Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1185

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2011
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij het fiche
«verordening algemene tariefpreferenties» aan te bieden dat werd
opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen
(BNC).
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-22112-1185
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1185

1

Fiche: verordening algemene tariefpreferenties
1. Algemene gegevens
Titel voorstel: Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement
en de Raad betreffende de toepassing van een stelsel van algemene
tariefpreferenties
Datum Commissiedocument: 10 mei 2011
Nr. Commissiedocument: COM(2011) 241 final
Prelex: http://ec.europa.eu/prelex/
detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=200411
Nr. impact-assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board:
SEC(2011) 536 final vol. I
Behandelingstraject Raad: Raadswerkgroep Algemeen Preferentieel
Stelsel; Raad Buitenlandse Zaken (nog niet bekend wanneer dit voorstel
wordt geagendeerd in de Raad)
Eerstverantwoordelijk ministerie: Ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie.
Rechtsbasis, stemwijze Raad, rol Europees Parlement en comitologie:
a) Rechtsbasis
Artikel 207, tweede lid, VWEU
b) Stemwijze Raad en rol Europees Parlement
Gewone wetgevingsprocedure (gekwalificeerde meerderheid Raad,
medebeslissing Europees Parlement). Het voorstel zal in het Committee on International Trade (INTA) van het Europees Parlement
behandeld worden.
c) Delegatie en/of comitologie
De Commissie krijgt bijstand van het APS Comité dat de Commissie
bijstaat in de besluitvorming, bijvoorbeeld over tijdelijke opschorting
van preferenties of over vrijwaring. Afhankelijk van het vraagstuk is de
adviesprocedure, de onderzoeksprocedure of de spoedprocedure van
toepassing; resp. artikel 4,5 en 8 juncto 5 van Verordening EU
182/2011. Daarnaast voorziet het voorstel in gedelegeerde handelingen.
2. Samenvatting BNC-fiche
–

–

Korte inhoud voorstel:
Het huidige stelsel van handelspreferenties voor ontwikkelingslanden,
het Algemeen preferentieel Stelsel (APS), bestaande uit drie regelingen met uiteenlopende tarifaire handelsvoordelen, vervalt uiterlijk
31 december 2013. De Commissie stelt voor om de effectiviteit van het
instrument te vergroten, door het comparatieve voordeel van de
preferenties voor de armste ontwikkelingslanden te vergroten, de
conditionaliteiten aan te scherpen (waar van toepassing) en het aantal
begunstigden te beperken tot de landen die het minst concurrerend
zijn binnen de mondiale economie.
Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel:
– Het voorstel betreft exclusieve bevoegdheid van de EU.
– Subsidiariteit: n.v.t.
– Proportionaliteit: positief.
– Risico’s/implicaties/kansen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1185

2

–

N.v.t.
Nederlandse positie en eventuele acties:
Het voorstel voor de nieuwe verordening gaat voor de besluitvormingsprocedures uit van het nieuwe regime van gedelegeerde
handelingen en uitvoeringshandelingen zoals geregeld in de Comitologieverordening (EU Verordening Nr. 182/2011). Hierbij wordt de
besluitvorming aangepast aan de inhoudelijke wijzigingen in het
voorstel en wordt nieuwe besluitvorming geïntroduceerd. Nederland
zal kritisch kijken naar de consequenties van de wijze waarop de
Commissie de bevoegdheden bij verschillende besluitvormingtrajecten
vorm geeft. Voor zover mogelijk zal Nederland inzetten op een zo groot
mogelijk behoud van invloed op die punten waar dit overeenkomt met
de Nederlandse belangen.

3. Samenvatting voorstel
– Inhoud voorstel:

1
Verwijdering van een concurrerende sector
uit het APS, waardoor producten in deze
sector onder het MFN tarief vallen.

De EU verleent sinds 1971 handelspreferenties aan ontwikkelingslanden
via het Algemeen preferentieel Stelsel. Het APS is een belangrijk
instrument om ontwikkelingslanden te steunen bij hun inspanningen hun
handelsstromen en economische groei te verhogen door hen preferentiële
toegang tot de Europese markt te bieden. Daarmee draagt het APS bij aan
armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling. Tevens draagt de
verordening bij aan het waarborgen van fundamentele mensenrechten en
arbeidsrechten en de bevordering van goed bestuur, door landen die zich
committeren aan het ratificeren en implementeren van een uitgebreide
lijst aan conventies op deze terreinen extra handelspreferenties te bieden.
Het huidige APS bestaat uit drie regelingen met uiteenlopende tarifaire
handelsvoordelen (EBA, APS+ en het standaard APS, zie voor toelichting
verderop) en zal uiterlijk 31 december 2013 vervallen. De indeling in de
drie genoemde regelingen zal blijven bestaan, maar daarbinnen worden
verschillende wijzigingen voorgesteld. De voorgestelde APS verordening
herziet het huidige stelsel om zo een betere afspiegeling van de huidige
mondiale economie en het commerciële landschap te geven. Dit is in het
voorstel verwerkt door de APS-criteria aan te scherpen (hoge inkomens
landen en rijkere middeninkomenslanden komen niet meer voor het
standaard APS in aanmerking) en het graduatiemechanisme1 aan te
scherpen. In het voorstel zijn bovendien de redenen voor het tijdelijk
intrekken van preferenties verduidelijkt. Ook de bijzondere stimuleringsregeling voor duurzame ontwikkeling en goed bestuur (het APS+) wordt in
het voorstel aangepast. De door Nederland bepleite mogelijkheid van
doorlopende toetreding is opgenomen en productgraduatie is niet langer
van toepassing in APS+. De lijst met conventies die landen effectief
moeten implementeren is iets aangepast en er komt een transparanter
mechanisme voor monitoring en evaluatie van de uitvoering van
relevante internationale verdragen, waarbij de EU naar stabiliteit en
verbetering in de implementatie van de verdragen in de loop der tijd
zoekt. De bijzondere regeling voor minst ontwikkelde landen welke
bekend staat als «Everything But Arms» (EBA), is ongewijzigd, waardoor deze landen tariefvrije en quotavrije markttoegang tot de EU
behouden. Een aandachtspunt is dat de Commissie voor alle drie de
regimes (dus ook voor EBA) extra mogelijkheden voorstelt om de
preferenties in te trekken. Verder worden de besluitvormingsprocedures
aangepast om de inhoudelijke wijzigingen in het voorstel alsook het
nieuwe institutionele evenwicht tussen de Raad, Europese Commissie en
Europees Parlement te weerspiegelen, in het bijzonder met betrekking tot
de toepassing van de uitvoerings- of gedelegeerde handelingen. Tot slot
zal de nieuwe verordening een onbeperkte looptijd hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1185

3

– Impact assessment Commissie
Op 19 november 2010 heeft de impact assessment commissie (IAC) haar
mening gegeven over de eerste versie van het voorstel. Naar aanleiding
van de aanbevelingen van de IAC heeft de Commissie het voorstel en
rapport op vier punten aangepast. Allereerst is de probleemanalyse
versterkt en geherstructureerd, ten tweede zijn de verschillende onderzochte opties voor de nieuwe verordening uitgebreid van drie naar zes,
ten derde zijn meer variabelen meegenomen in de impact studie, en tot
slot is de structuur van het rapport aangepast en gebruiksvriendelijker
gemaakt. Het uiteindelijke voorstel van de Commissie is niet één-op-één
gebaseerd op één van de zes onderzochte opties, maar op een samenvoeging van verschillende elementen uit de onderzochte opties.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en
proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid:
De Commissie baseert de bevoegdheid van de EU op art. 207, lid 2
VWEU. Dit is volgens Nederland de juiste rechtsbasis. Er is sprake van
de uitoefening van een exclusieve bevoegdheid van de EU, omdat de
verordening zich bevindt op het gebied van de gemeenschappelijke
handelspolitiek.
b) Functionele toets:
– Subsidiariteit: n.v.t.
– Proportionaliteit: positief
– Onderbouwing:
Het betreft hier een exclusieve bevoegdheid van de EU, namelijk
gemeenschappelijke handelspolitiek. Daarmee is het subsidiariteitsvereiste niet van toepassing. De proportionaliteit wordt positief
beoordeeld. Een verordening is noodzakelijk, de te bereiken
doelstelling en de voordelen die deze verordening realiseert voor
ontwikkelingslanden kunnen niet op een minder ingrijpende wijze
worden gerealiseerd. De bedoeling is juist om de oude regeling
laagdrempeliger en waardevoller te maken voor de betreffende
landen. Er dient een nieuwe verordening te komen, aangezien de
huidige verordening op 31 december 2013 verloopt. Het voorstel
streeft ernaar door wijziging van het huidige stelsel sterker bij te
dragen aan de economische groei van een groep ontwikkelingslanden die dat het meest nodig heeft.
c) Nederlands oordeel:
Het voorstel is noodzakelijk om de continuïteit van het Europese stelsel
van handelspreferenties voor ontwikkelingslanden te garanderen.
5. Implicaties financieel
a) Consequenties EU-begroting
De voorgestelde verordening heeft geen financiële kosten ten laste van
de EU-begroting. Toepassing ervan leidt wel tot een verlies van
douane-inkomsten, echter minder dan het geval zou zijn geweest bij
voortzetting van de huidige verordening. Als gevolg van de toepassing
van de voorgestelde verordening in zijn indicatieve vorm is het
jaarlijkse verlies aan douane-inkomsten geraamd op gemiddeld 1,87
miljard euro, wat overeenkomt met een netto bedrag van 1,4 miljard
euro, na aftrek van de inningskosten door lidstaten.
Voor het jaar 2014 leidt het voorstel tot gederfde douaneheffingen ter
waarde van 1,79 miljard euro. Voor het jaar 2015 bedraagt dit 1,88
miljard euro en voor 2016 1,98 miljard euro. Daarmee vallen de
gederfde douaneheffingen beduidend lager uit dan het geval is onder
het huidige APS (in 2009 ging het om 2,93 miljard Euro).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1185

4

Vergeleken met de huidige verordening ontvangt NL dus meer
douaneheffingen. Om die reden zullen ook de afdrachten relatief
toenemen. Wel staat hier tegenover dat Nederland meer perceptiekosten (inningen) ontvangt in vergelijking tot de huidige verordening, en
door de hogere douaneontvangsten van de EU, minder afdraagt via
het zogenaamde BNI-middel. De exacte effecten specifiek voor
Nederland zijn echter nog niet bekend.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/of
decentrale overheden: nog onbekend (zie 5a)
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en
burger: geen
d) Administratieve lasten voor rijksoverheid, decentrale overheden: geen
e) Administratieve lasten voor bedrijfsleven en burger: geen.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid
Geen. Gelet op de directe werking van de verordeningen en de aard
van de voorgestelde wijzigingen, is er geen wijziging van de Nederlandse wet- of regelgeving noodzakelijk.
b) Voorgestelde datum inwerkingtreding
De datum van inwerkingtreding van de Verordening is nog niet bekend
(deze is afhankelijk van het moment van officiële publicatie). Gestreefd
wordt naar inwerkingtreding uiterlijk per 1 januari 2014.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Nee.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid: geen
b) Handhaafbaarheid: geen
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Doel van het APS is het stimuleren van de economische ontwikkeling van
ontwikkelingslanden, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de Minst
Ontwikkelde Landen (MOL’s) en gewone ontwikkelingslanden en
ontwikkelingslanden met een kwetsbare economie die zich committeren
aan internationale afspraken op gebied van mensenrechten, milieu en
goed bestuur. MOL’s krijgen nulrecht (aan deze landen worden geen
heffingen opgelegd) via de zogenaamde Everything but Arms regeling
(EBA), overige ontwikkelingslanden krijgen voor een beperkt aantal
producten nulrecht en voor de overige producten een tariefkorting. In het
voorstel voor de nieuwe verordening stelt de Commissie voor om de
groep landen die aanspraak kan maken op de gewone APS-regeling onder
het APS te beperken en zo de preferenties waardevoller te maken voor de
minst ontwikkelde landen. Immers, uitsluiting van rijkere ontwikkelingslanden heeft tot gevolg dat de groep armste landen ten opzichte van
hogere middeninkomenslanden en hoge inkomens landen een relatief
betere toegang tot de EU markt krijgt. Het voorstel maakt onderscheid
tussen landen op basis van objectieve criteria en is daarmee in lijn met de
afspraken gemaakt binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO).
9. Nederlandse positie (belangen en eerste algemene standpunt)
Het kabinet is positief over het feit dat een aantal prioriteiten van
Nederlandse zijde al direct in het voorstel zijn overgenomen. Nederland
zal zich ervoor inzetten deze te behouden. Het gaat hierbij om doorlopende toetreding tot het APS+, de verbeterde duiding van de voor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1185

5

waarden van het APS+ en de mogelijkheid van nieuwe landen om,
hangende de erkenning als minst ontwikkeld land, al wel gebruik te
maken van deze preferenties.
Leidraad voor het kabinet bij de herziening van het APS is het scheppen
van een zo groot mogelijke markttoegang voor ontwikkelingslanden tot de
EU. Hierbij vormen eenvoud, transparantie en voorspelbaarheid van het
systeem een belangrijk doel. Met name een verhoging van de voorspelbaarheid is van belang voor het exporterende bedrijfsleven, evenals
overigens voor Nederlandse importeurs. Het voorstel komt dit goed
tegemoet en biedt verbeteringen ten opzichte van de huidige verordening.
Een uitgangspunt bij de herziening is dat preferenties terecht moeten
komen waar ze het hardst nodig zijn. Het kabinet onderschrijft dit
uitgangspunt, maar zal wel kritisch kijken naar de gevolgen voor
individuele landen die hierdoor mogelijk buiten de verordening vallen.
Een vermindering van het aantal begunstigde landen biedt tegelijkertijd
wel meer mogelijkheden om de preferenties binnen de regelingen verder
uit te breiden en de productdekking te vergroten, op dit punt is het
voorstel voor verbetering vatbaar. Daarnaast zal Nederland kritisch kijken
naar de voorgestelde aanpassing van de graduatiedrempels voor sectoren
in het APS, de toegankelijkheid van het APS+, de nieuwe vrijwaringsmogelijkheden en de nieuwe mogelijkheden die de Commissie creëert voor
het opschorten van preferenties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1185

6