Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 665

Algemene Commissie voor Constitutionele
Zaken

Nr. 1

BRIEF VAN HET PRESIDIUM
Aan de leden
Den Haag, 26 januari 2017
Hierbij treft u een brief van de leden Taverne (VVD) en Van der Staaij
(SGP) waarin wordt voorgesteld bij aanvang van de nieuwe Kamerperiode
een Algemene Commissie voor Constitutionele Zaken in te stellen.
Het presidium stelt u voor deze brief ter verdere besluitvorming voor te
leggen aan de Kamer in nieuwe samenstelling.
De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
K. Arib

kst-34665-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 665, nr. 1

1

Bijlage
Brief van de leden Taverne (VVD) en Van der Staaij (SGP) d.d. 1 december
2016
Geachte leden van de Commissie voor de Werkwijze,
In Nederland tot stand gekomen wetten mogen niet strijdig met onze
Grondwet zijn. Bij de vaststelling of hiervan sprake is, is een bijzondere rol
toebedeeld aan de Tweede Kamer. Immers, de Tweede Kamer toetst als
eerste van de twee Kamers der Staten-Generaal of wetsvoorstellen in
overeenstemming met de Grondwet zijn. Door diverse personen en
instanties is gesteld dat de taak van het toetsen van wetsvoorstellen aan
de Grondwet door de Tweede Kamer onderbelicht is geraakt en meer
aandacht verdient.
Op 2 juni 2016 organiseerde de Tweede Kamer een symposium over
parlementaire constitutionele toetsing, dat werd bijgewoond door onder
anderen (oud) Tweede en Eerste Kamerleden, oud bewindslieden,
staatsrechtjuristen, hoogleraren en rechters. Een belangrijke conclusie
was dat met het oog op de scheiding der machten en het effectief
vervullen van de verschillende taken en verantwoordelijkheden hierbinnen, extra aandacht voor de toetsende rol van de Tweede Kamer in het
wetgevingsproces op zijn plaats is.
Mede naar aanleiding van bovenstaande conclusie is de vraag gerechtvaardigd hoe de Tweede Kamer haar taak wetsvoorstellen te beoordelen
op eventuele strijdigheid met de Grondwet zichtbaarder en inzichtelijker
kan maken. Zodat ook vaker dan nu expliciet de vraag aan de orde kan
komen of en zo ja, welke grondrechten in het geding zijn en hoe wordt
omgegaan met botsende grondrechten. Dit vergroot de legitimiteit van
wetgeving.
In enkele ons omringende landen is het voortouw bij het beantwoorden
van de vraag naar de grondwettelijkheid van wetsvoorstellen belegd bij
een parlementaire commissie. In het Verenigd Koninkrijk is deze taak
toebedeeld aan een gezamenlijke commissie uit het Lagerhuis en het
Hogerhuis (Joint Committee on Human Rights). In de Zweedse Rijksdag –
Zweden kent sinds 1970 een éénkamerstelsel – is genoemde taak
toebedeeld aan de Commissie voor Constitutionele Zaken (Konstitutionsutskottet). Deze commissie maakt sinds 1809 deel uit van het Zweedse
parlement en bestond dus al toen het land nog een tweekamerstelsel
kende. In het Zweedse voorbeeld kan op initiatief van de Rijksdag de
vraag naar de grondwettelijkheid van een wetsvoorstel of Europese
Richtlijn worden voorgelegd aan de Commissie voor Constitutionele
Zaken. De commissie kan zich ook op eigen initiatief als volgcommissie
voegen bij de behandeling van een wetsvoorstel door een andere
commissie. Indien een wetsvoorstel evidente grondrechtelijke aspecten
heeft, kan deze commissie een advies uitbrengen dat doorgaans wordt
overgenomen door de Zweedse Rijksdag. De commissie hanteert een
toetsingskader om te beoordelen in hoeverre wetsvoorstellen in overeenstemming zijn met de Zweedse constitutie.
De commissie wordt in haar werkzaamheden ondersteund door een kleine
staf van gespecialiseerde juristen.
Naar analogie van het Zweedse parlement, zou in Nederland artikel 17 van
het Reglement van Orde een grondslag kunnen bieden voor het inrichten
van een algemene Kamercommissie voor constitutionele zaken. Een
commissie bedoeld in artikel 17 van het Reglement van Orde kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 665, nr. 1

2

ingesteld voor onderwerpen die van bijzonder belang zijn voor de
uitoefening van de taken van de Kamer, dan wel vrijwel alle ministeries
aangaan. Een algemene commissie wordt ingesteld voor de duur van één
zitting. Ons voorstel is de Kamer in overweging te geven bij aanvang van
de nieuwe Kamerperiode een Algemene Commissie voor Constitutionele
Zaken in te stellen. Het is vervolgens aan de nieuw aangetreden Kamer
om deze commissie in te stellen, alsmede aan te geven wat de taken en
bevoegdheden van deze algemene commissie zijn.
Door een algemene commissie met bovengenoemde taak te belasten kan
ervaring worden opgedaan met het inzichtelijker en zichtbaarder maken
van de toetsende taak van de Tweede Kamer. Na een evaluatie kan een
definitief besluit worden genomen hoe de Kamer haar constitutionele taak
vormgeeft en kan eventueel worden overgegaan tot een wijziging van het
Reglement van Orde om een nieuwe grondslag te creëren voor deze
commissie.
Gelet op het voorgaande, stellen wij voor het presidium te verzoeken deze
brief door te geleiden naar de Tweede Kamer, opdat de Kamer in nieuwe
samenstelling hierover een besluit kan nemen.
Hoogachtend,
Joost Taverne
Kees van der Staaij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 665, nr. 1

3