Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 763

Toekomst van de krijgsmacht

Nr. 44

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 mei 2014
De vaste commissie voor Defensie heeft op 6 maart jl. verzocht om een
reactie op het rapport «No blood for oil?» van het The Hague Centre for
Strategic Studies (HCSS). Met deze brief ga ik in op de belangrijkste
conclusies van het onderzoek.
In de nota «In het belang van Nederland» (Kamerstuk 33 763, nr. 1) is de
strategische omgeving een belangrijk uitgangspunt voor de keuzes die ten
aanzien van de krijgsmacht worden gemaakt. Verschuivende geopolitieke
en economische machtsverhoudingen zijn mogelijke bronnen van
instabiliteit en vormen daarmee een risico voor de Nederlandse
veiligheid. Het afdoende beschermen van economische sectoren, met het
oog op nationale veiligheidsbelangen, is de laatste jaren onder de noemer
«economische veiligheid» expliciet onderdeel geworden van het
Nederlandse nationale en internationale veiligheidsbeleid. In de Strategie
Nationale Veiligheid (2007) is economische veiligheid genoemd als één
van de vijf «vitale belangen» van Nederland. In de Internationale
Veiligheidsstrategie (2013) is economische veiligheid genoemd als één
van de drie «strategische belangen» en zijn onderwerpen benoemd die
relevant zijn vanuit internationaal perspectief zoals piraterijbestrijding,
cyber security, toegang tot grondstoffen en energie en buitenlandse
investeringen. Het besef van de mogelijke kwetsbaarheden van de
Nederlandse open economie ligt hieraan ten grondslag. Ontwikkelingen
die het handelsverkeer bedreigen, kunnen immers rechtstreeks van
invloed zijn op onze welvaart en daarmee de Nederlandse samenleving.
De inzet van de krijgsmacht ten behoeve van economische veiligheid,
maar ook voor andere veiligheidsbelangen, wordt veelal overwogen op
het moment dat daartoe aanleiding is. Het is echter wenselijk een beter
beeld te krijgen van deze belangen en hoe deze kunnen worden
beschermd. De militaire dimensie van economische veiligheid verdient
derhalve nadere analyse om inzet beter te kunnen voorzien. Het Ministerie
van Defensie heeft daarom HCSS in 2013 opdracht gegeven een verkennende studie uit te voeren naar de inzet van de krijgsmacht ten behoeve

kst-33763-44
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 763, nr. 44

1

van economische veiligheid. Het rapport No blood for oil? Economic
Security, Energy Security and the Military is het resultaat van deze
verkennende studie.
HCSS heeft in het rapport een case study over energieveiligheid centraal
gesteld. HCSS schetst onderdelen van economische veiligheid, zoals de
bescherming van vrijhandel, internationale rechtsorde, maritieme
veiligheid, grondstoffenzekerheid en cyber. Voor een completer beeld van
voor de krijgsmacht relevante onderdelen van economische veiligheid, is
echter nadere studie nodig. Het rapport vormt hiervoor de eerste aanzet.
Als het gaat om de mogelijke rol van de krijgsmacht bij het beteugelen
van risico’s voor de Nederlandse samenleving, gebruikt HCSS de
strategische functies van de krijgsmacht die zijn beschreven in het rapport
Verkenningen (2010). Op deze wijze worden de verschillende stadia
verkend waarin de krijgsmacht kan worden ingezet. Het rapport toont de
relevantie en urgentie van economische veiligheid aan. Ik onderschrijf de
stelling van HCSS dat een militaire aanpak van dergelijke problemen nooit
op zichzelf kan staan. De krijgsmacht wordt altijd ingezet in combinatie
met andere middelen om de situatie te stabiliseren. Dat gebeurt nationaal
in nauwe samenwerking met civiele autoriteiten en internationaal volgens
de geïntegreerde benadering en in samenwerking met andere landen,
organisaties en partners.
Het HCSS-rapport wijst op mogelijke instabiliteit in landen die voor hun
inkomsten grotendeels afhankelijk zijn van de verkoop van olie en gas.
HCSS wijst in het bijzonder op Algerije, Rusland en Venezuela. Dit zijn
landen die voor een deel voorzien in de Nederlandse vraag naar fossiele
brandstoffen of in de nabijheid liggen van de Koninkrijksgrenzen.
Daarnaast wijst HCSS op een mogelijke destabilisering van andere landen
die een minder directe relatie hebben met Nederland en op mogelijke
regionale knelpunten in handelsroutes. Deze probleemgebieden hebben
de aandacht van de Nederlandse overheid.
HCSS pleit voor een werkwijze waarin inzet van de krijgsmacht, ten
behoeve van economische veiligheid, inzichtelijk en meetbaar is. Ik deel
dit inzicht. Dergelijke helderheid zal leiden tot een groter besef van de
waarde van Defensie. Zoals de inzet voor nationale veiligheid is te
kwantificeren met bijvoorbeeld aantallen reddingsvluchten van de Search
And Rescue helikopters en ruimingen van explosieven, zou dit ook veel
meer moeten gebeuren voor inzet gerelateerd aan economische
veiligheid. De beleidsdoorlichting «Bescherming kwetsbare scheepvaart
nabij Somalië», die de Kamer binnenkort toegaat, is een voorbeeld waar
rekening is gehouden met dit inzicht. Deze beleidsdoorlichting laat zien
dat Defensie in de periode 2006 tot en met 2012 een doeltreffende en
doelmatige bijdrage heeft geleverd aan de bescherming van kwetsbare
scheepvaart nabij Somalië. Structureel inzicht is van belang.
Om de doelmatigheid van de inzet van de krijgsmacht ten behoeve van
economische veiligheid in bredere zin te kunnen beoordelen, is echter
diepgaander inzicht in de deelaspecten van economische veiligheid
noodzakelijk. Dat vraag om samenwerking en coördinatie van de
werkzaamheden.
In dat kader wijs ik op de brief die de Kamer op korte termijn zal
ontvangen van de Ministers van Veiligheid & Justitie, Economische Zaken
en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, met daarin
nadere voorstellen op dit gebied. Ook zal in deze brief de voortzetting
worden aangekondigd van de interdepartementale samenwerking die de
afgelopen maanden op dit thema – gecoördineerd door de Nationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 763, nr. 44

2

Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) – heeft
plaatsgevonden.
Aldus kan het thema economische veiligheid stevig worden verankerd in
het Nederlandse veiligheidsbeleid. De Nederlandse krijgsmacht kan en wil
daarin, conform de nota «In het belang van Nederland» een betekenisvolle bijdrage leveren.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 763, nr. 44

3