Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 654

Kostenbeheersing in de zorg

Nr. 5

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 23 december 2013
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister en de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 27 september 2013
inzake de Analyse meldingen over verspilling in de zorg (Kamerstuk
33 654, nr. 4).
De Minister en de Staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij
brief van 20 december 2013. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Neppérus
De griffier van de commissie,
Teunissen

kst-33654-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

1

1
Is er na analyse van de meldingen nog overwogen om de opzet van het
meldpunt te wijzigen?
Er heeft in november een wijziging plaatsgevonden waardoor op het
Meldpunt nu beter informatie vindbaar is over het vervolgtraject van het
Programma Aanpak verspilling. Verder wordt er momenteel onderzocht in
samenwerking met het NIVEL of vragen en antwoordcategorieën mogelijk
beter op een andere wijze geformuleerd kunnen worden zodat de
verwerking en categorisering van de meldingen geoptimaliseerd kan
worden. Hierover wordt u in de reeds aangekondigde brief van begin
volgend jaar verder geïnformeerd. De opzet van het Meldpunt zal in de
kern niet worden gewijzigd.
2
Komt uit de meldingen ook praktijkvariatie naar voren?
Praktijkvariatie komt in de analyse die wij tot nu toe hebben gedaan nog
niet heel specifiek naar voren.
3
Wanneer bestaat er inzicht in de kostenbesparing die door de aanpak van
de verspilling behaald kan worden?
Er zijn veel veranderingen gaande in de zorg. Behaalde besparingen in de
zorg kunnen daardoor niet specifiek aan de aanpak van verspilling worden
toegeschreven. De aanpak van verspilling zal hier een aandeel in hebben.
Zo zal het aanpakken van verspilling partijen in staat stellen efficiënter te
werken en doelmatiger zorg te verlenen, opdat de groei binnen de
afgesproken percentages blijft zonder dat het de zorg raakt of wachtlijsten
veroorzaakt.
We zullen steeds beoordelen of het mogelijk is de kosten en baten van
individuele acties van de themaprojecten te waarderen.
4
Is uit de meldingen op te maken hoeveel geld er door verspilling verloren
gaat? Wanneer kunnen hierover cijfers worden verwacht?
Uit de meldingen is niet op te maken hoeveel geld er door verspilling
verloren gaat. Meldingen zijn zeer divers van aard: vaak zijn het beschrijvingen van individuele ervaringen, worden er geen bedragen genoemd en
biedt de inhoud van de melding geen aanknopingspunt voor een
financiële schatting.
5
Hebben de meldingen tot nieuwe inzichten geleid? Zo ja, welke? Zo nee,
waarom is het meldpunt dan nog nodig?
Uit de meldingen is naar voren gekomen dat verspilling over de gehele
breedte van de zorg voorkomt. Wij constateren dat er een grote diversiteit
aan gemelde oorzaken is van verspilling, de een meer bekend dan de
ander. Via het landelijk Meldpunt Verspilling willen wij ons graag een
totaal beeld vormen, zorgbreed, van waar «men» verspilling ervaart. Wij
hebben niet de wijsheid in pacht door te veronderstellen dat «alles al
bekend is». Wij worden graag bekend met goede nieuwe ideeën die
verspilling in de zorg tegengaan.
6
Hoeveel geld gaat er (naar schatting) verloren aan verspilling in de
langdurige zorg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

2

Hiervan zijn geen goede schattingen beschikbaar. Ook internationaal is er
geen goed vergelijkingsmateriaal. Meldingen zijn zeer divers van aard:
vaak zijn het beschrijvingen van individuele ervaringen, worden er geen
bedragen genoemd en biedt de inhoud van de melding geen aanknopingspunt voor een financiële schatting.
7
Hoeveel geld gaat de aanpak van verspilling in de langdurige zorg
opleveren? Hebt u targets gesteld? Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid alsnog targets te stellen?
We pakken verspilling in de langdurige zorg aan door de stelselhervorming, door lopend beleid (bijvoorbeeld de aanpassingen in het
persoonsgebonden budget) en door gezamenlijke nieuwe acties met het
veld in het Programma Aanpak verspilling. Het overkoepelende doel is om
de stijging van de langdurige zorgkosten te minderen. Behaalde besparingen in de langdurige zorg kunnen niet specifiek aan de aanpak van
verspilling worden toegeschreven. De aanpak van verspilling in de
langdurige zorg zal hier een aandeel in hebben. Het is echter niet mogelijk
om een concreet bedrag te noemen. Waar mogelijk wordt bezien of de
kosten en baten van individuele acties van het themaproject Aanpak
verspilling in de langdurige zorg is in te schatten.
8
Welke concrete voorstellen om verspilling in de langdurige zorg aan te
pakken zijn er bij u binnen gekomen? Wat heeft u daarmee gedaan?
Er zijn ruim 2000 meldingen over langdurige zorg binnengekomen,
waarvan de helft over genees- en hulpmiddelen. Alle meldingen zijn
gelezen. Voor de ruim 1000 meldingen die over langdurige zorg gaan
zonder genees- en hulpmiddelen hebben veel melders oplossingen
aangedragen (bijvoorbeeld: betere regels, betere communicatie, vaste
hulpverleners, minder managers). We gebruiken dit als basis voor het
actieplan en denken vervolgens met veldpartijen over de haalbaarheid en
uitwerking van deze oplossingen.
9
Komt verspilling in de langdurige zorg bij bepaalde organisaties vaker
voor dan bij andere organisaties? Zo ja, kunt u dit verschil verklaren?
We hebben vooral kunnen kijken naar het verschil tussen de zorg thuis en
zorg in instellingen (met name verpleeg- en verzorgingshuizen). Hieruit
blijkt dat 53% van de meldingen de zorg thuis en 30% de zorg in een
instelling betreft. Het is niet mogelijk om dit verder uit te splitsen naar
soort instelling en een nadere duiding is dan ook niet mogelijk. We
hebben verder een beperkt aantal meldingen gehad over uitvoeringsorganisaties in de langdurige zorg. Er is geen uitvoeringsorganisatie die eruit
springt.
10
Komt «onnodige zorg/verstrekking» bij bepaalde organisaties in de
langdurige zorg vaker voor dan bij andere organisaties? Zo ja, kunt u dit
verschil verklaren?
Zie ook vraag 9. We kunnen op basis van de meldingen geen nadere
uitsplitsing naar type organisatie geven. We zien wel dat onnodige
zorg/verstrekkingen bijna 3 keer vaker is gemeld als zorg thuis geboden
wordt dan bij de zorg in een instelling. Een deel van de oorzaak ligt erin
dat er meer mensen zorg thuis ontvangen dan in een instelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

3

11
Hoe verhoudt de inkoop door zorgkantoren zich tot «onnodige
zorg/verstrekking» in de langdurige zorg?
Er wordt door de melders geen direct verband gelegd tussen inkoop door
zorgkantoren en «onnodige zorg/verstrekking». De inkoop door zorgkantoren onttrekt zich meestal aan de waarneming van zorggebruikers.
12
Worden de melders op de hoogte gehouden van de voortgang van het
Programma Verspilling in de Zorg?
Iedereen (cliënten, patiënten, mantelzorgers en zorgverleners) die een
melding doet bij het Meldpunt Verspilling in de zorg, doet dit anoniem.
Daarom volgt er geen individuele terugkoppeling naar de melder. Wel kan
de melder zich inschrijven voor een nieuwsbrief om zo op de hoogte te
blijven van hoe (met behulp van de meldingen) de verspilling in de zorg
wordt teruggedrongen. Tot op heden zijn er twee nieuwsbrieven
verzonden. Daarnaast is er via www.rijksoverheid.nl informatie
beschikbaar over het Programma en de voortgang.
13
Welke organisaties zijn betrokken bij het themaproject «Verspilling in de
langdurige zorg»?
Bij het themaproject zijn de volgende organisaties betrokken (op
alfabetische volgorde): AbvaKabo FNV, Actiz, CAK, CG-raad, CIZ, CNV
Publieke Zaak, CSO, GGZ NL, IGZ, Mezzo, MOgroep, NPCF, NU’91, NZA,
PlatformGGZ, V&VN, Verenso, VGN, Vilans, VNG en ZN. Daarnaast zijn
enkele individuele zorgaanbieders betrokken om mee te denken vanuit de
praktijk (en meerdere zorgverleners via de bovengenoemde organisaties).
14
Kunt u uit de ontvangen oplossingen om verspilling tegen te gaan een top
10 maken van meest kansrijke oplossingen? Kunt u per oplossing
aangeven hoe u die verder gaat uitwerken?
In deze fase van de themaprojecten is het nog te vroeg om een top 10 te
maken van meest kansrijke oplossingen. De oplossingen die in het
Meldpunt worden genoemd, hebben in veruit de meeste gevallen nog een
vertaalslag nodig om in concrete acties te kunnen worden omgezet. De
stand van zaken nu is dat de meldingen zijn geanalyseerd en op basis
daarvan een aantal hoofdonderwerpen zijn benoemd voor elk van de
themaprojecten, waar de concrete acties zich op kunnen richten.
Voor genees- en hulpmiddelen zijn deze hoofdonderwerpen (in willekeurige volgorde): hergebruik van ongebruikte geneesmiddelen,
voorschrijven geneesmiddelen, verpakkingseenheden geneesmiddelen,
verantwoordelijkheid en regie patiënt, ontbreken samenwerking zorgverleners genees- en hulpmiddelen, onnodig (opnieuw) verstrekken van
hulpmiddelen, geen terugname en hergebruik hulpmiddelen en te grote
verpakkingen hulpmiddelen. Voor de langdurige zorg betreffen kansrijke
oplossingen onder andere het verbeteren van de bedrijfsvoering in
zorginstellingen, beter samenspel formele en informele zorg, voorkomen
dat mensen zorg nodig hebben, het beter gebruik maken van technologie/
innovatie, het versterken van de professional/verder terugdringen
papierwerk en het verbeteren van de overgang van zorg thuis naar een
instelling. Door de gefaseerde aanpak van het Programma is het themaproject curatieve zorg nog niet zover dat hoofdonderwerpen benoemd
kunnen worden. Er wordt nu samen met veldpartijen op basis van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

4

meldingen bekeken op welke hoofdonderwerpen concrete acties kunnen
worden ingezet. In de brief die u is toegezegd begin 2014 is daar meer
duidelijkheid over.
15
Gaat u onderzoeken of e-health kan bijdragen aan verminderen van
verspilling?
Om te stimuleren dat patiënten zelf actiever betrokken worden bij hun
zorg of om te zorgen dat ouderen langer thuis wonen zijn veel ontwikkelingen gaande rondom ICT. Bijvoorbeeld betere alarmering, zorg-opafstand-toepassingen, woonhuis- aanpassingen door ICT en het zelf
monitoren van de gezondheid via nieuwe technologieën en apps. Het is
verspilling als het niet toepassen van deze beschikbare technologie leidt
tot een lagere kwaliteit en doelmatigheid van zorg. Het is dus aannemelijk
om te veronderstellen dat de inzet van e-health in algemene zin een
bijdrage kan leveren bij het tegengaan van de verspilling in de zorg. Het is
daarbij van belang dat e-health geen doel op zich is, maar een middel om
bijvoorbeeld zelfzorg en zelfredzaamheid te stimuleren. Bij de acties die
we binnen de verschillende themaprojecten opstellen, kijken we ook naar
de mogelijkheden van e-health.
16
Zijn er ook meldingen die betrekking hebben op no-show patiënten? Zo ja,
om hoeveel meldingen gaat het?
Ongeveer 1% van de meldingen die over curatieve zorg gaan, gaat over
verspilling door de patiënt/cliënt. Onderdeel hiervan is no show. Het gaat
dus om een beperkt deel van het aantal meldingen over verspilling in de
curatieve zorg.
17
Hoeveel oplossingen die voortkomen uit het meldpunt zijn praktisch
uitvoerbaar op korte termijn?
De oplossingen die in het Meldpunt worden genoemd, hebben in veruit
de meeste gevallen nog een vertaalslag nodig om in concrete acties te
kunnen worden omgezet. In veel gevallen is er in meldingen sprake van
het door elkaar heen lopen van probleem en oplossing. Omwille van de
praktische uitvoerbaarheid van de themaprojecten is er daarom voor
gekozen om een aantal hoofdonderwerpen te definiëren, waarin elke
bruikbare melding een plaats krijgt. Binnen deze hoofdonderwerpen
worden concrete acties geformuleerd. Absolute aantallen praktisch
uitvoerbare oplossingen die voortkomen uit het Meldpunt zijn derhalve
niet te geven.
18
Wat is de reactie van de themagroepen op de resultaten van het meldpunt
Verspilling in de Zorg?
De uitkomsten van het Meldpunt zijn uitgebreid besproken in de themaprojecten. De meldingen zijn in lijn met eerdere initiatieven en meldacties
van bijvoorbeeld de NPCF, Consumentenbond en NZa. De meldingen zijn
afkomstig van patiënten/ cliënten, zorgverleners, mantelzorgers en andere
betrokkenen bij de zorg. De meldingen bevatten volgens diverse leden
van de themaprojecten naast werkelijke verspilling en concrete oplossingen ook de nodige meldingen over ervaren verspilling. Hiervoor is niet
altijd een concrete actie mogelijk om dit op te lossen of moet primair
gekeken worden naar betere communicatie. Elke melding is in ieder geval
een belangrijk signaal voor de themaprojecten of het nu echt al dan niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

5

om verspilling gaat. Samen met de eerdere meldacties en de expertise
van de themaprojectleden vormen de meldingen een bruikbare basis voor
de aanpak van verspilling.
19
Is er zicht op, en kan er aangegeven worden, hoeveel meldingen door
dezelfde persoon zijn gedaan?
Iedereen (cliënten, patiënten, mantelzorgers en zorgverleners) die een
melding doet bij het Meldpunt Verspilling in de zorg, doet dit anoniem. Uit
de meldingen is niet af te leiden of de melder eerder een melding heeft
gedaan en daardoor ook niet hoeveel unieke melders er zijn.
20
Zijn er in oktober 2013 nog nieuwe meldingen binnen gekomen, of lijkt het
aantal meldingen zich richting een verzadigingspunt te bewegen? Kan het
verloop van het aantal meldingen over tijd geschetst worden? Is het
aantal meldingen constant gebleven? Wordt de mogelijkheid tot het
melden van verspilling in de zorg via de website www.verspillingindezorg.nl vanaf nu structureel ingezet? Blijft de inzet van de themagroepen
betreffende nieuwe meldingen daarmee gewaarborgd?
Via het Meldpunt blijven meldingen binnenkomen, de weergave per
maand is zichtbaar in figuur 1. Hierin ziet u dat in de eerste week na de
opening van het Meldpunt, in mei 2013, zeer veel meldingen zijn
binnengekomen. Het lag niet in de lijn der verwachting dat deze lijn zich
zou voortzetten gedurende de periode dat het Meldpunt open blijft. Het
Meldpunt blijft gedurende het gehele Programma open. Nieuwe
meldingen zullen uiteraard worden meegenomen door de themaprojecten.

Figuur 1. Aantal voltooide meldingen per maand. Mei is vanaf 25 mei het moment van
opening van het landelijk Meldpunt Verspilling.

21
Circa welk deel van de meldingen betreft een vorm van verspilling waarin
te interveniëren is? Met andere woorden; hoe staat het met de
haalbaarheid van het aanpakken van gemelde vormen van verspilling?
In de rapportage is aangegeven dat 17% van de meldingen niet bruikbaar
of niet te verwerken is.
Een deel van de meldingen is erg specifiek of betreft een lokale situatie
waardoor een doorvertaling naar acties niet altijd direct mogelijk blijkt. Er
dient de stap te worden gezet van een specifieke casus naar een mogelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

6

interventie. Indien meldingen aansluiting vinden bij bestaand beleid zullen
nieuwe interventies vanuit het Programma Aanpak verspilling niet nodig
zijn. Om slagvaardig te zijn zullen de stuurgroepen een keuze maken met
welke acties zij verspilling gaan aanpakken op hun terrein. Bij deze keuze
maken zij een beoordeling op haalbaarheid en effectiviteit.
22
Hoe worden de themagroepen waarin veldpartijen het voortouw hebben
gefaciliteerd? Is er voldoende «sense of urgency» bij de veldpartijen? Hoe
worden de oplossingen voor verspilling in de praktijk verankerd en op
effectiviteit gemonitord?
De themaprojecten worden gefaciliteerd bij het organiseren van hun
bijeenkomsten en het opstellen van een actieplan. Er is voldoende sense
of urgency, maar partijen geven ook wel aan dat er veel andere trajecten
lopen die hun inzet vragen. Door de gekozen structuur van het
Programma, komen stuurgroepen en themaprojecten regelmatig bijeen
om de voortgang met elkaar te bespreken en mogelijke belemmeringen
weg te nemen.
23
Wanneer komt er inzicht in de mogelijk te behalen besparingen in
monetaire termen?
Er zijn veel veranderingen gaande in de zorg. Behaalde besparingen in de
zorg kunnen daardoor niet specifiek aan de aanpak van verspilling worden
toegeschreven. De aanpak van verspilling zal hier een aandeel in hebben.
Zo zal het aanpakken van verspilling partijen in staat stellen efficiënter te
werken en doelmatiger zorg te verlenen, opdat de groei binnen de
afgesproken percentages blijft zonder dat het de zorg raakt of wachtlijsten
veroorzaakt.
We zullen steeds beoordelen of het mogelijk is de kosten en baten van
individuele acties van de themaprojecten te waarderen.
24
Hoe wordt omgegaan met eventuele valide aanbevelingen vanuit de drie
stuurgroepen die conflicteren met het huidige zorgstelsel?
Verspilling in de zorg moet worden tegen gegaan. In elke stuurgroep zijn
zowel veldpartijen als VWS vertegenwoordigd. Of er sprake is van
conflicterende aanbevelingen is nu niet in te schatten aangezien de
stuurgroepen momenteel werken aan de actieplannen. De stuurgroepen
genees- en hulpmiddelen en langdurige zorg zijn in de fase van de
totstandkoming van actieplannen. De stuurgroep curatieve zorg zal gezien
de gekozen fasering, en latere start dan de andere twee projecten, in een
later stadium tot besluitvorming over acties kunnen overgaan. Begin
volgend jaar informeren wij u over de voortgang van het Programma en
waar mogelijk met acties over de individuele projecten.
25
Hoe wendt de overheid haar doorzettingsmacht aan om de verschillende
aanbevelingen die door de drie stuurgroepen worden geformuleerd te
implementeren?
Het Programma is gestart op initiatief van VWS. Allerlei partijen participeren in het Programma: organisaties van zorgverleners, zorginstellingen,
patiënten, mantelzorgers, verzekeraars, fabrikanten. De keuze voor de
acties komt vanuit deze partijen en VWS. Daarbij worden de verantwoordelijkheden belegd waar ze horen. De wijze waarop acties worden
uitgevoerd is afhankelijk van de betrokken en benodigde partijen, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

7

kosten en besparingen en het draagvlak. Aanpak van verspilling is
belangrijk om kwalitatief goede zorg te kunnen blijven betalen. Dit
uitgangspunt wordt gedeeld door de deelnemende partijen. Want
verspilling draagt bij aan onnodige zorg(kosten) die we met zijn allen
betalen. Onze zorg is te kostbaar om te verspillen.
26
Zijn er voor elk themaproject meetbare doelen geformuleerd? Hoe wordt
het al dan niet behalen van deze doelen geëvalueerd en gedeeld met de
Kamer?
De drie themaprojecten stellen een actieplan op. Hierover wordt u in
begin 2014 geïnformeerd. De Kamer zal op reguliere wijze via de jaarlijkse
rapportage en tussentijdse correspondentie worden geïnformeerd over
het Programma Aanpak verspilling in de zorg.
27
Kan de Kamer een volledige lijst krijgen van de deelnemers aan de
stuurgroep verspilling van genees- en hulpmiddelen? Hoe vaak komt deze
stuurgroep bij elkaar? Is het lidmaatschap van deze stuurgroep bezoldigd?
Zo ja, hoe hoog is deze bezoldiging?
Stuurgroepleden van de stuurgroep verspilling van genees- en hulpmiddelen zijn, onder leiding van onafhankelijk voorzitter Chiel Bos,vertegenwoordigers van (op alfabetische volgorde) Bogin, KNMG, KNMP, Nefarma,
NPCF, SOMT, V&VN, VWS en ZN. Conform het plan van aanpak
(Kamerstuk 33 654, nr. 1) komt de stuurgroep ongeveer vijf keer per jaar
bijeen afhankelijk van de fase waarin het project zich bevindt. De
deelnemers ontvangen geen bezoldiging. De onafhankelijk voorzitters van
de stuurgroepen ontvangen een vergoeding.
28
Welke barrières verwacht de stuurgroep Verspilling van genees- en
hulpmiddelen op voorhand te moeten slechten? Wordt door deze
stuurgroep bijgehouden en teruggekoppeld welke barrières het meest
weerbarstig zijn? Welke doorzettingsmacht heeft deze stuurgroep?
Er is niet zozeer een verwachting van het moeten slechten van barrières,
als wel dat de stuurgroep kansen ziet om met elkaar als ketenpartners de
benodigde samenwerking en cultuuromslag in de genees- en hulpmiddelenketen vorm te geven. De partijen zijn ervan doordrongen dat dit geen
effen pad is, maar de wil is aanwezig om de aanwezige kansen te
benutten.
Welke oneffenheden het meest weerbarstig zullen zijn, zal blijken bij de
prioritering en uitvoering van de acties. Bij de implementatie van de acties
zullen de partijen in de stuurgroep uiteraard de voortgang nauwgezet
volgen en waar nodig belemmeringen wegnemen.
De doorzettingsmacht van de stuurgroep ligt vooral in het feit dat
bestuurders met beslissingsbevoegdheid deelnemen in de stuurgroep, dat
er steun van de leden is voor de aanpak en dat de stuurgroep beslist over
het actieplan.
29
Is er expertise van buiten het veld betrokken in de stuurgroep verspilling
van genees- en hulpmiddelen? Is er overwogen om ook expertise,
bijvoorbeeld op het gebied van verandermanagement, van buiten het veld
aan te trekken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

8

Er is nog geen expertise van buiten het veld betrokken. Het is aan de
stuurgroepleden en voorzitter om te beoordelen of andere expertise van
nut kan zijn.
30
Zijn er vertegenwoordigers van de farmaceutische industrie betrokken bij
deze stuurgroep? Zo ja, welke fabrikanten of organisaties vertegenwoordigen zij? Hoe wordt er gewaakt voor eventuele ongepast beïnvloeding
door vertegenwoordigers van de farmaceutische industrie wanneer zij
eventueel bij deze stuurgroep zijn betrokken?
BOGIN en Nefarma maken deel uit van de stuurgroep Aanpak verspilling
genees- en hulpmiddelen. Zij vertegenwoordigen zowel de «generieke»
farmaceutische industrie als de «innovatieve» farmaceutische industrie.
Naar onze mening zijn de vertegenwoordigers van de farmaceutische
industrie van grote waarde in de stuurgroep – net als alle andere partijen
overigens. Bij de aanpak van verspilling van genees- en hulpmiddelen
hebben we alle partijen nodig. Al deze partijen zullen kritisch naar elkaar
en naar zichzelf moeten kijken om verbeteringen in de keten aan te
brengen om verspilling tegen te gaan.
31
Welke criteria liggen ten grondslag aan de indeling van deze themaprojecten? Is er overleg tussen deze themaprojecten teneinde opgedane
kennis te delen? Is er een overkoepeld toezicht op de werkzaamheden en
voortgang van deze themaprojecten? Zo ja, waar is dat toezicht belegt? Zo
nee, waarom niet?
In het u gestuurde plan van aanpak (Kamerstuk 33 654, nr. 1) is de
structuur van het Programma weergegeven. De rollen en verantwoordelijkheden per onderdeel zijn hierin beschreven. Het themaproject stelt het
actieplan op. Het themaproject werkt acties uit, na goedkeuring door de
stuurgroep. De stuurgroep monitort de voortgang van het themaproject
en adresseert de probleemeigenaar/eigenaren indien het themaproject
hierover niet tot besluit komt. De voortgang van de stuurgroepen wordt
op haar beurt weer gecontroleerd in het Platform. Het Platform bewaakt
de realisatie van het doel van het Programma Aanpak verspilling in de
zorg, inclusief de totstandkoming en accordering van de jaarlijkse
rapportage aan de Tweede Kamer. Het Platform bewaakt tevens de
integrale benadering van de thematiek rond verspilling.
32
Wat gebeurt er met de meldingen die niet passen binnen het Programma
Verspilling? Gaan deze meldingen verloren, of worden zij via andere
wegen omgezet in concrete, effectieve acties om verspilling in de
zorgpraktijk tegen te gaan?
Als een melding verwant is aan al bestaande activiteiten (bij VWS of bij de
veldpartijen) of niet past binnen een themaproject, dan wordt deze niet
(direct) opgepakt door een themaproject. Het Programmateam draagt er
in die situaties zorg voor dat deze meldingen worden doorgeleid naar
andere initiatieven die daarvoor binnen of buiten VWS bestaan (of waarbij
VWS is betrokken).
33
Hoe wordt de Kamer inzicht geboden in meldingen van verspilling die
worden verholpen door de al ingezette transities/veranderingen in de
zorg, zodat ook goed inzichtelijk kan worden gemaakt in welke mate het
nieuwe zorgbeleid effectief bijdraagt aan terugdringen van verspilling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

9

We zijn ons bewust van de vele verschillende overlegverbanden en
transities waar wordt gewerkt aan verbetering van kwaliteit en doelmatigheid van zorg. Het is aan ons om de veldpartijen die worden betrokken
niet onevenredig te belasten en tegelijkertijd het overzicht te bewaren om
dubbel werk te voorkomen. Meldingen die gaan over verspilling die
verwant is aan ingezette veranderingen/ transities in de zorg – te denken is
aan de herziening van de langdurige zorg – worden als beleidsinput
meegenomen door verantwoordelijke partijen. In de brief die u is
toegezegd begin 2014 informeren wij u over acties die in het kader van het
Programma Aanpak verspilling in de zorg worden opgepakt en over
lopende initiatieven.
34
In hoeverre is de verwachting dat veranderingen zoals opgenomen in de
actieplannen onvoldoende van de grond komen omdat ze een cultuuromslag nodig maken bij de veldpartijen? Welke instrumenten kunnen
worden ingezet om deze cultuuromslag te bevorderen indien nodig? Door
wie kunnen deze instrumenten worden ingezet en met welke legitimatie?
Wij zijn ons ervan bewust dat een cultuuromslag niet van de een op
andere dag wordt bereikt. Op vele terreinen in de zorg vinden er noodzakelijke veranderingen plaats om de zorg betaalbaar te houden. De hele
zorgsector is zich hiervan bewust. Het inzetten van acties om verspilling
tegen te gaan zal er toe bijdragen dat een cultuuromslag kan worden
gemaakt of wordt vergroot. Door het aanpakken van verspilling met
gerichte acties zal het verspillingsbewustzijn onder betrokkenen worden
gecreëerd of vergroot. Bewuster handelen tegen verspilling zal bij alle
betrokkenen van de zorg nodig zijn, van patiënt, zorgverlener, fabrikant tot
en met bestuurders. Aanpak van verspilling is belangrijk om kwalitatief
goede zorg te kunnen blijven betalen. Dit uitgangspunt wordt gedeeld
door de deelnemende partijen. Want verspilling geeft onnodige
zorg(kosten) die we met zijn allen betalen. Onze zorg is te kostbaar om te
verspillen.
35
Waarom zijn er geen «praktijkwerkers» opgenomen in de stuurgroepen
maar zijn op dit moment alleen bestuurders en directeuren vertegenwoordigd? Zou het opnemen van praktijkwerkers niet leiden tot nog beter
uitvoerbare en haalbare acties om verspilling tegen te gaan? Waarom
niet/wel?
Er is gekozen om met koepelverenigingen en brancheorganisaties samen
te werken. Deze staan in direct contact met hun achterban en via deze
route kunnen zoveel mogelijk individuele zorgpartijen en patiënten
worden betrokken. Dit sluit niet uit dat er rechtstreeks met individuele
partijen wordt samengewerkt indien dit relevant is voor de betreffende
acties van een themaproject.
36
In hoeverre wordt er in de opgestelde actieplannen bij de bestrijding van
verspilling in de zorg rekening gehouden met de lopende transities?
Daarvan is zeker sprake. We zijn ons bewust van de verschillende
overlegverbanden waar wordt gewerkt aan verbetering van kwaliteit en
doelmatigheid van zorg. Het is aan ons om de veldpartijen die worden
betrokken niet onevenredig te belasten en tegelijkertijd het overzicht te
bewaren om dubbel werk te voorkomen.
Zo is er op gebied van genees- en hulpmiddelen onder andere een relatie
met het Bestuurlijk Overleg Farmacie en vindt er binnen de sector
langdurige zorg een aanzienlijke stelselherziening plaats. Het is onze inzet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

10

dat deze herziening ertoe zal bijdragen dat de kosten van de langdurige
zorg beter in de hand kunnen worden gehouden en dat op bepaalde
terreinen minder verspilling op zal treden. Dat is echter geen reden om
bestaande verspilling niet nu al aan te pakken. Hetzelfde geldt voor de
zorgakkoorden in de curatieve sector die afgelopen zomer zijn gesloten.
37
Welke meldingen komen niet in aanmerking voor het programma
Verspilling? Kunt u aangeven waarom niet?
In de rapportage is aangegeven dat 17% van de meldingen niet bruikbaar
of niet te verwerken is.
83% bevatte voldoende informatie om te analyseren. Echter niet al deze
meldingen geven aanknopingspunten om door te vertalen naar acties.
Indien meldingen aansluiting vinden bij andere initiatieven die daarvoor
binnen of buiten VWS bestaan (of waarbij VWS is betrokken) zullen
nieuwe interventies vanuit het Programma Aanpak verspilling niet nodig
zijn.
38
Lopen de stuurgroepen, door hun kennis en betrokkenheid van het veld,
niet het risico dat zij blinde vlekken hebben?
Institutionalisering, «group think» en het bestaan van een bias bij de
deelnemers aan deze stuurgroepen zijn reële risico’s die doorbraken en
het gewenste out-of-the box denken kunnen verhinderen. Hoe is bij de
samenstelling van de stuurgroepen rekening hiermee gehouden, en hoe is
dit ondervangen?
De stuurgroepen zijn samengesteld met partijen die een bijdrage kunnen
leveren in de aanpak van verspilling. Deze partijen hebben hun steun voor
het Programma en aanpak gegeven. De meldingen uit de samenleving
geven de partijen inzicht en input voor mogelijke acties. Het is mede
daarom belangrijk dat meldingen over verspilling gedaan blijven worden
via dit meldpunt. Het is aan de stuurgroepen om tijdelijk of permanent
experts te vragen om input te leveren. Dit kunnen ook experts op andere
gebieden zijn dan de zorg, bijvoorbeeld verandermanagement. Het is
goed mogelijk dat de stuurgroepen ervoor gaan kiezen om dergelijke
experts te betrekken.
39
Bent u bereid bij een eventueel succesvol verlopen pilot Hergebruik
geneesmiddelen te onderzoeken of dit ook kan worden toegepast bij
hulpmiddelen?
Ja, daar ben ik toe bereid. Belangrijk is wel dat een dergelijke toepassing
past bij de aard van hulpmiddelen en rekening houdt met het verschil
tussen gebruik, verbruik en revalidatie- en mobiliteitshulpmiddelen. Dat
betekent overigens niet dat we wachten tot de uitkomst van de pilot
Hergebruik geneesmiddelen met inzetten van acties om hergebruik van
hulpmiddelen te stimuleren.
40
Wat gaan de stuurgroepen daadwerkelijk doen? Kan er een overzicht
gegeven worden van hun concrete werkzaamheden, de tijd die hiermee
gemoeid is en wat hun daadwerkelijke uitkomst zal zijn?
Zoals in het plan van aanpak (Kamerstuk 33 654, nr. 1) beschreven is de
stuurgroep opdrachtgever van het betreffende themaproject. De stuurgroep heeft daarbij verschillende taken, zoals het agenderen en prioriteren
van actiepunten, het adresseren van probleemeigenaar/eigenaren indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

11

het themaproject niet tot besluit komt en het monitoren van de voortgang.
De stuurgroep komt conform plan van aanpak ongeveer vijf keer per jaar
bijeen afhankelijk van de fase waarin het project zich bevindt.
41
Hoe gaan de stuurgroepen bestaande «best practices» landelijk
implementeren?
De wijze waarop acties worden uitgevoerd is nog niet bekend, aangezien
actieplannen nog geformuleerd worden. Indien een best practice zich
leent voor landelijke implementatie èn als zodanig is opgenomen in het
actieplan, zal de benodigde actie duidelijk maken wat er staat te gebeuren.
42
Wanneer krijgt de Kamer een overzicht van de wet- en regelgeving die
aangepast moet worden, teneinde «best practices» te implementeren?
De wijze waarop acties worden uitgevoerd zijn nog niet bekend aangezien
actieplannen nog geformuleerd worden. Zodra die bekend zijn, zal er ook
meer bekend zijn over de wijze van uitvoeren. Op dit moment is er
daardoor geen inzicht in benodigde aanpassingen in wet- en regelgeving.
Naar mate de projecten verder vorderen in het uitvoeren van acties zal
hier inzicht in ontstaan.
43
Tot waar kunnen de aanbevelingen van de stuurgroepen worden
verwerkt? Zijn er terreinen waarop aanbevelingen kunnen worden
gedaan, maar die bij voorbaat zijn uitgesloten van implementatie? Zo ja,
welke terreinen of
aanbevelingen betreft dit?
Er zijn geen terreinen waar de stuurgroepen geen aanbevelingen van
acties op kunnen doen. Dit zal niet betekenen dat op elk terrein acties
zullen worden geaccordeerd door de stuurgroepen. Dit hangt af van de
door de themaprojecten en stuurgroepen ingeschatte impact van een
actie.
44
Welke culturele, procesmatige en overige belemmeringen zijn er op
voorhand aan te wijzen rondom het hergebruik van eerder afgegeven
geneesmiddelen? Hoe worden deze belemmeringen weggenomen?
Het hergebruik van geneesmiddelen grijpt potentieel in in de gehele
geneesmiddelenketen. Het gaat hierbij om een scala van factoren, zoals
verpakkingsgrootte, wijze van voorschrijven, kwaliteitsbepalingen. In het
actieplan genees- en hulpmiddelen worden deze factoren nader bekeken.
De meest kansrijke die verspilling in de keten daadwerkelijk tegengaan
worden nader uitgewerkt. In die nadere uitwerking zullen dan uiteraard de
belemmeringen worden geanalyseerd en waar mogelijk aangepakt. De
pilot Hergebruik geneesmiddelen verkent vragen zoals: is het mogelijk om
de kwaliteit van uitgegeven geneesmiddelen te garanderen, zijn patiënten
bereid om ongebruikte geneesmiddelen te retourneren, wat betekent dit
voor apotheekhoudenden?
45
Welke soort kosten zijn gemoeid met de heruitgifte van geneesmiddelen?
Hoe hoog worden deze kosten op voorhand geschat?
Daar hebben we nu geen zicht op. Met de pilot Hergebruik geneesmiddelen zal hier binnen afzienbare tijd meer informatie over beschikbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

12

46
Kan de Kamer een volledige lijst krijgen van de deelnemers aan de
Stuurgroep langdurige zorg? Hoe vaak komt deze stuurgroep bij elkaar? Is
het lidmaatschap van deze stuurgroep bezoldigd? Zo ja, hoe hoog is deze
bezoldiging?
Stuurgroepleden van de stuurgroep Aanpak verspilling van langdurige
zorg zijn, onder leiding van onafhankelijk voorzitter Edith Snoey, vertegenwoordigers van (op alfabetische volgorde) Abvakabo FNV, Actiz, Mezzo,
MOgroep, NPCF, V&VN, Verenso, VGN, VNG, VWS en ZN. Conform het
plan van aanpak (Kamerstuk 33 654, nr. 1) komt de stuurgroep ongeveer
vijf keer per jaar bijeen afhankelijk van de fase waarin het project zich
bevindt. De partijen die het Programma dragen zijn vertegenwoordigd in
de stuurgroepen, themaprojecten en communicatie adviesgroep. De
deelnemers ontvangen geen bezoldiging. De onafhankelijk voorzitters van
de stuurgroepen ontvangen een vergoeding.
47
Welke barrières verwacht de stuurgroep langdurige zorg op voorhand te
moeten slechten? Wordt er door deze stuurgroep bijgehouden en
teruggekoppeld welke barrières het meest weerbarstig zijn? Welke
doorzettingsmacht heeft deze stuurgroep?
Er zijn geen barrières op voorhand geïdentificeerd. Het is de taak van de
stuurgroep om dit goed te blijven volgen. De stuurgroep is zich er van
bewust dat in de aanpak rekening moet worden gehouden met de
hervormingen van de langdurige zorg en de daarmee gepaard gaande
cultuurveranderingen. Bij de implementatie van de acties zullen de
partijen in de stuurgroep uiteraard de voortgang nauwgezet volgen en
waar nodig oneffenheden actief glad strijken.
De doorzettingsmacht van de stuurgroep ligt vooral in het feit dat
bestuurders met beslissingsbevoegdheid deelnemen in de stuurgroep, dat
er steun van de leden is voor de aanpak en dat de stuurgroep beslist over
het actieplan.
48
Is er al meer duidelijk over het uitvoeren van de break-even analyse voor
hergebruik van geneesmiddelen? Als er een break-even punt wordt
vastgesteld, wat heeft dit voor beleidsmatige consequenties?
We kunnen wat betreft beleidsmatige consequenties niet vooruitlopen op
de resultaten van de pilot Hergebruik geneesmiddelen. Deze pilot moet
inzicht bieden bij welke prijs van een geneesmiddel de kosten van de chip
opwegen tegen het weggooien van het geneesmiddel. Pas wanneer
daarover meer bekend is, kunnen we bekijken welke beleidsmatige
consequenties deze informatie met zich meebrengt.
49
Vindt u het opmerkelijk dat er relatief weinig meldingen over verspilling in
de GGZ zijn binnengekomen? Bent u van mening dat de toenemende
kwantiteit en intensiviteit van GGZ-inzet deels kan worden opgevangen
door zorg lager in de zorgketen? Met andere woorden: worden substitutiemogelijkheden naar bijvoorbeeld eerstelijnszorg, e-health en zelfhulp
binnen de GGZ optimaal benut? Zo niet, is hier dan niet meer sprake van
verspilling dan het aantal binnengekomen meldingen doet vermoeden?
Op basis van de omvang van de sector lag de verwachting van het aantal
GGZ-meldingen hoger. Waarom er uiteindelijk relatief weinig meldingen
over verspilling in de GGZ zijn binnengekomen is niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

13

Net als in de ziekenhuiszorg en de eerstelijnszorg wordt in de GGZ
bekeken welk deel van de zorg zo laag mogelijk in de zorgketen kan
worden opgevangen en hoe zaken als e-health en zelfhulp zo goed
mogelijk kunnen worden benut. Het is niet mogelijk op basis van de
binnengekomen meldingen antwoord te geven op de vraag of substitutiemogelijkheden voldoende worden benut.
50
In hoeverre is het logisch dat eerstelijnszorg valt binnen het themaproject
Verspilling in de curatieve zorg, waar ook ziekenhuiszorg onder valt? In
hoeverre valt dit te rijmen met de steeds grotere wordende nadruk op en
noodzaak van substitutie van zorg naar lager in de zorgketen, bijvoorbeeld
substitutie van ziekenhuiszorg naar eerstelijnszorg?
Het is van belang dat verspilling in de eerste- en tweede lijn in samenhang
wordt bekeken. Verspilling die gaat over bijvoorbeeld doorverwijzingen of
diagnostiek heeft betrekking op de eerste- en tweede lijn. Het heeft geen
zin om de verspilling hier apart per sector te bekijken. De oplossing zal
immers van invloed zijn op de eerste- en tweede lijn. Bij het tegengaan
van verspilling wordt ook bekeken of de zorg nu wel op de gepaste manier
wordt verleend. Hier speelt ook het vraagstuk of de zorg nu in de juiste
sector (eerste- of tweede lijn) wordt aangeboden.
51
In de brief staat dat de lijst met mogelijke activiteiten op het gebied van de
langdurige zorg voorgelegd zal worden aan de stuurgroep. Deze stuurgroep is begin oktober bijeen gekomen. Welke besluiten heeft de
stuurgroep genomen? Welke zaken hebben prioriteit gekregen? Hoe gaat
dit de komende periode tot uiting komen?
De stuurgroep heeft begin oktober de eerste versie van het actieplan
besproken. De conclusie was dat de structuur van het actieplan aangepast
moest worden en dat beter de relatie moest worden gelegd met de
oplossingen en de hervorming van de langdurige zorg. Als eerste voorzet
voor prioritering gaf de stuurgroep de volgende onderwerpen aan:
preventie, eigen regie, administratieve lasten, taakdifferentiatie beperken
en technologie. Het actieplan is al aangepast en wordt in de komende
periode nog verder uitgewerkt om aan de opmerkingen over structuur en
inhoud tegemoet te komen. De verwachting is dat de stuurgroep een
eerste actieplan heeft geaccordeerd in de eerder toegezegde brief begin
volgend jaar.
52
Wat is de verklaring voor het lage aantal meldingen uit de GGZ?
Waarom er relatief weinig meldingen over verspilling in de GGZ zijn
binnengekomen is niet bekend. Zie hiervoor het antwoord op vraag 49.
53
Moet verspilling in de GGZ op andere wijze zichtbaar gemaakt worden, of
is de Minister van mening dat verspilling daar minder plaatsvindt?
De GGZ-sector is vertegenwoordigd in de themaprojecten Aanpak
verspilling in de curatieve en langdurige zorg. Samen met de andere
veldpartijen wordt hier bekeken welke verspilling er plaatsvindt (ook in de
GGZ) en welke vormen van verspilling zich lenen om er actie op te
ondernemen. Naast de meldingen die over verspilling in de GGZ gaan,
wordt in de themaprojecten breder bekeken welke verspilling we in de
GGZ zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

14

54
Is de reden bekend waarom er zo weinig tot niet is gemeld over de
verspilling in de GGZ? Gaat het ministerie nog huiskamergesprekken aan
met GGZ-patiënten over welke verspilling van zorg(geld) zij zien?
Waarom er relatief weinig meldingen over verspilling in de GGZ zijn
binnengekomen is niet bekend. De GGZ-sector is vertegenwoordigd in de
projecten Aanpak verspilling in de curatieve en langdurige zorg. Samen
met de andere veldpartijen wordt hier bekeken welke verspilling er
plaatsvindt (ook in de GGZ) en welke verspilling zich er voor leent om
actie op te ondernemen. Naast de meldingen die over verspilling in de
GGZ gaan wordt in de projecten breder bekeken welke verspilling we in
de GGZ zien.
55
Wat wordt bedoeld met de opmerking «verspilling die veroorzaakt wordt
door beleidsvorming»?
Verspilling kan door verschillende oorzaken ontstaan. Verspilling vindt
zorgbreed plaats en kan daardoor op verschillende manieren in de hand
worden gewerkt. Meldingen die gedaan zijn over beleidsvorming liggen
op het terrein van de wet- en regelgeving, handleidingen, protocollen,
richtlijnen en dergelijke.
56
Zijn er binnen de verschillende stuurgroepen vertegenwoordigers van
zorgverzekeraars betrokken? Zo ja, welke zorgverzekeraars betreft dit?
Zorgverzekeraars Nederland is als vertegenwoordiger van zorgverzekeraars lid van de drie stuurgroepen en themaprojecten.
57
Zijn er binnen de verschillende stuurgroepen vertegenwoordigers van
uitvoeringsorganisaties betrokken? Zo ja, welke uitvoeringsorganisaties
betreft dit?
In het themaproject genees- en hulpmiddelen zijn IGZ en CBG vertegenwoordigd. In het themaproject langdurige zorg nemen CIZ, NZa en CAK
deel. Voor curatieve zorg geldt dat de NZa en het kwaliteitsinstituut in het
themaproject vertegenwoordigd zijn. Hiervan zit de NZa in de stuurgroep.
In de stuurgroep nemen verder geen vertegenwoordigers van uitvoeringsorganisaties plaats.
58
Een gepercipieerde onnodige opname kan ook veroorzaakt worden door
legitieme medische overwegingen zoals observatie. Hoe wordt er
gekomen tot een eerlijke beoordeling van dit soort, eventueel medisch te
verdedigen, meldingen?
Meldingen over gepercipieerde onnodige opname komen veelvuldig voor.
Uit de meldingen is nagenoeg niet op te maken of het daarbij gaat om
legitieme medische overwegingen. Samen met de veldpartijen en VWS
wordt bekeken welke vorm van verspilling zich leent voor aanpak. Daarbij
wordt rekening gehouden met het feit dat sommige ervaren vormen van
verspilling noodzakelijk en medisch goed te verdedigen zijn en ten
aanzien waarvan derhalve de conclusie moet worden getrokken dat geen
sprake is van daadwerkelijke verspilling. Helaas kunnen we ons hier geen
gefundeerd oordeel op basis van de melding over vormen. Om een
gefundeerd oordeel te kunnen vormen zou je de betreffende casus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

15

specifieker moeten onderzoeken en ook vanuit het oogpunt van de
professional moeten bekijken.
59
Hoe gaan de themagroepen, daar het niet ondenkbaar is dat vormen van
verspilling geworteld zitten in verschillende zorgsectoren, om met
conflicterende belangen en werkwijzen tussen veldpartijen?
We hebben vertrouwen dat de deelnemende partijen verder kijken dan het
directe eigen belang en verantwoord willen omgaan met geld van de
premiebetaler en gemeenschapsgeld om zo gezamenlijk de stijgende
zorgkosten het hoofd te kunnen bieden. In het geval dat er toch conflicterende belangen de voortgang in de weg staat is er een rol voor de
onafhankelijke voorzitter om met de partijen tot een oplossing te komen.
60
In hoeverre hebben zorgverzekeraars verspilling van zorg gemeld?
Zouden zij, als zij goed zorgverzekeraarschap nastreven, inzicht moeten
hebben in verspilling in de zorg? Hoe valt dit te rijmen met het aantal
meldingen dat van zorgverzekeraars is ontvangen?
Iedereen (cliënten, patiënten, mantelzorgers en zorgverleners) die een
melding doet bij het Meldpunt Verspilling in de zorg, doet dit anoniem.
Het is dan ook niet vast te stellen of en hoeveel (mensen werkzaam bij)
zorgverzekeraars een melding hebben gedaan.
Zorgverzekeraars zijn een belangrijke speler, net als andere deelnemende
partijen, om acties te ondernemen om verspilling in de zorg tegen te
gaan. Sommige zorgverzekeraars hebben hun eigen meldpunt waar hun
verzekereden verspilling kunnen melden. Dit kan een van de manieren zijn
voor zorgverzekeraars om te bezien wat er onder hun verzekerden leeft en
om vervolgens gerichte actie te ondernemen. Tevens neemt ZN deel in
alle drie de projecten en verkrijgen zij via het Programma eveneens inzicht
in verspilling door de meldingen die worden gedaan via het Meldpunt.
61
Hoeveel meldingen waren lastig te categoriseren binnen het vastgestelde
ordeningskader? Hoe wordt ervoor gezorgd dat deze meldingen niet
verloren gaan?
Meldingen die niet automatisch in te delen waren zijn handmatig
ingedeeld waardoor deze meldingen meegenomen kunnen worden door
de themaprojecten. Het gaat hierbij om ongeveer 15% van de bruikbare
meldingen. Verder wordt er momenteel onderzocht in samenwerking met
het NIVEL of vragen en antwoordcategorieën mogelijk beter op een
andere wijze geformuleerd kunnen worden, zodat de verwerking en
categorisering van de meldingen geoptimaliseerd kan worden.
62
In hoeverre is DBC onderhoud betrokken en ontvankelijk voor aanbevelingen van de verschillende stuurgroepen? Meldingen over de «betaling
zorg» zouden zeer wel kunnen raken aan de formulering van bestaande of
het opstellen van nieuwe DBC codes. Kunnen deze aanbevelingen
überhaupt verwerkt worden?
Als blijkt dat aanpassing van DBC’s nodig is om verspilling te kunnen
tegengaan, wordt dit met partijen zoals DBC-onderhoud en de NZa
overlegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

16

63
Kan er aangegeven worden hoeveel meldingen, of welke percentage van
de meldingen, expliciet ingaan op gebrekkige ICT in de zorg, dan wel
communicatieproblemen tussen verschillende ICT-systemen in de zorg?
Zoals uit de rapportage op te maken valt gaan veel meldingen over
communicatie en samenwerking tussen zorgverleners. Hierbij wordt in
een klein deel van de meldingen impliciet of expliciet vermeld dat de
oorzaak hiervan ligt in ICT(-systemen). Vaker wordt het gebruik van ICT als
oplossing voor een betere informatie-uitwisseling genoemd.
64
Kan aangegeven worden hoeveel fte er betrokken is bij het meldpunt
fraude en het meldpunt verspilling? Hoeveel wordt er jaarlijks uitgegeven
aan deze twee meldpunten? Hebben deze meldpunten meetbare doelen
opgesteld voor de hoeveelheid te achterhalen fraude, respectievelijk
verspilling?
Voor de opzet van het verzamelpunt zorgfraude, het invoeren van de
signalen en het maken van rapportages is bij de NZa één fte betrokken.
VWS en de NZa dragen hieraan gezamenlijk € 100.000 per jaar bij. De NZa
heeft dit verzamelpunt zorgfraude op verzoek van VWS ingericht.
Aangesloten organisaties brengen hier hun signalen over mogelijke
zorgfraude in. Het verzamelpunt heeft twee doelen, behalve om te
waarborgen dat elk signaal bij die organisatie terecht komt die bevoegd is
het in behandeling te nemen, gaat het om het inzichtelijk maken van het
aantal en de aard van de verzamelde signalen. Het verzamelpunt doet zelf
dus geen onderzoek naar de signalen, daarvoor blijven de aangesloten
parijen verantwoordelijk. Om het toezicht en de opsporing te versterken,
is het komende jaar € 5 miljoen en de daaropvolgende jaren € 10 miljoen
extra ter beschikking. Hoe deze middelen zullen worden ingezet, zet ik
uiteen in de tweede voortgangsrapportage over de aanpak van
zorgfraude, die binnenkort naar de Kamer gaat.
VWS voorziet in de bekostiging van het Meldpunt Verspilling voor de duur
van de huidige kabinetsperiode. Voor het onderhoud, hosting en
abonnement betaalt VWS jaarlijks € 10.500 inclusief BTW. Meldingen
gedaan via het Meldpunt worden periodiek geanalyseerd (tenminste 2x
per jaar). Op deze momenten is voor het beheren van het meldpunt één
fte benodigd om tijdelijk intensief de meldingen te categoriseren. Naast
deze fte zijn er nog 4 fte betrokken bij het gehele Programma Aanpak
verspilling in de zorg.
De meldingen zijn een indicator voor het feit dat er verspilling plaatsvindt
en wordt ervaren. Het Meldpunt heeft niet ten doel om verspilling te
kwantificeren.
65
Hoe wordt er vervolg gegeven aan meldingen die betrekking lijken te
hebben op fraude als na doorgeleiding naar het fraudeteam van VWS
blijkt dat het lastig is om de casus te traceren naar de betreffende actoren?
Hoeveel gevallen van fraude zijn er via het meldpunt Verspilling aan het
licht gekomen waar adequate acties uit zijn voorgekomen? Worden er wel
leerpunten gedestilleerd uit fraudemeldingen die niet naar de betreffende
actoren zijn te herleiden?
Het overgrote deel van de meldingen bij het Meldpunt Verspilling dat
betrekking lijkt te hebben op fraude, is niet toe te schrijven aan een
bepaalde actor. De aard van dit soort meldingen speelt een rol bij het in
beeld brengen, dan wel bevestigd krijgen, van waar sprake is van
risicogebieden als het gaat om mogelijke zorgfraude en aldus wordt er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

17

inderdaad lering getrokken uit deze meldingen. Een voorbeeld is dat meer
dan de helft van deze signalen gaat over het meer declareren dan wordt
geleverd door diverse beroepsbeoefenaren. Veel van de melders hebben
aangegeven dat een oplossing kan zijn het meer betrekken van de patiënt
bij de controle van de rekening. Zoals ik u in mijn brief van 25 oktober jl.
over kostenbewustzijn (Kamerstuk 28 828, nr. 53) heb laten weten, neem ik
hiervoor een breed scala aan maatregelen.
De meldingen waarin wel gerefereerd is aan een mogelijke actor, en dan
gaat het om circa 2% van de als fraude gecategoriseerde meldingen, zijn
als signaal opgenomen in het fraude verzamelpunt van de NZa en
doorgeleid naar de organisaties die ze het best kunnen behandelen.
66
Veel meldingen gaan over management en bedrijfsvoering, waaronder
administratieve rompslomp. Zijn er inmiddels concrete voorstellen om
deze vorm van verspilling tegen te gaan? Zo ja, hoe zien deze voorstellen
eruit? Zo nee, wanneer kunnen we deze voorstellen verwachten?
Administratieve lasten zijn de afgelopen jaren, als onderdeel van de
diverse kabinetsdoelstellingen, al op verschillende manieren verminderd.
Van aanpassingen van wet- en regelgeving is de aanpak steeds meer
verschoven naar slim gebruik en inzet van ICT, gebruik maken van diverse
bronregistraties bij informatieuitvraag en het wegnemen van (ervaren)
regeldruk die niet primair door overheidsregulering worden veroorzaakt.
Het Programma www.invoorzorg.nl en de experimenten regelarm hebben
eveneens het tegengaan van administratieve lasten als doel.
Binnen het Programma Aanpak verspilling kijken we of in aanvulling
hierop extra activiteiten meerwaarde hebben. Wij zullen u begin volgend
jaar informeren over de voortgang en of en hoe verspilling rond administratieve lasten vorm krijgt in de actieplannen van de themaprojecten.
67
Hoeveel meldingen van verspilling heeft u binnengekregen over
management en bedrijfsvoering, uitgesplitst per zorgsector? Welke
bedrag is hiermee gemoeid?
11% van de meldingen over de curatieve zorg gaat over management en
bedrijfsvoering. 30% van de meldingen over de langdurige zorg gaat over
management en bedrijfsvoering. 4% van de meldingen over geneesmiddelen gaat over management en bedrijfsvoering. 5% van de meldingen
over hulpmiddelen gaat over management en bedrijfsvoering. 28% van de
meldingen over andere partijen gaat over management en bedrijfsvoering. Uit de meldingen is niet op te maken hoeveel geld er door
verspilling in management en bedrijfsvoering verloren gaat. Meldingen
zijn zeer divers van aard: vaak zijn het beschrijvingen van individuele
ervaringen, worden er geen bedragen genoemd en biedt de inhoud van
de melding geen aanknopingspunt voor een financiële schatting.
68
Hoeveel meldingen heeft u binnengekregen over verspilling door
overbodige bureaucratie? Welk bedrag is hiermee gemoeid?
5% van de meldingen gaat over verspilling door, door ons gecategoriseerd als, administratieve rompslomp. Dit kan geduid worden als
bureaucratie. Of deze overbodig is, is niet altijd af te leiden uit de melding.
Uit de meldingen is niet op te maken hoeveel geld er door administratieve
rompslomp verloren gaat. Meldingen zijn zeer divers van aard: vaak zijn
het beschrijvingen van individuele ervaringen, worden er geen bedragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

18

genoemd en biedt de inhoud van de melding geen aanknopingspunt voor
een financiële schatting.
69
Het ordeningskader onderscheidt zes vormen van verspilling in de zorg.
Nummer 4 gaat over de manier waarop de zorg wordt verleend als
oorzaak van verspilling wordt genoemd, niet passende zorg, geen
optimale informatie-uitwisseling en slechte samenwerking en zorgcoördinatie. Kan er een toelichting worden gegeven op het volgende:
Een doorverwijzing voor een scan verloopt via drie artsen. Een sportarts,
de huisarts en de orthopeed. Dit kost tijd en wordt door burgers als
tijdrovend en verspilling van zorggeld ervaren.
Uit deze beschrijving is niet op te maken wat de reden is waarom 3 artsen
een scan aanvragen: is deze patiënt voor eenzelfde klacht of voor
verschillende klachten bij 3 specialisten? De oorzaak van de verspilling is
niet met precisie uit deze beschrijving af te leiden. Vaak wordt bij dit soort
meldingen betere samenwerking en informatie-uitwisseling als oplossing
gezien.
70
Hoe worden zorgverzekeraars momenteel gedwongen, dan wel hoe
zouden zij gedwongen kunnen worden om klachten over onjuiste
declaraties serieus te nemen en daarop actie te ondernemen?
Waar verzekerden vragen of klachten hebben over hun declaraties, is het
zaak deze vragen en klachten adequaat te behandelen. Zorgverzekeraars
zijn momenteel hard bezig om hun klachtenafhandeling verder te
ontwikkelen. In mijn «voortgangsbrief kostenbewustzijn1» heb ik u
hierover het volgende bericht: «Voor klachten en vragen over declaraties,
is het voor de patiënt / verzekerde niet altijd duidelijk of hij bij de
zorgaanbieder of zorgverzekeraar moet aankloppen. Voorkomen moet
worden dat hij van «het kastje naar de muur» wordt gestuurd. Het moet
helder zijn welke rollen en verantwoordelijkheden zorgaanbieders,
zorgverzekeraars en andere partijen hebben en op welke wijze zij
samenwerken. Met zorgverzekeraars is afgesproken dat zij nagaan in
hoeverre de bestaande procedures rondom de melding van onjuiste
declaraties duidelijk zijn voor de verzekerde. Waar dit nodig is zullen
zorgverzekeraars de procedures verbeteren. De zorgverzekeraar is het
eerste aanspreekpunt voor de verzekerde. Dat wil zeggen dat de zorgverzekeraar de regie neemt in het beantwoorden van de vraag danwel het
afhandelen van de klacht omtrent een onjuiste declaratie en zonodig
hierover namens de verzekerde contact opneemt met de zorgaanbieder.»
In het kader van het project Intensiveren Ketenaanpak Correct Declareren
(IKCD), werken NVZ, NFU, ZKN, OMS, ZN, NZa, CVZ en VWS samen aan
de kwaliteit van de declaraties. Doel van dit gezamenlijk kwaliteitstraject is
onjuiste declaraties zo vroeg mogelijk in de keten te elimineren. Worden
er door patiënt of zorgverzekeraar toch onjuistheden in declaraties ontdekt
dan heeft de verzekeraar er een direct financieel belang bij om op deze de
signalen in te gaan.
71
Zijn er suggesties binnengekomen bij het Meldpunt Verspilling die pleiten
voor uitbreiding van het pakket, teneinde verspilling tegen te gaan?
Er zijn diverse meldingen binnengekomen van mensen die verspilling
ervaren bij zaken die al dan niet zijn opgenomen in het verzekerde pakket.
1

Kamerstuk 28 828, nr. 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

19

De meldingen laten veelal eenzelfde beeld zijn als de suggesties die zijn
binnengekomen in het kader van de Buitenhofoproep over alternatieven
voor de in het Regeerakkoord afgesproken pakketmaatregelen.2 De
meldingen zijn doorgeleid naar het Meldpunt van de Buitenhofoproep en
worden daarin meegenomen.
De meldingen zijn zeer divers, zowel wat betreft de inhoud van de
suggestie voor een eventuele pakketmaatregel, als voor de vorm daarvan.
Zo worden over verschillende onderwerpen zowel voorstellen gedaan om
de aanspraak in te perken of uit te sluiten, als om de aanspraak juist uit te
breiden. Een voorbeeld hiervan is de aanspraak op IVF. Veel melders
geven aan dat deze aanspraak wat hen betreft uit het pakket kan,
bijvoorbeeld omdat zij er zelf geen gebruik (meer) van maken en er om die
reden niet meer aan willen meebetalen. Daar tegenover staan melders die
vinden dat de zorg wel in het pakket moet blijven of zelfs uitgebreid moet
worden.
72
Zijn alle meldingen met betrekking tot het pakket doorgeleid naar de
Buitenhofoproep voor «alternatieven voor pakketmaatregelen», of is ook
een deel behandeld binnen de themagroepen van verspilling in de zorg?
Alle meldingen met betrekking tot het pakket zijn primair doorgeleid in het
kader van de Buitenhofoproep.
73
Hoeveel meldingen over fraude zijn er doorgeleid naar het fraudeteam
van VWS?
Is er aan de hand van deze fraudemeldingen al een inschatting te maken
van de omvang en de kosten die met fraude zijn gemoeid?
Er zijn 500 meldingen van vermoedens van fraude/oneigenlijk gebruik en
upcoding doorgeleid naar het fraudeteam van VWS. Het is aan de hand
van deze vermoedens niet mogelijk om een inschatting te maken van de
omvang en de kosten die met fraude zijn gemoeid.
74
Hoe wordt voorkomen dat betrokken partijen sommige verspilling niet
zullen tegengaan, maar laten bestaan, teneinde hun onderhandelingsruimte op dit punt in stand te laten voor eventuele onderhandelingen
rondom een volgend zorgakkoord?
Wij vertrouwen erop dat deelnemende partijen verder kijken dan het
directe eigen belang. De deelnemende partijen steunen de aanpak van
verspilling. In het geval er toch belangen van bepaalde partijen de
voortgang in de weg staan, ligt hier een rol voor de onafhankelijke
voorzitter om met alle partijen tot een oplossing te komen.
75
Hoe kunnen partijen gedwongen worden om aanbevelingen gericht op
het tegengaan van verspilling te implementeren?
Door de opzet van het Programma met stuurgroepen en themaprojecten
worden de actieplannen in gezamenlijkheid vormgegeven. De keuze voor
de acties komt daardoor vanuit deze partijen zelf. Dit geeft ons vertrouwen
dat partijen de in te zetten acties om verspilling in de zorg tegen te gaan
gezamenlijk oppakken. De aanpak van verspilling biedt partijen de kans
2

Ik heb u met mijn brief van 30 september jl. (Kamerstuk 29 689, nr. 476) over de uitkomst
daarvan geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

20

eigen organisaties, hun zorgverleningsproces en het gebruik van de zorg
te optimaliseren. Daarnaast hebben wij er ook vertrouwen in dat de
deelnemende partijen verder kijken dan het directe eigen belang en in het
algemeen belang handelen om met geld van de premiebetaler en
gemeenschapsgeld verantwoord om te gaan om zo de stijgende
zorgkosten het hoofd te kunnen bieden.
76
Kan precies uiteengezet worden hoe de harde bezuinigingen op de
langdurige zorg zullen bijdragen tot minder verspilling? Waarom wordt er
in de plaats van snijden in de zorg niet specifiek beleid gevoerd op het
verminderen van overhead en bureaucratie?
De hervorming van de langdurige zorg is gericht op het beter laten
aansluiten van de zorg en ondersteuning bij de behoefte van de burger,
met als doel zijn of haar welbevinden positief te beïnvloeden.
Het minder laten stijgen of verlagen van budgetten kan er toe leiden dat
organisaties en zorgverleners kritisch naar hun eigen bedrijfsvoering en
kosten kijken. Specifiek beleid gericht op het verminderen van overhead
en bureaucratie kan ertoe leiden dat meer middelen overblijven om te
investeren in de zorg of andere belangrijke zaken. Het mes snijdt wat dat
betreft aan twee kanten. Samen met de betrokken partijen zetten we in op
de aanpak van verspilling als één van de middelen om de zorg betaalbaar
te houden.
77
Hoe komt de aanpak van verspilling in de zorg terug in de hervorming van
de langdurige zorg?
Binnen de langdurige zorg vindt een aanzienlijke stelselherziening plaats.
Het is onze inzet dat deze herziening ertoe zal bijdragen dat de kosten van
de langdurige zorg beter in de hand kunnen worden gehouden en dat op
bepaalde terreinen minder verspilling op zal treden. Het is omgekeerd ook
de bedoeling dat we door het aanpakken van verspilling een bijdrage
leveren aan de stelselherziening. We willen met de actieplannen
aansluiten op de hervormingsplannen en een bijdrage leveren waar dat
mogelijk is.
78
Wordt de aanpak van verspilling in de zorg wat betreft de langdurige zorg
geheel aan de gemeenten gelaten, of neemt de Staatssecretaris daarvoor
de verantwoordelijkheid?
Nee, de aanpak wordt niet geheel aan de gemeenten gelaten, omdat delen
van de langdurige zorg onder de Zorgverzekeringswet en de nieuwe Wet
langdurige zorg blijven vallen. Het is wel zo dat gemeenten een belangrijke rol spelen om gezamenlijk de verspilling in de langdurige zorg tegen
te gaan. Dat is ook de reden dat we de VNG hebben uitgenodigd om actief
in het project deel te nemen.
79
Op welke wijze moeten gemeenten de problemen van verspilling in de
zorg aanpakken en verbeteren?
Gemeenten kunnen op veel manieren bijdragen aan het tegengaan van
verspilling. Dat kan onder andere via hun eigen inkoop, het efficiënt
organiseren van de Wmo-uitgaven, het meebepalen welke zorg mensen
echt nodig hebben, zorgen dat overdracht van hulpmiddelen mogelijk is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

21

(tussen gemeenten en tussen Wmo en Wlz), het bevorderen van zelfredzaamheid en het organiseren van informele zorg.
80
Wat zegt het u dat 26% van de meldingen over de curatieve zorg verband
houdt met de hoeveelheid zorg (onnodige zorg)? Ziet u hier een verband
met het verrichtingenstelsel?
Dat er veel wordt gemeld over hoeveelheid zorg zegt mij dat de melders
hier veel ruimte zien voor verbetering en dat we hier dus goed naar
moeten kijken. Het sluit aan bij ons streven naar optimale zorg in plaats
van maximale zorg. Binnen het themaproject curatieve zorg worden deze
meldingen opgepakt en zal worden bezien waar deze meldingen precies
betrekking op hebben en op welke meldingen actie kan worden
ondernomen.
81
Zijn er ook meldingen die betrekking hebben op het fenomeen upcoding?
Zo ja, om hoeveel meldingen gaat het?
Kan een inschatting worden gegeven hoeveel geld hiermee is gemoeid?
Het merendeel van de 500 meldingen in de categorie fraude/oneigenlijk
gebruik en upcoding heeft betrekking op upcoding in de curatieve zorg.
Zoals ook in het antwoord op vraag 65 gezegd, gaat meer dan de helft van
de 500 signalen die zijn ondergebracht in deze categorie over het meer
declareren dan wordt geleverd door diverse beroepsbeoefenaren.
Het is niet mogelijk om op basis van deze binnengekomen signalen een
inschatting te maken van de hoeveelheid geld die hiermee zou zijn
gemoeid. Daarvoor zijn de signalen in de eerste plaats bij lange na niet
expliciet genoeg en in de tweede plaats is onduidelijk in hoeverre de
signalen berusten op een juiste weergave van de werkelijkheid.
82
Hoeveel meldingen heeft u in absolute aantallen binnen gekregen die u
zou typeren als fraude? Kunt u een inschatting geven hoeveel geld
hiermee gemoeid is?
Van de 500 meldingen in de categorie fraude/oneigenlijk gebruik en
upcoding bevatte 2% dusdanig specifieke informatie die zich leende om
doorgeleid te worden naar het fraude verzamelpunt van de NZa.
Het is niet mogelijk om op basis van deze binnengekomen signalen een
inschatting te maken van de hoeveelheid geld die hiermee zou zijn
gemoeid. Daarvoor zijn de signalen in de eerste plaats niet expliciet
genoeg en in de tweede plaats is onduidelijk in hoeverre de signalen
berusten op een juiste weergave van de werkelijkheid. Over het algemeen
benoemt men in de melding dat er volgens hen gefraudeerd wordt, maar
beschrijft men geen casus of situatie.
83
Waarom onderscheidt u «fraude» van «upcoden»? Is «upcoden» in uw
ogen geen vorm van fraude?
Onder upcoding wordt verstaan het – al dan niet bewust – registreren
en/of in rekening brengen van een hoger gewaardeerde (deel)prestatie
dan daadwerkelijk geleverd is. Op het moment dat upcoding bewust
plaatsvindt, is dit een vorm van fraude.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

22

84
Waarom valt de categorie «te dure zorg» in de curatieve zorg (14% van de
meldingen) niet onder de categorie «upcoden»? Kunt u het onderscheid
uitleggen?
Over de categorie «te dure zorg» spreken we indien er zorg is verleend die
volgens de melder op een goedkopere wijze had kunnen worden
verleend. Zoals te lezen in het antwoord op vraag 83 is dit een andere
oorzaak van verspilling dan upcoden.
85
Vindt u de suggestie van één van de respondenten om medisch specialisten in loondienst te nemen een goede? Neemt u deze suggestie over?
Zo nee, waarom niet?
Diverse meldingen gaan over het inkomen van medisch specialisten.
Bepleit wordt specialisten verplicht in loondienst te brengen, waarmee
een belangrijke besparing op zorgkosten zou kunnen worden bereikt.
Eind 2012 heeft de commissie Meurs op verzoek van de eerste ondergetekende een rapport opgeleverd waarin beleidsopties met betrekking tot de
inkomens van medisch specialisten zijn geïnventariseerd (Kamerstuk
29 248, nr. 242). Een verplichte overgang naar loondienst is één van
beleidsopties die is onderzocht door de commissie Meurs. Volgens de
commissie is een dergelijke expliciete verplichting juridisch niet haalbaar.
Ook stelt de commissie dat deze maatregel onvoldoende recht zou doen
aan de dynamiek van de praktijk van ziekenhuizen en zelfstandige
behandelcentra en het maatwerk dat op de werkvloer wordt gevraagd. De
commissie stelt daarnaast dat er diverse inhoudelijk legitieme redenen
kunnen zijn om te kiezen voor loondienst dan wel vrije vestiging, maar dat
het de overheid niet past om daar centraal voor alle specialisten eenmalig
een definitieve keuze in te maken.
Overigens is het maar de vraag of een verplichte overgang naar
loondienst macro-economisch een besparing zal opleveren. Dat zal
immers afhangen van de salarisonderhandelingen tussen specialist en
ziekenhuis, de productiviteit van specialisten in loondienst ten opzichte
van vrije vestiging en de mate waarin de nieuwe werkgever (het
ziekenhuis) extra kosten maakt in de vorm van pensioenlasten, verzekeringen en mogelijk ook overnamekosten van de specialistenpraktijken. Ik
ben daarom geen voorstander van een gedwongen overgang naar
loondienst, nog afgezien van de door de commissie Meurs vastgestelde
juridische belemmeringen.
Ik vind het belangrijk de keuze tussen vrije vestiging en loondienst te laten
bestaan, zoals ook afgesproken met de sector in het recente akkoord over
beperking van de uitgavengroei. Recentelijk zijn de inkomens van
vrijgevestigd specialisten flink teruggebracht, zoals ook vastgesteld door
de commissie Meurs. In 2010 en 2011 heb ik kortingen doorgevoerd
oplopend tot bijna 20% van de salarissen van vrijgevestigd medisch
specialisten. De in het regeerakkoord afgesproken aanvullende korting op
de inkomens van medisch specialisten van 100 miljoen euro is inmiddels
verwerkt in de macro beschikbare middelen zoals afgesproken in het
genoemde sectorakkoord. In 2015 zal worden overgegaan naar integrale
tarieven. Een belangrijke stap in de gelijkgerichtheid van de hele
ziekenhuisorganisatie. Dan zal het fiscale ondernemersregime ook slechts
nog gelden voor specialisten die daadwerkelijk ondernemersrisico lopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

23

86
De analyse van de meldingen laat zien dat verspilling in de langdurige
zorg in alle aspecten wordt ervaren. Betekent dit dat de verspilling in de
langdurige zorg ook in de volle breedte aangepakt zal worden?
Ja. Er zijn ook al veel activiteiten gaande om over de volle breedte de
(efficiëntie van de) langdurige zorg te verbeteren. Hierover rapporteren we
in de reeds toegezegde brief begin volgend jaar. Het is aan de stuurgroep
om een prioritering aan te brengen in nieuwe en aanvullende activiteiten,
die ook over de volle breedte mogen plaatsvinden.
87
Ziet u een verband tussen het gebruik van bijvoorbeeld incontinentiemateriaal en de onvoldoende inzet van personeel om ouderen op tijd te
helpen bij de toiletgang? Valt dit naar uw mening ook onder verspilling?
Bij het gepast gebruik van incontinentiemateriaal gaat het met name om
de kwaliteit van zorg. Voor de rol van kwaliteit van zorg in relatie tot
verspilling is de Kamer geïnformeerd in de beantwoording van de
VSO-vragen (Kamerstuk 33 654, nr. 3). De onvoldoende inzet van
personeel om ouderen te helpen bij de toiletgang is naar ons weten niet
genoemd als oorzaak van verspilling van incontinentiemateriaal.
88
Ziet u een verband tussen bijvoorbeeld het weggooien van eten en de
onvoldoende inzet van personeel om ouderen te helpen met eten? Valt dit
naar uw mening ook onder verspilling?
Het onnodig weggooien van eten is verspilling. Er zijn ook de nodige
meldingen over gekomen. De oorzaken voor het weggooien kunnen
verschillend zijn. Er wordt teveel ingekocht, het eten wordt na opening
niet hergebruikt of het mag niet worden hergebruikt. Onvoldoende inzet
van personeel om ouderen te helpen met eten is naar ons weten niet
genoemd als oorzaak van het weggooien in de meldingen.
89
Is het mogelijk dat de ene vorm van verspilling een andere vorm van
verspilling in de hand werkt, bijvoorbeeld wanneer personeel teveel tijd
achter de computer bezig is, waardoor de samenwerking op de werkvloer
slecht is? Hoe gaat u dergelijke zaken aanpakken?
Ja, dat is goed mogelijk en waarschijnlijk. De aanpak bestaat er uit om op
meerdere terreinen en tegelijkertijd verspilling aan te pakken en in
samenhang te bezien. We zullen de verschillende individuele acties zoveel
mogelijk in samenhang bezien om te komen tot een geïntegreerde aanpak
waar mogelijk en relevant. Het is vanzelfsprekend dat wij willen
voorkomen dat er met gerichte acties om een vorm van verspilling tegen
te gaan, een andere vorm van verspilling wordt veroorzaakt.
90
Kunt u verklaren waarom het aantal meldingen over verspilling van
geneesmiddelen in de GGZ-sector laag is?
Nee, daar hebben we geen verklaring voor. De GGZ-sector is vertegenwoordigd in de projecten Aanpak verspilling in de curatieve en langdurige
zorg. Samen met de andere veldpartijen wordt hier bekeken welke
verspilling er plaatsvindt (ook in de GGZ) en welke verspilling zich er voor
leent om actie op te ondernemen. Naast de meldingen die over verspilling
in de GGZ gaan wordt in de projecten breder bekeken welke verspilling
we in de GGZ zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

24

91
Kunt u de verspilling van geneesmiddelen door zorgverzekeraars (gemeld
door 7,2% van de respondenten) verklaren? Welke vorm van verspilling
betreft dit?
Van de totale meldingen gaat 31% over geneesmiddelen. Van deze
meldingen over geneesmiddelen wordt in 7,2% van de gevallen de
zorgverzekeraar als veroorzaker van de verspilling genoemd. De
meldingen zijn divers en gaan bijvoorbeeld over het niet controleren door
zorgverzekeraars van declaraties waar geneesmiddelen op voorkomen,
het preferentiebeleid omdat men wisselt naar een generiek middel wat
blijft liggen omdat dit bijvoorbeeld tot bijwerkingen leidt, dat goedkope
vitaminepreparaten niet worden vergoed door de zorgverzekeraar maar
dure geneesmiddelen wel. Het betreft situaties waarin verspilling wordt
gesignaleerd en waarin de zorgverzekeraar een rol heeft, en waarschijnlijk
om die reden als (mede-)veroorzaker van de verspilling wordt aangemerkt. Door de diversiteit van de meldingen is er niet één eenduidige
verklaring voor de verspilling aan te geven.
92
Welke stappen worden bij het Themaproject «verspilling van genees- en
hulpmiddelen» gezet om de verpakkingen te verkleinen?
Verpakkingsgrootte is in het themaproject genees- en hulpmiddelen één
van de onderwerpen waarvoor concrete acties worden ontwikkeld. Het
themaproject genees- en hulpmiddelen zal de verschillende concrete
acties tot in detail uitwerken, waarna de stuurgroep daarin een prioritering
zal aanbrengen.
In onze brief van begin volgend jaar kunnen we nader ingaan op deze
concrete acties.
93
In hoeverre klopt de berichtgeving dat een toenemend aantal apotheken
gebruik maakt van een geneesmiddelverpakking waarbij de kwaliteit van
het geneesmiddel, indien dit ongebruikt is, kan worden gegarandeerd? In
hoeverre bent u voornemens eventuele belemmeringen voor hergebruik
van deze onbenutte geneesmiddelen weg te nemen?
Een pilot Hergebruik geneesmiddelen is gestart, waarbij wordt gekeken op
welke manier en onder welke omstandigheden de kwaliteit van een
ongeopend geneesmiddel kan worden gegarandeerd. De eerste resultaten
daarvan worden in mei 2014 verwacht. Indien uit de resultaten van de
pilot blijkt dat er belemmeringen voor hergebruik zijn waar wij iets aan
kunnen doen, zullen we dat zeker oppakken.
94
Zijn er voldoende instrumenten beschikbaar om de actoren die een rol
spelen bij verspilling in de zorg te bewegen om verspilling tegen te gaan?
Hoe worden bijvoorbeeld geneesmiddelfabrikanten bewogen tot het
verkleinen van hun verpakking als dit voor hen omzetverlagend werkt?
Hoe worden radiologen bewogen tot het nemen van alleen noodzakelijke
röntgenfoto’s als de bekostiging is gebaseerd op het leveren van
productie?
Belangrijk om te constateren is dat er bij alle betrokken partijen bereidheid
is om verspilling aan te pakken. Deze bereidheid biedt een goede basis
om de meldingen uit het Meldpunt om te zetten in concrete acties van het
veld. De aanpak van verspilling biedt partijen de kans eigen organisaties,
hun zorgverleningsproces en het gebruik van de zorg te optimaliseren. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

25

themaprojecten zullen de verschillende concrete acties tot in detail
uitwerken, waarna de stuurgroep daarin een prioritering zal aanbrengen.
95
Het overhouden van geneesmiddelen kan volgens de melders verschillende oorzaken hebben, zoals te grote verpakkingen, een te lange
voorschrijfperiode of het niet gebruiken van geneesmiddelen volgens
voorschrift. Dit signaal is bekend, ook bij het ministerie. Kan puntsgewijs
worden aangegeven welke acties hier de afgelopen jaren op zijn gezet?
In de zomer van 2012 is een enquête onder zorgverleners ingevuld naar
verspilling van genees- en hulpmiddelen. Het signaal dat het overhouden
van geneesmiddelen verschillende oorzaken kan hebben is inderdaad
bekend en resulteerde ook uit de enquête. Wat er op dit gebeid onder
andere is gebeurd is:
− Bij de registratie van geneesmiddelen wordt al op verpakkingsgrootte
gestuurd in de zin dat die moet zijn afgestemd op de beoogde
dosering en behandelduur;
− De gereguleerde voorschrijfperiode is met de invoering van de
Zorgverzekeringswet losgelaten. De ratio daarachter is dat zorgverzekeraars dichter op de praktijk van apotheekhoudenden zitten en op die
manier het best in staat zijn de doelmatige voorschrijfperiode in de
polis te bepalen;
− Niet gebruiken van geneesmiddelen door de patiënt/cliënt volgens
voorschrift is in het kader van therapietrouw opgepakt. De zogeheten
kwartiermaker Therapietrouw heeft in 2008 het rapport «Tijd voor een
beter gebruik van medicijnen» opgeleverd. Dit rapport bevat aanbevelingen voor een samenhangende en gecoördineerde aanpak van
therapietrouw. In 2009 is een massamediale voorlichtingscampagne
gevoerd over het belang van therapietrouw. In 2010 is door VWS de
opstart van de Monitor therapietrouw gefinancierd.
− De meest recente stand van zaken is dat therapietrouw als onderdeel
van de kwaliteitsagenda farmaceutische zorg is opgenomen naar
aanleiding van de rapportage van de Verkenners over de extramurale
farmaceutische zorg. Dit onderwerp wordt verder uitgewerkt in de
stuurgroep Therapietrouw. Het accent zal hier vooral liggen op de
implementatie van effectieve therapietrouwprojecten, zodat deze voor
meerdere terreinen ingezet kunnen worden. Het werken aan randvoorwaarden hiervoor voor onderzoekers, behandelaren, beleidsmakers,
financiers en patiënten zal ertoe leiden dat er meer effectieve projecten
voor therapietrouw worden gerealiseerd.
96
Kunt u aangeven welke mogelijke systemen er bestaan om geneesmiddelen zodanig te verpakken dat deze voor hergebruik in aanmerking
komen? Waarom maakt u niet meer haast met het invoeren van een chip
in de verpakking zodat kan worden bepaald of een geneesmiddel wel of
niet hergebruikt kan worden?
We kunnen wat betreft beleidsmatige consequenties niet vooruitlopen op
de resultaten van de pilot Hergebruik geneesmiddelen. Deze pilot moet
onder andere inzicht bieden bij welke prijs van een geneesmiddel de
kosten van de chip opwegen tegen het vernietigen van het geneesmiddel,
maar ook in de bereidheid van patiënten om eerder uitgegeven geneesmiddelen te gebruiken. Pas wanneer daarover meer bekend is, kunnen we
bekijken welke beleidsmatige consequenties deze informatie met zich
meebrengt. Overigens is een dergelijke chip nog niet in grote getale
beschikbaar. Ook het onderzoek van het RIVM naar een break-even point
om te bepalen bij welke geneesmiddelen dit kosteneffectief is, is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

26

essentieel voor een onderbouwde afweging. Dit onderzoek is voor de
zomer van 2014 gereed.
97
Levert het gedoseerd verstrekken van geneesmiddelen zonder dat het de
apotheker per verstrekking extra geld in rekening kan brengen in uw ogen
een besparing op?
Dit is een van de onderwerpen waarop acties worden verkend door het
themaproject. Indien hier vruchtbare acties op kunnen worden geformuleerd zullen deze samen met de andere acties worden geprioriteerd. In
onze brief van begin volgend jaar kunnen we nader ingaan op deze
concrete acties.
98
Biedt het gedoseerd laten verstrekken van hulpmiddelen door wijkverpleegkundigen in plaats van de individuele verstrekking in uw ogen een
oplossing om verspilling tegen te gaan? Kunt u uw antwoord toelichten?
Per situatie dient te worden bezien of kan worden volstaan met de
tijdelijke inzet van hulpmiddelen. In die gevallen is gedoseerd laten
verstrekken van hulpmiddelen een goede oplossing. In gevallen waar het
gaat om een langdurig of permanent gebruik van hulpmiddelen of bij
inzet van hulpmiddelen waarvoor het nodig is dat die «op maat» (dat wil
zeggen passend bij de desbetreffende persoon) moeten zijn, zou juist een
individuele verstrekking beter passend zijn. Kortom, dit betekent per
situatie goed screenen wat nodig is, wat wordt gebruikt en voor hoe lang.
De daarmee gemoeide kosten en administratieve lasten moeten in die
afweging worden meegenomen.
99
Wat is er volgens u de oorzaak van dat geneesmiddelen in te grote
verpakkingen of te grote hoeveelheden worden geleverd zodat een patiënt
geneesmiddelen overhoudt? Houdt dit volgens u verband met de wijze
van bekostigen van de zorg?
Uit de meldingen blijkt dat de oorzaken dat een patiënt geneesmiddelen
overhoudt, divers zijn. Als mogelijke oorzaken worden onder andere
verpakkingsgrootte en hoeveelheden genoemd. In het themaproject
worden nu de mogelijkheden verkend om dit aan te pakken. Het grijpt
potentieel in in de gehele geneesmiddelenketen. Het gaat hierbij om een
scala van factoren, zoals verpakkingsgrootte, wijze van voorschrijven,
kwaliteitsbepalingen. Daarbij geldt ook dat grote verpakkingen of grote
afleverhoeveelheden niet per se slecht zijn. Voor chronische patiënten
bijvoorbeeld is het patiëntvriendelijker – want minder apotheekbezoeken –
en kostenreducerend – want minder aflevermomenten – om grotere
verpakkingen/afleverhoeveelheden te krijgen.
In het actieplan genees- en hulpmiddelen worden deze factoren nader
bekeken; de meest kansrijke die verspilling in de keten daadwerkelijk
tegengaan, worden nader uitgewerkt. Of en zo ja, in welke vorm de wijze
van bekostigen verband houdt met verspilling, nemen we mee in de
aanpak.
100
Kunt u de verspilling van hulpmiddelen door zorgverzekeraars (gemeld
door 16,8% van de respondenten) nader verklaren? Welke vorm van
verspilling betreft dit?
Van de totale meldingen gaat 11% over hulpmiddelen. Van deze
meldingen over hulpmiddelen wordt in 16,8% van de gevallen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

27

zorgverzekeraar als veroorzaker genoemd. De meldingen zijn divers en
gaan bijvoorbeeld over situaties waarin mensen, vanwege een verhuizing
of een overgang naar een andere instelling, een hulpmiddel moeten
inleveren en een nieuwe krijgen omdat zij door de overgang in een ander
vergoedingsregime komen; over situaties waarin de cliënt vindt dat er niet
een passend hulpmiddel wordt geleverd vanwege sturing door een
zorgverzekeraar op de beschikbare hulpmiddelen; of over situaties waarin
gevonden wordt dat zorgverzekeraars onvoldoende toezien op het
efficiënt gebruik van hulpmiddelen in zorginstellingen. Dit zijn slechts
enkele voorbeelden. Het gaat om situaties waarin verspilling wordt
gesignaleerd en waarin de zorgverzekeraar een rol heeft, en waarschijnlijk
om die reden als (mede-)veroorzaker van de verspilling wordt aangemerkt. Er is niet één eenduidige verklaring voor de diverse meldingen te
geven.
101
Wat is er volgens u de oorzaak van dat hulpmiddelen in te grote verpakkingen of te grote hoeveelheden worden geleverd, zodat een patiënt
hulpmiddelen overhoudt? Houdt dit volgens u verband met de wijze van
bekostigen van de zorg?
Uit de meldingen blijkt dat de oorzaken dat een patiënt hulpmiddelen
overhoudt, divers zijn. Als mogelijke oorzaken worden onder andere
verpakkingsgrootte en hoeveelheden genoemd. In het themaproject
worden nu de mogelijkheden verkend om dit aan te pakken. Het grijpt
potentieel in in de gehele hulpmiddelenketen. Het gaat hierbij om een
scala van factoren, zoals verpakkingsgrootte, wijze van indiceren,
kwaliteitsbepalingen. Daarbij geldt ook dat grote verpakkingen of grote
afleverhoeveelheden niet per se slecht zijn. Voor chronische patiënten
bijvoorbeeld is het patiëntvriendelijker en kostenreducerend – want
minder aflevermomenten – om grotere verpakkingen/afleverhoeveelheden
te krijgen.
In het actieplan genees- en hulpmiddelen worden deze factoren nader
bekeken; de meest kansrijke die verspilling in de keten daadwerkelijk
tegengaan, worden nader uitgewerkt. Of en zo ja, in welke vorm de wijze
van bekostigen verband houdt met verspilling, nemen we mee in de
aanpak.
102
Hoe gaat u ervoor zorgen dat hulpmiddelen niet opnieuw worden
verstrekt wanneer iemand van een thuissituatie (Wmo) in een
verpleeghuis (AWBZ) terecht komt, verhuist naar een andere gemeente of
bijvoorbeeld overstapt naar een andere zorgverzekeraar? Kunt u aangeven
hoe vaak dit voorkomt?
Het niet opnieuw verstrekken van hulpmiddelen zal worden aangepakt in
samenspraak met de twee themaprojecten over genees- en hulpmiddelen
en langdurige zorg. De uitwerking hiervan komt terug in de brief die u is
toegezegd voor begin 2014. Het wordt niet geregistreerd hoe vaak dit in
de praktijk voorkomt, maar er zijn wel de nodige meldingen over.
103
Wat vindt u ervan dat 14% van de respondenten het zorgsysteem als
verspillend ziet, en dat marktwerking hier specifiek wordt genoemd? Zet
dit u aan het denken? Kunt u uw antwoord toelichten?
9% van de meldingen gaat over andere partijen. Daarvan heeft 14% van
de respondenten het zorgsysteem als een oorzaak van verspilling
aangeduid. 41% daarvan noemt het begrip «marktwerking» als oorzaak
van verspilling. In sommige meldingen geeft men hier uitleg aan zoals «er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

28

is onvoldoende marktwerking in de zorg en daarom komt de concurrentie
die bij marktwerking hoort, niet op gang. Hierdoor wordt verspilling
veroorzaakt». Sommige meldingen beweren het tegenovergestelde en
geven hierbij uitleg dat juist marktwerking in de zorg tot verspilling leidt.
In onze ogen is marktwerking de meest misbruikte term in de gezondheidszorg en is de discussie over al dan geen marktwerking sterk
achterhaald. De zorg zal altijd een mix zijn van overheidsingrijpen (ten
behoeve van de solidariteit en toegankelijkheid) en concurrentie (ten
behoeve van de kwaliteit, innovatie en doelmatigheid). Binnen het huidige
zorgstelsel is aan de verzekeraar een zorginkooprol toebedeeld. Hij moet
namens zijn verzekerden zorg inkopen bij zorgaanbieders. Voorop staat
dat de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit geborgd zijn. De
verzekeraar heeft een zorgplicht. De Nederlandse Zorgautoriteit houdt
toezicht op deze aspecten. De afgelopen jaren is gebleken dat zorgverzekeraars de wet- en regelgeving goed naleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 654, nr. 5

29