2024D00503

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en
opmerkingen voor te leggen aan de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over onder meer de Geannoteerde agenda
voor de Informele Raad Buitenlandse Zaken Handel van 22 en 23 januari
2024 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2796).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Thijssen
De griffier van de commissie,
Meijers

nds-tk-2024D00503

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inbreng PVV-fractie
Inbreng GroenLinks-PvdA-fractie
Inbreng VVD-fractie
Inbreng BBB-fractie
Inbreng SGP-fractie
II. Antwoord / Reactie van de Minister
III. Volledige agenda
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inbreng leden van de PVV-fractie
Inzet landbouw, visserij en voedselzekerheid
De leden van de PVV-fractie maken zich ernstige zorgen over de Nederlandse en Europese inzet bij de WTO MC13 op het gebied van landbouw,
visserij en voedselzekerheid. Deze twee sectoren spelen een grote rol in
de voedselzekerheid en staan in de EU en in Nederland al jaren door
verschillende redenen, waaronder stikstof, zwaar onder druk. Een verdere
liberalisering van de wereldmarkt voor deze sectoren in het kader van een
gelijk speelveld kan nog meer nadelige gevolgen hebben voor deze
sectoren.
Het vergroten van een gelijk speelveld op het gebied van landbouw en
visserij leidt regelmatig tot oneerlijke concurrentie voor Nederlandse en
Europese producenten vanwege de strenge milieu- en duurzaamheidsdoelstellingen van de EU. Wat de leden van de PVV-fractie willen, is geen
uitruil van de belangen van de landbouw en visserij, ten gunste van de
industrie of dienstensector. De leden van de PVV-fractie willen dat deze
belangen van de sectoren worden beschermd. De kritiek van andere
landen op de EU, dat handelsmechanismes op gebied van ontbossing,
klimaat, mensenrechten en dwangarbeid leiden tot een vorm protectionisme kunnen deze leden delen. Deze links ideologische stellingname van
de EU op deze gebieden leidt tot inmengingen in de soevereiniteit van
andere landen en leidt niet tot een gelijkwaardige handelsrelatie, waar de
belangen van ieder land worden gerespecteerd.
Dit roept de volgende vragen op:
De leden van de PVV-fractie zien graag een reflectie van de Minister op de
bovengenoemde zorgen en punten.
Welke visie heeft de Europese Commissie op het vergroten van de
economische levensvatbaarheid van de visserij en landbouw in relatie tot
de bedreigingen van de Europese en Nederlandse voedselzekerheid mede
veroorzaakt door EU-richtlijnen?
Wat voor impact heeft een verdere liberalisering van de visserij op de
strategische afhankelijkheden van Nederland?
Op welke manier zorgt Nederland ervoor dat de Nederlandse belangen
inzake visserij, landbouw en e-commerce worden beschermd tijdens de
WTO-onderhandelingen?
In hoeverre draagt de deelname van Nederland aan de WTO MC13 bij aan
het behouden van de nationale regelgevingsautonomie in handelszaken?
Hoe kan Nederland ervoor zorgen dat de inzet van de Europese
Commissie op de WTO MC13 meer op de economische levensvatbaarheid
van de Nederlandse landbouwsector en visserij komt te liggen?
Hoe waarborgt Nederland zijn soevereiniteit en de Nederlandse belangen
in de context van de WTO-hervormingen, gezien de invloed van grotere
economieën?

2

Inzet WTO-moratorium op e-commerce
De leden van de PVV-fractie zien dat de verlenging van het
WTO-moratorium op e-commerce Nederlandse bedrijven aanzienlijke
voordelen biedt. Het stimuleert digitale handel door tariefbarrières te
verwijderen, wat innovatie en digitalisering bevordert. Dit leidt tot
kostenbesparingen, vooral voor kleine en middelgrote ondernemingen
(KMO’s) en startups, en versterkt hun internationale concurrentievermogen. Tegelijkertijd ondersteunt het een stabiele, groeiende wereldwijde
digitale economie, wat zowel bedrijven als consumenten ten goede komt
door toegenomen markttoegang. De leden van de PVV-fractie maken zich
wel zorgen over de bescherming van de intellectuele eigendommen van
Nederlandse bedrijven en de privacy van onze burgers. Daarover de
volgende vragen:
Op welke manier kan de verlenging van het moratorium een impact
hebben op Nederlandse kleine en middelgrote ondernemingen, vooral
met betrekking tot hun digitale innovatie en exportconcurrentievermogen?
Hoe oordeelt de Minister over de behandeling van schendingsklachten
van de WTO op het gebied van intellectueel eigendom van het Nederlandse bedrijfsleven en het midden- en klein bedrijf (MKB) in het
bijzonder?
In hoeverre zou een beëindiging van het moratorium de kosten van
internationale handel verhogen en daarmee de toegankelijkheid en
betaalbaarheid van digitale diensten voor Nederlandse consumenten
beïnvloeden?
Welke risico’s op het gebied van privacy en overheidstoezicht zou een
verlenging van het moratorium kunnen meebrengen voor de Nederlandse
burgers, met name in relatie tot grensoverschrijdende digitale datastromen?
Hoe zou het besluit om digitale tarieven op te leggen de recente overeenkomst over een wereldwijde minimumbelasting op digitale diensten
beïnvloeden, en welke gevolgen zou dit kunnen hebben voor de mondiale
handelsdynamiek?
Hoe beïnvloedt het moratorium de flexibiliteit van Nederland om de
handel in diensten te liberaliseren en hun eigen tempo te bepalen in de
groeiende digitale economie?
Inzet Open Strategische Autonomie (OSA)
De leden van de PVV-fractie zijn bezorgd over de overdracht van Nederlandse soevereiniteit naar de EU. De Open Strategische Autonomie (OSA),
gericht op het vergroten van de EU-autonomie in cruciale beleidsdomeinen, kan worden gezien als een verdere integratie en afhankelijkheid
binnen de EU, wat de nationale soevereiniteit en zelfbeschikking van
Nederland ondermijnt. Het concept is uiterst dynamisch en volledig
afhankelijk van de geopolitieke ontwikkelingen.
Dit geeft de Europese Commissie volgens de leden van de PVV-fractie een
veel te grote vrijbrief om naar eigen inzicht deze open strategische
autonomie te definiëren, interpreteren en vervolgens daarop te acteren.
De leden van de PVV-fractie vinden dit een zeer onwenselijke ontwikkeling. Dit roept vragen op over de balans tussen Europese samenwerking
en nationale autonomie. In het trade-tool box zitten zelfs een aantal
instrumenten op het gebied van de Green Deal en klimaatverandering die
ideologisch zijn ingegeven en haaks staan op het bevorderen van
buitenlandse handel.

3

De leden van de PVV-fractie ziet graag een reflectie van de Minister op de
bovengenoemde zorgen en punten.
Hoe kan de Minister ervoor zorgen dat de open strategische autonomie
niet leidt tot overmatige afhankelijkheid van EU-besluitvorming?
Op welke wijze kan de Minister de Nederlandse belanden beschermen bij
het nastreven van OSA in relatie tot EU-handelspartners?
Welke maatregelen neemt de Minister om Nederlandse belangen te
beschermen in het kader van de EU’s trade toolbox, met name in verband
met het anti-dwang instrument?
Bilaterale handelsakkoorden
Hoe verzekert Nederland zich ervan dat bilaterale handelsakkoorden, zoals
met Mercosur-landen, de Nederlandse soevereiniteit respecteren en
bevorderen?
Overige
Hoe garandeert Nederland dat de nieuwe bepalingen over grensoverschrijdende datastromen tussen de EU en Japan de digitale soevereiniteit
van Nederland niet ondermijnen?
In hoeverre is er ruimte voor Nederland om nationale belangen te
beschermen binnen de kaders van dit protocol voor digitale handel met
Japan?
Hoe waarborgt Nederland en de EU de bescherming van de privacy en
gegevens van zijn burgers in de overeenkomst voor digitale handel met
Japan, vooral met betrekking tot grensoverschrijdende datastromen?
Op welke manier verzekert de Nederlandse regering dat de rechten van
Nederlandse burgers op het gebied van gegevensverwijdering en
gegevensbeheer gerespecteerd worden in de digitale handelsafspraken
met Japan?
Wat voor juridische mogelijkheden heeft een Nederlandse burger,
wanneer hij constateert, dat zijn gegevens worden misbruikt in Japan?
Hoe beoordeelt Nederland de impact van de toetreding van Tuvalu tot het
interim-Economisch Partnerschapsakkoord op de Nederlandse handelsbelangen en soevereiniteit?
Welke maatregelen neemt Nederland om te verzekeren dat de uitbreiding
van het iEPA met de landen in de Stille Oceaan de nationale belangen en
soevereiniteit niet aantast?
In welke mate behoudt Nederland zijn besluitvormingsvrijheid binnen
deze internationale handelsakkoorden, en hoe worden Nederlandse
normen en waarden hierin gewaarborgd?
Inbreng leden van de GroenLinks-PvdA-fractie
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben met belangstelling
kennisgenomen van de agenda van de informele Raad Buitenlandse
Zaken Handel. Ze hebben hier nog enkele vragen en opmerkingen bij.
Handelsakkoorden
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie lezen dat er tijdens de Raad
onder andere gesproken zal worden over het Mercosur-verdrag, waar het
kabinet nog geen positie over heeft bepaald. Hoe kijkt het kabinet naar de
recente politieke ontwikkelingen in Argentinië in relatie tot de toekomst
van het Mercosur-verdrag? Leven er wat de Minister betreft zorgen over
de duurzaamheidsstandaarden in dit verdrag nu de nieuwe president het
Ministerie van Milieu en Duurzame Ontwikkeling heeft afgeschaft? Zo ja,

4

waarom, zo nee, waarom niet? Is de Minister bereid om zorgen over de
duurzaamheidsstandaarden aan de orde te stellen tijdens de aankomende
Raad?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie lezen in de geannoteerde
agenda niet of er verder wordt gesproken over de consequenties van de
uitkomsten van de COP28 op Europees handelsbeleid. Wordt hier tijdens
de Raad over gesproken? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waar wordt over
gesproken en wat is de lijn van Nederland hierin? Tijdens de COP28 is het
begin van het einde voor fossiele brandstoffen ingeleid. De leden van de
GroenLinks-PvdA-fractie brengen in herinnering dat Nederland zichzelf op
de klimaattop van 2022 al een concreet doel had gesteld, namelijk het
stoppen van verlenen van exportsteun aan fossiele projecten. Deze leden
vragen de Minister nader in te gaan op de stand van zaken van het E3F
initiatief.
Inbreng leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de informele Raad Buitenlandse Zaken
Handel d.d. 10 januari en van het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken
Handel d.d. 30 november. Zij bedanken de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking voor de toezending hiervan. De
leden van de VVD-fractie hebben nog enkele vragen over de geannoteerde
agenda en het verslag.
In de geannoteerde agenda lezen de leden van de VVD-fractie dat er in het
kader van de voorbereiding op de dertiende Ministeriële Conferentie van
de WTO (MC13) onder andere gesproken gaat worden over de voortgang
van de hervorming van het geschillenbeslechtingssysteem. De leden van
de VVD-fractie hechten veel waarde aan een goed werkend geschillenbeslechtingssysteem aangezien dit essentieel is voor het vertrouwen van
bedrijven en investeerders en steunen dan ook de inzet van het kabinet in
deze. Dit is echter reeds een langlopende discussie en daarom zouden de
leden de Minister willen vragen iets nader in te gaan op de huidige stand
van zaken. Wat is de verwachting van de Minister met betrekking tot de
voortgang op dit punt? Wat zijn de belangrijkste knelpunten en hoe duidt
de Minister de positie van de Verenigde Staten? Daarnaast hebben de
leden van de VVD-fractie ook enkele vragen over het werkprogramma ten
aanzien van industriële subsidies. Wanneer verwacht de Minister dat dit
werkprogramma wordt vastgesteld en wordt dit gedeeld met de Kamer?
Kan de Minister voorts nader toelichten op welke wijze dit werkprogramma van invloed is op Nederlandse bedrijven, de industriële sector en
hun concurrentiepositie? Op welke wijze worden zij betrokken bij de
standpuntbepaling en hoe worden hun belangen geborgd in de Nederlandse en EU positie?
In het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken Handel lezen de leden van
de VVD-fractie dat de Europese Unie mogelijkheden ziet tot een vervolgakkoord op visserijsubsidies. De leden van de VVD-fractie merken op dat de
visserijsector voor Nederland van groot belang is en de sector de
afgelopen jaren geconfronteerd is met veel nieuwe regelgeving en
verplichtingen. Zij hechten er aan dat de visserijsector in Nederland de
ruimte heeft en houdt. Op welke wijze worden hun belangen in deze
besprekingen geborgd? Zijn er ontwikkelingen in de onderhandelingen die
mogelijk negatieve gevolgen hebben voor de Nederlandse visserijsector?
Zo ja, om welke negatieve gevolgen gaat het hier en wat doet de Minister
om dit te mitigeren?

5

In de geannoteerde agenda lezen de leden van de VVD-fractie ook dat het
maatschappelijk middenveld via het Breed Handelsberaad is uitgenodigd
om deel te nemen aan de dertiende Ministeriële Conferentie van de WTO
(MC13). Kan de Minister aangeven of er door de diverse belangengroepen
uit het maatschappelijk middenveld ook bevestigend is gereageerd op
deze uitnodiging aangezien het voor Nederland van belang is dat hun
belangen worden betrokken in de onderhandelingen? Indien dit niet het
geval is, ziet de Minister nog mogelijkheden om dit te stimuleren?
De leden van de VVD-fractie lezen voorts dat het kabinet in wil zetten op
het creëren van nieuwe diversificatiemogelijkheden waarmee de risico’s
van strategische afhankelijkheden verder kunnen worden gemitigeerd.
Kan de Minister enkele voorbeelden van deze diversificatiemogelijkheden
geven? In de geannoteerde agenda spreekt de Minister voorts over het
non-paper dat Nederland gezamenlijk met enkele andere Europese
lidstaten heeft gepubliceerd. Kan de Minister aangeven hoe het non-paper
is ontvangen door de andere lidstaten en hoe er concrete invulling en
opvolging aan dit non-paper gegeven gaat worden? Belangrijke
elementen in het kader van de open strategische economie zijn onafhankelijkheid en veiligheid. De leden van de VVD-fractie hechten zoals bekend
dan ook veel waarde aan het ondervangen van veiligheidsrisico’s bij
investeringen, zeker waar het dual-use goederen en strategische kennis
betreft, aangezien deze direct van invloed kunnen zijn op vitale onderdelen van de Nederlandse en Europese economie. Bovendien acht de VVD
het essentieel dat kennis, expertise en daarmee de bedrijven die op dit
gebied in Nederland en de EU actief zijn behouden blijven. Zij zijn dan ook
blij dat er gewerkt wordt aan een economisch veiligheidspakket. Hoe kan
er voor worden gezorgd dat naast de screening van buitenlandse
investeringen ook wordt geborgd dat strategische kennis en expertise in
Nederland en Europa behouden blijft en op welke wijze wordt dit geborgd
in het aangekondigde economisch veiligheidspakket?
De leden van de VVD-fractie lezen dat er tevens gesproken gaat worden
over het Mercosur-verdrag. De leden ondersteunen het belang en de
toegevoegde waarde van bilaterale handelsakkoorden en steunen de lijn
van de Minister hierin. Zij hebben begrip voor het feit dat ten aanzien van
een mogelijk akkoord tussen de Europese Unie en de Mercosur-landen
pas een standpunt wordt ingenomen op het moment dat alle daartoe
noodzakelijke stukken door de Commissie ter besluitvorming aan de Raad
worden aangeboden. Wel hechten de leden van de VVD-fractie er aan dat
de Kamer tijdig geïnformeerd wordt over eventuele belangrijke
afwegingen binnen handelsakkoorden en zij niet pas wordt geïnformeerd
als er alleen de optie tot accordering of weigering van een integraal
pakket voorligt. Op welke wijze zorgt de Minister dat de Kamer tijdig
wordt geïnformeerd over dergelijke ontwikkelingen en de bepaling van de
Nederlandse positie?
Tot slot nog een vraag naar aanleiding van het verslag van de Raadsvergadering van 27 november 2023. Uit het verslag blijkt dat er tijdens die
Raad ook is gesproken over een rapport over de implementatie en
handhaving van bestaande handelsafspraken. Een van de onderwerpen
die in het rapport aan de orde komt, is de internationalisering van het
Europese midden- en kleinbedrijf (MKB). De leden van de VVD-fractie
vernemen in het kader van dit rapport graag van de Minister welke kansen
hij ziet voor het Nederlandse MKB om verder internationaal te opereren
en hoe dit vanuit het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken, de
Europese Unie en bijvoorbeeld de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) verder gestimuleerd kan worden. In hoeverre is het
verminderen van regeldruk en verantwoording een onderwerp van
gesprek, aangezien juist deze complexiteit en de werklast in negatieve zin

6

bijdragen aan het vermogen van het MKB om internationaal te opereren?
Kan de Minister schetsen hoe het MKB hierbij wordt betrokken?
Inbreng leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie nemen kennis van de geannoteerde agenda
van de informele raad Buitenlandse Zaken/Handel van 22 en 23 januari
2024. Daarover hebben zij een set vragen en opmerkingen.
In de geannoteerde agenda valt te lezen dat Nederland bepleit dat «een
mogelijk EU-Mercosur akkoord een integraal associatieakkoord blijft». Hoe
rijmt dit met eerder aangenomen moties waarin de Kamer zich fel uitsprak
tegen voortzetting en splitsing van het EU-Mercosur handelsverdrag?
Waarom pleit Nederland er in Brussel niet voor een pas op de plaats te
maken voor een «mogelijk EU-Mercosur akkoord»?
Wat wordt de inbreng van het kabinet bij de besprekingen over de open
strategische autonomie (OSA)? Een open strategische autonomie is niet
mogelijk zolang Nederland en de Europese Unie in het verlengde daarvan
op strategische terreinen afhankelijk blijven. De non-paper waar
Nederland aan bij heeft gedragen, schrijft niet over «Africa». De lens van
deze landen blijft met name georiënteerd op het Oosten, en in mindere
mate op het Zuiden. Waarom werden door Nederland de handelsbetrekkingen met Afrikaanse landen niet aangehaald, in het licht van Chinese
bedrijven die in Afrika veel grondstoffen delven? Kan Nederland binnen
de informele raad hier een punt over maken dat de Unie zich hierop meer
moet prioriteren?
De Minister stelt dat Nederland het streven van de Commissie steunt om
de EU-coördinatie op gebied van exportcontrole van dual-use goederen
binnen de bestaande competentieverdeling te versterken en zich hier
actief voor zal blijven inzetten. Waar bestaat die actieve inzet uit? Welke
waarborgen houden we als Nederland zelf in de hand om dual-use
goederen niet in handen van de verkeerde landen te laten vallen?
Daarentegen ook gelijk de vraag wat het beleid is om juist deze waardevolle dual-use goederen en technologie weldegelijk in Oekraïne te krijgen.
Ook willen deze leden graag meer weten over hoe sancties, exportcontrole, toezicht en opsporing ervoor zorgen dat dual-use goederen niet via
allerlei bedrijven en schimmige structuren toch in de handen vallen van
Rusland (omzeilen sancties), Iran en China (zie bijvoorbeeld het item van
Nieuwsuur van Zaterdag 16 december 2023 «Onderzoek naar ontduiken
Ruslandsancties: Nederlands bedrijf betrokken»).
Eind november 2023 publiceerden de Commissie en de Europese Dienst
voor Extern Optreden op verzoek van de Europese Raad van juni 2023 een
strategisch rapport over de stand van zaken van de relatie tussen de EU
en Turkije met aanbevelingen om de relatie te intensiveren. De Minister
geeft aan dat de Raad hierover nader geïnformeerd zal worden. Kan de
Minister aangeven wanneer de Kamer nader wordt geïnformeerd? Kan de
Minister aangeven in welke mate de Turkije gemoderniseerde
douane-unie onder druk staat of dat Turkije druk gebruikt in het kader van
de toelating van Zweden tot de NAVO? Ervaart de Minister hier druk van
Turkije? Zo ja, welke en hoe gaat hij hiermee om?
Op het gebied van handelsovereenkomsten stellen de leden van de
BBB-fractie het op prijs dat afspraken en regelgeving zorgen voor een
gelijk speelveld. Product en dienst kwaliteitseisen die in Nederland en
Europa gelden moeten ook gelden voor de goederen en diensten die de
EU en Nederland specifiek binnenkomen.

7

Inbreng leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stukken voor het schriftelijk overleg over de Raad Buitenlandse
Zaken Handel en hebben de volgende vragen.
In de gezamenlijke non-paper over Open Strategische Autonomie (OSA)
wordt gesteld dat net-zero emissies kunnen bijdragen aan strategische
onafhankelijkheid. De leden van de SGP-fractie vragen of het kabinet dat
standpunt kort kan toelichten.
In de gezamenlijke non-paper over OSA wordt het versterken van het
besluitvormingsproces voor het Gemeenschappelijk Buitenland en
Veiligheidsbeleid (GBVB) genoemd. Welke opties ziet het kabinet
daarvoor, naast het eerder genoemde vraagstuk over gekwalificeerde
meerderheden of unanimiteit, zo vragen de leden van de SGP-fractie.
In het verslag wordt onder de lunchbespreking gesproken over sanctieontwijking van de Russische federatie. Kan de Minister toelichten wat daar
voor conclusies of handelingsperspectieven uitgekomen zijn, zo vragen de
leden van de SGP-fractie.
Heeft het kabinet inzichtelijk waarom Nigeria het Economisch Partnerschap Westelijk Afrika nog niet heeft ondertekend, zo vragen de leden van
de SGP-fractie.
De leden van de SGP-fractie lezen nog niets in de stukken over de impact
van Oekraïense export die exclusief via de EU gaat. Kan het kabinet
toelichten hoe ze tegen de impact van Oekraïense voedselexport voor de
eigen markt aankijkt, en hoe de economische steun voor Oekraïne zo goed
mogelijk samen kan gaan met de eigen markt?
II. Antwoord / Reactie van de Minister
III. Volledige agenda
Geannoteerde agenda voor de formele Raad Buitenlandse Zaken
Handel van 22 en 23 januari 2024. 21 501-02, nr. 2796 – Brief regering
d.d. 10-01-2024, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, E.N.A.J. Schreinemacher
Verslag van de Raad Buitenlandse Zaken Handel van 27 november
2023. 21 501-02, nr. 2789 – Brief regering d.d. 30-11-2023, Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, E.N.A.J.
Schreinemacher

8