2019D12574

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media van 22 februari 2019 inzake duurzame versterking van kwaliteit
in het funderend onderwijs (Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 164).
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

nds-tk-2019D12574

1

Inhoud
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
•
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
•
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
•
Inbreng van de leden van de D66-fractie
•
Inbreng van de leden van de SP-fractie
•
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media

2
2
3
5
6
8
8

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief en danken de Minister voor de toezending. De leden hebben
een aantal vragen en opmerkingen.
Lopende trajecten die bijdrage aan kwaliteitsverbetering –
professionele verbetercultuur
De leden van de VVD-fractie lezen dat over het versterken van het
strategisch personeelsbeleid afspraken zijn gemaakt in de actualisatie van
het sectorakkoord. Zij vragen of de Minister kan aangeven in hoeverre
deze afspraken zijn nagekomen.
Aanvullende inspanningen voor duurzame kwaliteitsverbetering –
Heldere gezamenlijke ambities en doelen
De leden van de VVD-fractie lezen dat scholen die het beter doen en met
kop en schouders boven anderen uitsteken gezien mogen worden. De
leden delen dit standpunt van harte, maar merken dat daar in praktijk
weinig van terecht komt. Betere scholen verschillen in regelgeving, of
regime onderwijsinspectie vrijwel niet van slechtere scholen. Zij vragen of
de Minister kan aangeven in welke richting zijn ideeën gaan als hij denkt
aan het belonen van beter presterende scholen.
Aanvullende inspanningen voor duurzame kwaliteitsverbetering –
Een professionele verbetercultuur
De Minister lijkt te suggereren dat scholen beter moeten samenwerken,
intensiever gegevens moeten delen en in moeten zetten op periodieke
zelfevaluatie. De vraag die de leden van de VVD-fractie hebben is hoe
realistisch het is om te verwachten dat in een periode van krimp en
concurrentie om de leerling, scholen juist opener worden in het delen van
gegevens met elkaar. Zij vragen of hierdoor niet een papieren tijger wordt
opgetuigd terwijl scholen in praktijk juist concurrenten van elkaar blijken
te zijn. Kan de Minister aangeven of de concurrentie tussen scholen is
meegewogen in zijn inzet om scholen meer gegevens te laten delen? Zo
ja, wat heeft hem ertoe doen besluiten om er alsnog van uit te gaan dat
dit een begaanbare route is. Zo nee, wil hij dat opnieuw doen en dit mee
laten wegen in zijn overweging, zo vragen de voornoemde leden.

2

Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister van 22 februari 2019. Zij onderschrijven het belang van een
duurzame versterking van de kwaliteit in het funderend onderwijs. Deze
leden hebben nog wel enige vragen.
Duurzame kwaliteitsverbetering van scholen en besturen
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om aan te geven wat de
ervaringen zijn van de po1 scholen met het verbeterprogramma «Goed
worden goed blijven» dat de PO-Raad aanbiedt als ondersteuning aan
scholen die door de inspectie als onvoldoende of zeer zwak zijn beoordeeld. Verbeteren scholen die gebruik maken van dit ondersteuningsprogramma zich sneller dan scholen die hier geen gebruik van maken en is
bekend wat de ervaring is van de desbetreffende scholen zelf en of het
ondersteuningsprogramma voldoet aan hun behoeften? Deze leden
hebben dezelfde vragen over het ondersteuningsaanbod in het voortgezet
onderwijs «Leren verbeteren».
Versterking bestuurskracht
De leden van de CDA-fractie lezen dat het ministerie samen met het NRO2
in het voortgezet onderwijs een meerjarig onderzoek heeft uitgezet naar
bestuurskracht en de relatie tussen bestuurskracht en de onderwijskwaliteit. Daarbij worden ook prikkels in het stelsel in kaart gebracht, die van
invloed zijn op de professionele ontwikkeling van besturen, schoolleiders
en leraren. Wordt er ook een dergelijk onderzoek in het primair onderwijs
gedaan? Zo ja, wanneer? Zo nee, waarom niet, zo vragen deze leden.
Ondersteuning bij collegiale visitatie
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister aan te geven of er veel
animo is bij de besturen in het primair onderwijs om deel te nemen aan
het afgelopen zomer gestarte project «mentorschap» en de in de brief
genoemde specifieke vorm van bestuurlijke visitatie. Wat zijn de
ervaringen van de deelnemende besturen met beide projecten? Op welke
manier wijkt deze specifieke bestuurlijke visitatie in het primair onderwijs
af van de collegiale visitatie in het voortgezet onderwijs? Ook vragen zij of
de visitatie toeziet op andere elementen of dat in po en vo3 op dezelfde
zaken wordt gevisiteerd. Kan worden aangegeven wat de gevisiteerde
scholen doen met de uitkomsten van de visitatie? Worden de uitkomsten
en verbetertrajecten op de een of andere wijze gemonitord en zo ja door
wie?
Zowel in po als in vo is er een afspraak om vierjaarlijks aan deze vormen
van visitatie mee te doen, zo lezen de leden. Kan worden aangegeven of
deze afspraak ook door alle scholen wordt nageleefd? Hoe stimuleren
zowel de PO-Raad als de VO-raad scholen die zich niet houden aan deze
vierjaarlijkse cyclus, zo vragen de voornoemde leden.
Ondersteuning bij zelfevaluatie
De leden van de CDA-fractie lezen dat de VO-raad naar aanleiding van de
gebeurtenissen bij het VMBO Maastricht, scholen heeft opgeroepen nog
eens kritisch te kijken naar de inrichting van de examens, of de afspraken
die in het Programma van toetsing en afsluiting (hierna: PTA) staan,
1

po: primair onderwijs
NRO: het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek
3
vo: voortgezet onderwijs
2

3

helder en werkbaar zijn en of er voldoende checks en balances zijn. Zij
vragen of de Minister kan aangeven of naar aanleiding van deze oproep is
gebleken dat op scholen problemen of onvolkomenheden waren op deze
punten en zo ja, op hoeveel scholen.
Gesprekken met het veld
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd of de Minister ook gesproken
heeft met Verus4 in het kader van de reeks van gesprekken met besturen
in zowel po als vo over de kwaliteit van het onderwijs en de randvoorwaarden hiervoor. Zo ja, kan de Minister aangeven wat de visie van Verus
is over de kwaliteit van onderwijs en de randvoorwaarden hiervoor? Zo
nee, wat is de reden dat de Minister niet met Verus heeft gesproken over
kwaliteit gezien de opvatting van Verus, die deze leden goed kunnen
volgen, dat het aan de scholen zelf is om invulling te geven aan het begrip
kwaliteit? Deze leden vragen of de Minister daarbij tevens nader wil
ingaan op de rol van de inspectie bij het vaststellen en invullen van
kwaliteit anders dan de deugdelijkheidseisen. Deelt de Minister de mening
dat in het huidige systeem de inspectie alleen kan aangeven of een school
voldoet aan de deugdelijkheidseisen of niet? Zo nee, waarom niet, zo
vragen de voornoemde leden.
Aanvullende inspanningen voor duurzame kwaliteitsverbetering
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister van mening is dat het
belangrijk is dat scholen en besturen beter weten waar ze staan ten
opzichte van vergelijkbare scholen. Volgens de Minister is dat een
voorwaarde om beter te kunnen vaststellen hoe zij hun onderwijskwaliteit
kunnen versterken en ambities kunnen aanscherpen en dat ouders daarbij
een belangrijke partner zijn. Volgens de Minister is het daarbij nodig dat
voor ouders de kwaliteitsgegevens van de scholen zo toegankelijk en
inzichtelijk mogelijk zijn. De leden vragen de Minister nader toe te lichten
hoe hij dit laatste voor zich ziet. Doelt de Minister daarbij op de benchmarks zoals die gebruikt worden door de onderwijssectoren of doelt hij
daarbij op iets anders? Zij ontvangen graag een nadere toelichting hierop.
Ziet de Minister hierbij ook het gevaar van de zogenaamde scoringslijstjes
waarbij scholen op basis van gegevens die daar niet voor zijn bedoeld
onderling worden vergeleken? Zo ja, hoe denkt de Minister dit te
voorkomen? Zo nee, waarom niet, zo vragen de voornoemde leden.
Evaluatie van de wettelijke eisen voor kwaliteitsverbetering en
ambitie
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister voornemens is de eisen
aan kwaliteit scherper te formuleren en daarop terug te komen bij de
volgende evaluatie van de deugdelijkheidseisen. Zij vragen of de Minister
nader kan toe lichten waar hij dan specifiek aan denkt en wanneer deze
volgende evaluatie zal zijn.
Werken aan een gedeeld begrip van kwaliteit
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe hij bij het tot stand
brengen van een gedeeld begrip van kwaliteit voorkomt dat het ministerie
en de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) op de stoel van de
school gaan zitten als het gaat om de invulling van het begrip kwaliteit.
Deze leden verwijzen hierbij ook naar de eerder gestelde vraag of in het
huidige systeem de inspectie alleen kan aangeven of een school voldoet
aan de deugdelijkheidseisen of niet.
4

Vereniging voor katholiek en christelijk onderwijs

4

Meer rekening houden met verschillen in leerlingenpopulatie in
het vo
De leden van de CDA-fractie lezen dat de inspectie beter rekening wil gaan
houden met de leerlingenpopulatie van een school zowel op het po als in
het vo. Daarbij, zo lezen deze leden, gaat niet alleen gekeken worden naar
zowel de leerlingenpopulatie met veel achterstand als de leerlingenpopulatie met weinig achterstand. Deze leden vragen de Minister uit te leggen
in hoeverre dit verschilt van de huidige werkwijze van de inspectie waarbij
scholen worden vergeleken met andere scholen met een zelfde leerlingenpopulatie. Wat is precies anders?
De leden lezen in de brief dat de Minister samen met de inspectie wil
verkennen of het mogelijk is een aandachtsgebied in te voeren net boven
de minimumnormen. Deze leden vragen de Minister nader uit te leggen
hoe hij dit voor zich ziet en welke rol hij hierbij ziet weggelegd voor de
inspectie; is dat een oordelende rol of een adviserende rol? Tevens vragen
zij of hierbij ook termijnen worden gesteld aan scholen om binnen een
bepaalde tijd boven het aandachtsgebied uit te komen.
Beter benutten van de waardering «goed» voor scholen die over
de hele linie goede onderwijskwaliteit laten zien
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister nader toe te lichten hoe
hij de waardering «goed» beter wil benutten voor scholen die over de hele
linie goede onderwijskwaliteit laten zien. Deze leden vragen de Minister
ook nader toe te lichten of hij hierbij een oordelende rol van de inspectie
voor zich ziet of een adviserende rol.
De voornoemde leden lezen ook dat de Minister meer voordelen wil
verbinden aan scholen die de waardering «goed» hebben gekregen. Deze
leden vragen de Minister nader toe te lichten waar hij dan aan denkt: gaat
het om meer experimenteerruimte voor deze scholen of vrijheden op
andere gebieden? Kan de Minister aangeven hoe zich dit verhoudt met de
eerder naar voren gebrachte punten dat de invulling van kwaliteit aan de
scholen is en de inspectie in haar oordeel alleen kan aangeven of de
school voldoet aan de deugdelijkheidseisen of niet?
Tot slot vragen de leden de Minister te reflecteren op het navolgende.
Deelt de Minister de mening dat het uiteraard goed is om te kijken waar
de kwaliteit van het onderwijs omhoog kan, maar dat voorkomen moet
worden dat goed onderwijs alleen maar gedefinieerd wordt vanuit het
perspectief van goede scores? Deelt de Minister tevens de mening dat een
goede school ook de vorming van een kind centraal stelt en de rol van de
school bij de voorbereiding van het kind op een goede rol in de samenleving? Zij vragen op welke wijze de Minister deze vorming betrekt bij de
duurzame kwaliteitsverbetering in het funderend onderwijs.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
inspanningen die zijn geleverd naar aanleiding van de Staat van het
Onderwijs en willen de Minister nog enkele vragen voorleggen.
De leden lezen dat de Minister naar aanleiding van de Staat van het
Onderwijs van 2016–20175 samen met besturen, schoolleiders, inspectie
en raden acties hebben opgezet om heldere gezamenlijke ambities en
doelen op te stellen en te werken aan een professionele kwaliteitscultuur.
Eerder is gebleken dat eenzijdige gesprekken en afspraken met alleen de
werkgevers en de raden leiden tot onvoldoende bekendheid, draagvlak en
instemming bij de leraren waardoor de afspraken niet worden gerealiseerd in de school. De leraren zijn immers degenen die zorgen voor een
5

Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 130

5

professionele kwaliteitscultuur. Waarom heeft de Minister ervoor gekozen
alleen met de werkgevers te praten en niet een vertegenwoordiging van
de leraren uit te nodigen bij de gesprekken? Deze leden vragen de
Minister wat hem doet vermoeden dat onderwijskwaliteit kan worden
verbeterd zonder de leraren erbij te betrekken?
De leden vragen de Minister op welke constateringen in de Staat van het
Onderwijs wordt geacteerd en welke concrete doelen worden beoogd met
de aangegeven inspanningen.
De leden lezen dat de Minister van plan is om scholen met de waardering
«goed» meer voordelen te geven. Kan de Minister nader toelichten wat
deze voordelen gaan inhouden, zo vragen deze leden.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media over de duurzame
versterking van kwaliteit in het funderend onderwijs. Zij hebben daar nog
vragen over.
De leden constateren dat de Minister verbeteringen voor de hele sector
verwacht voor de lange termijn op grond van ingezette en aanvullende
trajecten en tegelijkertijd ook stelt dat een belangrijke randvoorwaarde
voor goed onderwijs is dat er voldoende goede leraren zijn, wat
momenteel door het lerarentekort niet het geval is. De leden vragen de
Minister hoe hij met recht en reden zulke positieve verwachtingen voor de
ontwikkeling van de onderwijskwaliteit kan koesteren, terwijl hij zelf stelt
dat aan deze belangrijke randvoorwaarde – voldoende goede leraren –
niet wordt voldaan. Waarom kiest de Minister niet voor regelgeving die de
overvolle klassen bestrijdt en ervoor zorgt dat leraren meer tijd in de
kwaliteit van hun lessen kunnen steken, zo vragen deze leden.
De Minister heeft, «omdat in ons autonome stelsel met name besturen en
schoolleiders de verantwoordelijkheid dragen», samen met hen ingezet
op gezamenlijke ambities en een professionele kwaliteitscultuur. De
voornoemde leden constateren daarbij dat de Minister positief gestemd is
over de hierbij horende, samen met het veld – lees PO-Raad en VO-raad –
ingezette, trajecten voor kwaliteitsverbetering. Vooral over de door de
Minister als «noodzakelijk» gepresenteerde «grondige en integrale»
curriculumherziening hebben deze leden ernstige twijfels, ook bezien
vanuit de mislukking van Onderwijs2032 als voorloper van curriculum.nu.
Hoe kijkt de Minister aan tegen het feit dat, hoewel een kleine groep
leraren kennelijk enthousiast bezig is in de ontwikkelgroepen van de
curriculumherziening, er ook veel kritiek wordt geleverd door andere
leraren op de (tussen-)producten van de ontwikkelgroepen? Wat vindt de
Minister daarnaast van het feit dat rondvraag op scholen leert dat de
overgrote meerderheid van de leraren niet eens op de hoogte is van de
ontwikkelingen bij deze «grondige en integrale» curriculumherziening –
sterker nog: vaak niet eens gehoord heeft van het bestaan van curriculum.nu? Meent de Minister werkelijk dat een dergelijke rigoureuze
herziening «van, voor en door leraren» genoemd kan worden? Waarop is
het vertrouwen van de Minister in de expertise en motieven van de
sectorraden op dit gebied eigenlijk gebaseerd? Op welke manier gaat de
Minister na oplevering van de zogenoemde bouwstenen het draagvlak
voor deze conclusies in het onderwijs meten? Deelt hij de mening van de
leden dat sowieso voorkomen dient te worden dat er weer een onderwijsvernieuwing zonder draagvlak wordt doorgevoerd, zo vragen zij.
Kan de Minister een inschatting maken van de kosten en de baten van
trajecten rondom de versterking van de «bestuurskracht» van scholen?
Deelt hij de angst van de leden dat het inhuren van externen om besturen

6

te adviseren een verder weglekken van onderwijsgeld – dat beter besteed
is in de aanpak van het lerarentekort en de werkdruk – kan betekenen, zo
willen deze leden weten.
De leden zijn blij met de acties van de VO-raad om scholen te helpen om
kritisch te kijken naar hun PTA en examenreglement. Het is evenwel triest
om te zien hoe ver de problematiek op dit punt op sommige scholen –
denk aan LVO Maastricht – heeft kunnen komen. De Minister legt in de
ogen van de leden erg veel nadruk op het belang van schoolleiders bij een
strategisch personeelsbeleid dat afgestemd is op hun onderwijskundige
doelen, gekoppeld aan de professionele ontwikkeling en duurzame
inzetbaarheid van het personeel. De leden onderschrijven het belang van
goed leiderschap, zowel onderwijskundig als in het personeelsbeleid.
Maar zou het, om een goed beeld te krijgen van hoe dit te verbeteren is,
niet beter zijn geweest wanneer een deel van de maar liefst 70 gevoerde
gesprekken hierover ook met docenten was gebeurd? Waarom is hier niet
voor gekozen? Is de Minister bereid dit alsnog te doen, zo vragen de
leden.
Door de nadruk op de rol van de bestuurders bij de kwaliteitscontrole te
leggen, liggen de aanvullende inspanningen van de Minister voor
kwaliteitsverbetering vooral op het bestuursvlak. De ambitie moet hoger,
de mogelijkheid om te vergelijken tussen scholen moet beter, een
collectieve ambitie en een gedeeld begrip van kwaliteit staan hoog op de
agenda. De leden vragen de Minister ook op dit punt hoe hij de rol van de
leraren ziet in dit proces en of en hoe hij daarin faciliterend voor leraren
zou willen optreden. De leden zijn ook zeer benieuwd hoe de Minister de
eisen aan kwaliteit en kwaliteitszorg straks scherper denkt te kunnen
formuleren en vragen hem of hij zijn vroege gedachten hierover met hen
zou kunnen delen, zodat zij zich hierover alvast een beeld kunnen vormen.
Het is goed om te lezen dat de Minister bij het beoordelen van de kwaliteit
voornemens is om meer rekening te gaan houden met verschillen in
leerlingpopulatie op scholen, zowel in het po als in het vo. Voor wat
betreft de mening van de Minister dat het goed zou zijn als scholen vaker
de waardering «goed» en het predicaat «excellent» zouden aanvragen,
vragen de leden of de Minister het zelf eigenlijk niet een rare situatie vindt
dat scholen zo’n waardering slechts na aanvraag op eigen initiatief
kunnen verkrijgen.
Veel scholen nemen die moeite niet eens meer, omdat ze het al druk
genoeg hebben met het hoofd boven water houden en er niet nog meer
administratiedruk bij kunnen hebben. Zou dat rare systeem van
«aanvragen» niet juist op de schop moeten, zo vragen de leden de
Minister, in plaats van te worden gestimuleerd met «bepaalde te behalen
voordelen voor een school met een dergelijke waardering»? Zou het hele
«waarderingscircus» niet beter helemaal opgedoekt moeten worden,
vooral ook omdat, zoals de Minister zelf al aangeeft, het verschil in
leerlingpopulatie hierbij zo’n grote rol speelt en er op deze manier allerlei
bokkensprongen moeten worden gemaakt om een eerlijke vergelijking
tussen scholen mogelijk te maken?
Tot slot hebben de leden nog drie vragen met betrekking tot de correspondentie tussen de Minister enerzijds en PO-Raad en VO-raad anderzijds.
Wat vindt de Minister van de focus van de PO-Raad bij kwaliteitsverbetering op – vooral – besturen en bestuurders (via ondersteuning,
mentorschap voor beginnende bestuurders, experthulp, visitatie,
masterclasses, lerende netwerken en wat niet meer)? Hoe kijkt de Minister
aan tegen de onuitroeibare inzichten van de VO-raad dat het bij kwaliteitsverbetering van het onderwijs vooral nodig is om in te zetten op bijvoorbeeld maatwerk, differentiatie, flexibilisering examinering, voorkomen
zittenblijven, verrijkt vwo, eigentijds onderwijs (kan de Minister de leden

7

uitleggen wat dat is?), toekomstbestendigheid, innovatie en curriculumherziening; volgens de leden lang niet allemaal onomstreden issues in het
onderwijsveld? Hoe denkt de Minister over de claim van de VO-raad bij de
cao-afspraken in te hebben gezet op meer ontwikkeltijd voor leraren
(bedoeld als kwaliteitsimpuls en maatregel om de werkdruk te verminderen), terwijl dit op veel scholen alleen maar als een sigaar uit eigen
doos ervaren wordt (de beruchte vijftig uur op jaarbasis voor iedere
leraar), omdat er geen extra budget voor is vrijgemaakt en het dus uit de
reeds beschikbare tijd en middelen van scholen zelf moet komen, zo
vragen de voornoemde leden de Minister.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brief. Zij vinden het van belang dat er gericht wordt
gewerkt aan professionalisering van leraren, het onderwijsteam en de
schoolorganisatie, maar zij hechten er ook aan dat de leraren, die als
professional voor de klas staan, deze professionalisering ervaren als een
zaak van en voor henzelf. Op welke wijze gaat de Minister dit waarborgen?
Als de Minister in het kader van «gesprekken met het veld» melding
maakt van «gesprekken met ruim 70 bestuurders uit het po en vo», dan
bekruipt de leden de twijfel of dat geen eenzijdige top-downbenadering
impliceert. Kan de Minister deze twijfel wegnemen? Zij vragen of de
Minister kan toelichten hoe hij de verhouding ziet tussen ambitie,
kwaliteitscultuur en -verbetering enerzijds en de professionele ruimte van
leraren, zoals deze in het professioneel statuut moet worden vastgelegd,
anderzijds. Curriculumherziening vereist voor leraren ook de nodige
vakinhoudelijke professionalisering, maar bestuurders hebben die
noodzaak niet altijd goed in het vizier of zijn door het lerarentekort niet
goed in staat om leraren daartoe de gelegenheid te geven. Zij vragen op
welke wijze de Minister daarin wil (laten) voorzien.
II Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media

8