Monitor niet-gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2021

2/45

Colofon

20 september 2022
Auteurs
Lieke van Gerwen
Chantal van Tilburg
Ilona Verburg
Redactie
Judith van Erkelens
Meer informatie
Heb je inhoudelijke vragen over dit rapport? Stuur dan een mail naar communicatie@vektis.nl met
een verwijzing naar dit rapport.

Vektis
Sparrenheuvel 18
Gebouw B
3708 JE Zeist
Postbus 703
3700 AS ZEIST
T: 030 8008 300
F: 030 8008 320
E: info@vektis.nl

© 2022 Vektis
In dit rapport staan cijfers en inzichten over de zorg. U mag alles uit deze uitgave kopiëren zolang u
gebruikmaakt van bronvermelding. Wij hebben de inhoud van dit rapport met de grootste
zorgvuldigheid samengesteld. Heeft u vragen, opmerkingen of suggesties naar aanleiding van
deze rapportage, neem dan contact op via communicatie@vektis.nl. Vektis aanvaardt geen
enkele aansprakelijkheid voor directe of indirecte schade als gevolg van het gebruik van de cijfers
en inzichten.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

3/45

Inhoudsopgave

4.1.

Declaratiegegevens wijkverpleging

11

4.2.

Contractinformatie zorgverzekeraars

11

4.3.

Uitgangspunten rapportage

12

4.4.

Afronding cijfers rapportage

13

6.1.

Aantal cliënten per jaar

16

6.2.

Kosten per jaar

17

6.3.

Gemiddelde kosten per cliënt per jaar

17

6.4.

Gemiddelde kosten per cliënt per maand

18

6.5.

Gemiddeld aantal maanden wijkverpleging per cliënt per jaar

19

6.6.

Gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per maand

20

7.1.

Aantal cliënten per jaar

21

7.2.

Kosten per jaar

22

7.3.

Gemiddelde kosten per cliënt per jaar

22

7.4.

Gemiddelde kosten per cliënt per maand

23

7.5.

Gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per maand

24

8.1.

Aantal (deels) gecontracteerde aanbieders uitgesplitst naar ZZP’ers en instellingen

25

8.2.

Leeftijd en chronische aandoeningen

29

8.2.1.

Leeftijd

29

8.2.2.

Chronische aandoeningen

32

8.3.

Sociaaleconomische status en stedelijkheid

34

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

4/45

8.3.1.

Sociaaleconomische status

34

8.3.2.

Stedelijkheid

35

8.4.

Verschillen tussen zorgverzekeraars

36

8.5.

Regionale spreiding niet-gecontracteerde wijkverpleging

37

8.6.

Gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per maand

38

8.6.1.

Cliënten met meer dan 100 uur wijkverpleging per maand

39

8.7.

Uitstroom naar de Wlz

40

8.8.

Duur aaneengesloten wijkverpleegkundige zorg

44

8.9.

Kosten Zvw van cliënten met wijkverpleging

45

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

5/45

Managementsamenvatting

Vektis heeft in opdracht van de partijen van het Hoofdlijnenakkoord wijkverpleging onderzoek
gedaan naar de ontwikkeling van de niet-gecontracteerde zorg binnen de wijkverpleging over de
jaren 2016 tot en met 2021. In dit rapport zijn de cijfers voor het gehele jaar 2021 toegevoegd aan
cijfers die Vektis eerder over 2016 tot en met 2020 heeft gerapporteerd1. De jaren 2020 en 2021 zijn
bijzondere jaren vanwege de COVID-19-pandemie2.

Omvang van de gehele wijkverpleging
De kosten zijn gedaald, terwijl het aantal cliënten is gestegen.
Circa 584 duizend cliënten ontvangen in 2021 zorg in de wijkverpleging door middel van zorg in
natura (ZIN) of via een persoonsgebonden budget (PGB). Dit is een stijging in het aantal cliënten
van 1,4% ten opzichte van 2020. De kosten voor de wijkverpleging bedragen in 2021 bijna 3,3
miljard euro. Dit bedrag is met 1,9% gedaald vergeleken met 2020. In 2020 waren de kosten ruim 3,3
miljard euro.
In onderstaande cijfers is de zorg gefinancierd vanuit het PGB buiten beschouwen gelaten, omdat
deze zorg per definitie niet-gecontracteerd is.

Kerncijfers niet-gecontracteerde wijkverpleging
Gemeten vanaf 2016, is in 2019 voor het eerst een daling te zien in het aandeel cliënten in de
niet-gecontracteerde zorg. Daarna schommelt het aandeel rond dezelfde waarde. Het aandeel
niet-gecontracteerde zorg in kosten daalt van 2018 naar 2020, waarna het weer wat is gestegen
naar 2021.
• In 2021 ontvangen 3,8% van de cliënten (circa 20 duizend cliënten) niet-gecontracteerde zorg.
In 2020 ligt dit aandeel op 3,4% (circa 18 duizend cliënten) en in 2019 op 3,6% (circa 19 duizend
cliënten).
• In 2021 is 5,8% van de kosten in de wijkverpleging niet-gecontracteerd (156 miljoen euro). In 2020
ligt dit aandeel op 5,1% (139 miljoen euro) en in 2019 op 5,7% (166 miljoen euro).
• De gemiddelde kosten per cliënt per jaar voor de niet-gecontracteerde zorg dalen van circa
8.500 euro per cliënt in 2019 naar circa 7.800 euro per cliënt in 2020 en 7.700 euro per cliënt in
2021. Deze kosten zijn voor de gecontracteerde zorg gedaald van circa 5.200 euro per cliënt in
2019 naar circa 5.000 euro per cliënt in 2020 en 4.900 in 2021.
1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/02/22/monitor-niet-gecontracteerde-wijkverpleging-2016-2020.
2 De effecten van de COVID-19 pandemie tussen de jaren 2020 en 2021 verschillen daarbij vermoedelijk van elkaar, omdat

bijvoorbeeld de maatregelen met effect op de zorgvraag of het zorgaanbod die werden genomen vanwege de
pandemie niet steeds dezelfde waren in beide jaren. Ook het gedrag van mensen (zoals zorg mijden) was in die 2 jaren niet
noodzakelijk gelijk. Hetzelfde geldt voor het sterftecijfer onder de wijkverplegingspopulatie, de vaccinatiegraad en de
behandeling en zorg voor COVID-patiënten tijdens en na een besmetting met COVID-19.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

6/45

•

Cliënten met niet-gecontracteerde zorg zijn gemiddeld een kortere tijd per jaar in zorg (5
maanden in 2021) dan cliënten met gecontracteerde zorg (6 maanden in 2021). Het beeld voor
2021 is vergelijkbaar met voorgaande jaren. Het gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per
maand is 13 uur voor gecontracteerde zorg in 2021. Dit is nauwelijks gewijzigd ten opzichte van
2020 en 2019 (beide jaren 14 uur). Bij de niet-gecontracteerde zorg is het gemiddeld aantal uur
zorg afgenomen van 37 uur in 2019, naar 33 uur in 2020 en 31 uur in 2021.

De resultaten voor palliatief terminale zorg (gedefinieerd als zorg in de laatste 3 maanden van het
leven van de cliënt, ongeacht de intensiviteit van de wijkverpleegkundige zorg of de reden
waarvoor wijkverpleging nodig is) zijn niet meegenomen in bovenstaande resultaten. Het gaat
hierbij om circa 77 duizend cliënten in 2021. Een vergelijking tussen zorg exclusief palliatief terminale
zorg (reguliere wijkverpleging) en palliatief terminale zorg voor het jaar 2021 laat het volgende zien:
• Het aandeel cliënten in de niet-gecontracteerde zorg in de palliatieve zorg is 3,3%. Dit is hoger
dan bij de reguliere wijkverpleging (3,8%).
• Het aandeel niet-gecontracteerde zorg in kosten ligt bij de palliatieve zorg (5,3%) wat lager dan
bij de reguliere wijkverpleging (5,8%). Bij de palliatief terminale zorg is ook een grote stijging te
zien ten opzichte van 2020. Het aandeel zorg in kosten neemt toe van 3,9% in 2020 naar 5,3% in
2021 voor palliatief terminale zorg.
• De gemiddelde kosten per cliënt per maand liggen lager voor de reguliere wijkverpleging dan
voor de palliatief terminale zorg, zowel voor de niet-gecontracteerde zorg (1.490 versus 2.840)
als voor de gecontracteerde zorg (820 versus 1.730 euro).
• Het gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per maand ligt lager voor de reguliere wijkverpleging
dan voor de palliatief terminale zorg, zowel voor de niet-gecontracteerde zorg (31 versus 62) als
voor de gecontracteerde zorg (13 versus 28).

Verdiepende analyses
Naast bovenstaande kerncijfers zijn verdiepende analyses uitgevoerd, allen gebaseerd op de
reguliere wijkverpleging. De belangrijkste conclusies worden hieronder per verdiepende analyse
benoemd.
1. Wat is de ontwikkeling in het aantal aanbieders (ZZP’ers en instellingen) dat (ten dele)
gecontracteerd is?
Er zijn in 2021 minder ZZP’ers (circa 1.230) die zelfstandig declareren in de wijkverpleging
vergeleken met voorgaande jaren (met uitzondering van 2016 toen er nog minder waren). Het
overgrote deel van deze ZZP’ers (98%) is niet-gecontracteerd. Dit percentage is vergelijkbaar
met eerdere jaren. Er zijn meer niet-gecontracteerde instellingen (circa 750) dan volledig
gecontracteerde instellingen (circa 510) in 2021. Dit was ook het geval in de jaren 2017 tot en
met 2020. Desondanks nemen de volledig gecontracteerde instellingen verreweg het grootste
deel van de kosten voor hun rekening.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

7/45

2. Zijn er verschillen in leeftijdsopbouw en chronische aandoeningen tussen cliënten in de
gecontracteerde en de niet-gecontracteerde wijkverpleging?
De cliëntpopulatie in de wijkverpleging wordt voornamelijk gevormd door ouderen. In de
niet-gecontracteerde zorg is het aandeel van cliënten van 25 tot 70 jaar relatief hoger
vergeleken met de gecontracteerde zorg. In de gecontracteerde zorg is het relatieve aandeel
cliënten van 75 jaar en ouder groter dan in de niet-gecontracteerde zorg. Dit patroon is in 2021
nauwelijks veranderd vergeleken met 2020.
In 2021 heeft 91% van de cliënten in de wijkverpleging 1 of meer chronische aandoeningen.
Onder de Nederlandse bevolking exclusief wijkverpleging is dat 34%. Het aandeel van de
cliënten met dementie onder de chronisch zieken in de gecontracteerde zorg is 22%. In de
niet-gecontracteerde zorg is dit aandeel 13%. Dit beeld is in overeenstemming met de
leeftijdsopbouw van de gecontracteerde zorgpopulatie, waar een relatief hoger aandeel
oudere cliënten zorg ontvangt.
3. Is er een verschil in het aandeel niet-gecontracteerde wijkverpleging in kosten tussen
categorieën van sociaaleconomische status en stedelijkheid?
In wijken met de laagste SES wordt verhoudingsgewijs meer niet-gecontracteerde zorg geleverd
dan in wijken met een hogere SES. De stijging in het aandeel niet-gecontracteerde zorg in 2021
ten opzichte van 2020 is te zien in alle SES-categorieën. Het aandeel niet-gecontracteerde zorg
is het hoogste in zeer sterk stedelijk gebied. Deze categorie zorgt voornamelijk voor de stijging in
het percentage niet-gecontracteerde zorg van 2020 naar 2021.
4. Is er een verschil in de contracteergraad tussen de zorgverzekeraars?
De variatie in het aandeel niet-gecontracteerde zorgkosten tussen zorgverzekeraars neemt toe
van 0,3 tot 7,3% in 2016 naar 0,6 tot 29,9% in 2018, waarna het in 2021 weer daalt naar 2,5% tot
9,6%.
5. Zijn er regionale verschillen in het aandeel niet-gecontracteerde zorg in 2021?
Het aandeel niet-gecontracteerde wijkverpleging verschilt per regio. Landelijk is het aandeel
niet-gecontracteerde wijkverpleging in kosten 5,8%. Voornamelijk in het westen van het land en
in de grote steden (waaronder Den Haag, Rotterdam en Amsterdam) liggen de percentages
hoger dan het landelijk gemiddelde.
6. Verschilt het aantal uur zorg per cliënt per maand tussen gecontracteerde en
niet-gecontracteerde zorg?
Het aantal uur zorg per cliënt per maand ligt in de niet-gecontracteerde zorg (gemiddeld 31
uur) 2,4 maal zo hoog als in de gecontracteerde zorg (gemiddeld 13 uur). In 2021 ontvangt
meer dan driekwart van de cliënten tot 15 uur zorg per maand in de gecontracteerde
wijkverpleging. Bij niet-gecontracteerde zorg ontvangt 46% van de cliënten maximaal 15 uur per
maand wijkverpleging. Meer dan 100 uur wijkverpleging per maand komt voor bij 2% van de
cliënten (circa 400 personen) in de niet-gecontracteerde zorg en 0,2% van de cliënten (circa
860 personen) in de gecontracteerde zorg.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

8/45

7. Zijn er verschillen tussen cliënten die in 2021 uitstromen naar de Wet langdurige zorg in de
gecontracteerde en niet-gecontracteerde wijkverpleging?
Er zijn in 2021 meer cliënten uitgestroomd naar de wet langdurige zorg (Wlz) in de
gecontracteerde zorg (circa 10%) dan in de niet-gecontracteerde zorg (circa 7%). Per
leeftijdsklasse zijn er verschillen in het percentage cliënten dat uitstroomt. Cliënten die in 2021
uitstromen naar de Wlz ontvangen meer uren zorg per maand vergeleken met het gemiddelde
in de wijkverpleging. Voor gecontracteerde zorg is dit 5 uur per maand meer (18 versus 13) en
voor de niet-gecontracteerde zorg is dit 6 uur extra (37 versus 31).
8. Ontvangen cliënten met niet-gecontracteerde zorg voor een langere aaneengesloten periode
wijkverpleging dan cliënten met gecontracteerde zorg?
Het aandeel cliënten met meer dan 9 maanden aaneengesloten zorg is in 2021 bij de
gecontracteerde zorg (34%) 4 procentpunten hoger dan bij de niet-gecontracteerde zorg
(30%).
9. Hebben cliënten met niet-gecontracteerde zorg ook hogere gemiddelde kosten voor andere
zorgsoorten binnen de zorgverzekeringswet?
De gemiddelde kosten van cliënten met niet-gecontracteerde wijkverpleging zijn voor medisch
specialistische zorg (10.900 euro versus 9.600 euro), farmacie (1.900 euro versus 1.800 euro) en
hulpmiddelen (940 euro versus 780 euro) hoger in vergelijking met cliënten met gecontracteerde
zorg in 2021. De kosten voor huisartsenzorg (490 euro) zijn vergelijkbaar tussen cliënten met nietgecontracteerde wijkverpleging en cliënten met gecontracteerde wijkverpleging.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

9/45

Inleiding

Vektis heeft in opdracht van de partijen3 van het Hoofdlijnenakkoord (HLA) wijkverpleging
onderzoek uitgevoerd naar de ontwikkeling van het aandeel niet-gecontracteerde zorg4 binnen
de wijkverpleging over de jaren 2016 tot en met 2021. Het onderzoek is een update van het
onderzoek dat begin 2022 is gepubliceerd door Vektis5.
De partijen die het HLA wijkverpleging 2019-2022 ondertekenden willen meer zicht krijgen op de
aard en omvang van niet-gecontracteerde zorg en beter begrijpen door wie
niet-gecontracteerde zorg gebruikt wordt. Partijen hebben Vektis gevraagd om met de
beschikbare declaratiegegevens en contractinformatie zo goed als mogelijk invulling te geven
aan deze vragen.
Er is afgesproken dat deze rapportage jaarlijks wordt herhaald, met elk jaar toevoeging van de
gegevens van een nieuw jaar, tot en met het verslagjaar 2023 (resultaten tot en met het jaar 2022).

3 Actiz, Branchebelang Thuiszorg Nederland, Patiëntenfederatie Nederland, Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland,

Zorgverzekeraars Nederland en ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
4 Het onderzoek is gericht op Zorg in Natura (ZIN), aangezien de zorg gefinancierd vanuit het Persoonsgebonden budget
(PGB) per definitie niet gecontracteerd wordt.
5 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/02/22/monitor-niet-gecontracteerde-wijkverpleging-2016-2020.
De cijfers uit het rapport van vorig jaar wijken licht af van de cijfers uit dit huidige rapport. Dit komt doordat
declaratiegegevens vanuit de zorgverzekeraars kunnen wijzigen.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

10/45

Doel onderzoek

Het doel van dit onderzoek is om een zo actueel mogelijk beeld te geven van de ontwikkeling van
het aandeel niet-gecontracteerde zorg binnen de wijkverpleging. Hierdoor kunnen de partijen die
het HLA hebben ondertekend de niet-gecontracteerde zorg binnen de wijkverpleging monitoren.
Met de verdiepende analyses krijgen de partijen meer zicht in welke cliënten niet-gecontracteerde
zorg gebruiken. Beide inzichten kunnen worden gebruikt voor het vormen van beleid op dit terrein.
Het rapport heeft een kwantitatieve opzet. De resultaten zijn feitelijk gepresenteerd en het rapport
bevat daarom geen beleidsmatige uitspraken, conclusies en aanbevelingen. De resultaten van het
onderzoek worden openbaar en conform toezegging van de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport met de Tweede Kamer gedeeld.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

11/45

Aanpak onderzoek

In het onderzoek zijn declaratiegegevens wijkverpleging gekoppeld aan de contractinformatie van
zorgverzekeraars. Hierdoor is de omvang van de gecontracteerde en niet-gecontracteerde
wijkverpleegkundige zorg in beeld gebracht.

4.1. Declaratiegegevens wijkverpleging
Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van het informatiesysteem van Vektis waaraan alle
zorgverzekeraars maandelijks declaraties over de wijkverpleging leveren. Hierbij gaat het om
declaraties die door zorgverzekeraars als rechtmatig zijn beoordeeld en zijn betaald. De
declaraties bevatten informatie over de cliënt, de genoten zorg, de zorgverlener en de kosten. De
volledigheid van de data is afhankelijk van de aanleversnelheid van de zorgverzekeraars.
Declaraties kunnen bijvoorbeeld een jaar nadat de zorg is geleverd, nog steeds bij Vektis
binnenkomen.
Voor de jaren 2016 tot en met 2021 is de informatie nagenoeg compleet. Deze verwachting is
gebaseerd op de uitgaven aan wijkverpleging die op een vergelijkbaar moment van de
voorgaande jaren bekend waren ten opzichte van de totaal gerealiseerde zorgkosten in de
betreffende jaren.

4.2. Contractinformatie zorgverzekeraars
Zorgverzekeraars hebben Vektis in 2022 een bestand geleverd met de zorgaanbieders waarmee
een contract is afgesloten voor het jaar 2021. De contractinformatie voor de jaren 2016 tot en met
2020 was al aangeleverd voor eerdere onderzoeken.
Elk contract heeft een begin- en een einddatum. Wanneer de begindatum van een zorgprestatie
binnen de contractperiode valt, is deze toegerekend aan de gecontracteerde zorg.
Gedeclareerde prestaties waarvan de begindatum buiten de contractperiode valt, zijn
toegerekend aan de niet-gecontracteerde zorg. Een zorgaanbieder kan met een deel van de
zorgverzekeraars wel en met een deel van de zorgverzekeraars geen contract hebben afgesloten.
In het tweede kwartaal van 2022 is een validatie uitgevoerd, waarbij een vergelijking is gemaakt
tussen de gecontracteerde en niet-gecontracteerde wijkverpleging zoals berekend door Vektis
enerzijds en door de zorgverzekeraars anderzijds. Op basis van deze validatie is geconcludeerd dat
de declaratiegegevens wijkverpleging van 1 kleine zorgverzekeraar op het voor dit onderzoek
gewenste detailniveau niet van voldoende kwaliteit zijn voor de jaren 2016 tot en met 2018. Een

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

12/45

andere kleine zorgverzekeraar heeft geen contractinformatie geleverd over de jaren 2016 en 2017.
Voor deze 2 zorgverzekeraars is onderscheid maken naar gecontracteerde en
niet-gecontracteerde zorg niet mogelijk voor de volledige onderzoeksperiode. Daarom zijn vanaf
hoofdstuk 6 de gegevens van 2 kleine zorgverzekeraars uitgesloten voor 2016 en 2017 en de
gegevens van 1 kleine zorgverzekeraar uitgesloten voor 2018. Voor de jaren 2019, 2020 en 2021 zijn
de gegevens meegenomen van alle zorgverzekeraars. De gegevens van alle zorgverzekeraars zijn
wel meegenomen voor alle jaren in tabel 1 - Omvang wijkverpleging - uit hoofdstuk 5.
Omdat de populatie over de jaren verschilt, wordt bij vergelijkingen over de gehele periode
gewerkt met relatieve cijfers. De exacte waardes worden getoond om een indruk te bieden van
de omvang in elk jaar. Een vergelijking op basis van exacte waardes kan wel gemaakt worden
tussen 2016 en 2017, aangezien de populatie gelijk is voor deze 2 jaren. Ook kunnen de jaren 2019,
2020 en 2021 met elkaar vergeleken worden op basis van dezelfde populatie.

4.3. Uitgangspunten rapportage
De jaren 2020 en 2021 zijn bijzondere jaren vanwege de COVID-19 pandemie. Het is aannemelijk
dat cijfers over 2020 en 2021 door COVID-19 zijn beïnvloed. De effecten van de COVID-19
pandemie tussen de jaren 2020 en 2021 verschillen daarbij vermoedelijk van elkaar, omdat
bijvoorbeeld de maatregelen met effect op de zorgvraag of het zorgaanbod die werden
genomen vanwege de pandemie niet steeds dezelfde waren in beide jaren. Ook het gedrag van
mensen (zoals zorg mijden) was in die 2 jaren niet noodzakelijk gelijk. Hetzelfde geldt voor het
sterftecijfer onder de wijkverplegingspopulatie, de vaccinatiegraad en de behandeling en zorg
voor COVID-patiënten tijdens en na een besmetting met COVID-19. Oorzaken en verklaringen zijn
echter niet apart onderzocht6. Interpretatie en duiding van de cijfers dient daarom met
overwegingen over de COVID-19 pandemie in gedachten te gebeuren.
De berekeningen in dit rapport zijn uitgevoerd met de exacte bedragen. Percentages in het
rapport kunnen daarom licht afwijken als die worden berekend op basis van de afgeronde
waardes uit de rapportage. Er hebben geen correcties naar cliënt karakteristieken (case-mix)
plaatsgevonden.
Daarnaast geldt voor dit rapport dat bij een onderverdeling van het aantal cliënten naar
verschillende groepen, het aantal cliënten per onderdeel niet optelt tot het totaal aantal cliënten
dat zorg heeft gehad (tenzij anders vermeld). Dit komt doordat cliënten binnen 1 jaar in meerdere
groepen kunnen voorkomen. Zo kunnen cliënten bijvoorbeeld in 1 jaar zorg gefinancierd vanuit
zowel ZIN als PGB hebben gehad. Een ander voorbeeld is dat een cliënt zowel mee kan tellen in de
gecontracteerde zorg als in de niet-gecontracteerde zorg, wanneer deze cliënt in een jaar zorg
heeft ontvangen van zowel een aanbieder met een contract, als van een aanbieder zonder een
contract met de zorgverzekeraar van de cliënt.

6 Onderzoek naar het effect van COVID-19 op de in dit rapport beschreven zorg vraagt een gedegen en uitgebreid

onderzoek op basis van verschillende bronnen. Een dergelijk onderzoek valt buiten de scope van de analyses voor dit
rapport.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

13/45

Een aantal tabellen toont een verschil in percentage tussen de niet-gecontracteerde zorg en de
gecontracteerde zorg. Dit percentage is berekend als het verschil tussen de uitkomst voor de
niet-gecontracteerde en de gecontracteerde zorg gedeeld door de uitkomst voor de
gecontracteerde zorg. Verder wordt de ratio berekend door de uitkomst voor de
niet-gecontracteerde zorg te delen door de uitkomst voor de gecontracteerde zorg.
Ten opzichte van eerdere rapportages is op een andere wijze het aantal uren wijkverpleegkundige
zorg berekend. Zo zijn bij de berekening in deze rapportage, waarbij uren zijn vermeld, alleen
declaraties meegenomen van prestatiecodes met tijdseenheden van maximaal een uur7. Dit
omdat registratie bijvoorbeeld per 5 minuten, daadwerkelijk geleverde zorg door een
zorgprofessional van 5 minuten betekent. Bij prestaties met bijvoorbeeld tijdseenheden van
etmalen of overdag hoeft het niet zo te zijn dat een zorgverlener daadwerkelijk 24 of 8 uur zorg
heeft verleend. Door deze aangepaste werkwijze kunnen cijfers die gaan over het aantal uren
wijkverpleegkundige zorg in deze rapportage afwijken van de cijfers uit voorgaande rapportages.

4.4. Afronding cijfers rapportage
De resultaten voor de verschillende kengetallen uit de rapportage zijn als volgt afgerond (tenzij
anders vermeld):
Tabel 1: Wijze van afronding per kengetal
Kengetal

Afronding

Kosten

Miljoenen euro’s

Aantal cliënten

Duizenden

Gemiddelde kosten per cliënt per jaar

Honderden euro’s

Gemiddelde maandelijkse kosten per cliënt

Tientallen

- Gemiddeld aantal uur zorg per cliënt

Hele cijfers

- % cliënten
- Aantal aanbieders
- % niet-gecontracteerd

1 decimaal

- % ontwikkeling cliënten/kosten
- % verschil
- Ratio
- Gemiddeld aantal maanden wijkverpleging per cliënt

7 De te hanteren tijdseenheid per prestatiecode is te vinden via https://tog.vektis.nl/WebInfo.aspx?ID=Prestatiecodelijsten.

Ongeveer 90% van de declaraties (uitgedrukt in kosten) kan worden omgerekend naar uren.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

14/45

Omvang wijkverpleging

In dit hoofdstuk zijn de ontwikkelingen in de omvang van de wijkverpleegkundige zorg in de jaren
2016 tot en met 2021 in kaart gebracht. Dit overzicht toont de omvang van de zorg in natura (ZIN)
en de zorg gefinancierd via een persoonsgebonden budget (PGB) apart en samengevoegd.
Tabel 2 laat het aantal cliënten, de kosten en de kosten per cliënt zien voor ZIN, PGB en het totaal
voor de jaren 2016 tot en met 2021. De ontwikkeling van cliënten en kosten is berekend op basis
van de werkelijke (niet-afgeronde) cijfers.
De jaren 2020 en 2021 zijn bijzondere jaren vanwege de COVID-19 pandemie. Het is aannemelijk
dat cijfers over 2020 door COVID-19 zijn beïnvloed. De effecten van de COVID-19 pandemie
verschillen daarbij vermoedelijk tussen de jaren 2020 en 20218. Oorzaken en verklaringen zijn echter
niet apart onderzocht. Interpretatie en duiding van de cijfers dient daarom met overwegingen
over de COVID-19 pandemie in gedachten te gebeuren.
In de wijkverpleging ZIN is in 2021 ten opzichte van 2020 het aantal cliënten gestegen met 1,4%,
terwijl de kosten zijn gedaald met 0,9%. De kosten per cliënt zijn dan ook gedaald. Zowel het aantal
cliënten met een PGB als de bijbehorende kosten zijn in 2021 ten opzichte van 2020 gedaald. De
afname van het aantal cliënten met 8,4% is minder groot dan de afname in kosten met 12,6%.
Hierdoor zijn de kosten per cliënt gedaald.
Het totaal aantal cliënten in de wijkverpleging9 is in 2021 ten opzichte van 2020 met 1,4% gestegen,
terwijl de kosten zijn gedaald met 1,9%. Hierdoor zijn de kosten per cliënt gedaald.

8 Bijvoorbeeld de maatregelen met effect op de zorgvraag of het zorgaanbod die werden genomen vanwege de

pandemie waren niet steeds dezelfde in beide jaren. Ook het gedrag van mensen (zoals zorg mijden) was in die 2 jaren niet
noodzakelijk gelijk. Hetzelfde geldt voor het sterftecijfer onder de wijkverplegingspopulatie, de vaccinatiegraad en de
behandeling en zorg voor COVID-patiënten tijdens en na een besmetting met COVID-19.
9 Voor het aantal cliënten geldt dat ZIN en PGB niet optellen tot het totaal, doordat cliënten in 1 jaar zowel zorg
gefinancierd vanuit PGB als ZIN kunnen hebben gehad en een cliënt maar 1 keer (uniek) wordt geteld.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

15/45

Tabel 2: Omvang wijkverpleging
Jaar

Aantal
cliënten
(duizenden)

Kosten
(miljoenen €)

Kosten per
cliënt
(duizenden €)

Ontwikkeling
cliënten t.o.v.
voorgaand jaar
(%)

Ontwikkeling
kosten t.o.v.
voorgaand
jaar (%)

2016

529

2.913

5,5

5,6

4,7

2017

546

3.084

5,7

3,1

5,9

2018

578

3.275

5,7

6,0

6,2

2019

577

3.192

5,5

-0,2

-2,5

2020

569

3.032

5,3

-1,3

-5,0

2021

578

3.006

5,2

1,4

-0,9

2016

21

309

14,9

-22,5

-1,6

2017

20

330

16,7

-4,7

6,9

2018

21

349

16,9

4,5

5,5

2019

21

335

16,2

0,3

-4,0

2020

20

313

15,7

-3,3

-6,4

2021

18

274

14,9

-8,4

-12,6

2016

540

3.223

6,0

5,7

4,1

2017

557

3.415

6,1

3,0

6,0

2018

589

3.624

6,2

5,8

6,1

2019

586

3.527

6,0

-0,4

-2,7

2020

576

3.346

5,8

-1,8

-5,1

2021

584

3.283

5,6

1,4

-1.9

ZIN

PGB

Totaal1)

1) Voor 1 kleine zorgverzekeraar ontbreekt een deel van de declaratiegegevens bij Vektis voor enkele jaren. Het gaat hierbij

om circa 14 miljoen euro in 2017 (0,4% op het totaal), 17 miljoen euro in 2018 (0,5%) en 10 miljoen euro in 2019 (0,3%). De
verdeling van deze bedragen over ZIN en PGB is niet bekend bij Vektis.

Vanaf hier richten we ons in het onderzoek alleen nog op ZIN, aangezien de zorg gefinancierd
vanuit het PGB niet gecontracteerd wordt.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

16/45

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging – exclusief palliatief terminale zorg
In dit hoofdstuk bieden we inzicht in de kwantitatieve ontwikkeling van (niet-)gecontracteerde
wijkverpleegkundige zorg in de jaren 2016 tot en met 2021. In geen van de analyses in deze
rapportage zijn case-mix correcties uitgevoerd voor zorgvraagzwaarte. Aangezien eerder
onderzoek laat zien dat er geen tot minimale verschillen in chronische aandoeningen bestaan
tussen mensen met (niet-)gecontracteerde zorg10.
De resultaten in hoofdstuk 6 hebben alleen betrekking op zorg in natura (ZIN). De zorg gefinancierd
vanuit het PGB is namelijk per definitie niet-gecontracteerd. Daarnaast sluiten we de palliatief
terminale zorg uit in dit hoofdstuk. Palliatief terminale zorg is intensieve zorg en kan van grote
invloed zijn op de verschillen tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg. Voor dit
onderzoek is palliatief terminale zorg gedefinieerd als alle wijkverpleging in de laatste drie
maanden voor overlijden, ongeacht de intensiviteit van de wijkverpleegkundige zorg of de reden
waarvoor wijkverpleging nodig is. Dit kan dus ook minder dan 3 maanden zorg zijn. In hoofdstuk 7
presenteren we de cijfers voor enkel palliatief terminale zorg.
De jaren 2020 en 2021 zijn bijzondere jaren vanwege de COVID-19 pandemie. Het is aannemelijk
dat cijfers over 2020 en 2021 door COVID-19 zijn beïnvloed. De effecten van de COVID-19
pandemie verschillen daarbij vermoedelijk tussen de jaren 2020 en 202111. Oorzaken en
verklaringen zijn echter niet apart onderzocht. Interpretatie en duiding van de cijfers dient daarom
met overwegingen over de COVID-19 pandemie in gedachten te gebeuren.

6.1. Aantal cliënten per jaar
In tabel 3 is het aantal cliënten weergegeven dat gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg
heeft ontvangen. Hierin is te zien dat het aantal cliënten wijkverpleging bij niet-gecontracteerde
zorgaanbieders, na een stijging tussen 2016 en 2018, in 2019 voor het eerst daalt. Deze daling zet
door van 2019 naar 2020, waarna het in 2021 weer stijgt. Het aandeel cliënten in de
niet-gecontracteerde zorg vergeleken met de gecontracteerde zorg stijgt van 3,4% in 2016 naar
5,6% in 2018, waarna het voor de jaren 2019 tot en met 2021 schommelt rond de 3,6% (± 0,2%).

10 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/09/03/ontwikkelingen-niet-gecontracteerde-wijkverpleging-

2016-2018.
11 Bijvoorbeeld de maatregelen met effect op de zorgvraag of het zorgaanbod die werden genomen vanwege de
pandemie waren niet steeds dezelfde in beide jaren. Ook het gedrag van mensen (zoals zorg mijden) was in die 2 jaren niet
noodzakelijk gelijk. Hetzelfde geldt voor het sterftecijfer onder de wijkverplegingspopulatie, de vaccinatiegraad en de
behandeling en zorg voor COVID-patiënten tijdens en na een besmetting met COVID-19.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

17/45

Tabel 3: Aantal en aandeel cliënten in de (niet-)gecontracteerde zorg
Jaar

Gecontracteerd
(duizenden)

Niet-gecontracteerd
(duizenden)

Aandeel
niet-gecontracteerd (%)

2016

457

16

3,4

2017

467

21

4,4

2018

503

30

5,6

2019

526

19

3,6

2020

517

18

3,4

2021

522

20

3,8

6.2. Kosten per jaar
In tabel 4 staan de kosten per jaar van geleverde zorg in de gecontracteerde en
niet-gecontracteerde wijkverpleging. Na een daling van de kosten voor niet-gecontracteerde zorg
van 2018 naar 2020, stijgen de kosten in 2021 weer wat. Het percentage kosten voor
niet-gecontracteerde zorg is gedaald van 9,0% in 2018 naar 5,1% in 2020, waarna het weer wat is
gestegen naar 5,8% in 2021. In hoeverre de COVID-19 pandemie hierin een rol speelt is niet te
achterhalen, maar 2021 is meer vergelijkbaar met 2019 dan 2020.
Tabel 4: Kosten en aandeel kosten in de (niet-)gecontracteerde zorg
Jaar

Gecontracteerd
(miljoenen €)

Niet-gecontracteerd
(miljoenen €)

Aandeel
niet-gecontracteerd (%)

2016

2.392

100

4,0

2017

2.465

191

7,2

2018

2.624

260

9,0

2019

2.721

166

5,7

2020

2.583

139

5,1

2021

2.551

156

5,8

6.3. Gemiddelde kosten per cliënt per jaar
Tabel 5 toont de gemiddelde kosten per cliënt per jaar voor de jaren 2016 tot en met 2021.
Daarnaast laten we het procentuele verschil tussen die gemiddelde kosten per cliënt in
gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg zien en de ratio van die kosten
niet-gecontracteerd versus gecontracteerd.
De gemiddelde kosten per cliënt per jaar voor de gecontracteerde zorg schommelen over de
jaren 2016 tot en met 2021 rond de 5 duizend euro. De niet-gecontracteerde zorg vertoont een
stijging in de gemiddelde kosten per cliënt van 2016 naar 2017, waarna een dalende trend is
ingezet van 2017 naar 2021.
De kosten per cliënt zijn voor alle jaren hoger voor de niet-gecontracteerde zorg dan voor de
gecontracteerde zorg. Het procentuele verschil neemt af van 2017 naar 2020, waarna het
percentage in 2021 licht stijgt. De ratio blijft nagenoeg vergelijkbaar in deze jaren.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

18/45

Tabel 5: Gemiddelde kosten per cliënt per jaar bij (niet-)gecontracteerde zorg
Jaar

Gecontracteerd
(duizenden €)

Niet-gecontracteerd
(duizenden €)

Verschil
(%)

Ratio

2016
2017
2018
2019
2020
2021

5,2
5,3
5,2
5,2
5,0
4,9

6,4
9,0
8,8
8,5
7,8
7,7

21,3
70,7
68,7
65,3
55,3
57,5

1,2
1,7
1,7
1,7
1,6
1,6

6.4. Gemiddelde kosten per cliënt per maand
Figuur 1 toont de gemiddelde kosten per cliënt per maand in alle maanden van de jaren 2016 tot
en met 2021 voor gecontracteerde en niet-gecontracteerde wijkverpleging. De kosten per cliënt in
de niet-gecontracteerde zorg liggen voor alle maanden van alle jaren hoger dan in de
gecontracteerde zorg. Er is over de jaren heen meer stabiliteit in de kosten van de
gecontracteerde zorg per maand en meer variatie in de niet-gecontracteerde zorg. Voor de jaren
2017 tot en met 2019 is er een behoorlijke piek in de gemiddelde kosten niet-gecontracteerde zorg
in januari, voor 2020 is dat al een stuk minder het geval en in 2021 steekt januari nauwelijks nog
boven de andere maanden uit.
Figuur 1: Gemiddelde kosten per cliënt per maand bij (niet-)gecontracteerde zorg

In tabel 6 zijn de gemiddelde maandelijkse kosten per cliënt per jaar weergegeven. De
gemiddelde maandelijkse kosten per cliënt dalen van 2018 naar 2021. In de niet-gecontracteerde
wijkverpleging is een daling te zien van 2017 naar 2021.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

19/45

Tabel 6: Gemiddelde maandelijkse kosten per cliënt bij (niet-)gecontracteerde zorg, weergegeven
per jaar
Jaar

Gecontracteerd
(€)

Niet-gecontracteerd
(€)

Verschil
(%)

Ratio

2016
2017
2018
2019
2020
2021

840
840
850
840
830
820

1.280
1.760
1.690
1.600
1.520
1.490

52,5
109,2
99,4
90,0
83,5
81,5

1,5
2,1
2,0
1,9
1,8
1,8

6.5. Gemiddeld aantal maanden wijkverpleging per cliënt per jaar
De vorige paragrafen laten zien dat de kosten per cliënt voor de niet-gecontracteerde zorg hoger
liggen dan voor de gecontracteerde zorg. Het kostenverschil tussen gecontracteerde en
niet-gecontracteerde zorg is groter wanneer gekeken wordt naar de gemiddelde kosten per cliënt
per maand (tabel 6: 81,5% in 2021) dan per jaar (tabel 5: 57,5% in 2021).
Dit verschil wordt verklaard door de resultaten uit tabel 7, waarin het gemiddeld aantal maanden
wijkverpleging per cliënt per jaar wordt getoond. Cliënten met niet-gecontracteerde zorg zijn
namelijk gemiddeld een kortere tijd per jaar in zorg dan de cliënten met gecontracteerde zorg.
Voor cliënten is het aantal maanden zorg berekend in 2021. Figuur 2 geeft per aantal maanden
zorg (1 tot en met 12 op de x-as) de procentuele verdeling van het totaal aantal cliënten weer
(y-as), voor de gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg apart12. Uit de figuur blijkt dat een
groter aandeel cliënten met niet-gecontracteerde zorg 1 maand zorg heeft in vergelijking met
cliënten met gecontracteerde zorg. Terwijl het aandeel van cliënten met niet-gecontracteerde
zorg in vergelijking met cliënten met gecontracteerde zorg lager ligt bij 12 maanden. Voor de
overige maanden is het patroon voor de niet-gecontracteerde zorg vergelijkbaar met de
gecontracteerde zorg.
Tabel 7: Gemiddeld aantal maanden wijkverpleging per cliënt per jaar
Jaar

Gecontracteerd

Niet-gecontracteerd

Verschil
(%)

Ratio

2016
2017
2018
2019
2020
2021

6,2
6,3
6,1
6,1
6,0
5,9

4,9
5,2
5,2
5,3
5,1
5,2

-20,9
-18,0
-15,1
-13,2
-15,3
-13,2

0,79
0,82
0,85
0,87
0,85
0,87

12 In deze analyse is het aantal maanden in een jaar per cliënt geteld. Deze maanden hoeven niet aansluitend te zijn.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

20/45

Figuur 2: Aandeel cliënten (niet-)gecontracteerde wijkverpleging per aantal maanden zorg in 2021

6.6. Gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per maand
In tabel 8 tonen we het gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per maand13. De tabel geeft inzicht in
het procentuele verschil in gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg. Daarnaast wordt de
ratio van het gemiddeld aantal uur zorg bij niet-gecontracteerde versus gecontracteerde
zorgaanbieders getoond.
Het gemiddeld aantal uur zorg per maand voor de gecontracteerde zorg is in 2021 met 1 uur
gedaald ten opzichte van 2020. Voor de niet-gecontracteerde zorg is het gemiddeld aantal met 2
uur afgenomen in 2021. Het procentuele verschil (dat wordt berekend op de niet-afgeronde cijfers)
is nagenoeg gelijk gebleven in 2021 ten opzichte van 2020. De ratio van niet-gecontracteerde zorg
is vrijwel onveranderd sinds 2018.
Tabel 8: Gemiddeld aantal uur (niet-)gecontracteerde zorg per cliënt per maand
Jaar

Gecontracteerd

Niet-gecontracteerd

Verschil
(%)

Ratio

2016
2017
2018
2019
2020
2021

16
16
15
14
14
13

32
42
38
37
33
31

94,8
169,7
153,8
156,0
138,5
137,4

1,9
2,7
2,5
2,6
2,4
2,4

13 Enkel de declaraties waarvan de tijdseenheid bekend is, zijn meegenomen in deze berekening.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

21/45

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging – enkel palliatief terminale zorg

In hoofdstuk 7 bieden we inzicht in de kwantitatieve ontwikkeling van (niet-)gecontracteerde
palliatief terminale wijkverpleegkundige zorg in de jaren 2016 tot en met 2021. De gegevens in dit
hoofdstuk betreffen alleen de palliatief terminale zorg.
Palliatief terminale zorg wordt gedefinieerd als wijkverpleegkundige zorg in de laatste 3 maanden
van het leven van de cliënt14.
De jaren 2020 en 2021 zijn bijzondere jaren vanwege de COVID-19 pandemie. Het is aannemelijk
dat cijfers over 2020 en 2021 door COVID-19 zijn beïnvloed. De effecten van de COVID-19
pandemie verschillen daarbij vermoedelijk tussen de jaren 2020 en 202115. Oorzaken en
verklaringen zijn echter niet apart onderzocht. Interpretatie en duiding van de cijfers dient daarom
met overwegingen over de COVID-19 pandemie in gedachten te gebeuren.

7.1. Aantal cliënten per jaar
In tabel 9 is het aantal cliënten per jaar in de palliatief terminale zorg weergegeven. Er is een
stijging te zien in het aantal cliënten dat niet-gecontracteerde zorg heeft ontvangen in 2021 ten
opzichte van 2020. Het aantal cliënten in de gecontracteerde wijkverpleging in de palliatief
terminale zorg is vrijwel gelijk gebleven in 2021 ten opzichte van 2020. Het percentage
niet-gecontracteerde zorg is daarom gestegen van 3,2% in 2020 naar 4,2% in 2021.

14 Hierbij kan een cliënt ook minder dan 3 maanden wijkverpleegkundige zorg hebben gehad in de laatste drie maanden

van het leven.
15 Bijvoorbeeld de maatregelen met effect op de zorgvraag of het zorgaanbod die werden genomen vanwege de
pandemie waren niet steeds dezelfde in beide jaren. Ook het gedrag van mensen (zoals zorg mijden) was in die 2 jaren niet
noodzakelijk gelijk. Hetzelfde geldt voor het sterftecijfer onder de wijkverplegingspopulatie, de vaccinatiegraad en de
behandeling en zorg voor COVID-patiënten tijdens en na een besmetting met COVID-19.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

22/45

Tabel 9: Aantal en aandeel cliënten per jaar bij (niet-)gecontracteerde palliatief terminale zorg
Jaar

Gecontracteerd
(duizenden)

Niet-gecontracteerd
(duizenden)

Aandeel
niet-gecontracteerd (%)

2016

69,4

2,1

3,0

2017

69,9

2,8

4,0

2018

71,1

3,7

5,1

2019

72,4

2,3

3,2

2020

76,2

2,5

3,2

2021

76,5

3,3

4,2

Noot. Het aantal cliënten is afgerond op honderdtallen.

7.2. Kosten per jaar
In tabel 10 worden de kosten per jaar voor de palliatief terminale wijkverpleging gepresenteerd. De
kosten voor niet-gecontracteerde zorg stijgen in 2021 terwijl de kosten van gecontracteerde zorg
dalen vergeleken met 2020. Het aandeel niet-gecontracteerde zorgkosten stijgt daardoor van 3,9%
in 2020 naar 5,3% in 2021. Daarmee ligt het ook weer op een hoger niveau dan in 2019.
Tabel 10: Kosten per jaar bij (niet-)gecontracteerde palliatief terminale zorg
Jaar

Gecontracteerd
(miljoenen €)

Niet-gecontracteerd
(miljoenen €)

Aandeel
niet-gecontracteerd (%)

2016

265

11

3,9

2017

259

19

6,7

2018

271

22

7,6

2019

291

14

4,6

2020

298

12

3,9

2021

284

16

5,3

7.3. Gemiddelde kosten per cliënt per jaar
Tabel 11 toont de gemiddelde kosten per cliënt per jaar in de palliatief terminale zorg. De kosten
per cliënt dalen van 2020 naar 2021 meer voor de gecontracteerde zorg dan voor de
niet-gecontracteerde zorg. Het percentage niet-gecontracteerde zorg en de ratio zijn daarom in
2021 hoger dan in 2020.
Tabel 11: Gemiddelde kosten per cliënt per jaar bij (niet-)gecontracteerde palliatief terminale zorg
Jaar

Gecontracteerd
(duizenden €)

Niet-gecontracteerd
(duizenden €)

Verschil
(%)

Ratio

2016
2017
2018
2019
2020
2021

3,8
3,7
3,8
4,0
3,9
3,7

5,1
6,6
6,0
6,1
4,9
4,8

33,7
76,9
57,6
50,9
24,9
29,5

1,3
1,8
1,6
1,5
1,2
1,3

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

23/45

7.4. Gemiddelde kosten per cliënt per maand
Figuur 3 toont de gemiddelde kosten per cliënt per maand voor cliënten die palliatief terminale
zorg hebben ontvangen in de jaren 2016 tot en met 2021. De gemiddelde kosten per cliënt per
maand zijn over alle maanden hoger bij de niet-gecontracteerde zorg dan bij de gecontracteerde
zorg. De gemiddelde kosten per cliënt per maand vertonen ook meer variatie bij de
niet-gecontracteerde zorg dan bij de gecontracteerde zorg. In figuur 3 is daarnaast te zien dat de
kosten per cliënt per maand hoger zijn in de palliatief terminale zorg dan in de wijkverpleging
exclusief palliatief terminale zorg (figuur 1 op pagina 18).
Figuur 3: Gemiddelde kosten per cliënt per maand bij (niet-)gecontracteerde palliatief terminale
zorg

In tabel 12 zijn de gemiddelde maandelijkse kosten per cliënt weergegeven per jaar. De
gemiddelde maandelijkse kosten per cliënt zijn in 2021 ten opzichte van 2020 vergelijkbaar voor
zowel de niet-gecontracteerde als de gecontracteerde zorg. De ratio is daarom gelijk gebleven in
2021 ten opzichte van 2020.
Tabel 12: Gemiddelde maandelijkse kosten per cliënt bij (niet-)gecontracteerde palliatief terminale
zorg, weergegeven per jaar
Jaar

Gecontracteerd

Niet-gecontracteerd

Verschil
(%)

Ratio

2016
2017
2018
2019
2020
2021

1.780
1.710
1.750
1.820
1.820
1.730

2.640
3.620
3.340
3.460
2.860
2.840

48,6
111,4
90,7
89,9
56,7
64,2

1,5
2,1
1,9
1,9
1,6
1,6

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

24/45

Het kostenverschil tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg is groter wanneer
gekeken wordt naar de gemiddelde kosten per cliënt per maand (tabel 12: 64,2% in 2021) dan per
jaar (tabel 11: 29,5% in 2021). Dit verschil wordt verklaard door het verschil in het gemiddeld aantal
maanden palliatief terminale zorg per jaar tussen cliënten met gecontracteerde en
niet-gecontracteerde zorg. Cliënten met niet-gecontracteerde palliatief terminale zorg hebben
deze zorg in de laatste 3 maanden voor overlijden gemiddeld een kortere periode (1,7 maanden in
2021) dan de cliënten met gecontracteerde palliatief terminale zorg (2,1 maanden in 2021). Dit is
vergelijkbaar over de jaren.

7.5. Gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per maand
In tabel 13 is het gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per maand weergegeven voor de palliatief
terminale zorg. Van 2020 naar 2021 zijn de uren gecontracteerde zorg gedaald, terwijl het aantal
uren niet-gecontracteerde zorg gelijk is gebleven. Het procentuele verschil en de ratio tussen
niet-gecontracteerde en gecontracteerde zorg zijn daardoor beide weer toegenomen ten
opzichte van 2020.
Tabel 13: Gemiddeld aantal uur (niet-)gecontracteerde palliatief terminale zorg per cliënt per
maand
Jaar

Gecontracteerd

Niet-gecontracteerd

Verschil (%)

Ratio

2016
2017
2018
2019
2020
2021

33
32
32
32
31
28

63
86
77
80
62
62

90,2
171,2
143,3
152,8
102,1
118,6

1,9
2,7
2,4
2,5
2,0
2,2

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

25/45

Verdiepend onderzoek

In dit hoofdstuk zijn verdiepende analyses uitgevoerd. Met deze informatie wordt meer inzicht
gegeven in wie de niet-gecontracteerde zorg gebruiken. De verdiepende analyses hebben alleen
betrekking op zorg in natura in de wijkverpleging. Zorg gefinancierd vanuit een PGB is uitgesloten.
Ook zijn de verdiepende analyses exclusief palliatief terminale zorg, zoals gedefinieerd in dit
rapport.

8.1. Aantal (deels) gecontracteerde aanbieders uitgesplitst naar ZZP’ers en
instellingen
Uit voorgaande rapportages16 bleek dat er verschillen zijn in het aantal (deels) gecontracteerde
aanbieders tussen zelfstandigen zonder personeel 17 (ZZP’ers) en instellingen18. De analyse is
herhaald om inzicht te geven in de ontwikkeling in het aantal aanbieders dat (ten dele)
gecontracteerd is tussen 2016 en 2021.
Een aanbieder kan deels gecontracteerd zijn. Dit houdt in dat de zorgaanbieder met een deel van
de zorgverzekeraars wel en met een deel van de zorgverzekeraars geen contract heeft afgesloten.
In de analyse in deze paragraaf zijn de aanbieders ingedeeld naar contracteergraad. Het gaat
hierbij om de volgende categorieën: volledig gecontracteerd (>99,5% gecontracteerd),
merendeels gecontracteerd (tussen de 50 en 99,5% gecontracteerd), merendeels
niet-gecontracteerd (tussen de 0,5 en 50% gecontracteerd) en volledig niet-gecontracteerd
(<0,5% gecontracteerd).
In de tabellen 14 en 15 zijn de ontwikkelingen van de ZZP’ers (tabel 14) en de andere
zorgaanbieders – vooral instellingen – (tabel 15) weergegeven. Hierbij is onderscheid gemaakt naar
bovenstaande categorieën.

16 Zie tabel 7 uit het rapport “Ontwikkeling van (niet-)gecontracteerde zorg 2016-2018”, Tabellen III.1 en III.2 uit het rapport

“Vervolgonderzoek – Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2019”, tabel 12 en 13 uit het rapport Monitor
(niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2019 en tabel 14 en 15 uit het rapport Monitor (niet-)gecontracteerde
wijkverpleging 2016-2020.
17 Zorgaanbieders die zorg in de wijkverpleging hebben gedeclareerd en voldoen aan minimaal 1 van de volgende
criteria:
• Kwalificatietype = ‘ZZP’ers in wijkverpleging’, ‘PGB aanbieders’ of ‘Zorgverlener’
• Zorgsoort = ‘Verpleegkundigen’
18 Zorgaanbieders die niet in de categorie ZZP’ers vallen. Dit zijn vooral instellingen.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

26/45

Uit de tabellen blijkt dat:
• ZZP’ers in alle jaren bijna allemaal niet-gecontracteerd zijn, 98% in 2021.
• Het aantal ZZP’ers die zelfstandig declareren stijgt tussen 2016 en 2018, waarna een daling
inzet naar 2019 tot in 202119.
• De kosten per cliënt bij ZZP’ers in de niet-gecontracteerde zorg stijgen vanaf 2016 tot in
2018, maar dalen in 2019 naar 7.400 euro per cliënt en blijven in 2020 en 2021 op een
vergelijkbaar niveau.
• Het totaal aantal instellingen tussen 2016 en 2021 elk jaar is gestegen.
• In 2021 het aantal volledig niet-gecontracteerde instellingen is toegenomen vergeleken
met 2020.
• Het aantal volledig gecontracteerde instellingen is gedaald van 2016 naar 2018, waarna
een stijging is ingezet over de jaren 2019 tot en met 2021.
• Binnen de groep instellingen voor alle jaren het aantal deels-gecontracteerde
zorgaanbieders relatief laag is in vergelijking met de volledig gecontracteerde en volledig
niet-gecontracteerde aanbieders.
• De kosten per cliënt het hoogst zijn voor de volledig niet-gecontracteerde instellingen voor
alle jaren. Deze kosten zijn gestegen van 2016 naar 2018, waarna een daling inzet over de
jaren 2019 tot en met 2021.
• De volledig niet-gecontracteerde instellingen het hoogste aantal uur zorg per cliënt
declareren. Dit aantal uren zorg per cliënt daalt vanaf 2018 voor deze categorie.
• De groep volledig gecontracteerde instellingen voor alle jaren het leeuwendeel van de
uitgaven in de wijkverpleging voor zijn rekening neemt.

19 Dat er minder ZZP’ers zelfstandig declareren, hoeft niet te betekenen dat er minder ZZP’ers werkzaam zijn. Het komt voor

dat ZZP’ers diensten draaien voor zorgaanbieders en daardoor niet zelfstandig declareren, maar wel als ZZP’er de zorg
verlenen.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

27/45

Tabel 14: ZZP’ers
Categorie zorgaanbieder

ContracteerAantal
Kosten
graad aanbieders (miljoenen €)

Kosten per cliënt Uren per
(duizenden €)
cliënt
per jaar

2016
Volledig gecontracteerd

≥99,5%

<10

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

<10

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

<10

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

937

18,9

6,2

154

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

10

0,1

1,9

37

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

2,5

50

≥0,5% - <50%

13
<10

0,6

Merendeels niet-gecontracteerd
Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

1.279

31,8

7,9

182

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

<10

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

3,8

68

≥0,5% - <50%

12
<10

0,6

Merendeels niet-gecontracteerd
Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

1.517

49,9

8,5

185

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

18

0,7

6,3

100

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

4,7

90

≥0,5% - <50%

14
<10

1,6

Merendeels niet-gecontracteerd
Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

1.301

35,7

7,4

160

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

0,6
0,4

96

≥50% - <99,5%

15
<10

6,2

Merendeels gecontracteerd
Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

<10

0,7

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

1.249

33,4

7,2

150

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

6,0

81

≥50% - <99,5%

14
<10

0,5

Merendeels gecontracteerd

0,9

4,3

88

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

<10

0,6

3,1

65

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

1.225

34,2

7,4

151

2017

2018

2019

2020

2021

Noot. Als het aantal aanbieders <10 is worden de kosten, kosten per cliënt en uren per cliënt niet weergegeven. Om deze
reden zijn ook de totalen per jaar niet weergeven, aangezien de kosten voor aanbieders met aantallen <10 anders alsnog
herleidbaar zijn.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

28/45

Tabel 15: Instellingen
Categorie zorgaanbieder

ContracteerAantal
Kosten
graad aanbieders (miljoenen €)

Kosten per cliënt Uren per
(duizenden €)
cliënt
per jaar

2016
Volledig gecontracteerd

≥99,5%

542

2.308,9

5,2

101

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

63

96,4

4,9

92

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

11

4,5

1,3

26

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

454

63,4

7,7

205

Totaal

1.070

2.473,2

5,2

102

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

508

2.414,3

5,3

98

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

63

53,7

4,9

92

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

12

7,8

5,8

124

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

606

148,2

9,0

221

Totaal

1.189

2.623,9

5,4

103

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

488

2.516,3

5,2

91

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

91

108,4

4,5

80

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

35

28,7

5,4

116

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

723

180,8

9,3

212

Totaal

1.337

2.834,2

5,3

96

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

497

2.610,1

5,1

87

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

149

114,5

4,7

84

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

49

19,5

7,4

166

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

664

104,5

8,5

200

Totaal

1.359

2.848,6

5,2

90

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

505

2.484,4

4,9

81

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

122

103,1

5,2

89

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

46

13,6

6,3

132

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

728

85,5

7,8

170

Totaal

1.401

2.686,6

5,0

84

Volledig gecontracteerd

≥99,5%

511

2.451,7

4,8

77

Merendeels gecontracteerd

≥50% - <99,5%

106

102,7

4,7

75

Merendeels niet-gecontracteerd

≥0,5% - <50%

43

15,5

7,1

139

Niet-gecontracteerde zorg

<0,5%

752

101,0

7,6

161

Totaal

1.412

2.670,8

4,9

79

2017

2018

2019

2020

2021

Noot. De instellingen in deze tabel bestaan uit een combinatie van kleine en grote zorgaanbieders. Er is geen onderscheid
gemaakt naar omvang van de instelling. Daarnaast is bij de totalen voor de variabelen “Kosten per cliënt” en “Uren per
cliënt” gerekend met het niet unieke aantal cliënten voor alle categorieën samen per jaar.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

29/45

8.2. Leeftijd en chronische aandoeningen
In deze paragraaf laten we de resultaten zien van het onderzoek naar de leeftijd en de chronische
aandoeningen van cliënten in de wijkverpleging. Zijn er verschillen in cliëntkarakteristieken tussen
de gecontracteerde en niet-gecontracteerde wijkverpleging?
8.2.1. Leeftijd
In figuur 4 is het aantal cliënten wijkverpleging naar leeftijdsklasse weergegeven. De
cliëntenpopulatie binnen de wijkverpleging bestaat voornamelijk uit ouderen. In 2021 is de
leeftijdsopbouw vergelijkbaar met de jaren 2016 tot en met 2020. De leeftijdsklasse met de meeste
cliënten met wijkverpleegkundige zorg is die van 80 tot en met 84 jaar.
Figuur 4: Aantal cliënten wijkverpleging per leeftijdsklasse

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

30/45

Figuur 5 toont het aandeel cliënten per leeftijdscategorie (5 jaar) voor niet-gecontracteerde en
gecontracteerde zorg in 2020 en 2021. De percentages voor gecontracteerde zorg zijn in 2020 en
2021 nagenoeg gelijk. Ook voor de niet-gecontracteerde zorg is het patroon nauwelijks veranderd
in 2021 ten opzichte van 2020. Verder is te zien voor de niet-gecontracteerde zorg dat de
leeftijdsopbouw een relatief hoger aandeel cliënten van 25 tot en met 69 jaar laat zien vergeleken
met de leeftijdsopbouw van gecontracteerde zorg. In de gecontracteerde zorg is het relatieve
aandeel cliënten vanaf 75 jaar groter dan in de niet-gecontracteerde zorg.
Figuur 5: Aandeel cliënten (niet-)gecontracteerde wijkverpleging per leeftijdsklasse in 2020 en 2021

In de figuren 6 en 7 zijn de kosten per cliënt voor gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg
verder uitgesplitst naar leeftijdsklasse van een cliënt (per 5 jaar)20. Voor de overzichtelijkheid tonen
we alleen de jaren 2020 en 2021. De figuren laten zien dat de kosten per persoon voor de
gecontracteerde zorg voor de leeftijdsklasse 5-9 jaar tot en met de leeftijdsklasse 20-24 jaar
afnemen in 2020. Vervolgens nemen deze kosten voor de oudere leeftijdsklassen geleidelijk weer
toe. Voor 2021 is een vergelijkbaar patroon te zien21. De kosten per cliënt voor de
niet-gecontracteerde zorg laten meer variatie zien voor 2020 en 2021. Naarmate cliënten ouder
worden, met name te zien vanaf de leeftijdsklasse 70-74 jaar, neemt het verschil in kosten per cliënt
tussen de gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg wat af (met uitzondering van de
leeftijdsklasse 95-99 jaar). Voor de leeftijdsklassen 0-4, 5-9 en 10-14 jaar zijn de kosten per cliënt voor
de niet-gecontracteerde wijkverpleging in 2021 hoger dan in 2020. Voor de 95-99 geldt juist dat de
kosten per cliënt voor de niet-gecontracteerde wijkverpleging lager zijn in 2021 dan in 2020.
20 De leeftijdsklassen 100-104 en 105-109 jaar zijn niet getoond vanwege beperkte aantallen cliënten in deze klassen. In de

leeftijdsklassen 5-9 t/m 20-24 zijn de aantallen cliënten relatief beperkt (ca. 50-90 cliënten per leeftijdsklasse).
21 Een belangrijke aantekening hierbij is dat het aantal cliënten, zowel in 2020 als 2021, voor de niet-gecontracteerde zorg
voor met name de laagste leeftijdsklassen vrij laag is. Zo ligt het aantal cliënten voor de leeftijdsklassen onder de 30 jaar
tussen 50 en 149, voor de leeftijdsklassen tussen de 30 en 39 en 95-99 tussen 150 en 249, voor de 3 leeftijdsklassen tussen 40
en 54 tussen 250 en 999 en voor de leeftijdsklassen tussen de 55 en 94 op 1.000 of meer. Voor de gecontracteerde zorg ligt
voor zowel 2020 als 2021 het aantal cliënten voor alle leeftijdsklassen boven de 1.500 cliënten (met uitzondering van de
leeftijdsklassen 100-104 en 105-109).

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

31/45

Figuur 6: Kosten per cliënt per leeftijdsklasse in 2020

Figuur 7: Kosten per cliënt per leeftijdsklasse in 2021

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

32/45

8.2.2. Chronische aandoeningen
Is er een verschil in het aandeel cliënten met verschillende chronische aandoeningen tussen de
gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg? In dit onderzoek is een cliënt ingedeeld in de
categorie ’chronische aandoeningen‘ als de persoon 1 of meer van de volgende aandoeningen
heeft: hart- en vaatziekten (bekend omdat de patiënt Cardiovasculair risicomanagement krijgt),
diabetes (Type I en II), Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD), dementie en
Parkinson(isme)22. Hierbij gaan we ervanuit dat als een persoon eenmaal is gedefinieerd als
chronisch ziek, de persoon dit ook zijn of haar verdere leven blijft. Volgens deze definitie valt in 2021
91% van de cliënten in de wijkverpleging in de groep met 1 of meer van deze chronisch
aandoeningen. In de Nederlandse bevolking exclusief de cliënten met wijkverpleging vanuit zorg in
natura, ligt dat percentage in 2021 op 34%. Echter heeft de Nederlandse populatie een hele
andere leeftijdsopbouw dan de wijkverplegingspopulatie.
In tabel 16 maken we een verdere uitsplitsing naar de verschillende aandoeningen 23. De cijfers in
deze tabel zijn gebaseerd op de chronisch zieken populatie in de wijkverpleging en beslaan dus
91% van de cliëntenpopulatie in de wijkverpleging. Uit de tabel blijkt dat de verdeling van de
chronisch zieken bij de gecontracteerde en de niet-gecontracteerde zorg vergelijkbaar is voor de
meeste chronische aandoeningen over de verschillende jaren. Maar er zijn wel wat verschillen
zichtbaar. Zo ligt het percentage cliënten met Diabetes in de niet-gecontracteerde zorg voor alle
onderzochte jaren (2016 tot met 2019) rond de 7 procentpunten hoger dan in de gecontracteerde
zorg. Het percentage cliënten met COPD onder de chronisch zieken in de niet-gecontracteerde
zorg is al een aantal jaren licht aan het stijgen en is in 2021 35% waar dat in 2016 nog 31% was.
Terwijl het percentage cliënten met COPD onder de chronisch zieken bij de gecontracteerde zorg
in 2021 niet is gewijzigd ten opzichte van voorgaande jaren (31%). Het aandeel van cliënten met
dementie onder de chronisch zieken in de gecontracteerde zorg ligt over de jaren 2017 tot en met
202024 tussen de 20 en 22%. In de niet-gecontracteerde zorg heeft over die jaren 13-14% van de
cliënten dementie. Dit beeld is in overeenstemming met figuur 5 over leeftijdsopbouw, waar te zien
is dat de gecontracteerde zorg een relatief groter aandeel oudere cliënten heeft vergeleken met
de niet-gecontracteerde zorg en dementie komt nu eenmaal meer voor onder ouderen.

22 Vektis beschikt over een chronisch zieken database. Mensen worden op basis van zorgdeclaraties ingedeeld in een

chronisch ziekenpopulatie. Hiervoor worden alle beschikbare declaraties gefinancierd vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw)
en Wet langdurige zorg (Wlz) gebruikt, zoals gegevens over medicatiegebruik (bepaalde medicatie is gekoppeld aan
bepaalde chronische aandoeningen) en gegevens over het onder behandeling zijn bij een medisch specialist of huisarts
voor een specifieke chronische ziekte. De criteria hiervoor zijn bepaald met experts.
23 Ter illustratie: Het percentage cliënten gecontracteerd met COPD is als volgt berekend: het aantal cliënten met COPD
met gecontracteerde wijkverpleging/ het aantal cliënten met 1 of meer chronische aandoeningen met gecontracteerde
wijkverpleging. Een persoon kan in een jaar meerdere chronische aandoeningen hebben, waardoor de percentages per
jaar ≥100% zijn.
24 Cijfers dementie zijn niet beschikbaar voor 2016. De cijfers over 2021 zijn niet tijdig beschikbaar voor de publicatie van
deze rapportage.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

33/45

Tabel 16: Onderscheid naar chronische aandoeningen
Chronische aandoening

Jaar

Aandeel cliënten
gecontracteerd (%)

Aandeel cliënten
niet-gecontracteerd (%)

Hart- en vaatziekten

2016

95

95

2017

94

94

2018

94

94

2019

94

95

2020

94

95

2021

95

96

2016

32

37

2017

31

38

2018

31

38

2019

31

40

2020

31

39

2021

32

39

2016

31

31

2017

31

32

2018

31

32

2019

31

34

2020

31

35

2021

31

35

2016

-

-

2017

20

13

2018

21

14

2019

22

13

2020

22

13

2021

-

-

2016

4

4

2017

4

3

2018

4

3

2019

4

3

2020

4

4

2021

4

3

Diabetes (I en II)

COPD

Dementie

Parkinson(isme)

1) Cijfers dementie zijn niet beschikbaar voor 2016. De cijfers over 2021 zijn niet tijdig beschikbaar voor de publicatie van

deze rapportage.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

34/45

8.3. Sociaaleconomische status en stedelijkheid
8.3.1. Sociaaleconomische status
In 2021 is gemiddeld 5,8% van de kosten in de wijkverpleging niet-gecontracteerde zorg. De vraag
of cliënten met een verschillende sociaaleconomische status (SES) gebruik maken van
gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg, is niet exact te beantwoorden. SES is namelijk niet
op persoonsniveau beschikbaar, maar alleen op wijkniveau. Hierdoor kan niet per persoon de SES
bepaald worden en zal die persoon de gemiddelde SES van de wijk waarin hij/zij woont krijgen. Bij
de indeling in SES-categorieën is gebruik gemaakt van data van het Sociaal en Cultureel
Planbureau (SCP) over 2017. Aangezien het SCP eens in de 4 á 5 jaar deze score updatet en de
SCP in 2017 voor de laatste keer een SES-score heeft bepaald.
In figuur 8 is het aandeel niet-gecontracteerde zorg op basis van de kosten binnen deze
SES-categorie getoond25. Uit de figuur blijkt dat in wijken met de laagste SES verhoudingsgewijs
meer niet-gecontracteerde zorg wordt geleverd dan in wijken met een hogere SES. Ook de wijken
die vallen in de categorie met de hoogste SES tonen een wat hoger aandeel nietgecontracteerde zorg. De stijging van het percentage niet-gecontracteerde zorg in 2021 ten
opzichte van 2020 is te zien in alle SES-categorieën.
Figuur 8: Aandeel niet-gecontracteerde wijkverpleging binnen een SES-categorie, in kosten

25 De werkwijze voor de indeling van wijken naar SES-categorie in deze rapportage wijkt af van voorgaande rapportages. Bij

de indeling van dit jaar is het aantal cliënten met wijkverpleging per SES-categorieën gelijk (20%-percentielen). Vervolgens is
het percentage niet-gecontracteerde zorg per categorie berekend.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

35/45

8.3.2. Stedelijkheid
Uit figuur 9 blijkt dat het aandeel niet-gecontracteerde zorg op basis van kosten het hoogste is in
zeer sterk stedelijk gebied. Hierbij is de indeling in 5 categorieën voor de mate van stedelijkheid van
het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gebruikt. Gemeenten (en wijken) zijn ingedeeld op
basis van de adressendichtheid. De volgende categorieën zijn onderscheiden: zeer sterk stedelijk,
sterk stedelijk, matig stedelijk, weinig stedelijk en niet stedelijk.
De stijging van het percentage niet-gecontracteerde zorg in 2021 in vergelijking met 2020 wordt
voornamelijk veroorzaakt door de stijging in de categorie zeer sterk stedelijk. Bij de andere
categorieën is dit percentage in 2021 vrijwel gelijk gebleven ten opzichte van 2020.
Figuur 9: Aandeel niet-gecontracteerde wijkverpleging en stedelijkheid, in kosten

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

36/45

8.4. Verschillen tussen zorgverzekeraars
Uit de resultaten van het vorige onderzoek bleek dat er in de wijkverpleging verschillen bestaan in
contracteergraad tussen de zorgverzekeraars.
In figuur 10 geven we door middel van boxplots de spreiding in het percentage
niet-gecontracteerde zorgkosten tussen zorgverzekeraars weer met behulp van de mediaan
(50%-percentiel) en het 25%- en 75%-percentiel. De uiteinden van de ‘whiskers’ (de verticale lijnen)
geven het laagste en hoogste percentage niet-gecontracteerde zorgkosten weer dat voor een
zorgverzekeraar in een bepaald jaar is gevonden. Percentielen kunnen worden berekend door een
dataset te ordenen en te verdelen in 100 gelijke delen. Het 25%-percentiel is dan bijvoorbeeld het
getal zodanig dat 25% van de data kleiner of gelijk eraan is.
Landelijk valt op dat de spreiding is toegenomen tussen 2016 en 2018, het verschil tussen het
25%- en 75%-percentiel is namelijk groter geworden en ook de whiskers zijn langer geworden. De
spreiding is afgenomen van 2018 naar 2021, het verschil tussen het 25%- en 75%-percentiel is weer
kleiner geworden en de whiskers zijn veel korter geworden. Het maximum aandeel
niet-gecontracteerde zorgkosten is flink gedaald van 2018 (29,9%) naar 2021 (9,6%). Het aandeel
niet-gecontracteerde zorg varieert in 2021 tussen de 2,5% en de 9,6%.
Figuur 10: Spreiding aandeel niet-gecontracteerde zorgkosten tussen zorgverzekeraars per jaar

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

37/45

8.5. Regionale spreiding niet-gecontracteerde wijkverpleging
Zoals getoond in tabel 4 heeft in 2021 gemiddeld 5,8% van de kosten in de wijkverpleging
betrekking op niet-gecontracteerde zorg. Dit percentage verschilt echter per regio. In figuur 11 is
voor het jaar 2021 het aandeel niet-gecontracteerde wijkverpleging per gemeente weergegeven
door middel van 5 categorieën.
Uit de figuur blijkt dat er verschillen bestaan tussen gemeenten. Voornamelijk in een aantal
gemeenten in het westen van het land is het aandeel niet-gecontracteerde zorg hoger dan elders.
Vooral Den Haag, maar ook bijvoorbeeld Rotterdam en Amsterdam, vallen op door het relatief
hoge aandeel niet-gecontracteerde zorg. Dit is in lijn met de resultaten uit paragraaf 8.3.2.
Stedelijkheid, waarin we zien dat niet-gecontracteerde zorg het hoogst is in zeer stedelijk gebied.
Het aandeel niet-gecontracteerde zorg is voor alle 3 de gemeentes gestegen van 2020 naar 2021:
Den Haag (32 versus 38%), Rotterdam (15 versus 17%) en Amsterdam (14 versus 16%).
Verder valt op dat enkele gemeentes in Noord-Brabant een hoog aandeel niet-gecontracteerde
zorg hebben.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

38/45

Figuur 11: Aandeel niet-gecontracteerde zorg per gemeente, in kosten (2021)

8.6. Gemiddeld aantal uur zorg per cliënt per maand
Uit tabel 8 blijkt dat in 2021 cliënten met gecontracteerde wijkverpleging gemiddeld 13 uur zorg per
maand ontvangen, terwijl cliënten met niet-gecontracteerde wijkverpleging gemiddeld 31 uur zorg
per maand ontvangen.
In figuur 12 is het gemiddeld aantal uur zorg per maand uitgesplitst in 5-uurs klassen en het aandeel
cliënten per klasse te zien voor de gecontracteerde en de niet-gecontracteerde zorg apart. Uit de
figuur blijkt dat in de gecontracteerde zorg 40% van de cliënten tot 5 uur per maand en meer dan
driekwart (77% voor de 3 klassen tot 5 uur, 5 tot 10 uur en 10 tot 15 uur samen) van de cliënten tot
15 uur per maand zorg heeft ontvangen. In de niet-gecontracteerde zorg ontvangt 14% van de
cliënten tot 5 uur en 46% van de cliënten tot 15 uur per maand zorg.
In de niet-gecontracteerde zorg ontvangt 2,0% van de cliënten meer dan 100 uur wijkverpleging
per maand. Bij gecontracteerde zorg gaat het om 0,2% van de cliënten. In absolute aantallen zijn
dit 400 cliënten bij niet-gecontracteerde zorg en 860 cliënten bij gecontracteerde zorg.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

39/45

Figuur 12: Aandeel cliënten per 5-uurs klasse zorg per maand (2021)

8.6.1. Cliënten met meer dan 100 uur wijkverpleging per maand
We hebben de leeftijdsverdeling van de cliënten met meer dan 100 uur wijkverpleging per maand
geanalyseerd. Hieruit blijkt dat het aandeel 20- tot en met 64-jarigen in de niet-gecontracteerde
zorg populatie hoger is dan in de gecontracteerde zorg populatie (30% versus 20%). Het aandeel
85-plussers is juist hoger in de gecontracteerde zorg populatie (31%) dan in de
niet-gecontracteerde zorg populatie (23%), zie figuur 13.
Figuur 13: Verdeling over leeftijdsklassen van cliënten met meer dan 100 uur wijkverpleging per
maand (2021)

De gemiddelde zorgkosten in de wijkverpleging van de groep mensen met gemiddeld meer dan
100 uur wijkverpleging per maand bedragen in 2021 per cliënt 54 duizend euro voor de

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

40/45

gecontracteerde zorg en 43 duizend euro voor de niet-gecontracteerde zorg. Figuur 14 laat zien
dat deze gemiddelde zorgkosten voor cliënten met gecontracteerde wijkverpleging in alle
leeftijdsklassen hoger zijn dan voor cliënten met niet-gecontracteerde zorg.
Figuur 14: Gemiddelde zorgkosten per persoon van cliënten met meer dan 100 uur wijkverpleging
per maand (2021)

Noot. De categorie tot 20 jaar is vanwege beperkte aantallen niet getoond.

8.7. Uitstroom naar de Wlz
Zijn er verschillen in ontvangen wijkverpleging tussen cliënten van gecontracteerde en
niet-gecontracteerde zorgaanbieders wanneer zij uitstromen naar de Wet langdurige zorg (Wlz)?
De analyse heeft betrekking op cliënten die in 2021 wijkverpleging hebben ontvangen en
maximaal een maand nadat wijkverpleging is verkregen zijn uitgestroomd naar de Wlz. Hierbij gaat
het in 2021 in totaal om 52 duizend cliënten voor de gecontracteerde zorg en 1.400 cliënten voor
de niet-gecontracteerde zorg. Een cliënt is ingedeeld bij gecontracteerd of niet-gecontracteerd
op basis van de situatie in 202126. We kijken naar de leeftijdsklassen van deze cliënten, het
gemiddeld aantal maanden en het gemiddeld aantal uur zorg die deze cliënten per maand
hebben ontvangen.

26 Bij deze analyse is een cliënt ingedeeld bij gecontracteerd of niet-gecontracteerd op basis van de wijkverpleging

ontvangen in 2021. Verder is gekeken naar de instroom in de Wlz, maximaal een maand nadat wijkverpleging is verkregen.
Als iemand bij 2 aanbieders wijkverpleging heeft ontvangen waarvan 1 gecontracteerd en 1 niet-gecontracteerd, dan telt
de cliënt tweemaal mee. Cliënten die in dezelfde periode zowel zorg vanuit de Wlz als wijkverpleging hebben ontvangen
zijn uitgesloten.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

41/45

Figuur 15 toont het aandeel cliënten dat is uitgestroomd naar de Wlz. Bij de niet-gecontracteerde
zorg blijkt dat in 2021 7% van de cliënten is uitgestroomd naar de Wlz. Bij de gecontracteerde zorg
ligt dit aandeel hoger, namelijk op ruim 10%. Als we inzoomen op leeftijdsklasse, dan zien we voor
alle leeftijdsgroepen dat een hoger percentage cliënten in de gecontracteerde zorg uitstroomt
naar de Wlz dan in de niet-gecontracteerde zorg.
Figuur 15: Aandeel cliënten dat uitstroomt naar de Wlz per leeftijdscategorie (2021)

Noot. De categorie tot 20 jaar is vanwege beperkte aantallen niet getoond.

Cliënten die in 2021 uitstromen naar de Wlz vanuit de gecontracteerde zorg ontvangen gemiddeld
bijna anderhalve maand langer wijkverpleging dan cliënten van niet-gecontracteerde
aanbieders. Dit beeld is vergelijkbaar voor alle leeftijdsklassen (figuur 16).

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

42/45

Figuur 16: Aantal maanden wijkverpleging voordat cliënten uitstromen naar de Wlz per
leeftijdscategorie (2021)

Noot. De categorie tot 20 jaar is vanwege beperkte aantallen niet getoond.

In figuur 17 (gecontracteerd) en 18 (niet-gecontracteerd) worden de uren wijkverpleging per
maand per leeftijdsklasse voor uitgestroomde cliënten in 2021 getoond. Cliënten die in 2021
uitstromen naar de Wlz ontvangen meer uren zorg per maand vergeleken met het gemiddelde in
de wijkverpleging. Voor gecontracteerde zorg is dit 5 uur per maand meer en voor de
niet-gecontracteerde zorg is dit 6 uur extra.
Het totaal aantal uur zorg per cliënt per maand in de gecontracteerde zorg (13 uur) is lager dan in
de niet-gecontracteerde zorg (31 uur). Hierdoor is het procentuele verschil in het gemiddelde
aantal uur zorg per maand tussen de groep cliënten die uitstromen naar de Wlz en alle cliënten
met wijkverpleging het grootst in de gecontracteerde zorg (5/13 = 38%) dan in de
niet-gecontracteerde zorg (6/31 = 19%).

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

43/45

Figuur 17: Uren wijkverpleging per maand per leeftijdsklasse voor cliënten die zijn uitgestroomd
naar de Wlz en het gemiddelde in de totale wijkverpleging (gecontracteerd, 2021)

Noot. De categorie tot 20 jaar is vanwege beperkte aantallen niet getoond.

Figuur 18: Uren wijkverpleging per maand per leeftijdsklasse voor cliënten die zijn uitgestroomd
naar de Wlz en het gemiddelde in de totale wijkverpleging (niet-gecontracteerd, 2021)

Noot. De categorie tot 20 jaar is vanwege beperkte aantallen niet getoond.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

44/45

8.8. Duur aaneengesloten wijkverpleegkundige zorg
De duur van de wijkverpleegkundige zorg is een indicatie van chroniciteit van de zorg. In figuur 19
wordt de procentuele verdeling van de cliënten met wijkverpleging in 2021 weergegeven op basis
van het aantal maanden dat aaneengesloten wijkverpleging is ontvangen. Het uitgangspunt is de
populatie die in 2021 wijkverpleging ontving. Er wordt bekeken of een cliënt gecontracteerde
wijkverpleging ontving in de jaren 2019 tot en met 2021. Als dit het geval is, dan wordt in deze jaren
gekeken naar hoe lang er aaneengesloten (minder dan 21 dagen tussen de einddatum van de
eerste en de startdatum van de tweede declaratie) gecontracteerde wijkverpleging is
ontvangen27. Wanneer een cliënt ook niet-gecontracteerde wijkverpleging ontving in 2019 tot en
met 2021, dan wordt de analyse herhaald voor niet-gecontracteerde wijkverpleging28.
In figuur 19 is te zien dat een hoger aandeel cliënten in de gecontracteerde zorg minder dan 3
maanden aaneengesloten zorg heeft ontvangen vergeleken met de niet-gecontracteerde zorg.
Bij zorg tussen de 3 en 9 maanden is het aandeel van niet-gecontracteerde cliënten juist weer
groter vergeleken met gecontracteerde zorg. Er is ook te zien dat het aandeel mensen met meer
dan 9 maanden zorg bij de gecontracteerde zorg 4 procentpunten hoger is dan het aandeel bij
niet-gecontracteerde zorg. In de gecontracteerde zorg ontvangen in 2021 relatief meer cliënten
langdurige aaneengesloten wijkverpleging.
Figuur 19: Procentuele verdeling van de cliënten met wijkverpleging in 2021 op basis van het aantal
maanden dat aaneengesloten wijkverpleegkundige zorg is ontvangen

27 Een cliënt kan in deze periode zowel kortdurende als langdurige wijkverpleging hebben ontvangen. Enkel de langste

aaneengesloten periode van wijkverpleging wordt meegenomen voor elke cliënt.
28 Een cliënt kan hierdoor tweemaal worden meegenomen in de analyse. Eénmaal voor de langste aaneengesloten
periode gecontracteerde wijkverpleging en éénmaal voor de langste aaneengesloten periode niet-gecontracteerde
wijkverpleging.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021

45/45

8.9. Kosten Zvw van cliënten met wijkverpleging
Is er een verschil in het totale zorggebruik tussen cliënten met gecontracteerde en cliënten met
niet-gecontracteerde wijkverpleging? Om deze vraag te beantwoorden is in tabel 17 van cliënten
met wijkverpleging in 2021 het zorggebruik binnen verschillende zorgsoorten in de Zvw in kaart
gebracht. Voor deze analyse zijn cliënten met zorg vanuit de Wlz in 2021 uitgesloten29. Daardoor
verschillen het aantal cliënten en de gemiddelde kosten wijkverpleging tussen de tabellen 3 en 4
en tabel 17. De wijkverpleegkunde kosten voor cliënten met niet-gecontracteerde zorg zijn hoger
dan voor de cliënten met gecontracteerde zorg. Tabel 17 laat zien dat voor cliënten met
niet-gecontracteerde wijkverpleging de gemiddelde kosten ook hoger zijn voor zorg binnen de
medisch specialistische zorg (MSZ), farmacie en hulpmiddelen in vergelijking met cliënten met
gecontracteerde zorg. De kosten voor huisartsenzorg zijn vergelijkbaar tussen cliënten met
niet-gecontracteerde wijkverpleging en cliënten met gecontracteerde wijkverpleging.
Tabel 17: Gemiddelde kosten binnen verschillende domeinen in de Zvw van cliënten met
wijkverpleging in 2021
Wijkverpleging

Aantal
cliënten
(duizenden)

Wijkverpleging

MSZ

Gemiddelde kosten
HuisFarmacie
artsenzorg

HulpTotaal (excl.
middelen wijkverpleging)

Niet-gecontracteerd

18,6

7.700 10.900

490

1.900

940

16.100

Gecontracteerd

462,9

4.800

490

1.800

780

14.300

9.600

Noot. De gemiddelde kosten voor huisartsenzorg en hulpmiddelen zijn afgerond op tientallen. De kosten voor de overige
zorgsoorten op honderdtallen.
Noot 2. Cliënten kunnen in een jaar zowel gecontracteerde als niet-gecontracteerde zorg hebben gehad. Deze cliënten
tellen bij beide groepen mee, evenals hun zorgkosten in de Zvw. Het gaat hierbij om 4.600 cliënten in 2021.

29 Het gaat hierbij om circa 1.700 cliënten met Wlz en niet-gecontracteerde wijkverpleging en 59.300 met Wlz en

gecontracteerde wijkverpleging in 2021. Deze cijfers zijn niet gelijk aan de “uitstroom Wlz” (paragraaf 8.7.). Dit verschil komt
doordat in deze paragraaf cliënten zijn uitgesloten als ze ergens in het jaar 2021 Wlz ontvingen en bij de uitstroom Wlz de
cliënten zijn geselecteerd die maximaal een maand nadat ze wijkverpleging in 2021 Wlz ontvingen.

Monitor (niet-)gecontracteerde wijkverpleging 2016-2021