Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid

Reourades Postbus 90801 2509 LV Den Has;

Postbus 9080 1
2509 LV Den Hee;
Pacnaseuspiein 5
T 070 333 44 44
,o.rijksoverneid.n

04 APR 2019

Datum
Betreft Verbetering van positie van zelfstandig ondernemers op
het vlak van AOV
en FOR

Geachte heer
In uw brief van 10 oktober 2018 heeft u mijn aandacht gevraa
gd voor het feit dat
ondernemers ouder dan 55 jaar zich in de praktijk niet kunnen
verzekeren tegen
arbeidsongeschiktheid. U schrijft dat de aanvragen die u daartoe
heeft gedaan de
afgelopen jaren diverse keren afgewezen zijn op grond van
uw leeftijd.
U bent van mening dat hier sprake is van leeftijdsdiscriminatie. Dit
heeft u ook
aangekaart via het radioprogramma RADAR. U doet een aantal
voorstellen.
Ook bij de fiscale oudedagsreserve (FOR) is er in uw ogen sprake
van fiscale
discriminatie. Daarvoor doet u eveneens een aantal sugges
ties.
Hierna ga ik in op zowel de. private arbeidsongeschiktheidsverz
ekering (AOV) voor
zelfstandigen, als op de FOR. Omdat de FOR niet op mijn
beleidsterrein ligt, maat
op het beleidsterrein van de staatssecretaris van Financiën, reagee
r ik mede
namens hem op uw brief. Mede als gevolg van de onderl
inge afstemming is de
beantwoording van uw brief vertraagd, waarvoor ik u mijn
verontschuldigingen
aan bied
Voordat ik inhoudelijk inga op deze onderwerpen, wil ik graag
opmerken dat ik
het voor u vervelend vind dat u nu niet voor het risico van arbeids
ongeschiktheid
bent verzekerd, terwijl u daar wel uw uiterste best voor heeft
gedaan. Ik vind het
namelijk belangrijk dat zelfstandigen, die zïch willen verzek
eren, daadwerkelijk
toegang hebben tot een AOV. Helaas herken ik echter ook
de signalen dat de
eindleeftijd die verzekeraars hanteren een belemmering voor
zelfstandigen kan
vormen om een verzekering te sluiten de achtergrond
en consequenties hiervan
licht ik hierna inhoudelijk toe. Naast deze problematiek komt
het bovendien ook
voor dat private verzekeraars een lagere eindleeftijd voor
een AOV hanteren dan
de pensioengerechtigde leeftijd van de AOW. Ook dit leidt ertoe
dat er
zelfstandigen zijn die niet zijn verzekerd. Tijdens de Begrot
ingsbehandeling heeft
de Tweede Kamer mijn aandacht hiervoor gevraagd. Daarom
ga ik dit vraagstuk
en mogelijke oplossingen hiervoor nader onderzoeken. Voorts
zal ik onderzoeken
of het mogelijk is om, bijvoorbeeld via het UWV, zefstandigen
de mogelijkhe te
geven zichzelf te verzekeren indien dit niet via private
verzekeraars mogelijk is.
Het door u aangekaarte probleem heeft dus wel degel!jk
mijn aandacht en ik ben
ook bezig om te kijken of hier oplossingen voor te vinden
zijn. Dit zijn echter
—

Pagir•e 1 ier 5

Onze referentie
2018-0000319269

mogelijke oplossingen voor de langere termijn die helaas geen soelaas kunnen
bieden voor het probleem waar u op dit moment tegenaan loopt.
Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) en (technische) eind/ee ftijd
Iedere private AOV kent een eindleeftijd. Die kan dezelfde zijn als de
pensioengerechtigde leeftijd van de AOW, maar deze kan ook liggen op een
eerder moment, bijvoorbeeld op 60-jarige leeftijd. Een lagere eindleeftijd kan
de
keuze van de zelfstandige zelf zijn. Dat kan bijvoorbeeld omdat deze op basis
van een financieel advies verwacht eerder te kunnen stoppen met werken
en
daarvoor ook vermogen opbouwt of beschikbaar heeft. Een lagere eindlee
ftijd kan
dan een financieel verstandige keuze zijn.
—

—

Het komt ook voor dat verzekeraars een lagere eindleeftijd voor een AOV
hanteren dan de pensioengerechtigde leeftijd van de AOW. Dat gebeurt
bijvoorbeeld als het gaat om zelfstandigen met een zogeheten ‘risicovol of
zwaar
beroep’ zoals bepaalde beroepen in de bouw. Een belangrijke reden voor private
verzekeraars om een eindleeftijd te hanteren is dat een dekking door de
AOV tot
de pensioenleeftijd zou leiden tot een voor de betreffende doelgroep
onacceptabele (onbetaalbare) hoge premie. In extremis zou de premie dan zelfs
vastgesteld moeten worden ter hoogte van de uitkering. Private verzekeraars
zien
de technische eindleeftijd daarom als een middel om de AOV toegankelijk (en
betaalbaar) te houden voor zelfstandigen met een verhoogd risico.
In het algemeen is gangbaar dat verzekeraars voor bepaalde groepen een
uiterlijke acceptatieleeftijd hanteren die ligt op vijf jaar voor de maximale
eindleeftijd. Als de eindleeftijd bijvoorbeeld ligt op 60 jaar, dan kan dit beteke
nen
dat een verzekeraar iemand vanaf het 55e jaar niet meer accepteert. Het
acceptatiebeleid verschilt per verzekeraar.
De reden voor het hanteren van een technische eindleeftijd is gelegen in het
hoge
risico dat de betreffende zelfstandige niet in staat zal zijn om gezond (dat wil
zeggen zonder dat hij arbeidsongeschikt wordt) te blijven werken tot de AOWgerechtigde leeftijd. Het ligt daarom in mijn ogen meet voor de hand om
in te
zetten op het reduceren van het arbeidsongeschiktheidsrisico dan het aanpas
sen
van de AOV voor deze groep. Op dit moment zijn er ook al polissen van
individuele verzekeraars, waarbij de polisvoorwaarden zich richten op snelle
teintegratie en op (om)scholing.
Door in te zetten op het beperken van het arbeidsongeschiktheidsrisic in zware
o
beroepen kan deze groep gezond doorwerken tot de AOW-gerechtigde leeftijd
. Dit
kan door in te zetten op duurzame inzetbaarheid bijvoorbeeld door tijdig
aan te
sturen op omscholing, zoals nu ook steeds meer gebruikelijk wordt bij
werknemers. Hierover zal ik nader in gesprek gaan met verzekeraars en
andere
stakeholders die hier een rol van betekenis in kunnen spelen.
—

Fiscale reservering arbeidsongeschiktheidsvoorziening
In uw brief doet u de suggestie het fiscaal mogelijk te maken dat ondernemers
kunnen reserveren voor een voorziening in eigen beheer ten behoeve van het
arbeidsongeschiktheidsrisico.
Beleidsmatig stuit dat idee op een aantal bezwaren. Het voornaamste bezwa
ar zit
daarin dat het niet wenselijk is dat het risico van arbeidsongeschiktheid in
eigen
beheer wordt gehouden. Bij een reële AOV hoort dat het betreffende risico extern
wordt ondergebracht. Daarom geldt voor de aftrekbaarheid van premies
die erop
Pagina 2 van 5

Datum

0 APR 2019
Onze referentie

2018-0000819269

gericht zijn het risico van invaliditeit, ziekte of ongeva
l te verzekeren en waarvan
de uitkeringen toekomen aan de belastingplichtige1, de eis
dat de premies zijn
verschuldigd aan in de wet genoemde aanhieders (profes
sionele verzekeraars,
pensioenfondsen en dergelijke).2
Bijkomende beleidsmatige bezwaren tegen een AOV in eigen
beheer zijn de
volgende overwegingen. Als nog niet gedurende een
langere periode gedoteerd IS,
zal de voorziening/reserve onvoldoende gevuld zijn om
een reële AOV-uitkering te
kunnen bieden. In veel situaties zal bij arbeidsongeschikthe
id de onderneming
worden beëindigd, waarbij de verplichting tot uitkering elders
zal moeten worden
ondergebracht. Op dat moment zal er in veel gevallen onvold
oende vermogen
beschikbaar zijn om de verplichting tot uitkering elders
onder te brengen. Verder
zou een dergelijke nieuwe mogelijkheid voor een inkom
ensvoorziening in eigen
beheer niet passen bij de in 2016 gemaakte beleidskeuze
om het pensioen in
eigen beheer uit te faseren. Ook heeft een dergelijke voorzi
ening grote
budgettaire consequenties.
Ten slotte moet voor het mogen vormen van een fiscale
voorziening zoals door
u voorgesteld op grond van de jurisprudentie aan bepaal
de voorwaarden3
worden voldaan. Aan die voorwaarden is in het door
u beschreven voorstel niet
voldaan, waardoor de door u voorgestelde fiscale voorzi
ening niet mogelijk is. Het
voor de vorming van een fiscale voorziening geldende
oorsprongvereiste brengt
namelijk met zich dat vorming van een passiefpost in
verband met
arbeidsongeschiktheid alleen is toegestaan indien de arbeids
ongeschiktheid reeds
vââr balansdatum bestaat. Pas dan bestaat ook een redelij
ke mate van zekerheid
dat in de toekomst een AOV-uitkering moet worden betaald
(zekerheidsvereiste).
Voor de enkele kans die iedereen heeft om arbeidsongesc
hikt te worden, kan
echter geen fiscale voorziening worden gevormd. Het door
u voorgestelde idee
van een fiscale voorziening past dus niet in het bestaan
de systeem voor dergelijke
voorzieningen. Daarenboven heeft het (wettelijk) creëren
van de mogelijkheid van
het vormen van een voorziening zoals door u voorgesteld
een ongewenste
uitstraling naar andere situaties (waarin thans ook geen fiscale
voorziening kan
worden gevormd).
—

-

Fiscale oudedagsreserve (FOR)
In uw brief schrijft u dat de reservering van een ondernemer
in de FOR bij het
staken van de onderneming belast wordt en daarna, wanne
er er met de
resterende gelden een uitkering voor de oude dag is gekoch
t, nog een keer
belastingheffing plaatsvindt, waarbij dat in uw ogen tot dubbel
e belastingheffing
zou leiden.
In de geschetste situatie is er echter geen sprake van
dubbele belastingheffing.
Jaarlijks kan een percentage van de ondernemingswinst
(jaar- en bijzondere
winsten) aan de FOR worden toegevoegd. Deze toevoe
ging aan de FOR komt in
mindering op de winst (hetgeen vergelijkbaar is met de
pensioenpremie van de
werknemer die van het te belasten inkomen wordt afgetro
kken). Wanneer in het
jaar van staken van de onderneming de FOR wordt aangew
end voor de
verkrijging van lijfrente-uitkeringen geldt het volgende.
In de aangifte
inkomstenbelasting moet enerzijds het gehele bedrag van
de afneming van de
FOR als winst worden aangegeven. Anderzijds is het bedrag
van de FOR waarvoor
Zie artikel 3.124 van de Wet inkomstenbelasting 2001.

2 Zie artikel

3.126 van de Wet inkomstenbelasting 2001.
Deze voorwaarden zijn als volgt: 1. de uitgaven vinden
hun oorsprong in feiten of omstandigheden, die zich in
de periode voorafgaande aan de balansdatum bij de belasti
ngplichtige hebben voorgedaan (het
oorsprongvereiste); 2. de uitgaven kunnen ook overig
ens aan die periode worden toegerekend (het
toerekeningsvereiste); 3. er bestaat een redelijke mate van
zekerheid dat zij zich zullen voordoen (het
zekerheidsvereiste).
Pagina 3 van 5

Datum

04 APR 2019

Onze referentie
2018-0000819269

een lijfrente is gekocht als uitgave voor inkomensvoorzienin
gen aftrekbaar. De
belaste afneming van de FOR en de aftrekbare betaling voor een
lijfrentepremiebetaling vallen aldus tegen elkaar weg.
Wanneer in een later jaar de lijfrente-uitkeringen worden ontvan
gen, worden die
gewoon in box 1 in de heffing van inkomstenbelasting begrepen
(net zoals de
pensioenuitkeringen van werknemers).
Al met al is er dus geen sprake van dubbele belastingheffing en
doet zich een
ongelijke behandeling van oudedagsreserveringen van ondernemers
in
vergelijking met die van werknemers nïet voor.
Overige opmerkingen over beëindiging onderneming
Naar aanleiding van uw overige opmerkingen over de beëindiging
van een
onderneming en de door u gedane suggestie om de door u voorge
stelde AOV
reservering om te kunnen zetten in een andere vorm van lijfrent
e, wil ik u op het
volgende wijzen. In de lijfrentesfeer bestaan naast de hiervo
or al genoemde
mogelijkheid om een FOR om te zetten in een lijfrente4 nog
andere fiscale
faciliteiten voor een ondernemer. Zo kan een ondernemer die een
onderneming
(of een gedeelte daarvan) staakt ook nu al, vanwege de omzetting
van de
stakingswinst in een lijfrente, premies voor oudedagslijfrenten5
in aanmerking
nemen, waardoor er feitelijk tot het bedrag van die premies
geen belastingheffing
over die stakingswinst plaatsvindt. Dit is mogelijk tot een gezam
enlijk bedrag van
ten hoogste het bedrag van de winst behaald met of bij die staking
, maar tot niet
meer dan € 459.688 (bedrag 2019), verminderd met een bedrag
aan reeds
opgebouwde (oudedags)voorzieningen. Van het genoemde maxim
umbedrag kan
bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt als de ondernemer ten
tijde van het staken
voor 45% of meer arbeidsongeschikt is en de hem toekomende
termijnen van
lijfrenten ingaan binnen zes maanden na het staken.6 Tot slot
kan in geval van
langdurige arbeidsongeschiktheid onder bepaalde voorwaarden
en tot aan een
bepaalde limiet een aanspraak op lijfrente geheel of gedeeltelijk
worden afgekocht
zonder de fiscale consequenties die normaliter met een dergeli
jke afkoop gepaard
gaan.7 Op basis hiervan is het naar mijn mening niet nodig om
nieuwe fiscale
faciliteiten te introduceren.
—

—

Zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers)
Afsluitend gaat u in uw brief nog in op de situatie van zzp’ers
en de wenselijkheid
van inkomensvoorzieningen voor deze groep. Het kabinet heeft
op 7 november
2018 een onafhankelijke commissie ingesteld die onderzoek
gaat doen naar de
regulering van werk.8 Een meer integrale visie op de toekomst
van de fiscale
ondernemersfaciliteiten kan n de ogen van het kabinet slechts
worden ontwikkeld
door de kosten- en risicoverschillen tussen werknemers en ondern
emers die
behalve door de fiscaliteit ook door het arbeidsrecht en de sociale
zekerheid
worden veroorzaakt, in samenhang te bezien. De commissie zal
uiterlijk
1 november 2019 zijn rapport opleveren. Vervolgens zal het kabine
t hierop
reageren.

Zie artikel 3128 van de Wet inkomstenbelasting 2001.
Lijfrenten waarvan de termijnen toekomen aan de belastingplichtige,
ingaan uiterlijk in het jaar waarin de
belastingplichtige de leeftijd bereikt die vijf jaar hoger is dan de
AOW—gerechtigde leeftijd en uitsluitend eindigen
bij zijn overlijden.
Zie artikel 3,129 van de Wet inkomstenbelasting 2001.
Zie artikel 3.133, negende lid, van de Wet inkomstenbelasting
2001 en artikel 18 van de Uitvoeringsregeling
inkomstenbelasting 2001.
8
Kamerstukken II 20 18/19, 29544, nr. 847.

Pagina 4 van 5

Datum

04 APR 2079

Onze referentie

2018-0000819269

Tot slot
Ik realiseer mij dat zelf sparen om te voor
zien in een buffet bij
arbeidsongeschiktheid geen fiscaal gefa
ciliteerd alternatief ten opzichte van
een
AOV ondergebracht bij een verzekeraar
zal zijn. Dit begrijp ik temeer daar
ook
uw
eigen voorkeur ernaar uitgaat om zich
bij een professionele verzekeraar te
verzekeren tegen het risico van arbe
idsongeschiktheid. Wel hoop ik dat
het u nu
duidelijker is geworden waarom onde
rnemers ouder dan 55 jaar zich in
de
praktijk niet kunnen verzekeren tegen
arbeidsongeschiktheid en waarom het
fiscaal niet mogelijk is dat ondernemers
kunnen reserveren voor een voorzieni
ng
in eigen beheer ten behoeve van het
arbeidsongeschiktheidsrisico. Zoals in
de
inleiding van deze brief aangegeven,
heeft het door u geschetste probleem
van
het niet kunnen afsluiten van een ADV
bij een verzekeraar wel mijn aandacht
en
wordt er gekeken naar mogelijke verb
eteringen op dit punt.
Hoogachtend,
de Minister van Sociale Zaken

Pagina 5 van 5

Datum

04 APR 2019

Onze referentie
2018-0000819269