Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 447

Evaluatie Wet inzake bloedvoorziening

Nr. 29

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 16 januari 2015
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 19 september 2014 over het
Ministerieel Plan Bloedvoorziening 2015–2017 (Kamerstuk 29 447, nr. 28).
De vragen en opmerkingen zijn op 31 oktober 2014 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 15 januari
2015 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

kst-29447-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

1

Inhoudsopgave
I.
II.

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Minister

2
8

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het Ministerieel Plan Bloedvoorziening 2015–2017. Zij hebben nog
enkele vragen en opmerkingen.
Naar aanleiding van het onderdeel donor. Er is, zo schrijft de Minister, niet
veel bekend over de compliance van mannen die seks hebben met andere
mannen (hierna MSM), oftewel de mate waarin de beantwoording van de
donorvragenlijst ook de werkelijke situatie weergeeft. Hoe zit dit met de
compliance van niet-MSM donoren?
Wanneer verwacht de Minister dat het onderzoek van Sanquin, in
samenwerking met de Hemochromatose Vereniging Nederland, naar de
motieven van en risicoperceptie bij personen met erfelijke hemochromatose omtrent bloeddonatie is afgerond? In een brief d.d. 26 september
2014 aan de vaste Kamercommissie VWS doet de voorzitter van het
bestuur van de Donorvereniging Nederland, namens de vereniging, zijn
beklag dat in de te vormen Donorraad de Donorvereniging Nederland niet
afdoende vertegenwoordigd is en dat daardoor geen juiste behartiging
van de belangen van donors mogelijk is. Hoe beoordeelt de Minister deze
klacht?
Naar aanleiding van het onderdeel vermogensscheiding. De gesprekken
met Sanquin over de vermogensscheiding vorderen gestaag. Kan de
Minister nader toelichten welke oorzaak hieraan ten grondslag ligt? Wordt
er voldoende meegewerkt door de betrokkenen om die scheiding te
bewerkstelligen?
Naar aanleiding van het onderdeel taakstelling en veiligheidstesten. Heeft
de Minister er zicht op hoe de implementatie van de diverse taakstellingen
neerslaat in de organisatie? Hoe reageren medewerkers en donoren?
Wanneer wordt het volgende donortevredenheidsonderzoek uitgevoerd?
Wat is de oorzaak dat de afzet van kort houdbare bloedproducten nog
steeds terugloopt? Hoe worden de taakstellingen, die Sanquin als gevolg
van die terugloop heeft ingesteld, ingevuld? De uitgaven aan communicatie en publiciteit zijn in de afgelopen jaren flink teruggebracht. Heeft dit
gevolgen voor het behoud en de aanwas van donoren? Als dit negatieve
gevolgen heeft, is dit dan problematisch gezien de daling in de afzet van
bloedproducten?
Naar aanleiding van het onderdeel prijsontwikkeling van bloedproducten.
Om de dalende afzet van bloedproducten financieel op te vangen, moeten
de prijzen van deze producten dalen. Als de prijzen de komende jaren
onvoldoende dalen, gaat de Minister zich beraden op aanvullende
maatregelen. Wat is in de ogen van de Minister «onvoldoende» in dit
kader? Wordt hierbij ook gekeken naar de prijzen van vergelijkbare
producten in het buitenland? Waar denkt de Minister aan in termen van
aanvullende maatregelen? Zou het toelaten van meer concurrentie een
oplossing kunnen zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

2

Naar aanleiding van het onderdeel navelstrengbloedbank. De benodigde
investeringen in de navelstrengbloedbank worden gefinancierd door de
Stichting Eurocord en uit het eigen vermogen van het deel van Sanquin
dat de publieke taken uitvoert. Hoeveel eigen vermogen heeft Sanquin en
hoeveel wordt daarvan ingezet ten behoeve van de navelstrengbloedbank? Hoe wordt ervoor gezorgd dat er voldoende eigen vermogen
beschikbaar blijft om een eventuele verdere terugloop in de afzet van
bloedproducten op te vangen? De Minister ziet er op toe dat er uiterlijk
2018 een kostdekkende exploitatie van de navelstrengbloedbank is
bereikt. Was gebeurt er als dit niet wordt bereikt? Welke verantwoordelijkheden heeft het Ministerie van VWS precies t.a.v. de navelstrengbloedbank?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het ministerieel plan bloedvoorziening 2015–2017. Zij zijn trots op de vele
Nederlandse donoren die vrijwillig bloed doneren voor zorg aan patiënten
en voor de ontwikkeling van bloedproducten en geneesmiddelen. De
Nederlandse bloedvoorziening is zelfvoorzienend en voldoet aan hoge
eisen van veiligheid, doelmatigheid en kwaliteit. Het lukt Nederland om
een hoge standaard bloedvoorziening te hanteren zonder winstoogmerk.
Ook hier zijn genoemde leden trots op.
Er staat de komende jaren veel te gebeuren in de Nederlandse bloedvoorziening. Het selectiebeleid van bloeddonoren wordt onder de loep
genomen, er wordt gekeken naar de vermogensscheiding van het
publieke en private deel van Sanquin. Voorts moet Sanquin haar
processen doelmatiger in gaan richten om te kunnen voldoen aan de
opgelegde taakstelling, er worden activiteiten ondernomen om de prijzen
voor bloedproducten te drukken en de navelstrengbloedbank zal uiterlijk
in 2018 kostendekkend moeten zijn. Genoemde leden volgen deze
ontwikkelingen op de voet. Zij kunnen zich vinden in de ongewijzigde
hoofdlijnen van het beleid voor de bloedvoorziening. Vrijwilligheid,
transparantie, veiligheid en doelmatigheid hebben zij immers zeer hoog in
het vaandel staan. Zij vinden het daarom prettig dat nieuwe ontwikkelingen en initiatieven altijd getoetst zullen worden aan deze maatstaven.
Over bovenstaande ontwikkelingen hebben zij echter nog wel enkele
vragen.
Naar aanleiding van het onderdeel selectiebeleid. De leden van de
PvdA-fractie zijn blij dat de Minister emancipatie en gelijke behandeling
hoog in het vaandel heeft staan, ook bij de inrichting van de bloedvoorziening. Zij maken zich er al tijden hard voor dat groepen niet onnodig
worden uitgesloten voor bloeddonatie en niet onnodig emotionele
gevoelens worden opgeroepen. Daarbij steunen zij het standpunt van de
Minister dat emancipatie nooit ten koste mogen gaan van de veiligheid
van bloedontvangers, deze mag nimmer in het geding komen. Genoemde
leden zijn verheugd dat de motie van Van Gent, Dijkstra en Marcouch1
heeft geleid tot een onderzoek van Sanquin naar de mogelijkheden om
mannen die seks hebben met andere mannen (MSM) toch toe te laten
voor bloeddonatie. Het is erg mooi dat ook het COC bij het onderzoek is
aangehaakt zodat ook de waarden en wensen van MSM bij het onderzoek
worden betrokken. Bij dit belangrijke onderwerp mag Sanquin immers
nooit de suggestie wekken het eigen vlees te keuren. Kan de Minister
aangeven hoe COC concreet betrokken is en in welke fase van het
onderzoek zij betrokken is? Ook vragen genoemde leden waarom het
onderzoek lijkt uit te gaan van een vooringenomen mening dat homo’s
1

Kamerstuk 30 420, nr. 165.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

3

makkelijker liegen over hun seksrisico’s dan heteroseksuele personen.
Waarom is er voor deze onderzoeksopzet gekozen? Waarom zou een
homoman meer/minder liegen dan een hetero, die ook onveilige seks kan
hebben gehad? In hoeverre is de Minister van mening dat het onderzoek
eigenlijk breder ingestoken had moeten worden, bijvoorbeeld een
onderzoek naar de betrouwbaarheid van de antwoorden van alle donoren,
waarin naast homoseksuelen ook heteroseksuelen meegenomen worden?
Genoemde leden zijn erg benieuwd naar de resultaten van het onderzoek,
zodat bezien kan worden of het donorselectiebeleid ten gunste van MSM
kan worden aangepast zonder dat dit veiligheidsrisico’s voor de
ontvangers met zich meebrengt. Wat verwacht de Minister van het
onderzoek? Is de Minister van plan de uitkomsten van het onderzoek
zwart-wit door te vertalen naar het wel/niet toelaten van MSM voor
bloeddonatie, of is zij voornemens om de uitkomsten van het onderzoek
zo veel mogelijk te gebruiken om bijvoorbeeld bloeddonatie door MSM
onder voorwaarden wel toe te staan? In dit licht is ook het bezwaar van de
Hemachromatose Vereniging Nederland relevant tegen uitsluiting van
hemachromatose-patiënten omdat bloedafgifte onderdeel is van de
reguliere behandeling en dus als eigenbelang wordt gezien. Het doet
genoemde leden deugd dat Sanquin ook hier, in samenwerking met de
Hemachromatose Vereniging Nederland, een onderzoek in voorbereiding
heeft dat in het najaar van start zal gaan. Wanneer verwacht de Minister
de resultaten van dit onderzoek en zal zij de resultaten duiden voor de
Kamer?
Naar aanleiding van het onderdeel belangenbehartiging. De leden van de
PvdA-fractie zijn verheugd te vernemen dat uit evaluatie blijkt dat Sanquin
de implementatie van de belangenbehartiging van bloeddonoren
zorgvuldig, betrokken en transparant heeft uitgevoerd. Kan de Minister
beargumenteren waarom zij van mening is dat de donorinbreng binnen
Sanquin voldoende gewaarborgd blijft nu de vier regionale donorraden
per 2015 worden opgeheven? Kan de nieuwe structuur van de Landelijke
Donorraad dit adequaat ondervangen? Welke stem krijgt de donor in het
te voeren beleid? Hoe is de zetelverdeling van de Landelijke Donorraad en
is de Minister van mening dat donoren in voldoende mate invloed kunnen
uitoefenen op het beleid? Kan de Minister haar antwoord toelichten?
Naar aanleiding van het onderdeel vermogensscheiding. De leden van de
PvdA-fractie vinden het zorgelijk dat de vermogens van het publieke en
private deel van Sanquin niet gescheiden zijn, waardoor de publieke
bloedvoorziening risico’s draagt voor commerciële activiteiten die
Sanquin uitvoert in het private deel. Zij snappen dat het scheiden van de
vermogens een complex juridisch traject is en dat zorgvuldigheid
benodigd is om de publieke belangen te waarborgen. Zij vinden de
constatering dat gesprekken met Sanquin gestaag vorderen echter te
mager en verzoeken de Minister om de tot nu toe gemaakte afspraken met
de Kamer te delen en een tijdpad te schetsen voor de komende periode. In
welk stadium zitten de onderhandelingen en wanneer verwacht de
Minister dat er een definitief voorstel ligt? Welke afspraken zijn er gemaakt
met de fiscale autoriteiten over de private taken van Sanquin? Is de
Minister van mening dat dat afspraken over de hoogte van het belastbare
bedrag wenselijk zijn voor Sanquin? Maken deze afspraken onderdeel uit
van de lopende onderhandelingen over de vermogensscheiding? De
Stichting Sanquin, die de verwevenheid van het publieke en private deel
behelst, maakte in 2012 een winst van ruim 23 miljoen euro, waarover
130.000 euro belasting is betaald. In hoeverre vindt de Minister dit een
redelijke afspraak en is dit bedrag conform de wet? Is de Minister
voornemens om deze afspraken in de lopende onderhandelingen aan te
scherpen en hoe is de Minister voornemens dat te doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

4

Naar aanleiding van het onderdeel taakstelling. De leden van de
PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de structurele
taakstelling van jaarlijks 6% die per 2012 aan Sanquin is opgelegd om de
indirecte kosten in te dammen. Is de Minister van mening dat deze
taakstelling adequaat wordt ingevuld door Sanquin, zonder hierbij te
raken aan de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van de bloedvoorziening? Is er iedere vijf jaar van accountant gewisseld? In hoeverre vindt
de Minister de hoge algemene kosten, ondanks de verwachte daling in
2014, te rechtvaardigen? Wat vindt de Minister er van dat uit de recente
jaarverslagen van Sanquin blijkt dat diverse leden van de Raad van
Toezicht meer dan vijf nevenfuncties hebben? Vindt de Minister dat dit
mag, kan en niet interfereert met het publieke belang dat Sanquin dient?
Naar aanleiding van het onderdeel prijsontwikkeling. Genoemde leden
vinden het van groot belang dat er uitgebreid gekeken wordt naar
mogelijkheden om de prijzen van bloedproducten, anders dan plasmageneesmiddelen, te laten dalen. Dit omdat de prijs voor bloedproducten in
Nederland hoger ligt dan in het buitenland, waardoor Nederlandse
ziekenhuizen duurder uit zijn als zij bloed inkopen. Deze leden maken zich
daarom zorgen om de verwachting dat de trend van een dalend gebruik
van bloedproducten zich voortzet. Dat betekent immers dat het aandeel
van de vaste kosten in de prijs van bloedproducten stijgt. Deze leden zien
mogelijkheden om via uitbereiding van private activiteiten van Sanquin de
kosten te drukken, maar zien ook de negatieve kant van het verhaal als de
opbrengst van deze activiteiten tegenvalt en het verlies door het risicodragende publieke deel van Sanquin moet worden opgevangen met hogere
prijzen voor bloedproducten. Graag zien zij een nadere analyse van de
Minister op dit punt. Wat zijn de risico’s en hoe worden deze ondervangen? Verwacht de Minister dat door uitbereiding van private activiteiten de prijzen voor bloedproducten op termijn kunnen dalen en hoe
verhoudt zich dit tot het plan van Sanquin om de vermogens van het
publieke en private deel te scheiden? Wat gaat de Minister doen als de
prijzen onvoldoende blijken te dalen, of zelfs stijgen?
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het ministerieel
plan bloedvoorziening. Zij maken graag van de mogelijkheid gebruik hier
enkele aanvullende vragen over te stellen.
Kan de Minister de huidige stand van zaken aangeven met betrekking tot
het aantal beschikbare bloeddonoren in Nederland. Hoeveel bloeddonoren zijn er, sluit het aanbod van bloeddonoren aan bij de vraag naar
bloed (plasma)?
Dan de gewijzigde structuur ten aanzien van de inbreng van de belangen
van de donorinbreng van Sanquin. De leden van de CDA-fractie vragen of
de belangen van de donoren voldoende gewaarborgd zijn in de nieuwe
structuur. Is de Minister van mening dat deze belangen voldoende
geborgd zijn in de landelijke donorraad die het bestuur van Sanquin
adviseert. Graag een uitgebreide toelichting op dit punt.
Dan worden per 1 januari 2015 de vier regionale donorraden opgeheven,
kan de Minister toelichten waarom deze raden worden opgeheven.
Genoemde leden lezen vervolgens dat de ledenstructuur van de landelijke
donorraad aangepast gaat worden en dat van iedere XL-afnamelocatie er
iemand vertegenwoordigd zal zijn in de raad. Volgens genoemde leden
zou dit ertoe kunnen leiden dat de afstand tot de donoren en de landelijke
donorraad groter wordt dan nu het geval is. Wat vindt de Minister van dit
standpunt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

5

De leden van de CDA-fractie lezen dat er nog geen definitief voorstel op
tafel ligt over de vermogensscheiding. Kan de Minister uiteenzetten
waarom dit nu nog steeds niet is geregeld, en aan deze leden aangeven
wanneer er een definitief plan klaar ligt.
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het Ministerieel Plan Bloedvoorziening 2015–2017. Deze leden kunnen
zich vinden in de hoofdlijnen maar hebben nog wel een aantal aanvullende vragen.
De leden van de PVV-fractie willen graag de kosten weten van het
onderzoek naar het donorselectiebeleid rond MSM, ook gezien het feit dat
het onderzoek blijkbaar meer tijd kost.
De leden van de PVV-fractie verbazen zich erover dat de vermogensscheiding zo lang op zich laat wachten, zo zeer zelfs dat er nog niet eens
een definitief voorstel op tafel ligt. Wanneer wordt dit voorstel verwacht,
wanneer komt hier meer duidelijkheid over en kan de Minister een
tijdstraject aangeven?
De leden van de PVV-fractie missen harde waarborgen dat de taakstelling
niet het serviceniveau aan donoren zal aantasten. Deze leden zijn van
mening dat niet aan de onderkant van het bedrijf besparingen dienen
plaats te vinden, maar aan de bovenkant. De leesmap in de wachtruimten
is inmiddels al gesneuveld, kan de Minister verdere achteruitgang van het
serviceniveau aan donoren tegengaan?
De leden van de PVV-fractie betreuren het dat veiligheidsmaatregelen
worden afgebouwd uit kostenoverwegingen en zetten met name
vraagtekens bij het niet meer testen op de Q-koorts bacterie. Er mogen
dan geen nieuwe uitbraken meer zijn maar dit jaar waren er toch nog
24 meldingen van Q-koortspatiënten. Deze leden vragen de Minister het
afbouwen van veiligheidsmaatregelen te heroverwegen.
Tot slot vragen de leden van de PVV-fractie wat de Minister bedoelt met:
«Mocht in de komende jaren blijken dat de prijzen van de bloedproducten
onvoldoende dalen, dan beraad ik me op aanvullende maatregelen».
Wanneer is er sprake van onvoldoende daling zo willen deze leden weten,
kan de Minister dit kwantificeren en waaruit bestaan dan de aanvullende
maatregelen?
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben de brief van de Minister over het
Ministerieel Plan Bloedvoorziening met belangstelling gelezen. Deze leden
staan achter de hoofdlijnen van het beleid, gericht op een veerkrachtig
bestand van vrijwillige en onbetaalde donors, transparante sturing en
uitvoering van beleid, een transparante kostenstructuur en veiligheidsmaatregelen en een veilige en doelmatige toepassing. Deze leden hebben
naar aanleiding van deze brief nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie constateren dat nader onderzoek nog moet
uitwijzen of het donorselectiebeleid conform de aangenomen motie Van
Gent, Dijkstra en Marcouch aangepast kan worden zonder dat dit ten koste
gaat van de ontvangers van bloedproducten. In het algemeen overleg d.d.
6 februari 2014 is toegezegd dat de uitkomsten van dat onderzoek voor de
zomer van 2014 naar de Kamer gezonden zouden worden (Kamerstuk
29 447, nr. 26). Deze leden lezen nu dat de verwachting is dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

6

onderzoek pas in het najaar naar de Kamer komt. Deze leden vinden het
goed dat er meer tijd is ingeruimd om ook het COC te betrekken bij de
opzet van het onderzoek en zien ook graag dat de enquête in overleg met
de Medische Adviesraad van Sanquin zorgvuldig wordt opgezet. Echter,
de motie is ingediend in 2012, dus deze leden zouden graag zien dat aan
de nadere uitwerking hiervan prioriteit wordt gegeven. Kunt u inmiddels
meer duidelijkheid geven over de verwachte publicatie van dit onderzoek?
Zijn in dit onderzoek dan ook, door gebruik te maken van literatuuronderzoek, de ervaringen in het buitenland meegenomen?
De leden van de D66-fractie lezen dat er in samenwerking met de
Hemochromatose Vereniging Nederland onderzoek wordt gedaan om een
afweging te kunnen maken of personen met erfelijke hemochromatose
bloed kunnen doneren zonder dat dit een nadelige invloed heeft op de
veiligheid van de ontvangers van de bloedproducten. Deze leden vragen
of er ook andere groepen zijn waarvan het bloed nu niet voor transfusie
mag worden gebruikt omdat er sprake is van een eigen belang van een
bloedafname, terwijl deze mogelijk wel bloed zouden kunnen doneren
zonder dat dit nadelige invloed heeft op de veiligheid van ontvangers?
De leden van de D66-fractie constateren dat er na de reorganisatie van
Sanquin sprake zal zijn van 8 XL afnamelocaties. Hoeveel afnamelocaties
zijn er op dit moment? Verwacht de Minister dat met het terugbrengen
van het aantal locaties meer gebruik gemaakt zal worden van de
bestaande mobiele afnamelocaties?
De leden van de D66-fractie merken op dat tijdens het algemeen overleg
over de Evaluatie Wet inzake bloedvoorziening gesproken is over het
belang van een level playing field op de plasmamarkt. De Minister gaf
tijdens dit overleg aan dat zij met behulp van onderzoeken, zoals het
ConQuaestor onderzoek, het level playing field zuiver probeert te houden.
Deze leden willen graag weten met welke regelmaat dergelijke onderzoeken worden uitgevoerd en wanneer het volgende onderzoek verwacht
kan worden? Ook willen deze leden graag weten op welke manier de
Minister in de tussentijd de vinger aan de pols houdt?
De leden van de D66-fractie constateren dat de gesprekken met Sanquin
gestaag vorderen en dat de Minister voornemens is de Kamer te
informeren zodra er meer duidelijkheid is over de wijze waarop de
vermogens gescheiden kunnen worden met behoud van de publieke
belangen. Deze leden begrijpen dat het een complex juridische traject is
dat veel tijd vergt, maar zouden wel graag meer inzicht hebben in het
proces en de tijdsplanning. Kan de Minister dit toelichten?
Deze leden zijn verheugd te lezen dat er aanpassingen gemaakt zijn die
hebben geleid tot kostenreductie of kostenbeheersing enerzijds en een
verbeterde beschikbaarheid van bloedproducten en donors anderzijds,
terwijl het veiligheidsniveau ongewijzigd is gebleven. Kan de Minister
toelichten hoe groot de kostenreductie is?
Tot slot merken genoemde leden op dat de discussie over centrale inkoop
door zorgverzekeraars tot de nodige commotie heeft geleid bij patiëntenorganisaties en medische professionals. Kan centrale inkoop volgens de
Minister ook gevolgen hebben voor de bloed- en plasmavoorziening in
Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

7

II. Reactie van de Minister
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van de vaste Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport. Ik dank de leden van de commissie voor hun inbreng. Hieronder ga
ik graag in op de vragen en opmerkingen van de leden van de verschillende fracties. Ik ga daarbij uit van de volgorde van de vragen in het
verslag, waarbij in een aantal gevallen naar antwoorden op samenhangende vragen wordt verwezen.
Reactie op inbreng van de VVD-fractie
Naar aanleiding van het onderzoek van Sanquin naar onder meer de
compliance onder mannen die seks hebben met andere mannen (hierna
MSM) vragen de leden van de VVD-fractie hoe het zit met de compliance
van niet-MSM donors. Hierover zijn buitenlandse onderzoeksgegevens
beschikbaar en de compliance van niet-MSM zal in ook in het onderzoek
van Sanquin aandacht krijgen. Op de vraag wanneer het onderzoek naar
de motieven van en risicoperceptie bij personen met erfelijke hemochromatose is afgerond, is de huidige inschatting dat dit onderzoek in de
eerste helft van 2015 is afgerond.
De genoemde leden vragen mijn reactie naar aanleiding van de klacht van
Donorvereniging Nederland (hierna DVNL) dat zij niet afdoende vertegenwoordigd zou zijn in de nieuw te vormen donorraad (Donor Advies Raad).
DVNL heeft aan het Ministerie van VWS kenbaar gemaakt dat zij binnen
de Landelijke Donorraad een andere opvatting had over een te volgen
werkwijze. Dit bleek uiteindelijk het gevolg te zijn van een misverstand.
Het is jammer dat naar aanleiding van een verschil van opvatting over een
werkwijze, de DVNL heeft gemeend dat haar vereniging niet afdoende
vertegenwoordigd zou zijn in de nieuw te vormen Donor Advies Raad,
temeer de vereniging eerder heeft ingestemd met de opzet van deze raad.
In de Landelijke Donorraad, waarin donors zitting hebben, is afgesproken
dat de Donor Advies Raad in zijn nieuwe vorm zal bestaan uit een
onafhankelijke voorzitter, een vertegenwoordiger van een erkende
donorvereniging, een vertegenwoordiger van een jongerendonorvereniging en één donor namens iedere zogenaamde XL afnamelocatie.
Zoals ik al aangaf in het Ministerieel Plan Bloedvoorziening 2015–2017 heb
ik er vertrouwen in dat hiermee een adequate structuur staat om het
donorbelang te waarborgen.2 Het Ministerie van VWS doet geen
uitspraken als, zoals hier, sprake is van een verschil in opvattingen over
een werkwijze. Ik beschouw dit als een interne kwestie en ik ga ervan uit
dat uiteindelijk iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt en voor ogen
houdt waarom hij (of zij) in de Landelijke Donorraad zit. Alle leden hebben
namelijk één gezamenlijk doel en dat is het behartigen van de belangen
van de donor. Inmiddels heb ik vernomen dat door tussenkomst van
Sanquin het misverstand is opgelost en dat DVNL zich weer kan scharen
achter de plannen voor de te vormen Donor Advies Raad.
De genoemde leden vragen naar de vorderingen rond de vermogensscheiding van Sanquin, met name of er voldoende meegewerkt wordt. Het
Ministerie van VWS is inmiddels ruim een jaar met Sanquin in gesprek
over hoe te komen tot een risicoscheiding tussen enerzijds de publieke en
anderzijds de private activiteiten van Sanquin. Zoals in het algemeen
overleg met de vaste commissie voor VWS in februari 2014 is aangegeven, betreft het hier een complex juridisch traject. Sanquin is een
privaatrechtelijke stichting die publiekrechtelijk is aangewezen voor het
uitvoeren van de wettelijke taken. Met betrekking tot deze risicoscheiding
2

Kamerstuk 29 447, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

8

onderschrijven zowel VWS als Sanquin het huidige hybride model en
daarmee het publieke belang van de bloedvoorziening. Dit houdt in dat
zowel de voorziening van kort houdbare bloedproducten (bedoeld voor
bloedtransfusie) als de plasmageneesmiddelvoorziening onder de
ministeriële verantwoordelijkheid valt. Het Ministerie van VWS en
Sanquin verschillen echter van opvatting over de uitvoering van en
sturing op deze risicoscheiding. Deze verschillende opvattingen werken
behoorlijk vertragend in het proces. We zijn nu echter wel op een
beslissend punt in het traject aangekomen. Mijn voorkeur gaat uit naar
een juridische scheiding van de publieke en private activiteiten van
Sanquin binnen de bestaande stichting, waarbij ik mijn verantwoordelijkheid op grond van de Wet inzake de bloedvoorziening (hierna Wibv) op
een publiekrechtelijke wijze kan invullen en Sanquin ruimte heeft om de
private activiteiten verder uit te bouwen. Hiervoor heb ik echter de
medewerking van Sanquin nodig en zal een technische aanpassing van de
Wibv noodzakelijk zijn. Zolang dit niet is gerealiseerd ben ik genoodzaakt
geweest om aan Sanquin mee te delen dat ik in 2015 intensiever gebruik
ga maken van de toezichtbevoegdheden die de Wibv mij nu geeft zodat de
risico’s van de private activiteiten op de publieke activiteiten zo veel
mogelijk beperkt worden. Ook bezie ik de mogelijkheden als we niet tot
een overeenstemming komen, om op een andere wijze de scheiding tot
stand te brengen.
Naar aanleiding van de taakstelling en veiligheidstesten vragen de
genoemde leden of ik zicht heb op de wijze waarop de implementatie van
de taakstellingen neerslaat in de organisatie, hoe de medewerkers en
donors reageren, wanneer het volgende donortevredenheidsonderzoek
wordt uitgevoerd, wat de oorzaak is van de afname van de afzet van kort
houdbare bloedproducten en hoe de taakstellingen als gevolg van deze
afname wordt ingevuld. Ook vragen de leden zich af of de verminderde
uitgaven aan communicatie en publiciteit gevolgen hebben voor het
behoud en de aanwas van donors. Mocht dit negatieve gevolgen hebben,
dan vragen de leden zich af of dit problematisch is, mede in het licht van
de daling in de afzet van bloedproducten.
De neerslag van de taakstellingen zijn voor het Ministerie van VWS
inzichtelijk op de te onderscheiden kostenrubriceringen van Sanquin. Ik
ben dus op hoofdlijnen bekend ben met de neerslag van de taakstellingen.
De taakstelling heeft onder meer tot concentratie van een aantal activiteiten van de Bloedbank divisie van Sanquin geleid. Dit betekent een
afname van het aantal uitgiftepunten voor bloedproducten die aan
ziekenhuizen worden geleverd. De afgesproken levertijden blijven
gehandhaafd en hebben niet tot klachten geleid. Bij de bloedbank is een
reorganisatie doorgevoerd die er toe heeft geleid dat een aantal
medewerkers een andere standplaats heeft gekregen. Anderen hebben de
organisatie verlaten. In individuele gevallen kan dit pijnlijk zijn geweest,
maar in algemene zin is de reorganisatie goed verlopen.
Voor donors zijn de gevolgen beperkt. In sommige gevallen is de donor
gevraagd om op een andere locatie te gaan doneren, vanwege
verplaatsing of samenvoeging van een aantal locaties. Dat is op zichzelf
geen nieuw fenomeen. In enkele gevallen reageren donors negatief
wanneer de reisafstand naar de afnamelocatie groter wordt. Het volgende
donortevredenheidsonderzoek staat voor begin 2015 gepland.
De vraag van ziekenhuizen naar rode bloedcelconcentraten daalt al een
aantal jaren. Dit heeft verschillende oorzaken, zoals beter voorraadbeheer
en betere logistiek in ziekenhuizen, het gebruik van de CBO-richtlijn
Bloedtransfusies3 door behandelaren, een toegenomen kostenbewustzijn
3

De CBO-richtlijn Bloedtransfusies is in 2011 opgesteld door het Kwaliteitsinstituut voor de
Gezondheidszorg (CBO) in samenwerking met de beroepsgroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

9

in ziekenhuizen, verbeterde operatietechnieken en minder medische
ingrepen. Transfusieartsen en transfusiespecialisten binnen Sanquin
werken, in samenwerking met de transfusieteams van ziekenhuizen, al
langer aan het bevorderen van effectief bloedgebruik. Nederland behoort
tot een van de weinige landen waar het bloedgebruik zo laag is. België en
Duitsland gebruiken bijvoorbeeld ongeveer twee keer zo veel kort
houdbare bloedproducten. Voor de Nederlandse gezondheidszorg is de
daling van het bloedgebruik goed nieuws. Effectief bloedgebruik draagt
immers bij aan de patiëntveiligheid, leidt tot een daling van de kosten van
de bloedvoorziening, er hoeft minder beroep te worden gedaan op donors
om bloed af te staan en de patiënten krijgen nog steeds de beste zorg.
De afzet is in de laatste drie jaar afgenomen met 15%. De reorganisatie in
het kader van Bloedbank 2015 gaat een eindfase in. De reorganisatie
Bloedbank 2015 en de afzetvermindering hebben geleid tot een personeelsreductie van 25%. De totale besparing (personeel + materieel) is € 29
miljoen tot en met de voorlopige begroting 2015.Deze ontwikkelingen en
de verminderde uitgaven aan communicatie en publiciteit hebben geen
verstrekkende gevolgen gehad voor het behoud en de aanwas van
donors. Sanquin kan gelukkig werken met een robuust bestand aan loyale
donors. In de afgelopen jaren is het bestand iets kleiner geworden. Gezien
de afgenomen vraag naar bloedproducten leidt dit niet tot voorzieningsproblemen.
In het kader van de prijsontwikkeling van de bloedproducten vragen de
genoemde leden wat ik met «onvoldoende» en aanvullende maatregelen
bedoelde in mijn aankondiging in het Ministerieel Plan Bloedvoorziening
2015–2017.4 In dit plan gaf ik aan dat ik me op aanvullende maatregelen
zal beraden mocht in de komende jaren blijken dat de prijzen van
bloedproducten onvoldoende dalen. Ook vragen de leden of gekeken zal
worden naar de prijzen van vergelijkbare producten in het buitenland en
of het toelaten van meer concurrentie een oplossing kan zijn.
De vaste kosten van Sanquin moeten dalen om een daling van de afzet op
te vangen. Als de daling in de vaste kosten onvoldoende plaatsvindt
betekent dit een stijging van de prijs van bloedproducten. Onvoldoende is
als er in het jaar t+2 nog steeds sprake is van een blijvend hoger aandeel
van de vaste kostencomponent in de prijs van het bloedproduct als gevolg
van een dalend volume van de afzet. Dit hogere aandeel zal uitsluitend
aanvaardbaar zijn als anders de kwaliteit van de bloedvoorziening en het
gewenste serviceniveau voor donoren in gevaar komt.
In het eerdergenoemde algemeen overleg met de vaste commissie voor
VWS heb ik aangegeven dat het niet zinvol is om de prijzen van bloedproducten te vergelijken met de prijzen in het buitenland. Ik heb indertijd
uitgelegd dat het onduidelijk is welke componenten zijn verwerkt in de
prijzen van de bloedproducten in het buitenland. In Nederland worden alle
componenten, zoals het screenen, de veiligheidstesten, huisvesting en
onderzoek, verwerkt in de prijzen van de bloedproducten. Dit blijkt niet op
te gaan voor andere landen.
Voor de plasmageneesmiddelen is al sprake van een open markt. Voor de
bloedproducten die bedoeld zijn voor de bloedtransfusie (de zogenaamde
kort houdbare bloedproducten) acht ik het niet wenselijk dat er meer
aanbieders en daarmee concurrenten zijn. Ik vind het van groot belang dat
Nederland zoveel mogelijk zelfvoorzienend is in haar bloedvoorziening.
Voor de kort houdbare bloedproducten betekent dit dat de aangewezen
bloedvoorzieningsorganisatie zorg draagt voor de inzameling en de
bereiding van de veelvuldig toegepaste rode bloedcellen maar ook voor
de bereiding van minder veelvuldig toegepaste bloedproducten die
bedoeld zijn voor een kleine groep patiënten voor wie deze producten net
4

Kamerstuk 29 477, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

10

zo levensreddend zijn. Met het toelaten van andere aanbieders van kort
houdbare bloedproducten (bijvoorbeeld door invoer van de veeltoegepaste rode bloedcellen uit het buitenland) wordt deze zelfvoorziening van
álle noodzakelijke kort houdbare bloedproducten ondermijnd. Het is dan
voor Sanquin niet meer mogelijk om een doelmatige voorziening voor de
kort houdbare bloedproducten in stand te houden. Ik vind dit geen
wenselijke ontwikkeling.
De genoemde leden vragen hoeveel eigen vermogen Sanquin bezit en
hoeveel hiervan wordt ingezet ten behoeve van de navelstrengbloedbank.
Daarnaast vragen de leden hoeveel eigen vermogen beschikbaar blijft om
een verdere afname in de afzet van bloedproducten op te vangen. Verder
vragen de leden wat er gebeurt als de navelstrengbloedbank in 2018 geen
kostendekkende exploitatie heeft en welke verantwoordelijkheden het
Ministerie van VWS heeft ten aanzien van deze bank.
Het eigen vermogen van de Bloedbank divisie van Sanquin bedraagt per
1 januari 2014 € 68 miljoen. Zoals ik in het eerdergenoemde ministerieel
plan en in mijn standpunt inzake de navelstrengbloedbank5 heb aangegeven, is daarvan € 8 miljoen gereserveerd voor de uitbreiding van de
navelstrengbloedbank. De continuïteit van de bloedbank wordt jaarlijks in
de beoordeling van de begroting van Sanquin meegewogen. Voor de
navelstrengbloedbank bezie ik in 2018 de positie van de bank binnen
Sanquin en beoordeel ik welke maatregelen noodzakelijk zijn in relatie tot
de gewenste voorziening. Mocht er dan onverhoopt geen kostendekkende
exploitatie zijn dan zal ik dit gegeven meenemen in mijn afweging. Zolang
ik geen beslissing heb genomen over de positie van de navelstrengbloedbank binnen Sanquin, beschouw ik de activiteiten van deze bank als
onderdeel van de publieke activiteiten van Sanquin. Ik draag daarmee, tot
anders wordt besloten, ook de verantwoordelijkheid voor de navelstrengbloedbank. Dit houdt in dat ik de begroting van de navelstrengbloedbank
beoordeel, die deel uitmaakt van de begroting van Sanquin, en dat ik
toezie op de voortgang van de uitbreiding van het aantal eenheden
navelstrengbloed. Verder is de gebruikelijke toezicht op grond van
vigerende regelgeving, zoals de Wet veiligheid kwaliteit lichaamsmaterialen, van toepassing.
Reactie op inbreng van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat het COC bij het MSM
onderzoek is aangehaakt omdat bij dit belangrijke onderwerp Sanquin de
suggestie moet vermijden het eigen vlees te keuren. De genoemde leden
vragen hoe concreet het COC betrokken is geweest en in welke fase van
het onderzoek. Verder vragen de leden waarom het onderzoek lijkt uit te
gaan van een vooringenomen opvatting dat homo’s makkelijker liegen
over hun seksrisico’s dan heteroseksuele personen. De leden vragen zich
af of niet de betrouwbaarheid van alle donors moet worden onderzocht.
Gevraagd wordt wat ik van het onderzoek verwacht en of ik van plan ben
de uitkomsten van het onderzoek door te vertalen naar het wel of niet
toelaten van MSM bij bloeddonatie.
Ik deel de mening van de genoemde leden dat de suggestie vermeden
moet worden dat Sanquin «het eigen vlees keurt». Aan aanpassing van
het donorselectiebeleid moet wetenschappelijk onderzoek ten grondslag
liggen. Alleen dan is zeker of een aanpassing niet ten koste gaat van de
veiligheid van ontvangers van bloedproducten. Bij Sanquin vindt
veelvuldig wetenschappelijk onderzoek plaats, al dan niet in samenwerking met andere onderzoeksinstituten. Inherent aan wetenschappelijk
5

Kamerstuk 29 447, nr. 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

11

onderzoek is dat de uitkomsten bij herhaling van het onderzoek hetzelfde
zijn. Verder voert Sanquin pas een onderzoek uit nadat de Medische of
Ethische Adviesraad, waar ook onafhankelijke deskundigen zitting in
hebben, het betreffende onderzoek heeft goedgekeurd. Daarbij is een
wetenschappelijke opzet van een onderzoek een eerste vereiste. In dit
geval zal dus geen sprake zijn van zelfs maar de schijn van mogelijke
manipulatie van onderzoeksresultaten. Het MSM onderzoek wordt
overigens in samenwerking met de Universiteit van Maastricht uitgevoerd.
Het COC is gehoord over de inhoud en opzet van het onderzoek. In deze
besprekingen heeft het COC aangegeven dat de veiligheid van ontvangers
van bloedproducten ook voor hen een eerste vereiste is. Verder heeft
Sanquin regelmatig contact gehad met het COC over het werven van
deelnemers en respondenten voor het onderzoek alsook over de wijze van
vraagstelling in het onderzoek.
De veronderstelling van de genoemde leden dat er sprake is van een
vooringenomen opvatting dat MSM «makkelijker liegen» dan niet-MSM
deel ik niet. Het gebruik van een donorvragenlijst levert een belangrijke
bijdrage aan de betrouwbaarheid van het donorselectiebeleid van
Sanquin. Elke (potentiële) donor dient deze vragenlijst waarheidsgetrouw
in te vullen. Met de beantwoording van de vragen geeft de donor aan wat
zijn leefstijl- en gezondheidssituatie is. De aangegeven situatie kan
afwijken van de werkelijke situatie. De mate waarin de door de donor
aangegeven situatie overeenkomt met de werkelijke situatie waarin de
donor verkeert, wordt uitgedrukt met het begrip compliance.
Non-compliance kan vele redenen hebben. Onbewuste non-compliance
houdt in dat personen niet weten dat ze de vraag verkeerd invullen,
bijvoorbeeld omdat zij de vraag niet begrijpen, of andere definities
hanteren. Bewuste non-compliance houdt in dat personen bewust de
keuze maken een antwoord op de vraag te geven dat niet overeenkomt
met de werkelijke situatie. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn omdat zij een
lage risicoperceptie hebben, een zeer hoge donatiewens of omdat zij
problemen hebben met het gevoerde donorselectiebeleid. Sanquin heeft
de onderzoeksvragen die betrekking hebben op het risicovolle seksgedrag
voorgelegd aan 50.000 mannelijke donors. Hieronder kunnen zich naast
niet-MSM ook MSM bevinden.
De verwachting die ik van het onderzoek heb is dat de resultaten inzicht
bieden in de donorwens, donatiebereidheid en risicoperceptie van donors
en niet-donors, naast inzicht in de betrouwbaarheid van het gebruik van
de donorvragenlijst met betrekking tot risicovol seksgedrag onder
mannen. Aan de hand van deze gegevens kan de afweging gemaakt
worden of het donorselectiebeleid op het punt van MSM aangepast kan
worden zonder dat dit ten koste gaat van de veiligheid van ontvangers
van bloedproducten. Ondanks dat dit kabinet het onderwerp emancipatie
en gelijke behandeling hoog op de agenda heeft staan, is de veiligheid
van ontvangers van bloedproducten de eerste prioriteit in de Nederlandse
bloedvoorziening. Dit geldt zowel voor mij als voor het COC.
Naar aanleiding van het onderzoek naar de donorwens, donatiebereidheid
en risicoperceptie onder personen met erfelijke hemochromatose, vragen
de genoemde leden wanneer deze resultaten worden verwacht en of ik de
resultaten zal duiden voor de Kamer.
Ik verwijs de leden naar het antwoord op dezelfde vraag van de leden van
de VVD-fractie en ik zal, zodra de onderzoeksresultaten bekend zijn, mijn
standpunt ten aanzien van dit onderzoek kenbaar maken aan de Kamer.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom ik van mening ben dat de
donorinbreng binnen Sanquin voldoende is gewaarborgd wanneer per
2015 de vier regionale donorraden worden opgeheven. Zij vragen of de
nieuw te vormen donorraad dit adequaat kan ondervangen, welke stem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

12

de donor krijgt in het te voeren beleid en of ik van mening ben dat donors
in voldoende mate invloed kunnen uitoefenen op het beleid. Voorts
vragen de leden naar de zetelverdeling van de Landelijke Donorraad.
In mijn actualiteitenbrief van 2013 is aan het parlement medegedeeld dat
Sanquin in 2012 is gestart met de reorganisatie «Bloedbank 2015».6
Bepaalde activiteiten worden hiermee gecentraliseerd om doublures in
werkzaamheden weg te nemen. De Landelijke Donorraad heeft als gevolg
van deze ontwikkelingen besloten zijn structuur aan te passen aan de
gewijzigde organisatiestructuur van Sanquin door de regionale donorraden op te heffen. Wanneer de Landelijke Donorraad van mening is dat
het zijn werk beter kan doen met een andere indeling, dan ga ik ervan uit
dat hier goed over is nagedacht. Gezien de vertegenwoordiging in de
voorgestelde nieuwe Donor Advies Raad, waarin onder meer namens
iedere zogenaamde XL afnamelocatie één donor zitting nemen zal nemen,
denk ik dat de donorinbreng ook met de nieuwe structuur voldoende is
gewaarborgd.
De Landelijke Donorraad adviseert de Raad van Bestuur van Sanquin ten
aanzien van zaken die in het belang van de donor zijn, zoals de donorservice. De Raad van Bestuur kan op zijn beurt zijn donorbeleid ter
toetsing voorleggen aan deze raad. Dit verandert niet met de nieuwe
Donor Advies Raad. Ik ben verder van mening dat de invloed van de
Donor Advies Raad zich ook tot die zaken dient te beperken. In Nederland
is in de Wet inzake bloedvoorziening geregeld dat de Minister van VWS
eindverantwoordelijk is voor de Nederlandse bloedvoorziening en
daarmee ook verantwoordelijk is voor het te voeren beleid binnen de
bloedvoorziening. In de wet staan de uitgangspunten van het Nederlands
beleid geformuleerd, daarnaast stel ik driejaarlijks een ministerieel plan
vast met het oog op een doeltreffende en doelmatige bloedvoorziening.
De huidige Landelijke Donorraad bestaat, naast een onafhankelijke
voorzitter, uit tien leden. Acht leden die zo divers mogelijk zijn (mannen en
vrouwen, volbloed- en plasmadonors, jong en oud, en uit verschillende
delen van het land), daarnaast één lid uit de erkende donorvereniging en
één lid uit de jongerendonorvereniging.
De leden van de PvdA-fractie vinden het zorgelijk dat de vermogens van
de divisies van Sanquin, die enerzijds de publieke activiteiten en anderzijds de private activiteiten uitvoeren, nog niet gescheiden zijn, waardoor
de publieke bloedvoorziening risico’s draagt voor de private activiteiten
van Sanquin. De leden verzoeken mij de gemaakte afspraken te delen en
een tijdpad voor de komende periode te schetsen. De leden vragen naar
het stadium waarin de onderhandelingen verkeren en wanneer een
definitief voorstel ter tafel ligt.
In het afgelopen jaar zijn diverse voorstellen tussen het Ministerie van
VWS en Sanquin besproken. VWS en Sanquin zijn echter nog niet tot
concrete afspraken gekomen, omdat er nog geen overeenstemming is
over hoe mijn publieke verantwoordelijkheid inzake de bloedvoorziening
geborgd moet worden. Het meningsverschil met Sanquin spitst zich toe
op het overheidstoezicht op de bereiding en beschikbaarheid van
plasmageneesmiddelen door Sanquin voor zover dit onder mijn ministeriële verantwoordelijkheid valt. Dit is in de Wet inzake bloedvoorziening
geborgd. Sanquin bereidt ook plasmageneesmiddelen die niet onder de
publieke verantwoordelijkheid vallen. Dit doet zij onder andere in
opdracht van derden. Voor Sanquin zijn deze samenwerkingsverbanden
noodzakelijk om een toekomstbestendige onderneming te realiseren.
Inherent aan een ministeriële verantwoordelijkheid is het overheidstoezicht. Sanquin is van mening dat dit toezicht belemmerend zal werken
6

Kamerstuk 29 447, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

13

voor het aangaan van de noodzakelijke samenwerkingsverbanden, zonder
concreet aan te geven welke toezichtvorm belemmerend werkt en
waarom. In de gesprekken met Sanquin heeft VWS hieraan tegemoet
willen komen door het toezicht op de bereiding en beschikbaarheid van
plasmageneesmiddelen licht in te gaan vullen met behoud van de
mogelijkheid om op een goede manier het publieke belang van de
bereiding en beschikbaarheid van plasmageneesmiddelen te borgen. Ten
aanzien van het tijdpad verwijs ik de genoemde leden naar de beantwoording van soortgelijke vraag van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de PvdA-fractie vragen welke afspraken zijn gemaakt met de
fiscale autoriteiten over de private activiteiten van Sanquin en of het
wenselijk is dat er afspraken zijn over de hoogte van het belastbare
bedrag. Ook vragen de leden of deze afspraken onderdeel uitmaken van
de onderhandelingen over de vermogensscheiding. De leden vragen of de
afgedragen belasting (€ 130.000) een redelijke afspraak is en of dit
conform wetgeving is. Tot slot vragen de leden in dit verband of ik
voornemens ben deze afspraken aan te scherpen in de lopende onderhandeling over vermogensscheiding en hoe.
De private activiteiten van Sanquin worden thans op de dezelfde wijze
belast als die van vergelijkbare bedrijven. De wijze van belastingheffing
maakt geen onderdeel uit van de besprekingen over de vermogenscheiding. De besprekingen met Sanquin richten zich uitsluitend op
het scheiden van de wederzijdse vermogensrisico’s als gevolg van de
publieke activiteiten enerzijds en de private activiteiten anderzijds. VWS
heeft geen invloed op hoe en voor welke bedragen Sanquin in de
belastingheffing wordt betrokken. Dit behoort tot de verantwoordelijkheid
van de Minister van Financiën.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de van rijkswege opgelegde
taakstelling van 6% adequaat wordt ingevuld door Sanquin, zonder hierbij
te raken aan de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van de bloedvoorziening. Verder vragen de leden of iedere vijf jaar van accountant wordt
gewisseld en in hoeverre de hoge algemene kosten te rechtvaardigen zijn.
Ook vragen de leden naar mijn mening over het feit dat diverse leden van
de Raad van Toezicht meer dan vijf nevenfuncties hebben. De leden
vragen of dit mag, kan en niet interfereert met het publieke belang dat
Sanquin dient.
In mijn standpunt op het ConQuaestor rapport in 2012 heb ik aangegeven
dat ik met de opgelegde taakstelling van 6% juist een doelmatiger
bloedvoorziening beoog.7 Dat de doelmatigheid van de bloedvoorziening
hierdoor ongemoeid blijft vind ik dus, in tegenstelling tot de genoemde
leden, een ongewenste situatie. Ik aan Sanquin overgelaten waar de
kostenbesparingen neer zullen slaan. Een van de randvoorwaarden hierbij
is dat de kwaliteit van de bloedvoorziening, en daarmee ook de veiligheid,
niet mag worden aangetast. Vooralsnog heb ik nog geen signalen
ontvangen dat de taakstelling ten koste zou gaan van de veiligheid en
kwaliteit van de bloedvoorziening.
De jaarrekeningcontrole 2014 wordt uitgevoerd door het accountantskantoor PwC. PwC houdt zich daarbij aan de beroepsregels voor accountants met betrekking tot roulatie van de accountant en zijn teamleden om
hun onafhankelijke positie te borgen. Het is mij niet duidelijk op grond van
welke gegevens de genoemde leden concluderen dat de algemene kosten
te hoog zouden zijn. De eerdergenoemde efficiencytaakstelling van 6% die
aan Sanquin is opgelegd, zal ook neerslaan op de algemene kosten.

7

Kamerstuk 29 447, nr. 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

14

Wat betreft van het aantal nevenfuncties van de leden van de Raad van
Toezicht ben ik van mening dat dit een eigen verantwoordelijkheid is van
Sanquin. In tegenstelling tot vennootschappen zijn voor een stichting als
Sanquin geen regels verbonden aan het aantal nevenfuncties. Het
publieke belang van de bloedvoorziening is gewaarborgd in de Wet inzake
bloedvoorziening.
De leden van de PvdA-fractie uiten hun zorgen over de gevolgen van
tegenvallende private activiteiten van Sanquin voor de publieke activiteiten van Sanquin. Zij vragen naar de risico’s, hoe deze worden ondervangen, of een uitbreiding van de private activiteiten op termijn van
invloed is op de prijzen van de bloedproducten en hoe dit zich verhoudt
tot de plannen van een vermogensscheiding. Tevens vragen de leden wat
ik zal doen als de prijzen van de bloedproducten onvoldoende dalen of
zelfs stijgen.
De risico’s kunnen op dit moment nog goed worden opgevangen met het
eigen vermogen dat toe kan worden gerekend aan de private activiteiten
van Sanquin. Deze risico’s zullen in de nabije toekomst worden beheerst
door intensiever gebruik te maken van de toezichtbevoegdheden die de
Wet inzake bloedvoorziening het Ministerie van VWS biedt dan wel door
de vermogens van Sanquin te scheiden. Het uitbreiden van de private
activiteiten zal beperkte gevolgen hebben voor de prijs van kort houdbare
bloedproducten. Er kan ten hoogste een beperkte verschuiving van de
gedeelde kosten plaatsvinden. In principe zal een volumedaling vertaald
moeten worden in een daling van de vaste kosten. Pas als dit het
basisniveau van de voorziening aantast, kan sprake zijn van hogere kosten
van de bloedproducten. De vermogenscheiding staat hier los van. Als de
voorstellen van Sanquin leiden tot een onterechte stijging van de prijzen
van de kort houdbare bloedproducten of als de opgelegde taakstelling
onvoldoende wordt ingevuld, dan zal ik de begroting van Sanquin niet
goedkeuren. Op grond van de feiten die zich bij de door Sanquin
ingediende begroting voordoen, zal ik een afweging maken over de
benodigde hoogte van de prijs. Uiteindelijk moeten de risico’s worden
ondervangen door een scheiding van de vermogens. Ik verwijs de leden
hiervoor naar de beantwoording van de vragen van de leden van de
VVD-fractie.
Reactie op inbreng van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel bloeddonors er op dit
moment zijn en of het aanbod aansluit bij de vraag naar bloed en plasma.
Op dit moment zijn er 380.000 donors, dit aantal sluit voldoende aan bij de
vraag naar bloed en plasma.
De genoemde leden vragen of de belangen van de donors voldoende
gewaarborgd zijn in de nieuwe structuur en waarom de vier regionale
donorraden worden opgeheven. Volgens de genoemde leden zou dit ertoe
kunnen leiden dat de afstand tot donors en de Landelijke Donorraad
groter wordt en wat mijn standpunt hierop is.
Voor de eerste twee vragen verwijs is naar de beantwoording van
soortgelijke vragen van de leden van de PvdA-fractie. De beslissing tot
een nieuwe structuur voor de donorinbreng is ingegeven door de donor
zelf (in de vorm van de Landelijke Donorraad). Ik heb dan ook geen
mening over het al dan niet vergroten van een afstand.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom er nog geen definitief
voorstel voor een vermogensscheiding is gerealiseerd en vragen wanneer
er een definitief plan klaar ligt. Ik verwijs de leden naar de beantwoording

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

15

van soortgelijke vragen van de leden van de VVD-fractie en de
PvdA-fractie.
Reactie op inbreng van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie vragen naar de kosten van het MSM
onderzoek, temeer het onderzoek meer tijd kost. Het onderzoek is begroot
op € 80.000. De langere duur van het onderzoek hangt samen met enkele
zorgvuldigheidsstappen, waaronder het horen van het COC en een
consultatie van de Ethische Adviesraad van Sanquin. Bij dit punt wil ik
gelijk opmerken dat in het onlangs verzonden ministerieel plan8 abusievelijk de Medische Adviesraad van Sanquin in dit verband is genoemd. Dit
had dus de Ethische Adviesraad moeten zijn. In deze raad zitten behalve
deskundigen van Sanquin ook onafhankelijke experts.
In het kader van de vermogensscheiding vragen de genoemde leden
wanneer er meer duidelijkheid komt over een definitief voorstel en wat
het tijdstraject is. Ik verwijs de leden naar de beantwoording van
soortgelijke van de leden van de VVD- en de PvdA-fractie.
De leden vragen of een verdere achteruitgang van de donorservice kan
worden tegen gegaan en wijzen erop dat de leesmap in de wachtruimten
inmiddels al is gesneuveld. De Landelijke Donorraad, waar donors zitting
in hebben, adviseert de Raad van Bestuur van Sanquin over zaken die
betrekking hebben op de donorservice. Tijdens de voorbereiding van het
ministerieel plan is de Landelijke Donorraad door VWS in de gelegenheid
gesteld om relevante feiten omtrent de bloedvoorziening naar voren te
brengen. Ik heb geen signalen ontvangen dat de donorservice achteruit
gaat. Ik zie daarom geen aanleiding om op dit punt in te grijpen. De
verwachting is eerder dat de donorservice toeneemt. Sanquin zal namelijk
in de loop van dit jaar diverse maatregelen invoeren die bijdragen aan een
verhoogde donorservice. Zo zullen de wifi-faciliteiten op de afnamelocaties worden uitgebreid, het invoeren van het zogenaamde Donor Relatie
Management systeem zal de donor faciliteren in het zelf online maken van
een afspraak en het invoeren van een elektronische donorvragenlijst en
elektronische identificatie zal naar verwachting de wachttijden aanzienlijk
terugdringen. Overigens blijkt dat in de vaste afnamelocaties in het
algemeen nog steeds een leesmap beschikbaar is.
De leden van de PVV-fractie betreuren dat de veiligheidsmaatregelen rond
de Q-koorts worden afgebouwd en vragen mij deze maatregel in
heroverweging te nemen. Als de Medische Adviesraad van Sanquin,
waarin de deskundigen van Sanquin en onafhankelijke experts zitting in
hebben, de Raad van Bestuur adviseert om deze veiligheidsmaatregel af
te bouwen omdat aangetoond is dat deze maatregel geen toegevoegde
waarde heeft, dan zie ik geen aanleiding om Sanquin te verzoeken de
maatregel terug te draaien. Het uitvoeren van veiligheidsmaatregelen
waarvan aangetoond is dat dit geen meerwaarde meer heeft draagt niet
bij aan een doelmatige bloedvoorziening. Mocht het in de toekomst nodig
zijn om deze test alsnog in te voeren, dan is dit door Sanquin snel te
realiseren, de kennis en expertise heeft men immers al in huis. Wat betreft
het vookomen van bloedoverdraagbare infectieziekten heeft Sanquin
regelmatig overleg met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu,
zodat waar nodig Sanquin tijdig maatregelen kan treffen.

8

Kamerstuk 29 477, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

16

De genoemde leden vragen tot slot wanneer sprake is van onvoldoende
daling van de prijzen van bloedproducten, of ik dit kan kwantificeren en
waaruit de aanvullende maatregelen bestaan. Ik verwijs de leden naar de
beantwoording van dezelfde vragen van de leden van de VVD-fractie.
Reactie op inbreng van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen naar de verwachte publicatie van het
MSM onderzoek en of in dit onderzoek de ervaringen in het buitenland
meegenomen zijn, door gebruik te maken van literatuuronderzoek. Het
onderzoek is inmiddels afgerond en ik verwacht binnenkort het definitieve
rapport van Sanquin. Zoals toegezegd tijdens het algemeen overleg met
de vaste commissie voor VWS in februari 2014, heb ik Sanquin verzocht in
dit onderzoek ook de literatuurgegevens mee te nemen over de
ervaringen in het buitenland.
De genoemde leden vragen of er ook andere groepen zijn waarvan het
bloed niet voor transfusie mag worden gebruikt omdat er sprake is van
eigen belang van een bloedafname, zoals dit het geval is bij personen met
hemochromatose. Er zijn geen andere groepen die er belang bij hebben
dat bloed bij hen wordt afgenomen.
De genoemde leden vragen hoeveel afnamelocaties er op dit moment zijn
en of ik verwacht dat met het terugbrengen van het aantal locaties meer
gebruik zal worden gemaakt van de mobiele afname locaties. Sanquin
heeft op dit moment ruim 150 afnamelocaties, hiervan zijn 56 vaste
afnamelocaties (waaronder acht zogenaamde XL locaties) en de overige
afnamelocaties zijn mobiel. Sanquin bekijkt regelmatig de verdeling van
de vaste en de mobiele locaties. De inzet van een vaste of een mobiele
afnamelocatie hangt van diverse factoren af, zoals de vraag naar
donorbloed en het aantal donors dat in een bepaald gebied doneert.
De leden van de D66-fractie vragen in het kader van een gelijk speelveld
met welke regelmaat onderzoeken, zoals die van het ConQuaestor, plaats
zullen vinden en op welke manier in de tussentijd de vinger aan de pols
wordt gehouden. Zoals ik mijn standpunt op het ConQuaestor rapport heb
aangegeven zal de prijs van plasma driejaarlijks door het ministerie
worden vastgesteld.9 Het volgende onderzoek vindt in 2015 plaats, om de
in 2016 te hanteren prijzen voor het plasma te bepalen. In de tussentijd
hanteert Sanquin de prijs die in 2012 is vastgesteld voor plasma. Deze
prijs is terug te vinden in de begroting van Sanquin die ik jaarlijks ontvang
ter goedkeuring.
De leden van de D66-fractie verzoeken mij met betrekking tot de vermogensscheiding om meer inzicht in het proces en de tijdsplanning. Ik
verwijs de leden hiervoor naar de beantwoording van soortgelijke vragen
van de leden van de VVD-fractie en de PvdA-fractie.
De genoemde leden vragen hoe groot de kostenreductie is. Uit de cijfers
van de voorlopige begroting 2015 volgt dat in de periode van 2012 tot en
met 2015 een kostenreductie van circa € 29 miljoen zal worden gerealiseerd.
Tot slot merken de genoemde leden op dat de discussie over centrale
inkoop door zorgverzekeraars tot de nodige commotie heeft geleid bij de
patiëntenorganisaties en medische professionals. De leden vragen of een
centrale inkoop gevolgen kan hebben voor de bloed- en plasmavoorziening in Nederland. Ik ga ervan uit dat de genoemde leden doelen op
9

Kamerstuk 29 477, nr. 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

17

een centrale inkoop van plasmageneesmiddelen (zoals stollingsfactoren).
Ingevolge de Zorgverzekeringswet hebben zorgverzekeraars een
zorgplicht. Dit betekent dat zij ervoor moeten zorgen dat hun verzekerden
de zorg krijgen waar zij conform de Zorgverzekeringswet recht op hebben.
Dit geldt uiteraard ook voor noodzakelijke zorg die de kort houdbare
bloedproducten en plasmageneesmiddelen omvat. De wijze waarop zorg
wordt ingekocht zou hier dan ook geen gevolgen voor moeten hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 447, nr. 29

18