Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1141
Vragen van het lid Alkaya (SP) aan de Minister van Financiën over de
bankierseed (ingezonden 30 november 2018).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 14 januari 2019).
Vraag 1
Kent u het artikel «Gezworen Vijanden»?1 Wat is uw reactie op dit artikel?
Vraag 2
Erkent u het beeld dat de bankierseed als effectief middel op losse schroeven
wordt gezet door de inhoud van het artikel? Zo nee, waarom niet?
Vraag 3
Kunt u aangeven welke sanctie er staat op het niet afleggen van de eed,
terwijl het beroep van bankier wel wordt uitgeoefend?
Antwoord 1, 2 en 3
Het is aan banken om ervoor te zorgen dat iedereen die bij een bank
werkzaam is, waaronder de top, een eed of belofte aflegt en naleeft. DNB en
de AFM houden hierop (risicogeoriënteerd) toezicht. Indien hiertoe aanleiding
bestaat, zullen de toezichthouders maatregelen treffen, zoals het opleggen
van een last onder dwangsom of een boete. Bij bestuurders en commissarissen is de uiterste consequentie bij het niet afleggen dan wel niet naleven van
de eed of belofte heenzending, waardoor ze hun functie niet langer kunnen
uitoefenen.
Begin 20162 hebben DNB en de AFM onderzocht in hoeverre banken en
verzekeraars het afleggen van de eed of belofte hebben georganiseerd en in
hoeverre de eed of belofte daadwerkelijk is afgelegd.3 Hieruit kwam naar
voren dat banken en verzekeraars veel aandacht besteden aan het goed
inbedden van de bankierseed in hun organisatie en dat de eed of belofte kan
bijdragen aan verdere bewustwording over de integriteit van de sector. Uit
het onderzoek van de toezichthouders bleek dat banken en verzekeraars de
1

Vermond, B. «Gezworen Vijanden», Quote, 20 november 2018; ook via https://blendle.com/item/
bnl-quote-20181120-f913635759f
De eed of belofte is ingevoerd per 1 april 2015 en moest voor bestaande medewerkers uiterlijk
1 april 2016 zijn afgelegd. Nieuwe medewerkers dienen binnen 3 maanden na indiensttreding
een eed of belofte af te leggen.
3
Zie https://www.banken.nl/nieuws/8303/dnb-afm-bankierseed-serieus-opgepakt-door-banken
2

ah-tk-20182019-1141
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

invoering van de eed of belofte – ook voor de top – serieus hebben opgepakt
en intern uitdrukkelijk aandacht besteden aan het belang, het nut en de
noodzaak van het afleggen van de eed of belofte. Zo bereiden instellingen en
hun medewerkers zich voor door informatieverstrekking, dialoogsessies,
plenaire bijeenkomsten en teamsessies met leidinggevenden. De verdere
inbedding van de eed of belofte wordt vaak gekoppeld aan een breder
cultuur- en integriteitsprogramma, zo bleek verder uit het onderzoek van de
toezichthouders.
Dat ook banken zelf zaken aandragen bij de Stichting Tuchtrecht Banken en
deze leiden tot tuchtrechtelijke uitspraken is voor mij een indicatie dat de eed
of belofte en het daaraan gekoppelde tuchtrecht bijdragen aan verdere
normontwikkeling en bewustwording over de integriteit in de sector.
Vraag 4
Beschouwt u het aanbieden van veel te riskante financiële producten en zelfs
het witwassen van illegaal geld om massaal winst te maken als je «functie
integer en zorgvuldig» uitoefenen?
Vraag 5
Deelt u de mening dat het gedrag van bankiers niet bijdraagt aan «het
vertrouwen in de financiële sector te behouden en bevorderen»?
Antwoord 4 en 5
Ik acht het aanbieden van veel te riskante financiële producten en het
witwassen van illegaal geld uiterst ongewenst. Integriteit bij financiële
ondernemingen moet niet alleen voorkomen dat de dienstverlening wordt
gebruikt voor criminaliteit; het is ook een belangrijke voorwaarde voor het
goed functioneren van een instelling en voor het vertrouwen in de sector. Het
is primair aan de sector om vertrouwen te herstellen. Hiertoe moeten banken,
zoals in mijn agenda financiële sector is aangegeven, ervoor zorgen dat ze
stabiel, klantgericht en innovatief zijn en deze kernwaarden verankeren in hun
cultuur. Daarvoor is het noodzakelijk dat de top het goede voorbeeld geeft. Zij
moeten laten zien wat het betekent om een maatschappelijke antenne te
hebben, wat klantgericht werken is en hoe er met wetten en regels moet
worden omgegaan.
Vraag 6
Wat heeft u daadwerkelijk verbeterd aan de bankierseed en de Stichting
Tuchtrecht Banken sinds de hierover gestelde Kamervragen?4 Hoe lang zijn
de tekortkomingen in de toepassing van de bankierseed al bij u bekend?
Antwoord 6
In de beantwoording van de betreffende Kamervragen is aangegeven dat
meldingen van consumenten die niet voor de Stichting Tuchtrecht Banken
zijn gekomen in de regel voortkwamen uit een geschil met een bank (en de
facto geen betrekking hadden op tuchtrechtelijk laakbaar handelen van een
individuele medewerker waar het tuchtrecht voor bedoeld is). Voor dergelijke
geschillen, waar veelal het beleid van de bank ter discussie staat, hebben
consumenten andere mogelijkheden. Consumenten kunnen hiervoor
bijvoorbeeld naar KiFiD (het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening) of
naar de burgerlijke rechter. Ik acht het van belang dat ook consumenten de
Stichting Tuchtrecht Banken weten te vinden en dat zoveel mogelijk onduidelijkheid over de bevoegdheden van de stichting en de werking van het
tuchtrecht worden weggenomen. De Stichting Tuchtrecht Banken en KiFiD
hebben in dit kader afspraken gemaakt. De Stichting Tuchtrecht Banken
vermeldt, indien daar aanleiding toe is, in afwijzingsbrieven dat de gedraging
waar de melding betrekking op heeft zich leent voor de behandeling door
KiFiD of de burgerlijke rechter. Omgekeerd is in het reglement van KiFiD
opgenomen dat klachten die bij het KiFiD zijn ingediend die zien op tuchtrechtelijk laakbaar handelen worden doorgestuurd naar het relevante
tuchtrechtelijke college. Daarnaast heeft de Stichting Tuchtrecht Banken ter
ondersteuning van consumenten die een melding willen doen een checklist5

4
5

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 2286
https://www.tuchtrechtbanken.nl/melding/checklist.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

ontwikkeld die ingevuld moet worden voordat een melding daadwerkelijk
wordt ingediend en waarmee vooraf reeds duidelijkheid wordt verschaft over
de geschiktheid van de melding voor de Stichting Tuchtrecht Banken.
Vraag 7
Wat vindt u ervan dat zowel de Autoriteit Financiële Markten (AFM) als De
Nederlandsche Bank (DNB) het toezicht op het afleggen en naleven van de
bankierseed de verantwoordelijkheid van banken zelf vindt? Bent u bereid het
toezicht bij de AFM of DNB te leggen, nu blijkt dat de sector dit zelf niet
afdoende doet? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 7
De eed of belofte maakt onderdeel uit van de integere en beheerste bedrijfsvoering. Volgens de systematiek van de Wet op het financieel toezicht is de
integere en beheerste bedrijfsvoering een aangelegenheid – en daarmee
primaire verantwoordelijkheid – van de financiële onderneming. Het is aan
banken om ervoor te zorgen dat iedereen die werkzaam is bij een bank een
eed of belofte aflegt en naleeft. DNB en de AFM houden hierop al risicogeoriënteerd toezicht en bij ministeriële regeling zijn nadere regels gesteld, maar
de verdere invulling van de aflegging en naleving van de eed of belofte is
aan de onderneming zelf. Zo kan de eed of belofte aangevuld worden met het
oog op de specifieke activiteiten van de onderneming of de functie van de
persoon. Deze flexibele benadering bevordert de betrokkenheid van de
onderneming en de medewerker bij de eed of belofte en daarmee ook de
effectiviteit. Ik zie geen aanleiding hierin verandering te brengen. Dit geldt
temeer nu een cultuurverandering niet alleen met wet- en regelgeving
bevorderd kan worden. Integendeel, een gezonde cultuur moet juist komen
vanuit de sector zelf.
Vraag 8
Erkent u dat het funest is voor het vertrouwen in de financiële sector als
bankiers en topbestuurders van banken zich niet aan de wet houden?
Antwoord 8
Het is evident dat wet- en regelgeving moeten worden nageleefd en dat
situaties waarin dat niet gebeurt het vertrouwen in de financiële sector
schaden. Voor herstel van vertrouwen in de sector is van belang dat de sector
laat zien dat zij haar speciale maatschappelijke rol en verantwoordelijkheden
serieus neemt. Financiële ondernemingen moeten hun klanten en de
samenleving vakkundig en fatsoenlijk bedienen. Ze moeten hierbij niet alleen
naar de letter van wet- en regelgeving handelen, maar ook zelf verbetermogelijkheden onderkennen, initiatieven ontplooien die overtuigend tegemoetkomen aan maatschappelijke verwachtingen en hierover verantwoording
afleggen.
Vraag 9
Erkent u tevens dat er door slecht of ontbrekend toezicht en de grote
waarschijnlijkheid om niet persoonlijk vervolgd te worden door het niet
naleven van wetten er een situatie ontstaat die zich kenschetst als «de kat op
het spek binden»? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 9
In Nederland zijn diverse mogelijkheden om financiële ondernemingen en
personen werkzaam in de financiële sector aan te spreken ingeval van
niet-naleving van wet- en regelgeving. Zo zien DNB en de AFM toe op de
naleving van bestuursrechtelijke wet- en regelgeving en zullen zij – indien
daartoe aanleiding bestaat – (handhavings)maatregelen treffen. Ook het
civiele recht biedt mogelijkheden om de financiële sector via de burgerlijke
rechter of KiFiD aan te spreken. Zo kan een consument schadevergoeding
vorderen in geval van bijvoorbeeld schending van de (civielrechtelijke)
zorgplicht. Daarnaast geldt het strafrecht voor iedereen die werkzaam is in de
financiële sector. Tot slot kunnen bankmedewerkers ook tuchtrechtelijk
aangesproken worden ingeval van tuchtrechtelijk laakbaar handelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3