Beleidskader digitale basisinfrastructuur
Akkoord door Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid in overleg van 23 april 2019

Doel van het beleidskader
De basisinfrastructuur van de digitale overheid (voorheen GDI) is in de afgelopen jaren gebouwd met
het stelsel van basisregistraties, identificatiediensten en voorzieningen voor communicatie en
dienstverlening 1. Er is gewerkt aan één infrastructuur waarin voorzieningen samenwerken en
hergebruik wordt gemaakt van bestaande oplossingen. Harmonisatie en standaardisatie zijn de
leidende gedachten geweest bij het inrichten van het contact met burgers en bedrijven én het
realiseren van een efficiënte overheid. Door de jaren heen zijn deze gedachten vastgelegd in
wetgeving en anderszins. Vooral in generieke wetgeving, zoals de AWB, de WOB/WOO, de AVG en de
Archiefwet, maar ook in sectorale wetgeving bijvoorbeeld over basisregistraties en in de kaders en
principes van de NORA en aansluitende publiek-private domeinarchitecturen.
Vanwege veranderende behoeften van burgers en bedrijven, technologische ontwikkelingen, nieuwe
functionele en niet-functionele eisen en veranderende veiligheidsrisico’s is doorontwikkeling van de
GDI naar een breed gedragen digitale basisinfrastructuur nodig. Het is goed om de gezamenlijke
uitgangspunten van beleid te (her)bevestigen, zodat we overheidsbreed hetzelfde kader en dezelfde
waarden hanteren in de doorontwikkeling van de basisinfrastructuur en in de uitwerking van het beleid
voor generieke functies van de digitale overheid.
In het beleidskader zijn de uitgangspunten opgenomen om het beleid voor de digitale
basisinfrastructuur te ontwikkelen en de generieke functies van deze basisinfrastructuur vorm te
geven. Deels is dit beleid ook al vertaald naar wetgeving in de wet Digitale overheid, die in
parlementaire behandeling is. Hoe het beleid vervolgens wordt uitgevoerd en hoe afspraken,
standaarden en voorzieningen worden geïmplementeerd, ligt uitdrukkelijk bij medeoverheden en
uitvoeringsorganisaties. Dan vinden op basis van uitwerking van de regelgeving ook
uitvoeringstoetsen plaats en worden in overleg tussen beleid en uitvoering de kosten en
implementatietrajecten in beeld gebracht.
Scope van het beleidskader
Het beleidskader bevat de uitgangspunten voor de digitale basisinfrastructuur, die dienstverleners met
een publieke taak gebruiken voor de inrichting van de publieke dienstverlening aan burgers en
bedrijven en waar nodig ook voor hun onderlinge digitale samenwerking. Waar in het beleidskader
wordt gesproken over “we”, worden de dienstverleners met een publieke taak bedoeld, in hun eigen
rol. De digitale basisinfrastructuur is de robuuste kern van de digitale overheid en niet organisatie-,
sector- of domeinspecifiek.
De digitale basisinfrastructuur is opgebouwd uit generieke functies, die worden ingevuld door
afspraken, standaarden en voorzieningen (in die volgorde), zie hiervoor punt 3.
Het beleidskader doet geen uitspraken over financiering en governance, programmering of de rol van
Logius. De scope van het beleidskader is immers het beleidsmatig vaststellen wat de gewenste
functies zijn van de basisinfrastructuur. Daarnaast zijn er afspraken over de uitvoering en de
financiering van deze functies. Er is dus een sterke verwevenheid van beleid, uitvoering en
financiering; de laatste twee beïnvloeden wat er met beleid bereikt wordt.
Uitgangspunten voor de digitale basisinfrastructuur
1. De maatschappelijke opgave is het uitgangspunt
De digitale overheid ondersteunt het oplossen van maatschappelijke opgaven. We organiseren de
overheidsdienstverlening voor burgers en bedrijven vanuit publieke waarden met daaraan
gekoppelde grondrechten.
1

De NORA vat deze systemen, producten, standaarden en afsprakenstelsels samen onder de term ‘bouwstenen’.

1

2. Het gebruiksperspectief staat voor de overheid centraal
De publieke digitale dienstverlening 2 is voor burgers en bedrijven beschikbaar, veilig en
gemakkelijk in gebruik. De basisinfrastructuur is vormgegeven vanuit het perspectief en behoeften
van de gebruiker, en de verschillende rollen die deze gebruikers kunnen aannemen. De overheid
stemt afzonderlijke diensten onderling af en maakt indien toegestaan en gewenst gebruik van
elkaars gegevens, zodat burgers en bedrijven één samenwerkende overheid ervaren.
De basisinfrastructuur van de digitale overheid bevat in beginsel alleen die generieke bouwstenen
die nodig zijn om het bovenstaande te bereiken.
Burgers kunnen dienstverlening en informatievoorziening ook op een andere dan de digitale
manier regelen, als zij dit willen en als dit past bij hun behoeften.
3. De basisinfrastructuur is opgebouwd rond generieke functies
De digitale basisinfrastructuur is opgebouwd rond generieke functies in de digitale publieke
dienstverlening en niet rond ICT-voorzieningen.
Generieke functies zijn functies in de publieke digitale dienstverlening die meerdere organisaties vanuit publieke waarden en efficiëntie –op dezelfde manier inrichten, zowel in de relatie met
burgers en bedrijven als binnen de overheid. Sommige generieke functies zijn voor (bijna) alle
publieke digitale diensten relevant en worden (op termijn) door vrijwel alle organisaties gebruikt.
Maar er zijn ook generieke functies die voor enkele publieke digitale diensten en organisaties
relevant zijn 3. Bepalend voor genericiteit is dat de relevante groep organisaties zijn diensten
inricht volgens de afspraken die we daarover met elkaar maken 4.
Het Regeerakkoord en de Agenda Digitale Overheid noemen een aantal van deze generieke
functies: het kunnen vinden van diensten en rechten/plichten door burgers en bedrijven; het
verifiëren van identiteit (authenticatie); machtigen; correspondentie door en met de overheid;
delen en hergebruiken van (persoonlijke) gegevens. Hier is geen uitputtende opsomming van te
maken, omdat de digitale overheid steeds verder ontwikkelt. Periodiek zullen we herijken of we
binnen de overheid generieke functies missen, of bestaande functies kunnen komen te vervallen.
De digitale basisinfrastructuur is beperkt tot generieke functies. Daarnaast zijn er niet-generieke
functies die voortkomen uit andere – gedeelde of individuele - behoeften van beleid en
dienstaanbieders. Voor de invulling van die niet-generieke functies zijn zij zelf verantwoordelijk, al
dan niet in een coalitie van partijen. De intentie bij de inrichting van deze functies is dat
hergebruik in bredere zin mogelijk moet zijn, waarbij (vanzelfsprekend) tegemoetgekomen wordt
aan architectuurprincipes en geldende standaarden.
4. Afspraken gaan boven standaarden, standaarden gaan boven voorzieningen
De generieke functies in de digitale basisinfrastructuur worden ingevuld door afspraken,
standaarden en voorzieningen. Daarbij gaan afspraken boven standaarden en gaan standaarden
boven voorzieningen.
2
De Wet digitale overheid definieert als volgt: “verlening van elektronische diensten aan natuurlijke personen,
ondernemingen of rechtspersonen ter uitoefening van een publieke taak (…) door een bestuursorgaan als bedoeld
in artikel 1:1, eerste lid, onderdeel a, van de Algemene wet bestuursrecht of een aangewezen organisatie”.
3
Bijvoorbeeld het authentiseren van rechtspersonen (eHerkenning) of machine-to-machine berichtenverkeer
(Digipoort). Niet iedere overheidsorganisatie heeft hiermee te maken, maar áls je bedrijven identificeert of M2M
berichtenverkeer verstuurt, dan doe je dat met de generieke afspraken, standaarden en voorzieningen die
daarvoor zijn.
4
Het ministerie van JenV hanteert bij het verplicht stellen en financieren van voorzieningen een referentiemodel
met basisdiensten die voor alle organisatieonderdelen relevant zijn, gemeenschappelijke diensten die voor een deel
van de organisatieonderdelen relevant zijn en solitaire diensten die voor één organisatieonderdeel relevant zijn.

2

Voor de invulling van generieke functies in de digitale publieke dienstverlening hanteren we
uiteindelijk dezelfde afspraken, standaarden en indien nodig voorzieningen. Dat is nu nog niet
overal het geval. Het is een ontwikkeltraject waarbij organisaties binnen hun mogelijkheden
afspraken, standaarden en voorzieningen toepassen, of toelichten waarom dit (nog) niet kan
(‘comply or explain’).
Als we constateren dat er een (groot) verschil is tussen het potentiële gebruik van afspraken,
standaarden en voorzieningen en het feitelijke gebruik, zullen we gezamenlijk nagaan wat de
belemmeringen voor generiek gebruik zijn en welke aanpassingen nodig zijn om die
belemmeringen weg te nemen.
5. We zijn scherp op innovaties, met oog voor de continuïteit
We willen innovaties accommoderen in de digitale basisinfrastructuur. Innovaties kunnen de
kwaliteit van de publieke dienstverlening verbeteren door nieuwe, meer flexibele vormen van
interactie met burgers en bedrijven. Innovaties kunnen ook de kosten voor de overheid verlagen.
Tegelijk is de continuïteit van de publieke dienstverlening van groot belang. Daarvoor is een
robuuste en stabiele infrastructuur nodig. Ook hier willen we innoveren en optimaal gebruik
maken van de mogelijkheden binnen aanbestedingen, maar die veranderingen zijn groter en
kosten meer tijd.
Innovaties vinden niet vanzelf plaats binnen de overheid, we kunnen hier leren van het
bedrijfsleven, de wetenschap en het buitenland.
De overheid moet systematisch ervaring kunnen opdoen met nieuwe, innovatieve technologische
ontwikkelingen. De afspraken die we maken en de kaders die we stellen moeten hiervoor ruimte
bieden. Wet- en regelgeving mogen geen onnodige beperking met zich brengen voor innovatie.
Zoals ‘Maak Waar’ stelt is het devies niet minder maar andere en vooral meer effectieve sturing,
gericht op het behalen van resultaat in plaats van het vooraf elimineren van onzekerheden.
6. We werken samen aan digitalisering over de grens
Bij de doorontwikkeling van de digitale basisinfrastructuur houdt de overheid rekening met de
verdere digitalisering van grensoverschrijdende diensten. Dat is in het belang van Nederland als
open economie.
We beïnvloeden de Europese agenda actief vanuit onze eigen waarden, kennis en behoeften. Dat
doen we door interdepartementaal en interbestuurlijk af te stemmen rond EU-regelgeving en
Europese actieplannen, maar ook door een actieve bijdrage te leveren in ministeriële verklaringen
zoals de Tallinn Declaration on eGovernment.
Verplichtingen op EU-niveau, zoals de eIDAS Verordening en de aanstaande Verordening voor een
Single Digital Gateway, vormen de kaders voor de (door)ontwikkeling. Bij de implementatie van
deze verplichtingen vindt toetsing bij de uitvoering plaats, zoals genoemd onder punt 9.
7. Er is geen blauwdruk voor de realisatie van generieke functies
De afgelopen jaren is de impliciete aanname bij de ontwikkeling van de GDI steeds geweest, dat
concrete ‘eigen’ systemen moesten worden gebouwd. Maar binnen de afgesproken
architectuurprincipes, afspraken en standaarden kunnen generieke functies op verschillende
wijzen worden gerealiseerd (publiek en/of privaat). Dit stimuleert experimenten en het vinden van
innovatieve oplossingen.
Ook federatieve oplossingen zijn mogelijk, waarbij uitvoerders en medeoverheden samenwerken
aan een eenduidige digitale overheid vanuit hun eigen voorzieningen en eigen specifieke,

3

aanvullende, doelgroepen. Dit komt ten goede aan de continuïteit en de kosteneffectiviteit van de
digitale overheid.
8. Er zijn meerdere ontwerpeisen aan de basisinfrastructuur
De basisinfrastructuur biedt privacy en veiligheid naar de laatste vastgestelde standaarden zodat
continuïteit geborgd is. Daarom hanteren we ‘privacy by design’ en ‘security by design’ als
ontwerpeisen bij digitalisering. Ook de aspecten gebruikersvriendelijkheid, open source en
duurzame toegankelijkheid zijn relevant in het ontwerp. Er zijn ook ethische vraagstukken; deze
spelen vooral een rol op het niveau van beleidsontwikkeling voor de digitale overheid.
In het ontwerpproces moet in beeld worden gebracht wat ieder van deze ontwerpeisen en
aspecten concreet betekent voor de betreffende afspraken, standaarden of voorzieningen en waar
er spanning is. Daarvoor is nodig dat we op deze ontwerpeisen en aspecten standaarden en beleid
formuleren, waar dat nog niet gebeurd is. Vervolgens is een expliciete en consistente afweging
nodig, waarvoor een of meerdere afwegingskaders nodig zijn.
9. Samenwerking is niet vrijblijvend
Als we vanuit overtuiging en motivatie binnen de overheid afspreken dat we bepaalde
architectuur, standaarden of voorzieningen gebruiken, dan moeten we dat ook doen. Hier geldt in
ieder geval een ‘pas-toe-of-leg-uit’-regime.
We streven ernaar dat het voor overheidsdienstverleners aantrekkelijk is om op de
basisinfrastructuur aan te sluiten, door gebruiksvriendelijkheid, maatschappelijke toegevoegde
waarde, aantrekkelijke tarieven en ontzorging.
De kernopgave van de overheid bij de doorontwikkeling van de digitale basisinfrastructuur is dan
dat we eenduidig specificeren wat nodig is en bewaken dat wat gevraagd is, wordt geleverd
volgens de gemaakte afspraken en tegen de beste prijs-kwaliteitsverhouding.
Vanuit de rechtszekerheid van burgers en bedrijven in hun contact met de overheid kan het nodig
zijn om standaarden of afspraken over het aansluiten op generieke functies vast te leggen in een
wettelijk kader, zoals de Wet Digitale Overheid.
Vanzelfsprekend wordt een dergelijke wettelijke afspraak pas gemaakt na een overheidsbreed
inspraaktraject (Code Interbestuurlijke Verhoudingen) met uitvoeringstoetsen waarin aandacht is
voor de businesscase bij individuele organisaties en het voorkomen van negatieve financiële
gevolgen en een implementatieproces dat gepaard gaat met afspraken over tijdpad,
overgangstermijnen, ingroeiscenario’s e.d.

4