Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 100 XIII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat 2021

Nr. 4

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

1

A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1 en 2
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 afzonderlijk
bij wet vastgesteld en ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt
ertoe om voor het jaar 2021 wijzigingen aan te brengen in:
1. de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat;
2. de begrotingsstaat inzake de agentschappen van dit ministerie;
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
Mede namens de Minister voor Klimaat en Energie,
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,

M.A.M. Adriaansens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

2

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
(SLOTVERSCHILLEN)
1 Leeswijzer
De beleidsmatige mutaties en technische mutaties groter of gelijk aan de
ondergrenzen in onderstaande staffel worden op het niveau van de
financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.
Omvang begrotingsartikel (stand
ontwerp-begroting) in € miljoen

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

< 50

1

2

=> 50 en < 200

2

4

=> 200 < 1000

5

10

=> 1000

10

20

In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht
beneden deze ondergrenzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

3

2 Beleidsartikelen
Beleidsartikel 1 Goed functionerende economie en markten
Op dit artikel is ten opzichte van de Najaarsnota in 2021 € 4,6 mln meer
uitgegeven dan begroot en is voor een bedrag van € 5,9 mln meer aan
verplichtingen aangegaan. De ontvangsten zijn € 16,0 mln hoger dan
begroot bij Najaarsnota.
Uitgaven
Door ACM is een bedrag € 10,4 mln aan opgelegde boetes terugbetaald,
waardoor in het totaal meer dan € 4,6 mln meer is uitgegeven en € 5,9 mln
meer aan verplichtingen is aangegaan.
Ontvangsten
Ontvangstenmutaties groter dan € 2 mln:
Op diverse instrumenten zijn de volgende ontvangsten gerealiseerd:
– Ontvangen is € 3,9 mln dit betreft ontvangsten uit boetes van ACM, deze
inkomsten zijn van te voren niet exact vast te stellen. De boeteontvangsten van ACM zijn niet taakstellend. Daarbij geldt dat het
aanspannen van een gerechtelijke procedure de betalingsverplichting
niet opschort. Afhankelijk van de gerechtelijke uitspraak bij beroep of
hoger beroep zal de ACM mogelijk een deel van de ontvangen bedragen
in een komend jaar moeten terugbetalen.
– De ACM kan i.v.m. vertrouwelijkheid geen uitspraken doen over de
betaling door een partij in individuele zaken. De opgelegde boetes
worden ook niet altijd openbaar gemaakt, als een uitspraak van de
rechter dit verhindert bijvoorbeeld.
– Er is € 7,8 mln rente ontvangen voor de uitgestelde betaling van de
multibandveiling in 2021.
– Voor de veiling van de DAB+ is een opbrengst van € 3,1 mln gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

4

Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor
duurzame welvaartsgroei
Op dit artikel is ten opzichte van de Najaarsnota in 2021 € 1,8 mld minder
uitgegeven dan begroot en is voor een bedrag van € 5,8 mld minder aan
verplichtingen aangegaan.
Verplichtingen
Verplichtingenmutaties groter dan € 10 mln:
– De onderbenutting op de diverse garantieregelingen was circa € 3,8 mld.
Dit betreft in het bijzonder de volgende regelingen: BMKB ‒ € 1,2 mld;
Groeifaciliteit ‒ € 61,7 mln; Garantie Ondernemingsfinanciering en GOC samen ‒ € 2,4 mld; bedrijfssteun ‒ € 10,5 mln en de garantieregeling
Klein Krediet Corona ‒ € 223 mln.
– De verplichtingen voor de Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) zijn € 1,4
mld lager dan in de 2e suppletoire begroting was geraamd.
– Voor de Tijdelijke Regeling Subsidie Evenementen Covid-19 (TRSEC) is
€ 201,4 mln minder verplichtingenbudget gerealiseerd dan geraamd.
Deze lagere realisatie is veroorzaakt door versoepelingen van de corona­
maatregelen in de tweede helft van 2021 waardoor meer evenementen
mogelijk waren, vanwege het deels afhandelen van aanvragen in 2022
en doordat de oorspronkelijke raming onzeker was.
– Voor Urgendamaatregelen industrie is € 40,1 mln minder gerealiseerd,
hoofdzakelijk door het niet in 2021 realiseren van een aantal ‘specifieke
maatregelen’ voor de industrie uit het tweede Urgendapakket.
– Van het verplichtingenbudget voor de omscholing naar tekortsectoren is
€ 35,7 mln niet geraliseerd doordat er nauwelijks aanspraak is gemaakt
op de subsidieregeling.
– € 29,0 mln verplichtingenbudget voor herstructurering winkelgebieden
is niet gerealiseerd en wordt doorgeschoven naar 2022.
– Het verplichtingenbudget van € 60,0 mln voor EU-cofinanciering JTF is
niet realistisch gebleken. In 2022 wordt de verplichting alsnog
aangegaan.
– Verschillende NGF-projecten hebben minder verplichtingenbudget
gerealiseerd dan geraamd: AI-Ned ‒ € 44,0 mln; Groenvermogen
‒ € 73,0 mln en Health-RI ‒ € 22,0 mln.
Uitgaven
Uitgavenmutaties groter dan € 10 mln:
– Voor de Tegemoetkoming Vaste Lasten is € 1,0 mld minder uitgegeven
dan geraamd doordat vanwege de versoepelingen van de beperkende
maatregelen vanaf de zomer minder gebruik gemaakt is van de TVL.
– Voor bedrijfssteun is € 372,0 mln minder uitgegeven dan geraamd.
– Van het budget voor garantie ondernemersfinanciering Corona is € 25,0
mln niet besteed.
– € 251,0 mln van het budget voor Tijdelijke Regeling Subsidie
Evenementen COVID-19 (TRSEC) is niet besteed vanwege versoepe­
lingen van de coronamaatregelen in de tweede helft van 2021 waardoor
meer evenementen mogelijk waren, vanwege het deels afhandelen van
aanvragen in 2022 en doordat de oorspronkelijke raming onzeker was.
– De subsidieregeling omscholing naar tekortsectoren is vrijwel geheel
onbenut. Van het budget is € 35,7 mln niet uitgegeven. De verwachting
is dat vanwege lopende Corona steunpakketten er weinig mobiliteit was
op de arbeidsmarkt. Daarnaast is er in het algemeen grote krapte op
de arbeidsmarkt, waardoor er weinig noodzaak is tot omscholing. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

5

–

–
–

–

–

andere reden voor onderbenutting is dat de regeling te onbekend is
gebleven bij veel ondernemers, ondanks een extra campagne in het
najaar.
Voor Qredits is € 52,5 minder uitgegeven dan begroot. Dit komt doordat
Qredits minder middelen heeft opgevraagd voor de coronamaatregelen
die zij uitvoert (TOA-krediet en Corona Overbruggingskredieten).
Op het budget voor de Groeifaciliteit is € 58,5 mln minder uitgegeven
dan begroot.
De schadedeclaraties voor de BMKB waren € 15,0 mln lager dan begroot
vanwege het lage aantal faillissementen. Minder geld is uitgekeerd aan
RVO om schades uit te betalen.
Op basis van de gerealiseerde schade-uitgaven, de beschikbare
middelen op de begroting en de gerealiseerde ontvangsten is € 52,2 mln
gestort in de begrotingsreserve Groeifaciliteit. Hiervan is € 50 mln
gestort om potentiële schades uit het Post-Covid Groeifinanciering
Initiatief te dekken.
Op basis van de gerealiseerde schade-uitgaven, de beschikbare
middelen op de begroting en de gerealiseerde ontvangsten is € 40,5 mln
gestort in de begrotingsreserve Garantie Ondernemingsfinanciering
(GO). Hiervan is € 39,7 mln afkomstig van GO-Corona.

Ontvangsten
Ontvangstenmutaties groter dan € 10 mln:
– Voor de Tegemoetkoming Vaste Lasten is € 40,4 mln meer ontvangen
dan geraamd. Dit betreft terugbetalingen door begunstigden,
grotendeels in verband met lager dan geraamd omzetverlies.
– Voor de BMKB is € 11,1 mln minder ontvangen dan geraamd. De
ontvangsten van de BMKB zijn onder andere gebaseerd op premieont­
vangsten van de verstrekte garanties. De afgelopen twee jaar lag het
aantal verstrekte garanties van de reguliere BMKB lager dan verwacht.
– Voor de module Garantie Ondernemingsfinanciering Corona (GO-C)
stonden in 2021 nog geen ontvangsten geraamd. Tegen de verwachting
in hebben in 2021 toch al ontvangsten plaatsgevonden, ten bedrage van
€ 14,7 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

6

Beleidsartikel 3 Toekomstfonds
Op dit artikel is ten opzichte van de Najaarsnota in 2021 € 111,2 mln minder
uitgegeven dan begroot en is voor een bedrag van € 261,3 mln minder aan
verplichtingen aangegaan. De ontvangsten zijn € 14,3 mln hoger dan
begroot bij de Najaarsnota.
Verplichtingen
Verplichtingenmutaties groter dan € 5 mln:
– Voor de investeringen in fundamenteel en toegepast onderzoek is € 6,1
mln minder aan verplichtingen gerealiseerd. Dit betreft de niet
aangewende buffer die beschikbaar is voor niet volledig revolverende
investeringen in het onderzoeksdeel van het Toekomstfonds.
– De committering aan RegMed (€ 11,5 mln) kon niet in 2021 worden
gerealiseerd. Samen met het Ministerie van VWS wordt hier in 2022
verder vorm aan gegeven.
– Voor het Innovatiekrediet is € 15,5 mln minder aan verplichtingen
aangegaan dan begroot. Dit komt doordat er minder bedrijven zich
hebben aangemeld die in aanmerking kwamen voor de lening.
– De bijdrage aan RVO was € 6,4 mln lager dan begroot.
– Voor de kapitaalverstrekking aan de Regionale Ontwikkelingsmaat­
schappijen (ROM) is € 5,2 mln minder verplicht dan begroot. Dit komt
voort uit de herverdeling van de Coronaoverbruggingsleningen over
de ROM's die in 2021 heeft plaatsgevonden. Hiervoor was alleen nieuwe
verplichtingenruimte nodig.
– Het Dutch Future Fund, onderdeel van het steun- en herstelpakket van
augustus 2020, stond gepland om te starten in 2021. Door een langer dan
gepland implementatietraject is het niet gelukt om het initiatief te starten
in 2021. Hierdoor is er € 25 mln minder verplicht dan begroot. Beoogd
wordt in 2022 de verplichting aan te gaan.
– Het Deep Tech Fund, onderdeel van het steun- en herstelpakket van
augustus 2020, stond gepland om te starten in 2021. Door een langer dan
gepland implementatietraject is het niet gelukt om het initiatief te starten
in 2021. Hierdoor is er € 175 mln minder verplicht dan begroot. Beoogd
wordt in 2022 de verplichting aan te gaan.
– De regeling Vroegefasefinanciering biedt financiering in de vorm van
een geldlening voor innovatieve bedrijven in een vroege ontwikke­
lingsfase. De omvang en het moment van de verplichtingen in het kader
van Vroege Fase Financiering worden bepaald door aanvragen van
innovatieve bedrijven en starters. Deze uitvragen fluctueren in aantal en
omvang. Vooraf zijn deze fluctuaties niet precies te ramen. Er is in 2021
€ 10,4 mln minder verplicht dan begroot.
Uitgaven
Uitgavenmutaties groter dan € 5 mln:
– Voor de regeling Thematische Technology Transfer (leningendeel) werd
€ 5,7 mln minder uitgegeven vanwege een lagere liquiditeitsbehoefte
van de TTT-fondsen.
– Voor het Innovatiekrediet is € 9 mln minder uitgegeven dan geraamd.
De kasuitgaven op het innovatiekrediet fluctueren jaarlijks door
individuele uitbetalingsafspraken met bedrijven op basis van
afgesproken mijlpalen.
– De bijdrage aan RVO was € 6,4 mln lager dan begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

7

–

–

–

–

De omvang en het moment van de uitgaven in het kader van het Dutch
Venture Initiative worden bepaald door de investeringen en terugontvangsten van de fondsen bij hun portfolio-bedrijven. Deze investeringen
en ontvangsten fluctueren in aantal en omvang. Vooraf zijn deze
fluctuaties niet precies te ramen. Er was in 2021 voor een bedrag van
€ 45,8 mln minder gefinancierd in het kader van DVI en DVI II.
Het Deep Tech Fund, onderdeel van het steun- en herstelpakket van
augustus 2020, stond gepland om te starten in 2021. Door een langer dan
gedacht lopend implementatietraject is het niet gelukt om het initiatief
te starten. Hierdoor is er € 10 mln minder aan uitgaven gedaan dan
begroot. Beoogd wordt in 2022 voor het eerst geld gaan te verstrekken.
Het Fonds Alternatieve Financiering, onderdeel van het steun- en
herstelpakket van augustus 2020, is gestart in 2021. De uitfinanciering
van het fonds is op basis van de kredietbehoefte van de uitvrager. Er is
in 2021 geen uitvraag geweest. Hierdoor is er € 10 mln minder aan
uitgaven gedaan dan begroot.
De regeling Vroegefasefinanciering biedt financiering in de vorm van
een geldlening voor innovatieve bedrijven in een vroege ontwikke­
lingsfase. De omvang en het moment van de uitgaven in het kader van
Vroege Fase Financiering worden bepaald door het uitvragen van
betalingen van de leningen. Deze uitvragen fluctueren in aantal en
omvang. Vooraf zijn deze fluctuaties niet precies te ramen. Er is in 2021
€ 5,6 mln minder uitgefinancierd dan begroot in.

Ontvangsten
Ontvangstenmutaties groter dan € 5 mln:
– Er is € 13 mln meer ontvangen op het Innovatiekrediet. Dit komt door
de terugbetaling van een aantal succesvolle technische projecten. De
ontvangsten op het Innovatiekrediet fluctueren jaarlijks.
– De hogere ontvangsten van € 8,2 mln betreffen terugbetalingen van de
Corona Overbruggingsleningen (COL). Hier was in 2021 nog geen geld
voor geraamd omdat niet duidelijk was wanneer de terugbetalingen van
de lening zouden beginnen. Het bedrag beslaat eerder dan verwachte
terugbetalingen van de COL
– Voor het Dutch Venture Initiative (DVI) is € 29,8 mln minder ontvangen
dan geraamd. De omvang en het moment van de uitgaven en
ontvangsten in het kader van het Dutch Venture Initiative worden
bepaald door de investeringen en ontvangsten van de fondsen bij hun
portfolio-bedrijven. Deze investeringen en ontvangsten fluctueren in
aantal en omvang. Vooraf zijn deze fluctuaties niet precies te ramen,
waardoor de realisatie sterk kan afwijken van de raming.
– Er is € 20,1 mln meer ontvangen dan verwacht bij de Seed-regeling. De
omvang en het moment van de ontvangsten in het kader van de Seedregeling worden bepaald door de investeringen en ontvangsten van de
verschillende Seed-fondsen. Deze investeringen en ontvangsten
fluctueren in aantal en omvang, bijvoorbeeld als er enkele grote exits
binnen een jaar plaatsvinden. Vooraf zijn deze fluctuaties niet precies te
ramen, waardoor realisatie kan afwijken van de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

8

Beleidsartikel 4 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de
klimaatverandering
Op dit artikel is ten opzichte van de Najaarsnota in 2021 € 76,3 mln minder
uitgegeven dan begroot en is voor een bedrag van € 110,5 mln meer aan
verplichtingen aangegaan. De ontvangsten zijn € 356,6 mln hoger dan
begroot bij Najaarsnota.
Verplichtingen
De verplichtingenmutaties groter dan € 10 mln:
De hogere realisatie op het verplichtingenbudget heeft de volgende
oorzaken:
– De belangrijkste overschrijding is zichtbaar op het budget van de SDE+
+ -regeling (€ 218,7 mln). Een aantal verplichtingen op basis van de
openstelling 2021 is al eind 2021 aangegaan, terwijl gepland was dat
de gehele openstelling 2021 pas in 2022 tot verplichtingen zou leiden.
– Tegenover deze overschrijding staan enkele lagere verplichtingenreali­
saties:
• ISDE: op de ISDE-openstelling zijn in 2021 € 20,1 mln minder aan
verplichtingen aangegaan dan bij Najaarsnota geraamd.
• DEI+: ook op de DEI+ zijn uiteindelijk minder verplichtingen
aangegaan dan geraamd (€ 15,1 mln).
• Garantieregeling aardwarmte: hier zijn voor een bedrag van € 58,4
mln minder garanties afgegeven dan geraamd.
Uitgaven
De uitgavenmutaties groter dan € 10 mln:
– De lagere realisatie op het uitgavenbudget heeft vooral als oorzaak dat
op het geheel van de subsidiecategorieën die onder de SDE, de SDE+ en
de SDE++ vallen in 2021 € 70 mln minder uitgegeven is dan bij
Najaarsnota was verwacht. Het overgebleven budget is binnen de
reserve duurzame energie en klimaattransitie beschikbaar gebleven: de
geplande onttrekking aan de reserve is met een even groot bedrag is
verlaagd.
Ontvangsten
De ontvangstenmutaties groter dan € 10 mln:
– De inkomsten uit de opslag duurzame energie- en klimaattransitie (ODE)
zijn € 429,6 mln (16,2%) hoger dan geraamd. Dit heeft als belangrijkste
oorzaak het volgende. Bij het aanpassen van de lastenverdeling in de
ODE van 50/50 naar een 33/67 lastenverdeling tussen huishoudens en
bedrijven is afgesproken de belastingvermindering in de energiebe­
lasting (EB) te verhogen. De belastingvermindering is echter uitsluitend
ten laste van de EB gebracht en niet (ook) ten laste van de ODE. Hierdoor
is de totale ODE-opbrengst flink hoger dan de geraamde reeks (en de
EB-opbrengst veel lager). Omdat dit nogal verwarrend is, is dit bij
Startnota van het kabinet Rutte IV aangepast en zal de juiste (bruto) ODEreeks opgenomen worden in de EZK-begroting.
– De ontrekking aan de reserve duurzame energie en klimaattransitie is
met in totaal € 71,8 mln verlaagd, vooral omdat er minder uitgaven zijn
geweest op de SDE, SDE+ en de SDE++ (zie hierboven bij Uitgaven).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

9

Beleidsartikel 5 Een veilig Groningen met perspectief
Op dit artikel is ten opzichte van de Najaarsnota in 2021 € 189,6 mln minder
uitgegeven dan begroot en is voor een bedrag van € 173,8 mln minder aan
verplichtingen aangegaan. De ontvangsten zijn € 30,8 mln lager dan begroot
bij Najaarsnota.
Verplichtingen en Uitgaven
De mutaties groter dan € 5 mln:
– Aan schadevergoedingen is € 155,2 mln minder uitgekeerd door het
Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) dan bij Najaarsnota werd
geraamd omdat de uitgaven van het IMG lager zijn uitgevallen dan in
de IMG-begroting is opgenomen.
– Door het IMG is € 29,5 mln minder uitgegeven aan waardedalingsver­
goedingen dan bij Najaarsnota geraamd omdat er minder aanmel­
dingen zijn gedaan dan werd verwacht.
– Voor het MKB-programma is € 8,8 mln meer verplicht dan het budget
omdat deze verplichting in één keer voor het gehele proramma is
aangegaan.
Ontvangsten
De ontvangstenmutaties groter dan € 5 mln:
– Er is € 34,2 mln minder ontvangen op de inkomsten uit de Mijnbouwwet
dan geraamd. Vanwege de mogelijkheid voor bedrijven om verliezen en
winsten over de jaren heen met elkaar te vergelijken is het lastig om deze
ontvangsten accuraat te ramen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

10

3 Niet-Beleidsartikelen
Artikel 40 Apparaat
Toelichting op de verplichtingen en uitgaven
Personele uitgaven
Er is in 2021 € 28,8 mln meer uitgegeven dan geraamd. Dit verschil wordt
met name verklaard door:
– Bij het kerndepartement is er € 6 mln meer uitgegeven door o.a.
verhoging van lonen van rijksambtenaren, thuiswerkvergoeding, extra
personeel.
– Er is € 4,3 mln meer uitgegeven dan begroot voor externe inhuur. Dit
komt door meer inhuur op grote ICT-projecten.
– Er is € 3,6 mln minder uitgegeven dan begroot bij overige personele
uitgaven. De onderuitputting bij overige personele uitgaven wordt
vooral verklaard door COVID-19. Hierdoor is minder gebruik gemaakt
van vergoedingen zoals werkkostenvergoedingen en reis- en verblijf­
kosten.
Materiële uitgaven
Er is in 2021 € 10,1 mln minder uitgegeven dan geraamd. Dit verschil wordt
met name verklaard door:
– Er is € 12 mln minder uitgegeven voor ICT dan begroot. Dit komt door
dat er minder ICT projecten zijn gestart dan verwacht door COVID-19
– De overige materiële uitgaven zijn € 2 mln hoger dan begroot. Dit komt
voornamelijk door extra uitgaven voor de communicatie over het
Klimaatakkoord.
Ontvangsten
Er zijn in 2021 meer ontvangsten gerealiseerd dan verwacht. Dit komt
voornamelijk door de hogere bijdrage uit de markt voor ACM en afroming
van het eigen vermogen van agentschappen RVO, DICTU en NEa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

11

Artikel 41 Nog onverdeeld
Toelichting
Op artikel 41 Nog onverdeeld worden geen uitgaven gedaan. Bij de 2e
suppletoire begroting 2021 is de loon- en prijsbijstelling toebedeeld aan
de relevante artikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 XIII, nr. 4

12