Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 398

Maatregelen verkeersveiligheid

Nr. 823

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 mei 2020
Tijdens het AO Handhaving in het verkeer op 5 maart jl. heb ik een aantal
toezeggingen gedaan (Kamerstuk 29 398, nr. 821). In deze brief ga ik,
mede namens de Minister voor Rechtsbescherming, in op deze toezeggingen en informeer ik u over de laatste stand van zaken. Onder andere
vanwege de huidige corona crisis hebben sommige trajecten helaas
vertraging opgelopen. Ik zal u op een later moment nader informeren over
de toezeggingen waaraan ik nog niet volledig uitvoering heb kunnen
geven. De verkeershandhandhaving blijft ook in deze tijd mijn aandacht
houden en ik hoop u hier dan ook spoedig over te kunnen informeren.
Inkomensafhankelijke boetes
Tijdens het AO vroeg het lid Van den Brenk naar de mogelijkheden om
inkomensafhankelijke boetes in te voeren en de boetestelsels van
Noorwegen en Finland daarbij te betrekken. Een boetesysteem waarbij
inkomen of vermogen een rol in de hoogte van de boete speelt, bestaat in
verschillende Europese landen, waaronder Noorwegen, Finland, Duitsland
en Zwitserland. De basis van het stelsel is in al die landen nagenoeg
hetzelfde: de ernst van het feit wordt uitgedrukt in het aantal «dagen»
straf die voor het begaan van dit feit opgelegd kunnen worden. Dit is voor
iedereen die hetzelfde feit begaat gelijk. Hieraan wordt op basis van
draagkracht een geldbedrag gekoppeld (de «dageenheid»). De
dageenheid is dus voor iedereen verschillend en afhankelijk van het
inkomen en het eventuele vermogen van degene die de overtreding of het
delict heeft begaan. Dit systeem is gebaseerd op de argumentatie dat een
boete een vergelijkbare impact moet hebben op ieder die hem krijgt.
Finland kan worden gezien als het land waar dit principe het meest ver is
doorgevoerd, aangezien daar geen maximum bestaat voor het geldbedrag
van de «dageenheid». Het komt in exceptionele gevallen dan ook voor dat
de boete in Finland zeer hoog is. Andere landen kennen een minimum- en
maximumbedrag als dagboete. Door dit maximumbedrag is de boete in
landen die dagboetes kennen vaak niet hoger dan de Nederlandse boete
voor hetzelfde feit, omdat het maximumbedrag in het betreffende land
gelijk of lager is.

kst-29398-823
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 398, nr. 823

1

Er zijn belangrijke juridische en praktische bezwaren tegen het in
Nederland invoeren van inkomensafhankelijke boetes of een dagboetestelsel voor verkeersfeiten. Een belangrijk juridisch bezwaar is dat de grote
meerderheid van de verkeersboetes in Nederland opgelegd wordt op
basis van de Wet administratieve handhaving verkeersvoorschriften
(Wahv). Dit stelsel, dat gebaseerd is op kentekenaansprakelijkheid,
verhoudt zich niet met dagboetes. Bij dagboetes is het immers, anders
dan bij de kentekenaansprakelijkheid, van belang om vast te stellen wie de
overtreding heeft begaan, omdat dit gevolgen heeft voor de hoogte van
het boetebedrag. Als we de kentekenaansprakelijkheid en het systeem van
de Wahv loslaten, zou dit in grote mate de efficiëntie en strafzekerheid in
de afdoening van verkeersovertredingen aantasten. Dit zou immers
betekenen dat alle verkeersovertredingen afgedaan moeten worden in het
stafrecht en dat in alle gevallen moet worden aangetoond wie de
bestuurder was. Indien dit niet lukt kan er geen sanctie worden opgelegd.
Dit gaat ten koste van de effectiviteit en zou een enorme extra belasting
van de strafrechtketen betekenen. Een ander juridisch bezwaar ligt op het
gebied van privacy. Voor een zorgvuldige vaststelling van het geëigende
boetebedrag zou de stafrechtsketen toegang moeten krijgen tot de
belastinggegevens. De inbreuk die dat op de privacy maakt, weegt zwaar
ten opzichte van het voordeel dat hiermee in de bestraffing van verkeersovertredingen wordt behaald. Ook praktisch zijn er grote bezwaren. Zo
zouden de systemen bij het CJIB, OM en eventueel de rechtspraak
ingrijpend gewijzigd moeten worden om deze wijziging in het boetestelsel
uit te kunnen voeren. Een ander praktisch bezwaar is de mogelijke
fraudegevoeligheid van het systeem. Alleen door middel van een
staandehouding zal makkelijk te bepalen zijn wie precies de verkeersovertreding begaan heeft. In andere gevallen, bijvoorbeeld bij handhaving met
digitale handhavingsmiddelen, zou het heel lonend voor de overtreder
kunnen zijn om iemand anders als de daadwerkelijke overtreder aan te
wijzen. Veruit het grootste deel van de overtredingen wordt met behulp
van digitale handhavingsmiddelen geconstateerd. Daar komt bij dat
indien een verkeersfeit in het strafrecht wordt afgedaan, nu al rekening
kan worden gehouden met de omstandigheden van het geval, waaronder
de vermogenspositie van betrokkene. Dit alles maakt dat ik geen
aanleiding heb om tot invoering van inkomensafhankelijke geldboetes
over te gaan.
CFT advies boetestelsel
Zoals met uw Kamer besproken tijdens het AO heb ik de Commissie
Feiten en Tarieven (CFT) van het OM gevraagd een advies uit te brengen
over de mogelijkheden om binnen het huidige boetestelsel boetes te
verhogen en/of te verlagen. Hierover heb ik uw Kamer bij brief van
13 december 2019 geïnformeerd. Betreffend advies heeft de CFT op
31 maart jongstleden aan JenV uitgebracht. Zoals de CFT zelf ook
aangeeft, wordt in het advies niet ingegaan op de uitvoeringsconsequenties van het advies. Voor definitieve besluitvorming over het al dan
niet overnemen van (onderdelen van) het advies is het daarom noodzakelijk eerst een uitvoeringstoets en bredere beleidsappreciatie uit te
voeren. De CFT spreekt zelf de verwachting uit dat de wijzigingen die in dit
advies geadviseerd worden, een grote (financiële) impact zullen hebben
op het openbaar ministerie én op de rechtspraak. Ook zal er mogelijk
sprake zijn van een substantieel effect op de ontvangsten uit boetes. Ik
heb daarom de opdracht gegeven om een uitvoeringstoets uit te voeren.
Naar verwachting zal deze uitvoeringstoets eind van dit najaar gereed zijn.
Zonder een beeld van de consequenties van de voorstellen van de CFT is
er geen goede discussie te voeren over de wenselijkheid van uitvoering
van (onderdelen van) het advies. Ik zal u daarom na oplevering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 398, nr. 823

2

uitvoeringstoets verder informeren over de uitvoeringstoets, het advies
van de CFT en de opvolging die ik geef aan dit advies.
Administratiekosten
Tijdens het AO is ook gesproken over de hoogte van de administratiekosten voor boetes. Gevraagd is of deze kunnen vervallen, zeker voor
lagere boetes voor bijvoorbeeld kleine snelheidsovertredingen.
Uitgangspunt bij de heffing op boetes is dat de overtreder opdraait voor
de kosten. Daarom worden de totaal geraamde directe en indirecte kosten
van de inning hiervan doorberekend aan de overtreder. Er is voor gekozen
voor alle boetes een gelijk bedrag te berekenen, omdat bij de aanvang van
de inning van een boete – of deze nu hoog of laag is- niet kan worden
gezegd of hiervoor veel of weinig kosten zullen worden gemaakt. Ik zie
dan ook geen aanleiding om te differentiëren in de hoogte van de
administratiekosten op basis van de boetebedragen of om de administratie kosten voor alle boetes of voor alleen lage boetes af te schaffen.
Inning boetes buitenlandse kentekenhouders
Tijdens het AO op 5 maart jl. heb ik uw Kamer ook toegezegd om,
teneinde het inningspercentage van boetes voor buitenlandse kentekenhouders te verhogen, de inning van deze boetes onder de aandacht te
brengen van mijn Franse en Britse ambtsgenoten. Nu de vergaande
maatregelen als gevolg van de coronacrisis in beide landen weer worden
versoepeld, acht ik het opportuun om dit onderwerp bij mijn ambtsgenoten middels een brief onder de aandacht te brengen. Deze brieven
zullen dan ook binnenkort verstuurd worden.
Boa pilot verkeershandhaving
Tijdens de begrotingsbehandeling van JenV heeft de Tweede Kamer een
motie van het lid van Dam (CDA) aangenomen waarin de regering wordt
verzocht om in nauwe samenwerking met de gemeente Utrecht te bezien
of middels een pilot geëxperimenteerd kan worden met het uitbreiden van
taken van boa’s op het vlak van de verkeershandhaving (Kamerstuk 35 300
VI, nr. 53). Over de inrichting van een pilot vinden momenteel gesprekken
plaats tussen de gemeente Utrecht, OM, politie, de VNG en JenV. Bezien
wordt onder andere op welke extra feiten de BOA’s in de pilot kunnen
gaan handhaven. De gemeente Utrecht werkt hiervoor momenteel aan de
benodigde probleemanalyses en aan een plan van aanpak voor de pilot.
Dit heeft echter door de coronacrisis vertraging opgelopen. Verwacht
wordt dat de pilot dit najaar van start kan gaan.
Verbod op flitspaalsignalering
Tijdens het AO op 5 maart jl. heeft de Kamer mij verzocht om de Duitse
ervaringen met het verbod op flitspaalsignalering te verkennen. In
Duitsland bestaat zowel een verbod op het waarschuwen van andere
automobilisten voor (flits)controle als op technische radar waarschuwingssystemen. Sinds medio februari 2020 valt ook het gebruik van
bepaalde apps op de telefoon en tablet onder dit verbod. Deze verboden
apps volgen de locatie van het voertuig en geven kort van te voren een
waarschuwing over de locatie van de controle. Het waarschuwen voor
handhavingsmiddelen is niet verboden indien de apps of systemen niet
de locatie van het voertuig volgen, maar slechts de vaste handhavingsmiddelen op een kaart weergeven. Ook radiostations mogen de locatie
van handhavingsmiddelen melden, omdat dit algemene meldingen zijn en
deze niet op basis van de locatie van het voertuig worden gegeven. Ook in
Nederland is de locatie van digitale handhavingsmiddelen openbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 398, nr. 823

3

informatie. Het achterhouden van deze informatie acht ik niet in het
belang van de verkeersveiligheid. Zo worden de flitspalen geplaatst op
locaties die hiervoor vanwege de verkeersveiligheid in aanmerking
komen. Als bestuurders door een eerdere overtreding of met behulp van
apparatuur op de hoogte zijn van de locatie van deze flitspalen en
daardoor hun rijgedrag aanpassen, draagt dit ook bij aan de verkeersveiligheid op deze locaties. Een verbod op flitspaalsignalering is daarom in
mijn ogen ook niet nodig.
Alcoholmeter
In 2017 en 2018 is een pilot met de Alcoholmeter uitgevoerd in de
eenheden Oost-Nederland en Rotterdam. Tijdens het AO heb ik toegezegd
u te informeren over de evaluatie van de alcoholmeter. Op 18 mei heb ik
de beleidsreactie van het tweede pilotjaar naar uw Kamer gestuurd.
Strekking van de beleidsreactie is dat uit de evaluatie naar voren komt dat
de alcoholmeter positieve effecten sorteert op zowel het problematische
drinkgedrag als op de delictpleging. Daarom heb ik besloten tot landelijke
invoering van de Alcoholmeter over te gaan in de gevallen waarin het
alcoholverbod als bijzondere voorwaarde wordt opgelegd. Dit is bijvoorbeeld het geval bij geweldsdelicten of andere misdrijven die onder
invloed van alcohol worden gepleegd, zoals rijden onder invloed.
In de discussies die ik met uw Kamer heb gehad over de invoering van
een alcoholslot in het strafrecht, heb ik toegezegd te bezien of de
Alcoholmeter ook mogelijkheden biedt voor de aanpak van rijden onder
invloed van alcohol. Het verheugt mij te melden dat dit het geval is en dat
met de landelijke invoering van de Alcoholmeter wordt voorzien in een
extra mogelijkheid om het rijden onder invloed van alcohol aan te pakken.
In de pilot is de Alcoholmeter hiervoor ook een aantal keren ingezet. In
totaal hebben 17 personen de Alcoholmeter gedragen na rijden onder
invloed van alcohol, vooral in het kader van een alcoholverbod, maar ook
in het kader van een verplichte of vrijwillige alcoholcontrole.
Het alcoholverbod en het toezicht daarop met de Alcoholmeter kunnen
ertoe bijdragen dat betrokkene meer inzicht krijgt in zijn alcoholgebruik en
dat hij op een effectieve wijze leert zijn alcoholmisbruik terug te dringen.
Door de continue meting wordt het alcoholgebruik constant gemonitord.
Dit bevordert de naleving van het alcoholverbod. Ik verwacht dat het
alcoholverbod in combinatie met de Alcoholmeter met name voor zware
alcoholovertreders en/of recidivisten een effectief instrument is. Het
alcoholverbod en de Alcoholmeter kunnen hen helpen problematisch
middelengebruik in den brede het hoofd te bieden. Het alcoholverbod in
combinatie met de Alcoholmeter vermindert de alcoholafhankelijkheid en
daarmee de kans dat deze personen met te veel drank op achter het stuur
gaan zitten.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 398, nr. 823

4