Eerste, voorlopige lijst maatregelen stoppersregeling
Actieplan Ammoniak Veehouderij
Rijk-IPO-VNG-werkgroep Actieplan Ammoniak Veehouderij, 2 februari 2012

Toelichting:
−

−

−

−

−
−

−

−

De lijst is een eerste, voorlopige lijst, in die zin dat zij een vooruitblik geeft van de in
de Regeling ammoniak en veehouderij (Rav) op te nemen lijst van maatregelen voor
de stoppersregeling van het Actieplan Ammoniak Veehouderij.
De opsomming betreft maatregelen waaraan, naar het oordeel van geraadpleegde
veehouderijdeskundigen, op basis van de nu beschikbare kennis, een zekere
ammoniakemissiereductie kan worden toegeschreven.
Door het bedrijfsleven kunnen nieuwe maatregelen ter beoordeling worden
voorgelegd. Wanneer deze positief zijn beoordeeld door deskundigen, zullen die aan
de lijst worden toegevoegd.
De lijst dient ter informatie voor gemeenten en ter ondersteuning van de
besluitvorming van veehouders die zich oriënteren op de maatregelen die zij op
grond van de stoppersregeling overwegen te gaan nemen.
In de lijst worden de maatregelen kort omschreven. In de loop van 2012 zullen op
de website van Infomil meer uitgebreide omschrijvingen worden gepubliceerd.
Aangezien de emissiereductiepercentages zijn gebaseerd op de inschatting van
deskundigen en er slechts beperkte eisen worden gesteld aan de borging van de
maatregelen zijn de in de tabel opgenomen reductiepercentages afgerond op een
veelvoud van 5%.
Maatregelen waarvan naar het oordeel van deskundigen de afgeronde
emissiereductiepercentage lager dan 10% bleek te zijn, zijn niet in de lijst
opgenomen.
Bij de controle door het bevoegd gezag moet op eenduidige wijze kunnen worden
vastgesteld dat de maatregelen correct worden uitgevoerd. Hiertoe moeten:
o voer- en managementmaatregelen zodanig worden uitgevoerd dat op de
veehouderij achteraf op administratieve wijze kan worden vastgesteld of de
maatregel correct is uitgevoerd.
o voermaatregelen door de voerfabrikant bij de aanmaak van het veevoer zijn
uitgevoerd.
o maatregelen die het gebruik van een technische voorziening betreffen, zodanig
zijn uitgevoerd dat bij controle kan worden vastgesteld of de technische
voorziening is aangebracht en deze correct heeft gefunctioneerd.

− Sommige maatregelen kunnen gecombineerd worden toegepast, bijvoorbeeld
voermaatregelen en technische stalaanpassingen. In de meeste gevallen zal dit een
emissiereductie opleveren die overeenkomt met de combinatie van de twee aparte
reductiepercentages. Twee maatregelen die bijvoorbeeld elk 50% reductie geven,
leveren dan gecombineerd 75% op. In de loop van 2012 zal hierover meer
gedetailleerde informatie bekendgemaakt worden.

Overzicht per diercategorie:
Categorie vleesvarkens
Omschrijving maatregel

Emissiereductie (%)

Veevoer met verlaagd eiwitgehalte (-15 g/kg)

15

Veevoer met verlaagd eiwitgehalte (-30 g/kg)

30

Veevoer waaraan 1% benzoëzuur is toegevoegd

15

Veevoer waaraan 1% benzoëzuur is toegevoegd & toepassen
balansballen

40

Aanbrengen stankslot bij volledige onderkeldering

15

Aanbrengen schuine plaat in mestkanaal

40

Verdunnen mest met water

45

De maatregel betreft het toepassen van veevoer waarvan het eiwitgehalte
is verlaagd met 15 g/kg ten opzichte van het standaardvoer
(referentieniveau 160 g/kg). De verlaging in ammoniakemissie wordt
enerzijds bereikt door een verlaagd ammoniumgehalte van de mengmest
en anderzijds door een verlaagde pH van de mengmest.

De maatregel betreft het toepassen van veevoer waarvan het eiwitgehalte
is verlaagd met 30 g/kg ten opzichte van het standaardvoer
(referentieniveau 160 g/kg). De verlaging in ammoniakemissie wordt
enerzijds bereikt door een verlaagd ammoniumgehalte van de mengmest
en anderzijds door een verlaagde pH van de mengmest.

De maatregel betreft toepassen van veevoer waaraan 1% benzoëzuur is
toegevoegd. Benzoëzuur geeft een verzuring van de urine en daarmee van
de mengmest, waardoor ammoniak minder snel vervluchtigt. Aan
vleesvarkensvoer mag maximaal 1% benzoëzuur worden toegevoegd.

De maatregel betreft het combineren van het toevoegen van benzoëzuur
en het toepassen van balansballen. De toepassing van balansballen vindt
plaats overeenkomstig de beschrijving in de Rav.

Veel stallen zijn volledig onderkelderd. Als het volledig oppervlak van de
mest aan de lucht wordt blootgesteld geeft dit een groot emitterend
oppervlak en daarmee een hoge ammoniakemissie. Door deze maatregel
wordt voorkomen dat de mest onder de dichte vloer in direct contact staat
met de stallucht, waardoor het emitterend oppervlak en daarmee de
ammoniakemissie afnemen.

De maatregel dient om het maximaal emitterend mestoppervlak te
verkleinen tot 0,27 m2/dierplaats of minder. Deze maatregel is in
combinatie met een rioleringssysteem opgenomen in de Rav. Als
stoppersmaatregel mag de mest mag ook op een andere manier worden
afgelaten.
Hierbij moet na het aflaten van de mest de mestkelder halfvol met water
worden gezet. Het daarvoor ingezette waterverbruik dient minimaal 1 m3
per dierplaats per jaar te bedragen en het drogestofgehalte van de mest
mag niet hoger zijn dan 7,0%.
Het water en de mest moeten in het mestkanaal opgeslagen worden. Als de
mestkelder vol is, moet deze in één keer volledig leeg gemaakt worden,
waarna de kelder opnieuw halfvol met water wordt gezet (>1 m3 water/jr
per vleesvarken).

Deze maatregel is in combinatie met een rioleringssysteem opgenomen in
de Rav. Als stoppersmaatregel mag de mest mag ook op een andere manier
worden afgelaten.

Koelen inkomende lucht + beperken ventilatiecapaciteit

15

Driekantrooster

10

Aanzuren mest tot pH<6

70

De maatregel betreft het koelen van de inkomende lucht, zodanig dat een
gemiddelde staltemperatuur van 21 naar 19 oC wordt teruggebracht. In
combinatie hiermee wordt de maximale ventilatiecapaciteit teruggebracht
van 70 m3/uur naar 40 m3/uur per vleesvarkenplaats. Het gemiddelde
ventilatiedebiet neemt daardoor af van gemiddeld 27 naar 22 m3/uur per
vleesvarkenplaats hetgeen een verlaging van de ammoniakemissie per
vleesvarkenplaats tot gevolg heeft.
De maatregel betreft het toepassen van driekantroosters in de stallen. Uit
onderzoek blijkt dat metalen driekantroosters de ammoniakemissie
reduceren ten opzichte van standaard betonnen roosters.
Een aanzuursysteem met zwavelzuur wordt op de markt gebracht door
Infarm onder de naam Infarm NH4+ systeem. Het principe van dit systeem
is dat de ammoniak in de mengmest wordt gebonden door de zuurgraad
van de mengmest te verlagen tot 6,0 of lager. Dit wordt bereikt door
toevoeging van zwavelzuur aan de mest in een tussenopslagtank buiten de
stal (dus niet rechtstreeks in de opslag). Regelmatig wordt de verse mest in
de stal weggespoeld met de aangezuurde mest en wordt een laagje
aangezuurde mest in de mestkelder gezet om de verse mest in op te
vangen.

Categorie zeugen
Omschrijving maatregel

Emissiereductie (%)

Veevoer met verlaagd eiwitgehalte (-10 g/kg)
Zie vleesvarkens

10

Veevoer met verlaagd eiwitgehalte (-20 g/kg)
Zie vleesvarkens

20

Veevoer waaraan 100 g/kg niet-zetmeel koolhydraten (NSP) zijn
toegevoegd

10

Aanbrengen schuine plaat in mestkanaal
Zie vleesvarkens

20

Verdunnen mest met water
Zie vleesvarkens

45

Koelen inkomende lucht + beperken ventilatiecapaciteit
Zie vleesvarkens

10

Aanzuren mest tot pH<6
Zie vleesvarkens

70

De maatregel betreft het toepassen van veevoer waaraan 100g/kg (extra)
fermenteerbare koolhydraten ofwel niet-zetmeel koolhydraten (NSP) zijn
toegevoegd. Zij verlaagt de ammoniakemissie op twee manieren:
de N-uitscheiding via de urine verschuift naar uitscheiding via de feces;
−
de zuurgraad van de mengmest wordt lager door een toename van het
−
gehalte aan vluchtige vetzuren.
Voor guste en dragende zeugen heeft de maatregel een gunstige invloed op
het welzijn. De maatregel wordt niet geschikt geacht voor snel groeiende
dieren (biggen, vleesvarkens) of dieren die moeilijk voldoende energie
kunnen opnemen (zogende zeugen).

Categorie biggen
Omschrijving maatregel

Emissiereductie (%)

Veevoer met verlaagd eiwitgehalte (-10 g/kg)
Zie vleesvarkens

10

Veevoer met verlaagd eiwitgehalte (-20 g/kg)
Zie vleesvarkens

20

Veevoer waaraan 0,5% benzoëzuur is toegevoegd & toepassen
balansballen
Zie vleesvarkens

10

Aanbrengen schuine plaat in mestkanaal
Zie vleesvarkens

40

Verdunnen mest met water
Zie vleesvarkens

45

Koelen inkomende lucht + beperken ventilatiecapaciteit
Zie vleesvarkens

10

Aanzuren mest tot pH<6
Zie vleesvarkens

70

Categorie leghennen en (groot)ouderdieren leghennen
Omschrijving maatregel
Emissiereductie (%)
Veevoer met verlaagd eiwitgehalte + aanvulling vrije aminozuren
10
De maatregel betreft het toepassen van veevoer waarvan het (ruw)
eiwitgehalte ten opzichte van de huidige standaard met minimaal 1,5
procentpunten is verlaagd. Om tegenvallende technische resultaten te
voorkomen is aanvulling nodig in de vorm van vrije aminozuren.
Het standaard ruw eiwitgehalte in leghennenvoer is afhankelijk van de
leeftijd en varieert van 21,0 naar 17,5%.
Veevoer met verlaagd eiwitgehalte + CaSO4-zeoliet

40

Verfijning fasevoeding (groter aantal voerfasen)

10

De maatregel betreft het toepassen van veevoer waarvan het (ruw)
eiwitgehalte ten opzichte van de huidige standaard met minimaal 1,7
procentpunten is verlaagd in combinatie met het toevoegen van 6,9%
CaSO4-zeoliet.
Het standaard ruw eiwitgehalte in leghennenvoer is afhankelijk van de
leeftijd en varieert van 21,0 naar 17,5%.

De maatregel betreft het toepassen van minimaal 6 voerfasen tijdens de
legperiode op basis van verteerbaar lysinegehalte. Dit leidt tot een betere
eiwitefficiëntie en daarmee geringere ammoniakverliezen.

Categorie (groot)ouderdieren van vleeskuikens
Omschrijving maatregel
Emissiereductie (%)
Veevoer met verlaagd eiwitgehalte + aanvulling vrije aminozuren
10
De maatregel betreft het toepassen van veevoer waarvan het (ruw) eiwitgehalte
ten opzichte van de huidige standaard met minimaal 2 procentpunten is
verlaagd. Om tegenvallende technische resultaten te voorkomen is

aanvulling nodig in de vorm van vrije aminozuren.

Het standaard ruw eiwitgehalte in voer voor vleeskuikenouderdieren is
(afhankelijk van de leeftijd) 14,5 - 15%.
Verfijning fasevoeding (groter aantal voerfasen)
Zie leghennen

10

Categorie vleeskuikens
Omschrijving maatregel
Veevoer met verlaagd eiwitgehalte + aanvulling vrije aminozuren

De maatregel betreft het toepassen van veevoer waarvan het (ruw) eiwitgehalte
ten opzichte van de huidige standaard met minimaal 2 procentpunten is
verlaagd. Om tegenvallende technische resultaten te voorkomen is

Emissiereductie (%)
25

aanvulling nodig in de vorm van vrije aminozuren.

Het standaard ruw eiwitgehalte in vleeskuikenvoer is afhankelijk van de leeftijd
en varieert van 22 naar 19%.
Verfijning fasevoeding (meer voerfasen)

20

Bijvoeren hele tarwe
De maatregel betreft het bijvoeren met hele tarwe, waarbij het aandeel tarwe
wordt bepaald door de eiwitgift af te stemmen op de behoefte. De behoefte is
afhankelijk van de op het bedrijf gerealiseerde groei en de mestconsistentie.
Mogelijk is compensatie nodig in de vorm van vrije aminozuren voor
tegenvallende technische resultaten.

15

Toepasssen snijmaissilage als strooisel
De maatregel betreft het toepassen van snijmaissilage in plaats van houtkrullen
als strooiselmateriaal. Bij aanvang van ieder ronde wordt de snijmaissilage door
nieuwe vervangen. De snijmaissilage moet vooraf zijn gedroogd. Door de
aanzurende werking van de silage wordt de emissie van ammoniak beperkt.

40

De maatregel betreft het toepassen van minimaal 6 voerfasen tijdens de
groeiperiode op basis van verteerbaar lysinegehalte. Dit leidt tot een betere
eiwitefficiëntie en daarmee geringere ammoniakverliezen.