Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 156

Monumentenzorg

Nr. 42

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 september 2012
«Slim bezuinigen of slim investeren?» Dat was de aanhef van een open
brief van 29 maart 2012 van de restauratiebranche aan de minister van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en ondergetekende,
geschreven ten tijde van de onderhandelingen in het Catshuis over het
begrotingsakkoord 20131.
De monumentenbranche riep op om de subsidies voor instandhouding en
restauratie van monumenten te ontzien bij de bezuinigingen. De branche
benadrukte dat investeren in instandhouding van monumenten loont: van
iedere euro die de overheid daaraan uitgeeft, komt gemiddeld anderhalve
euro weer bij de overheid terug2.
In een tijd van recessie is dit gegeven van belang. Onderzoek toont aan
dat de daling van de bouwproductie in het eerste kwartaal van 2012 heeft
doorgezet3 en dat is ook in de monumentensector te merken. De Vakgroep
Restauratie (koepel van restauratiebedrijven) bijvoorbeeld maakt melding
van faillissementen en ontslagen, en de prognoses voor de komende
jaren zijn niet gunstig4. Dit komt enerzijds door teruglopende bestedingen
bij eigenaren, risicomijdend gedrag bij banken en tenslotte doordat
nieuwbouwbedrijven zich richten op de markt van renovatie en restauratie
waar nog een beetje leven in zit. De druk op professionele bedrijven
neemt daardoor toe. Die beweging mag niet tot mindere kwaliteit in de
restauratiesector gaan leiden. Ik heb de Rijksdienst voor het Cultureel
Erfgoed opgedragen hier aandacht aan te besteden.

1
http://www.vakgroeprestauratie.nl/actueel/
nieuws/slim-bezuinigen-of-slim-investeren
2
Onderbouwd in Investeren in Monumenten
2010, rapport Nationaal Restauratiefonds
3
Monitor Bouwketen; rapport EIB, juni 2012
4
Restauratie en onderhoud van monumenten. Marktverkenning tot 2015. Rapport EIB,
juni 2011

kst-32156-42
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De afgelopen jaren zijn de vernieuwde kaders voor instandhouding en
restauratie van rijksmonumenten aan uw Kamer geschetst. Het zijn kaders
die passen bij het huidige beleid van decentralisatie en matching, van
ondernemerschap en meer lenen in plaats van subsidie.
In deze brief geef ik aan hoe ik een incidenteel bedrag van € 47,2 miljoen,
bestemd voor rijksmonumenten, wil inzetten als een extra impuls ter
bestrijding van de crisis in de bouwsector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 156, nr. 42

1

Middelen voor instandhouding en restauratie van rijksmonumenten
In april 2012 heb ik aangegeven welke wijzigingen ik in de instandhoudingssubsidie voor rijksmonumenten (Brim), niet zijnde woonhuismonumenten, per 2013 wil invoeren1. Het nieuwe Brim is aangepast aan de
eisen van deze tijd en ik verwacht dat het evenwicht en de eenvoud die ik
daarbij heb beoogd, zullen leiden tot meer tevredenheid bij meer
monumenteneigenaren. Over zes jaar zal ik dat laten evalueren; tot die tijd
streef ik naar zo veel mogelijk rust in het Brim.
De systematiek van cyclische instandhouding van monumenten via het
Brim neemt niet weg dat sprake zal blijven van een restauratievoorraad
van zo’n 10% van het totale bestand van rijksmonumenten. Daarom is met
ingang van 2012 structureel budget van ca € 37 miljoen voor restauraties
beschikbaar.
Voorafgaand aan de vernieuwing van het Brim heb ik in september 2011
aan uw Kamer uiteengezet hoe ik die restauratiemiddelen vanaf 2012 wil
inzetten2. Ik heb daarbij gekozen voor twee sporen. Enerzijds heb ik de
mogelijkheid voor eigenaren om laagrentend te lenen bij het NRF
verruimd door middel van de nieuwe Restauratiefonds-plus hypotheek.
Anderzijds heb ik met het IPO afspraken gemaakt over een meerjarige
gezamenlijke investering van provincies en rijk in restauratie van
rijksmonumenten waarbij de provincies het voortouw hebben.
Het succes van het Revolving Fund en de Restauratiefonds-plus
hypotheek
Inspelend op het succes van het Revolving Fund voor instandhouding en
restauratie van (voornamelijk) woonhuismonumenten heb ik vanaf
1 januari 2012 een extra mogelijkheid gecreëerd voor een
Restauratiefondsplus-hypotheek. Daardoor kunnen eigenaren van
niet-woonhuismonumenten bij het NRF een laagrentende lening afsluiten
voor exploitabele restauratie- en herbestemmingsprojecten met een
omvang vanaf € 300 000 tot een hoogte van € 2,5 miljoen. Ik heb voor dat
doel het bestaande Revolving Fund aangevuld met € 18 miljoen in 2012
en zal jaarlijks nog eens € 17 miljoen gedurende 5 jaar doteren. Dat zal
leiden tot een omvang van € 103 miljoen, speciaal bestemd voor deze
Restauratiefonds-plus hypotheken. De regeling loopt nu een half jaar en is
zeer succesvol. De regeling is zelfs zo succesvol dat er volgens de
informatie van het NRF geen nieuwe reserveringen voor projecten kunnen
worden afgegeven.
Inzet € 47,2 miljoen voor rijksmonumenten
Ik wil dit incidentele en specifiek voor monumenten bestemde budget
inzetten waar dat in het licht van de economische crisis het meest effectief
is. Toevoegen aan het Brim heeft vanwege de zesjaren-systematiek op
korte termijn geen positief effect op de bouwstroom; inzetten in restauratie van monumenten heeft dat wel.
De Restauratiefonds-plus hypotheek voorziet duidelijk in een behoefte
maar is in omvang nog in de opstartfase, waardoor het NRF aanvragers
moet teleurstellen. Daarom wil ik een bedrag van ca € 20 miljoen
gebruiken voor een vervroegde dotatie in het Revolving Fund-plus.
Daarmee wordt het volume belangrijk vergroot en kunnen meer
aanvragen voor een lening gehonoreerd worden. Het betreft hier
projecten die op korte termijn kunnen en willen starten.

1
2

Kamerstukken II 2011/12, 33 000 VIII, nr. 181
Kamerstukken II 2011/12, 33 000 VIII, nr. 170

Verder wil ik met een bedrag van ca € 27,2 miljoen de provincies
tegemoet komen door een zestal grote restauraties te subsidiëren. Met het
IPO is afgesproken dat de provincies aan het roer staan wat betreft de
restauratie van rijksmonumenten in het algemeen, en dat rijk en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 156, nr. 42

2

provincies samen bekijken welke (meerjarige) aanpak ten aanzien van een
beperkt aantal grote restauratieopgaven het meest geschikt is. Daarbij zijn
deze zes monumenten genoemd, omdat het rijk daarvoor een bijzondere
verantwoordelijkheid voelt. Het gaat om grote projecten met een
restauratieopgave van boven de € 2 miljoen, waarvan de subsidieaanvraag bij eerdere restauratieregelingen twee keer of meer is afgewezen.
Ook deze projecten zijn startklaar en hebben een direct positief effect op
de werkgelegenheid.
Het gaat om de Kathedrale Basiliek van Sint Bavo te Haarlem, de
Boomkerk te Amsterdam, het Châtelet van Kasteel de Haar in Haarzuilens,
de Nieuwe Kerk te Delft, de Rooms Katholieke basilicale kruiskerk te
Vinkeveen en de Gereformeerde Kerk te Andijk.
Naar verwachting zullen deze maatregelen op korte termijn een forse
bouwproductie kunnen genereren. Door deze investering wil ik een
bijdrage leveren aan de bestrijding van de crisis in de bouw- en
monumentensector.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 156, nr. 42

3