Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2630
Vragen van de leden Van Gerven en Leijten (beiden SP) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de onvolledigheid van het
Transparantieregister Zorg (ingezonden 18 mei 2015).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 19 juni 2015). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2014–2015, nr. 2482
Vraag 1
Wat is uw reactie op de uitzending van VPRO-radioprogramma Argos van
2 mei j.l. waaruit blijkt dat het Transparantieregister Zorg niet alle betalingen
van farmaceutische bedrijven aan ziekenhuizen en artsen vermeldt?1
Antwoord 1
In de uitzending van Argos komen punten rond het functioneren van het
Transparantieregister Zorg aan bod, en punten rond de volledigheid van het
Transparantieregister. Op deze beide punten wil ik kort ingaan.
Argos meldt dat het Transparantieregister niet gebruiksvriendelijk is, lastig te
doorzoeken en onbekend bij de patiënt. Deze punten zijn ook naar voren
gekomen in de evaluatie van het Transparantieregister Zorg, waar ik u bij
brief van 16 december 2014 (Tweede Kamer 2014–15, 32 620, nr. 145) over
heb bericht. Ik heb in die brief ook aangegeven dat de Stichting deze
verbeterpunten voortvarend ter hand heeft genomen, om zo het register
verder te verbeteren.
Daarnaast meldt Argos dat het Transparantieregister geen volledig beeld
geeft van de financiële relaties tussen artsen en de farmaceutische industrie.
Ik heb in mijn brief van 25 april 2013 (Tweede Kamer 2012–13, 32 620, nr. 145)
aangegeven dat het register geen inzicht geeft in alle relaties tussen
artsen/onderzoekers en farmaceutische bedrijven. Er zijn enkele uitzonderingen op de publicatieplicht om dubbelingen te voorkomen. Het register kijkt
terug naar relaties in het voorgaande kalenderjaar, relaties uit het lopende
jaar zijn niet zichtbaar. Daarnaast geeft het Transparantieregister geen inzicht
in relaties als gevolg van wetenschappelijk onderzoek, omdat daarin reeds
wordt voorzien door het openbare register van de Centrale Commissie
Mensgebonden Onderzoek (CCMO). In het Transparantieregister Zorg zijn

1

ah-tk-20142015-2630
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Zie uitzending Argos, «Het Transparantieregister», d.d. 2 mei 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

financiële relaties opgenomen waartegenover een zekere tegenprestatie staat,
zoals dienstverlening of sponsoring.
Vraag 2
Is het waar dat geld dat vanuit farmaceutische bedrijven wordt overgemaakt
aan besloten vennootschappen (bv’s) van medici, medische uitgeverijen of
communicatie/scholingsbureaus niet in verband gebracht wordt met de
betrokken artsen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 2
Farmaceutische bedrijven kunnen ook dienstverleningsovereenkomsten
sluiten met besloten vennootschappen (bv’s).Wanneer een arts duidelijk
verbonden is met een bv, dan dient deze dienstverlening op naam van de bv
te worden gemeld in het Transparantieregister Zorg. Wanneer bekend is
welke arts de betreffende dienst verleent, dan dient de dienstverlening
(tevens) op naam van de betreffende arts te gebeuren.
Vraag 3
Hoe vindt u het dat bv’s als CVGK, Medcon of Heart Beat grote bedragen,
afkomstig van farmaceuten, doorsluizen naar medici zonder de medici of de
reden van de donatie met naam te noemen? Hoe gaat u bewerkstelligen dat
er wel echte transparantie komt?2
Antwoord 3
Deze bedrijven staan in het Transparantieregister Zorg, met dienstverleningen
op naam van de bv’s. Deze dienstverleningen zijn ook op naam van de
betrokken artsen gemeld. Dit soort financiële relaties behoort zowel op naam
van de bv met wie de dienstverleningsovereenkomst is afgesloten als op
naam van de arts die de dienst heeft uitgevoerd te worden gemeld, wat
doorgaans ook gebeurt. Door het kritisch onderzoek dat Argos uitvoerde is
wel een drietal omissies aan het licht gekomen. De betreffende partijen zijn
hier door de Stichting op aangesproken en de omissies zijn inmiddels
hersteld. Ik vind het belangrijk dat er blijvende aandacht is voor een zo groot
mogelijke volledigheid van het Transparantieregister.
Vraag 4 en 5
Hoe verklaart u dat het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) in
2012 bijna vijf miljoen euro van enkele farmaceutische bedrijven heeft
ontvangen, terwijl in het register nog geen miljoen euro staat opgegeven?3
Ook het VU medisch centrum (VUmc) ontving in 2012, volgens eigen opgaaf,
meer dan vijf miljoen euro van farmaceuten, terwijl in het Transparantieregister slecht een fractie van dat bedrag wordt vermeld; hoe kunt u dit verklaren?
Faalt het Transparantieregister in de praktijk?
Antwoord 4 en 5
Ik vind niet dat het Transparantieregister Zorg faalt. Ik heb in mijn antwoord
op vraag 1 geschetst dat niet alle relaties gemeld dienen te worden in het
Transparantieregister. Zo is wetenschappelijk onderzoek van de meldingsplicht aan het Transparantieregister uitgezonderd. Argos meldt dit ook in haar
uitzending. Klinisch wetenschappelijk onderzoek rond geneesmiddelen wordt
veel in ziekenhuizen uitgevoerd. Het feit dat dit niet aan het Transparantieregister hoeft te worden gemeld is een belangrijke verklaring voor de verschillende bedragen die over het UMC Groningen en het VU medisch centrum in
de uitzending van Argos worden genoemd.
Vraag 6
Bent u van mening dat het huidige Transparantieregister, op basis van
vrijwilligheid en zonder controle van de Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ), geen volledig en transparant beeld geeft van de geldstromen van
farmaceutische bedrijven naar artsen?

2
3

Zie http://transparantieregister.nl/Home
Zie artikel FD «Transparantieregister Zorg onvolledig», d.d. 2 mei 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Het huidige Transparantieregister, hoewel strikt genomen vrijwillig omdat er
geen wettelijke plicht is voor het melden van deze financiële relaties, kent wel
degelijk een verplicht karakter.
De verplichting om financiële relaties te melden is opgenomen in de Code
Geneesmiddelenreclame (CGR) en is daarmee bindend voor de aangesloten
partijen, waaronder zowel artsen als bedrijven.
Rondom deze regels is wel sprake van controle door de IGZ. Zij controleert
echter niet de naleving van deze eigen regels van de sector, maar heeft een
eigenstandige toezichttitel gebaseerd op artikel 94 van de Geneesmiddelenwet en de Beleidsregels gunstbetoon Geneesmiddelenwet. Daarmee heeft zij
een eigen toezichtkader dat, hoewel de normering inhoudelijk overeenkomt,
los staat van de zelfregulering en kan zij ingrijpen wanneer sprake is van
oneigenlijke beïnvloeding of ongeoorloofd gunstbetoon. De gegevens uit het
Transparantieregister zijn daarbij een belangrijk instrument.
Ik ben van mening dat, binnen de kaders die zijn gekozen voor het Transparantieregister (zie ook mijn antwoord op vraag 1), het register een goed beeld
geeft van financiële relaties tussen artsen en farmaceutische bedrijven. Ik heb
in een verslag schriftelijk overleg van 30 september 2014 (Tweede Kamer
2014–2015, 29 248, nr. 275) in antwoord op vragen van de PvdA-fractie laten
weten dat na een controle door de IGZ is gebleken dat het Transparantieregister vrij volledig was voor dat jaar. Ik ben van mening dat gezien het
groeiend aantal meldingen in volgende jaren het register steeds vollediger
wordt. Ik vind het daarbij belangrijk dat er blijvende aandacht is voor een zo
groot mogelijke volledigheid van het Transparantieregister.
Vraag 7
Wat is de achterliggende gedachte van het register in zijn huidige vorm? Is
het voor de patiënt bedoeld, of is het een middel om de farmaceutische
industrie een beter imago te bezorgen? Is dit register op basis van vrijwilligheid, een register dat daadwerkelijk een volledig en transparant beeld laat
zien en toont welke grote financiële belangen met betalingen door farmaceuten gemoeid zijn?
Antwoord 7
Het Transparantieregister Zorg is bedoeld om openheid te geven over
financiële relaties tussen artsen en farmaceutische bedrijven, zodat iedereen
die dat wil inzage kan krijgen in financiële relaties en bijvoorbeeld ook de
patiënt desgewenst de besluiten van de arts in context kan plaatsen, kan zien
of er sprake is van mogelijke belangenverstrengeling en daarover met de arts
in de spreekkamer het gesprek kan aangaan. Ik ben van mening dat, binnen
de kaders die voor het register gekozen zijn, het Transparantieregister een
goed beeld geeft van de financiële relaties die artsen hebben met farmaceutische bedrijven.
Vraag 8 en 9
Wat is uw reactie op het onderzoek ten behoeve van een thesis van een
VU-student waaruit blijkt dat het Transparantieregister niet alleen onvolledig
is, maar dat het voor patiënten en andere geïnteresseerden ook ontzettend
moeilijk is om de relatie tussen professionals en farmaceuten te beoordelen
(de informatie is summier en wanneer farmaceuten, zorgverleners of het
Transparantieregister om meer informatie wordt gevraagd, wordt die niet
vertrekt)?4 Is dit de transparantie die u voor ogen heeft?
Wat vindt u er van dat na twee jaar van invoering blijkt dat het Transparantieregister onvolledig is, moeilijk te doorgronden voor patiënten en andere
geïnteresseerden en gemiddeld slechts enkele tientallen bezoekers per dag
trekt?
Antwoord 8 en 9
Het onderzoek en de daaruit voortvloeiende aandachtspunten zijn mij bekend.
Deze punten zijn ook naar voren gekomen in de evaluatie van het Transparantieregister Zorg, waar ik u bij brief van 16 december 2014 (Tweede Kamer
2014–15, 32 620, nr. 145) over heb bericht. Ik heb in die brief ook aangegeven
4

Kamerstuk 32 620, nr. 145

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

dat de Stichting deze verbeterpunten voortvarend ter hand heeft genomen,
om zo het register verder te verbeteren. Het Transparantieregister is uniek in
zijn soort en is opgezet om de transparantie in de zorg afdoende te regelen.
Het register is voor verbetering vatbaar en staat ook open voor suggesties en
adviezen, opdat het register uiteindelijk voldoet aan de verschillende eisen
die haar worden gesteld.
Vraag 10
Is dit het soort transparantie dat u voor ogen heeft wanneer u spreekt over
het zogenoemde «Jaar van de transparantie»? Hoe kan met een dergelijke
vrijblijvendheid volgens u een werkelijk transparant beeld ontstaan over de
beïnvloeding door farmaceutische bedrijven van artsen en ziekenhuizen?
Antwoord 10
In het kader van het Jaar van de Transparantie zet ik in op meer en betere
informatie over de kwaliteit en kosten van zorg. Het Transparantieregister
Zorg ziet daarentegen op het verkrijgen van inzicht in financiële relaties die
artsen hebben met farmaceutische bedrijven. Het betreft daarmee twee
verschillende onderwerpen, die ik overigens beide belangrijk vind. Voor het
overige verwijs ik u naar mijn antwoorden op de vragen 6 en 7.
Vraag 11
Hoe moet uw uitspraak in het Algemeen overleg «Het is zelfregulering, maar
dat betekent niet dat het vrijblijvend is» geïnterpreteerd worden? De Inspectie
voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft laten weten geen toezicht te houden op
het Transparantieregister; hoe gaat u ervoor zorgen dat het vrijblijvende
karakter van het Transparantieregister komt te vervallen en het wel gaat
functioneren zoals het register in de Verenigde Staten, dat is gebaseerd op de
Sunshine Act en waarbij overtreders, artsen en farmaceutische bedrijven
boetes krijgen opgelegd?5
Antwoord 11
Ik verwijs u naar mijn antwoord op vraag 6. Daar wil ik aan toevoegen dat het
Transparantieregister Zorg, als beleidsinstrument, niet tot doel heeft om te
functioneren als het register dat in de Verenigde Staten is opgezet als
uitvoering van de Sunshine Act. Er is bewust gekozen voor een register dat
door middel van zelfregulering gerealiseerd zou worden, omdat het register
zo sneller is gerealiseerd en flexibeler op nieuwe ontwikkelingen kan
inspelen. Er is tevens bewust gekozen voor transparantie binnen de kaders
die ik in mijn antwoord op vraag 1 heb geschetst, omdat op die manier
informatie aan het licht komt die bruikbaar is bij het opsporen van oneigenlijke beïnvloeding, zonder onnodige administratieve lasten te creëren en het
draagvlak voor het register in de sector aan te tasten.
Met het toezicht van de IGZ op naleving van artikel 94 Geneesmiddelenwet
en de daarop gebaseerde Beleidsregels gunstbetoon Geneesmiddelenwet is
naar mijn mening geen sprake van vrijblijvendheid, maar worden overtreders
beboet. Deze manier van werken past in de zorg, waar de IGZ toezicht houdt
en er daarbij vaak ook ruimte is voor richtlijnen en protocollen die door het
veld zelf zijn opgesteld.
Vraag 12
Kan het opgeven van financiële relaties tussen artsen en farmaceutische
bedrijven verplicht worden gesteld binnen de huidige afspraken van de
stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR) op basis van «Zelfregulering»?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 12
Het opgeven van financiële relaties is reeds verplicht, en is opgenomen in
hoofdstuk 7 van de Code Geneesmiddelenreclame. Het veld houdt zich ook
aan deze verplichting; het aantal partijen dat financiële relaties meldt in het
Transparantieregister is groter dan het aantal leden van de aangesloten
verenigingen bij de Stichting CGR. Dat laat zien dat de regels breed worden
gedragen en nageleefd, omdat ook niet-leden zich conformeren.
5

Kamerstuk 29 477, nr. 326

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4

Vraag 13
Vindt u niet dat medische professionals en farmaceuten een boete opgelegd
moeten krijgen indien zij niet alle financiële relaties in het transparantieregister vermelden? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 13
Ik heb in mijn antwoord bij vraag 6 aangegeven en onderbouwd dat het
Transparantieregister Zorg een goed beeld geeft van de financiële relaties
tussen artsen en farmaceutische bedrijven. Dat is tot stand gekomen op basis
van zelfregulering. Ik heb in hetzelfde antwoord aangegeven dat de IGZ
toezicht houdt op artikel 94 Geneesmiddelenwet en de daarop gebaseerde
beleidsregels en boetes kan opleggen. Daarmee is mijns inziens het toezicht
op misstanden in relaties tussen artsen en farmaceutische bedrijven afdoende
geregeld.
Vraag 14
Bent u bereid de IGZ hierop toezicht uit te laten oefenen? Zo ja, krijgt zij
aanvullende capaciteit en middelen hiervoor? Zo nee, hoe gaat u dan
invulling geven aan de door u zo gekoesterde transparantie?
Antwoord 14
Zoals ik in mijn antwoord op vraag 6 ook aangaf heeft de IGZ een eigenstandige bevoegdheid om toezicht te houden op naleving van artikel 94 Geneesmiddelenwet en de daarop gebaseerde Beleidsregels gunstbetoon Geneesmiddelenwet. Zij gebruikt die bevoegdheid ook. Aanvullende toezichttitels,
capaciteit en middelen acht ik derhalve niet nodig.
Vraag 15
Bent u van mening dat de 9.300 euro die een psychiater van farmaceut Eli
Lilly and Company ontving voor een spreekbeurt, valt onder geoorloofd
gunstbetoon waarbij volgens artikel 94 van de Geneesmiddelenwet een
prestatie die wordt verricht «in een redelijke verhouding staat tot die
gelden»? Wilt u dit toelichten en nader concreet aangeven wat onder
geoorloofd gunstbetoon wordt verstaan?6 7
Antwoord 15
De vergoeding die wordt geboden moet in redelijke verhouding staan tot de
aard en omvang van de dienst die daarvoor wordt geleverd. Een vergoeding
kan betrekking hebben op het aantal keer dat gesproken wordt, reistijd die
daarmee gemoeid is, de tijd die in voorbereiding wordt gestoken, etc., etc. Al
deze zaken moeten worden gewogen alvorens een uitspraak kan worden
gedaan of de vergoeding binnen of buiten redelijke perken is, dat kan niet
enkel aan de hand van de hoogte van de vergoeding. Hoe een en ander
gewogen wordt, is vastgelegd in duidelijke regels die door de IGZ en CGR in
samenspraak zijn opgesteld.
Vraag 16
Uit de uitzending van Argos blijkt dat een internist van het Ziekenhuis
Bethesda te Hoogeveen een waarschuwing kreeg van de inspectie, en MSD
een boete van meer dan een ton omdat het bedrijf de specialist als «scientific
speaker» betaalde met een bedrag van 230 euro per uur; volgens de
afspraken van CGR mag dat maximaal 140 euro zijn voor een gewoon
specialist; de inspectie handelde op basis van een klacht, maar MSD blijkt dat
structureel te doen; uit dezelfde Argos-uitzending blijkt bijvoorbeeld dat MSD
ook een cardioloog van het Amphia Ziekenhuis te Breda als scientific speaker
betaalt, en zijn geen maatregelen getroffen; het Transparantieregister handelt
namelijk alleen op basis van klachten, net als de IGZ; hoe kan worden bereikt
dat het Transparantieregister beter inzicht geeft en ook daadwerkelijk leidt tot
handhaving/sancties?

6
7

Zie http://transparantieregister.nl/Home
Zie http://wetten.overheid.nl/BWBR0021505/geldigheidsdatum_12-05-2015#Hoofdstuk9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

5

Antwoord 16
Uit navraag is mij te kennen gegeven dat het voorbeeld van de casus
betreffende het Amphia Ziekenhuis te Breda onjuist is: met de betrokken
cardioloog werkzaam in dit ziekenhuis is MSD geen dienstverleningsovereenkomst als «scientific leader» aangegaan.
De casus van het Bethesda Ziekenhuis ligt momenteel voor bij de rechter. De
casus laat mijns inziens juist zien dat het Transparantieregister Zorg wel
inzicht geeft in de financiële relaties die er zijn tussen artsen en bedrijven, en
waar nodig ook daadwerkelijk leidt tot handhaving en sancties door de IGZ.
Vraag 17
Is er een maximum norm af te spreken voor betalingen die een zorgverlener
dan wel een zorginstelling – jaarlijks – van farmaceutische bedrijven mag
ontvangen, en wordt daar dan op gecontroleerd?
Antwoord 17
Er zijn door de CGR, in samenspraak met de IGZ, maximumnormen gesteld
voor de uurtarieven die worden gehanteerd bij het bepalen van een
vergoeding bij een dienstverleningsovereenkomst. Zowel de IGZ als de CGR
controleren op deze normen. Het nut en de noodzaak van maximum
jaarnormen voor dienstverlening door artsen aan bedrijven zie ik niet.
Vraag 18
Uw ambtsvoorganger, Minister Klink, ging akkoord met zelfregulatie, maar
had alsnog de invoer van een wet, vergelijkbaar met de Sunshine Act in de
Verenigde Staten, als stok achter de deur wanneer de zelfregulatie niet –
voldoende – zou werken;8 bent u van mening dat de zelfregulatie voldoende
werkt? Zo nee, komt er alsnog een wet die dwingt tot echte transparantie?
Antwoord 18
Ja, ik ben van mening dat zelfregulering voor dit onderwerp voldoende werkt,
mede gebaseerd op de voorbeelden die ik in de beantwoording van deze
Kamervragen heb gegeven.

8

http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1139852/2009/05/04/Klink-wil-alle-bedragenzien.dhtml

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

6