Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 168

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2009
Naar aanleiding van het verzoek van uw Kamer tijdens het AO JBZ-Raad
van 15 oktober informeer ik u over de ontwikkelingen rond de
vloeistoffenmaatregel in de burgerluchtvaart.
Achtergrond van de maatregel
De vloeistoffenmaatregel is in de Europese Unie sinds 6 november 2006
van kracht. Aanleiding vormde de arrestatie van 3 terreurverdachten die
met behulp van vloeibare explosieven aanslagen wilden plegen tegen de
burgerluchtvaart. De verdachten in deze zaak zijn op 7 september 2009
door een rechtbank in Groot-Brittanië veroordeeld tot levenslange gevangenisstraffen.
Internationaal wordt erkend dat er sprake is van een onverminderde dreiging.
Uit onderzoek blijkt dat de screeningsapparatuur voor het opsporen van
vloeibare explosieven thans niet toereikend is om het met deze dreiging
samenhangende risico tot een acceptabel niveau terug te brengen.
Verantwoordelijkheid voor de beveiliging burgerluchtvaart in
Nederland en in de Europese Commissie
De beveiliging van de burgerluchtvaart valt onder de verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie en is ondergebracht bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding. Vanuit mijn verantwoordelijkheid heb ik uw
Kamer steeds geïnformeerd over de vloeistoffenmaatregel (zie onder
meer TK 2008–2009, nr. 710 en TK 2007–2008, 29 754, nr. 131).
In Brussel is de beveiliging van de burgerluchtvaart ondergebracht bij het
DG Transport en Energie (DG TREN) van de Europese Commissie (EC). Dit
verklaart waarom het onderwerp wordt geagendeerd voor de Transportraad en niet voor de JBZ-raad. Bij de Transportraad wordt het kabinet
vertegenwoordigd door de minister van Verkeer en Waterstaat, zo ook op
9 oktober.

KST136556
0910tkkst29754-168
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 754, nr. 168

1

Verlenging van de maatregel
Vanaf 29 april 2010 zal nieuwe Europese regelgeving inzake de beveiliging
van de burgerluchtvaart (Vo. (EG) nr. 300/2008) van toepassing te zijn.
Deze regelgeving voorziet thans niet in de verlenging van de beperkingen
op het meenemen van vloeistoffen in vliegtuigen aangezien bij de EC en
de lidstaten de verwachting bestond dat er vanaf 29 april 2010 apparatuur
beschikbaar zou zijn die het mogelijk maakt om vloeistoffen te screenen.
De EC heeft dit bij brief van 4 september 2008 kenbaar gemaakt aan het
Europees Parlement (EP) (zie bijlage 1 voor de briefwisseling)1. In
diezelfde brief is tevens aangegeven dat, wanneer onverhoopt mocht
blijken dat er geen technologische oplossingen in 2010 voorhanden zijn,
de EC alsnog een gewijzigd voorstel zal indienen waarin een verlenging
van de huidige vloeistoffenmaatregel is opgenomen. Uw Kamer is hierover geïnformeerd in antwoord op kamervragen van lid Pechtold (TK
2008–2009. nr. 710).
Tijdens de Transportraad van 9 oktober jl. heeft de EC op hoofdlijnen een
eerste voorstel toegelicht. Het betreft een gefaseerde aanpak waarbij het
huidige verbod op vloeistoffen, via stappen in 2010, 2012 en 2014,
volledig wordt vervangen door screening van vloeistoffen met behulp van
nieuwe technologie. De meeste lidstaten, waaronder Nederland, hebben
echter hun zorgen geuit over het voorstel. Bepalend hierin is dat de techniek nog niet voldoende is uitontwikkeld met als gevolg dat reeds de
eerste fase van het voorstel, gepland voor 2010, niet haalbaar is. Voorts
betekent de gefaseerde aanpak dat er meerdere keren grote financiële
investeringen gedaan moeten worden. Bovendien heeft dit telkens forse
operationale consequenties voor luchthavens terwijl de voordelen voor de
passagier beperkt zijn.
Tijdens een bijeenkomst op 21 oktober jl. van het regelgevend comité, het
zogeheten Aviation Security Committee, is opnieuw gesproken over de
vloeistoffenmaatregel. Een belangrijke uitkomst is dat met gekwalificeerde
meerderheid een voorstel is aangenomen waarmee de vereiste technische
standaarden van screeningsapparatuur van vloeistoffen zijn vastgesteld.
Dit is van groot belang voor fabrikanten van screeningsapparatuur omdat
zij aan de hand van deze standaarden gericht hun producten kunnen
uitontwikkelen.
Voorts heeft er nog geen besluitvorming plaats gevonden over een
verdere verlenging van de vloeistoffenmaatregel na 29 april 2010. De EC
zal de kwestie eerst op 10 november a.s. bespreken met het EP. Naar
verwachting wordt op 18 november a.s. een besluit genomen in het het
Aviation Security Committee wat vervolgens ter goedkeuring aan de Raad
en het EP wordt voorgelegd.
Ontwikkeling van nieuwe apparatuur
In 2008 is door de EC en de lidstaten de «Roadmap on liquids» ontwikkeld,
een stappenplan met het doel om zo snel mogelijk beschikking te krijgen
over technologie waarmee vloeibare explosieven kunnen worden gedetecteerd. Het betreft hier een nauwe samenwerking tussen de EC, de European Civil Aviation Conference (ECAC), producenten van screeningsapparatuur, de Airports Council International (ACI) en diverse lidstaten
waaronder Nederland. Daarnaast is er regelmatig overleg met internationale partners waaronder de Verenigde Staten.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Nederland neemt samen met het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland deel aan de ECAC Liquid Explosives Study Group. Dit expertforum op
het gebied van vloeibare explosieven heeft tot doel het ontwikkelproces
van screeningsapparatuur voor vloeibare explosieven in internationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 754, nr. 168

2

verband te stimuleren. In augustus 2009 heeft de studiegroep aan de EC
een overzicht geleverd van de stand van de techniek. Dit overzicht was
onder andere gebaseerd op een uitgebreide serie testen uitgevoerd bij
verschillende laboratoria. Hieruit is gebleken dat op dit moment twee
soorten apparatuur voldoende onderscheidend vermogen hebben om
vloeibare explosieven van onschuldige vloeistoffen te onderscheiden:
• apparatuur die flessen kan scannen nadat deze zijn opengemaakt;
• apparatuur waarbij dichte flessen 1 voor 1 aan het apparaat dienen te
worden aangeboden.
De tijd die gepaard gaat met het scannen door deze apparatuur is dermate
lang dat deze redelijkerwijs niet inzetbaar is in het security proces op
luchthavens.
Betrouwbare apparatuur die meer dichte flessen in één keer kan scannen
laat volgens de experts nog minimaal twee jaar op zich wachten.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 754, nr. 168

3