemingsraad wordt ingesteld conform de
subsidiaire bepalingen van de wet. De wijzigingen die betrekking hebben
op verplichtingen voor ondernemingen waarvan het hoofdbestuur in
Nederland is gevestigd, worden opgenomen in Hoofdstuk 2 van de wet.
Hieronder vallen ook de wijzigingen in de subsidiaire bepalingen, die van
toepassing zijn wanneer geen overeenstemming wordt bereikt over een
overeenkomst betreffende een Europese ondernemingsraad. Er zijn geen
wijzigingen aangebracht in Hoofdstuk 3 van de wet, dat van toepassing is
wanneer het hoofdbestuur van de onderneming buiten Nederland is
gevestigd. Het overgangsrecht wordt opgenomen in Hoofdstuk 4 van de
wet. Artikel II regelt de inwerkingtreding van de wet.
§ III.4. Procedurele aspecten
Consultatiereacties
Zoals in § II.1 uiteen is gezet zijn Europese sociale partners nauw
betrokken geweest bij het proces van totstandkoming van de nieuwe
EOR-richtlijn. Vanwege de rol die zij spelen bij de toepassing van de
nieuwe EOR-richtlijn in de praktijk en het belang van een zo effectief
mogelijke rol van Europese ondernemingsraden, zijn ook in alle betrokken
staten sociale partners op nationaal niveau betrokken bij de implementatie. Ten behoeve van de implementatie van de nieuwe EOR-richtlijn in de
Wet op de Europese ondernemingsraden is daarom advies gevraagd aan
de Stichting van de Arbeid. Naar aanleiding van de opmerkingen is het
wetsvoorstel op enkele punten aangepast:
– Waar mogelijk zijn de suggesties van de Stichting om bij de implementatie in de wet zo dicht mogelijk bij de tekst van de nieuwe EORrichtlijn te blijven overgenomen. Dit met inachtneming van het belang
van goede en consistente wetgeving.
– Artikel 4, negende lid, en artikel 7 spraken eerst van «informatie» die
benodigd is voor de opening van onderhandelingen. De term
«informatie» is hier vervangen door de term «gegevens», om
verwarring met de definitie van informatieverstrekking in artikel 1 van
het voorstel te voorkomen.
– In artikel 7, tweede lid, van het wetsvoorstel is duidelijk gemaakt dat
slechts «belangrijke» wijzigingen in de gegevens aan de bijzondere
onderhandelingsgroep gemeld worden. Dit om te voorkomen dat dit
artikellid van toepassing is bij elke personeelswisseling.
– In de artikelen 9 en 16 van het conceptwetsvoorstel was opgenomen
dat door de bijzondere onderhandelingsgroep of Europese ondernemingsraad ingesteld op basis van de subsidiaire bepalingen geen
besluiten kunnen worden genomen wanneer de samenstelling niet is
aangepast conform de wijzigingen in de structuur van de onderneming. Aangezien dit de voortgang van het besluitvormingsproces in de
bijzondere onderhandelingsgroep of Europese ondernemingsraad – en
daarmee in de onderneming – voor langere tijd kan ophouden, is deze
bepaling geschrapt.
– Er is duidelijker aangegeven wat het onderscheid is tussen een
«andere procedure van informatie verstrekking en raadpleging van
werknemers» en de overeenkomsten die zijn gesloten in ondernemingen waarop het overgangsrecht van toepassing is.
– Op enkele punten is de artikelsgewijze toelichting uitgebreid of
aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

9

Niet alle suggesties hebben tot wijziging van het concept geleid. Dit is met
name het geval ten aanzien van reeds geïmplementeerde artikelen of
onderwerpen die niet worden geregeld in de nieuwe EOR-richtlijn. Ook
zijn enkele onderwerpen uit de nieuwe EOR-richtlijn al in voldoende mate
in de huidige wet geregeld en leiden dus niet tot wijzigingen. Dit geldt
bijvoorbeeld voor het in artikel 10, vierde lid, van de nieuwe EOR-richtlijn
opgenomen recht op scholing met behoud van salaris voor leden van de
bijzondere onderhandelingsgroep en de Europese ondernemingsraad.
Artikel 4, derde lid, van de huidige wet bevat reeds een dergelijk recht
voor Nederlandse werknemersvertegenwoordigers. De kosten van
scholing komen ten laste van de werkgever. Er is overwogen om
daarnaast een bepaling op te nemen die regelt dat communautaire
ondernemingen of groepen met hoofdbestuur in Nederland ervoor
verantwoordelijk zijn dat alle leden van een bijzondere onderhandelingsgroep of Europese ondernemingsraad – dus ook de buitenlandse –
scholing krijgen aangeboden. Hier is niet voor gekozen, aangezien het
voldoende is als betrokken staten dit regelen voor de werknemersvertegenwoordigers uit hun land. Bovendien blijkt uit onderzoek1 dat in veel
overeenkomsten scholing is bedongen voor buitenlandse werknemersvertegenwoordigers.
Artikel 11 van de nieuwe EOR-richtlijn bepaalt dat er administratieve of
gerechtelijke procedures open dienen te staan om naleving van de in de
nieuwe EOR-richtlijn opgenomen verplichtingen te vorderen. Hoewel dit
artikel ongewijzigd is ten opzichte van de oude EOR-richtlijn, vult
overweging 36 bij de nieuwe EOR-richtlijn aan dat betrokken staten
voorzien in effectieve en afschrikkende sancties die in verhouding staan
tot de ernst van de overtreding. Dit leidt niet tot wijzigingen in de Wet op
de Europese ondernemingsraden, aangezien artikel 5 aan iedere belanghebbende reeds de mogelijkheid biedt om naleving van de wet of de
gesloten overeenkomst te verzoeken bij de ondernemingskamer van het
gerechtshof te Amsterdam. De wet legt met name verplichtingen op aan
het (hoofd)bestuur van ondernemingen, maar ook de naleving van de –
conform artikel 10, tweede lid, van de nieuwe EOR-richtlijn – in artikel 4,
achtste lid, nieuw opgenomen plicht van de leden van de Europese
ondernemingsraad om de overige werknemers(vertegenwoordigers) van
het concern te informeren over de inhoud en resultaten van de gehouden
informatie- en raadplegingsprocedures kan voor de ondernemingskamer
worden gevorderd. De ondernemingskamer kan een bevel tot naleving
van de wet met een dwangsom versterken. De naleving van artikel 4 van
de wet kan worden gevorderd bij de bevoegde kantonrechter, aangezien
dit een rechtsvordering inzake een arbeidsovereenkomst betreft. De
bestaande voorziening is derhalve afdoende.

1
S. Stoop e.a., De Europese ondernemingsraad en de Nederlandse medezeggenschap,
2008, onderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
pag. 14–15.
2
Deze conclusies zijn gepubliceerd op de
website van de Europese Commissie.

De Brusselse deskundigenwerkgroep
De Commissie heeft kort na de definitieve aanvaarding van de nieuwe
EOR-richtlijn een deskundigenwerkgroep opgericht ter coördinatie van de
implementatie daarvan in de betrokken staten. Zulks met name om
eventuele tegenstrijdigheden tussen de verschillende nationale stelsels te
voorkomen bij de omzetting van bepalingen met een grensoverschrijdend
karakter. De werkgroep werd voorgezeten door een vertegenwoordiger
van de Commissie en bestond voor het overige vooral uit ambtenaren die
in de betrokken staten direct bij de omzetting van de nieuwe EOR-richtlijn
betrokken zijn. Ook Nederland heeft deelgenomen aan de besprekingen
van die werkgroep die hebben geleid tot een reeks van voor de omzetting
nuttige conclusies.2 Overigens zijn deze niet bindend voor de betrokken
staten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

10

§ III.5. Transponeringstabel
In de onderstaande transponeringstabel is voor de artikelen van de
nieuwe EOR-richtlijn aangegeven hoe ze in dit wetsvoorstel worden
geïmplementeerd, danwel, op welke wijze ze reeds geïmplementeerd zijn.
Voor geen van de nieuw te implementeren artikelen geldt dat er beleidsruimte is in de implementatie. Er is dan ook geen aparte kolom hiervoor
opgenomen in de tabel.
Transponeringstabel bij richtlijn 2009/38/EG van het Europees Parlement en de Raad
van de Europese Unie (PbEU 2009 L 122) van 6 mei 2009, houdende herschikking van
richtlijn 94/45/EG
Bepaling EU-rechtshandeling

Bepaling in implementatieregeling of in bestaande
regelgeving; toelichting indien niet geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft.

Artikel 1, eerste lid
Artikel 1, tweede lid, eerste zin
Artikel 1, tweede lid, tweede zin
Artikel 1, derde lid
Artikel 1, vierde lid
Artikel 1, vijfde lid

Naar aard geen implementatie noodzakelijk
Reeds geïmplementeerd in hoofdstuk 2, WEOR
Naar aard geen implementatie noodzakelijk
Artikel 1, eerste lid, onderdelen g en h, WEOR
Artikel 1, eerste lid, onderdeel e, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 1, eerste lid, onderdeel c
en artikel 2, eerste lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in hoofdstuk 2, WEOR
Naar aard geen implementatie noodzakelijk
Reeds geïmplementeerd in artikel 1, eerste lid, onderdeel c,
WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 1, eerste lid, onderdeel d,
WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 1, eerste lid, onderdeel d,
WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 3, tweede lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 1, eerste lid, onderdeel e
(wordt nu verletterd tot f), WEOR
Artikel 1, eerste lid, onderdeel g, WEOR
Artikel 1, eerste lid, onderdeel h, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 8, eerste lid, en artikel 15,
WEOR
Reeds geïmplementeerd in hoofdstuk 2, paragraaf 2, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 3, eerste lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 2, eerste lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 2, tweede en vierde lid,
WEOR
Artikel 2, vijfde lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 2, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 2, zesde lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 2, zevende lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 8 en artikel 15, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 2, tweede en derde lid,
WEOR
Artikel 4, negende lid, en artikel 7, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 8, eerste en tweede lid,
WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 9, tweede lid, en
artikel 10, WEOR
Artikel 9, eerste lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 4, negende lid (dit wordt
het tiende lid), en artikel 14, eerste lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 8, eerste lid, WEOR
Artikel 4, derde lid, artikel 11, eerste lid, en artikel 12, eerste
lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 8, derde lid, artikel 11,
tweede lid, artikel 13, tweede lid, en artikel 15, onderdeel b, ,
WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 12, tweede lid, WEOR
Naar aard geen implementatie noodzakelijk
Reeds geïmplementeerd in artikel 11, derde en zesde lid,
WEOR
Artikel 11, derde lid, onderdeel b, WEOR
Artikel 11, derde lid, onderdeel e, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 11, derde lid, onderdeel e
(dit wordt onderdeel f), WEOR

Artikel 1, zesde lid
Artikel 1, zevende lid
Artikel 2, eerste lid, onderdeel a
Artikel 2, eerste lid, onderdeel b
Artikel 2, eerste lid, onderdeel c
Artikel 2, eerste lid, onderdeel d
Artikel 2, eerste lid, onderdeel e
Artikel 2, eerste lid, onderdeel f
Artikel 2, eerste lid, onderdeel g
Artikel 2, eerste lid, onderdeel h
Artikel 2, eerste lid, onderdeel i
Artikel 2, tweede lid
Artikel 3, eerste en tweede lid
Artikel 3, derde lid
Artikel 3, vierde lid
Artikel 3, vijfde lid
Artikel 3, zesde lid
Artikel 3, zevende lid
Artikel 4, eerste lid
Artikel 4, tweede en derde lid
Artikel 4, vierde lid
Artikel 5, eerste lid
Artikel 5, tweede lid, onderdeel a
Artikel 5, tweede lid, onderdeel b
Artikel 5, tweede lid, onderdeel c
Artikel 5, derde lid
Artikel 5, vierde lid
Artikel 5, vijfde lid

Artikel 5, zesde lid
Artikel 6, eerste lid
Artikel 6, tweede lid, onderdeel a
Artikel 6, tweede lid, onderdeel b
Artikel 6, tweede lid, onderdeel c
Artikel 6, tweede lid, onderdeel d

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

11

Bepaling EU-rechtshandeling

Bepaling in implementatieregeling of in bestaande
regelgeving; toelichting indien niet geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft.

Artikel 6, tweede lid, onderdeel e
Artikel 6, tweede lid, onderdeel f

Artikel 11, derde lid, onderdeel h, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 11, derde lid, onderdeel f
(dit wordt onderdeel g), WEOR
Artikel 11, zesde lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 11, vierde en vijfde lid,
WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 15, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 13, derde lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 15, WEOR
Reeds geïmplementeerd in hoofdstuk 2, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 4, vierde en zesde lid,
WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 11, zevende lid, en
artikel 19, vijfde lid (dit wordt het zesde lid), WEOR
Naar aard geen implementatie noodzakelijk
Naar aard geen implementatie noodzakelijk
Artikel 4, derde lid, WEOR
Artikel 4, achtste lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 4, eerste, derde, zevende
en achtste (dit wordt vernummerd tot het negende lid) lid,
WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 4, derde lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd door de totstandkoming van de
WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 5, WEOR
Naar aard geen implementatie noodzakelijk
Artikel 11, derde lid, onderdeel e, WEOR
Artikel 11, achtste lid, WEOR
Naar aard geen implementatie noodzakelijk
Naar aard geen implementatie noodzakelijk
Artikel 14a, WEOR
Artikel 24, WEOR
Naar aard geen implementatie noodzakelijk

Artikel 6, tweede lid, onderdeel g
Artikel 6, derde lid
Artikel 6, vierde lid
Artikel 6, vijfde lid
Artikel 7, eerste lid
Artikel 7, tweede lid
Artikel 8, eerste lid
Artikel 8, tweede lid
Artikel 8, derde lid
Artikel 9
Artikel 10, eerste lid
Artikel 10, tweede lid
Artikel 10, derde lid

Artikel 10, vierde lid
Artikel 11, eerste lid
Artikel 11, tweede en derde lid
Artikel 12, eerste lid
Artikel 12, tweede lid
Artikel 12, derde lid
Artikel 12, vierde lid
Artikel 12, vijfde lid
Artikel 13
Artikel 14
Artikelen 15 tot en met 19
Bijlage
Artikel 1, onderdeel a
Artikel 1, onderdeel b
Artikel 1, onderdeel c
Artikel 1, onderdeel d
Artikel 2
Artikel 3
Artikel 4
Artikel 5

Artikel 1, derde lid, onderdeel g, en artikel 19, eerste en
derde lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 16, derde lid (dit wordt
vernummerd tot het tweede lid), en artikel 17, WEOR
Artikel 16, eerste en derde lid, WEOR
Artikel 18, tweede en derde lid, WEOR
Artikel 19, vierde lid, WEOR
Artikel 19, tweede en vijfde lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 19, zesde (dit wordt
vernummerd tot het zevende lid) en achtste lid, WEOR
Reeds geïmplementeerd in artikel 19, zevende lid, WEOR (dit
wordt verplaatst naar artikel 4, achtste lid, WEOR)

IV. Bedrijfseffecten, handhaving en belasting rechterlijke macht
§ IV.1. Effecten bedrijfsleven; administratieve lasten en nalevingskosten
Aangezien het wetsvoorstel niet verplicht tot het ter beschikking stellen
van informatie aan de overheid, is er geen sprake van administratieve
lasten voor het bedrijfsleven. Ook kent het wetsvoorstel geen budgettaire
gevolgen. Het voorstel zal wel leiden tot enige nalevingskosten voor
bedrijven. De belangrijkste aspecten die daar aan bijdragen zijn:
– de heronderhandelingsverplichting bij ingrijpende wijzigingen in de
bedrijfsstructuur;
– de verplichting voor leden van de Europese ondernemingsraad en de
werknemersvertegenwoordigers bij een andere procedure van
informatie en raadpleging om werknemers op nationaal niveau in te
lichten over de gevoerde informatie- en raadplegingsprocedures;
– de verplichting voor hoofdbesturen om werknemers actief te voorzien
van gegevens benodigd voor de opening van onderhandelingen als zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

12

als gevolg van geografische spreiding en aantallen werknemers vallen
onder de reikwijdte van de nieuwe EOR-richtlijn.
Het scholingsrecht zoals in de nieuwe EOR-richtlijn is opgenomen leidt
voor Nederlandse bedrijven niet tot extra kosten, aangezien dit reeds in de
huidige wet is geregeld.
De extra kosten van dit wetsvoorstel worden geschat op ongeveer 3% van
de totale jaarlijkse kosten van een Europese ondernemingsraad. De
jaarlijkse kosten voor deze raad variëren tussen de € 7 500 en € 2 300 000
en zijn gemiddeld € 271 900.1 De extra kosten voor een bedrijf worden
daardoor geschat op gemiddeld ruim € 8 000 per jaar. Per bedrijf kunnen
deze extra kosten variëren binnen de zelfde bandbreedte als de jaarlijkse
kosten: € 225 en € 69 000.
Omdat in Nederland slechts een beperkt aantal bedrijven (49) met een
EOR gevestigd is, blijven de totale kosten van dit wetsvoorstel voor het
bedrijfsleven beperkt.
§ IV.2. Handhaving en belasting rechterlijke macht
De Wet op de Europese ondernemingsraden wordt privaatrechtelijk
gehandhaafd. Zoals hiervoor is beargumenteerd, brengt dit wetsvoorstel
geen aanpassingen aan in het bestaande handhavings- en sanctiesysteem
van de wet. Gezien dit feit valt geen extra belasting van de rechterlijke
macht te verwachten.
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I
Onderdeel A
In artikel 1 is een aantal definitiebepalingen aangepast. In het eerste lid,
onderdeel a, is lid-staat gedefinieerd. Omdat de richtlijn geldt voor de
lidstaten van de Europese Unie en voor andere staten die partij zijn bij de
Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte worden
deze, blijkens aanwijzing 340b van de Aanwijzingen voor de regelgeving,
tezamen niet aangeduid als lidstaten, maar als betrokken staten.
Onderdeel a is hierop aangepast. In het eerste lid, onderdeel b, is de
verwijzing naar de geldende richtlijn geactualiseerd. Het betreft nu de
richtlijn die op 6 mei 2009 is vastgesteld door het Europees parlement en
de Raad van de Europese Unie.

1
Vergelijk de Impact assessment van de
Europese Commissie bij het voorstel voor de
onderhavige richtlijn (SEC (2008) 2166),
pagina 15.

In een nieuw onderdeel e, van artikel 1, wordt de term «grensoverschrijdende aangelegenheden» gedefinieerd conform artikel 1, vierde lid, van
de nieuwe EOR-richtlijn. De Europese ondernemingsraad wordt alleen
over grensoverschrijdende aangelegenheden – in de nieuwe EOR-richtlijn
«transnationale kwesties» genoemd – geïnformeerd en geraadpleegd. Op
die manier wordt de bevoegdheid en het taakgebied van de Europese
ondernemingsraad onderscheiden van die van de nationale vertegenwoordigende organen. Afhankelijk van het te bespreken onderwerp
moeten de werknemers en hun vertegenwoordigers op het passende
bestuurs- en vertegenwoordigingsniveau worden geïnformeerd en
geraadpleegd. Bij grensoverschrijdende aangelegenheden is het
«passende vertegenwoordigingsniveau» in eerste instantie de Europese
ondernemingsraad. Wel zullen vaak ook op nationaal niveau nog de
nodige informatie- en raadplegingsprocedures plaatsvinden. Wanneer het
uitsluitend een nationale aangelegenheid betreft, kan de informatie- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

13

raadplegingsprocedure beperkt blijven tot de nationale werknemersvertegenwoordigers.
Om te bepalen of een aangelegenheid grensoverschrijdend is, kunnen
onder meer de volgende elementen worden meegewogen: het aantal
betrokken staten waarvoor de aangelegenheid van belang is, het
bestuursniveau dat betrokken is, en het belang van het onderwerp voor
het Europese personeelsbestand gegeven de omvang van de mogelijke
gevolgen.
Het aantal betrokken staten waarvoor de aangelegenheid van belang is, is
dus niet van doorslaggevende betekenis. Als een bepaald voorgenomen
besluit door de omvang van de mogelijke gevolgen van betekenis is voor
relatief veel Europese werknemers zal dit grensoverschrijdend zijn,
ongeacht het aantal betrokken staten waarvoor de aangelegenheid van
belang is.
De maatregelen of gevolgen behoeven overigens niet uitsluitend negatief
te zijn. Ook een besluit tot overplaatsing van werkzaamheden tussen
vestigingen in twee verschillende betrokken staten zal bijvoorbeeld een
grensoverschrijdende aangelegenheid zijn, ook al zal dit voor de
werknemers in de ene betrokken staat negatieve consequenties hebben
zoals het sluiten van (een deel van) de vestiging en voor werknemers in
de andere betrokken staat positieve consequenties zoals uitbreiding van
de werkgelegenheid.
In de nieuwe onderdelen g en h, van artikel 1, worden de begrippen
«informatieverstrekking» en «raadpleging» gedefinieerd en wordt
geregeld op welke wijze informatieverstrekking en raadpleging plaatsvindt. Het is hierbij van belang dat het proces van informatie en
raadpleging qua volgtijdelijkheid zodanig wordt ingericht dat
beïnvloeding van het besluit praktisch gezien nog mogelijk is.
In de definitie van «informatieverstrekking» komt tot uitdrukking dat het
informatie over grensoverschrijdende aangelegenheden betreft. Het
hoofdbestuur, of een ander passender bestuursniveau, afhankelijk van het
bestuursniveau dat is betrokken bij het onderwerp (hierna te noemen:
bestuur), is verplicht om informatie, betrekking hebbend op grensoverschrijdende aangelegenheden, te verstrekken aan de werknemersvertegenwoordigers op Europees niveau. De werknemersvertegenwoordigers
moeten zich een grondig oordeel kunnen vormen over de gevolgen van
voorgestelde maatregelen. Hiervoor is het nodig dat zij kennis kunnen
nemen van het onderwerp en het kunnen bestuderen. Om ervoor te
zorgen dat de werknemersvertegenwoordigers vroegtijdig in het
besluitvormingsproces worden betrokken en de informatie adequaat
kunnen bestuderen, is bepaald dat de informatie wordt verstrekt op een
passend tijdstip, op passende wijze en met een passende inhoud waarbij
het besluitvormingsproces in ondernemingen zo min mogelijk wordt
vertraagd. Hierdoor kan de informatie dienen als voorbereiding voor een
eventuele raadpleging.
Raadpleging betreft een dialoog, ofwel een gedachtewisseling, tussen het
hoofdbestuur en de leden van een Europese ondernemingsraad of de
vertegenwoordigers van de werknemers bij een andere procedure van
informatie en raadpleging, als bedoeld in het vierde lid van artikel 11. De
raadpleging van werknemersvertegenwoordigers geschiedt op basis van
de verstrekte informatie over de voorgestelde maatregelen. De dialoog
kan leiden tot de uitwisseling van standpunten tussen de partijen over de
door het bestuur voorgestelde maatregelen. Hoe partijen het proces van
informatieverstrekking en raadpleging inrichten kunnen zij op grond van
artikel 11, derde lid, zelf overeenkomen, met inachtneming van de
voorschriften over de procedure van informatieverstrekking en
raadpleging zoals die zijn opgenomen in de onderdelen g en h. Ook de
raadpleging vindt dus plaats op een passend tijdstip, op passende wijze
en met een passende inhoud. Een tijdige aanvang van de raadpleging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

14

maakt het mogelijk dat werknemersvertegenwoordigers een advies
kunnen uitbrengen over het onderwerp, waarmee het bestuur rekening
kan houden bij het nemen van een besluit. Overigens doet de raadpleging
geen afbreuk aan de bevoegdheden van het hoofdbestuur.
Onderdelen B en C
In verband met de in onderdeel A voorgestelde wijziging van het begrip
«lid-staat» in «betrokken staat» wordt het begrip «lid-staat» danwel
«lid-staten» telkens vervangen door «betrokken staat» of «betrokken
staten».
Onderdeel D
In artikel 2, vijfde lid, is de verwijzing naar Verordening (EEG) 4064/89 van
de Raad van 21 december 1989 betreffende de controle op concentraties
van ondernemingen aangepast. Deze verordening is ingrijpend gewijzigd.
In verband met nieuwe wijzigingen heeft duidelijkheidshalve een
herschikking van deze verordening plaatsgevonden in Verordening (EG)
139/2004 van de Raad van 20 januari 2004. Daarnaar wordt nu verwezen.
Voor artikel 2 betekent dit geen inhoudelijke wijziging.
Onderdeel E
In artikel 3 wordt een aantal verwijzingen geactualiseerd. Het tweede lid
wordt ook van toepassing verklaard op een aantal nieuwe bepalingen.
Onderdeel F
In artikel 4, derde lid, is een aantal faciliteiten en voorzieningen
opgenomen waarop de leden van een Europese ondernemingsraad of van
een bijzondere onderhandelingsgroep, dan wel degenen die als werknemersvertegenwoordigers optreden bij een andere procedure van
informatieverstrekking en raadpleging, aanspraak kunnen maken. Naast
de reeds geregelde faciliteiten als de doorbetaling van loon voor de tijd
die zij besteden aan het uitoefenen van hun taak, het recht op scholing en
de gelegenheid om te kunnen vergaderen, is toegevoegd dat zij over
voorzieningen kunnen beschikken die zij in de uitoefening van hun taak
redelijkerwijs nodig hebben. Er kan bijvoorbeeld gedacht worden aan
communicatiemiddelen. De kosten voor de voorzieningen komen ten laste
van de onderneming. Wanneer het bijvoorbeeld voor de uitoefening van
de taak van de leden van een Europese ondernemingsraad van belang is
dat de informatie die wordt verstrekt wordt vertaald, draagt het bestuur
hiervoor de kosten.
Een nieuw achtste lid behelst de verplichting voor werknemersvertegenwoordigers op Europees niveau – te weten de leden van een Europese
ondernemingsraad, een bijzondere onderhandelingsgroep, of degenen die
als werknemersvertegenwoordigers optreden bij een andere procedure
van informatieverstrekking en raadpleging als bedoeld in het vierde lid
van artikel 11 – om informatie te verstrekken aan degenen die zij vertegenwoordigen. De inhoud en de resultaten van de informatie- en raadplegingsprocedures die op grond van deze wet plaatsvinden worden
meegedeeld aan de nationale werknemersvertegenwoordigers binnen de
communautaire onderneming of groep (krachtens artikel 3, tweede lid,
zijn dat voor wat Nederland betreft de ondernemingsraden die op hun
beurt de werknemers in Nederland vertegenwoordigen). Indien er geen
nationale werknemersvertegenwoordigers zijn worden de werknemers
zelf geïnformeerd. Het ligt voor de hand dat de raadsleden die vanuit een
bepaalde betrokken staat zijn aangewezen of verkozen, de informatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

15

verschaffen aan de werknemersvertegenwoordigers uit die betrokken
staat. Uiteraard dienen zij hierbij rekening te houden met eventuele
geheimhouding die hen is opgelegd. Indien voor de uitvoering van deze
bepaling kosten worden gemaakt, komen die ten laste van de onderneming. De onderhavige verplichting was eerder alleen voorgeschreven
voor de Europese ondernemingsraad die op grond van de subsidiaire
bepalingen was ingesteld.
In het negende lid (nieuw) is verduidelijkt dat de werkgever alle gegevens
verstrekt die nodig zijn voor de opening van de onderhandelingen. Indien
de communautaire onderneming of moederonderneming niet in
Nederland zetelt, of wanneer niet duidelijk is wie dat is, kunnen de
werknemers de benodigde gegevens via hun eigen werkgever opvragen.
De gegevens betreffen in ieder geval de aantallen werknemers en de
spreiding daarvan over de betrokken staten. Met deze gegevens kunnen
werknemers beoordelen of een verzoek tot opening van onderhandelingen kans van slagen heeft. Op grond van artikel 7 rust de plicht tot het
verstrekken van deze gegevens ook op de communautaire onderneming
of moederonderneming. Anders dan voor de directe werkgever geldt voor
de communautaire onderneming of moederonderneming dat deze de
gegevens uit eigen beweging verstrekt. Het is niet wenselijk om de
verplichting om uit eigen beweging gegevens te verstrekken ook voor alle
lokale werkgevers op te nemen. Daarom is in dit artikellid opgenomen dat
de werkgever de gegevens verstrekt indien een werknemer of werknemersvertegenwoordiger dit verzoekt.
Onderdeel G
In artikel 5 wordt een tweetal verwijzingen geactualiseerd.
Onderdeel H
Artikel 7 bevat de verplichting voor de communautaire onderneming of
moederonderneming die in Nederland is gevestigd om de gegevens te
verstrekken aan de werknemers of werknemersvertegenwoordigers op
nationaal niveau die benodigd zijn voor de opening van onderhandelingen. Aan de hand van die gegevens kunnen werknemers nagaan of de
onderneming of het concern waarvoor zij werken een communautaire
dimensie heeft. Zij kunnen dan de nodige contacten leggen teneinde de
opening van onderhandelingen te verzoeken. De gegevens die wordt
verstrekt behelzen in ieder geval een overzicht van de structuur van de
onderneming, het totale aantal werknemers en het aantal werknemers van
die onderneming per betrokken staat.
In artikel 7, tweede lid, is geregeld dat ook als zich na de instelling van de
bijzondere onderhandelingsgroep belangrijke wijzigingen voordoen in de
gegevens, bijvoorbeeld in de structuur of het aantal werknemers van de
onderneming, deze zo spoedig mogelijk na deze wijziging aan de
bijzondere onderhandelingsgroep worden verstrekt. Deze aanvulling komt
overeen met hetgeen hierover is opgenomen in de Wet rol werknemers bij
Europese rechtspersonen.
Onderdeel I
In artikel 9 wordt de samenstelling van de bijzondere onderhandelingsgroep geregeld. De bijzondere onderhandelingsgroep vertegenwoordigt
de werknemers uit de verschillende betrokken staten op evenredige wijze.
De omvang van de bijzondere onderhandelingsgroep is flexibel en
afhankelijk van de verdeling van de werknemers van de communautaire
onderneming of groep over de betrokken staten. Het aantal leden van de
bijzondere onderhandelingsgroep vanuit elke betrokken staat is afhan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

16

kelijk van het percentage werknemers in die betrokken staat in verhouding
tot het totale aantal werknemers dat bij de deelnemende vennootschappen en de betrokken dochterondernemingen en vestigingen in alle
betrokken staten tezamen werkzaam is. Gewaarborgd is dat uit iedere
betrokken staat een vertegenwoordiger in de bijzondere onderhandelingsgroep komt, ook indien de werknemers in die betrokken staat minder dan
10% vormen van het totale aantal werknemers van de communautaire
onderneming of groep.
In het nieuwe derde lid is geregeld dat de zetelverdeling in overeenstemming wordt gehouden met het eerste lid, en welke gevolgen
eventuele wijzigingen in het personeelsbestand van de communautaire
onderneming of groep voor de samenstelling van de bijzondere onderhandelingsgroep hebben. Dit is op vergelijkbare wijze geregeld in de Wet
rol werknemers bij Europese rechtspersonen.
Onderdeel J
Artikel 11, eerste lid, is aangepast om zeker te stellen dat werknemersvertegenwoordigers onderling overleg kunnen plegen om hun standpunten
met betrekking tot de onderhandeling met het hoofdbestuur vast te
stellen. Ze worden in de gelegenheid gesteld zonder het hoofdbestuur
vóór en na de overlegvergadering te vergaderen en daarbij bijvoorbeeld
gebruik te maken, voor zover dat redelijkerwijs noodzakelijk is voor de
vervulling van hun vertegenwoordigende taak, van communicatiemiddelen. Dát deze voorzieningen aan de werknemersvertegenwoordigers ter
beschikking worden gesteld is geregeld in artikel 4, derde lid.
Aan artikel 11, derde lid, onderdeel b, wordt toegevoegd dat de verschillende categorieën van werknemers in de in te stellen Europese ondernemingsraad zoveel mogelijk evenwichtig vertegenwoordigd worden. Dit
houdt in dat bij de verdeling van de zetels, zoveel mogelijk, rekening
wordt gehouden met de verschillende bedrijfsactiviteiten binnen de
onderneming, de categorieën werknemers en geslacht.
Het nieuwe onderdeel e, in artikel 11, derde lid, bepaalt dat, tenzij anders
wordt overeenkomen, in de overeenkomst over de instelling van een
Europese ondernemingsraad wordt bepaald hoe de informatie en
raadpleging van de werknemers op nationaal en Europees niveau aan
elkaar worden gekoppeld, rekening houdend met hun afzonderlijke
bevoegdheden. Wanneer een aangelegenheid grensoverschrijdend is, zal
in veel gevallen ook op nationaal niveau een informatie- en raadplegingsprocedure plaatsvinden. In de overeenkomst kan worden bepaald hoe
deze procedures op elkaar worden afgestemd. De overeenkomst kan geen
achteruitgang in de rechten van nationale werknemersvertegenwoordigers inhouden.
Artikel 11, derde lid, onderdeel h, bepaalt dat in het geval een beperkt
comité wordt ingesteld, in het reglement van de Europese ondernemingsraad tevens de samenstelling, de aanwijzingsprocedure, de
taakomschrijving en het reglement van dat beperkt comité worden
opgenomen. Een beperkt comité kan functioneren als het dagelijks
bestuur van de Europese ondernemingsraad.
In de eerste volzin van het zesde lid van artikel 11 wordt toegevoegd dat in
de overeenkomst ook het tijdstip van inwerkingtreding, de wijze waarop
de overeenkomst kan worden gewijzigd of beëindigd en de gevallen
waarin wordt onderhandeld over een nieuwe overeenkomst wordt
vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

17

Artikel 11, achtste lid (nieuw), voorziet erin dat de informatieverstrekking
en raadpleging van Europese en nationale werknemersvertegenwoordigers bij bepaalde belangrijke voorgenomen besluiten zoveel mogelijk
gelijktijdig aanvangt, wanneer in de overeenkomst niets is opgenomen
over de koppeling tussen de verschillende vertegenwoordigingsniveaus.
Wanneer dus geen gevolg is gegeven aan artikel 11, derde lid, onderdeel
e, en er worden beslissingen overwogen die belangrijke wijzigingen in de
arbeidsorganisatie of arbeidsovereenkomsten met zich kunnen brengen –
bijvoorbeeld een besluit over een reorganisatie – worden zowel de
Europese als de werknemersvertegenwoordigers van de getroffen
betrokken staten betrokken. Als de Europese ondernemingsraad een
advies uitbrengt, mag dat het (hoofd)bestuur van een in Nederland
gevestigde onderneming niet beletten de nodige raadplegingen te houden
binnen de in de Wet op de ondernemingsraden vastgestelde termijnen.
Onderdeel K
In artikel 12 is geregeld dat ook vertegenwoordigers van bevoegde,
erkende werknemersorganisaties op communautair niveau als deskundigen worden aangemerkt die de bijzondere onderhandelingsgroep in de
onderhandelingen kunnen bijstaan. De lijst van deze bevoegde, erkende
vakbondsorganisaties, die ingevolge artikel 154 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden geraadpleegd, is
gepubliceerd op de website van de Europese Commissie. Deze deskundigen kunnen op verzoek van de bijzondere onderhandelingsgroep bij
onderhandelingsvergaderingen aanwezig zijn als adviseur.
Onderdeel L
In artikel 14, eerste lid, wordt bepaald dat het hoofdbestuur er zorg voor
draagt dat de samenstelling van de bijzondere onderhandelingsgroep,
alsmede het tijdstip van het begin van de onderhandelingen binnen de
communautaire onderneming of groep wordt bekendgemaakt. Het nieuwe
tweede lid bepaalt dat ook de als Europese sociale partners erkende
bevoegde werknemers- en werkgeversorganisaties van de opening van
onderhandelingen in kennis worden gesteld. Op die wijze kunnen zij
monitoren in welke ondernemingen onderhandelingen over de instelling
van een Europese ondernemingsraad worden gevoerd. Erkend als
bevoegde Europese werknemers- en werkgeversorganisaties zijn de
organisaties van sociale partners die door de Commissie overeenkomstig
artikel 154 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
worden geraadpleegd. De lijst van deze organisaties wordt door de
Commissie bijgewerkt en gepubliceerd op de website van de Europese
Commissie.
Onderdeel M
In het nieuwe artikel 14a wordt, conform artikel 13 van de nieuwe
EOR-richtlijn, geregeld wanneer het verplicht is opnieuw te onderhandelen over een overeenkomst als bedoeld in artikel 8. Dit is het geval als
de structuur van de communautaire onderneming of groep ingrijpend
wordt gewijzigd. Te denken is aan een fusie, overname of splitsing. Het is
dan van belang dat de bestaande Europese ondernemingsra(a)d(en) of de
bestaande andere procedure(s) van informatieverstrekking en raadpleging
van werknemers wordt (worden) aangepast. Conform artikel 11, zesde lid,
wordt deze situatie in beginsel en bij voorkeur geregeld in de overeenkomst die van toepassing is in de betreffende onderneming(en). Echter,
als hierover geen afspraken zijn gemaakt in de bestaande overeenkomst
of als er sprake is van strijdigheid tussen de bepalingen van twee of meer
toepasselijke overeenkomsten voorziet dit artikel erin dat nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

18

onderhandelingen worden gestart. Het hoofdbestuur kan hiertoe
besluiten, maar ten minste 100 werknemers of hun vertegenwoordigers
uit ondernemingen of vestigingen uit ten minste twee betrokken staten
kunnen hier ook schriftelijk om verzoeken. Er wordt een bijzondere
onderhandelingsgroep ingesteld, conform artikel 8, 9 en 10 van de wet,
die namens de werknemers van de communautaire onderneming of
groep de onderhandelingen voert met het bestuur.
Indien geen nieuwe overeenkomst over de informatieverstrekking en
raadpleging van werknemers wordt gesloten en er is voldaan aan de
voorwaarden uit artikel 15, zijn de (gewijzigde) subsidiaire bepalingen van
toepassing. Dit heeft tot gevolg dat het verplicht is een Europese
ondernemingsraad in te stellen.
In het tweede lid wordt bepaald dat de leden van de bestaande Europese
ondernemingsra(a)d(en) bij de nieuwe onderhandelingen worden
betrokken. Behalve de overeenkomstig artikel 9 gekozen of aangewezen
leden van de bijzondere onderhandelingsgroep, behoren ten minste drie
leden van de bestaande Europese ondernemingsraad tot de bijzondere
onderhandelingsgroep. Indien er meerdere Europese ondernemingsraden
functioneren, bijvoorbeeld in twee communautaire ondernemingen of
groepen die fuseren, dan worden van elk van deze bestaande Europese
ondernemingsraden drie leden toegevoegd aan de bijzondere onderhandelingsgroep. De Europese ondernemingsra(a)d(en) zelf of hun beperkt
comité kunnen de drie leden kiezen of aanwijzen.
Het derde lid voorziet erin dat de bestaande Europese ondernemingsra(a)d(en) kunnen blijven functioneren zolang er nog geen nieuwe
overeenkomst is gesloten. Eventueel kan dit op aangepaste wijze.
Wanneer er bijvoorbeeld twee bestaande Europese ondernemingsraden
blijven functioneren, kunnen partijen overeen komen dat zij gezamenlijk
geïnformeerd worden. Op deze manier wordt het mogelijk gemaakt dat
werknemers ook tijdens de periode van de onderhandelingen – en dus
ook tijdens de vaak turbulente periode waarin de structuurwijziging wordt
doorgevoerd – worden geïnformeerd en geraadpleegd.
Ook wanneer andere procedures van informatieverstrekking en
raadpleging van werknemers, als bedoeld in het vierde lid van artikel 11,
van toepassing zijn, blijven deze functioneren zolang er nog geen nieuwe
overeenkomst is gesloten.
Vanaf de datum van het van kracht worden van de nieuwe overeenkomst
worden de eerder opgerichte Europese ondernemingsraden ontbonden
en worden de overeenkomsten waarbij zij zijn ingesteld, ongeacht de
daarin vervatte bepalingen betreffende geldigheid of opzegging,
beëindigd.
Onderdeel N
In de artikelen 15 en 21 wordt een tweetal verwijzingen geactualiseerd.
Onderdeel O
Artikel 16 maakt onderdeel uit van de subsidiaire bepalingen. De
subsidiare bepalingen schrijven de oprichting van een Europese ondernemingsraad dwingend voor en bepalen over welke aangelegenheden de
werknemersvertegenwoordigers worden geïnformeerd en geraadpleegd.
In artikel 16, eerste lid, wordt de samenstelling van de Europese ondernemingsraad geregeld. Dit geschiedt op overeenkomstige wijze als de
samenstelling van de bijzondere onderhandelingsgroep. Verwezen wordt
naar de toelichting bij onderdeel H. Ook hier is in een nieuw derde lid
geregeld dat de zetelverdeling in overeenstemming wordt gehouden met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

19

het eerste lid, en welke gevolgen eventuele wijzigingen in het personeelsbestand van de communautaire onderneming of groep voor de samenstelling van de Europese ondernemingsraad hebben. Dit is op vergelijkbare wijze geregeld in de Wet rol werknemers bij Europese rechtspersonen.
Onderdeel P
Ook de Europese ondernemingsraad die wordt ingesteld op grond van de
subsidiaire bepalingen kan besluiten om een beperkt comité in te stellen.
In artikel 18, tweede lid, wordt het maximale aantal leden van dit beperkt
comité verhoogd naar vijf. Dit stelt het beperkt comité beter in staat om de
grotere rol te vervullen die hij krijgt op grond van artikel 19, tweede en
vijfde lid (nieuw). Hierin is namelijk het aantal gevallen waarin het beperkt
comité wordt geïnformeerd en geraadpleegd, en waarover hij een
bijeenkomst met het bestuur kan verzoeken, uitgebreid. Verwezen wordt
naar de toelichting bij onderdeel P.
In artikel 18, derde lid, wordt bepaald dat in het reglement van de
Europese ondernemingsraad de bevoegdheden en voorzieningen voor het
beperkt comité worden vastgelegd.
Onderdeel Q
Artikel 19 wordt opnieuw geformuleerd. Ten aanzien van het oude artikel
19 wordt het volgende opgemerkt:
Dat de bevoegdheid van de Europese ondernemingsraad beperkt is tot
grensoverschrijdende aangelegenheden is nu in de algemene bepalingen,
namelijk in artikel 1, eerste lid, onderdeel e, opgenomen. Daarmee geldt
dit voorschrift voor alle procedures van informatieverstrekking en
raadpleging van werknemers die op grond van deze wet worden
ingesteld. Hetgeen in het oude artikel 19, eerste lid, hierover was
opgenomen kan vervallen.
De verplichting om de achterban te informeren over de inhoud en de
resultaten van de informatie- en raadplegingsprocedures, geldt op grond
van artikel 4, achtste lid, voor de Europese ondernemingsraad die
conform een overeenkomst als bedoeld in artikel 8 is ingesteld, voor de
leden van de bijzondere onderhandelingsgroep, voor degenen die
optreden als werknemersvertegenwoordigers bij een andere procedure
van informatieverstrekking en raadpleging als bedoeld in het vierde lid
van artikel 11 en voor de Europese ondernemingsraad die wordt ingesteld
conform de subsidiaire bepalingen. Daarom vervalt hetgeen in artikel 19,
zevende lid (oud) was opgenomen.
In artikel 19, vierde lid, was geregeld dat de vergadering plaatsvindt op
een zodanig tijdstip dat die informatie en raadpleging nog zinvol is en het
beperkt comité of bij ontstentenis daarvan de Europese ondernemingsraad zodanig moet kunnen adviseren dat er nog tijd is om een met
redenen omkleed antwoord van het hoofdbestuur op zijn eventuele
adviezen te krijgen. Dit is nu gedeeltelijk opgenomen in artikel 1, eerste
lid, onderdelen g en h, en het (nieuwe) derde lid van artikel 19.
In artikel 19, eerste lid (nieuw), is geregeld over welke onderwerpen in
ieder geval informatie verstrekt wordt. Over de onderwerpen genoemd in
onderdeel b vindt daarnaast raadpleging plaats.
In artikel 19, tweede lid (nieuw) is, conform het oude derde lid, geregeld
dat de Europese ondernemingsraad of het beperkte comité zo spoedig
mogelijk wordt ingelicht bij de bijzondere omstandigheden of beslissingen genoemd in dat lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

20

In het derde lid (nieuw) is geregeld dat de Europese ondernemingsraad
over onderwerpen genoemd in het eerste lid, onderdeel b, en het tweede
lid, geraadpleegd wordt. Daarbij wordt bepaald dat de raadpleging op
zodanige wijze plaatsvindt dat er nog gelegenheid is om met het
hoofdbestuur of een ander passend bestuursniveau bijeen te komen en
een met redenen omkleed antwoord op zijn eventuele adviezen te krijgen.
Dit houdt met name in dat de raadplegingsprocedure tijdig wordt gestart.
Ook is bepaald dat een Europese ondernemingsraad, ingesteld op grond
van de subsidiaire bepalingen, een met redenen omkleed antwoord op
uitgebrachte adviezen kan krijgen. Dit betreft dus, conform de nieuwe
EOR-richtlijn, een aanvulling op hetgeen is bepaald in artikel 1, eerste lid,
onderdeel h. In het vijfde lid (nieuw) is voorts geregeld dat op verzoek van
de Europese ondernemingsraad of het beperkt comité een vergadering
wordt gehouden over de onderwerpen genoemd in het tweede lid.
In artikel 19, vierde lid (nieuw), is bepaald dat de Europese ondernemingsraad en het hoofdbestuur minimaal één maal per kalenderjaar
bijeen komen. In deze vergadering informeert en raadpleegt het hoofdbestuur de Europese ondernemingsraad over de ontwikkeling van de
activiteiten en de vooruitzichten van de communautaire onderneming of
groep. De plaatselijke besturen worden op de hoogte gesteld van deze
jaarlijkse vergadering.
Het zesde en achtste lid (nieuw) van artikel 19 zijn gelijk aan het vijfde en
zesde lid (oud) van artikel 19.
Ten slotte is in het zevende lid (nieuw) geregeld dat het hoofdbestuur de
raad of het beperkt comité in de gelegenheid stelt om voor en na een
vergadering bijeen te komen, zodat er gelegenheid is om in afwezigheid
van het hoofdbestuur te overleggen. Dit is conform artikel 11, eerste lid
(nieuw).
Onderdeel R
Dit onderdeel bevat het overgangsrecht. In artikel 24, eerste lid, wordt
bepaald dat de wet niet van toepassing is op de overeenkomsten die
reeds waren afgesloten vóór de Wet op de Europese ondernemingsraden
in werking trad, namelijk 5 februari 1997, en die nog niet zijn geëindigd.
Voorwaarde is wel dat deze overeenkomsten een regeling bevatten voor
informatieverstrekking aan en raadpleging van de werknemers over
grensoverschrijdende aangelegenheden, en dat de betrokken werknemersvertegenwoordiging representatief is voor de werknemers uit de
betrokken betrokken staten. De uitzonderingspositie van het oude eerste
lid van artikel 24 van de wet blijft hiermee behouden. Wat betreft de
inhoud van deze reeds bestaande overeenkomsten blijft wel van belang
dat het informeren en raadplegen van werknemers(vertegenwoordigers)
zodanig is vormgegeven dat dit een «nuttige werking» behelst. Bij het
raadplegen van werknemers dient bijvoorbeeld een dialoog met het
bestuur mogelijk te zijn. Wanneer een overeenkomst slechts de
mogelijkheid bevat dat de werknemers(vertegenwoordigers) schriftelijk
opmerkingen kunnen indienen over voornemens van de ondernemer,
wordt niet voldaan aan de vereisten om in aanmerking te kunnen komen
voor de vrijstelling. Ook is bijvoorbeeld het tijdstip waarop werknemers(vertegenwoordigers) worden geïnformeerd en geraadpleegd van belang;
dit dient tijdig te gebeuren. Alleen dan kan gesproken worden van een
overeenkomst die een regeling bevat voor «informatieverstrekking aan en
raadpleging van de werknemers».
In artikel 24, tweede lid, is geregeld dat de Wet op de Europese ondernemingsraden, zoals die luidde vóór de onderhavige wijzigingen inwerking
zijn getreden, van toepassing blijft op overeenkomsten die tussen 5 juni

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

21

2009 en 5 juni 2011 zijn gesloten of herzien. Om een extra impuls te geven
aan de oprichting van nieuwe Europese ondernemingsraden in de periode
tussen de vaststelling van de nieuwe EOR-richtlijn in 2009 tot de implementatie ervan in de wetgeving van de verschillende betrokken staten in
2011, hebben de Europese sociale partners bepleit dat het wenselijk is om
in de nieuwe EOR-richtlijn te regelen dat de overeenkomsten die in deze
periode worden afgesloten evenmin onder de nieuwe verplichtingen
vallen. Zij vallen uiteraard wel onder de Wet op de Europese ondernemingsraden zoals die gedurende die periode reeds gold, maar zij
behoeven na inwerkingtreding van onderhavige wijzigingswet niet te
voldoen aan de nieuwe verplichtingen. Wel dient het ook hier te gaan om
overeenkomsten die een regeling bevatten voor informatieverstrekking
aan en raadpleging van de werknemers over grensoverschrijdende
aangelegenheden. Of daarvan sprake is, is wederom afhankelijk van de
vormgeving van de procedures voor het informeren en raadplegen van
werknemers. Er dient bijvoorbeeld te zijn voorzien in het tijdig informeren
en raadplegen van de werknemers(vertegenwoordigers).
De overeenkomsten die zijn afgesloten tussen 5 februari 1997 en 5 juni
2009 vallen dus na inwerkingtreding van onderhavige wet onder de
verplichtingen van de herziene Wet op de Europese ondernemingsraden,
tenzij deze overeenkomsten tussen 5 juni 2009 en 5 juni 2011 zijn herzien.
Het is mogelijk om overeenkomsten die zijn afgesloten tussen 5 februari
1997 en 5 juni 2009 te verlengen, mits dit uitdrukkelijk is overeengekomen
vóór 5 juni 2011.
Op beide uitzonderingsposities is artikel 14a (nieuw) van toepassing. In
artikel 14a wordt geregeld dat het verplicht is opnieuw te onderhandelen
over een overeenkomst wanneer de structuur van de communautaire
onderneming of groep ingrijpend wordt gewijzigd. Ook voor ondernemingen waarop de wet niet van toepassing is, is het immers van belang te
bepalen hoe de medezeggenschap op Europees niveau wordt vormgegeven tijdens en na bijvoorbeeld een fusie, overname of splitsing.
Wanneer hierover niets in de overeenkomst is bepaald of als hierover
strijdige bepalingen zijn opgenomen in de toepasselijke overeenkomsten,
worden nieuwe onderhandelingen gestart waarbij de gewijzigde wet van
toepassing is. Er wordt verwezen naar de toelichting bij onderdeel L.
Onderdeel S
In artikel 25 wordt een verwijzing geactualiseerd.
Onderdeel T
Artikel 26 is uitgewerkt en kan vervallen.
Artikel II
De inwerkingtredingsdatum is bepaald op 5 juni 2011. De nieuwe
EOR-richtlijn verplicht daartoe (artikel 16, Richtlijn 2009/38/EG). Indien de
wet niet tijdig op of voor 4 juni 2011 in het Staatsblad is gepubliceerd,
treedt de wet zo snel mogelijk na publicatie in het Staatsblad in werking.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 705, nr. 3

22