PBL Notitie

Het effect van 59 Green Deals op het
aandeel hernieuwbare energie en de
uitstoot van niet-ETS-broeikasgassen:
een quick scan

PBL, in samenwerking met

17 november 2011
Contact: hans.elzenga@pbl.nl

PBL- publicatienummer: 500083015
ECN-publicatienummer: ECN-E- -11-060

Samenvatting
Op verzoek van de Tweede Kamer hebben het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het
Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) het mogelijke additionele effect in kaart gebracht van de eerste
ronde van 59 Green Deals ten opzichte van de bandbreedtes die in de recente Verkenning voor de MotieHalsema (zie PBL & ECN 2011a) zijn geraamd voor het aandeel hernieuwbare energie en de uitstoot van
broeikasgassen die niet onder het Europese emissiehandelssysteem (ETS) vallen. PBL en ECN hebben
volstaan met een analyse op hoofdlijnen van het effect van de Green Deals. Vanwege de beperkt
beschikbare tijd en het vroege stadium waarin veel Green Deals verkeren, was het niet mogelijk de effecten
van de afzonderlijke plannen te kwantificeren. De belangrijkste bevindingen zijn:












In de Verkenning voor de Motie-Halsema is geconcludeerd dat het aandeel hernieuwbare energie in 2020
waarschijnlijk 9 tot 12 procent bedraagt. Een aandeel van 12 procent hernieuwbare energie zou alleen
worden bereikt als alles meezit – dat wil zeggen dat de kostenontwikkelingen voor technologieën voor
hernieuwbare energie gunstig moeten zijn en dat er geen belemmeringen mogen zijn om vooral de
goedkoopste technologieën in te zetten –, terwijl bij minder gunstige ontwikkelingen een aandeel van 9
procent zou resulteren. Omdat de huidige 59 Green Deals vooral bestaande belemmeringen
wegnemen, neemt het aandeel hernieuwbare energie waarschijnlijk iets toe. Dat aandeel blijft echter
binnen de bandbreedte van 9 tot 12 procent. Vrijwel uitgesloten is dat de Green Deals het beleidstekort
ten opzichte van de Europese doelstelling – een aandeel van 14 procent – weten te dichten, omdat ze
niet voorzien in de aanvullende financiële middelen die daarvoor nodig zijn, boven op de jaarlijks
beschikbare 1,4 miljard euro.
Bij uitvoering van de Green Deals zal de uitstoot van niet-ETS-broeikasgassen in 2020 iets lager
uitkomen in de bandbreedte van 93 tot 109 megaton. In de Verkenning voor de Motie-Halsema werd al
geconcludeerd dat Nederland bij die bandbreedte op koers ligt om te voldoen aan het doel van de
Europese Unie voor deze broeikasgassen (indicatief: 105 megaton). Door de Green Deals wordt de kans
op realisatie van het Europese doel iets groter.
Een van de redenen voor het beperkte additionele effect is dat de huidige Green Deals in veel gevallen
nog beperkt zijn tot een concretisering en bestendiging van reeds bestaande voornemens van
(decentrale) overheden en bedrijfsleven; de Green Deals leveren voorlopig nog weinig echt nieuwe
plannen op. In de Verkenning voor de Motie-Halsema is vaak al rekening gehouden met deze voornemens.
Voor nieuwe Green Deals kan dit beeld uiteraard anders liggen.
De bevindingen gelden op de voorwaarden dat de Green Deals daadwerkelijk worden uitgevoerd en dat
zij bredere navolging zullen krijgen. Vanwege het prille stadium waarin veel Green Deals verkeren, zijn
PBL en ECN niet in staat te beoordelen in hoeverre uiteindelijk aan deze twee voorwaarden zal worden
voldaan. Feit is dat er geen zekerheid is dát aan beide voorwaarden zal worden voldaan.
Sommige Green Deals zullen in 2020 weliswaar slechts een klein additioneel effect hebben op het
aandeel hernieuwbare energie of op de uitstoot van niet-ETS-broeikasgassen, maar kunnen wel
bijdragen aan de verdere ontwikkeling van innovatieve technieken die passen in een transitie op de
langere termijn. Voorbeelden zijn Green Deals die zijn gericht op de verdere ontwikkeling (en
kostprijsverlaging) van elektrisch rijden, slimme netten, wind op zee, vergassing van biomassa en
biokerosine.
Een positief aspect van de Green Deals is dat de Rijksoverheid zich verdiept in praktische knelpunten en
barrières die zich in de samenleving voordoen. Oplossingen voor problemen bij individuele projecten –
zoals het wegnemen van wettelijke belemmeringen en het in samenwerking met decentrale overheden
versnellen van vergunningprocedures – kunnen bijdragen aan het (sneller) ontsluiten van een groter
potentieel.

Pagina 2 van 44

Inleiding
Aanleiding
Op 3 oktober 2011 presenteerde de regering haar Green Deals met het bedrijfsleven, milieuorganisaties en
decentrale overheden. Deze Green Deals maken onderdeel uit van de integrale kabinetsvisie op de
geformuleerde kabinetsdoelen voor milieu, natuur en klimaat. In het verlengde van de in september van dit
jaar uitgebrachte Verkenning voor de Motie-Halsema (zie PBL & ECN 2011a) heeft de vaste commissie voor
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) verzocht ook een
verkenning naar de milieueffecten van de Green Deals uit te voeren. Bij dit verzoek speelde mee dat het PBL
en ECN in hun Verkenning voor de Motie-Halsema de effecten van de Green Deals nog niet konden meenemen
omdat de Green Deals tijdens die verkenning nog onvoldoende waren uitgewerkt. Nu de Green Deals
bekend zijn, blijken veel voornemens hieruit overigens al wel in de Verkenning voor de Motie-Halsema te zijn
meegenomen. De Green Deals zijn vaak vooral een concretisering en bestendiging van reeds bestaande
voornemens van (decentrale) overheden en bedrijfsleven.
In het verzoek aan PBL zijn de volgende vier onderzoeksvragen geformuleerd:
Wat zijn de kwalitatieve en kwantitatieve effecten van de Green Deal(s) op klimaat, natuur en milieu in
bredere zin (bijvoorbeeld waterkwaliteit)?
 Als we de conclusies uit de ‘Verkenning voor de motie-Halsema’ en de kwantitatieve effecten van de
Green Deals bij elkaar optellen, hoe ver komen we dan in het halen van de Europese doelen voor
klimaat, natuur en milieu in bredere zin?
 Mochten de effecten van een aantal specifieke Green Deals nog niet kwantificeerbaar zijn; heeft het PBL
suggesties voor de wijze waarop de Green Deals verder gespecificeerd en in beleid omgezet kunnen
worden?
 Heeft het PBL nog andere beleidsmatige suggesties om de Nederlandse prestaties op het gebied van
klimaat, natuur en milieu in bredere zin verder te verbeteren?
Reikwijdte van de analyse
Gezien de beperkte tijd waarbinnen de evaluatie diende te worden uitgevoerd, ligt de nadruk in deze notitie
op een analyse van het additionele effect van de Green Deals op het aandeel hernieuwbare energie en de
uitstoot van niet-ETS broeikasgassen ten opzichte van de effecten volgens de Verkenning voor de MotieHalsema. Daarmee gaan we in deze notitie vooral in op de tweede onderzoeksvraag, namelijk in hoeverre de
Green Deals eraan bijdragen dat de Europese verplichtingen voor 2020 voor hernieuwbare energie en nietETS-broeikasgassen (meer) binnen bereik komen.
In kwalitatieve zin is echter ook nagegaan wat de betekenis van de Green Deals kan zijn voor de periode na
2020. In hoeverre wordt ingezet op een verdere ontwikkeling van innovatieve technologieën die passen (of
nodig zijn) in een transitie naar een verlaging van de uitstoot van broeikasgassen met 80 procent in de
periode tot 2050? Het kabinet heeft dit doel in het Energierapport 2011 (EL&I 2011) geformuleerd als
uitgangspunt voor de Nederlandse routekaart voor 2050.
Het Green Deal-beleid
In het kader van de Green Deals heeft de Rijksoverheid voor 59 projecten op het gebied van hernieuwbare
energie, energiebesparing en andere vormen van verduurzaming afspraken gemaakt met private partijen
en/of decentrale overheden. Bij de selectie van deze 59 projecten (uit ruim 200 ingediende voorstellen)
heeft het kabinet vier uitgangspunten gehanteerd (EL&I & BZK 2011):
Pagina 3 van 44






het gaat om concrete duurzame initiatieven op het gebied van energie, water, grondstoffen en
mobiliteit;
het project is in de kern rendabel;
het project kan op kortere termijn (bij voorkeur deze kabinetsperiode) tot resultaat leiden;
bij succes leidt het initiatief tot nieuwe economische activiteiten of een kostenbesparing op korte of
langere termijn voor het bedrijfsleven.

In het algemeen geldt de volgende rolverdeling: bedrijven zorgen voor de uitvoering van de projecten, en
provincies en gemeenten dragen bij aan een snelle ruimtelijke inpassing, het opzetten van regionale
fondsen of het versnellen van een vergunningprocedure. De rol van de Rijksoverheid is vooral het
wegnemen van belemmeringen en het creëren van gunstige voorwaarden. Uit de ingediende Green Deals
blijkt dat er vier typen verzoeken voor rijksondersteuning zijn, die terugkomen bij de meerderheid van de
Green Deals (EL&I & BZK 2011):
 toegang tot de kapitaalmarkt;
 afstemming en regiefunctie;
 het wegnemen van knelpunten in de wet- en regelgeving;
 het ondersteunen van markten voor nieuwe, groene technologie.
Overzicht van Green Deals
We duiden de Green Deals in deze notitie meestal slechts met hun nummer aan. Voor een nadere
beschrijving verwijzen we naar het overzicht in de bijlage; in die bijlage is per Green Deal aangegeven met
welke partijen de overeenkomst is afgesloten en beschrijven we kort de doelstelling, de voorgenomen
activiteiten en de rol van de Rijksoverheid. Ook bespreken we per Green Deal enkele factoren die kunnen
bijdragen aan een bredere navolging.
In tabel 1 is aangegeven op welke thema’s de 59 Green Deals betrekking hebben. In de rechterkolom is voor
elk thema aangegeven om welke Green Deals het gaat.
Uitgangspunten en bevindingen van de Verkenning voor de Motie-Halsema in het kort
In de Verkenning voor de Motie-Halsema is uitgegaan van het vigerende beleid, aangevuld met
beleidsmaatregelen van het kabinet-Rutte die eind juni 2011 al voldoende concreet waren ingevuld om te
kunnen worden beoordeeld op hun effect. In tabel 2 is aangegeven welk nieuw kabinetsbeleid wel of niet in
die verkenning is meegenomen.

Pagina 4 van 44

Tabel 1. Overzicht van thema’s die in de Green Deals aan de orde komen
Thema
Green Deals
Hernieuwbare energie (combinatie van technologieën) 3, 16, 24, 29, 32, 44, 48, 53, 55, 57
Biogas, groen gas, biobrandstof, biomassa
6, 7, 8, 10, 13, 14, 19, 23, 25, 27, 33, 35, 41, 42, 45, 48, 49, 50, 51, 52, 53,
54, 55, 56, 57, 58, 59
Winning grondstoffen uit biomassa, biobased
2, 34, 41, 45, 54, 56, 57
economy
Elektrisch rijden
5, 22, 46, 48, 50, 52, 56, 57, 59
Smart grids
22, 46, 48, 49, 52, 58
Restwarmte, warmtenet
6, 8, 10, 23, 43, 46, 48, 51, 52, 53, 54, 55, 56
Warmte-koudeopslag (WKO), geothermie
8, 10, 17, 26, 48, 49, 50, 53, 55
Energiebesparing gebouwde omgeving
1, 8, 38, 46, 48, 49, 53, 56
Energiebesparing industrie&landbouw, optimalisering 7, 21, 29, 32, 36, 40, 44, 51, 53, 54, 56, 57
productieprocessen industrie
Wind op land
8, 12, 46, 48, 49, 51, 56
Wind op zee
8, 31, 48
Zon-PV, zonnecollectoren
8, 20, 39, 47, 48, 49, 51, 52
Waterkracht, getijdenenergie
54, 55
Recycling, duurzaamheid in productieketen
4, 6, 7, 9, 11, 15, 25, 27, 28, 30, 41, 54
Opslag energie
24, 51
Financiering
16, 18, 46, 48, 51, 52, 53
CO2-afvang en -opslag (CCS)
59
Informatievoorziening, coördinatie
1, 5, 8, 16
Ecosysteemdiensten
37
Tabel 2. Overzicht van het nieuwe kabinetsbeleid dat wel of niet in de Verkenning voor de Motie-Halsema is
meegenomen
Wel meegenomen
Niet meegenomen
SDE+-regeling
Green Deal
Meestookverplichting van biomassa in kolencentrales
(Leveranciers)verplichting voor hernieuwbare energie
De maatregelen uit de kabinetsaanpak ‘Klimaatbeleid
Flexibele Mechanismen uit de Hernieuwbare
op weg naar 2020’
Energie Richtlijn van de EU
De maatregelen uit het plan van aanpak
Snelheidsverhoging naar 130 km/uur
‘Energiebesparing in de Gebouwde Omgeving’
De Autobrief
Bestuursakkoord Natuur
Stimulering van Euro-6-personenauto’s en Euro-VIvrachtauto’s (in het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Lucht, ter vervanging van
de kilometerheffing)
Bestuursakkoord Water
Bezuinigingen op het KRW-budget Rijkswateren

Over de Green Deals wordt in de verkenning opgemerkt dat de besluitvorming over en de eventuele
invulling van beleidsvoornemens op dat moment onvoldoende helder waren om te kunnen worden
meegenomen in de doorrekening.
De bevindingen zijn samengevat in tabel 3.
Pagina 5 van 44

Tabel 3. Bevindingen uit de Verkenning voor de Motie-Halsema
Raming 2020
Aandeel hernieuwbare energie
9-12 procent
Uitstoot niet-ETS- broeikasgassen
93-109 megaton

Europese doelstelling 2020
14 procent
105 megaton (indicatief)*

* Indicatief, omdat het PBL deze waarde heeft afgeleid uit de EU-regels; in 2012 zal de EU dit doel formeel vaststellen.

De ramingen zijn in beide gevallen vanwege onzekerheden gepresenteerd als bandbreedte. Deze
bandbreedte is het 90 procents-betrouwbaarheidsinterval. Dat betekent dat zowel de onder- als de
bovenwaarde een overschrijdingskans van 5 procent heeft.
Uitgangspunten bij de analyse van het additionele effect van de Green Deals in 2020 ten opzichte van de
Verkenning voor de Motie-Halsema
Gehanteerde methodiek
De analyse van de effecten heeft in samenwerking met deskundigen van ECN plaatsgevonden op basis van
expert judgement. Dat wil zeggen dat er geen integrale modelanalyses zijn uitgevoerd om de effecten van de
afzonderlijke Green Deals te kwantificeren. De analyse heeft zich toegespitst op Green Deals die voldoende
concreet waren om iets te kunnen zeggen over het mogelijke effect. Voorbeelden van Green Deals waarvan
het effect vanwege onvoldoende concreetheid niet kon worden geraamd, zijn de koepeldeals met
organisaties met algemene doelstellingen, zoals de Green Deals met VNO/NCW en anderen (1), The New
Motion (5) en de Stichting Groen Gas Nederland (33). Daarmee doen we overigens geen uitspraak over het
nut van dergelijke Green Deals.
De beoordeling van het additionele effect van de Green Deals heeft noodgedwongen een indicatief
karakter, omdat:
 De beoordelingen alleen zijn gebaseerd op de informatie uit de ondertekende of nog te ondertekenen
Green Deals zoals het ministerie van EL&I deze heeft aangeleverd. In sommige gevallen waren de
beschrijvingen te summier om er een goed gefundeerd oordeel over te vellen, bijvoorbeeld omdat de te
bereiken doelen niet zijn gekwantificeerd, of omdat de voorgenomen activiteiten niet duidelijk zijn
gespecificeerd. Gegeven de beperkt beschikbare tijd was er geen gelegenheid om met vraaggesprekken
of onderzoek van openbare, door de deelnemende partijen gepubliceerde bronnen aanvullende
informatie te verzamelen.
 De gepresenteerde bandbreedtes in de verkenning in het algemeen via een top-downmethode zijn
vastgesteld, op basis van een raming van het beschikbare potentieel en van de effectiviteit van het
beleid om dat potentieel aan te spreken (zie het kader ‘Globale beschrijving van de ramingsmethode’
voor een toelichting). Het was niet altijd mogelijk om eenduidig vast te stellen in hoeverre bij deze
ramingen al impliciet rekening is gehouden met de ontwikkelingen die eventueel door de Green Deals
in gang worden gezet. Met omvangrijke, reeds bekende initiatieven is in het algemeen wel rekening
gehouden, hoewel bij het vaststellen van de onzekerheidsband in de optimistische variant anders kan
zijn geoordeeld over het al dan niet doorgaan van deze initiatieven dan in de minder optimistische
variant.

Pagina 6 van 44

Globale beschrijving van de ramingsmethode in de Verkenning voor de Motie-Halsema
De raming van het aandeel hernieuwbare energie is gebaseerd op de beschikbare middelen in de Subsidieregeling
Duurzame Energieproductie (SDE+), het verplichte aandeel hernieuwbare energie in het verkeer en autonome
ontwikkelingen. Voor de SDE+ is geschat welk deel van de beschikbare middelen in respectievelijk de eerste, tweede, derde
en vierde fase van de openstelling zijn bestemd, en hoeveel hernieuwbare energieproductie daarmee kan worden
gesubsidieerd. Binnen de opeenvolgende fasen gelden steeds hogere basisbedragen. Voor wind op zee is uitgegaan van
realisatie van de parken die in de 950 MW-tender een SDE-beschikking hebben ontvangen.
De raming van de emissiereductie in de niet-ETS-sectoren is grotendeels gebaseerd op inschattingen van autonome
ontwikkelingen en de effectiviteit van het overheidsbeleid. Binnen de gebouwde omgeving gaat het daarbij vooral om de
energieprestatiecoëfficient (EPC), het Meer-met-Minderbeleid en de Wet Milieubeheer; binnen de sector verkeer om de
Europese CO2-normering voor personen- en bestelauto’s en het Nederlandse fiscale stimuleringsbeleid, en bij de
glastuinbouw om het kostenvereveningssysteem en de MEI-regeling. Ook het beleid voor hernieuwbare energie --- voor
zover dat effect heeft op de broeikasgasemissies binnen de niet-ETS-sectoren --- is meegenomen.
De in de verkenning gepresenteerde bandbreedtes zijn de resultante van optimistische en minder optimistische
veronderstellingen over de effectiviteit van het beleid en over autonome ontwikkelingen.
Zie voor een nadere beschrijving van de gehanteerde veronderstellingen PBL & ECN (2011a) en ECN & PBL (2010).

Hernieuwbare energie
Bij de analyse van het additionele effect van de Green Deals die betrekking hebben op hernieuwbare
energie is de volgende categorisering gehanteerd:
1. Green Deals die ertoe kunnen leiden dat SDE+-subsidiabele technologieën een sterkere
kostprijsverlaging doormaken dan waarmee rekening is gehouden in de verkenning. In dat geval is
er een additioneel effect, omdat daardoor de basisbedragen uit de SDE+ kunnen worden verlaagd,
en er daarmee per euro meer hernieuwbare energie kan worden geproduceerd. Dit geldt vooral
voor relatief goedkope technologieën (zoals warmte en vergisting). Duurdere technologieën (zoals
wind op zee) zullen door de gefaseerde openstelling ook bij een kostprijsverlaging nog steeds
buiten de boot blijven vallen, tenzij er sprake zou zijn van een zeer grote kostprijsverlaging.
2. Green Deals die ertoe kunnen leiden dat een groter deel van het potentieel van goedkope SDE+subsidiabele technologieën daadwerkelijk kan worden geïmplementeerd. Twee mogelijke
knelpunten zijn een onvoldoende vraag naar hernieuwbare warmte in relatie tot het potentiële
aanbod, en een achterblijvende bouw van vergistingsinstallaties in relatie tot de beschikbare
hoeveelheid biomassa. In de verkenning hoort de onderkant van de bandbreedte bij een situatie
waarin dergelijke knelpunten een grote rol spelen. Green Deals die eraan bijdragen dat deze
knelpunten worden opgelost, maken de kans groter dat het aandeel hernieuwbare energie hoger in
de bandbreedte van 9 tot 12 procent uitkomt.
3. Green Deals die ertoe kunnen leiden dat het potentieel van de goedkoopste SDE+-subsidiabele
technologieën wordt vergroot. Voorbeelden zijn de ontwikkeling van vergistingstechnologieën
waardoor ook moeilijk vergistbare biomassa (zoals gras en stro) kan worden vergist, en de
voorgenomen aanpassing van de lijst met toegestane soorten biomassa bij covergisting. Projecten
die zijn gericht op het vergroten van het potentieel leiden niet op voorhand tot een additioneel
effect op het te realiseren aandeel hernieuwbare energie, omdat een grotere inzet van zulke
technologieën ten koste kan gaan van de inzet van andere technologieën. Het SDE+-budget van 1,4
miljard euro per jaar is daarbij de beperkende factor.

Pagina 7 van 44

4.

5.

Green Deals die ertoe kunnen leiden dat technologieën die niet in aanmerking komen voor SDE+subsidie (vooral zon-PV met een vermogen tot 15 kilowatt en thuislevering van windenergie) een
sterkere groei doormaken dan waarmee rekening is gehouden in de verkenning. Een voorbeeld is
de voorgenomen uitbreiding van de salderingsregeling voor Verenigingen van Eigenaren (VvE’s).1
Green Deals waaraan geen effect is toegekend, omdat ze al in de verkenning zijn meegenomen of
omdat het effect niet kon worden beoordeeld.

Niet-ETS-broeikasgassen
Voor zover emissiereductie binnen de niet-ETS-sectoren het gevolg is van hernieuwbare
energietechnologieën waarbij warmte en/of groen gas worden geproduceerd2, zijn voor de vaststelling van
de additionele effecten van de Green Deals dezelfde uitgangspunten gehanteerd als hiervoor is beschreven.
Bij Green Deals die mikken op de stimulering van andere, niet-hernieuwbare technologieën met een effect
op de niet-ETS-broeikasgasemissies – zoals isolatie, het gebruik van restwarmte of het gebruik van
elektrische voertuigen – is getoetst in hoeverre hiermee al in de verkenning impliciet of expliciet rekening is
gehouden.
Kanttekeningen bij de geraamde effecten
De effecten op het aandeel hernieuwbare energie en de uitstoot van niet-ETS-broeikasgassen gelden op de
voorwaarden dat projecten uit de Green Deals daadwerkelijk worden uitgevoerd en dat zij bredere
navolging zullen krijgen. Het effect van individuele projecten is vaak te klein om substantieel invloed te
hebben op de bandbreedtes die in de verkenning zijn gepresenteerd. Daarbij gelden de volgende
kanttekeningen:
 Er is geen zekerheid dat projecten daadwerkelijk doorgaan. In sommige gevallen wordt gesteld dat
projecten alleen doorgaan als aan bepaalde voorwaarden is voldaan – bijvoorbeeld dat de financiering
rond moet zijn. Het is daarom niet ondenkbaar dat een aantal projecten uiteindelijk toch geen
doorgang zal vinden. In die gevallen heeft de Rijksoverheid geen stok achter de deur: in alle Green Deals
is namelijk de slotbepaling opgenomen dat ‘partijen overeenkomen dat de Green Deal afspraken niet in
rechte afdwingbaar zijn’. Het was voor PBL en ECN niet mogelijk om de kans op het doorgaan van Green
Deals te beoordelen.
 Er is evenmin zekerheid dat Green Deals brede navolging zullen krijgen, ook niet als ze succesvol zijn
afgerond. De kans op navolging neemt toe als dankzij een Green Deal een technologie wordt
ontwikkeld die kostenvoordelen biedt ten opzichte van bestaande technologieën, en/of als er
belemmeringen worden weggenomen die niet alleen voor de desbetreffende Green Deal gelden, maar
ook voor soortgelijke projecten. Voorbeelden zijn dat de Rijksoverheid knelpunten in de wet- en
regelgeving wegneemt en/of eraan zal bijdragen dat financieringsdrempels in het algemeen worden
verlaagd. In de bijlage zijn factoren benoemd die eraan kunnen bijdragen dat de Green Deals bredere
navolging krijgen. Hierbij geldt als kanttekening dat het vaak nog allerminst zeker is dat bestaande
belemmeringen daadwerkelijk zullen worden weggenomen. In veel gevallen zegt de Rijksoverheid
slechts toe dat zij zich zal inspannen om bepaalde belemmeringen weg te nemen, waarbij zij soms –

1
Het ministerie van EL&I heeft aangegeven dat deze uitbreiding waarschijnlijk beperkt zal blijven tot het gebouwgebonden
elektriciteitsverbruik. Dat wil zeggen dat het elektriciteitsgebruik van de bewoners daarvan wordt uitgesloten.
2
Technologieën waarbij elektriciteit wordt geproduceerd, dragen daar niet aan bij, omdat het emissiereducerende effect daarvan
plaatsvindt binnen de – onder het ETS-systeem vallende – elektriciteitssector.

Pagina 8 van 44

bijvoorbeeld bij hogetemperatuuropslag in de bodem – als voorwaarde stelt dat uit
haalbaarheidsonderzoeken moet blijken dat dit mogelijk is.3

Resultaten van de analyse
Hernieuwbare energie: Green Deals hebben een beperkt additioneel effect, maar het doel van een
aandeel van 14 procent in 2020 valt daarmee niet te realiseren
Tabel 4 geeft een overzicht van de Green Deals waarvan is geoordeeld is dat ze onder de eerder genoemde
categorieën 1 tot en met 4 vallen.4 De tabel geeft een korte typering van de desbetreffende Green Deals en
een raming van het mogelijke effect met een toelichting. Aan de Green Deals die niet in deze tabel zijn
opgenomen, is ten opzichte van de Verkenning voor de Motie-Halsema geen additioneel effect toegekend,
omdat a) ze al in de verkenning zijn meegenomen, b) het effect niet kon worden beoordeeld of c) ze geen
betrekking hebben op hernieuwbare energie.
Uit de analyse blijkt dat er over het geheel genomen een beperkt additioneel effect is. Hierdoor komt het
aandeel hernieuwbare energie in de bandbreedte van 9 tot 12 procent waarschijnlijk hoger uit. Vrijwel
uitgesloten is echter dat het aandeel hernieuwbare energie door de Green Deals boven de bandbreedte van
9 tot 12 procent uitkomt. De Green Deals voorzien namelijk niet in de extra financiële middelen (boven op
de jaarlijks beschikbare 1,4 miljard euro) die daarvoor nodig zijn. Dat betekent dat de Green Deals er niet toe
zullen leiden dat het Europese doel – een aandeel van 14 procent – wordt gehaald.
Overigens kan ook een aandeel van 12 procent alleen worden gerealiseerd als ‘alles meezit’: dat wil zeggen
dat de kostenontwikkelingen voor technologieën voor hernieuwbare energie gunstig moeten zijn, en dat er
geen belemmeringen mogen zijn om vooral de goedkoopste technologieën in te zetten. Dat zijn vooral
biogasproductie via vergisting, hernieuwbare warmte en wind op land. Daarnaast moet er 20 procent
biomassa in kolencentrales worden bij- of meegestookt. Door bij te dragen aan het wegnemen van
bestaande belemmeringen voor de implementatie van de goedkoopste technologieën, maken de Green
Deals het weliswaar mogelijk om dichter bij de 12 procent uit te komen, maar ze bieden nog geen garantie
dat het aandeel werkelijk op 12 procent uitkomt.
Daarbij komt dat nog niet bekend is hoe hoog het bij- en meestookpercentage van biomassa in
kolencentrales in 2020 zal zijn. In de Green Deal met de Vereniging Energie-Nederland (59) is afgesproken
dat de energiesector tot 2015 10 procent biomassa deels voor eigen kosten en risico zal bij- en meestoken,
maar het is nog niet duidelijk wat er na 2015 gaat gebeuren. In de Green Deal wordt alleen gesteld dat de
sector en het Rijk de intentie hebben om op korte termijn aanvullende afspraken te maken over de
intensivering van het percentage bij- en meestook. Daarbij zien de Rijksoverheid en de energiesector een
efficiënt vormgegeven leveranciersverplichting als een goede mogelijkheid om hernieuwbare energie
(waaronder bij- en meestook) op een voor burgers en bedrijven kosteneffectieve wijze te stimuleren. Als de

3
In mei 2012 volgt een nadere analyse van de Green Deals, waarin diepgaander zal worden onderzocht in hoeverre het wegnemen van
belemmeringen op het vlak van wet- en regelgeving, financiering en coördinatie ertoe kan leiden dat succesvolle Green Deals bredere
navolging zullen krijgen.

4

Categorie 1: een mogelijke kostprijsverlaging van SDE+-subsidiabele technologieën, 2: een mogelijk betere benutting van het
potentieel van SDE+-subsidiabele technologieën, 3: een mogelijke vergroting van het potentieel van SDE+-subsidiabele technologieën,
4: een mogelijk sterkere groei van technologieën die niet-SDE+-subsidiabel zijn.
Pagina 9 van 44

leveranciersverplichting daadwerkelijk efficiënter en effectiever zal zijn dan de SDE+, kan met dezelfde
middelen meer hernieuwbare energie worden geproduceerd. Uit de wijd uiteenlopende standpunten die in
het afgelopen jaar zijn gepubliceerd over de gevolgen van een dergelijke verplichting blijkt echter dat de
specifieke maatvoering van dit instrument van grote invloed is op de uiteindelijke effecten. Op dit moment
is nog niet duidelijk of het beoogde, nader uit te werken systeem ook aan de genoemde voorwaarden van
efficiëntie en effectiviteit zal voldoen. Een schatting van het effect van deze Green Deal in 2020 is daarom
niet te geven.
Tabel 4. Inschatting van het additionele effect van Green Deals ten opzichte van de in de Verkenning voor de MotieHalsema geraamde bandbreedte voor hernieuwbare energie (9 tot 12 procent)
Toelichting
Typering
Green DealAdditioneel effect ten
nummers
opzichte van de
bandbreedte in 2020
Categorie 1: mogelijke kostprijsverlaging van SDE+-subsidiabele technologieën
7, 19, 32, 35, 48, Additioneel
Afzet van digestaat als kunstmestvervanger
Digestaat van
50
kan vergisting rendabeler maken; vereist
mestvergisting als
aanpassing mestwetgeving.
kunstmestvervanger
19, 42, 45
Additioneel
Ontwikkeling
efficiëntere
vergistingsinstallaties
Overstort groen gas op
48
Additioneel
Kosten voor compressie tot 40 bar worden
8 bar net
vermeden.
Geothermie
17, 50, 55
Waarschijnlijk niet
Het gaat hier zowel om bodemonderzoek en
additioneel
een uitbreiding van de garantieregeling als
diepe geothermie. De voorbereidingskosten
en het risicoprofiel kunnen worden verlaagd.
Daardoor kan de winstmarge op projecten
worden vergroot, maar het leidt niet
aanpassing van SDE+-basisbedragen.
31, 48, 59
Niet additioneel
Ook bij een kostendaling van 40 procent is
Kostprijsverlaging wind
wind op zee te duur om bij een gefaseerde
op zee en
openstelling van de SDE+ kans te maken op
randvoorwaarden voor
subsidie (tenzij indieners genoegen nemen
toekomstig wind-opmet een niet-kostendekkende subsidie). Deze
zeebeleid
Green Deals creëren – als ze tijdig worden
ingezet – vooral randvoorwaarden om wind
op zee na 2015 alsnog als ‘reserveoptie’ te
kunnen inzetten. Maar dan is het alleen
additioneel als het SDE+-budget wordt
verhoogd, anders gaat het ten koste van
andere (goedkopere) opties.
Categorie 2: mogelijk betere benutting van het potentieel van SDE+-subsidiabele technologieën
Warmte is een relatief goedkope optie; ook
Afzet hernieuwbare
10, 23, 26, 51, 52 Vergroot de kans dat
warmteopslag in de bodem bij een hogere
warmte vergroten
het aandeel hoger in
temperatuur (HTO) – opslag bij 30 oC in plaats
de bandbreedte (9 tot
12 procent) uitkomt
van 25 oC –, kan de benutting van hernieuwbare warmte vergroten. HTO vereist een
aanpassing van de regelgeving; momenteel
wordt onderzocht of dit mogelijk is.
Pagina 10 van 44

Typering

Green Dealnummers

Additioneel effect ten
opzichte van de
bandbreedte in 2020

Toelichting

Categorie 3: mogelijke vergroting van het potentieel van SDE+-subsidiabele technologieën
42, 45, 48, 50
Waarschijnlijk niet
Voor bepaalde soorten biomassa is mogelijk
Uitbreiden soorten
additioneel
een aanpassing van de wetgeving nodig.
biomassa voor
vergisting
Categorie 4: mogelijk sterkere groei van technologieën die niet SDE+-subsidiabel zijn
8, 12, 47, 49, 52, Additioneel
Als saldering wordt uitgebreid, kan het
Verruimen
56
aandeel hernieuwbare energie met enkele
salderingsgrens (nu
tienden van een procentpunt stijgen. Als dit
5.000 kWh) voor zoneen grote vlucht neemt, derft de overheid veel
PV en windenergie
inkomsten uit de energiebelasting, en neemt
de kans op overheidsingrijpen toe.

Niet-ETS-broeikasgassen: Green Deals hebben waarschijnlijk een klein additioneel effect; realisatie van
het Europese doel voor niet-ETS-broeikasgassen wordt daardoor iets zekerder
Green Deals die betrekking hebben op hernieuwbare warmte en groen gas hebben ook effect op de nietETS-broeikasgassen. Als in tabel 4 bij de desbetreffende projecten is aangegeven dat ze een additioneel
effect hebben ten opzichte van de bandbreedte voor hernieuwbare energie, dan zullen ze doorgaans ook
een additioneel effect hebben ten opzichte van de bandbreedte voor de niet-ETS-broeikasgassen. Hier
worden ook de andere Green Deals met een potentieel additioneel effect op deze broeikasgasemissies
besproken. Het gaat daarbij vooral om energiebesparende maatregelen – door toepassing van restwarmte,
slimme meters of isolatie – binnen de gebouwde omgeving. In de land- en tuinbouw worden alleen
projecten voorgesteld die betrekking hebben op hernieuwbare energie; deze zijn in het voorgaande al
behandeld. In de sector verkeer worden in de Green Deals naast elektrisch rijden geen projecten
voorgesteld die tot emissiereductie kunnen leiden. De beoogde aantallen voor 2020 (15.000 tot 20.000
elektrische voertuigen) zijn te klein om een zichtbaar effect te hebben op de broeikasgasemissies in 2020.
Elektrisch rijden past wel binnen een langetermijntransitie naar een CO2-arme energievoorziening, en wordt
daarom verder behandeld onder het kopje ‘Ontwikkeling van innovatieve technologieën’.
Binnen Green Deals 6, 23, 46, 48, 51, 52, 53, 55 en 56 wordt de realisatie van restwarmteprojecten in de
gebouwde omgeving nagestreefd. Het betreft in alle gevallen initiatieven die al langer bekend zijn. In de
Verkenning voor de Motie-Halsema is op basis daarvan geraamd dat 16 procent van de nieuwbouw op
stadsverwarming wordt aangesloten. Daarbij is ervan uitgegaan dat lokale overheden en provincies
dergelijke initiatieven ondersteunen. Er kon niet worden vastgesteld in hoeverre de Green Deals bijdragen
aan (of doorslaggevend zijn voor) het doorgaan van restwarmteprojecten.
In de verkenning zijn de effecten verondersteld van Meer met Minder en een verbeterde handhaving van de
Wet Milieubeheer in de utiliteitsbouw. Het initiatief van MKB-Nederland om bij 480 MKB-bedrijven 20
procent energiebesparing te realiseren en via voorlichting navolging na te streven (Green Deal 29), levert
waarschijnlijk maar een beperkt additioneel effect op.
De gemeente Amsterdam is van plan om vanaf 2015 klimaatneutraal te bouwen (Green Deal 46). Mogelijk
stuit dit op juridische bezwaren: volgens eerdere afspraken die zijn gemaakt in het Lenteakkoord, mogen
gemeenten – onder verwijzing naar de Woningwet – geen eisen aan energiezuinigheid stellen die verder
Pagina 11 van 44

gaan dan de energieprestatiecoëfficiënt (voor woningen nu 0,6, in 2015 mogelijk 0,4). De haalbaarheid van
deze doelstelling is dus afhankelijk van vrijwillige deelname door projectontwikkelaars. Als dit voornemen
wordt uitgevoerd, kan dit een zeer beperkt additioneel effect hebben op de niet-ETS-emissies.
De voorgenomen programma’s voor woningisolatie van de gemeente Amsterdam (Green Deal 46) en
verduurzaming van de woningvoorraad door Noord-Nederland (Green Deal 48) passen binnen de
veronderstellingen in de verkenning over de effectiviteit van het Meer-met-Minderconvenant.
Slimme meters (Green Deal 38) kunnen het bewustzijn over het energiegebruik verhogen en daardoor tot
energiebesparing leiden. Het voorstel van de Stichting Natuur en Milieu om een ‘Smart Community’ op te
zetten, kan daarbij een extra stimulans zijn. Het besparingseffect zal echter naar verwachting bescheiden
zijn, en bovendien gedeeltelijk betrekking hebben op elektriciteit. De emissiereductie die daarvan het
resultaat is, zal binnen de ETS-sector plaatsvinden.
Alles overziend is de conclusie dat de Green Deals ten opzichte van de bandbreedte van 93 tot 109 megaton
uit de Verkenning voor de Motie-Halsema waarschijnlijk een klein additioneel effect hebben. Daardoor wordt de
kans op realisatie van het (indicatieve) Europese doel van 105 megaton iets groter.
Ontwikkeling van innovatieve technologieën
Sommige Green Deals hebben in 2020 weliswaar slechts een klein effect op het aandeel hernieuwbare
energie of de uitstoot van niet-ETS-broeikasgassen, maar kunnen wel bijdragen aan de verdere
ontwikkeling van innovatieve technieken die passen in een langetermijntransitie. Hier worden enkele
voorbeelden genoemd.
Elektrisch rijden
Binnen de Green Deals 5, 22, 48, 46, 52 en 56 wordt ingezet op een verdere uitrol van elektrisch rijden. Het
doel voor 2020 is 15.000 tot 20.000 elektrische voertuigen, inclusief een voldoende dekkende en goed
werkende infrastructuur. Zoals gezegd heeft een dergelijk aantal in 2020 nog nauwelijks effect op de nietETS-broeikasgasemissies, maar elektrisch rijden past wel bij een langetermijnontwikkeling waarin de
elektriciteitsopwekking CO2-arm of zelfs CO2-vrij plaatsvindt. In het rapport Naar een schone economie in 2050:
routes verkend (PBL & ECN 2011b) wordt een CO2-vrije productie van elektriciteit op basis van wind, zon en/of
kernenergie, in combinatie met elektrificatie bij de energiegebruikers, genoemd als een belangrijke
bouwsteen voor een toekomstig emissiearm systeem. Elektrische auto’s kunnen eraan bijdragen dat het
evenwicht tussen vraag en aanbod op etmaalniveau in Nederland verder wordt geoptimaliseerd. Daarnaast
hebben ze een gunstig effect op de luchtkwaliteit.
Slimme netten
De Green Deals 22, 46, 48, 49, 52 en 58 zetten in op een verdere ontwikkeling van slimme netten. Enkele
kenmerken van slimme netten zijn:
 het energienet wordt tweerichtingsverkeer, waardoor de consument met zijn decentraal opgewekte
energie (zonnestroom, wind, microwarmtekrachtkoppeling) producent wordt en dat ook in de
energiekosten terugziet;
 het net regelt de communicatie met de energiemeter wanneer elektrische apparaten aangaan en tegen
welke energieprijs;
 gebouwen communiceren met het net en weten wanneer de elektrische auto (of scooter) optimaal kan
worden geladen of wanneer hieruit stroom kan worden getrokken.

Pagina 12 van 44

Bij de huidige huishoudelijke apparaten is het nut van slimme netten nog betrekkelijk gering. De meeste
elektrische apparaten worden gebruikt op het moment dat de gebruiker daaraan behoefte heeft. Ook zijn er
nog weinig huishoudens en bedrijven die zelf energie opwekken. Naarmate het aantal elektrische
voertuigen en (eigen) energieopwekking met zon en wind toenemen, en het gebruik beter op wisselende
prijzen kan reageren, krijgen slimme netten meer betekenis.
Wind op zee
De Green Deals 31, 48, 59 zetten in op een kostprijsverlaging van 40 procent van wind op zee. Een dergelijke
verlaging lijkt onvoldoende om bij de huidige systematiek van de SDE+-regeling (met gefaseerde
openstelling) kans te maken op subsidie, aangezien wind op zee dan nog steeds duurder is dan andere
hernieuwbare opties (zoals warmte, vergisting en wind op land). De Green Deals zijn echter een goede
eerste stap op weg naar verdere kostprijsverlaging. Wind op zee kan na 2020 een belangrijk onderdeel van
een toekomstig emissiearm systeem worden (PBL & ECN 2011b).
Diepe geothermie
Green Deals 17 en 55 zetten in op onderzoek naar geothermie op dieptes van 3,5 tot 4 kilometer. Een van de
doelstellingen is dat een structurele oplossing wordt gevonden voor het ongewenst vrijkomen van aardolie
en aardgas. Op dergelijke dieptes is de temperatuur hoger dan bij de gebruikelijke dieptes van 1,5 tot 2
kilometer, maar waarschijnlijk zal de warmte nog steeds worden gebruikt voor directe verwarming – dat wil
zeggen dat er geen elektriciteit wordt geproduceerd. Het benutten van diepere lagen vergroot daarmee op
de korte termijn vooral het potentieel voor ruimteverwarming. De projecten kunnen echter tevens worden
beschouwd als een stap op weg naar nog diepere boringen. Op dieptes van meer dan 4 kilometer heersen
temperaturen die voor stoom kunnen zorgen, en daarmee elektriciteitsproductie mogelijk maken (PBL &
ECN 2011b). In het buitenland bestaan dergelijke centrales al, hoewel meestal op minder diepe locaties, met
de Verenigde Staten als koploper en in Europa vooral Italië en IJsland.
Biobased economy
Binnen Green Deals 2, 8, 41, 45 en 54 zal onderzoek worden gedaan naar het maximaal verwaarden van
biomassastromen. Dit betekent dat de biomassa (of componenten daarvan) niet wordt ingezet voor
energieopwekking, maar als grondstof kan dienen voor bijvoorbeeld de chemische industrie. Biomassa zou
daardoor in de toekomst in toenemende mate aardolie en aardgas als grondstof kunnen vervangen, mits er
voldoende aanbod is van duurzame biomassa. Dit laatste kan een knelpunt zijn (PBL & ECN 2011b).
Vergassing van biomassa
In Green Deal 33 is het streven om de huidige hoeveelheid groen gas in 2030 verhonderdvoudigd te hebben,
tot 3 miljard kubieke meter. Vergassing zal hierin een steeds belangrijker rol spelen (het doel is 10 procent in
2020, daarna toenemend). Het is de bedoeling dat daartoe voor 2020 een aantal grootschalige
vergassingsdemo’s wordt gerealiseerd. Vergassing is een noodzakelijke technologie om in de toekomst
geïmporteerde biomassa (vooral droog, houtachtig materiaal) grootschalig te kunnen verwerken tot
transportbrandstof of groen gas (PBL & ECN 2011b).
Biokerosine
Binnen Green Deal 25 zal de KLM vanaf het najaar van 2011 circa 200 vluchten van Amsterdam naar Parijs
uitvoeren op biokerosine (op basis van afgewerkt frituurvet). Biokerosine is waarschijnlijk de enige optie om
de luchtvaart in 2050 te verduurzamen (PBL & ECN 2011b). Met deze proefneming kan noodzakelijke
ervaring worden opgedaan voor een transitie naar een duurzame luchtvaart.

Pagina 13 van 44

Samenwerkingsverbanden tussen kennisinstellingen en bedrijfsleven
In Green Deal 24 zullen kennisinstellingen in samenwerking met bedrijven onderzoek verrichten naar
materialen ten behoeve van de ontwikkeling en toepassing van nieuwe en verbeterde duurzame
energietechnologieën. Binnen Green Deal 48 (Energy Academy in Noord-Nederland), Green Deal 50
(kenniscluster rond zonne-energietechnologie in Gelderland) en Green Deal 52 (inrichten van een zon-pv
valorisatieprogramma) zullen soortgelijke initiatieven worden ontplooid. Zulke samenwerkingsverbanden
kunnen bijdragen aan een verdere verbetering en kostprijsverlaging van innovatieve technologieën.
Investeringsfondsen
Initiatieven als de Groene Investerings Maatschappij (18), het Green Finance Lab van de gemeente
Amsterdam (46), DE-on in de provincie Flevoland (49), het energiefonds voor de zorgvastgoedsector in
Limburg (51) en het fonds van de provincie Overijssel (53), zijn gericht op het uitlokken van investeringen in
‘duurzaamheid’ door tegen gunstiger voorwaarden/lagere rente kapitaal te verstrekken. Deze initiatieven
verkeren echter nog in een vroeg stadium, waardoor de condities voor kapitaalverstrekking nog
onvoldoende duidelijk zijn. In de praktijk zal moeten blijken in hoeverre deze initiatieven werkelijk
effectiever zijn dan ‘gewone’ banken.

Pagina 14 van 44

Conclusies
In de Verkenning voor de Motie-Halsema (PBL & ECN 2011a) is geraamd dat het aandeel hernieuwbare energie in
2020 waarschijnlijk 9 tot 12 procent bedraagt. Daarbij is geen rekening gehouden met de Green Deals,
omdat de invulling daarvan ten tijde van de verkenning nog onvoldoende duidelijk was. Op basis van een
analyse van de 59 Green Deals die nu bekend zijn, concluderen PBL en ECN dat deze overeenkomsten eraan
kunnen bijdragen dat belemmeringen voor de uitvoering van projecten worden weggenomen. Hierdoor
komt het aandeel hernieuwbare energie waarschijnlijk hoger in de bandbreedte van 9 tot 12 procent te
liggen. Het is echter vrijwel uitgesloten dat door de Green Deals het beleidstekort ten opzichte van de
Europese doelstelling – een aandeel van 14 procent – wordt gedicht, omdat ze niet voorzien in de
aanvullende financiële middelen die daar (boven op de jaarlijks beschikbare 1,4 miljard euro) voor nodig
zijn.
Voor de niet-ETS-broeikasgassen geldt dat de Green Deals eraan kunnen bijdragen dat de uitstoot in 2020
iets lager in de bandbreedte van 93 tot 109 megaton zal uitkomen. In de Verkenning voor de Motie-Halsema
werd al geconcludeerd dat Nederland bij die bandbreedte op koers lijkt te liggen om aan dit EU-doel
(indicatief: 105 megaton) te gaan voldoen. Door de Green Deals wordt de kans op realisatie van het EU-doel
dus nog iets groter.
Een van de redenen voor het beperkte additionele effect is dat de huidige Green Deals zich in veel gevallen
nog beperken tot een concretisering en bestendiging van reeds bestaande voornemens van decentrale
overheden en het bedrijfsleven. Dat betekent dat in de raming in die verkenning vaak al rekening is
gehouden met deze voornemens. Voor nieuwe Green Deals kan dit beeld uiteraard anders liggen. Overigens
gelden de huidige bevindingen over het additionele effect op de voorwaarden dat de Green Deals
daadwerkelijk worden uitgevoerd en dat zij bredere navolging zullen krijgen. PBL en ECN zijn vanwege het
vroege stadium waarin veel Green Deals verkeren niet in staat te beoordelen in hoeverre uiteindelijk aan
deze voorwaarden zal worden voldaan. Feit is dat er geen zekerheid is dát aan deze voorwaarden zal
worden voldaan.
Sommige Green Deals hebben in 2020 weliswaar slechts een klein effect op het aandeel hernieuwbare
energie of de uitstoot van niet-ETS-broeikasgassen, maar kunnen wel bijdragen aan de verdere
ontwikkeling van innovatieve technieken die passen in een langetermijntransitie. Voorbeelden zijn Green
Deals die zijn gericht op de verdere ontwikkeling (en kostprijsverlaging) van elektrisch rijden, slimme netten,
wind op zee, vergassing van biomassa en biokerosine. Dat effect kan groter worden naarmate de projecten
meer worden ingebed in een langetermijnstrategie, met mijlpalen na 2020 en een versteviging van
instrumenten als de Europese emissiehandel (PBL 2011).
Een positief aspect van de Green Deals is verder dat de Rijksoverheid zich verdiept in praktische knelpunten
en barrières. Oplossingen voor problemen bij individuele projecten – zoals het wegnemen van wettelijke
belemmeringen en het in samenwerking met decentrale overheden versnellen van vergunningprocedures –
kunnen bijdragen aan het (sneller) ontsluiten van een groter potentieel. In de voorliggende notitie is echter
niet nagegaan hoe vaak de bijdrage van de overheid doorslaggevend is voor het al dan niet doorgaan van
een Green Deal.

Pagina 15 van 44

Literatuur
ECN & PBL (2010), Referentieraming energie en emissies 2010-2020, ECN-publicatienummer ECN-E--10-004/PBLpublicatienummer 500161001, Petten: Energieonderzoek Centrum Nederland.
EL&I (2011), Energierapport 2011, Den Haag: Ministerie van EL&I.
EL&I & BZK (2011), ‘Brief van de ministers van EL&I en van BZK aan de Tweede Kamer over de Green Deal’,
briefnummer 1, dossier 33043, Den Haag: Ministeries van EL&I en van BZK.
PBL & ECN (2011a), Effecten van het kabinetsbeleid voor milieu en klimaat. Verkenning voor de Motie-Halsema, PBLpublicatienummer 500003008/ECN-publicatienummer ECN-O--11-054, Den Haag: Planbureau voor de
Leefomgeving.
PBL & ECN (2011b), Naar een schone economie in 2050: routes verkend. Hoe Nederland klimaatneutraal kan worden,
PBL-publicatienummer 500083014, Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving.
PBL (2011), Beleid voor klimaat en hernieuwbare energie: op weg naar 2050, M. Verdonk, P.A. Boot en J. Ros (te
verschijnen).

Colofon
Auteurs
Hans Elzenga en Pieter Hammingh
Overige inhoudelijke bijdragen
PBL: Pieter Boot, Sonja Kruitwagen, Jan Ros
ECN: Sander Lensink, Wouter Wetzels, Casper Tigchelaar, Bert Daniëls
Contact
hans.elzenga@pbl.nl

Informatie uit deze notitie mag worden overgenomen op voorwaarde van bronvermelding: ‘‘PBL-notitie Het
effect van 59 Green Deals op het aandeel hernieuwbare energie en de uitstoot van niet-ETS-broeikasgassen:
een quick scan, PBL- publicatienummer: 500083015, Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving.’’
Pagina 16 van 44

Bijlage: Overzicht van de 59 Green Deals
In deze bijlage geven we een overzicht van de 59 Green Deals aan de hand van de betrokken partijen, het
thema van de overeenkomst, de (beknopte) inhoud ervan, en de rol van de overheid. Daarnaast bespreken
we per Green Deal een aantal factoren dat kan bijdragen aan een bredere navolging. Een uitgebreidere
beschrijving van de Green Deals is te vinden op: http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/brochures/2011/10/03/factsheets-green-deals.html.
Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

1

 Besparing

VNO/NCW, MKB, LTO,
Stichting N&M,
provinciale
milieufederaties,
MVO-NL

 Informatievoorziening

 Koepeldeal,
Oprichting Groene
groei board
Condities creëren
voor markt Energie
Service Companies

 Deelname aan
groene groei board,
duurzaamheidsprijs, groene
handelsmissies,
partnership
biodiversiteit
eventueel faciliteren
MJA’s

 Verbeteren
Condities ESCO’s

 Coördinatie

 Uitvoering
routekaarten MJA’s
energie
 Duurzaamheidsprijs

 Oplossingen voor
knelpunten bij
financiering, wet en
regelgeving

 Duurzaam inkopen
o.b.v. adviezen
bedrijfsleven

 Groene
handelsmissies
 Publiekprivaat
partnership
biodiversiteit en
bedrijfsleven
2
Agro-papierchemie
platform i.s.m. VNCI

3
AKZO Nobel en Nyrstar

4
Amsterdam
International Fashion

 6 Businesscases
valoriseren
biomassareststromen per
2014

 Inhoudelijke en
organisatorische
bijdrage aan
platform op gebied
van wet- en
regelgeving en
innovatieinstrumentarium

 Samenwerkingsverband tussen
sectoren kan
uitgebreid worden

 Hernieuwbare
energie

 Businesscase
opstellen voor
Duurzame Energie
Centrale (DEC) voor
duurzame energie
tegen concurrerende
prijzen

 Actieve deelname en
inhoudelijke
bijdrage aan
businesscase

 Businesscase
mogelijk breder
toepasbaar

 Duurzaamheid in
de
productieketen

 Verduurzamen
filmindustrie en
sectoren design,
mode en

 Financiering
businessplancompetitie

 Andere creatieve
sectoren kunnen
leren van deze
activiteiten en

 Winning
grondstoffen uit
biomassa

 Businesscases
kunnen interessante
resultaten voor
anderen opleveren

Pagina 17 van 44

Partijen

Thema

Week, Dutch Design
Week, Nederlands
Architectuur Instituut

5

 Elektrisch rijden

ANWB, RAI/BOVAG, NL
vereniging Banken,
N&M, TU Eindhoven,
VNA, DOET, New
Motion, provincies
Noord-Brabant en
Friesland, Gemeente
Rotterdam

 Informatievoorziening

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

architectuur, door
businessplancompetitie,
informatievoorziening, en
samenwerking
binnen en buiten
creatieve industrie

 Expertise over inzet
EL&I beleidsinstrumenten bij
doelen creatieve
sector

doelen (zie bijv.
Green Deal nr. 15)

 Deals met
focusgebieden
elektrisch rijden
(Brabant, Friesland
en Rotterdam);
instellen Taskforce
die uitrol van 15.000
- 20.000 elektrische
auto’s in 2015 (incl.
laadinfrastructuur)
gaat realiseren;
20.000 publieke
laadpunten en 100
snellaadpunten

 Promoten elektrisch
rijden

 Evt bredere
toepassing van
gevonden
oplossingen voor
knelpunten rond
laadinfrastructuur,
financiering, wet- en
regelgeving, en
afstemming
gemeente,
provincie, Rijk

 Bijdrage aan
personele capaciteit
Formule E-team en
taskforce
 leveren expertise
aan taskforce
 organiseren en
financieren jaarlijks
congres

 Instellen taskforce
 Promotie
activiteiten m.b.v.
Fomule E-team
6 Branchevereniging
Breken en Sorteren
(BRBS)

 Biogas

 MKBA van recycling

 Biobrandstof

 Baetsen recycling wil
(deels biogeen)
sorteerresidu
vergassen in
installatie met hoog
E-rendement;
warmte wordt
afgezet aan 4000
woningen

 Restwarmte
 Recycling

 ARN recycling wil
vergistingsinstallatie
bouwen voor
gasproductie voor
stadsbussen. Met
installatie kan 6,3 tot
9,1 miljoen m3 groen
gas worden
geproduceerd
7

 Biogas

Groene Poort

 Groen gas

 Vergisting van
agrarisch
restmateriaal,

 Max €10.000 voor
MKBA

 Mogelijk betere
benutting recycling

 Betrokken bedrijf
Baetsen, lokale
besturen en TUEindhoven met
elkaar in contact
brengen
 Betrokken bedrijf
ARN, vertegenwoordigers
afvalleveranciers
banken met elkaar
in contact brengen

 Ondersteunen
vergunningverlening CO2-buffer

 Bredere toelating
struviet kan kostprijs
(co)vergisting
Pagina 18 van 44

Partijen

Thema

 Besparing
glastuinbouw
(GTB)
 Recycling

Beschrijving

jaarlijks 31 miljoen
m3 biogas, waarvan
21 miljoen m3 groen
gas wordt gemaakt;
8 miljoen aan het
net en 13 miljoen
aan GTB-bedrijf
 Levering van 28,8
kton zuivere CO2 aan
GTB
 Productie van
struviet
(magnesiumammoniumfosfaat
t.b.v. meststoffen)

8

 Wind op zee

De Groene Zaak

 Wind op land
 Zon-pv
 Restwarmte
 Aardwarmte
 Winning
grondstoffen uit
biomassa
 Besparing

 Het duurzame
bedrijfsleven
investeert in
concrete projecten
met windenergie op
zee en op land,
zonne-energie,
aardwarmte,
restwarmte, de
winning
grondstoffen uit
biomassa en
energie-efficiëntie

 Informatievoorziening

Rol overheid

en tracé door
inbreng expertise

Kruideniergroep

 Duurzaamheid in
de
productieketen

 Eigen gebruik groen
gas in SDE+
honoreren
 Onderzoeken
mogelijk aparte
categorie struviet in
meststoffenwet

 Zelflevering
duurzame energie
verbreden naar
verenigingen van
eigenaren door
wijziging
Elektriciteitswet
 Groen gas
producenten en
gasnetbeheerders bij
elkaar brengen
 Mogelijkheden voor
restwarmte bezien
 Bezien of bindende
afspraken over
woonlastenbenaderi
ng kunnen worden
meegenomen in
herijking van de
lopende
convenanten

 Beslag op
biodiversiteit
(grondstoffen en

verlagen

 Financiers zoeken

 Onderzoek naar
mogelijke
aanpassing wet- en
regelgeving t.b.v.
split incentive
probleem besparing
gebouwde
omgeving
9

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

Onder andere:
 Gestandaardiserde
energiepakketten
particulieren:
vergunning soms
een probleem,
garantstelling
kredietrisico soms
nodig, EIA soms
nodig
 Zelflevering voor de
meter toestaan
 Instrumenten
ontwikkelen om
restwarmte nuttig
toe te passen
 PACE
financieringsmodel
Zon-pv
 Regeling groen
beleggen handhaven

 Bijdrage aan
organisatie,
internationale
Pagina 19 van 44

Partijen

Thema

10

 Restwarmte

De Meerlanden en
Stallingsbedrijf
glastuinbouw -SGN

 WKO met Hoge
Temperatuur
Opslag (HTO)
 Biomassa

Beschrijving

energie) meenemen
bij
investeringsbeslissin
gen en ervaringen
hierover delen in
Community of
Practice (CoP)

inbedding en
financiering CoP

 Restwarmte uit
nacomposteren van
digestaat. In
combinatie met HTO
kan in totaal 1,5 tot 2
miljoen m3 aardgas
bespaard worden

 Ondersteunen van
vergunningverlening
proefvergunning
HTO praktijkpilot
door inbreng
expertise en regierol

 Leveren restwarmte
en CO2 glastuinbouw
(in het kader van Kas
als Energiebron KaE); in totaal kan 15
ha kassen van
warmte en CO2
worden voorzien

 Onderzoek
verhoging maximale
retourtemperatuur
in regelgeving naar
30°C, onder
voorwaarde dat
onderzoeksresultaten positief
zijn

 Kennisontwikkeling
en overdracht
energieverduurzaming
glastuinbouw
 Houtketel voor
piekvraag
11

Energie Coöperatie
(Windcentrale)

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Demo met HTO kan
uitgerold worden
 Oplossingen voor
kortetermijnkarakter biomassaleverings-contracten
versus
investeringsrisico op
langere termijn voor
financierders

 Inbreng van
expertise en regierol
bij houtcontract
voor de lange
termijn

 Recycling

 Duurzame
verwerking
tapijtstromen:
gescheiden
inzameling tapijt in
milieustraten
bevorderen en tapijt
vervolgens
verwerken tot
brandstof voor de
cementindustrie dan
wel hoogwaardige
grondstoffen

 De intentie is om
gescheiden
inzameling van
tapijtenstromen te
stimuleren,
eventueel te
verplichten

 Brede uitrol tapijt
inzameling in
Nederland mogelijk
na opname in
Landelijk
AfvalbeheerPlan
(LAP)

 Wind op land

 Proefproject waarbij
burgers
medeeigenaar van
windmolens worden
en de stroom als
eigen opgewekte

 Ondersteuning bij
ontwikkeling van
innovatief ‘coownership’ model,
focus bij werkbare
systematiek om op

 Innovatief ‘coownership’ model
mogelijk elders
toepasbaar

Desso en Van
Gansewinkel

12

Rol overheid

Pagina 20 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

elektriciteit mogen
rekenen. Proef
betreft 5% van
Windpark
Battenoert (12 MW)

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

afstand opgewekte
elektriciteit te
verrekenen met het
verbruik van de
eigenaren. Gaat om
een technische,
juridische en
organisatorische
oplossing
 Samenbrengen
partijen
 Zo nodig aanpassing
regelgeving

13

 Biogas

Essent, Friesland
Campina

 Biobrandstof

 Twee pilots bij
boerenbedrijven
voor de productie
van vloeibare
biobrandstof uit
mestvergisting
 Zicht op uitrol naar
125 bedrijven

 Indien nodig
aanpassing
handleiding voor
vergunningverleners

 Uitbreiding tot 125
bedrijven mogelijk

 Onderzoek naar
verkorten
vergunningprocedure
 Standpunt over
certificering biogas

14

 Biomassa

Essent, Van
Gansewinkel, Den
Ouden, Control Union

15
EYE Film

 Duurzaamheid in
de
productieketen

 Streven is om Bio
Energie Centrale
Cuijk te heropenen,
met (op proef) inzet
van lokale en
laagwaardige
biomassareststromen.
Centrale gaat
stroom en warmte
(40 MWth) leveren

 Rijksoverheid
overlegt met Essent
over mogelijkheden
voor SDE+

 Streven is filmsector
te verduurzamen
(focus op energie,
recycling, groene
grondstoffen en
watergebruik)

 Financiering
businessplancompetitie

 Assistentie bij
onderzoek naar
potentiële
warmteafnemers

 Leerpunten ter
beschikking stellen
aan soortgelijke
initiatieven kan
bijdragen aan
verdere uitrol elders

 Financiële bijdrage
aan Plan van Aanpak
herstart centrale

 Expertise over inzet
EL&I beleidsinstrumenten bij
doelen filmsector

 Andere creatieve
sectoren kunnen
leren van deze
activiteiten en
doelen (zie bijv.
Green Deal nr. 4)

Pagina 21 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

16

 Hernieuwbare
energie

 Streven is om
(duurzame)
decentrale
energieopwekking
te bevorderen door
goede voorlichting,
knelpunten
inventariseren bij
250 bestaande
initiatieven en
daarvan een Plan
van Aanpak maken,
evaluatiesystematiek
opzetten,
financieringsconstructies
ontwikkelen.

 e-Decentraal als
aanspreekpunt: het
Rijk benut eDecentraal als
spreekbuis naar
deze nieuwe sector

 2 geothermieprojecten op een
diepte van 35004000 meter, voor
verwarming van
kassen en een
nieuwbouwwijk.
Daarmee wordt
respectievelijk 20 en
12 miljoen m3
aardgas bespaard

 Mogelijkheden naar
verbrede
garantstelling
(afdekking
geologisch risico)
bezien

e-Decentraal

 Financiering

17

 Geothermie

GEO power Oudcamp,
en consortium Flora
Holland en
WestlandInfra

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Bevorderen van
oplossen knelpunten
op het gebied van
wet- en regelgeving,
financiering
 Bereidheid tot
financiële bijdrage
aan de
opstartkosten eDecentraal
 Bredere toepassing
geothermie mogelijk

 Partijen bij elkaar
brengen om
beschikbare kennis
over de bodem te
verkrijgen
 Inzet op versnelling
van de
vergunningverlening. Bezien of
mijnbouwwet kan
worden gewijzigd

18
Holland Financial
Center (HFC)

 Financiering

 Het HFC voert een
haalbaarheidsonder
zoek uit voor de
mogelijkheden om
een Groene
Investeringsmaatschappij (GIM)
op te richten

 Bereidheid tot
financiële bijdrage
van 60.000 euro aan
onderzoek naar
financiële
knelpunten en
haalbaarheidsstudie van een GIM

 Vlottrekken
financiering gunstig
voor tempo
opwekking en
hoeveelheid
duurzame energie

 Aanleveren
ervaringen uit de
praktijk met
financiering als
knelpunt
Pagina 22 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

19

 Groen gas

 Bedrijf heeft een
innovatieve techniek
ontwikkeld om mest
te vergisten en te
verwerken (de Agri
MoDeM). Ambitie is
dat deze vergister op
200 bedrijven wordt
geïnstalleerd en dat
20 miljoen m3 groen
gas wordt
geproduceerd

 SDE+ subsidie

 Bredere toepassing
van technologie bij
mestvergisting
mogelijk

 Afzet digestaat als
mestvervanger

 Inzet overheid om
administratieve
lasten te beperken in
geval van vervoer
van mest van
meerdere bedrijven
naar
1 locatie

Green Energy
Technologies en LTO

 Indien huidige
handreiking
(co)vergisting
onvoldoende info
bevat, dan stelt
Rijksoverheid een
handreiking
kleinschalige
vergisting op voor
gemeenten

 Bredere toelating
digestaat kan
kostprijs vergisting
verlagen

 Inzet overheid om in
de EU digestaat als
kunstmestvervanger aan te
merken
20

 Zon-pv

Holland Solar

 Zonnecollectoren

21
Huntsman

 Energiebesparing

 Doel is een systeem
voor
kwaliteitsborging,
promotie en
technische
ondersteuning voor
zonneenergiesystemen te
ontwikkelen, onder
andere door
certificering van
installateurs en het
verspreiden van
factsheets

 Ondersteuning en
regierol bij
ontwikkeling
systeem voor
certificering
installateurs

 Gaat om nieuwe
manier van
polyurethaanproductie
(procesintensificatie). Huntsman
wil een proeffabriek

 Financiële bijdrage
aan kosten
proeffabriek

 Vereenvoudiging
procedures voor
zon-pv
aansluitingen in
overleg met
netbeheerders
 Richtlijn voor
plaatsing van zonneenergie-installaties
op monumenten
 Concept mogelijk
breder toepasbaar in
chemische industrie
in binnen- en
buitenland

Pagina 23 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 New Motion wil
realisatie van een
grootschalig
intelligent
laadnetwerk voor
elektrisch vervoer: in
2012 en 2013. Het
gaat om 10.000
intelligente
laadpunten en 100
snellaadpunten op
private maar
openbaar
toegankelijke
locaties

 Meedoen aan
experimenten met
voorgestelde laadnetwerken om knelpunten in
regelgeving op te
sporen en zo
mogelijk op te
lossen

 Gevonden
oplossingen voor
knelpunten
mogelijk elders
toepasbaar

Gaat om elektriciteitsopwekking met
biomassa (voor de
ijsbaan), en levering
duurzame restwarmte
aan omliggende
gebouwde omgeving
(800 nieuwe
woningen)

Bereidheid tot 15.000
euro bijdrage aan
haalbaarheids-studie,
op voorwaarde dat
project wordt
uitgevoerd als
haalbaarheid wordt
aangetoond

bouwen. Bij succes
wordt de proeffabriek uitgebouwd
en wordt 1,4 PJ
energie bespaard en
76 kton CO2
gereduceerd
22

 Elektrisch rijden

The New Motion:
infrastructuur voor
elektrisch vervoer

 Smart grids

23

Biomassa

Eneco, Jaap Eden
IJsbanen en diverse
partners

Restwarmte

 De Rijksoverheid zal
daarnaast onder
andere bezien:
-classificatie als
kleingebruiker ook
bij laadpunten;
- (samen met de
sector) de
mogelijkheid van
laadpunten op
privaat terrein;
- in kader van
proeftuinen smart
grids en focusgebieden elektrisch
rijden ruimte
creëren;
- vergunningverlening voor
laadinfrastructuur
bij gemeentes onder
de aandacht
brengen
Mogelijk elders
toepasbaar

Pagina 24 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

24 Kennisinstellingen
en bedrijven

 Hernieuwbare
energie

 Onderzoek naar
materialen voor
energietoepassingen
, zoals windenergie,
zonne-energie,
elektriciteitsopslag
(elektrisch rijden),
warmte-opslag,
biobrandstoffen en
brandstofcellen.
Programma
Advanced Dutch
Energy Materials
Innovation Lab
(ADEM) vormt de
kernactiviteit

 Overheid geeft 15
miljoen euro
subsidie. Vraaggestuurd inzetten
i.p.v. aanbodgericht

25

 Biobrandstof

KLM

 Biogas

 KLM wil op proef op
biokerosine gaan
vliegen, op basis van
afgewerkt frituurvet.
Vanaf najaar 2011
circa 200 vluchten
van Amsterdam naar
Parijs

 Europese
Inspanning om
administratieve
belem-meringen
voor het gebruik van
biokerosine (bijv. bij
ETS) op te lossen en
dat biokerosine
mee-telt voor
realisering
doelstelling
hernieuwbaar

 Recycling

 KLM stimuleert
gebruik
biobrandstoffen
luchtvaart
 KLM wil
restafvalstromen
lokaal omzetten in
biogas of biodiesel

26
Koppert Cress

 WKO met Hoge
Temperatuur
Opslag (HTO)

 Praktijkpilot:
warmte uit kassen
bij hoge
temperatuur
(> 30 oC) in de
bodem opslaan
(HTO) en in de
winter te gebruiken
voor de kas en de
nabij gelegen
bouwkavels. Deze
HTO levert 1,8
miljoen m3
aardgasbesparing

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Ervaringen met
toepassing
biokerosine
belangrijk voor
opschaling
 Meetellen
biokerosine in
doelstelling
hernieuwbaar kan
toepassing in 2020
vergroten

 Oplossen mogelijke
knel-punten
regelgeving voor
verwerken
restafvalstro-men
en afzetten
geproduceerde
brandstoffen
 Ondersteunen van
vergunninverlening
proefvergunning
HTO praktijkpilot
door inbreng
expertise en regierol

 Demo met HTO kan
uitgerold worden

 Onderzoek
verhoging maximale
retour-temperatuur
in regelgeving naar
30°C, onder
voorwaarde dat
onderzoeksresultate
Pagina 25 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

n positief zijn
 Ondersteunen
vergunningverlening voor een
praktijkpilot met een
40 oC opslag
27

 Biomassa

Kwekerij ’t Voske

 Recycling

 Streven is om
champost (compost
voor
champignonteelt)
van een nog te
bouwen
energieneutraal
paddenstoelenbedrijf te gebruiken
voor
energieopwekking.
De geproduceerde
warmte wordt deels
zelf gebruikt, deels
geleverd aan een
nabijgelegen
glastuinder

 Ondersteuning
bieden ter
verduidelijking van
wet- en regelgeving
op het gebied van de
afvalstoffen,
toegestane emissies
en meststoffen

 Beperkt
opschaalbaar
(paddestoelenbedrijven)

 Onderzoek naar
haalbaarheid
ontheffing op
bemonstering van
de vracht champost

 Ook wordt
elektriciteit
opgewekt middels
WKK (ORC)
 Inzet restproduct
(as) als kunstmest
28

 Recycling

Milgro

29

 Energiebesparing

 Streeft naar
verhogen van het
aandeel recycling
van afval (van 80
naar 83% in 2015).
Het Kennisplatform
Duurzaam
Grondstoffenbeheer wil daartoe
samen met
organisaties die het
apart inzamelen van
afval bevorderen,
een centrale website
bouwen met info
over inzameling en
brengplaatsen

 Hulp bij het
verkrijgen van die
informatie over
gescheiden afval

 480 MKB-bedrijven
gaan vóór 2013

 Bereidheid tot
bijdrage van max.

 Aandragen
mogelijke
samenwerkingspartners. Opzetten
overleggen met
gemeenten (of
vertegenwoordigers
daarvan)
 Behulpzaam zijn bij
het verkrijgen van
bekendheid voor de
website
 Leerpunten kunnen
tot extra
Pagina 26 van 44

Partijen

Thema

MKB-Nederland

 Hernieuwbare
energie

Beschrijving

energie-besparende
maatregelen nemen
(gemiddeld 20%
energiebesparing)

Rol overheid

2,76 miljoen voor de
organisatie van het
project en concrete
realisatiedoelen

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging
energiebesparing bij
andere bedrijven
leiden

 20 bedrijven gaan
vóór 2013 investeren
in duurzame
energieopwekking
(gemiddeld 20% van
het eigen
energiegebruik uit
eigen duurzame
opwekking)

MVO Nederland en
partners betonketen

 Duurzaamheid in
de
productieketen
beton en bij de
toepassing van
beton

 Verduurzaming
betonketen, van
productie tot
toepassing en
hergebruik. Thema’s
zijn vermindering
energiegebruik en
emissies in bodem,
lucht en water. Er
worden concrete
doel-stellingen voor
2020 en 2050
afgesproken en er
wordt een MVOstrategie opgesteld,
een Platform
opgericht en een
info-website
gebouwd. In 2020
moet 20% van de
betonbouwmarkt
duurzaam bouwen
(definitie nog te
ontwikkelen)

 Contacten initiëren
en regierol
aanbieden. I&M past
wet- en regelgeving
aan. Rijkswaterstaat
zal actief deelnemen
aan
stakeholderproces
om 'duurzaam
beton' te definiëren

31

 Wind op zee

 Streven is om de
kostprijs van Wind
op Zee (WoZ) 40%
te verlagen. Daartoe
zullen circa 25
offshore bedrijven
innovatieprojecten
oppakken, onder
andere op gebied
van fundatie,
installatie, turbines,
vaartuigen en
onderhoud

 Uitwerken nieuw
instrumentarium
innovatiebeleid(
RDA, RDA+,
revolverende
fondsen)

30

Nederlandse
Windenergie
Associatie (NWEA)

 Bevordert
opschaalbaarheid na
2020

 Wetgeving net op
zee en uitgiftebeleid
 Besluitvorming extra
ruimte offshore
windenergie
Hollandse kust in
Pagina 27 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

2012
 Dataverzameling en
onderzoek
innovaties
32
NZO en LTO

 Hernieuwbare
energie
 Besparing

 30% minder
broeikasgassen in
2002 t.o.v. 1990
 Zuivelsector heeft
als doel een
energieneutrale
zuivelketen en wil
onder andere 20%
hernieuwbare
energie gaan
gebruiken. Gaat om
groen gas door
vergisting,
windenergie en zonpv
 2% energieefficiency per jaar bij
zuivelfabrieken
(waarvan 1,5% bij
fabrieken en 0,5% in
de keten)

 Ondersteuning met
kennis en expertise,
en helpen met
samenbrengen
partijen
 Indien huidige
handreiking
(co)vergisting
onvoldoende info
bevat, dan stelt
Rijksoverheid een
handreiking
kleinschalige
vergisting op voor
gemeenten

 Bredere toelating
digestaat kan
kostprijs
(co)vergisting
verlagen en
daarmee de
toepassing
vergroten

 Inzet overheid om in
de EU digestaat als
kunstmestvervanger aan te
merken

 2% per jaar bij
veehouders. Onder
andere door
ontwikkeling van
energieneutrale stal
 Uitwerken
routekaart,
samenbrengen van
partijen uit agro- en
energiesector
33
Platform Groen Gas en
stichting Groen Gas

 Groen Gas

 Stichting wil huidige
hoeveelheid groen
gas (30 miljoen m3)
in 2030 verhonderdvoudigd hebben tot
3 miljard m3. In 2014
300 miljoen m3
groen gas. In 20202025 1,5 tot 2 miljard
m3 ruw biogas.
Vergassing zal hierin
een steeds
belangrijkere rol

 Ondersteuning met
kennis en expertise
 Bereidheid tot
medefinanciering
routekaart
 Medefinanciering
ketenregierol binnen
het groengasforum
van 150.000 euro

 Draagt bij aan groter
potentieel op
langere termijn
 Met vergassing kan
van breder aanbod
biomassa gebruik
worden gemaakt

 Intentie om
Vertogas in Gaswet
Pagina 28 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

spelen (10% in
2020). Daartoe
wordt een
vraaggestuurd
innovatieprogramma voor
vergassingstechnologieën
gestart en wordt
voor 2020 een
aantal grootschalige
vergassings-demo’s
gerealiseerd. Er
wordt op gemikt om
in ieder geval één
project met EU-geld
te realiseren
(Europese Joint Call).
Het Rijk wil hieraan
bijdragen
34
Platform microbiologie

 Biobased
economy

 Opzetten van een
platform voor
microbiologie en
een centrale plaats
waar het publiek
kennis kan maken
met de MicroZoo

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

op te nemen
 Bereidheid tot
bijdrage voor demo
vergassing Europese
Joint Call (IEBI)
 De Rijksoverheid
neemt
gascertificering op in
de gaswet. Partijen
spannen zich samen
in voor
internationale
afstemming en
handel in
certificaten

 Onderzoeken hoe
beleidsinstrumenten
van EL&I ingezet
kunnen worden
 Ter versterking van
het platform
 Medewerking
verlenen bij
samenwerking
tussen PPSprogramma’s zoals
Food&Nutrition, Bbasic en NGI en het
platform
microbiologie

35
Royal Cosun

 Biogas

 Cosun wil 2 grote
vergisters plaatsen
om overschot
perspulp en andere
stromen te
verwerken. In totaal
circa 100.000 ton per
vergister per jaar

 Onderzoeken hoe
het digestaat of te
produceren struviet
in meststoffenwet
een plek kan krijgen
 Bekijken of
meerdere
categorieën
biomassa als input
kunnen worden
gebruikt, en daarbij
monitoren kwaliteit
digestaat

 Bredere toelating
inputmaterialen
(biomassa) en
output (digestaat/
struviet als
meststof) kan
kostprijs vergisting
verlagen en daarmee de toepassing
vergroten

Pagina 29 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

36

 Energiebesparing

 Shell wil een 70 MWe
WKK neerzetten.
CO2-reductie van 0,4
Mton per jaar,
energieefficiëntieverbetering van 10%

 Bijeenbrengen en
informeren partijen

 Mogelijk bredere
toepassing
biologische
ontzwaveling

Shell

 NAM wil een
testinstallatie
bouwen voor de
biologische
ontzwaveling van
aardgas
37
RECRON

38
Stichting Natuur &
Milieu

 Ecosysteemdiensten

 Energiebesparing

 Kennis en kunde van
contractuele
samenwerking
beschikbaar stellen
 Inspannen om
belemmeringen
rond vergunningverlening weg te
nemen en hierin te
coördineren

 Gaat over
experimenteren met
verschillende
verdienmodellen
voor investeringen
door recreatieondernemers in
natuur (5
icoonprojecten)

 Rijk ondersteunt
icoonprojecten met
bestaande middelen
voor kennis en
faciliterende
activiteiten

 Energiebesparing in
de gebouwde
omgeving via
slimme meters en
internetdiensten.
Opzetten smart
community met een
online platform.
Deelnemers kunnen
‘virtuele energy
credits’ sparen (een
soort
airmilessysteem)
waarmee ze korting
kunnen krijgen op
duurzame
producten. Volgens
SNM kan er bij
100.000 deelnemers
0,5 tot 1,0 PJ worden
bespaard

 Bereidheid tot
225.000 euro
bijdrage van
overheid voor
opstarten project

 Inspanningsverplichting om
belemmeringen weg
te nemen en daarbij
andere
overheidslagen te
betrekken

Pagina 30 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

39

 Zon-pv

 Driehoekige en
vierkantige
kokermodules
waarbij 1 van de
kanten met zon-pv
panelen kan worden
uitgerust. Andere
kanten kunnen bijv.
reclame weergeven

 Intentie om
knelpunten wet- en
regelgeving zo
mogelijk te oplossen

 Energiebesparing

 Gaat om nuttig
toepassen van
restwarmte bij
verschillende
industriële
afnemers,
frequentiegestuurde
ventilatoren en
winning expansieenergie. Met de
projecten kan een
besparing op
primaire energie van
0,3 PJ worden
gerealiseerd

 De Rijksoverheid zal
samen met Tata
Steel en financiële
partijen bezien
welke financieringsmogelijkheden
aangewend kunnen
worden opdat
boven-genoemde
projecten ten
uitvoer kunnen
worden gebracht

 Winning
grondstoffen uit
biomassa

 Gaat om verwaarden
(valoriseren) van
restmateriaal uit
L&T en GFT, onder
andere tot vezels,
biociden,
vruchtensappen en
groen gas (bij
toekenning SDE+)

 De Rijksoverheid
verleent, indien
nodig, nietfinanciële
ondersteuning bij
kennisontwikkeling
en -toepassing en
het verkrijgen van de
vergunning(en) en
voor zover mogelijk
aanpassingen van
knellende wet- en
regelgeving

 Gaat om groen gasproductie via een
nieuwe vorm van
vergisten (droge
vergisting).
Voorwaarde is
SDE+-subsidie

 De Rijksoverheid
verleent, indien
nodig, ondersteuning bij het
verkrijgen van de
vergunning(en) en
voor zover mogelijk
aan-passingen van
knellende wet- en
regelgeving

Sublean

40
Tata Steel

41
Westland Biobased
park

 Recycling
 Groen gas

42
Vogelaar (Energy Farm
Swifterbant)

 Groen gas

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Evt. in contact
brengen Sublean en
gemeenten

 Nieuwe vergistingstechnologie kan
mogelijk breder
toegepast worden

Pagina 31 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

43

 Restwarmte

 Vacumetal wil
restwarmte van
andere bedrijven in
de omgeving gaan
gebruiken.
Gemiddeld
benodigd vermogen
is 0,5 MW. Initiatief
verkeert in het
stadium van
'bijeenbrengen van
partijen'. Zicht op
besparing van
250.000 m3 gas per
jaar

 Ondersteuning met
kennis en expertise

 Beproeven en
eventueel
implementeren van
vloeibaar
aluminiumtransport en
beproeven van
gietlooploos gieten.
Bij brede toepassing
is een besparing op
primaire energie van
1,3 PJ mogelijk

 Inzet op wegnemen
financieringsbelem
mering bij
proefprojecten door
contacten met
financiële partijen te
initiëren

Vacumetal,
BreedofBuilds

44
VNMI en de AvNG

 Energiebesparing
 Hernieuwbare
energie

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Rijk en provincie
helpen bij het
contact leggen met
aanbieders van
restwarmte

 Toepassen van
duurzame energie.
Er wordt verwezen
naar Green deal nr. 3
‘Duurzame Energie
Centrale’ Nyrstar,
AKZO Nobel
45

 Biogas

Zeaholding

 Winning
grondstoffen uit
biomassa

 Biogasproductie via
anaërobe
covergisting
duurzamer en
economisch
robuuster maken via
het Zeafuels-proces.
Daarbij worden
biogas, N en P en op
de langere termijn
producten met
economische
waarde (eiwitten,
ethanol)
geproduceerd. Input
is gras, stro en blad.

 Bevorderen mestverwerking in
mestbeleid

 Technologie
mogelijk breder
toepasbaar

 Gelijk speelveld
creëren voor alle
biobased
toepassingen
 Toegang tot website
verschaffen: www.

biobasedeconomy.nl
 Promoten ‘cascadeprincipe’: biomassa
inzetten voor de
meest
Pagina 32 van 44

Partijen

46
Gemeente Amsterdam

Thema

 Energiebesparing
 Warmtenet
 Wind op land
 Elektrisch rijden
 Smart grids
 Financiering

Beschrijving

Rol overheid

Claim is dat het
proces ‘op de
langere termijn’
rendabel is zonder
exploitatiesubsidie

hoogwaardige
toepassing

 Vergroening ICTsector: onderzoek
naar mogelijkheden
om
energieprestaties te
verbeteren

 Ondersteuning via
breed
warmteoverleg
(projectontwikkelaars,
woningcorporaties,
consumentenorganisaties,
gemeenten en
warmtesector)

 Versnellen aanleg
stadswarmtenet
‘Kleine kring’,
uitbreiding en
flexibilisering van
warmtenetten: 4000
woningequivalenten
aansluiten (50-80%
reductie)
 Klimaatneutraal
bouwen 2015: circa
24.000 woningen in
periode 2015--2020
 Pilots en
proefopstellingen
voor smart grids in
een aantal wijken
 Bestaand
revolverend fonds
voor klimaat en
energie uitbouwen
 Green financelab
realiseren (zoeken
naar financieringsmechanismen)

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Activiteiten gericht
op klimaatneutraal
bouwen, elektrisch
vervoer,
financieringsmethoden kunnen
navolging krijgen

 Ondersteuning
Metropool Regio
Amsterdam met een
rol als focus- en
experimenteergebied
 Internationale
positionering
Amsterdam als
smart city
 Intentie voor
aanpassing wet- en
regelgeving en
ondersteuning snelle
implementatie
 Samenwerking
overige fondsen
bewerkstelligen

 Woningisolatie,
zoeken naar
mogelijkheden voor
Pagina 33 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

gezamenlijk
initiatief.
 Inzet van
(test)windmolens op
locaties die tijdelijk
beschikbaar zijn
(voor een periode
van circa 10 jaar)
 1000 laadpunten
voor elektrische
auto’s in 2014,
daarna verdere
toename naar 2000
punten
 Zon-pv

 Doel is
zonnepanelen op
2500-3000
woningen door
particuliere
huiseigenaren een
alternatief
financierings-model
aan te bieden.
Hierbij schiet de
gemeente de
investering voor,
waarna de
huiseigenaar elk jaar
een extra bedrag
betaalt boven op de
gemeentelijke
belastingen. Dit
extra bedrag is lager
dan de korting op de
energierekening

 De minister van BZK
zal samen met de
gemeente
Groningen en de
Groene Golf
onderzoeken welke
mogelijkheden er
zijn om de
financiering van
zonnepanelen bij
bewoners te
organiseren volgens
het model PACE uit
de Verenigde Staten

 Zou breed
toepasbaar
financieringsmodel
kunnen worden voor
zon-pv en ook
energiebesparing bij
particuliere
huiseigenaren elders
in Nederland

48

 Groen gas

Deal met
Het Noorden: de
Provincies Drenthe,
Friesland, Groningen,
en Noord-Holland

 Biobrandstof

 Productie van 500
tot 750 miljoen m3
groen gas in 2020
(groengasrotonde),
onder andere door
opschaling
vergisting via
groengas-hubs en
infrastructuur en
pilots voor
vergassing
(investeringsomvang groen gas in
green deal circa 300
miljoen)

 Bieden van
experimenteerruimt
e voor biogas /
groen gas

 Vele projecten
leveren
waarschijnlijk vele
leerpunten op die
kunnen bijdragen
aan de opschaling
van diverse
hernieuwbare of
besparingstechnologieën
elders.

47
Gemeente Groningen
en Groene Golf

 Hernieuwbare
energie
 Energiebesparing
 Restwarmte
 Zon-pv
 Geothermie
 Wind op land

 Bereidheid om
financieel bij te
dragen aan diverse
onderdelen van de
provinciale plannen
 Diplomatieke steun
 Verbreding
inzetbare
cosubstraat, zie

Pagina 34 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

 Wind op zee

 Grootschalige afzet
groen gas in
mobiliteit

 Elektrisch rijden
 Smart grids
 Financiering

 Productie 100.000
ton biocoal en
400.000 ton
biomethanol
(investeringsomvang circa 700
miljoen)
 Inzet op wind op
zee/land
 Gebruik rest- en
duurzame warmte
 Decentrale energieopwekking op
Afsluitdijk
 Geothermie
 Slimme netten: inzet
op 15 PJ
energiebesparing

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

green deal nr. 35
 Ondersteuning bij de
Dutch Torrefaction
Association
 Inzet voor uitbouw
offshore
windenergie
industrie in de
noordelijke havens
 Bij herinrichting
Afsluitdijk ruimtelijk
rekening houden
met opwekking
duurzame energie
 Aanmerken Fryslân
als focusgebied
elektrisch rijden
 Inzet voor inbedding
en ondersteuning in
het
topsectorenbeleid

 Versnelling
elektrisch rijden en
varen: in 2015 3000
elektrische
vaartuigen en 2000
elektrische
voertuigen
 Verduurzaming
woningvoorraad,
onder andere met
financieringsvorm
lenen op basis van
woonlasten.
Besparing van
840.000 m3 gas
 Samenbundelen en
verbeteren
energieonderzoek
en opleiden
voldoende
gekwalificeerd
personeel via
oprichting van
Energy Academy
College en Hansa
Pagina 35 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Bereidheid tot
financiële bijdragen
aan pilotprojecten

 Meerdere projecten
leveren
waarschijnlijk
leerpunten op die
kunnen bijdragen
aan de opschaling
van diverse
hernieuwbare of
besparingstechnologieën elders

Energy Corridor
49
Provincie Flevoland

 Energiebesparing
 Biogas
 Biobrandstoffen
 Zon-pv
 Wind op land
 WKO

 Oprichten Duurzame
Energie
Ontwikkelingsmaats
chappij DE-on
 Duurzame energie
en smart grids
Zeewolde Polderwijk
(3000 woningen)

 Onderzoek naar
matching fondsen
voor innovatieve
duurzame
energieprojecten

 Zon-pv combineren
met sanering van
asbestdaken
agrariërs
 Pilot voor
verduurzaming
brandstofgebruik
vissersvloot Urk
 Verduurzaming van
evenemententerrein Lowlands en
Walibi
 Studie naar
ontwikkeling
duurzame
energiehuis-houding
AMALA (vliegveld
Lelystad / Almere)
 Provinciebrede
toepassing van WKO
 Pilot verduurzaming
energiehuis-houding
Almere 2025, onder
andere ESCO’s
 Uitbreiding project
op-schalen en
saneren windenergie. Streven is
totaal vermogen van
1750 MW

50

 Biogas

Provincie Gelderland

 Geothermie
 Elektrisch rijden

 Aanleg en
exploitatie van een
biogasnet in de
Achterhoek. De hub
heeft mogelijkheden
voor directe afname

 Bezien zal onder
andere worden of
SDE- beschikkingen
kunnen worden
omgezet naar hubbeschikking

 Leerpunten uit
aanleg en exploitatie
biogasnet en
geothermieprojecten mogelijk
elders bruikbaar
Pagina 36 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

biogas en opwerken
tot groen gas. Doel
is productie van 50
miljoen m3 biogas
 Kennis in kaart
brengen voor het
toepassen van
geothermie in
tuinbouwgebied
 Onderzoeken van
mogelijkheden voor
ontwikkelen van een
kenniscluster
 Draagvlakonderzoek
voor duurzame
energiecorridor rond
A15 (diverse vormen
van hernieuwbare
energie en
oplaadpunten)
51

 Restwarmte

Provincie Limburg

 Zon-pv
 Wind op land
 Biomassa
 Opslag energie
 Besparing
 Financiering

 2 projecten voor
restwarmtelevering
door de industrie
aan bedrijven en
woningen. Daarvoor
aanleg warmtenet
nodig. Levering aan
30.000 woningen en
bedrijven
 2 duurzame
energiecentrales
(zon, wind,
biomassa en
waterkracht). 66.000
woningen worden
voorzien van
hernieuwbare
energie
 Bedrijventerreinen
Chemelot en De
Beitel worden 5%
energie-efficiënter
 Opzet energiefonds
waarmee
investeringen in
energiebesparing in
zorgsector kunnen
worden bekostigd

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Delen van kennis
van de (ultradiepe)
ondergrond en
onderzoek naar
verbreden garantiestelling voor
projecten waar
minder bekend is
over de ondergrond
 Ondersteuning bij in
kaart brengen
financiële en nietfinanciële
belemmeringen
voor het zon-pvkenniscluster

 Ondersteuning bij
complex
vergunnings-proces
met inzet van kennis
en regierol
 Onderzoek naar
mogelijkheden
financiële ondersteuning certificeren
duurzame warmte,
meenemen baten
van CO2-rechten,
overleg voor
oplossing voor
waarderen warmte
in energielabel

 Meerdere projecten
leveren
waarschijnlijk
leerpunten op die
kunnen bijdragen
aan de opschaling
van diverse
hernieuwbare of
besparingstechnologieën in
Limburg en elders,
onder andere
‘Energiefonds
zorgvastgoed’

 Bereidheid tot
financiële bijdrage
aan haalbaarheidsstudie
 Leveren kennis en
kunde duurzame
warmte
 Onderzoek
meenemen baten
van CO2-rechten en
overleg voor
Pagina 37 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

 Opslag energie:
versnellen project
Ondergrondse Pomp
Accumulatie
Centrale (OPAC),
gericht op opslag via
waterkracht

52

 Zon-pv

Provincie NoordBrabant

 Warmtenet
 Restwarmte
 Biogas
 Elektrisch rijden
 Smart grids
 Financiering

 Inrichten zon-pv
valorisatieprogramma.
Onderzoeksresultaten omzetten
in commerciële
producten en
diensten. Ook
ontwikkeling van
groot-schalige
proeftuin voor
duurzame
energieopwekking
 Verlagen van risico’s
private
investeerders bij 3
schaalsprongprojecten:
door-ontwikkeling
Green Chemistry
Campus Bergen op
Zoom, Agro & Foodcluster Nieuw
Prinsenland,
duurzame
procesindustrie
Moerdijk
 Ontwikkelen van
een focus- en
experimenteergebied elektrisch
rijden NoordBrabant: 3000
laadpunten en 1500
elektrische
voertuigen
 Tot en met 2014

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

oplossing voor
waarderen warmte
in energielabel
 Juridische en
projectondersteuning en
advies over
inrichting pilot
‘Energiefonds
zorgvast-goed’ en
opschaling naar
nationaal niveau
 Onderzoek hoe met
het bestaande
instrumen-tarium
het valorisatieprogramma
financieel kan
worden versterkt

 Ervaringen m.b.t. de
ontwikkeling van
een regionaal
revolving fund
mogelijk breder
bruikbaar

 Evt. belemmerende
regelgeving tijdelijk
en onder
voorwaarden
aanpassen
(proeftuin)
 Onderzoeken of
financiële
ondersteuning kan
wor-den ingezet om
de risico´s voor
private investeerders te
verminderen
 De Rijksoverheid zal
helpen bij de
ontwikkeling van het
regionaal revolving
fund voor
risicodragende
parti-cipatie en
investeringen
 Brabant wordt
aangewe-zen als een
van de focus
gebieden voor
elektrisch vervoer,
incl. de ondersteuning die daar bij
Pagina 38 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

ontwikkelen van 3
slimme wijken
waarin slimme
netten en slimme
mobiliteit worden
gecombineerd
53
Provincie Overijssel

 Energiebesparing
 Hernieuwbare
energie
 Biogas
 Biobrandstoffen
 Restwarmte
 Geothermie
 Financiering

 Provincie gaat fonds
inrich-ten van 250
mln euro: biedt
ondersteuning aan
bedrijfsleven voor
projecten
hernieuwbare
energie en energiebesparing. Zou 1 à
1,5 mld euro
investeringen
uitlokken
 Realisatie
restwarmtenetten
voor levering vanuit
de industrie aan FC
Twente en evt.
omgeving
 2 projecten gericht
op verbeteren
energiegebruik
bedrijven en 10.000
bestaande
woningen. Kijken
hoe besparing bij
bedrijven, in
vergunningen en
handhaving kan
worden ingebed.
 Productie met
innovatietechniek
van 20 mln m3
biogas uit vooral
bermgras

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

hoort

 Advisering over
opzet fonds, optie
om aan te sluiten bij
een landelijke
beoordelingsorganisatie.

 Provinciaal fonds
kan investeringen
bedrijven uitlokken.

 Onderzoeken
noodzaak en
mogelijkheden
financiële inbreng
samen met
financiële partijen
(m.b.t. de twee
projecten
energiegebruik
bedrijven en 10.000
woningen).
 voorbeeldproject en
financiële bijdrage.
 Expertise bieden,
inzet reguliere rijksinstrumenten.
 Onderzoek verbrede
garantstelling,
actieve
medewerking aan
verkrijgen
opsporingsvergunningen
aardboringen.

 Uitbreiding
aardwarmte-gebied
Koekoekspolder:
besparing 5 mln m3
aardgas
54

 Restwarmte

Provincie Zeeland

 Biobrandstoffen

 Realisatie van
tenminste 2
restwarmte-

 Bereidheid tot
financiële
ondersteuning van

 Initiatieven in onder
andere Winning
grondstoffen uit
Pagina 39 van 44

Partijen

Thema

 Besparing
 Getijdenenergie
 Recycling
 Winning
grondstoffen uit
biomassa

Beschrijving

koppelingen in
Sloegebied en
Kanaalzone
 Pilot voor mobiele
restwarmtebenutting (vervoer
via tankwagen)
 Zeeland Seaports
realiseert
infrastructuur voor
benutting duurzame
restwarmte op het
Ecopark Terneuzen.
Levering door Lijnco
Green Energy aan
ICL Industrial
Products

Rol overheid

maximaal 4,5
miljoen euro

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging
biomassa kunnen
navolging krijgen

 Faciliteren Winning
grondstoffen uit
biomassa onder
andere via Europese
lobby
 Inzet innovatieinstrumenten
(waaronder RDA)
 Aanwijzen geschikte
waterwerken voor
getijdenenergie

 Algenteelt met
afvalwater en CO2 uit
industrie voor diervoedsel of groene
grondstoffen
 Productie bioethanol uit biogas;
restwarmte en CO2
worden geleverd
aan kassencomplex
 Opschaling van de
teelt van nu nog
experimentele
gewassen voor
groene grondstoffen
 Vlaanderen
hergebruik gezuiverd regen- en
afvalwater in
industrie en
landbouw
 Realiseren van
getijdenenergiecentrale in
Brouwersdam
55

 Warmtenet

Provincie Zuid-Holland

 Geothermie
 WKO+HTO

 Realisatie
warmtenet,
verduurzaming
bestaande
warmtenetten

 Verkennen
mogelijkheden van
financiering
(aard)warmteprojecten

 Leerpunten uit
diverse
aardwarmteprojecte
n mogelijk breder
bruikbaar
Pagina 40 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

 Hernieuwbare
energie

 WKO en HTO

 Bijdragen aan
onderzoek
knelpunten
warmtelevering

 Biogas
 Getijdenenergie

 Realisatie
aardwarmte-project
met 20 MW
vermogen, in
combinatie met HTO
(GeoMEC)
 Realisatie projecten
diepere aardwarmte,
structurele oplossing
voor vrijkomen
aardolie of aardgas

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Gezamenlijk
oplossing zoeken
voor bijvangst
aardwarmte

 Verdere
ontwikkeling
duurzame energie,
o.a. duurzaam
bedrijventerrein
Nieuw-Rijerswaard,
biogas en
getijdencentrale

56
Deal met Rotterdam

 Energiebesparing
 Elektrisch rijden
 Restwarmte
 Biomassa
 Biobased
economy
 Wind op land

 1000 elektrische
voertuigen en
oplaadpunten in
2014
 Aanleg stoomleiding
die in 2013 20.000
ton CO2 bespaart;
uitzicht op 400.000
ton in 2017
 Biopoort:
aantrekken
investeringen voor
biomassaverwerking
, op en overslag
biomassa
 Energieprestatiecontracten (EPC)
voor eigen
maatschappelijk
vastgoed
 Windenergie (100
MW) op zeewering
Maasvlakte 2
 Toetsing 2000 MKB-

 Rotterdam
aangewezen als
focusgebied
elektrisch vervoer,
incl. ondersteu-ning
die daarbij hoort
 Het Rijk zorgt voor
een door publieke
en private partijen
gedragen marktmodel daardoor
lokale overheden
worden
ondersteund bij de
realisatie en
betaalbaarheid van
laadinfrastructuur
voor elektrisch
vervoer

 Meerdere projecten
leveren
waarschijnlijk
leerpunten op die
kunnen bijdragen
aan de opschaling
van diverse
hernieuwbare of
besparingstechnologieën elders

 Bereidheid tot
bijdrage € 1 miljoen
stoomleiding.
Verkennen
stimulerend beleid
restwarmte

Pagina 41 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

bedrijven op
energieprestatie
door milieudienst
Rotterdam
 Heijplaat:
klimaatneutrale wijk

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Rotterdam
internationaal
profileren als
centrum voor
biomassa op- en
overslag, biofuelproductie en groene
chemie
 Actief meewerken
aan realisatie van
pilots en
kennisbevordering
op gebied van
groene chemie
 Handelsbarrières en
fiscale
belemmeringen EPC
maatschappelijk
vastgoed in kaart
brengen en waar
mogelijk wegnemen
 Ondersteuning
kennisontwikkeling,
standaardisering en
uitrol aanpak ‘EPC
maatschappelijk
vastgoed’ binnen en
buiten Rotterdam
 Prijsprikkelonderzoek
energiebesparing
‘vastgoed’
 Windenergie:
bijdragen van kennis
en expertise voor
selectieprocedure,
en uitvoeren
Rijkscoördinatieregeling
 Financiering om
aanpak
Energieprestatietoet
sing MKB door
DCMR over te
dragen aan anderen
met trainingen
Pagina 42 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

 Samen met
Rotterdam
mogelijkheden
Heiplaat verkennen
57
Deal met Unie van
Waterschappen

 Hernieuwbare
energie
 Energiebesparing
 Biogas
 Sluiten
kringlopen

 Realisatie in de
komende jaren van
12 grootschalige
energiefabrieken die
biogas, groene
stroom en duurzame
warmte opwekken.
Ambitie is om op
termijn alle RWZI's
om te bouwen tot
energiefabrieken.
Momenteel
produceren
waterschappen ruim
80 miljoen m3
biogas

 Juridische,
organisatorische en
communicatieve
ondersteuning bij 6
waterschappen met
voorbeeldfunctie

Innovaties uit concept
‘energiefabriek bij
RWZI’s’ mogelijk op
grotere schaal
toepasbaar binnen en
buiten Nederland

 Onderzoek naar
gewenste
aanpassingen van
wet- en regelgeving
 Bereidheid tot
financiële steun bij
opzet langjarig
onderzoeksprogram
ma.

 Terugwinnen van
nutriënten, onder
andere fosfaat
58

 Smart grids

Netbeheer Nederland

 Elektrisch rijden
 Biogas
 Groen gas

 Smart grid
proeftuinen:
concrete initiatieven
in verschillende
gemeenten en
verkennen van
juridische ruimte
voor nieuwe
arrangementen
zoals tariefprikkels
en opslag van
energie
 Netbeheerder
ontplooien rond
kleinschalige uitrol
van slimme meters
pilots voor
energiebesparingsdi
ensten, displays en
aanverwante
diensten
 Netbeheerders
stimuleren en
faciliteren meest
efficiënte invoeding

 16 miljoen euro
subsidie beschikbaar
voor proeftuinen
voor bedrijven en
Juridische
experimenteerruimt
e en meer zekerheid
voor netbeheerders
over innovatieve
investeringen
 Regievoering
‘slimme meters’
tussen activiteiten
netbeheerders en
marktpartijen
 Mogelijk maken van
socialisering van
investeringen in
gasnetten voor
‘overstorten’ bij
groen gas
 Regierol
‘oplaadpunten’
tussen activiteiten
Pagina 43 van 44

Partijen

Thema

Beschrijving

van groen gas in het
net

Rol overheid

Factoren die kunnen
bijdragen aan
bredere navolging

netbeheerders en
marktpartijen

 Netbeheerders
investeren 25
miljoen euro in
oplaadpunten in de
openbare ruimte
59

 Biomassa

Energie Nederland

 Elektrisch vervoer
 CO2-afvang en
opslag (CCS)

 Voortzetten van het
bij- en
meestookniveau van
10% in 2015, zonder
nieuwe subsidie
(MEP-subsidies
lopen af)

 Voorbereiding
Leveranciersverplich
ting
 Structuurvisie wind
op land

 Voorbereiden van
een verplicht
aandeel
hernieuwbare
energie voor
leveranciers
 15.000-20.000
elektrische auto's in
2015 met voldoende
dekkende
laadinfrastructuur.
Laadpunten zullen
worden voorzien
van groene stroom
 Minimaal 1
grootschalig CCSdemonstratieproject, opslag in de
bodem in de
Noordzee

Pagina 44 van 44