OPENBAAR LICHAAM

BONAIRE
Openhaar lichaam Sint Eustatius
Ciovernment Cities[houNe

Openhaur lichaam Saba

Openhaar Lichaam Bonaire
Behiutaskamoor

Powcr Streei I. The Bolton'

Fort Oraniehtraot 7

Plasa keina Wilholmina 1. Kralendijk

Id 1-599 3152552
gaLuc •statirtuov.com

'Vol +590 717 5330

Saha, Caribkch Nederland
Tol: 4-590 41h 3311/3312/3313
It CSaba5Psahagov.ill

posten are hi e 1(0 bonairc !In v,co

Aan: het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, t.a.v. minister E.D. Wiebes
het Ministerie van Financien, t.a.v. minister W.B. Hoekstra •
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, t.a.v. minister W. Koolmees
het Ministerie van Binnenlancise Zaken, Koninkrijksrelaties, t.a.v. minister R.W. Knops
cc:

De eilandsraden van Saba, Bonaire en St. Eustatius

Uw nummer (brief): 2020-154936
Ons nummer: Saba 296/2020

Uw brief van: 25 maart 2020
St. Eustatius

Bonaire

Onderwerp: Verkenning economische steunmaatregelen COVID-19 voor BES eilanden
Bijlage: geen
Saba, St. Eustatius, Bonaire 29 maart 2019

Geachte heer Wiebes, heer Hoekstra, heer Koolmees, heer Knops,
Met waardering hebben de besturen van de drie openbare lichamen Saba, Bonaire en St.
Eustatius kennisgenomen van het pakket aan maatregelen om de gevolgen van het Coronavirus
voor de economie van onze eilanden zoveel mogelijk te mitigeren. Hierbij is onder andere
aandacht voor de gevolgen van het wegvallen van inkomen bij werknemers en mogelijkheden tot
uitstel van belastingbetaling en verlening van (micro) kredieten. Dank voor alle inspanningen en
maatregelen die voor Caribisch Nederland warden genomen. We ondersteunen die van harte en
trekken samen verder op om deze crisis het hoofd te bieden.

Vagina 1 van 7

Inleiding
Het is een crisis die onze kwetsbare economieen, de bedrijven en de bevolking hard raakt. Er is
weinig tot geen financiele reserve, weerstand. In de Kamerbrief van 25 maart `Effecten corona
op Caribische delen van het Koninkrijk' staat een aantal passages waar we in de voorliggende
brief nader op ingaan:
Pagina 3: `1\laast bovengenoernde maatregelen worden vanuit het totaal hesehikbare budget voor de
noodmaatregelen extra middelen aan de openbare lichamen besehikbaar gesteld on) aanvullend vanuit het eilandelijk
beleid een bijdraee te kunnen leveret): Pagina 5: `Eilandelijke belastingen. Binnen hun mandaat kunnen de
openbare lichamen zclf maatregelen ncrnen middels de cilandclijke belastingen. Om de liquiditeit van getroffen
bedrijven in de tocristische sector niet verder to raken zal het ministerie van BZK in overleg treden met de openbare
lichamen over evenuteel tc nemen maatregelen en de budgettaire inpassing hiervan. Voor ondememers kan deze
maatregel in samenhang met het gehele pakket van maatregelen tot een financiele vcrlichting Leiden in deze
mocilijke tijden. En verder op pagina 5: `Alhankelijk van de ontwikkelingcn, zal het kahinet nict aarzelen
noodzakelijkc en passende vervolgrnaatregelen tc treffen indicn de situatie daartoe noopt'.

Voortbouwend op deze passages hebben de drie eilanden een verkenning uitgevoerd naar
mogelijke aanvullende maatregelen. Het zijn veel punten geworden en we doen het niet om te
overvragen. Maar we doen het om het brede spectrum van economische- sociale gevolgen en
mogelijke antwoorden hierop onder uw aandacht te brengen. Graag gaan we met u daarover in
gesprek.
De financiele ruimte om eilandelijke maatregelen te treffen verschilt per openbaar lichaam.
Bonaire heeft bovenop de maatregelen van het Rijk een aanzet gedaan vanuit de eigen lokale
middelen. Dat is niet mogelijk op Saba en St. Eustatius vanwege de nijpende financiele situatie.
Het lijkt logisch om economische steunmaatregelen enerzijds generiek. voor Caribisch Nederland
en daarnaast eiland specifiek in te richten.
Afrondend voor deze inleiding vragen wij Koninkrijksrelaties om deze brief zo snel mogelijk te
delen met de vaste Kamercommissie voor Koninkrijksrelaties.
Problematiek
Hierna schetsen we onze problematiek.
Tegetnoetkoming loonkosten 80%: Dit is een mooie brede regeling maar doordat inkomsten van
bedrijven naar nul zijn gereduceerd, is het voor hen praktisch oninogelijk om de resterende 20%
uit eigen middelen aan te vullen als tegelijkertijd andere vaste lasten doorlopen.
De pijler toeristne is weggevallen: Door de crisis zijn de inkomsten uit het toerisme volkomen
weggevallen. Dit gelds voor alle drie de eilanden. De Kamer van Koophandel Bonaire en de
Raad Overleg Werkgevers hebben een brief gestuurd naar uw ministeries waarin ze suggesties
doen voor een noodpakket.

2

Krimp St. Eustatius: Recent heeft de olieterminal GTI, de grootste werkgever, veel
overeenkomsten met buitenlandse contractors heeft beeindigd. Deze contractors werkten met
veel lokale subcontractors waarvan er nu ruim 100 zonder of bijna zonder werk zitten. Veel
contractors hebben het eiland verlaten waardoor supermarkten, verhuurbedrijven, restaurants,
hotels al year het uitbreken van de Corona-crisis de omzet zagen dalen met 30%. Ook staan er
veel huizen en appartementen leeg die voorheen werden verhuurd. Omdat St.Eustatius wordt
bestuurd door een regeringscommissaris en ply. regeringscommissaris is er bijzondere aandacht
vanuit BZK en de andere departementen voor het eiland. Alle reizen zijn tot nader orde
stopgezet. Vanwege de Corona-crisis is de vraag naar hotels/restaurants vanuit die kant in den
keer weggevallen. Inmiddels zijn er ook vertragingen/ is er uitstel ontstaan in de lopende
projecten; aanleg van wegen, uitbreiding haven, vernieuwing vliegveld.
De pijler medische faculteit op Saha is weggevallen: De economic van Saba kent twee pijlers
namelijk het toerisme en de medische school. Meer dan twee-derde van de studenten is
vertrokken. Hierdoor lopen veel inwoners huurinkomsten mis. Opschorten van hypotheekschuld
helpt slechts deels, de renteverplichtingen lopen door en hebben daardoor een cumulerend effect
op de schuld. Ook hebben de overheidsbedrijven voor elektriciteit (SEC) en telecommunicatie
(Satel) nu nog minder aansluitingen. Studenten zijn weg, hotels semen geen stroom meer af.
Hierdoor worden de vaste lasten over een nog kleinere doelgroep berekend waardoor de prijs per
aansluiting omhoog gaat.
Impact is bedriffsleven breed: De ondernemers die getroffen worden zijn vooral te vinden in de
toerisme gerelateerde blanche zoals hotels, cottage-verhuur, cafes, restaurants, taxi's, auto- en
scooter verhuurbedrijven, duik- en stfscholen, winkels, op Saba ook de vissers die leveren aan
de toerisme-industrie op Sint Maarten en bedrijven die afhankelijk zijn van het personenvervoer
door de lucht en over het water. Maar ook de toerisme gerelateerde bedrijven zoals supermarkets
lopen inkomsten
Bedrijven op Saba en St. Eustatius waren al financieel kwetsbaar: Na de orkanen Irma en Maria
zijn door het Rijk maatregelen getroffen oin het omzetverlies van bedrijven in de toeristensector
te compenseren. Dit gaf tevens inzicht in de winst- en verlies-cijfers van de betrokken bedrijven.
Het bleek overduidelijk dat er in doze sector sprake is van geen of slechts hele marginate
winstgevenclheid. De bedrijfjes kunnen een nieuwe financiele klap niet opvangen. Ze kwamen
eindelijk uit de post orkaan periode en hebben geen reserves kunnen opbouwen.
Onze eilanden kennel? al 'high costs of living' en 'high costs of doing business': We weten door
verschillende onderzoeken dat het zakendoen en levensonderhoud op de eilanden duur is, op
Saba het duurst. Vaste lasten als elektriciteit en telecommunicatie zijn hoog.
Armoede.val mensen die buiten de SZW regeling vallen: Ondanks de huiclige SZW regeling
voorzien we dat veel mensen, die al kwetsbaar waren, in een armoedeval komen. Bijvoorbeeld
ouderen en mensen die afhankelijk zijn familieleden qua inkomsten en zo zijn er meer. Op onze
eilanden leven bijvoorbeeld veel mensen van dagloon tot dagloon. In het gunstigste geval met
3

een 0-uren contract, maar een deel krijgt geld in het handje zonder enig contract. Zij vallen niet
onder de 80% loondoorbetalingsregeling van SZW. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat
er een grote groep kwetsbaar is op de eilanden (ook zie Regioplan). Voor hen vallen inkomsten
weg en kosten van het levensonderhoucl lopen door. Het is niet de vraag of, maar hoe snel ze in
een armoedeval komen.
Kivetsbare jinanciele situcttie openbare lichamen Saba en St. Eustatius: Het is al 'anger bekend
dat deze twee openbare lichamen financieel kwetsbaar is. Er is onvoldoende ruimte om zelf
financieel- economische en sociale maatregelen te treffen. Dit is tinders voor het openbaar
lichaam Bonaire waar die ruimte er wel is. Hier worden aanvullende maatregelen bovenop het
Rijksbeleid genomen.

Verkenning
Hierna volgt onze verkenning.
1. Economische stimulans: Bij het openbaar lichaam Bonaire (OLB) zijn maatregelen
getroffen om de economische bedrijvigheid op het eiland aan de gang te houden.
Verkenning: Wij zouden het toejuichen als de ministeries de uitvoering van reeds
geplande projecten naar voren halen, zoals ook het OLB doet. Dat gelds ook voor het
besluit van het OLB om zo veel mogelijk lokaal in te kopen. Dat verdient navolging door
de RCN en andere overheidsdiensten.
2. Vaste lasten van bedrijven: Het is goed dat er uitstel van betaling is voor bepaalde vaste
lasten. Het probleem is dat kosten van hypotheek, krediet in bedrijfsleven, elektriciteit en
telecom erg hoog zijn en dat er later in het jaar alsnog betaalcl moet worden terwijl er nog
steeds geen inkomsten worden gegenereerd.
Verkenning: Is het mogelijk dat EZK en Financien aanvullend op uitstel van betaling, de
ondernemers echt lucht kunne❑ bieden door de eerste x maanden deze lasten te
compenseren?
3. Elektric:iteit en telecom: De (vaste) tarieven voor elektriciteit en telecom zijn in ieder
geval op Saba en St. Eustatius relatief hoog mede doordat de afschrijvingslasten in het
tarief worden berekend en doordat er weinig aansluitingen zijn. We kunnen nu (tijdelijk)
in den klap lets doen aan de 'loge kosten van het levensonderhoud wanneer EZK en
Financien garant staan voor de afschrijvingslasten van overheidsbedrijven zoals SEC,
Eutel (elektriciteit) en Satel (telecom). Die kunnen dan uit de tariefberekening gehaald
worden waardoor de kosten omlaaggaan (met instandhouding van de subsidies).
.Verkenning: Kunnen EZK en Financier' (tijdelijk) garant staan voor de
afschrijvingslasten van de overheidsbedrijven voor elektriciteit en telecommunicatie
waardoor (tijdelijk) de energie en telecomtarieven omlaaggaan? Het vaste tarief (grootste
kostenpost van de rekening) per aansluiting gnat nu namelijk nog meer omhoog. Dat
komt doordat studenten weg zijn en hotels zijn gesloten. Hierdoor is het aantal actieve
aansluitingen verder gedaald terwijI de vaste lasten voor SEC en Satel ongewijzigd zijn.

4

4. Omzetverlies bedrijven en wegvallen huurinkomsten als gevolg van vertrek medische
studenten/contractors: Na de orkanen Irma en Maria hebben EZK/RVO en Financien
samen met het openbaar lichaam Saba en de Kamer van Koophandel een
compensatiefonds ingericht en uitgevoerd die omzetverlies compenseerde. Dit heeft goed
gewerkt. Meer dan twee clerde van de medische faculteit is van Saba vertrokken, zeer
waarschijnlijk starten de studenten niet het nieuwe semester in mei. Contractors zijn
vertrokken van St. Eustatius.
Verkenning: Kunnen EZK en Financien een 'BES compensatiefonds
omzetverlies/gederfde huurinkomsten (medische faculteit/contractors)' inrichten?
Hiermee kunnen toerisme branche gerelateerde beclrijven zoals hotels, duikscholen,
restaurants, vissers (die nu niets meer leveren aan Sint Maarten) geholpen warden. En dit
keer ook diegenen die appartementen verhuren aan de medische studenten/contractors.
5. Impuls marketing: Irma en Maria leerden ons hoe moeilijk het is om Saba onder de
aandacht te brengen bij een traag op gang komende toerismestroom. We weten dat
COVID-19 een grotere impact zal hebben omdat dit, in tegenstelling tot gdsoleerde
orkaanschade, een wereldwijde ramp betreft. Nu, dik 2 jaar na de orkanen, zien we chit
toeristen weer de weg naar Saba en St. Eustatius hebben gevonden. Het kost veel tijd,
geld en inspanningen. Een multi-channel approach en fysiek aanwezig zijn op beurzen is
cruciaal. Dit is voor ons alle Brie van groot being, ook voor het grotere Bonaire. Maar
extra voor Saba en St. Eustatius waar er geen financiele middelen zijn om een dergelijke
impuls te geven.
Verkenning: Kan EZK een `stimuleringsfonds toerisme marketing' in het leven roepen?
6. Toerisme komt traag op gang: Voor een eiland als Bonaire dat grotendeels afhankelijk is
van toerisme zal het naijleffect van de Coronacrisis substantieel langer duren. Na het
opheffen van reisbeperkingen kan het zeker 6 maanden duren alvorens weer een
bezettingsgraad van boven de 50% mag worden verwacht.
Verkenning: Verzoek aan het Kabinet is om de steunmaatregelen niet te snel of te
bouwen. De economieen van Caribisch Nederland zijn niet veerkrachtig en het toerisme
komt traag op gang.
7. Gereduceerd tarief connectiviteit Saba/St. Eustatius en Sint Maarten. Het doel is om
straks het toerisme van/via Sint Maarten naar Saba/St. Eustatius weer op gang te helper.
Ook om het vervoer van inwoners van Saba/St/Eustatius naar Sint Maarten beter te
faciliteren met betaalbare ticketprijzen (nu $ 230 voor Saba -St. Maarten retour van 2 x
12 minuten). Het is een reeds langlopende discussie. Op Saba is tijdens de renovatie van
de landingsbaan goede ervaring opgedaan met gereduceerd bootvervoer tussen Saba en
Sint Maarten.
Verkenning: Kunnen EZK, SZW, lenW gezamenlijk een financiele bijdrage leveren aan
betaalbaar zee- en luchtvervoer Saba/Statia -Sint Maarten'? Dit kan in pilot vorm
voor de duur van x jaar periode.
8. Armoedebestrijding: SZW heeft al een welkome, brede regeling aangekondigd waarbij
80% loondoorbetaling kan plaatsvinden en 80% van het minimumloon voor bepaalde
doelgroepen zoals ZZP-ers. We voorzien echter dat ondanks de SZW regelingen, er een
toename van armoedeproblematiek plaatsvindt. Dat geldt voor diegenen die buiten de
5

regelingen vallen zoals dagloners zonder formed arbeidscontract, ouderen die afhankelijk
zijn van de inkomsten van familieleden (die het nu zwaar hebben) en anderen. We m.aken
ons ook zorgen om hen die straks 80% van het minimumloon krijgen, zoals ZZP-ers. Het
is een brede en diverse doelgroep waar het risico van een armoedeval erg groot is.
Armoedebestrijcling is al een speerpunt van SZW en heeft nu extra aandacht nodig.
Verkenning: Kan SZW een bijdrage Intensivering armoedebestrijding' in het leven
roepen voor de openbare lichamen waarmee het speerpunt armoedebestrijding de extra
aandacht krijgt die nu nodig is. Een bijdrage waarmee cle openbare lichamen mensen
bijvoorbeeld praktisch kunnen ondersteunen met voedselvouchers, het tijdelijk
overnemen van vaste lasten etc. Maar we kunnen clan ook andere maatregelen treffen
voor diegenen die simpelweg niet rondkomen, onder andere omdat dat met 80% van het
minimumloon niet lukt. Met een dergelijke bijdrage ontstaat bij ons de broodnodige extra
financiele slagkracht voor armoeclebestrijding.

Tot slot
We beseffen dat het veel punter zijn. Onze opzet is om de volledige reikwijdte to schetsen zodat
we met elkaar hicrover in gesprek kunnen. Het is een bijzondere periode voor de gehele wereld,
voor het Koninkrijk, voor de inwoners en bedrijven in Caribisch Nederland. Er is urgentie voor
vervolgstappen door cle kwetsbaarheid van onze kleinschalige economieen. Snelheid in samen
denken en doen is hierbij van belang.
We zien dat Caribisch Nederland goed op de agenda staat, dat merken we aan de maatregelen die
al getroffen worden. Noginaals dank daarvoor, u heeft onze steun. Daarbij helpen zeker ook de
soepele relaties tussen de werkvloeren van Den Haag en de eilanden. Dit alles geeft vertrouwen
voor het vervolg.
Voor vragen en nadere informatie zijn beschikbaar: tim.muller@sabagov.nl,
debbv.rauwers@bonairegov.n1 en Malvern Dijkshoorn wnd.islandsec@statiaeov.com.
Wij wensen u veel wijsheid en sterkte in deze ook in bestuurlijk opzicht ongekende tijden.

6