Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 1945

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 september 2022
Uw Kamer heeft mij verzocht om regelmatig op de hoogte te worden
gehouden van de internationale uitbraak van apenpokken. In mijn laatste
brief van 21 juli 20221, waarin ik melding heb gemaakt van de start van de
vaccinatiecampagne, heb ik aangegeven u na de zomer weer te informeren. Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken.
Epidemiologie
Sinds de bevestiging van de eerste patiënt met apenpokken in Nederland
zijn er nu ongeveer 1200 bevestigde patiënten met apenpokken gemeld. In
het Caribisch deel van het Koninkrijk zijn er vier bevestigde cases,
waarvan drie op Aruba en één op Curaçao. Inmiddels zijn er wereldwijd
ongeveer 60.000 bevestigde gevallen. Er is in Nederland en veel andere
landen sprake van een daling van het aantal nieuwe infecties. Het gaat in
bijna alle gevallen om mannen die seks hebben met mannen (MSM). De
infecties leiden wereldwijd tot weinig ziekenhuisopname en slechts zeer
incidenteel sterfgevallen.
De Centra Seksuele Gezondheid (CSG’s) van zowel Rotterdam als
Amsterdam hebben een retrospectief onderzoek gedaan bij ruim 500
opgeslagen monsters uit de periode februari-juni 2022. Er zijn 8 monsters
positief getest voor apenpokken, de eerste was van 27 april jl., de overige
uit mei. Vanaf de piek eind juli is een continue daling zichtbaar in het
aantal nieuwe gevallen. Mogelijk wordt deze daling veroorzaakt door een
combinatie van klachtenherkenning, testen, zelfisolatie en contactwaarschuwing met bijbehorende leefregels, gedragsverandering (minder
wisselende seksuele contacten bij MSM) en toenemende immuniteit van
de hoogrisicogroep (door doorgemaakte infectie en vaccinatie).
Van juli tot augustus 2022 is anoniem online onderzoek gedaan naar de
perceptie van MSM over apenpokken. De belangrijkste resultaten zijn dat
de algemene kennis over apenpokken bij de doelgroep voldoende is, maar
1

kst-25295-1945
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 25 295, nr. 1932

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 1945

1

dat op specifieke punten nog kennis ontbreekt (bijv. duur besmettelijkheid,
ernst ziekte). De bereidheid om zich te laten testen en aan de maatregelen
te houden is over het algemeen goed. Op basis van deze steekproef geeft
het Deskundigenberaad aan dat de huidige vaccinatiecampagne zich op
de juiste groep (o.b.v. risicogedrag) lijkt te richten. Dit onderzoek geeft
input voor communicatiemiddelen en vaccinatiestrategie.
Door middel van een klankbordgroep met personen uit de doelgroep zijn
ervaringen met de uitbraak en de maatregelen opgehaald. De hieruit
verkregen verbeterpunten worden gebruikt om het isolatiebeleid aan te
passen, omdat dit ook samenhangt met de bereidheid tot testen.
Stand van zaken vaccinaties
In Nederland zijn er (beeld eind september) iets meer dan 18.000
vaccinaties gegeven, waarvan bijna 5.000 tweede vaccinaties. Het grootste
deel van de vaccinaties is toegediend in de regio Amsterdam.
Het opkomstpercentage is lager dan vooraf, op basis van onderzoek, werd
geschat. De GGD’en zetten zich in om, door middel van herhaalde
uitnodiging, veegrondes en nabellen, iedereen die in aanmerking komt
voor vaccinatie, ook de mogelijkheid te geven om deze te halen. Er zijn
geen opvallende verschillen in de vaccinatiegraad tussen regio’s.
In het Caribisch deel van het Koninkrijk zijn in totaal ongeveer 40
preventieve apenpokkenvaccinaties toegediend.
Advies Deskundigenberaad
In het Deskundigenberaad op 2 september jl. (zie bijlage) is, op basis van
modellering door het RIVM, geconcludeerd dat met vaccinatie van de
huidige doelgroepen het terugdringen en doorbreken van voortgaande
transmissie wordt bereikt. Modellering is het doorrekenen van het te
verwachten effect op de uitbraak van interventies bij bepaalde
doelgroepen met behulp van modellen. Hieruit blijkt dat een zeer kleine
groep, met het hoogste aantal seksuele partners, de grootste impact heeft
op de transmissie van het virus. Door deze groep volledig te vaccineren
kan het reproductiegetal, dit is het aantal mensen dat besmet wordt door
een besmet persoon, met 40% worden verminderd. Het vaccineren van
groepen met minder seksuele partners, en daarmee een veel lager risico
op verspreiding, heeft veel minder invloed op de transmissie. Voor deze
groepen wordt door het Deskundigenberaad een groter effect verwacht
van klachtenherkenning, testen, zelfisolatie en partnerwaarschuwing.
Daarom concludeert en adviseert het Deskundigenberaad dat het vanuit
het perspectief van infectieziektebestrijding niet zinvol is om de vaccinaties ook aan te bieden aan groepen met minder hoog risico.
Het European Medicines Agency (EMA) heeft aangegeven dat vaccineren
in de huid (intradermale toediening) ook een optie is naast toediening in
het onderhuids bindweefsel (subcutaan), maar laat de afweging om
hiertoe over te gaan aan de lidstaten. Voordeel van intradermale
toediening, boven de huidige subcutane toediening, is dat per vaccinatie
minder vaccin nodig is, tot theoretisch een vijfde van de hoeveelheid. Het
Deskundigenberaad adviseert echter om de vaccinatiecampagne voort te
zetten met subcutane toediening. Uit het tot nu toe uitgevoerde onderzoek
blijkt dat een tweede vaccinatie noodzakelijk is voor een goede antistoftiter en daarmee verwachte bescherming. In het door de EMA beoordeelde onderzoek werden bij intradermale vaccinatie, vergeleken met
subcutane vaccinatie, veel vaker (heftige) lokale bijwerkingen gezien.
Hierdoor haalde 20% van de proefpersonen geen tweede vaccinatie. Als
dit in de vaccinatiecampagne zou gebeuren, kan dit het potentiële effect
van de vaccinatiecampagne beperken.
Ik neem de adviezen van het Deskundigenberaad over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 1945

2

Internationaal beleid
Vanaf het moment dat het apenpokkenvirus zich verspreide binnen de
grenzen van de Europese Unie, hebben de verschillende instituties die
zich bezighouden met ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen, zich gericht op het voorkomen van verdere besmettingen. In de
Health Security Committee (HSC) komen de Europese Commissie, de
verschillende EU-agentschappen en de lidstaten bijeen om hun
werkzaamheden te coördineren. Zo volgt het Europees Centrum voor
ziektepreventie en bestrijding (ECDC) de epidemiologische ontwikkeling
van de uitbraak in de EU op de voet.
Op 23 juli 2022 heeft de directeur-generaal van de WHO uitgeroepen dat
de mondiale uitbraak van apenpokken zich had ontwikkeld tot een
internationale noodsituatie. Deze noodsituatie wordt uitgeroepen,
wanneer er sprake is van een zich verspreidende gezondheidsbedreiging,
die een gecoördineerde internationale aanpak vereist. Op dat moment
manifesteerde de uitbraak zich in Europa, Noord-Amerika en in delen van
Latijns-Amerika. Inmiddels blijkt de situatie in Europa en Noord-Amerika
zich te stabiliseren.
Vaccins en antivirale middelen
In 2019 is uw Kamer geïnformeerd over de aankoop van 100.000 derde
generatie pokkenvaccins ten behoeve van de strategische voorraad.2 Een
deel van deze vaccins is ingezet voor de vaccinatiecampagne tegen
apenpokken. Nederland is in de gunstige positie te beschikken over een
voorraad die groot genoeg is om de huidige hoogrisicogroep volledig te
vaccineren.
Omdat andere landen in de EU veelal niet over het vaccin beschikten, is
eerder dit jaar een inkoopprocedure gestart door de Health Emergency &
Response Agency (HERA). Binnen deze procedure wordt met Europese
middelen een noodvoorraad van 330.000 vaccins aangekocht, die via drie
aparte leveringen naar rato wordt verdeeld onder de lidstaten. Vanwege
de bestaande voorraad heeft Nederland geen vaccins ontvangen uit de
eerste twee rondes, maar zal naar verwachting in december 2022 wel naar
rato vaccins ontvangen uit de derde levering. Om in de toekomst
wederom over voldoende vaccins te beschikken, doet Nederland mee aan
een nieuwe gezamenlijke aanbestedingsprocedure in EU-verband,
waarvan de levering is voorzien in medio 2023.
Omdat de huidige uitbraak alleen in te dammen is door een gecoördineerde internationale inzet van de beschikbare middelen, heb ik op advies
van het RIVM 10 procent van de voorraad gealloceerd voor overbruggingsleveringen aan lidstaten met een hoog aantal besmettingen. Tot nu
toe heeft het RIVM vaccins uitgeleverd aan Denemarken, België, Spanje,
Italië, Ierland, Luxemburg en Oostenrijk. Binnen het Koninkrijk zijn vaccins
geleverd aan Aruba, Curaçao en Sint Maarten.
De HERA is tevens een inkoopprocedure gestart voor een antiviraal
middel, dat als behandeling kan worden ingezet bij patiënten met
apenpokken met een ernstig ziekteverloop. Het RIVM verwacht later dit
jaar ongeveer 200 behandelingen te ontvangen, die op aanvraag
beschikbaar zullen worden gesteld aan ziekenhuizen.
Ten slotte
Apenpokken is inmiddels al een aantal maanden onder ons. Er ontbreekt
nog kennis, maar we leren ook steeds meer. Er komen vragen op of we
kunnen voorkomen dat apenpokken zich blijvend vestigt. Hieraan
2

Kamerstuk 32 793, nr. 398.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 1945

3

gekoppeld zijn vragen over het handhaven van de A-status en wat een
goede (vaccinatie-)strategie is om op langere termijn met deze ziekte om
te gaan. Op mijn verzoek vindt naar verwachting half november een
Deskundigenberaad plaats gericht op de langere termijn. Daarna zal ik uw
Kamer weer informeren of eerder wanneer de situatie daar aanleiding toe
geeft.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 1945

4