Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

29 683

Dierziektebeleid

Nr. 142

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 november 2012
In het kader van het antibioticumbeleid voor de veehouderij informeren
wij u met deze brief over:
– de ontwikkeling in de verkoop en het gebruik van antibiotica in de
Nederlandse veehouderij in de eerste helft van 2012;
– de recente rapportage van geharmoniseerde nationale verkoopcijfers
van antibiotica voor veterinair gebruik in 2010 in een twintigtal
Europese landen in het kader van het project ESVAC (European
Surveillance of Veterinary Antimicrobial Consumption) *);
– de resultaten van een quickscan van de NVWA naar het antibioticumgebruik bij vleeskalkoenen *);
– de installering van de Commissie van Toezicht van de Stichting
Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa).
Ontwikkeling verkoop en gebruik van antibiotica in 2012
In het eerste halfjaar van 2012 daalde de totale verkoop van antibiotica
voor veterinair gebruik met 51% ten opzichte van dezelfde periode in het
referentiejaar 2009. Dit indiceert dat de reductiedoelstelling van 50%,
vastgesteld voor 2013, mogelijk in 2012 al wordt gehaald. De gebruikscijfers van steekproefbedrijven laten voor alle daarin vertegenwoordigde
veehouderijsectoren (varkens-, vleeskuiken-, vleeskalver- en rundveehouderij) een substantiële (verdere) daling zien. De daling in de verkoop van
de «kritische antibiotica», fluoroquinolonen en 3e en 4e generatie
cefalosporinen, bedroeg respectievelijk 23% en 92%. Wij zijn verheugd
over deze veelbelovende resultaten.
Deze ontwikkeling in de verkoop en het gebruik van antibiotica blijkt uit
het op 9 november 2012 gepubliceerde rapport van het Landbouw
Economisch Instituut (LEI) van Wageningen UR, waarin de verkoopcijfers
van de FIDIN (Fabrikanten en Importeurs Diergeneesmiddelen Nederland)
zijn opgenomen. Het rapport treft u aan als bijlage bij deze brief.

kst-29683-142
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 683, nr. 142

1

Zoals is aangekondigd in de brief aan uw Kamer van 26 juni 2012 (TK
29 683, nr.125) zal het LEI in het vervolg de gebruiksgegevens van
steekproefbedrijven niet meer publiceren. De SDa zal de rapportage van
gebruikscijfers overnemen, omdat de SDa over de gebruiksgegevens van
alle bedrijven kan beschikken. Dit onder voorwaarde dat de kwaliteit van
registratie voldoende gewaarborgd is. De verkoopcijfers van FIDIN blijven
beschikbaar.
Verkoop veterinaire antibiotica in 20 landen van de Europese
Vrijhandelsassociatie1.
Op 15 oktober jl. is het tweede ESVAC-rapport met geharmoniseerde
nationale verkoopgegevens van antibiotica voor veterinair gebruik
openbaar gemaakt. ESVAC is een project dat in september 2009 op
verzoek van de Europese Commissie door de EMA (European Medicines
Agency) is gestart om een geharmoniseerde verzameling en rapportage
van gegevens over het gebruik van antibiotica bij dieren in de EU-lidstaten
te ontwikkelen. De eerste rapportage verscheen in 2011 en betrof
verkoopgegevens over de periode 2005 tot 2009 in 9 landen.
Het tweede rapport bevat nationale verkoopcijfers over 2010 in 20 landen
behorend tot de Europese Vrijhandelsassociatie. Het rapport geeft de
verkoopgegevens weer in hoeveelheid actieve stof per gewichtseenheid
van het totaal aan geproduceerde en aanwezige voedselproducerende
dieren (incl. paarden), dus niet per sector. De gegevens over de verkoop
van antibiotica in Nederland zijn aangeleverd door FIDIN. De verkoopcijfers worden internationaal veel gebruikt als maatstaf voor van het
antibioticumgebruik.
De volgende tabel vermeldt de geharmoniseerde verkoopgegevens voor
2010 in de verschillende landen, uitgedrukt als percentage ten opzichte
van Nederland.
Land
Hongarije
Spanje
België
Portugal
Nederland
Frankrijk
Tsjechië
Zwitserland
Verenigd Koninkrijk
Estland
Oostenrijk
Ierland
Denemarken
Litouwen
Slovenië
Letland
Finland
Zweden
Noorwegen
IJsland

%
184
165
123
114
100
90
64
54
51
47
43
36
32
32
32
27
17
10
8
5

Zoals ook in het rapport vermeld, kan de samenstelling van de populatie
voedselproducerende dieren het gebruik en daarmee de verkoop van
antibiotica wezenlijk beïnvloeden. Intensieve productiesectoren gebruiken
relatief veel antibiotica.
1

http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/
document_library/Report/2012/10/
WC500133532.pdf

Omdat de cijfers betrekking hebben op 2010, en de Nederlandse veehouderij in 2011 en 2012 substantiële reducties heeft gerealiseerd, komt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 683, nr. 142

2

Nederlandse reductiebeleid in de tabel nog maar in beperkte mate tot
uitdrukking.
De vertraging in ESVAC-rapportage wordt veroorzaakt door het streven
om gegevens vanuit zoveel mogelijk landen te rapporteren, een streven
dat wij toejuichen. De EMA heeft toegezegd om in de rapportage over
2011 die in 2013 zal verschijnen ook meer recente informatie uit de
aanleverende landen te zullen vermelden.
Quickscan antibioticumgebruik vleeskalkoenen
De NVWA heeft een quickscan uitgevoerd naar het antibioticumgebruik
binnen de vleeskalkoensector. Het rapport van deze quickscan is als
bijlage gevoegd bij deze brief. Het gaat om een onderzoek op basis van
een beperkte steekproef van
6 vleeskalkoenbedrijven (ca. 10% van het aantal vleeskalkoenbedrijven in
Nederland). Er is gekeken naar een aantal zorgvuldigheidsaspecten van
het gebruik waaronder behandelingen met antibiotica rond kritische
momenten, inzet van derde keuze middelen, en bezoekfrequentie van de
dierenarts. De gegevens hebben betrekking op de periode januari tot juni
2012.
In de quickscan zijn geen wettelijke overtredingen geconstateerd. Er
waren geen indicaties dat preventief gebruik plaatsvond. Wel ontbraken
bij vier van de zes bedrijven een bedrijfsgezondheidsplan en een
bedrijfsbehandelplan, terwijl het Productschap voor Pluimvee en Eieren
die verplicht stelt.
Uit de resultaten blijkt wel dat de invulling van de zorgvuldigheidseisen
door dierenartsen voor verbetering vatbaar is. Zo werd van de tien keer
dat een derdekeuze middel werd ingezet, maar in één geval voorafgaand
aan de toepassing een gevoeligheidsbepaling verricht. Dat laatste is
overigens pas vanaf 1 januari 2013 wettelijk verplicht, maar staat al wel
als aanbeveling op bijsluiters en in de gebruiksrichtlijnen, de zogenoemde
formularia.
De resultaten van deze quickscan bevestigen onzes inziens de noodzaak
om de zorgvuldigheid van het antibioticagebruik ook in de vleeskalkoensector te versterken. De huidige productschapregelgeving moet beter
worden nageleefd. In juli 2012 is het geactualiseerde formularium voor
antibioticumgebruik bij kalkoenen beschikbaar gekomen. De NVWA zal dat
formularium in toezicht en handhaving volgen.
Over het ontbreken van een gevoeligheidsbepaling bij het gebruik van
derdekeuze middelen is al een aantal klachten voorgelegd aan het
Veterinair Tuchtcollege. Vanaf 1 januari 2013 hebben wij meer mogelijkheden om hierop op basis van de dan geldende wettelijke verplichting te
gaan handhaven.
In onze brief van 1 juni jl. (TK 29 683, nr. 124) hebben wij al aangekondigd
dat de «UDD-maatregel» eerst in de varkens-, vleeskuiken-, kalver- en
melkveehouderij zal worden ingevoerd. Daaraan wordt nu gewerkt.
Hiervoor verwijzen wij u naar de brief aan uw Kamer van 18 oktober jl.
(TK28286, nr. 592). Andere sectoren komen daarna aan de orde. Dat geldt
ook voor de vleeskalkoensector.
In de vleeskalkoensector is centrale registratie van het antibioticumgebruik door het productschap verplicht gesteld. Wij zullen er bij deze sector
sterk op aandringen om, naar analogie van de grote veehouderijsectoren,
deze gegevens te benutten om transparantie te bieden, te benchmarken
en streefwaarden te (laten) bepalen voor verantwoord gebruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 683, nr. 142

3

In Nederland zijn relatief weinig antibiotica geregistreerd voor te
behandelen indicaties bij kalkoenen. Als er geen middel is toegelaten voor
een indicatie kan gebruik gemaakt worden van de zogenaamde cascaderegeling. Dit mag alleen wanneer sprake is van diergeneeskundige
noodzaak. In 2013 zullen opnieuw inspecties uitgevoerd worden op
vleeskalkoenbedrijven. Als onderdeel hiervan zal worden beoordeeld of
de cascaderegeling correct is toegepast.
Installering Commissie van Toezicht van de SDa
In de brieven aan uw Kamer van 24 oktober (TK 29 683, nr. 105) en
25 november 2011 (TK 29 683, nr. 106) hebben wij u geïnformeerd over
ons voornemen om de onafhankelijkheid van de Stichting Diergeneesmiddelen Autoriteit (SDa) verder te versterken door het instellen van een
Commissie van Toezicht waarvan de leden door ons worden benoemd en
die aan ons verslag uitbrengt. De Commissie dient, vanuit het maatschappelijk belang van de volksgezondheid, toezicht te houden op een
onafhankelijke, dus niet door betrokken partijen beïnvloede, uitvoering
van taken door de SDa.
We kunnen u meedelen dat tot lid van de Commissie van Toezicht zijn
benoemd:
• Mevrouw J.F. Snijder-Hazelhoff, voormalig lid van de Tweede Kamer
der Staten Generaal;
• De heer dr. P. Vanthemsche, voorzitter Boerenbond en Landelijke
Gilden, België;
• De heer dr. H.A.M. Backx, directeur GGD «Hart voor Brabant».
Mevrouw Snijder-Hazelhoff zal het voorzitterschap bekleden.
Op 30 oktober 2012 hebben wij met de SDa een convenant ondertekend
waarin afspraken zijn vastgelegd over de wijze waarop het toezicht zal
worden ingericht en de medewerking die door de SDa daaraan wordt
verleend.
De staatssecretaris van Economische Zaken,
J. C. Verdaas
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 683, nr. 142

4

*) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 683, nr. 142

5