Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 676

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 september 2019
De transitie naar een klimaatneutrale energiehuishouding in 2050 omvat
onder meer de verduurzaming van de warmtevoorziening. In het
Klimaatakkoord zijn hierover diverse afspraken vastgelegd, waaronder het
vaststellen van een warmtetransitievisie door alle gemeenten in 2021. In
de provincie Zuid-Holland ligt er de unieke kans om met de aanleg van
een grootschalig warmtetransportnet concrete stappen te zetten in de
verduurzaming van de regio en naar minder gebruik van Groningergas.
Met deze «warmterotonde» wordt onder meer restwarmte uit het
Rotterdams havengebied getransporteerd naar woningen, bedrijven en de
glastuinbouw in diverse gemeenten. Bij een volledige uitrol kan het
warmtesysteem voorzien in een warmtelevering van ongeveer 40 PJ rond
2030. Dat levert in potentie een vraagreductie op van ruim 1 miljard Nm3
laagcalorisch gas en leidt tot 2–3 Mton/jaar CO2-besparing.
Vanwege de klimaatdoelen in de industrie, landbouw en gebouwde
omgeving acht ik de realisatie van een regionaal warmtetransportnet in
Zuid-Holland gewenst. Daarom heb ik besloten tot een actieve betrokkenheid van het Rijk om de ontwikkeling van deze infrastructuur in gang
te zetten. In het kader van de verdeling van de middelen van de klimaatenvelop 20191 is reeds een bedrag van € 15 miljoen gereserveerd voor de
nadere uitwerking. De afgelopen maanden heb ik met o.a. de provincie
Zuid-Holland, de gemeente Rotterdam, Gasunie, Havenbedrijf Rotterdam,
Eneco en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) onderzocht op welke wijze het transportnet in fasen gerealiseerd
kan worden. Hierbij is kritisch gekeken naar de financiering en betaalbaarheid en naar de bijdrage van een dergelijk groot project aan de
duurzaamheid en de leveringszekerheid van de warmtevoorziening. Doel
van de Rijksinzet is de totstandkoming van het warmtetransportnet op een
integrale en maatschappelijk optimale wijze en tegen efficiënte kosten.
Daartoe worden de volgende stappen gezet:
1

kst-30196-676
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 32 813, nr. 221.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 196, nr. 676

1

Gasunie krijgt de opdracht om de eerste fase van de beoogde transportinfrastructuur verder te ontwikkelen, met als perspectief de realisatie van
gereguleerd, onafhankelijk warmtetransportbeheer en een transportnet
waarop meerdere duurzame warmtebronnen kunnen aansluiten. De
uitgangspunten van deze taak worden in de Warmtewet 2.0 vastgelegd.
Om de eerste fase van het regionale warmtetransportnet te kunnen
realiseren, zijn Gasunie en Eneco de overdracht van het Eneco-initiatief
«Leiding door het midden» (LdM) overeengekomen. Dit betreft de aanleg
van een transportleiding van Rotterdam naar Den Haag en omgeving.
Gasunie zal bovendien in Rotterdam de leiding «Vondelingenplaat» (VP)
ontwikkelen om uitkoppeling van restwarmte mogelijk te maken.
Duidelijkheid over de vraagontwikkeling is van groot belang voor het
project. Samen met de provincie Zuid-Holland ga ik in gesprek met de
gemeenten in de regio om voldoende garanties voor warmte-afname te
organiseren. De gezamenlijke inzet zal in belangrijke mate bepalen hoe de
LdM/VP transportleidingen uiteindelijk worden aangelegd. De definitieve
investeringsbeslissing voor LdM/VP is medio 2020 voorzien, met een
beoogde start van levering van warmte vanaf 2023.
Betrokken partijen werken, onder regie van het Rijk en de provincie
Zuid-Holland, aan de integrale ontwikkeling van het warmtetransportnet.
Hierbij wordt gekeken naar de mogelijkheden voor systeemoptimalisaties
en ontwikkeling van de verschillende afzetgebieden in de regio
Zuid-Holland.
Een regionaal warmtetransportnet in Zuid-Holland
In Zuid-Holland is het inzetten van collectieve warmte in veel gebieden
een kostenefficiënte optie om te verduurzamen in vergelijking met andere
alternatieven voor aardgas. Dat komt door de kenmerken van de
gebouwde omgeving (veel dichtbebouwd, stedelijk gebied), de beschikbaarheid van hernieuwbare warmtebronnen en restwarmte en de
aanwezigheid van warmtenetten in een aantal steden. Warmtenetten op
hogere temperatuur (70–100°C) bieden in steden een duurzaam alternatief
voor met name bestaande woningen en gebouwen. Voor nieuw te
ontwikkelen woongebieden zijn lage temperatuur warmtenetten
kansrijker. Een helder perspectief op toekomstig aanbod van duurzame
warmte helpt gemeenten in hun plannen voor het realiseren van
aardgasvrije wijken.
Het beoogde warmtetransportnet bestaat uit aan elkaar gekoppelde
transportleidingen die distributienetten in o.a. gemeenten als Rotterdam,
Den Haag, Delft en Leiden van warmte kunnen voorzien. Met de aanleg
kan restwarmte uit het Rotterdams havencomplex nuttig worden
aangewend voor de warmtevoorziening aan de gebouwde omgeving,
bedrijven en glastuinbouw. Door de verschillende vraagprofielen van deze
afnemers kan het net efficiënter gebruikt worden. Op dit warmtetransportsysteem kunnen meerdere warmteaanbieders en -bronnen aangesloten
worden. Waar mogelijk wordt deze warmte aangevuld met lokaal te
ontwikkelen hernieuwbare bronnen, zoals geothermie. De potentiële
omvang van het warmtesysteem maakt de casus Zuid-Holland uniek en
bepaalt het bredere maatschappelijk nut en noodzaak. Dat neemt
uiteraard niet weg dat ook elders gekeken wordt op welke wijze de
energietransitie versneld kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 196, nr. 676

2

Onafhankelijk warmtetransportbeheer
De betrokkenheid van Gasunie is in eerste instantie gericht op de
ontwikkeling van de LdM/VP leidingen, als belangrijke stap in de realisatie
van het regionale warmtetransportnet. Als beoogd gereguleerd warmtetransportbedrijf ontwikkelt Gasunie tevens een lange termijn perspectief
op het warmtetransportsysteem in Zuid-Holland. Onafhankelijk warmtetransportbeheer vormt de basis voor de governance-structuur. Deze taak
omvat de aanleg en beheer van de transportleiding (inclusief onderhoud
en uitbreiding), system operator (aansturing, bepaling inzet, coördinatie
vraag en aanbod) en eigenaar van de infrastructuur. De warmtetransportbeheerder stelt op basis van transparante, objectieve en
non-discriminatoire criteria producten en tarieven vast. In de Warmtewet
2.0 wordt deze taak nader geduid.2 Met de Europese Commissie zal ik in
overleg treden om de voorgenomen wettelijk taak en financiering in
overeenstemming te laten zijn met interne markt regels, waaronder
staatsteun.
Toekomstgerichte investering
Het transportnet in Zuid-Holland wordt op de groei aangelegd om
invulling te geven aan de ambities voor verduurzaming van de gebouwde
omgeving en de glastuinbouw. Basisprincipe is dat de leidingen zichzelf
over de gehele looptijd moet kunnen terugverdienen. De gewenste
toekomstgerichte (over-)dimensionering betekent echter hogere kosten en
grotere onzekerheid over uiteindelijke benutting van de transportcapaciteit. Met de huidige tarieven voor warmte leidt dit er toe dat deze eerste
fase van het warmtetransportnet op dit moment niet zonder financiële
steun vanuit de overheid tot stand kan komen. Naast de € 15 miljoen uit
de klimaatenveloppe 2019 is daarom in de klimaatenveloppes voor de
periode 2020–2030 € 75 miljoen gereserveerd ten behoeve van de
benodigde investeringen.
Recente berichten over de problemen bij de aanleg van een warmtetransportleiding van Rotterdam naar Leiden en over de problemen bij een
belangrijke warmteproducent (AEB) voor het Amsterdamse warmtenet
laten zien dat het financieren en exploiteren van een warmtenet geen
makkelijke zaken zijn. De gemeente Amsterdam en de gemeente Leiden
onderhouden nauw contact met mijn ministerie om continuering van de
warmtelevering op korte termijn zeker te stellen. Met het oog op de
verduurzamingsopgave op de lange termijn vind ik dat de stappen die we
nu zetten in het kader van het warmtetransportnet in Zuid-Holland
verstandig zijn. Met de inzet van Gasunie als publieke warmtetransportbeheerder en de mogelijkheid om diverse bronnen aan te sluiten, worden
mijns inziens de condities voor een robuust warmtesysteem gecreëerd,
waarbij schaalgrootte bijdraagt aan de leveringszekerheid en betaalbaarheid van het systeem.
Beschikbaarheid en verduurzaming van warmtebronnen
Het transportnet in Zuid-Holland zal tot 2035 vooral gevoed worden met
warmte die overblijft vanuit industriële processen. Dat is duurzaam
hergebruik van energie zonder (additionele) uitstoot van CO2. De
verwachting is dat er, ook met het verduurzamen van productieprocessen,
op langere termijn voldoende restwarmte vrij komt in de Rotterdamse
haven om te voldoen aan de vraag. Tegelijkertijd zullen steeds meer lokale
duurzame bronnen beschikbaar komen en toegevoegd worden aan het
2

In Warmtewet 2.0 zullen daarnaast de uitgangpunten voor de marktordening van lokale
distributienetten worden uitgewerkt (zie Kamerstuk 30 196, nr. 616).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 196, nr. 676

3

warmtesysteem in de regio. Deze combinatie komt de duurzaamheid en
de flexibiliteit van het systeem ten goede.
Vervolgstappen
Er is sprake van drie samenhangende vervolgstappen:
Ontwikkeling eerste fase transportinfrastructuur en operationele
uitwerking LdM/VP (Gasunie)
Bestuurlijk traject ten behoeve van integrale ontwikkeling warmtetransportnet (EZK, provincie Z-H)
Uitwerking wettelijk kader in Warmtewet 2.0 (EZK)
Deze drie vervolgstappen werken toe naar een investeringsbeslissing
medio 2020. Ik zal u over de voortgang informeren. Over de Warmtewet
2.0 ontvangt u in het najaar van 2019 de stand van zaken.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 196, nr. 676

4