Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1240
Vragen van het lid De Lange (VVD) aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid over het rapport «Financiële problemen 2018»
(ingezonden 21 december 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 21 januari 2019).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het NIBUD-rapport «Financiële problemen
2018»?1
Antwoord 1
Het NIBUD-rapport «Financiële problemen 2018» is een relevante informatiebron voor het Ministerie van SZW. Sinds 2005 onderzoekt het NIBUD één
keer per drie jaar hoe Nederlanders met hun geld omgaan. Soortgelijke
onderzoeken heeft het Nibud uitgebracht in 2005, 2009, 2012 en 2015.
Vraag 2
Herkent u het beeld in het rapport waarin wordt gesteld dat te weinig mensen
met betalingsproblemen gebruik maken van schuldhulpverlening? Hoe past
dit in de brede schuldenaanpak?
Antwoord 2
Het rapport laat belangrijke ontwikkelingen zien: Enerzijds neemt het aantal
mensen dat moeilijk rond kan komen af. Anderzijds wordt de problematiek
ernstiger en is er een groep mensen met ernstige betalingsproblemen die
niet bij de hulpverlening in beeld is. Het feit dat minder huishoudens
problemen ondervinden met rondkomen is een positieve ontwikkeling:
Huishoudens staan minder rood en er wordt minder geleend. De toenemende
ernst van de problematiek en het feit dat mensen hun weg naar de hulpverlening niet kunnen vinden, vind ik zorgelijk en blijft een punt van aandacht. Het
rapport benadrukt het belang van de Brede Schuldenaanpak (Kamerstuk
24 515 nr. 31). Het kabinet geeft in de Brede Schuldenaanpak voorrang aan
het voorkomen dat betalingsachterstanden ontstaan, oplopen en resulteren in
problematische schulden.

1

ah-tk-20182019-1240
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.nibud.nl/consumenten/nibud-mensen-met-ernstige-betalingsproblemen-krijgenniet-de-hulp-die-ze-verdienen/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 3
Heeft u inzicht in de redenen waarom mensen met (ernstige) betalingsproblemen geen schuldhulpverlening krijgen? Zo ja, wat zijn de redenen? Zo nee,
bent u bereid deze redenen te onderzoeken en met de Kamer te delen?
Antwoord 3
Het NIBUD concludeert dat een groot deel van de mensen die geen gebruik
maken van hulpverlening denkt dat de problemen niet zo ernstig zijn dat zij
professionele hulp nodig hebben. Het NIBUD adviseert daarom mensen meer
bewust te maken en als zij zelf niet aankloppen de hulp naar hen te brengen.
Dit bevestigt eerdere inzichten en sluit aan bij de Brede Schuldenaanpak.
Vraag 4
Lector Schulden en Incasso stelt in reactie op het NIBUD-rapport dat de
schuldhulpverlening niet altijd toegankelijk is2, herkent u dit beeld?
Vraag 5
Heeft u inzicht welke drempels mensen met schulden ervaren bij het krijgen
van schuldhulpverlening? Zo ja, welke drempels zijn dit? Zo nee, bent u
bereid dit te onderzoeken en de resultaten met de Kamer te delen?
Vraag 6
Op welke wijze wordt in het huidige schuldhulpverleningsbeleid ingezet op
het wegnemen van deze drempels?
Antwoord 4, 5 en 6
Het door u aangehaalde artikel meldt dat de schuldhulpverlening niet altijd
even toegankelijk is, maar ook dat heel veel gemeenten het wel goed doen.
Dit beeld sluit aan bij het recente onderzoek van de Nationale ombudsman
«Een open deur: Het vervolg» (zie ook de beantwoording van Kamervragen
over dit onderzoek, TK2018–2019 Aanhangsel van de Handelingen 240). Ik
vind dat iedereen met (dreigende) problematische schulden toegang moet
hebben tot hulp. Elke gemeenteraad moet op basis van de Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening minimaal eens per vier jaar een beleidsplan vaststellen
voor de integrale schuldhulpverlening. In dit plan moet onder andere staan
hoe voorkomen wordt dat personen schulden aangaan die ze niet kunnen
betalen en hoe de kwaliteit van de schuldhulpverlening wordt geborgd. De
brede toegankelijkheid van de schuldhulpverlening is daar een onmisbaar
onderdeel van.
Ik zie dat gemeenten investeren in de professionalisering en de kwaliteit van
de schuldhulpverlening. Het Interbestuurlijk Programma en de extra middelen
die het kabinet ter beschikking heeft gesteld voor het voorkomen van
schulden en de bestrijding van armoede, helpen daarbij. Bij de uitwerking
van de nadere afspraken met gemeenten in het kader van het Interbestuurlijk
Programma zijn verbetering van de toegang tot de schuldhulpverlening en
vroegsignalering twee van de thema’s. Ik ondersteun gemeenten met de goed
lopende en breed gedragen programma’s Schouders Eronder en Vakkundig
aan het Werk.
Vraag 7, 8 en 9
Herkent u het geschetste beeld in het NIBUD-rapport waarin ook de conclusie
wordt getrokken dat 40% van de mensen die het hardste schuldhulpverlening
nodig hebben (ernstige betalingsproblemen), zich er niet bewust van zijn dat
ze schuldhulpverlening nodig hebben3?
Heeft u inzicht in de redenen waarom deze mensen zich niet bewust zijn van
het feit dat ze schuldhulpverlening nodig hebben? Zo ja, wat zijn de redenen?
Zo nee, bent u bereid deze redenen te onderzoeken en de resultaten met de
Kamer te delen?

2

Tienduizenden huishoudens zitten diep in de schulden, maar krijgen geen hulp, Trouw op
11 december 2018, https://www.trouw.nl/samenleving/tienduizenden-huishoudens-zitten-diepin-de-schulden-maar-krijgen-geen-hulp~af8e0de5/
3
Pagina 26.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Op welke wijze wordt in het huidige schuldhulpverleningsbeleid ingezet om
mensen bewust te maken van het feit dat ze schuldhulpverlening nodig
hebben?
Antwoord 7, 8 en 9
Dat een deel van de mensen met problematische schulden zich niet bewust is
dat zij hulp nodig hebben, heeft meer oorzaken. Het onderzoek van het
NIBUD dat aanleiding is voor deze Kamervragen geeft een verklaring: Life
events zoals scheiding, werkloosheid en arbeidsongeschiktheid kunnen leiden
tot het in een korte tijd ontstaan van financiële problemen. Gemeenten
kunnen hier in hun voorlichting en in het organiseren van de toegang tot
schuldhulpverlening op inspelen. Ook de budgetvoorlichting door het NIBUD
levert een belangrijke bijdrage aan bewustwording, reden voor het Ministerie
van SZW om het NIBUD te subsidiëren.
Uit eerder onderzoek van NIBUD blijkt dat veel Nederlanders moeite hebben
met de financiële administratie. Ze hebben geen overzicht omdat rekeningen
op verschillende manieren binnenkomen.4 Het is daarnaast van groot belang
dat het taboe op het hebben van schulden wordt doorbroken. Schulden
kunnen iedereen overkomen en tijdige hulp kan een hoop ellende voorkomen. Ik wil mensen die financiële problemen hebben dan ook op het hart
drukken om hulp te vragen. De actielijnen en bijbehorende maatregelen uit
de Brede schuldenaanpak spelen in op deze inzichten. Een voorbeeld is het
platform Wijzer in geldzaken.5 Hierin bundelen partners uit de financiële
sector, de wetenschap, de overheid, onderwijs-, voorlichtings- en consumentenorganisaties hun krachten om verantwoord financieel gedrag in Nederland
te bevorderen. Wijzer in geldzaken gebruikt (gedrags)wetenschappelijke
inzichten en focust op specifieke levensgebeurtenissen en bijbehorende
doelgroepen.
Vraag 10, 11, 12 en 13
Een andere conclusie van het NIBUD is dat er winst te behalen is bij het
vroegsignalering, herkent u dit beeld en wat gaat u hiermee doen?
Heeft u inzicht in de redenen waarom er nog weinig gebruik wordt gemaakt
van vroegsignalering? Zo ja, wat zijn de redenen? Zo nee, bent u bereid deze
redenen te onderzoeken en de resultaten met de Kamer te delen?
Wat zijn volgens u gebeurtenissen of momenten waarbij vroegsignalering
plaats kan vinden? Door wie kan volgens u vroegsignalering plaatsvinden?
Op welke wijze wordt in het huidige schuldhulpverleningsbeleid ingezet op
vroegsignalering?
Antwoord 10, 11, 12 en 13
Door de versterkte inzet op vroegsignalering wil het kabinet problematische
schulden tegengaan en het onnodig ophogen van schulden voorkomen. De
conclusie van het NIBUD dat winst te behalen valt met vroegsignalering sluit
aan bij de Brede Schuldenaanpak. Om meer inzicht in succesvolle aanpakken
te krijgen en welke randvoorwaarden daarvoor nodig zijn, voeren steeds
meer gemeenten pilots vroegsignalering uit. Vaak en met succes gebruikte
gebeurtenissen of momenten voor vroegsignalering van schulden zijn
betalingsachterstanden op huur, zorgverzekering, energie en drinkwater. De
schuldeisers hebben met de deelnemende gemeenten afspraken gemaakt
over het uitwisselen van contactgegevens van de burgers met betalingsachterstanden waarmee de gemeenten proactief hulp aanbieden. Het kabinet
bereidt een wijziging voor van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening om
ten behoeve van vroegsignalering gegevensuitwisseling te faciliteren en
tegelijkertijd naleving van de nieuwe Europese privacyregels te waarborgen
(Kamerstuk 24 515, nr. 456).
Vraag 14
Het NIBUD heeft becijfert welke leeftijds- en inkomenscategorieën ernstige
betalingsproblemen hebben6, staan deze getallen ook in verhouding tot de
cijfers bij de schuldhulpverlening?

4

https://www.nibud.nl/beroepsmatig/financiele-administratie-in-een-digitaal-tijdperk-2018/
https://www.wijzeringeldzaken.nl/
6
Tabel 10 op pagina 19.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 14
Voor zover mij bekend zijn er geen statistieken beschikbaar om deze vraag te
beantwoorden. Het lijkt wel waarschijnlijk dat burgers die schuldhulpverlening krijgen een afspiegeling zijn van de leeftijds- en inkomenscategorieën
van mensen met betalingsachterstanden.
Ik heb u eind 2018 geïnformeerd (Kamerstuk 24 515, nr. 456) over het
vooronderzoek dat momenteel met het CBS loopt voor een onderzoeksmethode waarbij op basis van registerdata een representatief beeld gegeven kan
worden van de omvang en de achtergrondkenmerken van de schuldenproblematiek in Nederland. Het doel is ontwikkelingen in de tijd op betrouwbare
wijze in beeld te brengen door periodiek onderzoek.
Vraag 15
Hoe ziet u de balans tussen de verantwoordelijkheid die mensen zelf hebben
om hulp te zoeken en de mogelijkheid die gemeenten, werkgevers en andere
organisaties hebben om mensen met (ernstige) betalingsproblemen te wijzen
op de mogelijkheden van schuldhulpverlening?
Antwoord 15
De balans wordt vooral bepaald door het grondrecht van de eerbiediging van
de persoonlijke levenssfeer en door de bereidheid om hulp te accepteren. De
toenemende digitalisering maakt het steeds makkelijker burgers met
betalingsachterstanden te vinden en gegevens tussen schuldeisers en
gemeenten uit te wisselen. De bescherming van de privacy vereist echter dat
de uitwisseling van persoonsgegevens minimaal is en noodzakelijk voor
schuldhulpverlening. Een belangrijke notie is ook dat hulp alleen kan werken
als mensen die accepteren. De timing van het hulpaanbod is van belang. Om
de juiste balans te vinden is evaluatie van verschillende aanpakken belangrijk.
In 2017 heeft de Inspectie SZW vroegsignalering van schulden door gemeenten onderzocht (Kamerstuk 24 515 nr. 384). Recent zijn op initiatief van de
NVVK goede ervaringen gebundeld in de geactualiseerde Leidraad Vroegsignalering van schulden.7

7

https://www.nvvk.eu/vroegsignalering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4