Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-28

Defensieraad

Nr. 81

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 april 2012
Op 22 maart jl. kwamen de EU-ministers van Defensie bijeen als
bestuursraad van het Europese Defensie Agentschap (EDA) en in de Raad
Buitenlandse Zaken (RBZ) in Brussel. Hierbij doe ik u verslag van deze
bijeenkomsten.
Capaciteiten
De vooruitgang in het Gent-proces stond in de bestuursraad van het EDA
centraal. Onder de lidstaten bleek brede steun te bestaan voor verdieping
van de defensiesamenwerking op de thans door het EDA geïdentificeerde
elf kansrijke terreinen. Zelf heb ik tijdens de raad ingestemd met de
politieke verklaring over de versterking van de Europese capaciteit voor
het bijtanken in de lucht (air to air refuelling). Daarnaast heb ik een
verklaring ondertekend over de ontwikkeling van een uitzendbaar,
modulair veldhospitaal, alsmede een programmaovereenkomst inzake
investeringen op het gebied van bescherming tegen chemische, biologische, radiologische en nucleaire dreigingen.
Pooling en Sharing
De directeur van het EDA, mevrouw Arnould, verklaarde dat ten aanzien
van de projecten bijtanken in de lucht, ontwikkeling van modules voor
veldhospitalen en training van helikopterpiloten vooruitgang is geboekt.
De samenwerking op het gebied van inlichtingen en beeldopbouw laat
goede vorderingen zien in de NAVO. Daarom wordt nu gekeken waarop
de activiteiten in EU-verband zich moeten richten, ter voorkoming van
doublures. Ook op het gebied van training en opleiding wordt nauw
samengewerkt, in samenhang met de bestaande activiteiten van het EU
Militaire Comité (EUMC). De voorzitter van het EUMC bevestigde de
positieve ontwikkeling, maar zij was ook bezorgd over de algemene trend
van dalende defensiebudgetten. Hierdoor zou, ondanks betere samenwerking, het op peil houden van capaciteiten een uitdaging zijn. Bijna alle
lidstaten uitten hun waardering voor het EDA en voor de bereikte

kst-21501-28-81
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-28, nr. 81

1

vooruitgang. Daarbij onderstreepten de landen de projecten en initiatieven waarbij zij actief betrokken zijn of een leidende rol spelen.
Tanken in de lucht
Tijdens de operatie boven Libië is gebleken dat de Europese landen
zonder Amerikaanse steun niet kunnen voorzien in bepaalde strategische
capaciteiten, zoals het vermogen vliegtuigen bij te tanken in de lucht. De
Europese vloot tankvliegtuigen is beperkt en bestaat uit veel verschillende
typen. Het initiatief van het EDA om deze capaciteit te versterken heeft
geleid tot een politieke verklaring die door alle lidstaten werd gesteund.
Het initiatief betreft een breder kader waarbinnen verschillende vormen
van samenwerking mogelijk zijn. Dit kan de gezamenlijke verwerving van
hetzelfde type vliegtuig zijn, maar ook samenwerking bij onderhoud,
opleiding en training en inzet. Frankrijk wil het voortouw nemen bij de
uitwerking van dit initiatief en biedt de mogelijkheid tankvliegtuigen in te
zetten vanaf een Franse vliegbasis. Enkele landen boden beschikbare
nationale tankcapaciteit aan voor medegebruik door andere landen. Er zal
bij de uitwerking van dit initiatief goed moeten worden gekeken naar de
mogelijkheden die samenwerkingsverbanden zoals het EATC en SAC C-17
bieden. Enkele lidstaten verzochten het EDA het initiatief te behouden en
verdere vooruitgang te boeken zodat voorafgaand aan de NAVO-top in
Chicago concrete projectvoorstellen kunnen worden besproken. De Hoge
Vertegenwoordiger voor de externe dienst van de EU, mevrouw Ashton,
bevestigde het belang van het initiatief met het oog op de NAVO-top in
Chicago.
Onderzoek en ontwikkeling
De programmaovereenkomst betreffende een intensivering van het
onderzoek naar en de ontwikkeling van initiatieven op het gebied van de
bescherming tegen chemische, biologische, radiologische en nucleaire
dreigingen legt voor het eerst een verbinding met het zevende kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling van de Europese Commissie.
TNO werkt in dit programma samen met op dit terrein gespecialiseerde
Nederlandse MKB bedrijven. Enkele landen riepen de Europese
Commissie op meer activiteiten te ontplooien op het gebied van het
onderzoek naar en de ontwikkeling van zogenaamde dual use toepassingen (zowel civiel als militair toepasbaar). Het EDA gaf in dit kader te
kennen zich meer te willen richten op de ontwikkeling van zogenoemde
demonstrator-projecten. Dit zijn projecten die na een testfase verder
kunnen worden ontwikkeld door geïnteresseerde landen en private
partijen. Het forensisch Counter Improvised Explosive Device (C-IED)
laboratorium dat onder Franse leiding wordt ingezet in ISAF in Afghanistan en waaraan Nederland actief bijdraagt, is een succesvol voorbeeld
van deze werkwijze.
Overige zaken
Er werd ingestemd met de start van onderhandelingen over een overeenkomst voor samenwerking van het EDA met Servië. Onlangs is een
dergelijke overeenkomst getekend met Zwitserland, naar analogie van de
overeenkomst met Noorwegen.
Operaties
In de RBZ spraken de ministers van Defensie over de GVDB-operaties
nabij de Hoorn van Afrika en op de Westelijke Balkan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-28, nr. 81

2

Navo-secretaris-generaal Rasmussen was aanwezig bij deze bijeenkomst,
evenals de operatiecommandant van Atalanta schout-bij-nacht Potts en
het hoofd van de militaire EU-trainingsmissie in Somalië (EUTM) kolonel
Beary.
Hoorn van Afrika
Operatiecommandant Potts meldde dat het aantal gekaapte schepen en
gegijzelden in 2012 was verminderd. Dit was volgens hem te danken aan
het succes van operatie Atalanta en aan het feit dat steeds meer koopvaardijschepen zich aan de Best Management Practices hielden. Ook het
gebruik van zelfstandige militaire beveiligingsteams (VPD’s) en
gewapende particuliere beveiligingsteams (PSC’s) had volgens hem
geleid tot een betere bescherming van koopvaardijschepen. Potts sprak
zijn tevredenheid uit over het besluit om ook de logistieke kampen van
piraten te kunnen aanpakken. Daarnaast waardeerde hij de Nederlandse
inzet van een AVPD. Ik heb het belang van de positieve ontwikkelingen
onderstreept en de Nederlandse inzet van VPD’s toegelicht. Verder heb ik
de aanwezige lidstaten opgeroepen ook een AVPD te leveren en
bereidheid getoond om onze ervaringen te delen. Hier werd positief op
gereageerd. Ook heb ik opgemerkt dat de inzet van PSC’s aan boord van
Nederlandse koopvaardijschepen niet aan de orde is, en dat het toezicht
op dergelijke inzet naar mijn mening onvoldoende is. Tot slot werd
gesproken over de ontwikkeling van het aantal schepen dat lidstaten
beschikbaar hebben gesteld voor Atalanta.
Het hoofd van de missie EUTM Beary meldde dat in juni wordt gestart
met de training van de vierde lichting rekruten. Daarmee zou het totale
aantal opgeleide en getrainde rekruten op 3 000 komen. Enige landen
bevestigden de voortzetting of uitbreiding van bijdragen aan EUTM.
Er bleek brede steun te bestaan voor een geïntegreerde benadering van
veiligheid in en rondom de Hoorn van Afrika. In dit kader onderstreepten
lidstaten het belang van het activeren van het EU operatiecentrum. Dit
operatiecentrum, onder leiding van de Nederlandse kapitein-ter-zee Van
der Linde, krijgt de taak de EU-activiteiten in en rondom de Hoorn van
Afrika (Atalanta, EUTM en de civiele missie voor de versterking van
regionale maritieme capaciteitsopbouw, RMCB) op elkaar af te stemmen.
Westelijke Balkan
In afwezigheid van operatiecommandant generaal Shirreff meldde de
voorzitter van het EUMC dat dankzij de recente toezeggingen door
lidstaten de herstructurering van operatie Althea kan worden uitgevoerd.
Enkele landen kondigden aan troepen te leveren voor de reserveeenheden die nodig zijn om Althea te ondersteunen.
Secretaris-generaal Rasmussen ging in op de situatie in Kosovo. Hij sprak
zijn bezorgdheid uit over de ontstane tekorten bij de Formed Police Units
in EULEX Kosovo. Hierdoor zag KFOR zich genoodzaakt een deel van het
(politie)werk van EULEX over te nemen. Daarom moesten de force
generation processen voor Althea, KFOR en EULEX beter op elkaar
worden afgestemd. Meerdere landen steunden zijn betoog.
Werklunch
Tijdens de werklunch discussieerden de ministers over de betekenis van
de nieuwe Strategic Guidance van de Verenigde Staten voor de EU, in het
licht van de aanstaande NAVO-top in Chicago. Lidstaten concludeerden
dat de Verenigde Staten zich met deze nieuwe visie beslist niet van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-28, nr. 81

3

Europa afkeren. Wel geven de Verenigde Staten het signaal dat de
doelmatigheid en de doelgerichtheid van de Europese defensieinspanningen moeten worden verbeterd. Wat betreft de EU en de NAVO
werd geconstateerd dat de EU zich onderscheidt door een breed palet aan
beleidsinstrumenten en de mogelijkheid een geïntegreerde benadering te
kiezen in haar veiligheidsbeleid. Daarom was er geenszins sprake van een
tegenstelling tussen de NAVO en de EU, maar juist van de mogelijkheid
om complementair samen te werken. Hoge Vertegenwoordiger Ashton
legde in dat verband de klemtoon op het vermogen van de EU om
conflicten te voorkomen en op vredesopbouw.
Tijdens een informeel diner op 18 april a.s., ten slotte, zullen de
EU-ministers van Defensie bespreken hoe de vooruitgang in het
Gent-proces die zij in hun vergadering van 22 maart jl. hebben
verwelkomd, op de NAVO-top in Chicago zal worden gepresenteerd.
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-28, nr. 81

4