31
Pakket Belastingplan 2019
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten
en enige andere wetten (Belastingplan 2019) ( 35026 );
- het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten
en enige andere wetten (Overige fiscale maatregelen 2019)
( 35027 );
- het wetsvoorstel Invoering van een bronbelasting en
afschaffing van de dividendbelasting alsmede wijziging
van enige wetten in verband met enkele maatregelen voor
het bedrijfsleven (Wet bronbelasting 2020) ( 35028 );
- het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten
en enige andere wetten (Fiscale vergroeningsmaatregelen
2019) ( 35029 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de kansspelbelasting voor landgebonden weddenschappen op de sport
(Wet aanpassing kansspelbelasting voor sportweddenschappen) ( 35031 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968 (Wet implementatie artikel 1 richtlijn elektronische handel) ( 35032 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968 (Wet modernisering kleineondernemersregeling) ( 35033 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en de Invorderingswet 1990 in verband met de implementatie van Richtlijn (EU) 2016/1164
van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter
bestrijding van belastingontwijkingspraktijken welke
rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de interne
markt (PbEU 2016, L 234/26) (Wet implementatie eerste
EU-richtlijn antibelastingontwijking) ( 35030 ).
(Zie wetgevingsoverleg van 16 november 2018.)
De voorzitter:
Aan de orde is het pakket Belastingplan 2019 en de Wet
implementatie eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking.
Heel hartelijk welkom aan de staatssecretaris. Ik heb u net
allen hier even bij me gehad, en ik wil herhalen wat we
hebben afgesproken: we richten ons op tien vragen per
woordvoerders. We richten ons daarop. Het is dus een
intentieverklaring van ons allen. U heeft zich ook voor een
heleboel spreekminuten ingeschreven, maar ik heb al
begrepen dat u die misschien niet allemaal gaat gebruiken.
Dat zou mooi zijn.

cijfers van het Centraal Planbureau. Rutte III heeft maanden
lopen draaien en duiken, maar er is geen ontkennen meer
mogelijk: de burgers van Nederland gaan 800 miljoen euro
in het rood, ondanks een goed draaiende economie en
ondanks een miljardenoverschot.
Voorzitter. In 2019 is er dus een lastenverzwaring voor de
burgers van 0,8 miljard euro — ik zeg het nog maar een
keertje. En de PVV heeft dit vanaf het begin aan de kaak
gesteld. Zowel tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen als tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen
heeft de PVV met harde cijfers aangetoond dat er een enorm
verschil is tussen de Haagse theorie en de werkelijkheid.
En steeds weer werd dat ontkend: men bleef draaien.
Trouwens met steun van de media, die de leugens van
Rutte III bleven verspreiden. Over fakenieuws gesproken.
En het lijkt wel alsof juist de steun van de media deze coalitie aanmoedigt om steeds extremere uitspraken te doen;
nu over lastenverlichting, maar eerder ook over de koopkrachtontwikkeling.
Want ga maar na, de heer Hoekstra beloofde voor 2018
doodleuk een koopkrachtverbetering van 0,6%. Halverwege
dit jaar 2018 bleek dit al met 30% gedaald. En op 15 oktober
jongstleden liet minister Koolmees zelfs weten dat er toch
nog weer wat foutjes waren gemaakt. En voor 2017 waren
de getallen eerst: 1% meer koopkracht, en 90% van de
Nederlanders zou erop vooruitgaan. Dat was natuurlijk
totale onzin, want het werd in werkelijkheid slechts 0,3%.
En in tegenstelling tot wat beweerd werd, ging 50% van de
Nederlanders er qua koopkracht op achteruit.
Voorzitter. Het verhaal dat iedereen erop vooruit gaat, is
dus niet waar. Het klopt van geen kant. En dit kabinet wist
dat natuurlijk. Waarom mag dit eigenlijk zomaar? Waarom
mag de regering voortdurend foute cijfers presenteren? En
waarom schaamt niemand zich daarvoor? En wij onze kinderen maar vertellen dat ze niet mogen liegen.
Voorzitter. Het Belastingplan 2019 dat we hier vandaag
mogen bespreken, betreft in totaal acht wetsvoorstellen
met meer dan 60 maatregelen. Dat heeft deze commissie
twee lange dagen vergaderen en vele honderden pagina's
tekst gekost. En ook al gaan we er nu nog twee dagen plenair over debatteren, één ding is al zeker: de gewone burger,
de gewone Nederlander, gaat er niet op vooruit. Al decennialang is de gewone man de pineut. Het CPB rekende ons
voor dat de economie in de afgelopen vijftien jaar met 15%
is gegroeid. Ook de bedrijfswinsten zijn verdubbeld, maar
het reëel besteedbaar inkomen steeg nauwelijks: slechts
met 2%.

De voorzitter:
Ik geef nu als eerste het woord aan de heer Edgar Mulder
van de PVV.

Via het Belastingplan zou je deze trend kunnen stoppen, en
zelfs omkeren. En via het Belastingplan zou je de Nederlander kunnen belonen voor al die jaren dat ze hebben moeten
betalen voor de EU en bankencrises. En via het Belastingplan zou je een begin kunnen maken met een eerlijke verdeling van het geld. Via het Belastingplan zou je kunnen
regelen dat er geld naar de burger gaat in plaats van naar
de multinationals. Maar helemaal niets van dit alles; een
gemiste kans.

De heer Edgar Mulder (PVV):
De PVV is er klaar mee: klaar met de trucjes van dit kabinet
en met de onzinnige propaganda over een lastenverlichting.
Er is namelijk helemaal geen lastenverlichting. Vorige week
moest de staatssecretaris dit eindelijk toegeven. Er waren

Voorzitter. Rutte III maakt een hoop lawaai rondom de
zogenaamde sociale vlaktaks. Ook dit klopt niet. Het is onzin.
Er is niets vlaks aan dit nieuwe stelsel en sociaal is het al
helemaal niet. Het is niet vlak omdat er effectief nog steeds
meerdere schijven zijn en het is niet sociaal omdat de

Tweede Kamer

13 november 2018
TK 22

De algemene beraadslaging wordt geopend.

Pakket Belastingplan 2019

22-31-1

gewone man er niet op vooruitgaat. Ik heb het dan natuurlijk
over de "schaal van Wopke", het meetinstrument bij uitstek
voor een oneerlijke inkomensverdeling. Want volgens het
Nibud gaat een gezin met twee kinderen waarvan de partners allebei werken en samen €30.000 verdienen, er €8 per
maand op achteruit. Maar indien een gezin met twee kids
rond de twee ton verdient, gaan ze er €128 op vooruit; een
verschil van ruim €1.600 per jaar in het nadeel van de
gewone Nederlander. De schaal van Wopke slaat rood uit
en de gewone Nederlander krijgt weinig tot niets.
Maar de lasten gaan wel omhoog. Er is een btw-verhoging
op boodschappen, op de fietsenmaker, de kapper. De
energiekosten exploderen. De zorgpremie gaat alweer
omhoog. Verzekeringen blijven stijgen. Telefoneren en
internet worden duurder, benzine bijna onbetaalbaar, huren
gaan omhoog, pensioenen worden niet geïndexeerd. De
bpm — je verzint het niet — gaat alweer omhoog. Accijnzen,
tabak, het waterschap, de WOZ; het gaat allemaal omhoog.
Het is echt ongelofelijk. Maar wel miljarden naar het buitenland, voor Brussel en voor Afrika. Het is intens oneerlijk en
voor de gewone Nederlander is de crisis verre van voorbij.
En dat zie je dus terug in de nieuwste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek van gisteren. De armoede
in Nederland blijft toenemen. In 2016 waren het nog 572.000
huishoudens, maar in 2017 al 599.000. Bijna 600.000 van
de 7,3 miljoen huishoudens is arm. Dat is 8,2%. 8,2% in
Nederland. Daaronder zitten steeds meer mensen die werken maar toch niet kunnen rondkomen, want bijna 5% van
de werkenden behoort tegenwoordig tot wat men de werkende armen noemt. En, nogmaals, wel vele miljarden
geven aan Afrika.
Zoals ik al zei is dit Belastingplan een gemiste kans. De
lasten gaan omhoog en vooral de kosten voor de klimaatonzin stijgen razendsnel. Ik heb de staatssecretaris er vorige
week al op aangesproken. Hij moet echt stoppen met het
door elkaar halen van de begrippen milieu en klimaat. Die
twee zijn net zo verschillend als EU en Europa. Mensen
willen best wel betalen voor een schoner milieu, maar ze
weigeren zeer terecht te betalen voor zeer omstreden en
discutabele klimaatdoelstellingen. Het laten betalen van de
gewone man voor de hobby's van de elite wringt steeds
meer. Deze staatssecretaris speelt Robin Hood, maar dan
de volledig foute omgekeerde versie. Hij neemt van de
armen en geeft aan de rijken. Want dat is feitelijk wat er
gebeurt als je kijkt naar de effecten van zonnepanelen en
Tesla: het geld stroomt van arm naar rijk.
En dan krijgen we straks ook nog de onbetaalbare warmtepompen, een vliegtaks en de gekte rondom het gas. Al die
maatregelen rondom het gas maken van een gewone
energiefactuur een ordinaire belastingbrief. Maar het toppunt van het foute groene beleid is natuurlijk de fiscale
promotie van het elektrische rijden. Hebben we dan helemaal niets geleerd van het debacle met de hybride auto's?
6 miljard is er toen verspild, weggegooid, en het enige effect
was dat de deugmens zich even wat beter voelde. 6 miljard,
nul resultaat. Zelfs de voorganger van deze staatssecretaris,
nu minister, moest dit toegeven. En dan zouden we nu weer
hetzelfde gaan doen? Eigenlijk zou dit onbespreekbaar
moeten zijn. De PVV wil geen onbetaalbare, oneerlijke, elitaire, niets bijdragende, asociale, snobistische subsidieregeling voor elektrisch rijden. Voorzitter, had ik al gezegd
dat ik tegen de Tesla-subsidie was? Al in 2016 waarschuwde
de PVV bij de behandeling van het Belastingplan 2017 voor

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

de absurd grote fiscale voordelen van deze elektrische
auto's. Vorige week moest de staatssecretaris toegeven dat
deze manier van subsidiëren niet houdbaar is. Ik herhaal:
niet houdbaar.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten heeft een vraag.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind die subsidies ook bizar. Nou zijn we met wetten
bezig. Het zijn er acht in totaal. We proberen allemaal wetten
aan te passen. Ik vraag aan de PVV: waar is uw voorstel
dan om dit uit de wet te halen?
De heer Edgar Mulder (PVV):
We hebben morgen de tweede termijn. De PVV zal drie
moties indienen.
Mevrouw Leijten (SP):
Maar je haalt het pas uit de wet als je zegt: ik, meneer Edgar
Mulder, dien een amendement in; het gaat niet in. Dan kan
de meerderheid van de Kamer u steunen. Maar een motie
gaat het niet uit de wet halen.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Het is niet zo dat ik, Edgar Mulder, dat zou doen. De PVV
zou dat doen. Maar los daarvan wil ik erop wijzen dat we
een paar maanden geleden een wetsvoorstel hebben
ingediend. En daar werd hier in de Kamer, zonder er ook
maar een letter van te lezen, van gezegd dat we dat niet
gingen behandelen. Dus als u een amendement weet
waarmee we gezamenlijk iets kunnen doen, dan hoor ik dat
graag. Maar tot die tijd dienen we moties in. We hopen dat
u ze steunt. We hebben bijvoorbeeld een motie om de btwverhoging terug te draaien. We willen heel graag dat u ons
steunt. Dan krijgen we het op die manier ook voor elkaar.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Niet houdbaar, zeiden we. Laat het a.u.b. dus niet zover
komen. Het is nu net als bij de vorige regeling. De vorige
regeling kostte ons 6 miljard euro. Dat is toch eigenlijk
belachelijk? We discussiëren hier soms over een paar honderd miljoen. Maar de vorige keer is er 6 miljard euro
weggegooid. En de meneer die daarvoor verantwoordelijk
was, zei heel eenvoudig: sorry, het heeft nul effect gehad,
maar we gaan het nu weer proberen, en dan niet meer met
hybride maar met elektrische auto's. Laten we daarmee
stoppen. Om even heel concreet te zijn: de staatssecretaris
liet ons vorige week weten dat, indien we auto's gelijk
zouden behandelen en dus de Tesla's van deze wereld niet
meer zouden subsidiëren, de motorrijtuigenbelasting al in
2019 met 6,2% omlaag zou kunnen. Gezien de uitspraken
van deze staatssecretaris, lijkt het mij gewoon gezond verstand om met deze subsidie te stoppen.
Voorzitter. Er is dus geen geld voor de gewone Nederlander,
maar wel voor subsidies voor klimaatonzin. Ook voor het

13 november 2018
TK 22

22-31-2

bedrijfsleven is er geld, bakken met geld zelfs, via de verlaging van de winstbelasting. Dat is toch wel iets om bij stil
te staan. Dus de bedrijfswinsten zijn de afgelopen jaren
verdubbeld; daar is iedereen het over eens. Het geld klotst
tegen de met Chinees hardhout afgewerkte plinten van de
boardrooms. En wat doet deze coalitie dan? Ze verlaagt de
belasting. Dat is volstrekt onnodig. Ik weet het: politiek is
keuzes maken. Deze coalitie kiest dus heel duidelijk voor
multinationals en voor Afrika, en de gewone man kan de
hik krijgen.

damse haven tot de pensioenfondsen die ineens btw moeten gaan betalen tot het bepalen van de belasting op uitkeringen van winnaars van een paar tientjes in de lotto en de
toto.

Dan nog even over die vreselijke expatsubsidie, oftewel de
30%-regeling. Het is echt onbegrijpelijk dat deze multinationalsubsidie nog steeds bestaat. Deze coalitie trekt nu zelfs
extra geld uit voor deze discriminerende regeling. Waarom
wil de coalitie toch altijd buitenlanders helpen? Waarom
niet de Nederlander? Als in een straat de familie Jansen
naast de familie Mbeki woont en ze hetzelfde soort werk
doen, krijgt de familie Mbeki netto heel veel meer. Dat kan
toch eigenlijk niet? Honderden miljoenen belastinggeld van
de Nederlander om buitenlanders te pamperen. Hoe fout
wil je het hebben?

Voorzitter, dank u wel.

Voorzitter. In 2016 waren er bijvoorbeeld 225 buitenlanders
die gemiddeld bijna 2,5 miljoen per jaar verdienden, per
persoon. Via de expatregeling mochten ze ruim €370.000
per persoon extra, additioneel, in hun zak steken. De winnaar van het jaar werd natuurlijk de baas van NXP, want
die kon dankzij deze subsidie 45 miljoen extra bijschrijven
op zijn bankrekening. 45 miljoen Nederlands belastinggeld
voor een multimiljonair! Ook hierover heb ik goed nieuws
voor de SP, want wij zullen morgen met een motie komen.
Voorzitter. In het Belastingplan wordt voorgesteld om ook
de fiscale aftrekbaarheid van giften aan goede doelen per
2020 versneld af te bouwen. Het lijkt de PVV echter veel
belangrijker om het fiscaal steunen van de islam onmogelijk
te maken. Islam en algemeen nut gaan niet samen. De
Partij voor de Vrijheid waarschuwt hier nu al meer dan tien
jaar voor. De islam staat voor geweld, haat tegen joden, en
het onderdrukken van niet-moslims. Het is dan ook meer
dan schandalig dat islamitische instellingen een anbi-status
kunnen hebben.
Ja, de PVV wil alle moskeeën sluiten. Tot het moment dat
ze gesloten zijn, willen wij in ieder geval niet dat de islam
gefinancierd wordt middels fiscale regelingen. Geen steun
voor organisaties die het vrije Westen willen vernietigen
en die de eigen waanideeën boven de Nederlandse wetten
zetten. Tegen de SP zeg ik dat de PVV ook op dit punt een
motie zal indienen.
Dan nog iets over de ATAD, de eerste Europese richtlijn
tegen belastingontwijking. Zoals u weet steunt de PVV geen
wetgeving uit Brussel. Alles wat de EU sterker maakt, verzwakt Nederland. In het voorstel dat voorligt staan zeker
zinnige zaken: multinationals die geen fair share betalen,
moeten worden aangepakt, en hard ook. Als de gewone
burger belasting moet betalen, dan zeker ook de grote
bedrijven. Maar fiscale soevereiniteit is wel een groot goed.
Fiscale wetgeving is voorbehouden aan de lidstaten zelf.
Dat was ook de afspraak: Brussel zou niet aan de fiscale
soevereiniteit tornen. Maar het gaat van kwaad tot erger.
We zien de lange arm van Brussel steeds vaker, ook in dit
Belastingplan, van het aanpassen van de fiscale eenheid
tot de aanpassing van de winstbelasting voor de Rotter-

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Voorzitter. Indien het Brussel mocht lukken zijn hebberige
tengels echt aan de Nederlandse belastingknoppen te krijgen, dan heeft dit zeer ernstige consequenties: weg fiscale
soevereiniteit, weg vrijheid, weg welvaart. De PVV zal alles
doen wat mogelijk is om dit te voorkomen.

De voorzitter:
Dank. Het woord is aan mevrouw Lodders van de VVD.

Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter. Goede zorg, goede bereikbaarheid, onze veiligheid, goed onderwijs, we vinden het allemaal belangrijk.
De investeringen die wij in onze veiligheid, infrastructuur
en zorg doen, moeten betaald worden. Zo ook de mensen
die het werk doen: de onderwijzeres, de politieagent en de
medewerkers in de zorg. Om deze investeringen te kunnen
doen, betalen we allemaal belasting, de mensen en de
bedrijven. Voor ons ligt het Belastingplan 2019, een reeks
van voorstellen waarin de voornemens van dit kabinet
worden geregeld.
Het gaat goed met Nederland. Na een aantal jaren van
financiële tegenwind staat Nederland er beter voor. Gelukkig, want de afgelopen jaren hebben we allemaal de
broekriem moeten aantrekken. Daarom is het zo belangrijk
dat dit kabinet zich kan richten op het verlagen van de
belastingen, voor mensen en ondernemers. Want zij, niet
wij, hebben de afgelopen jaren geknokt om ervoor te zorgen
dat het beter gaat met Nederland.
Dit is niet het eerste debat dat we met elkaar voeren over
plannen van het kabinet. Afgelopen week hebben we al
twee dagen met elkaar gedebatteerd over de voorliggende
voorstellen en graag loop ik de belangrijkste punten nog
een keer langs. De economie draait op volle toeren. Meer
mensen vinden een baan en de overheidsfinanciën zijn op
orde. De aanpak van de afgelopen jaren heeft ervoor
gezorgd dat we er goed voor staan. Dit kabinet maakt werk
van de belastingverlagingen. We zien hiervoor een aantal
belangrijke voorstellen in de inkomstenbelasting en de
verlaging van de Vpb. Een van de belangrijkste maatregelen
die dit kabinet neemt en die de mensen in positieve zin
raakt, is de invoering van het tweeschijvenstelsel in de
inkomstenbelasting. Het gros van de mensen valt met deze
nieuwe systematiek onder het basistarief van 37,05% en
voor het eerst is het hogere tarief of het toptarief van de
inkomstenbelasting onder de 50%.
Naast een verlaging van de belasting, is het ook een vereenvoudiging van het belastingstelsel en dat is hoog nodig. Ik
heb het al vaker aan de orde gesteld: ons belastingstelsel
moet eenvoudiger. Ik ben dan ook blij met de toezegging
van de staatssecretaris dat hij een aantal bouwstenen wil
gaan aanleveren voor een eenvoudiger stelsel, zodat we
daar ook daadwerkelijk werk van kunnen maken. Ik wacht
de brief waarin hij het een en ander uiteenzet af, maar

13 november 2018
TK 22

22-31-3

tegelijkertijd merk ik op dat we op dit punt wel concrete
stappen moeten zetten.
Voorzitter. Een van de maatregelen waar ik toch zorgen
over blijf houden, is het afschaffen van de btw-teruggaveregeling voor het openbaar vervoer. Mijn zorgen zijn dan
vooral gericht op die mensen die afhankelijk zijn van dat
vervoer vanwege een beperking of daar waar bijvoorbeeld
met groepen kinderen wordt gewerkt. De afgelopen dagen,
vanmiddag zelfs bij de petitie, kreeg ik informatie aangereikt
dat het vervoer met deze maatregel bijna 15% duurder zou
worden. Ik heb vrijdag de staatssecretaris horen zeggen
dat de mensen niet in de kou komen te staan en dat heb ik
genoteerd. Daarnaast vraagt mijn fractie om deze maatregel
goed te monitoren. Het is belangrijk dat deze groep mensen
kan blijven rekenen op efficiënt georganiseerd vervoer en
het liefst zo schoon mogelijk. Dat wil deze groep zelf ook,
gezien het convenant dat men met elkaar heeft getekend.
Ik kom daar in tweede termijn zeker nog op terug.
Voorzitter. Dan de maatregelen rondom het stimuleren van
elektrisch rijden. Met ingang van komend jaar wordt er een
cap geïntroduceerd op de bijtelling van elektrische auto's.
Auto's tot €50.000 hebben 4% bijtelling en die daarboven
22%. Mijn fractie vindt het belangrijk dat er voldoende
elektrische auto's beschikbaar zijn met een accubereik dat
ook aantrekkelijk is voor de zakelijke rijder. De staatssecretaris heeft bevestigd dat dit het geval is. Ik vraag hem deze
ontwikkeling goed te monitoren en op het moment dat het
uit de pas loopt de Kamer hierover te informeren. Het
tweede punt — daar maakt mijn fractie zich ook zorgen over
— zijn de elektrische auto's die na 60 maanden uit de lease
als tweedehands auto op de markt komen. Met de huidige
regels worden deze duurder dan nieuwe elektrische auto's.
Het mag niet zo zijn dat deze fiscaal gefaciliteerde auto's
naar de tweedehandsmarkt verdwijnen in de landen om
ons heen. Op dit moment voert de Tweede Kamer een
schriftelijk overleg over de evaluatie van de Autobrief. Ik
heb een aantal vragen over dit punt gesteld en ik kom op
beide punten zeker terug. Het gaat mij voor dit moment
vooral om het monitoren van de ontwikkelingen, zeg ik
tegen de staatssecretaris.
Voorzitter. Nu het kabinet inzet op het verlagen van de
belastingen voor mensen, is het zaak dat we de ontwikkeling
van de lokale lasten voor mensen blijven monitoren. Ik heb
vorige week al een punt gemaakt van de zonnepanelen.
Mensen die zonnepanelen aanschaffen hebben veelal te
maken met hogere belastingen, want met zonnepanelen
op je dak neemt de waarde van je woning toe. De VVD is
van mening dat de aanschaf van zonnepanelen niet bestraft
mag worden met een hogere ozb-belasting. Mijn fractie is
dan ook van mening dat de gemeenten zonnepanelen
moeten uitzonderen van de lokale belastingen.
Voorzitter. Nederland is vele ondernemers rijk. Als Kamerlid
is het een voorrecht om met deze ondernemers kennis te
maken. Of het nou de bakker in het dorp is of de start-up
die van koeienmest kleding maakt, de zzp'er die na jaren
opgedane ervaring zelf aan de slag gaat als ICT'er, of een
mkb'er die inmiddels is uitgegroeid tot een flink bedrijf dat
met energiezuinige lampen de voetbalvelden in heel Europa
verlicht; stuk voor stuk zijn het ondernemers met passie en
bedrijven om trots op te zijn. Of het nu de ondernemers
zijn of de mensen die voor hen werken, zij maken dit mooie
land. En ondernemer zijn is meer. Het zijn ondernemers die
bij de vele lokale tot landelijke initiatieven de handen uit

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

de mouwen steken. Van de voetbalclub tot het dagje varen
met ouderen, van de atletiekvereniging tot het EK paardrijden; zij kunnen niet zonder de steun van deze ondernemers.
De heer Azarkan (DENK):
Heel even terug naar die zonnecellen. Ik heb ook ergens in
de krant gelezen dat het onrechtvaardig zou zijn als iemand
geld steekt in de duurzaamheid van zijn woning en hij dat
terugziet in hogere lokale belastingen, in de WOZ. Hoe ziet
de VVD de uitwerking voor zich?
Mevrouw Lodders (VVD):
Dat is volgens mij vrij eenvoudig. Op het moment dat je
zonnepanelen buiten de WOZ-waarde dan wel buiten de
ozb-belasting laat, hoef je mensen niet te straffen bij de
aankoop van zonnepanelen. Dat is vaak een investering om
de energierekening te verlagen. Volgens mij zijn de meeste
partijen het eens dat we die investeringen juist willen stimuleren.
De heer Azarkan (DENK):
Zeker. Mijn partij is ook van duurzaamheid en mijn partij is
er ook van dat dat dan niet zwaarder belast wordt. Maar
het gaat mij om hoe de systematiek werkt. Hoe wordt op
dit moment de WOZ van een gemiddelde woning in
Nederland bepaald?
Mevrouw Lodders (VVD):
De woningwaarde wordt bepaald door een waardetaxatie.
Op het moment dat zonnepanelen op een woning aangebracht zijn, tellen die mee in de waardevermeerdering van
de woning. Daar worden vervolgens de belastingen op
afgestemd.
De heer Azarkan (DENK):
Ik wil het volgende toch even meegeven aan mevrouw
Lodders. Niet elke woning wordt getaxeerd. Er wordt een
standaardwoning getaxeerd en vervolgens wordt dat eraan
gerelateerd. In de praktijk worden er heel weinig woningen
getaxeerd. In de praktijk moet je dan toch een soort systeem
verzinnen waardoor mensen daar op de een of andere
manier van uitgezonderd worden. Ik zie niet in hoe dat kan
in de systematiek van de gemeentes. Ik zoek even naar de
toepasbaarheid. Ik vind het idee geweldig, maar hoe gaan
we dat toepassen?
Mevrouw Lodders (VVD):
Morgen, als wij de tweede termijn met elkaar hebben, zal
ik hier zeker een motie over indienen. Ik denk dat het
belangrijkste voor nu is dat we dit geregeld willen hebben.
Ik denk dat dat door heel veel partijen gedeeld wordt, ook
in het land door heel veel raadsleden. Ik heb dat vorige
week tijdens het WGO ook naar voren gebracht. Ik denk dat
er wel degelijk een oplossing voor is omdat mensen mij
benaderd hebben en gezegd hebben: "Verdikkeme, nou heb
ik een hogere ozb-belasting omdat ik geïnvesteerd heb in
zonnepanelen. Wat wil de politiek?" Ik denk dat we vooral
niet heel erg moeilijk moeten doen over de oplossing. Het
gaat uiteindelijk om het doel. Dat is stimuleren dat mensen
zonnepanelen kunnen aanschaffen.

13 november 2018
TK 22

22-31-4

De heer Azarkan (DENK):
Ik ben het helemaal eens met mevrouw Lodders. De praktijk
is echter wel dat de administratieve lasten heel hoog worden als dat betekent dat je elk huis moet taxeren en een
paar honderd euro per woning uit moet geven. Ik vroeg me
oprecht af hoe dat op een slimme manier kan. Als u daar
morgen een voorstel voor heeft, anders dan een motie die
daartoe oproept, dan ben ik daar heel benieuwd naar.

die de afgelopen jaren de broekriem hebben moeten aanhalen, naar beneden gaan. Ik ben er heel erg blij mee dat
het kabinet daarop inzet. Bij ons thuis is het zo dat we het
geld dat in onze portemonnee zit maar één keer kunnen
uitgeven. Dat geldt voor mij, dat geldt voor mevrouw Leijten
en dat geldt natuurlijk ook voor ondernemers.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat geldt ook voor de Staat.

Mevrouw Lodders (VVD):
Er zijn voldoende manieren om dat in de uitwerking vorm
te geven. Ik denk niet dat je ertoe over moet gaan — maar
nu gaan we heel erg in de techniek en dat wil ik eigenlijk
niet — dat je een X-waarde vrijstelt per afzonderlijk element
waar een zonnepaneel uit bestaat. Zo'n oplossing zou je
moet zoeken. Natuurlijk moet de oplossing niet dusdanig
administratief zwaar belast zijn dat het voordeel alsnog weg
is. Dat delen wij zeker. Maar ik ben in ieder geval blij met
de steun van de heer Azarkan om dit soort zaken te stimuleren, want daar gaat het uiteindelijk om.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter. Ik had een aantal voorbeelden genoemd waarom
ondernemers zo belangrijk zijn, niet alleen voor de banen,
maar zeker ook vanwege het maatschappelijke initiatief dat
zij vaak laten zien. Daarom is het zo belangrijk dat dit land
aantrekkelijk is voor ondernemers en bedrijven. We kunnen
dat bewerkstelligen door te zorgen voor een aantrekkelijk
fiscaal stelsel, door de administratieve lasten te beheersen
en door te zorgen voor goed onderwijs en daarmee
gekwalificeerd personeel, een goede bereikbaarheid en een
goede digitale infrastructuur. En zo zijn er nog wel meer
voorbeelden te noemen. Die bedrijven zorgen immers voor
banen en investeringen. Het gaat dan zowel om bedrijfsmatige investeringen als om investeringen in maatschappelijke
initiatieven. Daar worden we allemaal beter van. Het is dan
ook goed dat dit kabinet inzet op het aantrekkelijk houden
en het aantrekkelijk maken van het vestigings- en ondernemersklimaat. Dat doet het onder andere door het verlagen
van belastingen en de kosten op arbeid en door te investeren in bereikbaarheid en kennis en innovatie.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten heeft een vraag.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik denk dat dit land niet alleen prettig moet zijn voor degenen die hier komen om te ondernemen, maar ook voor
degenen die hier wonen, die hier deel uitmaken van de
samenleving en die hier ook werken. Mevrouw Lodders
zegt nogal stellig dat de belastingverlaging van 4 miljard
die jaar in, jaar uit naar bedrijven gaat, zal leiden tot investeringen. Hoeveel investeringen zal dat opleveren?
Mevrouw Lodders (VVD):
Die rekensom heb ik niet gemaakt en die ga ik hier ook niet
maken. Het gaat mij erom dat de belastingen voor bedrijven,

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Mevrouw Lodders (VVD):
Zeker.
Mevrouw Leijten (SP):
Als je jaar in, jaar uit 4 miljard aan grote bedrijven geeft
zonder enige garantie te krijgen dat ze de winsten die ze
maken, die overigens hoger zijn dan ooit, in Nederland
investeren, bijvoorbeeld in werkgelegenheid, dan geef je
wel een heel duur cadeau weg zonder dat je weet dat het
tot iets leidt. Ik vind dat heel gek, want de VVD wil toch altijd
weten wat het rendement is van investering? Er kunnen
geen extra politieagenten komen om de bezuiniging van
Rutte II bijvoorbeeld teniet te doen, maar er kan wel 4 miljard worden weggegooid zonder dat daar enige tegenprestatie tegenover staat. Legt u dat eens uit.
Mevrouw Lodders (VVD):
Volgens mij gooien we geen geld weg. Integendeel, want
ik heb net betoogd waarom het zo belangrijk is dat we een
goed vestigings- en ondernemersklimaat voor die ondernemers creëren. We doen dat door in te zetten op een aantal
aspecten en belastingverlaging is één daarvan. Ik kan de
investeringen die daartegenover staan niet kwantificeren,
maar ik weet wel dat diezelfde ondernemer op zaterdag bij
de hockey- of voetbalclub of bij het dagje varen met ouderen ook de handen uit de mouwen steekt. Het is misschien
flauw, maar we vragen onze burgers toch ook niet hoeveel
aardappelen of groente ze voor de belastingverlaging
kopen?
Mevrouw Leijten (SP):
Gisteravond zei de hoogste politiebaas op televisie dat het
dagelijks kiezen is tussen een ernstige verkrachtingszaak
of het opsporen van georganiseerde criminaliteit. Zo erg is
het gesteld met ons politieapparaat. Gaat u maar eens aan
mensen in de Schilderwijk of elders in Den Haag of aan die
CEO uitleggen dat dit goed is voor het vestigingsklimaat.
Daar doet de VVD niks aan, maar het is geen probleem om
zonder enige garantie 4 miljard aan belastingverlaging voor
bedrijven door te voeren.
Mevrouw Lodders (VVD):
Mevrouw Leijten en ik heb daar dan een andere kijk op. Dit
kabinet verlaagt de belastingen voor mensen, dit kabinet
verlaagt de belastingen voor ondernemers en dit kabinet
investeert ook in de publieke sector. Ik denk dat we daar
met elkaar hartstikke trots op mogen zijn. Mijn fractie is dat
in ieder geval wel.

13 november 2018
TK 22

22-31-5

Voorzitter. Mijn fractie is blij — ik zeg het nog een keer —
dat in deze kabinetsperiode de winstbelasting voor de
mkb'ers wordt verlaagd van 20% naar 15%. De veelal grotere bedrijven met een hogere winst zien de verlaging van
de winstbelasting naar 20,5%. Dat is goed nieuws, zeker
naast het extra geld dat beschikbaar is voor de verlaging
van de lasten op arbeid: 100 miljoen euro specifiek voor
het mkb, en daar is nog eens 200 miljoen bij gekomen.
Ondernemers moeten ook echt voelen dat de lasten
omlaaggaan. Graag hoor ik van de staatssecretaris of hij
mijn suggestie overneemt om een groep ondernemers uit
de dagelijkse praktijk uit te nodigen en met hen de knelpunten te inventariseren. Daarbij vraag ik hem om gelijk de
werkkostenregeling mee te nemen, zodat een aantal frustraties op dat vlak weggenomen kunnen worden.

verschillende mogelijkheden voor start-ups en scale-ups
verder wil gaan verbeteren.

Als onderdeel van het vestigingsklimaat is het belangrijk
dat bedrijven de juiste mensen kunnen aantrekken uit binnen- en buitenland.

Over de rekening-courantmaatregel heb ik mijn zorgen
geuit. Deze maatregel kwam voor veel ondernemers uit de
hoge hoed en viel daarmee rauw bij hen op het dak.
Excessen aanpakken kan op steun van de VVD rekenen,
maar laten we ook oog hebben voor al die ondernemers
die ons mooie land maken. Mijn fractie is blij dat er in het
bedrijfslevenpakket meer ruimte is gekomen. Ik kijk uit naar
de definitieve invulling van de rekening-courantmaatregel.
Daar komen we zeker nader over te spreken.

De voorzitter:
De heer Snels heeft een vraag.
De heer Snels (GroenLinks):
Ik vind het een interessante suggestie van mevrouw Lodders
dat het kabinet met werkgevers om tafel gaat zitten om te
bespreken hoe die extra verlaging van de sociale lasten
met 200 miljoen ingezet kan worden. Dat is een van de
onderdelen van het Belastingplan en van de heroverweging
die mijn fractie wel steunt. Ik zou het wel interessant vinden
als in dat gesprek ook de vraag wordt gesteld, zeker aan
mkb'ers, maar misschien ook aan de grotere bedrijven, of
zij niet liever nog wat extra sociale lastenverlichting zouden
willen in plaats van Vpb-verlaging. Zou u daarvoor openstaan?
Mevrouw Lodders (VVD):
Die vraag ligt vandaag niet voor. Het pakket waar we vandaag over spreken, is een pakket aan verschillende maatregelen dat op steun van mijn fractie kan rekenen. Maar het
gesprek met de ondernemers vind ik altijd belangrijk, niet
alleen over de suggestie die ik doe over de verlaging van
de lasten op arbeid. Ik denk dat het altijd belangrijk is om
met ondernemers in gesprek te zijn, te blijven en te gaan,
juist om de problemen waar zij tegen aanlopen te inventariseren en te kijken of we daar verder mee kunnen. De
belangrijkste boodschap is, denk ik, dat we het zo belangrijk
vinden dat wij hier niet achter onze desk denken te weten
wat goed is voor die ondernemer. Laat die ondernemer ook
zelf aan het woord.
Voorzitter. Ik was bij de expatregeling. De expatregeling
geeft een fiscaal voordeel aan mensen die een aantal jaren
in Nederland werken. In het regeerakkoord is deze regeling
versoberd. Mijn fractie is blij dat het kabinet in het
bedrijfslevenpakket ruimte heeft gevonden voor een overgangsmaatregel. De start-ups en scale-ups profiteren van
de voorgestelde belastingverlichting. Toch krijg ik vaak
signalen dat met name deze groepen niet altijd voldoende
mogelijkheden hebben om personeel aan te trekken en om
eigen vermogen te kunnen uitkeren aan het personeel. Ik
wil de staatssecretaris bedanken voor zijn toezegging dat
hij uiterlijk begin volgend jaar zal laten weten hoe hij de

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Voorzitter. Het kabinet had het voornemen om de dividendbelasting af te schaffen. Ik moet dat ook hier vandaag
benoemen. Het was een belangrijke maatregel in het kader
van het vestigingsklimaat. Mijn fractie — ik heb dat vorige
week ook gezegd — vindt het nog steeds een goede maatregel, maar we hebben onze ogen niet gesloten voor datgene wat er om ons heen gebeurt. Eerder hebben we met
de staatssecretaris gesproken over de juridische houdbaarheid van de dividendbelasting en de wijze waarop we de
administratievelastendruk van de dividendbelasting voor
bedrijven kunnen verminderen. Ook op dit punt zie ik uit
naar de toegezegde informatie.

Naast de financiële lastenverlichting is het ook belangrijk
om de administratievelastenverlichting aan te pakken. In
de voorliggende belastingwetten worden een aantal verbeteringen doorgevoerd. Daar is mijn fractie blij mee. Een
punt waar de staatssecretaris nog een stap kan zetten is de
btw-aangifte voor kleine ondernemers met een jaaromzet
waarbij ze maximaal €1.883 btw betalen. Met de KOR, de
kleineondernemersregeling, moeten ook deze bedrijven
ieder kwartaal btw-aangifte gaan doen. Ik zal in tweede
termijn hierop terugkomen en zo nodig een motie indienen
om de mogelijkheid tot jaaraangifte voor deze groep
ondernemers — het is weliswaar een kleine groep — te
laten bestaan.
Voorzitter. De Belastingdienst staat iedere werkdag aan de
lat om 1 miljard euro belastinggeld te innen, geld dat nodig
is om onze voorzieningen te betalen. Het is dan ook zaak
dat de Belastingdienst goed functioneert. Helaas is dat niet
op alle onderdelen van de dienst het geval. Ik ga daar vandaag niet verder op in; dat komt later. Ik wil vooral vooruitkijken op dit punt. Zowel de belastingbetaler als de Belastingdienst zelf hebben baat bij een goed functionerende
dienst. Er wordt op dit moment hard gewerkt aan — mag
ik hem noemen? — de Belastingdienst 2.0. De Belastingdienst 2.0 moet deskundig, goed bereikbaar en zichtbaar
zijn, zowel voor de mensen die hun aangifte moeten doen
als voor de mensen die vragen hebben als zij bijvoorbeeld
een schenking ontvangen of vragen over het ingewikkelde
toeslagensysteem. Voor ondernemers geldt hetzelfde. Als
zij vragen hebben over hoe ze de regels moeten interpreteren of over hun aangifte, dan is het zaak dat zij de dienst
kunnen bereiken en een adequaat antwoord krijgen.
Er zijn nog veel wensen om de deskundigheid, de bereikbaarheid en de zichtbaarheid te verbeteren, nog los van de
maatregelen uit dit Belastingplan, die ook doorgevoerd
moeten worden. Het werken aan de verbouwing en het
invoeren van nieuwe maatregelen of vereenvoudigingen
zullen best wel eens schuren. Ik wil de staatssecretaris
vragen om wel naar een evenwicht te blijven zoeken. Aan

13 november 2018
TK 22

22-31-6

de ene kant moeten we weten wat de Belastingdienst aankan, en hem dus niet overvragen. Aan de andere kant verwachten mensen en ondernemers wel die deskundige, goed
bereikbare en zichtbare dienst. Vorige week vroeg ik de
staatssecretaris om eens goed te kijken of er werkzaamheden zijn die niet per se bij de Belastingdienst thuishoren.
Ik noemde zelf het voorbeeld van het omzetten van een
fiscale regeling naar een subsidieregeling. De staatssecretaris had zelf ook een voorbeeld. Ik ben blij met de toezegging dat hij een quickscan wil maken om te kijken of er meer
voorbeelden zijn van activiteiten die ook prima door andere
diensten of organisaties uitgevoerd kunnen worden. Ik hoop
dat dat begin volgend jaar tot ons komt.
Voorzitter. Tot slot wil ik nog stilstaan bij twee punten die
raakvlakken hebben met de sport. Ik zie dat ik waarschijnlijk
wel iets over mijn tijd heen ga. Allereerst de btw-problematiek. Een groot aantal gemeentelijke sportbedrijven hebben
aangegeven dat zij niet uit de voeten kunnen met het
voorstel van de staatssecretaris. Het voorstel zal leiden tot
een verhoging van de prijs van de toegangskaartjes voor
het zwembad of de sporthal. Tegelijkertijd heb ik de
staatssecretaris vorige week horen zeggen dat het kaartje
voor de sport niet duurder zal worden. Graag wil ik van de
staatssecretaris weten hoe hij ervoor gaat zorgen dat de
kaartjes voor de sport en/of het zwembad niet duurder
worden. Volgende week zullen de collega's over de begroting Sport spreken. Daarbij zal dit onderwerp ook zeker aan
de orde komen. Ik krijg dus graag nog die toelichting.
Tot slot over dit pakket aan wetten: de kansspelbelasting.
Ook op dit punt ben ik nog niet gerustgesteld. Dat heeft te
maken met e-mails die ik ontvangen heb van de Nederlandse Loterij en mensen die daarmee te maken hebben,
alsmede de berichten vanuit de draf- en rensport. Kan de
staatssecretaris nog eens uitgebreid ingaan op deze casus?
Is hij bereid om met beide organisaties in contact te treden
en de Kamer voor 1 april te informeren over de uitkomst
van deze gesprekken? En kan hij daarbij de zorg wegnemen
over de vraag of zowel de Lotto als de draf- en rensport
kunnen blijven bestaan? De staatssecretaris heeft deze
ruimte in mijn beleving, omdat de voorgestelde wijziging
met een koninklijk besluit wordt ingevoerd. Dat zou medio
2020 — op z'n vroegst in juli 2020, heb ik gelezen — moeten
plaatsvinden. Ik verzoek de staatssecretaris dus om in die
tijd in overleg te gaan, maar dan dienen de zorgen wel
weggenomen te worden.
Voorzitter. Op dit vlak rond ik af. Er zijn drie belangrijke
dingen: de verlaging van de belasting voor de mensen, de
verlaging van de belasting voor de ondernemers en investeringen in de publieke sector. Het is goed dat we daar
vorige week, vandaag en morgenavond met elkaar over
spreken. Maar dan moeten we ook aan de slag om onze
voornemens om te zetten in daden.
Voorzitter. Dan nog een kort stukje over de ATAD, de achtste
wet die voorligt.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat: de heer Van Rooijen heeft een vraag.

De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ik heb gewacht tot het einde van het betoog van mevrouw
Lodders over dit grote onderdeel, het Belastingplan. Ik heb
iets gemist bij alles wat er aan goede sier is gemaakt met
en aan mooie verhalen is verteld over belastingverlagingen.
Zij is niet ingegaan op het feit dat de staatssecretaris, ook
in antwoord op schriftelijke vragen van 50PLUS, heeft
erkend dat er voor 3,6 miljard of eigenlijk zelfs voor 4 miljard
— dat is een bijzonder getal in dit debat — wordt genivelleerd. Dat komt door de afbouw van de arbeidskorting, en
met name ook door het bevriezen van de inkomensgrens
voor het tweede tarief: het wordt een aantal jaren bevroren
en vervolgens met minder dan €9.000 verhoogd dan in het
basispad. Kan collega Lodders even zeggen dat dat klopt
en wat zij daarvan vindt?
Mevrouw Lodders (VVD):
Maar daar staan wel een aantal denivellerende maatregelen
tegenover. Op de belangrijkste ben ik uitgebreid ingegaan:
het tweeschijvenstelsel.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Dat heb ik ook gelezen in de schriftelijke beantwoording
van het kabinet. Er is een algemene lastenverlichting voor
degenen die het krijgen: twee schijven en verhoging van
de kortingen. Als het een ander jaar was geweest en als er
alleen, sec de afbouw van de ouderenkorting was geweest
zoals die nu is voorgesteld, maar ook de bevriezing van het
toptarief voor het inkomen, dan zou die groep er gewoon
4 miljard op achteruit zijn gegaan. Met andere woorden:
het komt toevallig zo uit dat er lastenverlichting is via
schijven en kortingen, maar daarnaast is er 4 miljard lastenverzwaring voor de middengroepen, waarvan we allemaal,
de VVD voorop, vinden dat die belangrijk zijn. Wilt u dat
erkennen? Er wordt gewoon voor 4 miljard genivelleerd en
die 4 miljard dient mede om de lastenverlichting van 10
miljard voor iedereen te financieren.
Mevrouw Lodders (VVD):
We kunnen sec op alle individuele maatregelen ingaan,
maar ik wil graag naar het totaalpakket kijken. Naast nivellerende staan er ook denivellerende maatregelen in het
pakket dat voorligt. In deze kabinetsperiode worden de
lasten met ruim 5 miljard verlaagd. Daar kan de heer Van
Rooijen niet omheen.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Maar erkent u dat er sprake is van afbouw van de arbeidskorting — die gaat steeds harder naar beneden; het lijkt wel
een skibaan — en het bevriezen van de inkomensgrens tot
€67.000 en het een aantal jaren daarna maar een beetje
verhogen? Dat betreft overigens de middengroepen, waar
we allemaal, de VVD voorop, om geven. Erkent u gewoon
dat dat plaatsvindt? Ik weet wel dat er een heleboel andere
dingen gebeuren, maar specifiek die groepen worden met
die twee maatregelen zwaar getroffen.
Mevrouw Lodders (VVD):
Nogmaals — ik val in herhaling, ook na vorige week — er
ligt een pakket aan maatregelen en je moet de samenhang

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

13 november 2018
TK 22

22-31-7

van dit pakket aan maatregelen bekijken. Het is evenwichtig.
En dat steunt mijn fractie.
Voorzitter, ik ga verder met de ATAD. Het betreft de implementatie van een Europese richtlijn. Bij een goed vestigingsklimaat past het niet als er bedrijven of mensen zijn die de
belasting ontduiken. Het kabinet zet dan ook een aantal
stappen om de belastingontduiking en de belastingontwijking tegen te gaan. We hebben hier inmiddels al een aantal
keer een debat over gevoerd. De VVD-lijn is helder: belastingontduiking is illegaal en strafbaar en de VVD wil die
keihard aanpakken. Naast het crimineel ontduiken van
belasting kennen we ook de belastingontwijking. Die is vaak
niet illegaal, maar de vraag is of alles wat kan ook moet.
Als de randen van de wet worden opgezocht, zoals bij het
doorsluizen van geld via brievenbusfirma's, dan zal dat
worden aangepakt. Tegelijkertijd moet er ook oog zijn voor
het vestigingsklimaat, zodat goedwillende bedrijven niet
geschaad worden. Een aantal grote en kleine ondernemers
uit verschillende sectoren maken zich zorgen over de ATADrichtlijn. Ik zie het als onze taak om die zorgen weg te
nemen. Ik hoop dat de staatssecretaris nog eens wil
bevestigen dat de aanpak van belastingontduiking en -ontwijking gericht moet zijn op die bedrijven die willens en
wetens over de randen van de wet gaan. Dan heb je het
over belastingontduiking. Ik heb eerder aangegeven dat
niet alles wat kan ook moet. En dan hebben we het specifiek
over belastingontwijking.
Voorzitter. De VVD is voorstander van de invoering van
ATAD 1. Met de implementatie van deze Europese richtlijn
nemen we een viertal maatregelen. Ik heb deze vorige week
tijdens het debat al besproken. Een van mijn zorgen was
gericht op de CFC-maatregel. Ik zal niet op de inhoud
daarvan ingaan, want het is heel erg technisch. Deze
maatregel gaat per 1 januari 2019 in. Voor bedrijven met
een gebroken boekjaar zou dat tot veel extra administratieve
lasten leiden. Ik ben dan ook blij met de toezegging van de
staatssecretaris dat deze maatregel voor die bedrijven met
een gebroken boekjaar ingaat vanaf het eerste boekjaar op
of na 1 januari 2019.
Voorzitter, ik rond af. Mijn fractie wil de belastingontduiking
aanpakken. Ook belastingontwijking, waarbij de randen van
onze wetgeving worden opgezocht, moet zo veel mogelijk
worden tegengegaan. Het is belangrijk om onze welwillende
en hardwerkende ondernemers niet uit het oog te verliezen,
net zo min als de gevolgen voor het Nederlandse vestigingsklimaat.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank. Mevrouw Leijten heeft een vraag.
Mevrouw Leijten (SP):
Huurders worden ook gepakt door de antibelastingontwijkingsrichtlijn. Hun woningbouwcorporaties moeten namelijk
meer belasting gaan betalen, terwijl zij geen belasting ontwijken. Dat is eigenlijk een beetje bizar. Nou heb ik gevraagd
of de staatssecretaris kan aantonen dat dit moet van de
Europese Commissie, maar hij wil ons het advies niet
geven. Wat vindt mevrouw Lodders daar nou van?

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Mevrouw Lodders (VVD):
Die vraag moet mevrouw Leijten vooral met de staatssecretaris uitdiscussiëren. Het klopt dat ook de woningbouwcorporaties onder de ATAD gaan vallen. Dat betekent dat zij
meer belasting moeten gaan betalen. Maar daar staat
tegenover dat het kabinet ook een aantal maatregelen
neemt om de woningbouwcorporaties tegemoet te komen.
Dat zijn de verlaging van de verhuurderheffing, het
beschikbaar stellen van 100 miljoen voor verduurzaming
en nog een derde maatregel, die ik even niet paraat heb.
Mevrouw Leijten (SP):
Je kan ze ook tegemoetkomen door ze niet onder de ATAD
te laten vallen. Dan hoef je ook niet ieder jaar cadeautjes
te geven en te compenseren. Dan zorg je gewoon dat ze
die extra belasting niet hoeven te betalen. Het zorgelijke
vind ik dat u blijkbaar vindt dat je een maatregel kunt nemen
zonder dat we hebben gezien dat dat van Europa moet.
Tegelijkertijd wordt er wel gezegd: het kan niet anders; het
moet van Europa. Het zou toch goed zijn als wij dat advies
gewoon krijgen?
Mevrouw Lodders (VVD):
Volgens mij heb ik in de laatste brief van de staatssecretaris
daarover iets meer nuancering gelezen, maar die heb ik
hier niet bij de hand. Dat zou ik even terug moeten kijken.
Kijk, het is ook een politieke keuze. Daar mag mevrouw
Leijten mij op aanspreken. De woningcorporaties worden
op drie punten gecompenseerd. Of gecompenseerd: ze
worden twee keer gecompenseerd en ten derde maken zij
ook gebruik van de Vpb-verlaging. Daarvan hebben zij ook
profijt. Dat had ik zojuist even niet paraat.
De heer Nijboer (PvdA):
We hebben al twee dagen gedebatteerd. Voor de woningcorporaties wil de VVD in haar verkiezingsprogramma
gewoon de belastingen verhogen, dus ik snap wel dat ze
daar geen poot naar uitsteekt. We hebben het over de lastenverlichting gehad. Dat is een tijdelijke schuif; dat hebben
we allemaal al uitgedebatteerd. Maar dit is nu de derde dag
en ik vroeg me eigenlijk af tegenover welk van de voorstellen die de oppositie heeft gedaan op al die acht wetten,
mevrouw Lodders positief staat. Dat zijn inmiddels denk ik
meer dan 100 voorstellen, misschien wel 150. In welk van
die voorstellen ziet zij nou iets? Van welk voorstel denkt zij:
nou, die uitgestoken hand die mijn partijleider, de premier,
naar de oppositie deed, breng ik in de praktijk?
Mevrouw Lodders (VVD):
Naar goede voorstellen wil ik altijd serieus kijken. Maar we
hebben hier dadelijk inderdaad drie dagen het debat met
elkaar gevoerd en ik zou eigenlijk ook wel het verschil willen
benadrukken. Ik heb het al een aantal keren aangegeven.
Dit kabinet verlaagt de belastingen voor de mensen, het
verlaagt de belastingen voor de ondernemers en het
investeert in de publieke sector. Ik moet eerlijk zijn. In uw
tegenbegroting zie ik dat u de lasten voor mensen verhoogt.
Naar voorstellen die daartoe leiden, kijken we uiteraard
serieus, maar die zullen niet op onze instemming kunnen
rekenen.

13 november 2018
TK 22

22-31-8

De heer Nijboer (PvdA):
Nee, dat snap ik. Wij willen de Vpb en de winstbelasting
verhogen en dat wil de VVD niet. Ook willen wij de bankbelasting verhogen en miljonairs meer belasten. Dat wil de
VVD niet; dat is heel makkelijk. Maar we hebben op alle
acht wetten, met best veel techniek, ook allemaal andere
voorstellen gedaan. Ik noem bijvoorbeeld mijn voorstel om
beleggers wat zwaarder te belasten en starters een 0%-tarief
te geven. Lastenverlaging voor startende huizenkopers: hoe
VVD wil je het hebben? En het is netjes gedekt. Zo zijn er
tientallen voorstellen gedaan, die u niet kunt afdoen met
de algemene opmerking: het is allemaal lastenverzwaring
en we zijn ertegen. Mijn reële vraag aan u is: heeft u nou
gekeken welke voorstellen die zijn gedaan bij amendement
of bij motie of in het debat, u wilt overnemen? Ik tel er, na
uw inbreng gehoord te hebben, nog steeds nul.
Mevrouw Lodders (VVD):
We stemmen vanmiddag ook nog niet over de amendementen. Er worden nog steeds amendementen ingediend. Mijn
fractie zal die amendementen serieus beoordelen. Nogmaals, ik wil markeren dat wij als coalitie een aantal heel
goede voorstellen doen. Het zou de heer Nijboer misschien
sieren om daarover ook een klein stukje positiviteit —
complimenten hoeven niet direct — uit te stralen naar dit
kabinet, dat fors inzet op belastingverlaging, zeker na de
afgelopen periode waarin wij beide, zowel de Partij van de
Arbeid als de VVD, een aantal lastige maatregelen hebben
moeten nemen.

Toch is een echte hervorming van het belastingstelsel
dringend noodzakelijk. Het pakket dat nu voorligt is geen
hervorming en dat is eigenlijk een gemiste kans. We weten
dat we heel veel geld nodig hebben om een echte hervorming te kunnen begeleiden. Maar de winst van het debat
dat we schriftelijk en in de wetgevingsoverleggen hebben
gehad, is dat het kabinet aan de slag gaat met de bouwstenen van een nieuw stelsel. De staatssecretaris heeft toegezegd vroeg in 2019 een brief te sturen over de wijze waarop
hij dat gaat aanpakken. Voor GroenLinks is daarbij een
aantal invalshoeken van belang.
Belastingpolitiek zit in het hart van onze democratie. De
inkomsten van 300 miljard gebruiken we voor gemeenschappelijke doelen. Daar draagt iedereen aan bij. Dan moet het,
ten eerste, duidelijk zijn voor mensen hoe het stelsel in
elkaar zit. Het moet zo eenvoudig en begrijpelijk mogelijk
blijven. Ten tweede moet het rechtvaardig en eerlijk zijn.
Dat geldt tussen mensen en bedrijven, tussen inkomen uit
kapitaal en uit arbeid, tussen hoge en lage inkomens en
tussen een- en tweeverdieners. Dat zijn de uitgangspunten
van hoe we belasting innen. Daarom moeten we kijken naar
de race naar de bodem en de verhouding tussen bedrijven
en burgers. Het kabinet is daar terughoudend in, maar het
is noodzakelijk vanuit het oogpunt van rechtvaardigheid en
het wordt met de aanpak van klimaatbeleid en de vraag
waar de lasten komen te liggen alleen maar urgenter. Ook
de opbouw van vermogen in box 2 en 3 en de vraag hoe
we met het belasten van vermogen omgaan, zijn voor
GroenLinks belangrijke thema's. Eerlijk en eenvoudig als
ankerpunten dus.

Voorzitter, ik dank u zeer.

Tegelijkertijd kan het stelsel zelf bijdragen aan andere
gewenste maatschappelijke doelen. Ik ben het eens met
diegenen die zeggen dat we voorzichtig moeten zijn met
fiscaal instrumentalisme. Vergroening en bevordering van
arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen mensen zijn
belangrijke doelen. We gaan de komende jaren werk maken
van klimaatbeleid. Dat betekent dat we ruimte moeten
hebben om de lastenverdeling tussen bedrijven en huishoudens en tussen hoge en lage inkomens te kunnen reguleren.
Daarvoor hebben we knoppen, fiscale instrumenten, nodig
in het stelsel. Precies hier zien we, zoals ook de Raad van
State stelt, dat we tegen de grenzen van het huidige stelsel
op lopen. Een belangrijk thema — dat heb ik ook in het
WGO gezegd — is dat het verzilveringsprobleem de spuigaten uitloopt. We kunnen mensen met lage inkomens niet
meer bereiken via belastingkortingen. De belastingkortingen, het verzilveringsprobleem, de relatie met toeslagen
en de marginale druk zijn belangrijke invalshoeken voor de
analyse van de bouwstenen voor een nieuw stelsel. Het
moet dus eerlijk, eenvoudiger en groener. Ook moet het
bijdragen aan de kansen voor de meest kwetsbare mensen.
Deelt de staatssecretaris deze uitgangspunten?

De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Snels van
GroenLinks.

Voorzitter. Ik nam wat tijd voor het toekomstig nadenken
over een nieuw belastingstelsel, omdat hier veel op het
spel staat. Ik ben blij dat het kabinet hier werk van maakt
en ik kijk dan ook uit naar de agenda van de staatssecretaris.

De heer Snels (GroenLinks):
Voorzitter, dank u wel. De paradox van ons belastingstelsel
is dat het zo ingewikkeld is geworden dat het te ingewikkeld
is om het te vereenvoudigen. Ik heb dit al vaker gezegd.

Dan kom ik nu toch bij het voorliggende Belastingplan. Ik
zal eerst wat algemene opmerkingen maken over het algemene deel van het Belastingplan. Dan zal ik wat zeggen
over vergroening en ten slotte over bedrijven en ATAD. Het
kabinet benadrukt de lastenverlichting van 6,5 miljard in
deze kabinetsperiode. Toch zal er in 2019 nog sprake zijn
van een lastenverzwaring van 100 miljoen volgens het

Tweede Kamer

13 november 2018
TK 22

De heer Nijboer (PvdA):
Het oordeel over de fiscale maatregelen hoort u straks in
de inbreng van de PvdA. Mijn oproep aan u is echt oprecht:
neem serieuze verbetervoorstellen, alternatieven en werk
van de oppositie serieus en neem ze ook over. Die oproep
doe ik aan u. U bent de grootste regeringspartij. U hebt dat
ook in het verleden veel gedaan, toen de PvdA met de VVD
regeerde, niet alleen met de C3 en C5, maar ook met de SP
en GroenLinks. Ik zie daar nu nog helemaal niks van terug.
Ik hoop er morgen bij de stemmingen meer van te merken
dan ik nu in uw reactie hoor.
Mevrouw Lodders (VVD):
Nogmaals, als het goede voorstellen zijn, zullen we daar
echt serieus naar kijken. Tegelijkertijd wil ik hier niet het
beeld hebben dat dit kabinet helemaal niets doet. Want
nogmaals, dit zijn heel mooie voorstellen. Na een aantal
jaren waarin we de broekriem hebben moeten aanhalen,
hebben we gelukkig positieve zaken kunnen doen.

Pakket Belastingplan 2019

22-31-9

kabinet of 800 miljoen volgens het CPB. Het is goed dat de
staatssecretaris dit ruiterlijk heeft erkend in het wetgevingsoverleg. Vooral voor de lagere inkomens is het onzeker of
zij er de komende periode wel op vooruit zullen gaan. Dat
heeft te maken met de onzekerheid over loonstijgingen en
inflatie, maar ook met de lasten via huurstijgingen of zorgkosten. Dat wringt als je bedenkt dat we op de top van de
hoogconjunctuur zitten en er wellicht al overheen zijn. Als
gewone mensen met lage of gewone inkomens nu nog niet
profiteren van de toegenomen economische welvaart,
wanneer dan wel?
Een aantal keuzes van deze coalitie draagt daaraan bij. Daar
heb ik zorgen over. De vlaktaks wordt door het CDA vooral
voorzien van het predicaat "sociaal". Maar wat is er sociaal
aan een vlaktaks als de verlaging van het toptarief vooral
bij de hoogste inkomens terechtkomt? De verlaging van
het toptarief betekent dat 2,7 miljard euro bij de 10%
hoogste inkomens terechtkomt en 1,6 miljard bij de hoogste
5%. Vooral de allerhoogste inkomens hebben minder last
van de beperking van het tarief waartegen aftrekposten
worden afgerekend. Welk probleem wordt hier uiteindelijk
mee opgelost? Door de tariefstructuur minder progressief
te maken, moet er gecorrigeerd worden met belastingkortingen. Die hebben dan ook weer nadelen, bijvoorbeeld
omdat ze de marginale druk verhogen en een negatief effect
hebben op de arbeidsparticipatie. Bovendien verergeren
ze weer het verzilveringsprobleem.
Voorzitter. Een andere keuze waar ik moeite mee heb, is
het bezuinigen op de inkomensafhankelijke combinatiekorting. Daar heb ik vorige week bij het wetgevingsoverleg
ook al veel aandacht aan gegeven. Die treft volgens mijn
fractie gezinnen met kinderen aan de onderkant van de
arbeidsmarkt. Dat is slecht voor de participatiebeslissing
als zodanig van de minst verdienende partner. Het is ook
slecht voor de inkomenspositie van deze kinderen. En dat
terwijl vorig jaar ook al de overdraagbaarheid van de
arbeidskorting en de IACK is beperkt en het verzilveringsprobleem razendsnel toeneemt. 900.000 extra huishoudens
kunnen de arbeidskorting niet of niet meer helemaal verzilveren en bij 80.000 extra huishoudens geldt dit voor de
IACK. Ik heb begrip voor het feit dat het verschil tussen eenen tweeverdieners eerlijker moet, maar op deze manier
worden vele gezinnen getroffen. Ik vrees dat dat ook
gezinnen met lage inkomens zijn. De instrumenten die
bedoeld zijn om werkgelegenheid te stimuleren en inkomens te beschermen, worden op deze manier nog botter
en ineffectiever. Als je dan al iets wilt doen aan de positie
van een- en tweeverdieners, dus als je die wat meer in
evenwicht zou willen brengen, bouw dan de inkomensafhankelijke combinatiekorting af voor de hogere inkomens.
Want daar is het eigenlijk geen werkgelegenheidsinstrument
meer. Ik zou het goed vinden om in ieder geval de bezuiniging aan de onderkant van het inkomensgebouw ongedaan
te maken en de dekking hiervoor te vinden via de afbouw
van de combinatiekorting. Daarvoor is een amendement in
voorbereiding.
Voorzitter. Ook de btw zit ons als een graat in de keel. De
verhoging van de btw is geen vergroeningsmaatregel. Het
is een verschuiving van directe naar indirecte belastingen,
zoals de staatssecretaris ons dat heeft uitgelegd. Maar juist
omdat het zo moeilijk is om lagere inkomens hiervoor te
compenseren, heeft GroenLinks moeite met deze maatregel.
De staatssecretaris heeft aangegeven dat deze verhoging
van het lage tarief niet een eerste stap is naar een uniform

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

tarief. We hoeven geen extra verhogingen van het lage
tarief te verwachten. De vraag die hij eigenlijk nog niet heeft
beantwoord en die misschien ook iets meer in de toekomst
ligt, is: hoe kunnen we in de btw meer differentiëren naar
milieu- en gezondheidseffecten? Vlees zou wat mij betreft
duurder mogen, maar groente en fruit niet. Graag een
reactie.
Voorzitter. Dan kom ik bij de echte vergroening van de
belastingen, een belangrijk thema voor GroenLinks. Die
moet bijdragen aan een effectief klimaatbeleid, maar er
moet ook draagvlak gevormd worden via een eerlijke lastenverdeling. Ik zei het vorige week al: volgens De Nederlandsche Bank kunnen we de Parijsdoelstellingen niet halen
zonder prijsbeleid. €50 per megaton is daarvoor noodzakelijk en kan ook zonder negatieve economische effecten. Het
is zelfs goed voor de economie, volgens De Nederlandsche
Bank. Maar de boodschap is wel dat ook het bedrijfsleven,
ook de grotere vervuilers, moet gaan betalen en bijdragen.
De lasten liggen nu te veel bij huishoudens.
Waar de bedrijven voorlopig buiten schot blijven, moeten
huishoudens al in 2019 extra betalen en wordt er ruim 400
miljoen bezuinigd op de energiekorting voor mensen. Mijn
fractie heeft dit punt bij de presentatie van het regeerakkoord al gemaakt. We zijn er ook zeer expliciet op teruggekomen bij de Financiële en Algemene Beschouwingen.
Belangrijk hierbij is dat het CPB heeft aangegeven dat deze
maatregelen niet goed zitten in de Prinsjesdagcijfers over
de koopkracht. Hogere inkomens gaan er 0,2% extra op
vooruit. Lagere inkomens gaan er 0,2% extra op achteruit.
Mijn vraag is wat dit betekent voor het percentage van
mensen die er niet op vooruitgaan. Deze vraag is nog steeds
niet beantwoord. Het kabinet schermt graag met die ruim
90% mensen die erop vooruitgaan. Deze correctie van de
Prinsjesdagcijfers betekent volgens mij dat het percentage
van 92% echt een stuk lager zal komen te liggen, zeker als
het gaat om de lagere inkomens. Ik zou dit percentage graag
willen vernemen. Dat betekent dat het evenwichtige koopkrachtbeeld, in ieder geval volgens de definities of termen
van het kabinet of de coalitie, toch verstoord wordt.
De coalitiepartijen zijn beducht voor het draagvlak bij klimaatbeleid. Vooral de heer Buma van het CDA heeft er
uitspraken over gedaan. Mijn fractie vindt dat we huishoudens niet nu al een hogere energierekening moeten geven
als we die energietransitie met veel draagvlak willen kunnen
vormgeven. Mijn voorstel is om die bezuiniging van 400
miljoen op de energiekorting ongedaan te maken en die te
dekken door een evenwichtige verhoging van de gas- en
elektriciteitsheffing in de wat hogere schijven. Dan gaan
ook bedrijven al wat meer betalen. Huishoudens gaan erop
vooruit. Het zorgt voor draagvlak voor het klimaatbeleid.
Het is ook een eerste stapje naar het klimaatakkoord.
Voorzitter. Dit voorstel is cruciaal voor mijn fractie voor het
uiteindelijk bepalen van onze stem over het algemene deel
van het Belastingplan. Ik heb bij het WGO mijn hand daarvoor uitgestoken. Ik doe dat nu nog steeds. Als de coalitie
het maatschappelijk draagvlak voor een eerlijk en effectief
klimaatbeleid belangrijk vindt en met een open blik naar
mijn amendement kijkt, zou het zomaar kunnen zijn dat het
politieke draagvlak voor het Belastingplan groter wordt in
deze Kamer.

13 november 2018
TK 22

22-31-10

Voorzitter. Waar mijn fractie in ieder geval tegen gaat
stemmen en waar wij niet akkoord mee gaan, is de forse
verlaging van de winstbelasting.
De heer Nijboer (PvdA):
Toch even voor de helderheid: dus als er een beetje wordt
geschoven in vergroeningsmaatregelen, neemt GroenLinks
de btw-verhoging en de oneerlijke inkomstenbelasting,
waarbij het 52%-tarief naar onder de 50% gaat en waarbij
de laagste inkomens er het minst op vooruitgaan, voor lief?
De heer Snels (GroenLinks):
Dat is heel scherp gezegd het voorstel dat ik de coalitie doe.
Het is niet het een beetje schuiven in vergroeningsmaatregelen. Het is koopkrachtreparatie voor echt lage inkomens.
Daarmee zorgen we ervoor dat mensen niet een hogere
energierekening krijgen. Daarmee zorgen we ervoor dat
lage inkomens erop vooruitgaan ten opzichte van de kabinetsplannen. En we zorgen voor een eerlijker klimaatbeleid.
Het is socialer en het is groener. Dat is mijn fractie veel
waard.
Mevrouw Leijten (SP):
GroenLinks heeft een amendement ingediend om de btw
niet te verhogen. Dat moet dan wel aangenomen worden,
lijkt mij.
De heer Snels (GroenLinks):
Ik heb inderdaad een amendement ingediend — volgens
mij samen met u, of dat wordt nog geregeld — en ik ben
en blijf tegen de btw-verhoging. Maar de btw-verhoging zit
in het algemene deel. Het hangt van de stemverhoudingen
af. Als ik zo eens kijk naar wat er in deze Kamer gebeurt,
zou het inderdaad zo kunnen zijn dat de meerderheid, dus
gewoon de coalitie, voor de btw-verhoging stemt. Ik vraag
ze om ook te stemmen voor de verlaging van de energierekening voor huishoudens.
Mevrouw Leijten (SP):
Maar begrijp ik goed dat de btw-verhoging niet in uw
voorwaardelijke voorstem zit, dus dat het enkel over verlaging van de energierekening gaat?
De heer Snels (GroenLinks):
Het gaat om 400 miljoen voor de energierekening. Dat is
het kernpunt voor mijn fractie. Kijk naar de koopkrachteffecten van alle plannen. Dan zie je dat het vooral zit in het
algemene deel, dus de lastenverlichting maar ook de btwverhoging, waar ik nog steeds tegen ben. De inkomenseffecten daarvan zijn onevenwichtig. Mijn doel met deze uitgestoken hand is ervoor te zorgen dat lage inkomens en de
wat lagere inkomens er fors op vooruitgaan. Dat kan als
we ervoor zorgen dat de energierekening niet omhooggaat.

De heer Snels (GroenLinks):
Dat is ongeveer het voorstel. Ik wil ook nog wel het volgende zeggen. De heer Nijboer vroeg net aan de coalitie
waar de uitgestoken hand blijft. Dat vind ik een terechte
vraag. Maar ik vind het ook zelf van belang dat ik mijn hand
uitsteek. Ik ben er benieuwd naar of mijn uitgestoken hand
aangenomen wordt. Tot nu toe zie ik alleen maar een deur
op een heel klein kiertje staan, mevrouw Leijten.
De heer Azarkan (DENK):
Ik moest ook even goed luisteren om te weten wat GroenLinks voorstelt. Ik heb GroenLinks in het verleden heel hard
horen ageren tegen verlaging van de Vpb; dat was een race
to the bottom. Zegt GroenLinks hier nu eigenlijk: als u ons
stokpaardje volgt, namelijk de energierekening en hoe je
die volgens ons moet belasten, gaan wij al die maatregelen
steunen waar we een jaar tegen hebben lopen ageren?
De heer Snels (GroenLinks):
Nee, dat heeft u verkeerd begrepen. Dat is een apart deel
in het wetsvoorstel. Ik stem tegen de verlaging van de
winstbelasting. Ik vind dat daarmee echt de verkeerde keuze
wordt gemaakt. Het is 4 miljard lastenverlichting voor
bedrijven waar wij, en ik denk een groot deel van de oppositie, andere keuzes voor zouden maken. Het wordt lastiger
— daar heb ik een amendement voor ingediend — om de
btw-verhoging niet door te laten gaan. Maar ik heb uiteindelijk geen invloed op wat dat voor de stemming betekent
bij de coalitie.
De heer Azarkan (DENK):
Dus u zegt: dan accepteer ik de btw-verhoging omdat ik er
geen invloed op heb?
De heer Snels (GroenLinks):
Dan blijf ik tegen de btw-verhoging maar heb ik knalhard
gevochten om ervoor te zorgen dat mensen uiteindelijk niet
een hogere energierekening krijgen.
De voorzitter:
Dat leidt niet helemaal tot helderheid, heb ik het idee.
Mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik vind het eigenlijk wel bijzonder wat er gebeurt. Volgens
mij is de heer Snels bezig om in ieder geval te kijken hoe
hij de goede voorstellen van het Belastingplan kan steunen
en vervolgens wordt hij tot de orde geroepen, als ik het zo
mag zeggen. Ik heb zojuist bij mijn inbreng in de richting
van de heer Nijboer ook aangegeven dat we natuurlijk
serieus naar alle goede voorstellen willen kijken. Ik hoor de
heer Snels zeggen wat hij zojuist zei. Kan hij ook ingaan op
de verschillende mogelijkheden qua dekking voor het
voorstel dat hij zou willen doen? Ziet hij daar ruimte voor?

Mevrouw Leijten (SP):
Oké, dus voor die 400 miljoen reparatie — hoe goed ik die
ook vind; ik heb een soortgelijk voorstel ingediend dat net
iets anders neerslaat, want we willen er allemaal wat aan
doen — mag de vlaktaks ingevoerd worden en de btw verhoogd worden. Dat begrijp ik dus goed?

De heer Snels (GroenLinks):
Voor mijn fractie is het allerbelangrijkste dat we die bezuiniging op de energiekortingen ongedaan maken. Die is niet
te verkopen, die is slecht voor het draagvlak, en die gaat

Tweede Kamer

13 november 2018
TK 22

Pakket Belastingplan 2019

22-31-11

ten koste van de koopkracht van mensen met lage inkomens. Die ruim 400 miljoen bezuiniging is het allerbelangrijkste. Mijn grootste voorkeur is om die hele 400 miljoen
te vinden in een verhoging van de energietarieven voor de
wat grotere verbruikers. Daar is natuurlijk nog best aan te
sleutelen. Ik heb een vrij complex amendement gemaakt,
met daarin volgens mij zes of negen tarieven die verhoogd
moeten worden. Daar zou je ook nog andere instrumenten
voor kunnen bedenken. Maar uiteindelijk moet het er wel
om gaan dat we corrigeren wat er gebeurde met de koopkrachtcijfers op Prinsjesdag: lage inkomens moeten er meer
op vooruitgaan dan ze nu doen bij het kabinet.
Mevrouw Lodders (VVD):
Er zijn heel veel amendementen ingediend, dus wij zullen
onze mind opmaken, zeker ook als we de staatssecretaris
gehoord hebben. Maar laat ik dan in ieder geval wel
afsluiten met in de richting van de heer Snels te zeggen dat
ik het waardeer; laten we kijken hoe we met elkaar goede
voorstellen kunnen doen.
De voorzitter:
De heer Snels gaat verder met zijn betoog.
De heer Snels (GroenLinks):
Het blijft spannend.
Voorzitter. Ik zei al dat mijn fractie niet akkoord zal gaan
met de verlaging van de Vpb-tarieven. Hier had de keuze
volgens mijn fractie echt anders moeten zijn. Zo is er geen
ruimte voor extra investeringen in de werkdruk of lonen
voor leraren, in zorgpersoneel of in politieagenten.
Het is goed dat de dividendbelasting niet wordt afgeschaft,
maar mijn fractie kan niet akkoord gaan met het besteden
van 4 miljard aan een lagere winstbelasting. Wij zijn koploper in de race naar de bodem als het gaat om bedrijfsbelastingen. Dat is uiteindelijk niet vol te houden. Als de rest van
Europa ons volgt, dan gaat dit ten koste van het sociale
model waar we in Europa zo trots op zijn.
De afschaffing van de dividendbelasting was een lastenverlichting voor het buitenland, en nu krijgen plotseling
bedrijven een extra lastenverlichting. Ik heb het eerder
gezegd: ik vind het vestigingsklimaat voor bedrijven net zo
belangrijk als de VVD, maar dan moet je wel hele precieze
knelpunten oplossen. Daarvoor heb ik al eerder voorstellen
gedaan, bij de Financiële Beschouwingen, bijvoorbeeld als
het gaat om de Wbso, om innovatie, of om publiek-private
samenwerking.
Daarom vind ik ook de verlaging van de sociale lasten voor
werkgevers een goede maatregel. Die maatregel zat in de
heroverweging. Die 200 miljoen extra zou wat mij en mijn
fractie betreft met prioriteit ingezet moeten worden, om
ervoor te zorgen dat kwetsbare mensen een plek krijgen op
de arbeidsmarkt. Wil de staatssecretaris dit meenemen in
het overleg met het mkb en het bedrijfsleven — mevrouw
Lodders verwees daar ook naar — dat hij gaat hebben?
Voorzitter. Dan de expats. Dat gaat ook over het vestigingsklimaat. Ik heb eerder al aangegeven dat wat mij betreft die
hele regeling mag vervallen, maar ik ben ook gevoelig voor

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

de plotselinge afbouw. Het effect bijvoorbeeld op jonge
onderzoekers, aio's en postdocs, die hier vanuit het buitenland onze kenniseconomie versterken, heeft mij ertoe
gebracht te kijken of er niet een ander voorstel kan worden
gedaan. In dit geval is de uitstelmaatregel van het kabinet
onvoldoende. Je zou de regeling volgens mij ook kunnen
aftoppen voor hele hoge inkomens. Dat is ook wat er in
andere landen gebeurt. En zoals de evaluatie van de regeling aangeeft: de hoogste inkomens profiteren qua budget
vooral van de regeling. Een kwart van het budget, 220 miljoen, gaat naar 2.000 expats met een heel hoog inkomen.
Dat is meer dan een ton fiscale subsidie per expat. Meer
dan een ton! Zelfs de Teslasubsidie valt daarbij in het niet.
Ik heb hiervoor een amendement in voorbereiding. Ik weet
niet of dat al is ingediend.
Ik dank het ministerie voor de bijgestelde ramingen. Dat is
wat heen en weer gegaan en daar was wat onduidelijkheid
over, maar uiteindelijk klopt het nu ongeveer, denk ik.
Hoewel, ik zag ook een amendement van de heer Nijboer
met een hogere aftoppingsgrens, en budgettair leverde dat
meer op dan het mijne. Dus volgens mij klopt dat nog niet
helemaal, maar misschien kan het ministerie daar nog naar
kijken.
In ieder geval: zoals de cijfers van het ministerie van
Financiën nu zijn, levert mijn amendement ook nog structureel 177 miljoen extra op, boven op de overgangsmaatregel
van het kabinet. Je kunt dus een betere overgangsmaatregel
nemen dan het kabinet doet en toch nog heel veel geld
overhouden.
Voorzitter. Dan kom ik ten slotte bij ATAD, de Europese
richtlijn om belastingontwijking tegen te gaan. Het blijft
frustrerend dat we bij de implementatie van Europese
richtlijnen niet goed weten wat andere landen doen met de
flexibele invulling. Zijn ze nou minimaal of maximaal? De
staatssecretaris zegt dat wij strenger zijn dan andere landen,
maar bewijs is daar eigenlijk niet voor. In het voorjaar is
een motie aangenomen die het kabinet vraagt expliciet de
keuzes bij de implementatie van richtlijnen te verantwoorden. Ik heb daar in het WGO eerder naar gevraagd maar
daar eigenlijk geen antwoord op gekregen. Bij dit wetsvoorstel heb ik daar wel twijfel over. Mijn indruk is dat de meeste
landen bij de CFC-maatregel — het tegengaan van constructies om winsten te verschuiven en op te potten in laagbelaste landen — voor model A kiezen, dus het belasten van
de inkomenscategorieën en de dividendrenteroyalties, wat
het meest effectief is om constructies te bestrijden, maar
dat alleen vrijwel alleen Nederland kiest voor model B en
alleen in uitzonderingsgevallen kiest voor model A.
Ik snap die uitzonderingspositie van Nederland op dit gebied
niet zo goed. Als we dan toch naar model A gaan: daarvoor
is het tarief van belang. Daar hebben we ook eerder over
gesproken. Het tarief van 7% is willekeurig. Op z'n minst
zou je het laagste statutaire tarief in Europa moeten nemen.
Dat is 9% in Hongarije. Ik heb mijn naam gezet onder het
amendement van D66, CDA en ChristenUnie om die 7%
naar 9% te verhogen. Daarmee hebben we in ieder geval
een soort bodem gelegd in Europa. Wat ik wel wil weten,
is of het juist is dat we met ATAD voor de niet-EU-landen
een hoger percentage zouden mogen gebruiken. Waarom
doen we dat dan niet?

13 november 2018
TK 22

22-31-12

Voorzitter. Dan de substance-eisen. Wezenlijke economische
activiteit wordt ingevuld met een ton salaris en een kantoortje. Een eis die voor grote en kleine bedrijven hetzelfde is,
kan niet effectief en proportioneel tegelijkertijd zijn. Deze
maatregel kan te streng zijn voor kleine bedrijven en is zeker
te zwak voor grote bedrijven. De internationale standaard
is een open norm met proportionele substance-eisen. Ik
begrijp niet waarom we niet bij deze internationale praktijk
kunnen aansluiten. Wat kunnen belastingdiensten in andere
landen wel wat onze Belastingdienst niet zou kunnen? De
substance-eisen komen bij verschillende dossiers terug op
het terrein van belastingontwijking. Ik kijk ook uit naar de
voorstellen die de staatssecretaris gaat doen als we de
rulingpraktijk gaan herzien en daarover praten, want ik heb
zijn antwoorden bij het wetgevingsoverleg gezien als een
toezegging om nog eens echt naar de substance-eisen te
kijken.

belasting op consumptie en op milieuvervuiling. De winstbelasting gaat omlaag, hetgeen voor een groot gedeelte
wordt gedekt door grondslagverbreding. Dat betekent dat
de routes om minder belasting te betalen dichtgemetseld
worden, dat je verliezen niet meer eeuwig mag meenemen,
dat de rente die je mag aftrekken beperkt wordt. Daarvoor
ligt er ook die ATAD-richtlijn. In ruil hiervoor zorgen we
ervoor dat bedrijven die daar relatief minder gebruik van
maken, er voordeel aan hebben.
Dit voorstel zet een grote stap in het verlagen van de marginale druk, met name door de invoering van de sociale
vlaktaks. De marginale druk daalt het meest voor mensen
rond een modaal inkomen. Daar is die op dit moment ook
het hoogst.

Voorzitter. Dan de earnings stripping, de renteaftrek. Ja,
het is veel en complex! 30% is de minimumnorm. Hier geldt
hetzelfde: wat doen andere landen nou eigenlijk? Ook hier
heb ik weer dezelfde frustratie. Zijn we streng omdat we
de mkb-drempel laag leggen of zijn we niet streng genoeg
omdat andere landen wel onder de 30% gaan zitten?
Eigenlijk weten we het niet; graag een reactie.

Maar we doen meer. We komen met een geleidelijke afbouw
van de huurtoeslag. En de ouderenkorting gaat niet langer
in één keer omlaag. Doel van dit alles is dat werken extra
moet lonen en dat extra werken ook extra moet lonen. In
principe zouden wij graag willen dat je de helft van je
inkomen overhoudt. Ook na dit plan is dat doel nog niet
geheel bereikt, maar er wordt een grote stap gezet. Daar
waar de marginale druk het hoogst is, namelijk bij de middeninkomens, daalt deze uiteindelijk in de komende twee
jaar soms met 10%.

Wat de woningbouwcorporaties betreft, is er overleg
geweest tussen het ministerie en Aedes. We hebben daar
verslag van gekregen. Ik begrijp dat er verschillen van
inzicht blijven over de lastenontwikkeling. Voor mijn fractie
is de enorme opgave op de woningmarkt van belang. Er
moeten veel woningen bij komen om de schaarste te lijf te
kunnen gaan en er is ook nog een hele grote vergroeningsopgave. Een oplopende belastingdruk voor woningbouwcorporaties past daar niet bij. Hoe gaat het kabinet daarmee
om? Kan ik het kabinet vragen om dit te monitoren en in
komende belastingplannen met voorstellen te komen, mocht
die lastenverzwaring — of de tegenvallende lastenverlichting — leiden tot minder investeringen in woningen dan
wel tot hogere huren? Want dan zijn we de crisis op de
woningmarkt aan het verergeren met een maatregel die
niet bedoeld is voor woningbouwcorporaties, maar voor
het tegengaan van belastingontwijking; graag een reactie.

Het kabinet kiest er ook voor om een aantal knelpunten echt
op te lossen. Ik noem een aantal voorbeelden, ten eerste
de ouderenkorting. Als je als oudere een inkomen hebt van
€36.346, dan heb je dit jaar recht op een ouderenkorting
van €1.346. Kom je één euro boven die grens, dan verlies
je in één keer de hele post van €1.346. Deze regering verandert dat. Als je straks €100 boven die grens zit, verlies je
niet €1.346, maar gewoon €15. Dat is passend. Natuurlijk
heb je dan een krantenkop die zegt: de rijke gepensioneerde
gaat er het meest op vooruit. Ja natuurlijk, maar het was
een hele onrechtvaardigheid dat een gepensioneerde die
net onder die grens van €36.346 zat, meer dan €1.000 meer
netto-inkomen had dan degene die daarboven zat. Deze
fout in het belastingstelsel zetten we recht.

Helemaal ten slotte dank ik de staatssecretaris voor de
schriftelijke antwoorden op mijn idee om de aftrekbaarheid
van belastingadvies te beperken. Belastingadviseurs zijn
tenslotte toch de architecten van fiscale constructies. Ik zal
daar nu geen amendement op indienen, hoewel dat wel is
voorbereid, maar hierop terugkomen bij de richtlijn mandatory disclosure. Ik overweeg wel een motie op dit punt.

Voorzitter. Een tweede voorbeeld is de harde grens in de
huurtoeslag. Als je als alleenstaande een huurwoning hebt
en je komt één euro boven de €22.400 inkomen, dan verlies
je je hele huurtoeslag. Dat kan betekenen dat je een navordering krijgt van meer dan €1.000 huurtoeslag per jaar. Ook
hogere bedragen zijn mogelijk.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft de heer Van Rooijen een vraag.

Dank u wel.
De voorzitter:
Dank aan de heer Snels. Dan is nu het woord aan de heer
Omtzigt van het CDA.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Voor ons ligt het meest omvangrijke pakket
belastingwetgeving van de afgelopen vijftien jaar. Er staan
grote wijzigingen in. Het is een ambitieus plan om de lasten
op arbeid fors te verlagen. Dat wordt gedekt door hogere

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

De heer Van Rooijen (50PLUS):
In de senaat heb ik in een debat met Wiebes ook over die
ouderenkorting gesproken, die bij één euro meer betekende
dat je €1.300 kwijtraakte. Hij noemde dat toen een valluik.
Dat was het ook. We hebben al drie jaar geprobeerd dat te
veranderen. Het was overigens het vorige kabinet dat hiertoe in beginsel besloot, waarvan akte. Kunt u met mij verklaren waarom er überhaupt een regeling werd ingevoerd
zonder enige afbouw, terwijl alle andere kortingen, los van
of ze snel of langzaam gaan ... Bij de ouderen werd gezegd:
€36.000 vinden we eigenlijk al te veel, dus met één euro
meer ben je het gelijk kwijt. Heeft u daar een verklaring
voor?

13 november 2018
TK 22

22-31-13

De heer Omtzigt (CDA):
Die regeling is zo lang geleden ingevoerd dat ik denk dat
de heer Van Rooijen zich nog wel herinnert wanneer die
ingevoerd is en ikzelf niet meer.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Laat ik de vraag anders stellen. Ik zal het de staatssecretaris
straks ook vragen.
De heer Omtzigt (CDA):
Ja, dat lijkt me verstandig.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Onder het vorige kabinet gingen alle kortingen omhoog en
de ouderenkorting werd van €1.000 naar €900 verlaagd. Ik
ben daar ingedoken. Een van de redeneringen die ik opdook
was dat er eigenlijk een geheim scenario was om die
ouderenkorting helemaal af te schaffen, want dat leverde
een paar miljard op. Ik zal dat de staatssecretaris straks
vragen. Alle kortingen gingen systematisch omhoog, maar
de ouderenkorting ging voor het eerst naar beneden. De
ouderentoeslag in box 3 werd in een keer ook afgeschaft.
Daar was het CDA overigens ook tegen. Dat betekent, en ik
kom daar straks uitvoerig op terug, dat ouderen altijd het
kind van de rekening zijn. Dat doen ze gewoon. Ze verlaagden de ouderenkorting een paar jaar geleden en schaften
de ouderentoeslag af. Het heeft heel lang geduurd voordat
de ouderenkorting ook een fatsoenlijke afbouw kreeg.
De heer Omtzigt (CDA):
Er is nu een fatsoenlijke afbouw. Die is vorig jaar door het
huidige kabinet in het Belastingplan gezet. Het duurde een
jaar langer om haar in te laten gaan. Het was niet het vorige
kabinet. Het is een van de eerste dingen die door dit kabinet
gedaan is en die ook in het regeerakkoord stond. Toch wil
ik één indruk wegnemen. De heer Van Rooijen zegt altijd
dat de ouderen altijd het haasje zijn. Hij sprak over een
ouderenkorting van een paar jaar geleden van €900. Die is
ondertussen meer dan €1.400.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ja, dankzij 50PLUS.
De voorzitter:
De heer Omtzigt was bezig met zijn beantwoording.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik begrijp dat de heer Van Rooijen denkt dat alles hier
dankzij 50PLUS geregeld is. Ik constateer gewoon even dat
de ouderenkorting de afgelopen jaren met meer dan €500
gestegen is, ook onder het vorige kabinet, dat ze dus niet
afgeschaft, maar fors verhoogd is, en dat er nu een geleidelijke afbouw in komt. En, naar ik zeg, een heel nette geleidelijke afbouw, van honderden miljoenen, om een systeemfout
recht te zetten.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ik ga er niet meer op in wie dat allemaal bepleit heeft en
wie niet. Ik constateer dat de ouderenkorting, die nu eindelijk niet alleen verhoogd is, maar ook, dankzij ons, een
afbouw krijgt, heel snel gaat. Binnen €10.000 wordt die
afgebouwd. Terwijl de arbeidskorting en de algemene korting bij €70.000 en €100.000 stoppen, stopt die bij de
ouderen al bij 46.000. Dat zijn die voorbeelden van discriminatie. Overigens neem ik aan dat u mensen met €35.000
geen rijke gepensioneerden noemt. Dat heeft u ook denk
ik niet gezegd.
De voorzitter:
Wat is uw vraag, meneer Van Rooijen?
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Dat zijn mensen die €25.000 bruto pensioen hebben. Dat is
€2.000 bruto per maand.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Mijn vraag is of de heer Omtzigt ook vindt dat de ouderenkorting langzamer moet worden afgebouwd, bijvoorbeeld
ook naar de €60.000 of €70.000, zoals geldt voor de algemene heffingskorting.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik denk dat dit een hele nette stap is voor de afbouw van
de ouderenkorting. Je mag het vergelijken met de algemene
heffingskorting, maar je mag het ook vergelijken met de
zorg- en huurtoeslag, die veel eerder afgebouwd zijn.
Iedereen kiest hier zijn eigen metrum. Wat mij opvalt is dat
de heer Van Rooijen, daar waar dit kabinet met, ik geloof,
300 tot 400 miljoen probeert om die ouderenkorting een
stuk rechtvaardiger te maken, niet zegt "dat is een mooie
stap", maar meteen zegt "het deugt niet". Ik denk dat het
een heel afgewogen stap is. In tegenstelling tot bij andere
begrotingen probeert het CDA te letten op gezinnen met
kinderen en op ouderen, op mensen die werken en op
mensen met een uitkering. En ja, dat betekent dat je niet
elk plan van elke deelgroep volledig kunt implementeren.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ik heb niet gezegd dat het niet deugde. Ik wil hier wel zeggen dat ik het kabinet erkentelijk ben voor het feit dat die
ouderenkorting aanzienlijk verhoogd is. Ik heb niet gezegd
dat het niet deugt. Dat moet u mij niet in de mond leggen.
De voorzitter:
De heer Omtzigt vervolgt zijn betoog.
De heer Omtzigt (CDA):
Dat vind ik wel de meest positieve opmerking die ik ooit
van de heer Van Rooijen gehoord heb over dit kabinetsbeleid. Die zal ik dan ook maar met vreugde incasseren!

13 november 2018
TK 22

22-31-14

Voorzitter. De harde grens op de huurtoeslag. Als je als
alleenstaande €1 meer verdiende dan €22.400, bijvoorbeeld
omdat je een dagje overwerkte, dan kon je een naheffing
krijgen van meer dan €1.000. Dit kabinet schaft de harde
grens in de huurtoeslag af. Dat betekent dat dit soort
terugbetalingen die echt niet uit te leggen zijn aan mensen,
niet meer voorkomen. Dat is rechtvaardig.
Volgend jaar komt daar nog een voorbeeld bij. Dan zullen
eenverdieners tot ongeveer een modaal inkomen, zijnde
€36.000, €37.000 per jaar, het maximale kindgebonden
budget behouden. Nu loopt het veel sneller af bij eenverdieners en ook bij tweeverdieners met een relatief laag inkomen, bijvoorbeeld omdat ze allebei in deeltijd werken, en
is het kindgebonden budget voor huishoudens met twee
ouders en twee verdieners fors lager dan voor huishoudens
met één ouder.
Het vierde punt is de leenbijstand. Ondernemers die het in
financieel moeilijke tijden niet redden, kregen leenbijstand
van de gemeente. Als de onderneming er niet bovenop
kwam, werd het bedrag aan ontvangen bijstand kwijtgescholden. Maar het probleem is dat dit in het jaar van
kwijtschelding als inkomen gold en in het andere jaar als
lening. Dus in het jaar van kwijtschelding was het inkomen
soms twee keer de bijstandsnorm en moesten mensen al
die toeslagen terugbetalen. Dat was apert onrechtvaardig.
Dat schreef de Ombudsman ook in 2016. Die gebood het
kabinet daar onmiddellijk een oplossing voor te vinden. Dat
duurde meer dan twee jaar, maar deze regering doet dat.
Dat betekent dat het in de toekomst niet meer voorkomt.

Mevrouw Leijten (SP):
Ik deel die vraag volledig. Die nulmeting is inderdaad interessant om te zien. Maar deelt de heer Omtzigt niet de
behoefte om die nulmeting bij alle mogelijke belastingontwijkingsroutes te doen? Nu ziet het alleen maar toe op het
invoeren van belasting op die rentes en royalty's. Dat gaat
over 22 miljard, maar we weten dat, als de ene route wordt
dichtgegooid, weer andere ontstaan. Er worden de komende
jaren meerdere maatregelen genomen. Willen we nou echt
meten of we effectief zijn, zouden we dan geen nulmeting
op die andere agressieve belastingvormen van Nederland
moeten vragen?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik zie met grote belangstelling uit naar wat de SP aan de
nulmeting toevoegt. Als er iets anders gemeten moet worden, heel erg graag. Ik ga bij het debat over de nulmeting
dat we, naar ik aanneem, over een aantal weken voeren,
rustig kijken welke ambitie we kunnen hebben, maar ik
verwacht hier alvast een eerste appreciatie van.
Tegelijkertijd hebben wij een zeer groot oog voor het midden- en kleinbedrijf maar ook voor de grotere bedrijven,
die voor de werkgelegenheid zorgen. Dat versterken wij
door lagere Vpb-tarieven, die hiermee overigens in lijn
komen te liggen met andere, relatief middelgrote landen
in de Europese Unie. Portugal of landen in Scandinavië
zitten allemaal rond de 20%. Wij komen daar een stukje
boven. We komen niet in de buurt van Hongarije, met 9%,
of Ierland, met 12,5%.

Deze regering heeft er ook voor gezorgd dat er een compensatie komt voor mensen die die toeslagen onterecht
moesten terugbetalen, waarvoor dank. Er blijft echter één
categorie over. Dat zijn mensen die door het terugbetalen
van die toeslag in een keer ver onder het sociaal minimum
geduwd werden, daardoor failliet gingen en nu in de Wet
schuldsanering natuurlijke personen zitten. Die mensen
hebben daardoor veel meer schulden gemaakt, want dat is
gaan stapelen. Als die mensen een keer een nabetaling
krijgen, dan gaat dat onmiddellijk op aan alle schuldeisers.
Ik ben blij dat de staatssecretaris met de Nationale
ombudsman gaat praten. Ik verwacht dat hij een oplossing
zoekt waarvan ook de Nationale ombudsman vindt dat er
recht gedaan wordt aan zijn rapport uit 2016.

Voorzitter. Er wordt ook een forse stap naar een veel groener belastingstelsel gezet. Daar wil ik toch één ding bij
zeggen. Laat ik het het Teslacynisme noemen. Tesla heeft
een heel mooie doorbraaktechnologie. Het is terecht dat
een auto die cruciaal is om over te schakelen op elektrisch
rijden ook een fiscale korting krijgt. Maar er zijn hier mensen
die vinden dat die korting zo ongeveer ongelimiteerd moet
zijn. En dat is precies wat Tesla tot dit jaar kreeg. Het voorbeeld dat werd uitgerekend door de staatssecretaris liet
zien dat als de wat duurdere Tesla gedurende vijf jaar
geleased werd, je €70.000 belastingsubsidie kreeg. €70.000.
De Telegraaf schreef het, de staatssecretaris had het uitgerekend en de Volkskrant moest het nog een keertje narekenen om het wel zeker te weten. En ja hoor, het klopte.

Voorzitter. Een andere belangrijke stap is het aanpakken
van belastingontwijking. Doorstroomvennootschappen
worden aangepakt, nu met een CFC-maatregel. Volgend
jaar komt daar een bronbelasting op rente en royalty's bij.
Later gaan we praten over hoeveel geld er door Nederland
stroomt en hoeveel geld er in Nederland staat. Maar nu die
nulmeting is gedaan — ik heb zelden zulke grote bedragen
gezien, behalve op de balans van de ECB — reken ik de
komende jaren op zichtbare resultaten. Ik zou weleens willen
weten hoe groot de ambitie van de regering eigenlijk is om
dit naar beneden te brengen.

Die subsidie geldt alleen voor een nieuwe Tesla. Na vijf jaar
gaan we al die Tesla's exporteren, zoals mijn collega al zei.
En wat voor lobby komt er hier op gang? Een lobby om
deze Tesla gewoon te blijven subsidiëren en niet om die
tweedehands-Tesla bereikbaar te maken voor de gewone
man zonder leaseauto en al helemaal niet om €70.000
subsidie te geven aan mensen die zich helemaal geen auto
kunnen permitteren en daarmee helemaal geen uitstoot
veroorzaken. Ja, u lacht een beetje, meneer Nijboer, maar
hoe gaat u die subsidie van €70.000 uitleggen aan mensen
die zich helemaal geen auto kunnen veroorloven? Ik begrijp
er helemaal niets van.

De voorzitter:
Mevrouw Leijten heeft een vraag.

En dan krijgen we hier dus een lobby. Een behoorlijk
assertieve lobby, zeg ik erbij. Die lobby wordt ondersteund
door Eneco, door Philips, door Arcadis, door de Vereniging
Zakelijke Rijders, door Urgenda. In het verslag schreven
een aantal leden hier uit de Kamer hun vragen nog over.
Hoewel ik een aantal amendementen zie, zie ik gelukkig

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

13 november 2018
TK 22

22-31-15

geen amendement meer voor het handhaven van de subsidie zoals die nu is.
Voorzitter. De PVV refereerde er al aan: we hebben 5 miljard
tot 6 miljard subsidie uitgegeven aan een elektrische auto.
Het is natuurlijk erg leuk dat een miljardair, Elon Musk,
daarmee in staat is om een auto de ruimte in te schieten,
maar als ik ruimtevaart zou willen bevorderen, dan denk ik
echt aan ESA in Noordwijk en niet aan het bevorderen van
de Tesla. Dat is niet het hoofddoel van de belastingen die
in Nederland worden betaald. De Rekenkamer is keer op
keer zeer kritisch geweest. En terecht. Waarom zeg ik dit
nu? Dat doe ik omdat dit de eerste is in een lange rij. We
krijgen straks al die klimaattafels. Diegenen aan de klimaattafels die denken dat groene innovatie gelijkstaat aan
oneindige subsidies op die innovaties, hebben aan mij een
totaal verkeerde. Dat gaan we blokkeren, niet omdat we
tegen een vergoeding zijn, maar omdat er een beetje rationaliteit in die vergoeding terug moet. Er moet milieuwinst
behaald worden voor de subsidie die geleverd wordt. Hier
moest voor elke ton bespaarde CO2 €10.000 betaald worden
volgens de berekeningen, terwijl die op de markt nog geen
€50 kost. Dat is een wanverhouding.
Voorzitter. Dit leidt tot een totale uitholling van het draagvlak voor de milieudoelstellingen en tot het gebruik van de
staatskas als pinautomaat door deze lobbyisten. En erger
nog, dit hindert de vergroening in Nederland. Tesla heeft
allang een Model 3 onder de €50.000. Dat is de vierde meest
verkochte sedan in de Verenigde Staten, maar die wordt in
Noorwegen of Nederland, waar wij de Model S volledig
kapotsubsidiëren, niet geleverd. We hadden hier dus een
bereikbaardere, — een iets bereikbaardere, want €50.000
is nog steeds duur — elektrische auto kunnen hebben, maar
Tesla verdomt het om hem hier te leveren, omdat ze te veel
subsidie op de grote auto's krijgen. Slechter en beroerder
kun je het niet maken. Het werkt averechts. Hoe sneller die
cap wordt ingevoerd, hoe beter. Als het aan het CDA gelegen had, was dat percentage van 4 ook nog een klein stukje
verhoogd. Dat was dan geen verhoging naar 22%, want ik
denk dat wij dit moeten blijven bevorderen, maar we moeten het wel realistisch bevorderen. Ik verwacht eigenlijk
nog wel een keer excuses of uitleg van die lobbyisten van
Philips, van Eneco en van Urgenda of ze nou werkelijk
achter deze lobby stonden of dat ze de brief gewoon maar
getekend hebben. Want dit is niet gratis, zeg ik erbij.
Voorzitter. In twee wetgevingsoverleggen hebben we al
uitvoerig over het voorliggende pakket aan wetgeving
gesproken. Een aantal knelpunten is daarmee al weggenomen of verzacht. Daarom dank ik de staatssecretaris voor
de volgende antwoorden en toezeggingen.
Bij mensen met een ZW-uitkering die geen werkgever
hebben, uitzendkrachten, hoeven de arbeidskorting en de
IACK niet te worden teruggevorderd. Als het uitzendbureau
bijvoorbeeld al te veel arbeidskorting heeft verrekend vanwege de oploop in de arbeidskorting, hoeft die later niet
terugbetaald te worden bij de aangifte inkomstenbelasting.
Bovendien komt de staatssecretaris nog met een uitvoeringstoets van het UWV en de Belastingdienst gezamenlijk.
Graag hoor ik wanneer die uitvoeringstoets komt, want ik
heb hierbij geen goede ervaringen met terugvorderingen
en al helemaal niet bij mensen met een relatief laag inkomen, om wie het hier gaat.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Voorzitter. De uitbreiding van de btw-sportvrijstelling was
groter dan eerdere jaren al bekend was. Voor de bedrijven
die enige subsidie ontvangen en daardoor niet aan de
definitie van "winst beogen" voldoen, is een subsidie bij
VWS beschikbaar. Het kabinet blijft in de gaten houden of
deze subsidie te veel of te weinig budget heeft. Voor de
denksport blijft de vrijstelling gelden zolang de bonden nog
in overleg zijn met het ministerie.
Ook voor de zorgvervoerders met rolstoelen wordt gemonitord of de afschaffing van de teruggaveregeling voor de
bpm tot ongewenste effecten gaat leiden. Mijn collega heeft
daar net al over gesproken. Er moeten wel voldoende
energiezuinige alternatieven beschikbaar blijven.
Voorzitter. Deze staatssecretaris gaat er eindelijk voor zorgen dat Airbnb ook redelijk belast wordt. Nu zijn er mensen
die het hele jaar hun huis kunnen verhuren terwijl ze er
feitelijk geen belasting over betalen.
De staatssecretaris gaat nu in gesprek met de Nationale
ombudsman; daar heb ik net al over gesproken. De voorwaarden voor de verhaalsconstructie bij de invorderingsmaatregelen komen nog bij de Kamer terug in een voorhangprocedure, zodat er later nog over gesproken kan
worden of er geen belastingplichtigen te goeder trouw
onder vallen.
De verhoging van de kansspelbelasting, waar mevrouw
Lodders een terecht betoog over hield, gaat alleen door als
de Wet kansspelen op afstand door de Eerste Kamer wordt
aangenomen. De staatssecretaris gaat overleggen met de
toto en de draf- en de rensport. Wij horen graag wat daaruit
komt, want ik heb toch wel wat verschillende beelden van
wat de staatssecretaris zegt en de brieven die wij krijgen.
Voorzitter. Ondanks al die uren debat heb ik nog wel een
aantal punten die ikzelf aan de orde zou willen stellen. Het
eerste is dat wij als CDA erg voorzichtig zijn met het maken
van schulden. We hechten ook groot belang aan het zo snel
mogelijk aflossen van schulden. Dat geldt voor overheden
— de staatsschuld gaat naar beneden, in tegenstelling tot
die van Italië — voor bedrijven, voor consumenten en voor
woningbezitters, maar ook voor studenten. Het CDA stemde
tegen het leenstelsel. Nu dat leenstelsel een feit is, ben ik
juist geïnteresseerd in bedrijven die hun best gedaan hebben om ervoor te zorgen dat studenten géén schulden
aangingen. Als ik Philips nog een compliment moet geven
na wat ik net gezegd heb, kan ik kijken naar het Philips-Van
der Willigenfonds, dat tot niet zolang geleden een beurs
uitbetaalde voor de kinderen van de werknemers van Philips
die gingen studeren. Die betrokkenheid waardeert het CDA
buitengewoon: het denken aan de volgende generatie en
in de arbeidsvoorwaarden niet alleen kijken naar een dure
leaseauto maar ook naar wat gezinnen van hun werknemers
werkelijk nodig hebben. Dat sociale ondernemerschap
waarderen we.
We hebben een hele discussie gehad in de schriftelijke
inbreng en in het wetgevingsoverleg. Wat blijkt? De werkgever mag de studiekosten vergoeden voor het kind van
de werknemer. Dan kwalificeert het kind zelfstandig als
werknemer. Ik zal voor de toeschouwer de fiscale logica
hier even achterwege laten, want die is er niet. Maar dat
betekent wel dat er rechtstreeks geld overgemaakt kan
worden van de werkgever naar het kind. Het valt dan onder

13 november 2018
TK 22

22-31-16

zijn eigen inkomen. Als de student een klein bijbaantje of
geen bijbaantje heeft, betaalt hij geen belasting en kan hij
gewoon studeren en minder schuld opbouwen. Dat vinden
wij buitengewoon goed. Ook is het mogelijk om onder
bepaalde voorwaarden de studiekosten zelfs nog af te
trekken. Zolang de studiekostenaftrek bepaalt kan dit kind
die studiekosten aftrekken tegen wat hij bij dat bijbaantje
verdient. Ten derde kan — kan — er ook een gemeenschappelijk fonds opgezet worden door de werkgever en de
werknemer om studiekosten te vergoeden.
En dat is belangrijk. Dat is belangrijk, staatssecretaris. Want
het is moeilijk geworden voor mensen. Ik spreek uit mijn
ervaring in mijn eigen omgeving in Enschede. Ik kom ouders
van studenten tegen die zeggen: mijn kind gaat naar het
mbo en niet naar het hbo, omdat er in het in het mbo nog
wel beurzen zijn. Ik spreek ook ouders van kinderen die niet
naar de universiteit gaan, maar naar het hbo. Als je niet
technisch wilt studeren, dan kun je niet in Enschede studeren, maar moet je in Groningen, Nijmegen of Utrecht gaan
studeren. Dat is dik twee uur reistijd. Zij doen hun favoriete
studie niet aan de universiteit maar aan het hbo, omdat ze
het als thuiswonende hbo'er nog wel kunnen betalen en
liever dat doen dan uitwonend grote schulden aan te gaan.
Daarom vind ik het belangrijk dat als deze werkgevers zeggen "wij willen daaraan bijdragen", dat dan mogelijk is. Wil
de staatssecretaris dit precies uitwerken, ook op de website,
om te laten zien hoe dit mogelijk gemaakt wordt en is onder
de huidige regering? Dan weten wij en ook de sociale
partners bij een cao: dit kunnen we doen en dit kunnen we
niet doen. Zo kunnen we ervoor zorgen dat ook de volgende
generatie kan studeren.
Voorzitter. Een volgend punt. Dit kabinet verhoogt de
maximale vergoeding voor vrijwilligers. Tien jaar is er geen
indexatie geweest, en nu gaat het van €150 naar €170 per
maand, onder bepaalde voorwaarden.
De heer Nijboer (PvdA):
Behartenswaardige woorden van de heer Omtzigt over de
volgende generaties die moeten kunnen studeren. Nou ligt
er een amendement van collega Stoffer van de SGP en
mijzelf om de hogere rentes op die studieleningen die het
kabinet voorstelt ongedaan te maken. Dat is ook nog netjes
gedekt. Is de heer Omtzigt, ook gezien het feit dat zijn CDAcongres hem daartoe opriep, van zins om dat amendement
te steunen?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik kijk naar alle amendementen, maar ik denk het niet.
Overigens zou ik de heer Nijboer erop willen wijzen dat de
vijfjaarsrente op de kapitaalmarkt op dit moment nul is en
de tienjaarsrente 0,5%.
De heer Nijboer (PvdA):
Dan zou ik de heer Omtzigt erop willen wijzen dat als je 200
miljoen ophaalt bij studenten, zij dat wel merken in de
portemonnee, of de rente nou 0,5% is of 0,8%, 1,2% of welk
getal de heer Omtzigt ook maar gebruikt. Het is gewoon
een greep in de portemonnee van studenten, door een
kabinet dat zich erop laat voorstaan dat het zo voor de studenten opkomt. Ik heb dus een mooi amendement. Het gaat
over de expatregeling boven de balkenendenorm. Als je

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

die Teslaredenering toepast op die figuren, op profvoetballers en mensen met miljoenenbonussen, dan kan de heer
Omtzigt daarover precies hetzelfde zeggen. Daar wordt het
mee betaald. Het CDA zou toch eigenlijk niet kunnen weigeren om dat amendement te steunen?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik kom hier met een heel duidelijk tegenvoorstel over hoe
we studenten kunnen helpen. Dat gaat niet over 0,5%. Ik
kijk serieus naar hoe daar in alle amendementen mee
omgegaan wordt, maar de karikatuur die van die rente
gemaakt wordt ... Die is niet zo groot. Het was een minister
van de Partij van de Arbeid die het leenstelsel ingevoerd
heeft en de basisbeurs heeft afgeschaft voor het hbo en de
universiteit — niet voor het mbo, zeg ik erbij. Als dit betekent dat de Partij van de Arbeid met terugwerkende kracht
vindt dat ze daar niet zo verstandig aan deden, dat vind ik
dat ook winst.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
De heer Omtzigt zegt aan het slot "de karikatuur van die
rente". Ik ken nog een andere karikatuur, die van de rekenrente.
De heer Omtzigt (CDA):
Ja, absoluut. Ik was 'm vergeten. Sorry.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Als u ons nou eens zou helpen en de rekenrente zou verhogen vanwege het ECB-effect — we zijn het erover eens dat
dat er is — dan kan er ook geïndexeerd worden. Dat levert
de minister en de staatssecretaris van Financiën een bak
extra geld op. Daarmee kunt u de kosten betalen van het
aanpassen van die rente, zoals het congres van het CDA
wil. Ik geef u de dekking aan. Dan kunnen we het samen
eens zijn.
De heer Omtzigt (CDA):
Er is geen debat compleet zonder over de rekenrente gerepeteerd te hebben. Ik zou het liefst willen dat de ECB stopt
met zijn beleid, zodat wij een normale rente terugkrijgen.
Een van de grote problemen is niet zozeer de rekenrente,
of die 1% te hoog of te laag is. Het grote probleem is dat
wij hier volgend jaar staan omdat het met Italië is misgegaan. Dan explodeert het monetaire beleid. En de schulden
die zijn aangegaan, zullen dan als een molensteen om de
nek van economische agenten, van economische actoren
— ik zit te veel in het Engels te denken — hangen. Dat is
het echte grote gevaar. Dan hebben wij hier een best wel
fijne begroting, maar door de bubbelvorming elders worden
ze dan niet teruggehaald. Dan zal de heer Van Rooijen
zeggen: maar dan kunnen wij toch wel alvast de rente
aanpassen? We dachten dat het tijdelijk zou zijn, maar die
tijdelijkheid duurt nu al een aantal jaren. Als we dat een
aantal jaren geleden hadden gedaan, dan hadden we
geïndexeerd en konden we nu ook al niet meer indexeren.
Ik pas dit het liefst via de voordeur aan, dus via aanpassing
van het monetaire beleid.

13 november 2018
TK 22

22-31-17

De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ik ondersteun het betoog van de heer Omtzigt helemaal als
het over Italië gaat.
De heer Omtzigt (CDA):
Dat klopt. Ja.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Dat doen we gelukkig steeds samen. Maar erkent de heer
Omtzigt dat als zou uitkomen wat hij en ik vrezen, namelijk
dat we in een soort rampscenario met Italië — too big to
save — komen, het vluchtkapitaal naar Duitsland en
Nederland gaat, waardoor de tienjaarsrente, die nu al heel
lang maar 0,4% of 0,5% is, weleens dicht bij 0% kan komen,
waardoor de dekkingsgraad van de pensioenfondsen vanwege Italië verder in elkaar dondert? En kunt u met mij
verdedigen dat er dan op de pensioenen gekort moet worden omdat Italië er een rotzooitje van maakt? Dat bedoelde
ik met de karikatuur van de rekenrente. De Nederlandse
rekenrente heeft niets te maken met de rekenrente elders
in de wereld. In Amerika is die 3%. Maar het gaat erom dat
het vluchtkapitaal naar Nederland en Duitsland gaat.
De voorzitter:
Uw punt is helder, meneer Van Rooijen.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
En daar zijn de gepensioneerden de dupe van. Erkent u dat
door wat er in Italië gebeurt de gepensioneerden in
Nederland, de pensioenfondsen en overigens ook de werkenden een enorm nadeel ondervinden?
De heer Omtzigt (CDA):
De gepensioneerden, de werkenden en de bezitters van
spaargeld in Nederland, die een bijzonder lage rente krijgen,
hebben fors nadeel van het huidige ECB-beleid. Alleen, dat
nadeel is helaas niet fictief. Het is feitelijk, omdat de
staatsleningen ook echt maar 0,5% betalen. De heer Van
Rooijen heeft gelijk. Als het misgaat, kan het nog lager. De
Zwitserse tienjaarsrente is al onder de 0% beland. Zwitserland kan dus tien jaar lang tegen 0% lenen. En dat kan dan
ook in Nederland gebeuren. Overigens ben ik wel blij dat
dit kabinet, via een lastminutenota van minister Koolmees,
het verhuizen van een pensioenfonds naar het buitenland
heel veel moeilijker heeft gemaakt. Ik was er namelijk ook
nog bang voor dat pensioenfondsen zouden denken dat ze
dan makkelijk in het buitenland konden gaan zitten. Dat zou
pas echt een grote ramp zijn.
De voorzitter:
Heel kort op dit punt.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
We hadden het over de Nederlandse en Duitse tienjaarsrente en de Amerikaanse rente. Nederlandse pensioenfondsen beleggen voor 90% buiten Nederland. Is het logisch
om uitgerekend de laagste rekenrente, namelijk die van
Duitsland en Nederland, te nemen als maatstaf voor het

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

berekenen van dekkingsgraden als 90% buiten Nederland
wordt belegd en driekwart buiten Europa?
De heer Omtzigt (CDA):
Ja, dat is logisch, omdat de Nederlandse en de Duitse rente
risicovrij is. Hoewel in de rekenmodellen van de banken de
Italiaanse rente ook risicovrij is, weten we sinds de
afschrijving op de Griekse staatsschulden dat de Italiaanse
staatsleningen niet risicovrij zijn. Dat is ook de reden
waarom ik u of een pensioenfonds afraad om al het spaargeld in Italiaanse staatsleningen te stoppen. Als u het in
Nederlandse staatsleningen stopt, dan is het anders.
Dankzij het prudente beleid van het vorige kabinet — ik zeg
het in alle eerlijkheid: daar zaten wij niet in — en van dit
kabinet kan Nederland wél een klap opvangen, terwijl
andere landen in Europa dat niet kunnen.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Omtzigt (CDA):
Was het maar risicoloos. Was Italië maar risicoloos. Dan
hadden we hier een veel minder groot probleem.
Voorzitter. De korte vraag is dus: kan de vergoeding per
uur die kan worden uitbetaald, ook over de afgelopen tien
jaar geïndexeerd worden? Dat betekent dat die €4,50 misschien €4,80 zou kunnen worden. Dat is een kleine aanpassing in het handboek, maar misschien toch eentje die wel
wat sympathiek zou zijn.
Voorzitter. De hypotheekrenteaftrek — ik heb hem nog niet
gehoord bij de collega's — en alle andere aftrekposten gaan
inderdaad in een versneld tempo naar 37%. Ik hecht er nog
wel even aan om te zeggen dat ik het zeer waardeer dat de
linkse partijen een tegenbegroting hebben ingediend, dat
SP, GroenLinks en Partij van de Arbeid daarin samengewerkt hebben en dat zij ook eerlijk aangegeven hebben dat
zij onze belastingverlaging te groot vonden en vinden dat
de belastingverlaging 2,1 miljard minder moet zijn. Zij vinden dus dat de lasten volgend jaar 2,1 miljard hoger moeten
zijn, door een verlaging van 4 miljard niet door te laten
gaan. Ze laten de btw-verhoging ook niet doorgaan, dus
dat valt voor een stuk tegen elkaar weg, maar er blijft een
nettolastenverzwaring over in de linkse tegenbegroting van
2,1 miljard euro. Er had dus een grove €300 per huishouden
per jaar extra betaald moeten worden als er een links kabinet geweest was. Ik vind het overigens wel fijn dat die duidelijkheid geboden is.
Ik zie de heer Van Rooijen staan. 50PLUS zat niet bij die
tegenbegroting. Die heeft een andere tegenbegroting,
mocht u die uitgewerkt willen zien.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Dank aan de heer Omtzigt dat hij dat nog even aanvult.
De voorzitter:
Mag ik u er wel aan helpen herinneren dat het nu heel hard
gaat met uw interrupties?

13 november 2018
TK 22

22-31-18

De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ja, dat kan. Ik kan ook tellen. Dit is volgens mij de vierde
van de tien. Ik weet niet waarom u dat tegen mij zegt.
De voorzitter:
Nou, u hebt er nu bij de heer Omtzigt al vijf gehad. Dit is
dus uw zesde bij de heer Omtzigt en daarvoor had u er ook
al een heel aantal. Er zitten hier hele toegewijde griffiers
naast me die dat heel netjes en eerlijk turven.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ja, voorzitter. Ik moet er nog aan wennen dat bij de Belastingplannen, wat elk jaar de belangrijkste debatten in het
parlement zijn ...
De voorzitter:
Nee, meneer Van Rooijen, dat is heel flauw. Ik ben heel
ruimhartig in de interrupties, maar dit is uw zesde interruptie in twee minuten tijd. Daar wilde ik u alleen even op wijzen. Dat is alles. Ik sta hem ook weer toe. Ik zeg alleen dat
u allang over uw tien interrupties heen bent.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ja, voorzitter, dat zal dan wel. Ik was ook niet bij de afspraak
trouwens, maar die accepteer ik uiteraard.
De voorzitter:
Ik heb hem ook nog heel duidelijk en heel aardig voor u
aangekondigd toen het debat begon.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Nee, dat klopt, maar ik wil er even op wijzen ...
De voorzitter:
Dus ik geef u nu de ruimte voor uw zoveelste interruptie.
Ik wijs u er alleen op dat het uw zoveelste is.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Voorzitter, ik wil er wel op wijzen dat het vroeger, maar ook
recent nog, niet voorkwam dat het aantal interrupties werd
geteld bij een debat over het Belastingplan. Maar ik zal me
er uiteraard aan houden. Dan is dit mijn laatste vraag. Ik ...
De voorzitter:
Heel flauw. Mag ik het even zeggen? Ik vind het heel flauw,
want ik geef u alle ruimte om weer een interruptie te plegen.
Ik help u alleen even aan herinneren aan de poging, die we
aan het begin met elkaar hebben afgesproken, om het
enigszins te beperken. That's all.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ja, voorzitter. Ik zal de vraag nu niet stellen. Dan doe ik dat
straks in mijn eigen betoog wel.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

De voorzitter:
Neeneenee! Nou, goed, dat is dan uw eigen keuze. Dat is
niet omdat ik heb gezegd dat u hem niet mag plegen. De
heer Omtzigt. Nee? Dan is de heer Snels.
De heer Snels (GroenLinks):
Ik vind het heel aardig van de heer Omtzigt dat hij over de
tegenbegroting spreekt die wij gemaakt hebben met de
collega's van SP en Partij van de Arbeid. Het is wel jammer
dat hij er geen aardige dingen over zegt. Bij de koopkrachteffecten gaat het ten eerste over de verdeling. Je zult zien
dat het bij ons gaat over zwaardere belastingen voor miljonairs en grotere bedrijven. Ten tweede moet je bij de
koopkrachteffecten rekening houden met het eigen risico,
dat gehalveerd en uiteindelijk afgeschaft wordt. Dat is €300.
Ook worden de boodschappen goedkoper en komen er
lagere huren. Dat zijn allemaal lasten die nu niet zo heel
goed in de koopkrachtplaatjes zitten. Het is jammer dat het
CPB tegenbegrotingen niet meer echt doorrekent, maar die
maatregelen betekenen uiteindelijk dat lagere inkomens en
middeninkomens er meer op vooruitgaan dan bij het kabinet. Dat is uiteindelijk wel het eerlijke verhaal.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik had die volledige doorrekening graag gehad. Overigens
zit de btw-verhoging wel volledig in de doorrekeningen. De
andere punten zijn wat lastiger.
Mevrouw Leijten (SP):
Even over die tegenbegroting van ons. Dat is de uitwerking
van de andere keuzes die we vorig jaar hebben gepresenteerd. Dat hebben we toen op verzoek van de coalitie laten
doorrekenen, ook op koopkracht. Toen gebeurde eigenlijk
precies wat wij zeiden. We verschoven het geld inderdaad
van het grote bedrijfsleven en de rijkste huishoudens naar
mensen die het wat krapper hebben. Dat is het tegendeel
van wat deze regering doet. Dus wat de heer Omtzigt hier
zegt is vorig jaar doorgerekend op koopkrachteffecten, en
wij haalden daar met huurverlagingen, met het afschaffen
van het eigen risico en met het eerlijk verdelen van de
energiebelasting precies wat wij wilden bereiken. Daarvan
is dit een verdere uitwerking van voor 2019. Dus onze coalitie maakt hele andere keuzes dan de heer Omtzigt, namelijk
huurverlaging, lagere zorgkosten en een lagere energierekening. Dat is uiteindelijk hoe wij dat doen.
De heer Omtzigt (CDA):
Ja, met 2,1 miljard hogere belastingen voor gezinnen.
Mevrouw Leijten (SP):
Voor iedereen die geïnteresseerd is: kijk naar de doorrekening van vorig jaar — die was op koopkracht — voor het
resultaat in vier jaar.
De voorzitter:
Dank, mevrouw Leijten.

13 november 2018
TK 22

22-31-19

De heer Omtzigt (CDA):
In vier jaar was het meer dan 2 miljard. Dan was het, naar
ik meen, zo'n 4 miljard, maar ik bevind me nu even op glad
ijs. Voor dit jaar is het 2,1 miljard extra aan belastingen
volgens de doorrekening van het CPB, want je moet die
extra uitgaven ergens mee dekken. Dit zijn de extra belastingen voor gezinnen. Ik weet dat er heel bewuste keuzes
in de tegenbegroting gemaakt zijn over de belastingen voor
bedrijven. Daarover zeg ik heel bewust niets, want ik geloof
dat we het daarover niet heel snel eens worden.
De heer Nijboer (PvdA):
Toch even om te voorkomen dat mensen zich lam schrikken
van de sommen van de heer Omtzigt. Het klopt dat huishoudens hogere lasten krijgen. Dat klopt, maar ze krijgen er
ook een lager eigen risico voor terug. Dat is iets wat het
CDA ook in zijn verkiezingsprogramma had staan. Dat
voelen ze ook in de portemonnee, alleen het wordt niet als
lasten gerekend. Verreweg het grootste deel van die lasten
slaat neer bij mensen met een vermogen boven een miljoen.
Daar sta ik gewoon achter. Wij willen de belastingen voor
mensen die een miljoen hebben, fors verhogen. Daar komt
meer dan een miljard vandaan; uit het hoofd gezegd 1,4 of
1,3 miljard. Natuurlijk staat dat ook in de tabel. Dat is een
lastenverhoging, maar niet voor de gewone mensen. Die
krijgen een lager eigen risico terug. Dat zijn inderdaad linkse
keuzes waar wij voor staan.
De heer Omtzigt (CDA):
Als we toch nog een slag dieper ingaan op die linkse keuzes:
niet boven een miljoen maar al boven een ton spaargeld
wordt de vermogensrendementsheffing in de tegenbegroting fors verhoogd met 1,4 miljard. Dat betekent dat er
effectief rond de 3% belasting over vermogen boven een
ton betaald wordt. Als je je huis verkocht hebt en je hebt
het geld op de bank staan en krijgt er niks voor, dan betaal
je daar 3% over volgens de linkse tegenbegroting. Het is
niet voor niks dat het CPB waarschuwt dat dit tot massaal
bezwaar gaat leiden en waarschijnlijk zelfs tot problemen
bij de Hoge Raad. Ik kan u verzekeren dat iedereen het in
box 2 gaat zetten in een spaar-bv als u box 2 niet dichtgooit.
Voorzitter. Ik kom op de aftrekbaarheid van alimentatie. Het
CDA herinnert zich nog dat we bij de vorige regering de
eenouderkop in het kindgebonden budget hebben gedaan.
Dat betekende een verschuiving tussen de uitkering en het
kindgebonden budget. Maar dat betekende dat die anders
werd geïnterpreteerd in de normen voor alimentatiebetalingen. Dit leidde tot massale rechtszaken en twee jaar later
uiteindelijk tot nieuwe normen waarbij hiermee rekening
gehouden werd. De alimentatie wordt straks ook aftrekbaar,
ook als je in het hoogste tarief betaalt, tegen 37%. Dat
betekent dat de betaalde alimentatie zwaarder drukt op
degene die de alimentatie betaalt. Dat betekent ook dat de
rechters daar in de normen rekening mee gaan houden. Ik
zou niet willen dat de rechterlijke macht onnodig te maken
gaat krijgen met duizenden rechtszaken tussen alimentatiegerechtigden en alimentatieplichtigen. Zou ik de staatssecretaris mogen vragen om in overleg te treden om wat toen
gebeurde nu te voorkomen? Het OM heeft namelijk nog
een heleboel boeven te vangen, zoals u weet, en daar
komen ze ook niet altijd aan toe. De rechters moeten zich
hier niet mee bezig hoeven houden. Kunnen er standaard
rekenregels komen die daar rekening mee houden? Zeker

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

in situaties waarbij de echtscheiding enig conflict oplevert,
is het veel prettiger om het op die manier te doen dan
allebei nog een advocaat te moeten inhuren.
Voorzitter. Er is al eerder gepraat over de commissie voor
het toekomstige stelsel. Wij vinden dat die zo snel mogelijk
moet worden ingevoerd. We maken inderdaad forse stappen, maar er blijven forse vereenvoudigingen nodig. De
volgende vragen zouden daarin bestudeerd worden. Hoe
gaan we om met het verschil tussen eenverdieners en
tweeverdieners? Hoe gaan we om met het toeslagenstelsel?
Hoe zorgen we dat het ook allemaal uitvoerbaar blijft voor
de Belastingdienst? Dit keer zou het niet alleen een commissie worden met hoogleraren, maar ook met mensen die
twintig jaar bij de Belastingdienst gewerkt hebben, bij de
toeslagen of bij de invordering. Zij begrijpen of bepaalde
plannen al dan niet uitvoerbaar zijn. Dat is erg belangrijk,
want er zit bij de Belastingdienst zeer veel kennis.
Voorzitter. Als je wanbetaler van belastingen bent, moet je
opgespoord worden. Dit Belastingplan — dat zit overigens
in OFM — maakt het weer mogelijk dat de Belastingdienst
foto's gaat maken van kentekens. Maar die foto's van kentekens worden na één dag vernietigd vanwege privacyproblemen. Voor een Nederlandse auto is het voldoende om
binnen één dag te checken of iemand zijn motorrijtuigenbelasting betaald heeft. Maar na tien jaar aandringen zitten
wij nog steeds met het probleem van veel buitenlandse
automobilisten die hier langdurig rondrijden. Een Duitse
of Poolse automobilist mag hier rustig een week rondrijden
als hij op vakantie is. Daardoor wordt hij niet belastingplichtig voor de motorrijtuigenbelasting. Maar als je week in,
week uit, maand in, maand uit in het spitsuur op de A2 rijdt,
weten we dat je hier als arbeidsmigrant bent. Dan heb je
recht op toeslagen, maar mag je ook aangeslagen worden
voor de motorrijtuigenbelasting. Is er geen manier te vinden
om ervoor te zorgen dat de mensen die hier maanden met
een buitenlands kenteken rondrijden, ook gefotografeerd
worden en dat ze uiteindelijk geregistreerd worden en
gewoon hun belasting dienen te betalen?
Voorzitter. Het wordt helemaal te bar als iemand met een
buitenlands kenteken een parkeervergunning aanvraagt.
Je kunt hier dus niet alleen gebruikmaken van de foto's die
je nu mag gebruiken, maar ook van de parkeervergunning.
Ga natuurlijk eerst overleg plegen met de Autoriteit Persoonsgegevens hoe dit op een nette manier gedaan kan
worden, want dit moet wel.
Voorzitter. De staatssecretaris heeft ook gezegd dat hij een
Europese conferentie gaat beleggen over vliegbelasting.
De vliegbelasting is spoor één in het regeerakkoord. Is er
al een datum gevonden waarop alle 28 landen eens gaan
praten over het vliegverkeer?
Over de premievrije voortzetting en de pensioenen heb ik
nog twee vragen gesteld. Op het vlak van de premievrije
voortzetting en de stijgende franchise bij de pensioenopbouw van arbeidsongeschikten lijken de staatssecretaris
en ik niet dichter tot elkaar te komen. Ik ben het met hem
eens dat het prachtig zou zijn als beroepsgenoten zich
massaal gaan verzekeren voor inkomensvervanging, maar
de praktijk is dat ze dat niet doen, omdat ze dat te duur
vinden. Dan is het dus een bijkomend nadeel dat je pensioen niet goed geregeld is bij arbeidsongeschiktheid. Kan
de staatssecretaris daarom aangeven wat het nut is van de

13 november 2018
TK 22

22-31-20

eis van een inkomensvervangingsverzekering en wat er
volgens hem mis zou zijn als we die eis gewoon zouden
laten vervallen? Bij een stijgende franchise is het probleem
dat de pensioenopbouw van de arbeidsongeschikte daalt.
Zijn pensioengevend loon blijft gelijk. De franchise stijgt,
dus hij bouwt steeds minder pensioen op over zijn
arbeidsongeschiktheidsuitkering. De staatssecretaris geeft
aan dat het loon geïndexeerd kan worden, maar dat is in
veel regelingen niet het geval. Interessant is bovendien dat
bij verzekeraars de franchise niet hoeft te stijgen, dus
waarom moet dat wel bij pensioenfondsen en niet bij verzekeraars? Kan dat niet gewoon gelijkgetrokken worden,
zodat ook de mensen die langdurig arbeidsongeschikt zijn,
hun pensioen kunnen blijven opbouwen als dat verzekerd
is in de pensioenregeling?
Dan wil ik de staatssecretaris toch nog met klem wijzen op
het overgangsrecht voor de verhoging van de afvalstoffenbelasting. Die kan gedekt worden uit de stijgende opbrengst
van minder import. Anders zouden we nog hele vervelende
milieueffecten kunnen krijgen, terwijl dit juist bedoeld was
als een milieumaatregel. Verder heb ik een interessant
amendement gezien van de SGP over het vrijstellen van
asbest. Ik ben benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris hierop. Ik zeg er maar bij: het gaat er ook om hoe
voorkomt dat je, als je een bak puin hebt staan waar je
belasting over moet betalen, er twee platen asbest in gooit
en dan een vrijstelling krijgt. Want wij kennen de afvaljongens. Daar zitten ook een paar boefjes tussen.
Voorzitter. Bij de CFC-maatregel en volgend jaar de bronbelasting had ik liever wat strengere eisen gezien. Maar ik
begrijp van de staatssecretaris dat niet zo veel kan. De
tariefgrens van 7% kan iets omhoog. Daarover heeft mijn
collega van D66 een amendement over ingediend dat wij
meegetekend hebben. Maar die grens kan niet verder
omhoog dan 9% door het tarief in Hongarije. Een tariefgrens
op effectieve basis maakt de regeling onuitvoerbaar en we
schijnen niks te kunnen doen tegen het tussenschuiven van
Europese dochters in verband met de moeder-dochterrichtlijn. Maar doen andere landen dat ook niet, vraag ik. Zouden
we eens naar Duitsland kunnen kijken? Ziet de staatssecretaris verdere mogelijkheden om bijvoorbeeld in Europees
verband stappen te zetten om op gezamenlijke basis de
grenzen van antimisbruikbepalingen op te hogen? Hoe ver
zijn de Europese onderhandelingen met betrekking tot de
antimisbruikbepaling in de rente- en royaltyrichtlijn bijvoorbeeld? De staatssecretaris verwijst naar Europese regels
als het gaat om meer vrijheid voor de Belastingdienst om
hogere substance-eisen te stellen, maar binnen de EU kom
je niet toe aan substance-eisen. De staatssecretaris schreef
gister dat de CFC-maatregel onder de reikwijdte valt van
de vrijheid van kapitaalverkeer. Kan de staatssecretaris dat
verder motiveren? Want als hij daaronder valt, kun je
inderdaad bijna niks. Op welk artikel in het verdrag is dat
gebaseerd? Klopt het dat een behoorlijk aantal lidstaten
wél onderscheid maakt tussen EU-lidstaten en derde landen
bij de CFC-maatregel? En klopt het dat dit mogelijk is omdat
het gaat om een EU-richtlijn van de Raad?
Bij de ...
De voorzitter:
Voordat u verdergaat: mevrouw Leijten heeft een vraag.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Mevrouw Leijten (SP):
Onder dit wetsvoorstel kun je twee modellen kiezen. Je
kunt dat wat daadwerkelijk betaald wordt aan belasting, de
effectieve belasting, nemen, of dat wat statutair is, wat je
ook nog kunt verminderen door gebruik te maken van
belastingontwijking. Wij hebben een overzicht gekregen
van landen die model A nemen, dat uitgaat van het effectieve tarief: Denemarken, Duitsland, Portugal, Griekenland,
Zweden, Spanje, Italië, Oostenrijk, Hongarije, Roemenië,
Litouwen, Finland, Frankrijk, Polen. Kortom, zo'n beetje heel
Europa. En weet u wat Duitsland doet? Dat zet het effectieve
tarief op 25%. Volgens mij kunnen wij dus veel meer doen.
Wat is de reactie van de heer Omtzigt?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik ben ook zeer benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris op deze vragen. Inderdaad, minder landen kiezen
model B: Estland, Letland, Nederland. Ik ben zeer benieuwd
of dit mogelijk is en wacht graag het antwoord van de
staatssecretaris af.
Mevrouw Leijten (SP):
Hoe is het nou toch mogelijk dat wij model B nemen? We
hebben een motie aangenomen dat we model A moeten
hebben en daar later een toezegging over gekregen. Hoe
is het dan mogelijk dat er bij implementatiewetgeving toch
weer mee gerommeld wordt en Nederland weer de deur
openzet voor belastingconstructies? Dat moet het CDA toch
ook niet goed vinden?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik heb hier een hele serie voorstellen gedaan om die
belastingconstructies onmogelijk te maken. Ik ben wel
benieuwd naar het antwoord op de vragen van mevrouw
Leijten.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Omtzigt (CDA):
Bij het onderwerp belastingontwijking heb ik nog een vraag
over zwartspaarders. Vorig jaar hebben we zwartspaarders
uitgesloten van de inkeerregeling. De staatssecretaris wilde
de regeling zelfs afschaffen. Ik vind het belangrijk dat
belastingplichtigen die te goeder trouw een fout willen
herstellen, kunnen terugvallen op een regeling als zekerheid
dat het goede doen niet leidt tot een boete. Wil de staatssecretaris onderzoeken of de routes die naar voren komen in
de Panama Papers, dus voor zwartsparen met een bv, ook
kunnen worden uitgesloten van de inkeerregeling?
Kan de staatssecretaris daarbij de juridische zekerheid op
het verbeteren zonder boetes behouden voor belastingplichtigen die te goeder trouw zijn? Het gaat dan bijvoorbeeld
om ouders die de spaarrekening van hun kinderen vergeten
zijn in te vullen bij de aangifte; die worden niet vooringevuld
in de aangifte omdat de Belastingdienst niet altijd weet
welk kind bij welke ouder hoort. Of om woningeigenaren
van een nieuwbouwwoning die een bouwdepot in onwetendheid in box 1 ingevuld hebben in plaats van in box 3.
Technisch gezien zijn dat zwartspaarders, maar als de

13 november 2018
TK 22

22-31-21

belastingplichtige goedwillend is en verder netjes zijn
belastingformulier heeft ingevuld, zou het toch prettig zijn
als hij zich zonder boete kan verbeteren. Dit moet niet kunnen voor de belastingplichtige die zegt dat hij per ongeluk
een bv in Panama geopend heeft. De kans is wat minder
dat je dit per ongeluk overkomt.
Voorzitter. Dit jaar zijn er twee moties van mij aangenomen
die kunnen helpen in de strijd tegen belastingontwijking.
In een daarvan heb ik gevraagd hoe domicilieverlening aan
doorstroomvennootschappen door trustkantoren onmogelijk
gemaakt kan worden, zodat we een deel van de verantwoordelijkheid voor het beoordelen van waar de grens ligt bij
de sector leggen. Wil de staatssecretaris meedenken bij de
uitwerking van de motie en kunnen we daar zo snel mogelijk
een antwoord op krijgen?
De andere motie gaat over het deponeren van de jaarrekening van grote commerciële stichtingen. Dat moet gewoon
zo snel mogelijk gebeuren. Ook daarover is mijn vraag:
wanneer volgt de uitwerking? Over de earningsstrippingmaatregel is al uitgebreid gesproken. Maar als het gaat om
woningbouwcorporaties, zijn de gevolgen niet bepaald
uitgekristalliseerd. Er is nu overleg geweest met EDIS. Maar
ik vraag dus of het wel eerlijk is om te verrekenen verliezen
mee te nemen in de berekening rond de ATAD, want die
verrekenbare verliezen hadden de woningcorporaties ook
mee kunnen nemen in de Vpb van de toekomstige jaren.
Als de woningprijzen stijgen — nou, dat "als" aan het begin
van deze zin kan ik wel weghalen — behaalt een woningcorporatie in beginsel echter geen hogere winst. De huur is
immers gemaximeerd, en het is niet de bedoeling dat er
meer huurwoningen verkocht gaan worden. Dus de balans
stijgt, maar er wordt geen winst gerealiseerd. Hoe voorkomen we dat dit ertoe leidt dat woningcorporaties minder
woningen kunnen bouwen dan noodzakelijk? Wij zouden
graag een uitgebreide berekening krijgen, die ook jaarlijks
wordt geüpdatet, over hoeveel zij betalen. De cijfers duizelen ons nu, maar wij vermoeden dat dit niet de laatste keer
is dat wij hierover discussiëren.
Ik ga verder met earnings stripping. Het is me nog niet
duidelijk waarom rentelasten wel doorgeschoven worden,
maar rentebaten niet. Is de earningsstrippingmaatregel niet
juist bedoeld voor de nettorentelasten? Want als je naar de
totaalwinst kijkt, of ten minste naar de winst over meerdere
jaren, dan kan het dat minder dan 30% van de ebitda aan
rente in aftrek komt. Dus waarom kan het saldo aan rentelasten dan niet negatief zijn? Kan de staatssecretaris
bevestigen dat rentebaten nooit deel uit kunnen maken van
de ebitda-grondslag, omdat het gaat om opbrengsten before
interest? Daar staat ebitda ook voor: earnings before interest, taxes, dividends and amortization.
Voorzitter. Als een-na-laatste vraag zou ik graag willen
weten hoe het staat met de uitvoering van onze langjarige
wens om de financiering uit onvrije buitenlanden aan anbi's
openbaar te maken. Wij zouden daar wel een keer een
update van willen hebben. We zijn daar nu een jaar of zes
mee bezig. In dit tempo komen we er niet. Dus wanneer
krijgen we concrete voorstellen en een concreet wetsvoorstel dat je het moet publiceren als je uit onvrije landen wat
krijgt, ook als dat indirect gebeurt? Want ook hierbij zijn er
allerlei indirecte routes om het vanuit onvrije landen naar
bijvoorbeeld Duitsland over te maken en dan — hop! —
naar Nederland. Ook dat moet ertussenuit.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Tot slot, voorzitter. U heeft gezien dat ik een amendement
heb ingediend. Op dit moment betalen ijsbanen, blokhutten
van de scouting en dorpshuizen het hoge ozb-tarief. Dat
tarief is twee tot drie keer zo hoog als het tarief voor een
woning. Dat betekent dat men voor deze voorzieningen,
die vaak door vrijwilligers gebouwd zijn, duizenden euro's
belasting per jaar betaalt, en twee tot drie keer zoveel als
voor een huis van een vergelijkbare waarde. Wij vinden dat
gemeentes de keuze moeten hebben om ze het gewone
tarief voor woningen te laten betalen. Dat is niet een volledige vrijstelling, zeg ik erbij, want ook deze verenigingen
maken gebruik van de lokale voorzieningen van de
gemeente. Er zijn al gemeentes die dit vinden. Het enige
wat die kunnen doen, is een ingewikkelde teruggaafregeling
regelen. Die maken we hierbij overbodig. Wij zorgen er
gewoon voor dat gemeentes die keus kunnen maken. Per
amendement stel ik voor dat gemeentes dus ook het lage
tarief voor woningen mogen rekenen voor deze categorieën.
En als toelichting zeg ik erbij dat gemeentes dit bijvoorbeeld
kunnen beperken tot verenigingen zonder winstoogmerk,
oftewel: ze kunnen de betaaldvoetbalorganisaties uitzonderen als ze dat willen.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ja, dat zou eigenlijk al de eerste vraag zijn in de richting
van de heer Omtzigt. Dit amendement is vrij breed geformuleerd. Ik moet eerlijk zeggen dat ik het een heel sympathiek amendement vind. Want als we het hebben over de
lokale sportvereniging of over de hockeyclub ...
De heer Omtzigt (CDA):
Ja, de hockeyclub was ik voor de VVD vergeten te noemen.
Sorry! Dat was me ontschoten.
Mevrouw Lodders (VVD):
... of welke andere sportvereniging of vereniging dan ook
... Het amendement klinkt dus heel ...
De heer Omtzigt (CDA):
Sympathiek?
Mevrouw Lodders (VVD):
Sympathiek! Dat zei ik. Maar vervolgens zie ik daar eigenlijk
een breed scala aan allerlei andere maatschappelijke voorzieningen. En nu is mijn vraag aan de heer Omtzigt de volgende. Even kijken, hoor. Andere sociaal belang behartigende instellingen, bijvoorbeeld een motorclub met een
eigen clubhuis, zouden volgens de toelichting van het
amendement ook onder dit amendement vallen. Hoe kijkt
de heer Omtzigt daartegen aan?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik heb nog geen motorclub gezien die erkend is als anbi of
sbbi. Ik heb wel motorclubs gezien die erkend zijn niet als
terroristische organisaties, maar wel als behoorlijk foute
clubs, die daardoor ontbonden zijn, ook in mijn eigen
gemeente. Ik acht die kans dus niet erg groot, maar ik ben
erg benieuwd of de staatssecretaris vindt dat er groepen
onder zouden kunnen vallen die er niet onder zouden
moeten vallen. Ik zie het niet op dit moment, maar anders

13 november 2018
TK 22

22-31-22

ben ik bereid om het amendement aan te passen, want het
is echt bedoeld voor sportverenigingen. Ik was de speeltuinverenigingen nog vergeten, zo u wilt, en die categorie.

moeten. Dat is een keuze die een gemeente lokaal kan
maken. Dat kan ze hierbij doen, maar dat kan ze ook in dat
andere voorbeeld doen.

Mevrouw Lodders (VVD):
In het amendement staan sociaal belang behartigende
instellingen of algemeen nut beogende instellingen, zo lees
ik. Daarmee is het breder dan alleen de anbi-instellingen.

Mevrouw Lodders (VVD):
Daar zit volgens mij wel een verschil in benadering, want
bij de zonnepanelen betreft het een toegevoegde waarde
en hier betreft het de gehele waarde. Dan hebben we het
echt over andere bedragen. Ik zou de heer Omtzigt dus toch
willen vragen om nog eens goed naar zijn amendement te
kijken en ervoor te zorgen dat met name die hele grote
sportclubs erbuiten gelaten worden, want anders komt er
wel een hele grote rekening bij het bedrijfsleven terecht.

Dan mijn tweede vraag. De heer Omtzigt maakte zelf een
punt over de hele grote sportclubs. Daar zou een gemeente
zelf een uitzondering voor kunnen maken, maar is de heer
Omtzigt met mij van mening dat op het moment dat
gemeenten gebruikmaken van deze vrijstelling, de rekening
door de ondernemers betaald gaat worden? Wat vindt hij
daarvan?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik zal de vragen even een voor een langs lopen. Ik moest
de sbbi's erbij zetten omdat sportverenigingen geen anbi's
zijn. Sportverenigingen zijn geen goed doel; anders zouden
we de contributie van sportverenigingen kunnen aftrekken.
Het zijn sociaal belang behartigende instellingen. Hetzelfde
geldt voor speeltuinverenigingen. Die vallen dus alleen
onder die categorie en die zijn geen goed doel. Ik bepleit
ook niet dat ze dat worden vanwege de aftrekbaarheid van
de contributie. Het is een lokale keuze hoe je dat doet. Het
mag en het mag niet, maar als mevrouw Lodders dit een
probleem vindt, wijs ik haar graag op haar eigen voorstel.
Zij zegt: u dient de meerkosten van zonnepanelen in mindering te brengen. Ook dan verlaag je de totale grondslag
waarover je de ozb heft. Als je dat doorvoert, moet je ook
eerlijk zijn en erkennen dat de mensen zonder zonnepanelen
dat effectief zullen betalen. Ook hier is het een lokale keuze
hoe je de lokale lasten verdeelt tussen burgers, bedrijven
en verenigingen en stichtingen. Wij vinden dat dit soort
verenigingen in belastingtermen eigenlijk gelijkgesteld
moeten kunnen worden met gewone burgers en niet met
bedrijven.
Mevrouw Lodders (VVD):
Mijn laatste punt was nog niet beantwoord, dus daar wacht
ik nog even op.
De heer Omtzigt (CDA):
Sorry, dat ben ik even vergeten. Wilt u deze interruptie dan
niet meetellen, voorzitter? Want anders loopt ze zo door
die tien interrupties heen.
Mevrouw Lodders (VVD):
Het feit dat de rekening eigenlijk neergelegd wordt bij de
bedrijven.
De heer Omtzigt (CDA):
De rekening kan neergelegd worden bij burgers of bedrijven, maar ik zei dat precies hetzelfde geldt voor het voorstel
dat de VVD gedaan heeft ten aanzien van de meerwaarde
door zonnepanelen en warmtepompen, die dingen die uw
PVV-collega zo leuk vond. Als die onder de grondslag uitgehaald worden, zal het totale tarief voor de rest ook omhoog

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

De heer Omtzigt (CDA):
Ik weet niet over welke hele grote sportclubs mevrouw
Lodders het heeft. Ik ben niet alleen voor de kleine voetbalverenigingen, maar ook voor de iets grotere voetbalverenigingen. Het was niet de bedoeling om de Amsterdam ArenA
hieronder te laten vallen. Maar ik moet zeggen dat er in de
afgelopen jaren geen gebrek aan subsidie van gemeenten
geweest is voor betaaldvoetbalorganisaties. Ik woon in
Enschede en daar kan ik u wel verhalen over vertellen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Een klein moment van rouw rond FC Twente gun ik de heer
Omtzigt. Ik voel met hem mee.
Mijn vraag gaat over belastingontwijking. Ik beschouw
collega Omtzigt daarin als iemand met wie wij vaak samen
kunnen optrekken. Ik ben ook blij dat we samen een
amendement hebben kunnen indienen, overigens met nog
een aantal andere collega's. Hij heeft een aantal keren
gezegd: ik zou eigenlijk wel wat strenger willen zijn; we
worden wat beperkt, bijvoorbeeld door het 9%-winstbelastingtarief in Hongarije, dat eigenlijk een soort bovengrens
is. We kunnen verder niks doen met landen die daar net
een paar procent boven zitten, waar we misschien ook wel
vraagtekens bij zetten. Is het moment dan misschien gekomen om dat minimumwinstbelastingtarief in Europa af te
spreken, gegeven de zorg die ik deel met de heer Omtzigt?
D66 is daar allang voor; het CDA is tegen. Is het moment
misschien toch niet aangebroken dat we een minimumtarief
voor de winstbelasting moeten gaan afspreken?
De heer Omtzigt (CDA):
Nee, wij hechten zeer aan de belastingautonomie, want
voordat we het weten harmoniseren we alle belastingen
en hebben wij hier geen Belastingplan, maar alleen implementatiewetgeving. Ik snap het probleem hier, maar wij
zijn nog geen voorstander van een minimumtarief. Als je
dat zou doen, zou je het overigens ook nog effectief moeten
maken en niet alleen aan de nominale kant.
De heer Van Weyenberg (D66):
Er wordt in Europa al heel lang gesproken over grondslagharmonisatie ...
De heer Omtzigt (CDA):
Zeker.

13 november 2018
TK 22

22-31-23

De heer Van Weyenberg (D66):
... iets waar we elkaar volgens mij in bepaalde mate wel op
vinden. Ik begrijp heel goed dat Nederland een grote mate
van autonomie wil houden ten aanzien van hoe wij het
belastingstelsel inrichten. Dat begrijp ik heel goed, maar ik
heb het echt over een soort ondergrens om te voorkomen
dat als we nog vier jaar verder zijn, die drempel misschien
niet 9% is maar 4% omdat ze in Ierland of Malta weer wat
hebben bedacht. Los van het feit dat ik heel goed begrijp
dat het CDA er anders in zit dan D66, gaat het mij gewoon
om een drempel, om toch ergens een slot op die deur te
zetten. Zou dat moment toch niet naderen?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik denk dat die 90% niet omlaag hoeft te gaan op het
moment dat een ander land zou besluiten om daaronder
te duiken, maar ik wil daar wel graag een reactie van de
staatssecretaris op hebben.
De voorzitter:
Daarmee bent u aan het einde gekomen van uw betoog?
De heer Omtzigt (CDA):
Ja, voorzitter.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Ik schors voor de dinerpauze tot 19.50 uur.
De vergadering wordt van 19.08 uur tot 19.50 uur geschorst.
De voorzitter:
Wij gaan door met het pakket Belastingplan 2019 en ik zou
graag het woord willen geven aan mevrouw Leijten van de
SP.

Mevrouw Leijten (SP):
Terwijl wij hier het debat aanvingen over een belastingpakket waarbij er met miljarden gegooid wordt naar het
bedrijfsleven, ging het Slotervaartziekenhuis definitief failliet: 100.000 patiënten in de kou, ontzettend veel hardwerkende Nederlanders, medewerkers, in de kou. En daar
kunnen we niks voor doen. Maar o o, het vestigingsklimaat.
We zien iets geks in Nederland. Er zijn meer armen en meer
rijken. We komen uit een crisis en vorig jaar zou iedereen
erop vooruitgaan. En toch zien we dat er 27.000 mensen
bij zijn gekomen die in armoede leven. Dat zijn er inmiddels
600.000. Dat zijn gezinnen, daar wonen kinderen. Dat daalt
niet, dat stijgt.
En wat nog meer stijgt, dat is de rijkdom en het aantal rijken
in Nederland. Het zijn berekeningen van Quote, want het
Centraal Planbureau berekent altijd van alles voor de laagste
inkomens en hoe ze er zogenaamd op vooruitgaan, terwijl
de hoogste inkomens niet meer in die berekeningen zitten.
Na 500 keer het wettelijk minimumloon volgen we het niet
meer. Dat is lekker makkelijk, maar volgens Quote zijn de
500 rijkste mensen vorig jaar 11,6% rijker geworden. En er
kwamen ook nog 4.000 miljonairs bij.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Hè, 27.000 meer huishoudens in armoede, maar een stijging
van 11,6% bij de 500 rijksten in ons land. Hier gaat toch iets
mis, zou je denken.
De ontwikkeling van de lonen in Nederland is sinds 2002
gedaald. In de crisis schoot die naar beneden, maar in
omringende landen ging dat niet zo hard. In Duitsland,
Frankrijk, Finland, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk,
Canada, de Verenigde Staten steeg het beschikbare inkomen. Hoe kan dat? We moesten toch allemaal de broekriem
aanhalen? Waar blijft dan die compensatie?
We zien jongeren op een wachtlijst met een lichte depressie
of met een gedragsstoornis, wat overigens heel vervelend
kan zijn en wat ik niet wil bagatelliseren, en met suïcideneigingen. Ze staan maanden tot aan een jaar op een wachtlijst. De situatie van kinderen verslechtert als ze niet de zorg
krijgen die ze nodig hebben. Vorige week was hier een
manifestatie op het Spui en daar sprak een SP-collega een
jeugdbeschermer. Ik herkende het verhaal. De jeugdbeschermer zei: ik moet voor iemand in een gesloten setting — dan
zit je dus achter de deur — verlenging aanvragen. Niet
omdat dat nodig is voor de veiligheid, niet omdat dat nodig
is voor de behandeling, maar omdat er geen behandelplek
is. Wij sluiten kinderen met een rechterlijke machtiging op
omdat er geen behandelplek is. Het vestigingsklimaat, daar
gaat het vandaag over.
We kijken naar de televisie, we kijken allemaal naar
Nieuwsuur, zelfs de PVV; daar ben ik van overtuigd. Er is
crisis in de rechtsstaat. Gisteravond zagen we de hoogste
politiebaas op televisie erkennen dat het vanwege tekorten
iedere dag kiezen is. Hij noemde het kiezen tussen een
ernstige verkrachtingszaak en het opsporen van georganiseerde misdaad. Onze politie moet kiezen tussen twee zaken
die opgelost moeten worden. Maar het vestigingsklimaat!
Voor wie eigenlijk, voor wie?
Vorige week in het nieuws: 700.000 mensen wonen in steeds
slechtere wijken, precies die wijken waar de VVD een dubbele strafmaat wil gaan invoeren, precies de wijken waar
de VVD statushouders wil huisvesten, want die grond mag
niet te duur zijn, maar ook psychiatrische patiënten die van
diezelfde VVD niet meer in een instelling mogen verblijven.
In die slechtere woonsituatie van 700.000 mensen wordt
door dit kabinet probleem op probleem op probleem
gestapeld. Er worden geen problemen opgelost. Er worden
problemen vergroot, verergerd. En tegelijkertijd hebben
wij een debat over 4 miljard per jaar, ieder jaar opnieuw,
naar het bedrijfsleven.
Politiek is keuzes maken, absoluut keuzes maken. Maar dit
was nog maar een opsomming van het nieuws van de
afgelopen week. Ik heb het nog niet eens over klassen met
40 kinderen erin of meer. Ik heb het niet eens over die
scholen die voor een paar dagen dichtgaan, omdat er een
tekort is aan leraren. Maar o wee, o wee als je dan zegt dat
de publieke sector in de fik staat. Ziekenhuis failliet. Hoogste
politiebaas die zegt dat de politie moet kiezen tussen verkrachting en het opsporen van de georganiseerde misdaad.
Wijken die verslechteren, maar we gooien er wel alle problemen naartoe die ze niet in Wassenaar willen hebben.
Politiek is kiezen. En dat doet dit kabinet: multinationals
boven mensen en rijk boven arm. En ook voor mooie
praatjes, mooie riedeltjes, want: met de koopkrachtcijfers
zat het toch goed? Ook vorig jaar zat het met de koopkracht-

13 november 2018
TK 22

22-31-24

cijfers goed. Vandaar dat we 27.000 extra gezinnen in
armoede erbij kregen. Vandaar dat de 50 rijkste mensen in
de Quote er 11,6% bij krijgen. En nou heb ik hier vaak
gezegd dat procenten iets anders is dan centen. Want 1,5%
koopkracht van een beetje is ook maar een beetje erbij.
Maar 11,6% koopkracht van miljoenen of miljarden is héél
véél erbij. Zullen we met elkaar afspreken dat we voortaan
de koopkrachtmaat van de Quote aanhouden voor de armste inwoners van dit land? Zou dat niet een goed idee zijn?
Ik hoor graag van de staatssecretaris wat hij daarvan vindt.
Het dividenddebacle. We kunnen er niet omheen. We hebben er veel over gesproken. Veel mensen zijn het zat. Veel
mensen hadden vorig jaar nog geen flauw idee wat dividendbelasting was. En toch staat het voor iets groters. We
moeten toch ook nog een beetje geven aan de bedrijven?
Een beetje, in dit geval, 1,9 miljard. We luisteren niet naar
de politie. Die krijgen een beetje erbij, maar het gat dat
geslagen is door Rutte II wordt helemaal niet ingelopen,
laat staan dat er extra geld bij komt voor de politie. We
doen helemaal niets aan de gevolgen van de overheveling
van de jeugdzorg naar de gemeenten. We zien allemaal dat
dat misloopt. Er wordt geschat dat daar 750 miljoen nodig
is. Nee, dat laten we lekker op lokaal niveau en dat is dan
de schuld van de gemeenteraad.
Ah, maar we moeten nog wat. O, we doen 1,9 miljard voor
Shell en Unilever. Maar toen Unilever zei "ik wil dat
cadeautje helemaal niet", toen was er maar een week nodig
om dat cadeautje uit te pakken, opnieuw in te pakken en
opnieuw, in ander cadeaupapier, aan hetzelfde bedrijfsleven
te geven. Waar zijn die docenten? Waar zijn de leerlingen?
Waar zijn de bewoners van die wijken, waarin ook gehuurd
wordt vooral, die 700.000? O, die krijgen extra belastingen,
want ja, vestigingsklimaat.
Voorzitter. In het jaar 2000 maakten de bedrijven 100 miljard
winst. Dat is vorig jaar gestegen naar 218 miljard. Dat is
dus meer dan een verdubbeling. In die periode is de
belasting over winsten gedaald. Nu krijgen ze er weer een
belastingverlaging bij. Jaar in, jaar uit. Minder geld dat
binnenkomt om de problemen op te lossen in de jeugdzorg,
de politiecapaciteit. On-ge-loof-lijk. En de hele tijd wordt er
gezegd dat het gaat om het vestigingsklimaat. Maar een
fijn land om je te vestigen, geldt toch voor iedereen? Ook
een fijn land om te blijven en te mogen zijn, geldt toch voor
iedereen? De huurders kunnen niet hun tas pakken en de
belasting ontwijken, maar ze worden wel gestraft voor de
belastingontwijkende grote bedrijven. De zieke kan niet
even zeggen: o, ik ga even niet naar het ziekenhuis. Maar
hij krijgt wel hogere eigen betalingen. Het is altijd hetzelfde:
zij die kunnen vluchten, zij die kunnen ontwijken, krijgen
de voordelen, en zij die dat niet kunnen, krijgen belastingverhoging. Want de rekening wordt niet eerlijk verdeeld.
Als je iets wil doen voor de laagste inkomens, dan moet je
de laagste belastingschijf verlagen. Maar dit kabinet verhoogt de laagste belastingschijf. Daar gooit het dan wat
tegemoetkomingen tegenaan om te verdoezelen dat dat
eigenlijk heel nadelig uitvalt, maar die tegemoetkomingen
moeten ieder jaar opnieuw bij het besluit van een nieuwe
begroting uitonderhandeld worden. Ieder jaar zijn ze een
gunst. De laagste inkomens gunnen we een beetje koopkracht. Zo niet de hoogste inkomens. Die krijgen belastingverlaging. Daarvan gaat de schijf naar beneden. Zij krijgen
dus niet ieder jaar een zwaar bevochten of zwaar gegunde
gunst. Nee, zij krijgen een recht: een recht op minder
belasting betalen. Dat is toch de omgekeerde wereld?

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Dan de btw. De btw op gewone boodschappen wordt verhoogd: op groente, fruit, het treinkaartje, water, de sportclub, op allerlei dingen die we nodig hebben, die we
belangrijk vinden. Dat kan wel met 50% omhoog: van 6%
naar 9%. Maar wat doet dat nou precies met mensen die
niet zo veel ruimte hebben in hun portemonnee, vraag ik
al twee, drie, vier keer aan de staatssecretaris. "Ja, nee, de
btw-inkomsten zijn onderzocht. Die slaan zo'n beetje hetzelfde neer over alle inkomens. Dat betekent dat ze allemaal
ongeveer evenveel inleggen op de btw." Maar ik vroeg naar
onvermijdbare kosten. "Ja, dat kan ik niet uitrekenen," zegt
de staatssecretaris. "We kunnen perfect uitrekenen dat
iedereen erop vooruitgaat volgend jaar, maar ik ga niet
uitrekenen wat vermijdbaar en niet vermijdbaar is."
En over de discussie of één keer per jaar of één keer per
week uit eten vermijdbaar is, kunnen we wel iets zeggen,
maar kan jij straks nog je kinderen voeden, een ontbijt
geven of brood mee naar school geven? Ga het eens aan
de gezinnen vragen die dat nu niet kunnen. Er zijn gezinnen
die nu geen geld hebben voor drie maaltijden per dag of
iedere dag een warme maaltijd, of om hun kind mee te laten
gaan op schoolreis, of voor de vrijwillige ouderbijdrage, of
een nieuwe fiets, als die weer eens gejat is. Een nieuwe
tweedehandsfiets; oké, daar kunnen we het ook best mee
doen. Kan de staatssecretaris uitleggen hoe hij die mensen
gaat verkopen dat de uitgaven aan hun boodschappen
omhooggaan? De belasting op consumptie is beter dan de
belasting op je inkomen, wordt er dan gezegd, want mensen
moeten maar een beetje minder consumeren.
Voorzitter. Onze partij heeft altijd gezegd dat we ons schamen voor de voedselbanken, maar die worden steeds
noodzakelijker. We hebben een noodzakelijk jeugdsportfonds. We hebben een noodzakelijk jeugdcultuurfonds. Al
die zaken die samenhangen met bittere armoede zijn niet
opgelost. Die zijn verdiept in de crisis en na de crisis niet
opgelost. Nu krijgen deze mensen én een btw-verhoging
voor hun kiezen én geen belastingverlaging. En de staatssecretaris wil niet uitrekenen hoe dit uitvalt voor de noodzakelijke boodschappen. Ik vind dat echt niet kunnen. Hij
kan wel tot achter de komma uitrekenen wat er nodig is om
bedrijven hiernaartoe te halen, maar hij heeft niet eens de
garantie dat ze de belastingverlaging die hij ze geeft, weer
investeren in werkgelegenheid of in onderzoek. De meeste
winsten zijn de afgelopen jaren gewoon "hup" de financiële
wereld ingezoefd. Daar worden beleggingen mee gedaan
die niet zo goed zijn voor onze planeet. Geen garanties,
nee, maar "o, de effecten van de btw-verhoging hoeven we
niet uit te zoeken."
Een wetenschapper heeft onderzoek gedaan naar wat het
betekent als je de belasting op loon, waarvan je vooraf weet
wat je kwijt bent, verschuift naar indirecte belastingen. Dat
gebeurt dan via de btw op je boodschappen, zorgpremie
of energie, die je dus moet betalen uit je nettosalaris. Die
wetenschapper heeft gezegd: dat werkt inkomensverschillenvergrotend en leidt ook tot hogere sociaal-economische
gezondheidsverschillen. Ik begrijp dat wel. Gezond leven,
gezond eten, een sportabonnement, het kost allemaal geld.
En wat doen we? In plaats van dat we allemaal, maar zeker
mensen met minder salaris en met een theoretischere
opleiding, waar het salaris ook altijd weer mee samenhangt,
zien dat de kloof groeit, gaan we de belasting op de gewone
boodschappen verhogen. Dat is spelen met vuur.

13 november 2018
TK 22

22-31-25

Wij zullen niet ter compensatie van de hogere energiebelasting, de belastingvrije voet voor de energierekening van
400 miljoen, ook slecht voor lage inkomens, deze maatregel
steunen. De gang van directe belastingen naar indirecte
belastingen is een ideologisch-politieke keuze die inkomensverschillen vergroot en de sociaal-economische gezondheidsverschillen vergroot. We hebben al een regering die
niet omziet naar de 700.000 mensen in wijken die steeds
slechter worden, maar daar juist de problemen wil dumpen.
We hebben niet een regering die omziet naar de noden van
de jongeren en van de gemeenten als het gaat om de
jeugdhulp. Maar ja, je kan er wel voor kiezen.
Voorzitter. In de marge van de grote keuzes zitten er ook
een aantal maatregelen in de acht belastingwetten die we
vandaag bespreken die negatief uitvallen. Ik heb het er ook
al vorige week maandag over gehad, toen we zijn begonnen
met deze behandeling. Dan vraag je om oplossingen. Wij
krijgen in september de belastingmaatregelen. Die moeten
we nu, twee maanden later, allemaal schriftelijk en woordelijk besproken hebben. We moeten onze gedachten erover
hebben laten gaan. Dat geldt niet alleen voor ons, maar
ook voor allerlei maatschappelijke organisaties. Dat geldt
voor iedereen. Pas op een gegeven ogenblik ga je zien hoe
dat uitvalt, want belastingmaatregelen draaien tegen
mekaar in of met mekaar door.
Zo is er de vrijstelling op het hoge btw-tarief voor commerciële sportaanbieders. Wat is daar nou het probleem van?
Heel veel gemeenten hebben hun sportlocaties uitbesteed
aan bedrijven die dat voor hen verhuren, die de kaartjes
int. Het gaat dan om zwembaden, om ijsbanen — de heer
Omtzigt wees daarop; de ijsbanen natuurlijk ook — maar
ook gewoon om de sporthal in de buurt. Dat zijn soms
publiekrechtelijke organisaties zonder winstoogmerk en
soms ook semicommerciële organisaties met winstoogmerk.
Organisaties die een winstoogmerk hebben moeten het
hoge belastingtarief gaan betalen. Ik vind dat logisch. Maar
we kondigen die maatregel aan in september. Als ze dan
gaan zitten rekenen bij de gemeenten, komen ze erachter
dat het bijvoorbeeld de gemeente Arnhem zeven ton gaat
kosten voor volgend jaar. Hoe wordt dat terugverdiend?
Met een duurder kaartje voor het zwemmen, met een
hogere rekening voor de sportclub. Dan vind ik het toch
wel gek dat dit zo snel gaat.
Vorig jaar hadden we een probleem met de btw op zeeschepen. Dat vonden we ook niet zo'n groot probleem, maar
het werkte heel negatief uit voor de Waddenveren. Wij
wilden niet dat het kaartje voor mensen die van de veren
afhankelijk waren, zeker voor de dagelijkse overtocht van
de Wadden, daaronder ging vallen. Toen hebben we als
Kamer gezegd: we zonderen het een jaar uit en geven de
staatssecretaris de opdracht om eruit te komen. Die oplossing is niet zo geworden als we gehoopt hadden als Kamer,
maar we hebben ze wel de tijd gegeven. Ik stel voor dat we
dat met de sportvrijstelling ook doen. Het principe omarmen
we, maar we zetten gemeenten, die nu hun eigen begrotingen aan het goedkeuren zijn of die al afgesloten hebben,
niet voor voldongen feiten. Geef de sector ook de mogelijkheid om te kiezen voor een andere structuur waardoor ze
niet onder de winstbeogendheid vallen. Geef ze dus een
jaar extra. Ik vraag de staatssecretaris om daarin mee te
gaan. We omarmen het principe, maar we geven ze een
jaar extra de tijd. Dat kon ook voor de btw op zeeschepen,
die negatief uitviel voor de Waddenveren. Nou, dit gaat om
heel veel meer mensen, om heel veel meer mensen die

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

sporten. We willen ook dat die mensen sporten, omdat
sporten uiteindelijk niet iets kost maar iets oplevert voor
onze samenleving. Daar zijn geen doorrekenmodellen van
— helaas, helaas. Wat zou het toch goed zijn als die er wel
waren.
Het volgende dat negatief uitpakt is de bpm op het taxivervoer, de motorrijtuigenteruggave. We laten die vervallen
voor taxi's die kinderen met een leerachterstand vervoeren,
mensen die een beperking hebben of ouderen die iemand
willen bezoeken. Zij zijn afhankelijk van dat vervoer. Nou
zeggen we dat we willen vergroenen. Dat willen we ook
allemaal. Daar staan we hartstikke achter. Maar nu gaan
we één klein onderdeel uitzonderen van die teruggaaf. Dat
kan niet anders dan de rekening doorschuiven naar de
gebruiker, die afhankelijk is. We weten dat je als je ziek of
afhankelijk bent, niet tot de rijkste groep van onze samenleving behoort, vaak geen buffer hebt en vaak ook steeds
minder netwerk hebt dat je kan helpen en kan inspringen.
En dan gaan we dat nu doen.
Ik heb de staatssecretaris gevraagd of we dit niet kunnen
opnemen in de Autobrief 3. Daarin zitten ook nog maatregelen voor de hele branche, van bestelbusjes tot taxi's. Het
zou wel zo eerlijk zijn als ze daaronder zouden vallen. Ik zou
dat goed vinden. Ik heb vandaag ook een motie gezien van
D66, die aangenomen is. Daarin stond dat er een plan moet
komen met de taxisector om te vergroenen. Als je dat vindt,
dan ga je niet nu al zeggen: voor één deel van het taxivervoer halen we in ieder geval de compensatie eruit. Ik ben
dus eigenlijk best goed gestemd dat we dat voor elkaar
krijgen, want vorige week ging het er bij heel veel partijen
over dat ze zich hier zorgen over maakten.
Voorzitter. We bespreken vandaag ook belastingontwijking.
Want ja, als je het over belastingen in Nederland hebt, dan
weet je dat het gaat over het belastingparadijs voor multinationals, voor rijken en vooral voor hen die het dure advies
van de Zuidas kunnen betalen. Die adviseert hun over hoe
ze hun vermogen of hun bedrijfsstructuur zo kunnen ordenen dat ze maximaal profiteren van alle mogelijke landen
en hun belastingtarieven en zo weinig mogelijk winstbelasting betalen. Er zijn partijen in deze Kamer die dat een groot
goed vinden. Mijn partij vindt dat eigenlijk een groot
schandaal. De fiscale belastingschijf van Nederland is niet
iets wat we zelf oplossen, maar iets wat we oplossen door
druk vanuit het buitenland en door regels die internationaal
en vanuit Europa worden gemaakt. En dan worden die
regels gemaakt, en dan voldoen we toch weer niet aan wat
de wensen van de Kamer waren. Als je jarenlang tot op het
randje gebruik hebt gemaakt van allerlei landen en hun
belastingtarieven, dan is het toch eigenlijk raar dat dat een
reden is om vervolgens belastingverlaging te krijgen. En
dat is wel het geval.
Wij hebben op de Zuidas een hele industrie voor de structuren die voor belastingontwijking gebruikt worden. Ik zou
het overigens een heel goed idee vinden als die kantoorruimte leeg zou komen te staan en we die vervolgens zouden kunnen ombouwen naar woonruimte. Dat zou in
Amsterdam heel goed zijn: meer woonruimte en minder
fiscale schijf. Maar van al die manieren om belasting te
ontwijken heeft de staatssecretaris er één onderzocht,
namelijk het doorsluizen van rente en royalty's naar andere
belastingparadijzen, waarbij ze een statutair tarief — ik
probeer dit soort termen te vermijden — op de gevel van
het land hebben staan. Er staat op: zoveel betaal je hier, en

13 november 2018
TK 22

22-31-26

je hebt allerlei mogelijkheden om daaronder te schieten.
Maar zelfs dat wat ze op de gevel hebben gespijkerd zit
voor ons toch echt ver beneden de grens: 7%. De nulmeting
die is gedaan van dat doorsluizen komt uit op 22 miljard.
Dat is toch een groot bedrag. Dat is dus belasting die ergens
op de wereld niet betaald wordt.
Je zal maar adviseur zijn van die constructies. Hoe zou je
dan 's ochtends je tanden staan te poetsen? Zou je dan in
de kroeg staan op te scheppen en zeggen: "Ik heb de wereld
toch weer even getild, joh! Ze kunnen weer ergens niet naar
school. We weten zeker dat er weer ergens niet geïnvesteerd
kan worden in publieke diensten. Ja, misschien zit er op de
televisie een politiechef te zeuren dat hij moet kiezen tussen
een verkrachtingszaak of de georganiseerde criminaliteit,
maar ik heb mijn werk gedaan"? Zou de meerderheid van
de partijen hier zo trots zijn dat we dit allemaal fiscaaltechnisch mogelijk maken, vaak geadviseerd door dezelfde lui
die ook die constructies maken? En dat vindt niet alleen
hier plaats, maar ook in de EU. Dan wordt er eindelijk eens
regelgeving gemaakt om belastingontwijking te voorkomen.
En wie huren ze in om die regelgeving voor te bereiden?
Precies, die accountantskantoren die bij al die multinationals
aan tafel zitten om die belasting te ontwijken! En dan vraag
je aan de staatssecretaris: dat vind je toch eigenlijk ook niet
gewenst? "O, nee, hoor. Geen probleem. Dat doen we in
Nederland ook." De mensen die die structuren schrijven,
die gebruikmaken van al die wetten, maken ook de wetten.
Zo ziek zit het in elkaar.
Maar nou komen we eindelijk met een nulmeting: 22 miljard. De heer Omtzigt zei: dat is wel een bedrag waar ik van
schrik. Zou het dan niet goed zijn, zo vraag ik de staatssecretaris, als we ook een nulmeting doen op die andere,
grootschalige en zeer agressieve vorm van belastingontwijking via ons land die wij faciliteren? Wat vindt er nu plaats?
Wat is het gevolg van internationale afspraken, Europese
afspraken of van gewoon het eigen inzicht dat we dit niet
meer moeten doen? Want we krijgen nogal wat.
Voorzitter, het spijt me dat ik even terminologie moet
gebruiken: de hybride mismatch wordt bij ATAD 2 — die
komt er binnenkort aan, ja, ja — als het goed is opgeheven.
We weten dat geneesmiddelen duur zijn, maar dit maakt
mogelijk dat farmaceut Pfizer via deze regeling een miljard
per jaar minder belasting betaalt. Het zou toch mooi zijn
als we dat eventjes ook rekenen. Dit gaat alleen nog maar
over Pfizer, maar we willen natuurlijk wel meer weten. En
we weten ook dat winsten vanwege het aftrekken van
informeel kapitaal onbelast blijven. Dat is weer zo'n term,
maar we weten dat een levensmiddelenbedrijf uit het Verenigd Koninkrijk, RB, daarmee jaarlijks 750 miljoen via ons
land weet te vermijden aan belasting. Nou, ik geef twee
voorbeelden, van twee structuren, en heb dan al bijna 2
miljard. Dat is 10% van die nulmeting. Het lijkt mij dat, als
we een nulmeting maken op al die agressieve belastingvormen binnen Nederland, we kunnen zien ten eerste wat voor
gewelddadig belastingklimaat we hebben, waar iedereen
trots op mag zijn of schande over mag spreken, en ten
tweede wat ons beleid in de toekomst doet. Ik zei het al: je
snijdt één pas af en al die wonderlijke juristen en fiscalisten
op de Zuidas gaan meteen speuren naar andere geitenpaadjes om zo min mogelijk belasting te betalen. Want blijkbaar
is dat iets om trots op te zijn.

king. Een deel van dat bedrijf, Inter IKEA Systems B.V.,
wordt onderzocht door de Europese Commissie. En juist
daar zie je dat ze de ene route die ze gebruikten, hebben
omgekat naar de volgende route om dezelfde belasting te
blijven ontwijken. Dus laten we niet naïef zijn.
Ik vraag de staatssecretaris hier: maak die nulmeting ook
op die andere constructies. Dan kunnen we echt kijken of
dat wat deze staatssecretaris en deze coalitie in de mond
nemen — "wij zijn nu echt belastingparadijs-af" — ook klopt.
Ik wil graag helpen om belastingparadijs-af te worden.
En dan gaan we naar die antibelastingontwijkingsrichtlijn
van vandaag. Als er dan eens iets internationaal wordt
geregeld — wij worden daardoor opgejaagd — dan neemt
Nederland toch een sluiproute om zo min mogelijk te
implementeren. Het ging net al over model A en model B.
Het spijt me echt, voorzitter, maar ik laat hier even een
kaartje zien — het is van veraf niet goed te zien, maar
iedereen heeft het ook gekregen — waarop heel duidelijk
is te zien welke landen model A en welke landen model B
hebben gekozen. Model A is gewoon een strengere variant,
de duidelijke variant. Het Nederlandse parlement heeft zich
daarvoor uitgesproken. In zijn belastingbrief van februari
heeft de staatssecretaris ook gezegd dat hij daarvoor zal
kiezen. Of we kunnen de staatssecretaris volgen met zijn
vage vorm, waarvan wetenschappers zeggen: we weten
eigenlijk niet wat het is, maar in ieder geval is het niet model
A. Of we nemen het amendement van mij op de wet aan
en doen het gewoon zoals Duitsland, Frankrijk, Polen,
Zweden, Finland, Spanje, Portugal, Italië enzovoorts het
doen.
En dan het percentage. Het Nederlandse percentage gaat
naar 7. Ik heb een amendement medeondertekend waardoor
het naar 10 gaat. Wat mij betreft gaan we nog meer
omhoog. De percentages zijn namelijk ook op een rij gezet
en zelfs met 10% zitten er maar twee landen onder ons:
Hongarije en Roemenië. En dan bungelen we nog steeds
onderaan. Hoe makkelijker je het maakt om belasting te
ontwijken, hoe meer Nederland ervoor gebruikt zal worden.
Deze staatssecretaris wilde toch juist dat Nederland er
minder voor gebruikt ging worden? Willen we nou echt in
dat rijtje staan van Hongarije, Roemenië en Nederland en
pas daarna de geciviliseerde wereld?

En waarom vraag ik dit? We hebben nog een voorbeeld
van een bedrijf dat ons land gebruikt voor belastingontwij-

Voorzitter, de intragroep. Ik heb vorige week geprobeerd
om dit uit te discussiëren, in het technische gedeelte. Toen
kreeg ik helaas geen antwoorden en moest ik in de laatste
vijf minuten mijn laatste vraag stellen. Ik heb nog wel
schriftelijk antwoord gekregen, waarvoor dank. Daarin zegt
de staatssecretaris over de CFC-maatregel dat er, als je
zeggenschap hebt over een dochteronderneming in de
structuur bedacht op de Zuidas, en je daarvan wilt zeggen
dat het derde land wordt uitgesloten, gekeken moet worden
naar de vrijheid van verkeer — de heer Omtzigt had het
daar ook over — maar niet naar de vrijheid van vestiging.
Klopt dat wel? Wij horen geluiden dat er ook wel degelijk
gekeken kan worden naar de vrijheid van vestiging en dat
daar zelfs al jurisprudentie over is, omdat dat in Duitsland
allang het geval is. Het mag dus wel degelijk niet meer om
dochterondernemingen in een bedrijfsstructuur waarover
zeggenschap is, eventjes in een belastingparadijs te plaatsen om de winsten af te katten. Daar gaat het om. Het gaat
erom om sluiproutes te voorkomen. Het gaat er niet om
dat we deze richtlijn nu zo implementeren dat Nederland
weer het centrum van de sluiproutes wordt. Zelfs als je zou

Tweede Kamer

13 november 2018
TK 22

Pakket Belastingplan 2019

22-31-27

zeggen dat puur het vrije verkeer van kapitaal van toepassing is — dan mag het allemaal niet meer — dan is toch
volgens de werking van het EU-verdrag het vrije verkeer
van kapitaal te beperken door een beslissing van de Europese Raad, door de regeringsleiders. Ja, en die nemen nou
juist de beslissing tot deze richtlijn. Dus zelfs al zou je de
vrijheid van vestiging niet kunnen nemen, en het is wel dat
kapitaal, dan zouden toch beperkingen opgelegd kunnen
worden onder artikel 64, lid 3 van het verdrag. Overigens
is het hier de vrijheid om geen belasting te betalen, dus
wat voor vrijheid is het eigenlijk? Zo is het volgens onze
analyse. Kan de staatssecretaris daarop reageren?
En dan de woningbouwcorporaties. Je hebt als groot bedrijf
jarenlang belasting ontweken. Ik noemde er net al drie en
we kunnen Shell en Unilever erbij zetten. Er zijn allerlei
bedrijven die dat doen, allemaal keurig volgens de wet. En
nu wordt het een beetje ingeperkt, dus je moet een beetje
meer gaan betalen. Dat is wel heel zielig, hoor. Daarvoor
krijgen de bedrijven belastingverlaging cadeau, maar de
woningbouwcorporaties niet. Die hebben geen belasting
ontweken en krijgen wel deze belasting aan hun broek,
maar krijgen geen compensatie. De compensatie van 100
miljoen op de verhuurderheffing was allang afgesproken.
Dat cadeautje wordt drie keer gegeven als het aan dit kabinet ligt. De staatssecretaris zegt: ik wil dit ook eigenlijk niet,
maar het moet, hè; ik moet van Europa, het kan niet anders,
ik moet. Toen heb ik nog gevraagd: stuur mij dan dat advies
maar. Dat krijgen wij vaak genoeg. De staatssecretaris
erkent ook dat hij dat advies prima kan sturen, maar dat wil
hij niet. Heeft hij dat advies wel gevraagd? Bestaat het
eigenlijk wel? Of heeft de staatssecretaris gemakkelijk
geïnterpreteerd dat er ooit eens iets is gezegd over staatssteun, maar is hierover geen advies gevraagd?
Dan vind ik het toch gek dat de staatssecretaris een aantal
vormen noemt waarin er alleen een uitzondering zou zijn
op staatssteun, terwijl de afspraken uit 2009 waarnaar hij
verwijst, ook bedongen dat er wel degelijk, ook onder het
motto van diensten van algemeen economisch belang,
activiteiten kunnen zijn van woningbouwcorporaties. Zo is
toen bedongen dat woningbouwcorporaties kunnen worden
vrijgesteld van de verhuurderheffing en er dan dus geen
sprake is van staatssteun. Dat heeft de Unie ook geaccepteerd. Ze kunnen dus onder de uitzonderingsclausule vallen
als de Nederlandse overheid voldoende argumenten aandraagt en zegt: dit is een dienst van maatschappelijk belang.
De staatssecretaris zegt in zijn brief dat deze uitzonderingsclausule niet kan gelden voor de woningbouwcorporaties.
Dat kan dus wel. Het kan wél. Het is een politieke keuze om
de huurder te pakken. De huurder die geen belasting ontwijkt, mag straks vier maanden van zijn huur aan belasting
betalen. Kom daar maar eens om in Wassenaar! Over "de
rekening eerlijk verdelen" gesproken.
Erger dan de huurder als melkkoe nemen, vind ik nog dat
woningcorporaties hierdoor niet kunnen bouwen. Er is
berekend dat er door alle belastingen die ze moeten overmaken aan de Staat, een stad zo groot als Amersfoort
minder wordt gebouwd in de komende kabinetsperiode.
We hebben wachtlijsten van acht jaar gemiddeld. En weet
je wat er dan gezegd wordt? Je kan geen huis krijgen omdat
er statushouders zijn. Nee, je kan geen huis krijgen omdat
dit kabinet vier maanden huur int als belasting. Dat kan je
niet investeren in goede woningen, het aanpakken van
schimmel en nieuwbouw. Nee, het gaat gewoon naar de
rekening van de Staat. Maar ja, het vestigingsklimaat hè.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

De huurders kunnen niet ontsnappen. Die kunnen niet ontwijken.
Tot slot, voorzitter. Ik heb het hier al eerder over gehad en
ik vind het een beetje jammer dat de staatssecretaris er niet
op in wil gaan. Er zijn mensen die door een ongeluk of een
medische misser letselschade hebben. Ze moeten jarenlang
procederen voordat ze een vergoeding hebben voor die
letselschade, want ze kunnen niet werken en hebben wellicht aanpassingen aan het huis nodig. Die vergoeding
wordt gerekend als vermogen, terwijl het een compensatie
is voor iets wat je niet kan verdienen. Als er nu uitspraken
worden gedaan inzake letselschade worden die mensen
soms gecompenseerd voor belastingen. Maar als je letselschade vastgesteld kreeg voordat er toeslagen werden
ingevoerd of voordat de eigen rekening voor de zorg werd
doorgeschoven, is daar geen rekening mee gehouden.
Ik heb aan de staatssecretaris gevraagd om hoeveel mensen
het precies gaat. Wat zou het kosten om ze uit te sluiten?
Er is al een systeem van uitsluiting wat betreft het niet krijgen van huurtoeslag en zorgtoeslag en voor bijzonder vermogen. Als je daar iedereen aan toe zou voegen, wat zou
dat dan kosten? Wat zou het kosten als al die mensen met
letselschadetegemoetkomingen daarover geen vermogensbelasting zouden hoeven te betalen? Ik heb daarom
gevraagd. Ik kan het nog een keer vragen en dat doe ik bij
dezen. Mogen wij weten om hoeveel mensen het gaat?
Mogen wij weten wat daarvan het beslag is? Ik kan me heel
goed voorstellen dat hij het antwoord nu niet heeft, maar
zou het voor de staatssecretaris te doen zijn om ons voor
1 april of voor 1 mei daarvan een overzicht te geven?
Ik wil hierop heel graag een politiek initiatief nemen. Ik wil
heel graag een haalbaar voorstel neerleggen om dit op te
lossen. Dat is vanuit de oppositie moeilijker dan het indienen van een amendement over de ozb van sportverenigingen. Ik gun het die sportverenigingen hoor, maar ik vind
dat hier een belangrijkere taak ligt. Maar ik kan het voorstel
niet eens maken omdat ik de cijfers niet heb. Ik vraag de
staatssecretaris: is hij bereid dit in kaart te brengen en ons
voor 1 april of 1 mei daarover te berichten, zodat wij, als
de regering dat niet wil doen, in ieder geval als Kamer een
initiatief kunnen nemen?
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Van Weyenberg van D66.

De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter. Vandaag gaat het wederom over het
Belastingplan. We hebben daar geloof ik al een uurtje of
veertien wetgevingsoverleg over achter de rug. Ik heb nog
een enkele meer technische vraag, maar wat mij betreft zijn
we al ver in de tweede helft van de behandeling van een
zeer uitgebreid pakket aan wetgeving. Over dit pakket zijn
inmiddels honderden, zo niet duizenden, vragen gesteld
en die zijn beantwoord door de staatssecretaris. Ook de
mensen van het ministerie hebben daaraan de afgelopen
weken heel hard gewerkt, net als aan de voorbereiding van
de wetten. Zij hebben gewerkt aan de beantwoording van
een zeer grote hoeveelheid vragen die wij daar eerst
schriftelijk en later ook in een heel langdurig wetgevings-

13 november 2018
TK 22

22-31-28

overleg over hebben gesteld. Ik wil graag beginnen met
mijn dank uit te spreken voor al dat harde werk.
Er gebeurt nogal wat. Deze staatssecretaris heeft grote
ambities. Hij heeft zelf een aantal prioriteiten naar de Kamer
gestuurd. De D66-fractie kan zich buitengewoon vinden in
die prioriteiten. Het gaat erom werken echt te laten lonen,
meer werken meer te laten lonen door te zorgen dat de
belasting op arbeid naar beneden gaat. Het gaat ook om
de aanpak van belastingontduiking. Dat is echt een koerswijziging van dit kabinet. Verder gaat het erom dat Nederland een aantrekkelijk land is voor ondernemers en bedrijven om in te opereren, te ondernemen, te innoveren en om
te zorgen voor miljoenen banen. Het gaat ook om vergroening. Dat is misschien wel dé opgave van de komende jaren.
We moeten ervoor zorgen dat we de klimaatcrisis aanpakken. Daarin zijn ook het belasten van vervuiling en het vergroenen van ons belastingstelsel onmisbare elementen.
Op dat vlak zetten we vandaag stappen. Tot slot gaat het
ook om het zorgen voor een eenvoudig en goed uitvoerbaar
stelsel. We hebben het hier vaak over de Belastingdienst
en de problemen in de uitvoering. Het pakket dat wij vandaag bespreken, is op veel onderwerpen een hele forse,
grote stap vooruit. Het punt waarop het dat misschien nog
het minst is, is het eenvoudiger maken van het stelsel. Ik
wil daar zo nog wat uitgebreider op terugkomen.
Als ik, voordat ik alle individuele wetsvoorstellen langsloop,
door mijn oogharen kijk, zie ik dus een pakket met een
aantal grote hervormingen die de D66-fractie echt verwelkomt. We verschuiven de lasten echt meer van arbeid naar
consumptie. Dat vind ik verstandig. Dat leidt tot meer werk
en zorgt ervoor dat consumptie een prijs krijgt. Daar is door
velen in het verleden voor gepleit, door partijen binnen en
buiten deze coalitie. Daarmee dalen de lasten op arbeid en
stijgen de lasten op consumptie. We vergroenen de belastingen door gas duurder en elektriciteit goedkoper te maken
en door een heel aantal maatregelen. Dat kan een heffing
zijn voor de vrachtwagens die hier zijn of doordat we ervoor
zorgen dat de verbranding van afval duurder wordt. We
willen immers dat grondstoffen worden herbenut in plaats
van in de fik gestoken.
Het tweede dat we doen is zorgen dat onze economie
weerbaarder wordt door een stap te zetten op het vlak van
de behandeling van gelijk en vreemd vermogen. Dat is echt
een belangrijk begin. Daar is in deze Kamer allang aandacht
voor. Ik sta nu toevallig — maar toch ook weer niet — met
een schuin oog naar collega Nijboer te kijken. Hij heeft hier
samen met D66 altijd veel aandacht voor gevraagd. Op dat
vlak zetten we stappen. Het is geen luxe om in tijden van
brexit en Italiaanse tekorten te zorgen dat de economie
schokbestendiger wordt. Bedrijven en mensen moeten
weerbaarder worden. Dat is van belang. Dat zie je terug in
de maatregelen die we nemen, bijvoorbeeld als het gaat
om de hypotheekrenteaftrek. Die wordt fors versneld afgebouwd. Die maatregel is misschien niet altijd populair, maar
wel heel verstandig. Als je dat doet, moet je dat juist doen
op het moment dat de huizenmarkt floreert en niet in een
crisis. De timing is wat mij betreft dus goed.
We zorgen er ook voor dat we grondslagen verbreden. Met
die opbrengsten kunnen we tarieven verlagen. Dat doen
we bijvoorbeeld bij de inkomstenbelasting door de aftrekposten straks aftrekbaar te maken tegen het tarief van de
eerste schijf. Dat vind ik verstandig en ook eerbaar. Als je
naar bedrijven kijkt, zorgen we ervoor dat er forse beperkin-

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

gen komen bij allerlei aftrekposten en trukendozen. Collega
Omtzigt noemde er een paar in de vennootschapsbelasting
en ik noem ook de renteaftrekbeperking en innovatieboxen.
Daar doen we echt forse beperkingen. Dat levert in totaal
alleen al bij de winstbelasting 3,5 miljard op. En ja, dan
doen we ook wat aan de tarieven voor Nederlandse bedrijven. Mijn partij kan zich daar goed in vinden. Ik vind dat
niet alleen heel verstandig, omdat die aanwending van
belastinggeld een stuk beter is dan de afschaffing van de
dividendbelasting — ik vind het pakket dat vandaag voorligt
slim; dat heeft mijn fractie steeds gezegd — maar ik vind
het ook breed gezien gewoon beter om bijvoorbeeld bij de
winstbelasting echt iets te doen aan overmatige renteaftrek,
aan jezelf in de schulden steken. Dat geld dan gebruiken in
een tariefverlaging voor bedrijven die daar minder van
kunnen profiteren, vind ik buitengewoon verdedigbaar. Ik
durf daarmee zelfs een stelling aan over de tariefverbreding.
Van de 4 miljard tariefverlaging wordt 3,5 miljard gewoon
opgebracht door het sluiten van allerlei constructies. De
sluiting van die constructies raakt vooral de grootste
bedrijven die vaak veel meer van dat soort constructies
gebruiken. Daardoor komt de verlaging veel meer bij de
kleine ondernemers van het midden- en kleinbedrijf terecht.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft de heer Nijboer een vraag.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik ben wel benieuwd naar de onderliggende analyse hierbij,
want het gaat vooral over brievenbusfirma's die niks betalen. Er gaat 4.000 miljard door Nederland. Het gaat ook over
allerhande belastingconstructies die gebruikt worden.
Woningcorporaties krijgen 363 miljoen voor de kiezen, om
maar eens even iets praktisch te noemen. Dus waar baseert
de heer Van Weyenberg op dat multinationals degenen zijn
die dit gaan betalen? Die betalen toch die Vpb? Tenminste,
dat beweren ze. Of betalen ze die ook al niet?
De heer Van Weyenberg (D66):
Zeker. Maar ik durf wel de stelling aan dat de grondslagverbreding, bijvoorbeeld zo'n renteaftrekbeperking, vooral heel
veel grotere bedrijven veel zwaarder raakt dan een klein
mkb-bedrijf. Ik kom zo nog uitgebreid terug op belastingontwijking en brievenbussen. Ik had het nu puur over de
winstbelasting, de vennootschapsbelasting. Ik zie dat van
de 4 miljard aan lagere tarieven 3,5 miljard wordt opgebracht door het beperken van aftrekposten, door het
beperken van de Innovatiebox. Dat vind ik verstandig. Over
de woningcorporaties wilde ik zo nog wat vragen, maar dat
doe ik met plezier nu. Ik zie dat zij door een aantal maatregelen, ook bij de heroverweging van de dividendbelasting,
ook volgens de sommen van het kabinet de komende jaren
minder en niet meer belasting gaan betalen. Maar ik heb
ook, net als u, gezien dat de woningcorporaties heel anders
rekenen. Nu hebben we daarvoor gewoon met elkaar spelregels afgesproken en daar houdt de staatssecretaris zich
aan. Maar ik ga ervan uit dat hij in de komende tijd de vinger
aan de pols houdt, om de lastenontwikkeling ook voor
woningcorporaties goed in de smiezen te houden. Ik kan
de sommen die het kabinet presenteert goed volgen, maar
het verschil met de verwachtingen van de woningcorporaties is inderdaad groot.

13 november 2018
TK 22

22-31-29

De heer Nijboer (PvdA):
Nog even over de verhouding tussen mkb en grootbedrijf.
Ik ben een groot voorstander, een fan, van het gelijker
behandelen van eigen vermogen en vreemd vermogen. Ik
heb mijn lof voor de voorstellen al uitgesproken, en zal dat
straks ook weer doen in mijn termijn. Dat is vooral ook
omdat je zo die schuldhefbomen tegengaat. Wie doet dat?
Private equity. Dat koopt bedrijven op. Het zijn geen multinationals die ze opkopen. Ja, heel af en toe, maar ze kopen
gewoon heel veel mkb-bedrijven op. Waar deelt u het aan
uit? 3 van de 4 miljard gaat naar het hoogste tarief in de
Vpb. Ik vind die hele verdeling dus raar. Het mkb roept
"hoera!" en dan is dat eerlijk. De gewone mkb'er krijgt een
btw-verhoging voor de kiezen. Ik kan dit totaal niet volgen.
Ik wil dus graag dat u dit onderbouwt, anders kan ik uw
verhaal gewoon niet volgen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Volgens mij vroeg ik de staatssecretaris om ook te reflecteren op mijn beeld dat dat inderdaad het geval is. Ik denk
dat een klein mkb-bedrijf met 20 à 25 man personeel, dat
drie ton winst maakt ... En pas op, hè, dan zit het al in het
hoge Vpb-tarief. De meeste bedrijven die dat hoge tarief
betalen, zijn bedrijven van dit soort omvang; niet die kleine
groep grote multinationals. Ik denk dat die bedrijven veel
minder gebruikmaakten van group escapes, innovatieboxen
en allerlei ingewikkelde constructen, dan heel veel grotere
bedrijven met heel veel belastingadviseurs. Dat was mijn
aanname, die vraag heb ik gesteld. En nogmaals, ik ben
boven alles ook buitengewoon blij dat we met de afschaffing van de dividendbelasting, waarbij de baten gingen naar
de aandeelhouders van een aantal grote multinationals of
vaak ook regeringen, dat geld nu gewoon gaan stoppen in
het Nederlandse bedrijfsleven, groot en klein, dat hier zorgt
voor banen. Meer dan 6 miljoen mensen werken bij een
bedrijf waar gewoon geld wordt verdiend. Dat vind ik ook
iets om trots op te zijn.
Voorzitter. Ik was aan het zeggen dat we hier vandaag geen
stelselwijziging bespreken. Maar het is wel een grote hervorming. Ik denk misschien wel de grootste van de afgelopen vijftien jaar, sinds de modernisering van het stelsel in
2001. Dat is wel van belang. En ik denk dat het goed is als
we daarbij wel doorhebben dat we er daarmee niet zijn.
Want we hebben een stelsel dat tegelijkertijd aan groter
onderhoud toe is. In de formatie hebben we ook overwogen
dat de Belastingdienst niet alle grote stelselherzieningen
op dat moment had aangekund. Maar ik ben wel blij dat de
staatssecretaris heeft aangegeven dat hij aan de slag wil
met bouwstenen voor een meer échte stelselverandering,
te beginnen met een brief begin volgend jaar. Veel collega's
hebben het daar al over gehad. We doen nu namelijk heel
grote stappen, maar het nadenken over een stelsel dat
eenvoudiger en ook uitlegbaarder is, mag niet stilstaan.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Ik was even een glaasje water aan het drinken.
Ik luisterde mee, en het ging over mijn favoriete onderwerp:
belastingontwijking. Ik heb nog wel een vraag aan D66,
over hoe het nou precies neerslaat. Een onderbouwing van
wie er meer en wie minder belasting gaat betalen, hebben
we niet, maar we hebben nu wel één nulmeting: het effect
van het belasten van rente en royalty's. Maar we hebben,
zoals ik al zei, veel meer agressieve structuren. Zou het niet

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

heel goed zijn om op al die agressieve structuren zo'n
meting te laten doen, zodat we kunnen zien of we daarmee
echt belastingparadijs-af gaan zijn, of dat we een geitenpaadje afsnijden en er daarna weer nieuwe ontstaan?
De heer Van Weyenberg (D66):
Bij die bronheffingen gaat het veel om de doorstroom. U
had het in uw eigen inbreng over die 22 miljard naar
belastingparadijzen en laagbelastende landen. Net als bij
andere constructen ben ik altijd nieuwsgierig naar of we
daar dieper inzicht in kunnen krijgen. Die vraag stel ik dan
ook met u aan deze staatssecretaris. Het meer in beeld
hebben van wat er gebeurt met de geldstromen door
Nederland vind ik altijd interessant. We maken misschien
ook af en toe verschillende keuzes, maar rond de aanpak
van doorstroom spelen we volgens mij aan dezelfde kant
van het voetbalveld. Ik ben wel nieuwsgierig naar wat u
dan nog precies wil weten en of dat ook goed te onderzoeken is. Ik wil wel graag dingen onderzoeken die nu nog
spelen, want we hebben ook best het een en ander dichtgeschroeid. Ik ga niet alleen met belangstelling luisteren naar
de antwoorden van de staatssecretaris, maar ben ook
nieuwsgierig naar wat u concreet precies onderzocht wil
hebben. Want ik wil wel graag een precies beeld hebben
van waar u aan denkt, zodat ik weet waar we de spelden in
de hooiberg gaan zoeken.
Mevrouw Leijten (SP):
4.400 miljard per jaar: het is onmetelijk, je kan het niet
bedenken, maar dat gaat door ons land heen. Een heel klein
deel daarvan is onderzocht en dat is goed. We gaan daar
een eerste stap op zetten en dat is ook goed. Maar dat is
lang niet alles. Ik ken D66 als een partij die wil weten hoe
we er nu voor staan en wat het resultaat van het beleid is.
Als D66 zegt dat dit kabinet iets gaat doen aan belastingontwijking, dan moet het een nulmeting van de grootste
agressieve structuren kunnen steunen. En u vraagt mij het
lijstje welke je dan moet onderzoeken. Ik zou zeggen: we
nemen het lijstje zoals beschreven in het rulingboek.
De voorzitter:
Uw vraag is duidelijk.
Mevrouw Leijten (SP):
Dan heb je ze volgens mij allemaal te pakken. Maar het
principe zou moeten zijn dat je van meer van dit soort
agressieve structuren moet weten wat er plaatsvindt en
waar je naartoe wilt. Er wordt ook al veel onderzoek gedaan;
dat weten we ook. Het moet dus mogelijk zijn om een nulmeting te doen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja, maar ik geloof dat ik in mijn antwoord ook totaal niet
iets anders betoogde dan dat ik daar nieuwsgierig naar
was. Ik wil dan wel even inzoomen op een aantal echt
agressieve structuren. Dat is nu gebeurd in dat wat mij
betreft heel interessante onderzoek waarover we het net
hadden. Daarin werden stromen van in totaal meer dan 100
miljard ontdekt, waarvan 22 miljard gaat naar laagbelastende landen. Dat vind ik net zo interessant als u.

13 november 2018
TK 22

22-31-30

De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.

Voorzitter. Dat soort compromissen stemt mij vrolijk. Dat
heb ik vaker gezegd, maar nu we vandaag echt deze wetgeving behandelen, wil ik dat graag herhalen.

De heer Van Weyenberg (D66):
Ik kom overigens nog uitgebreid op ATAD en belastingontwijking terug. Ik was zelf bij de bouwstenen voor een meer
echte stelselwijziging. Wat D66 betreft moet een heel aantal
zaken daarin een rol krijgen. Hoe kunnen we verder fiscaal
vergroenen? Hoe maken we het echt eenvoudiger? Hoe
pompen we minder geld rond? Wat doen we met het feit
dat nu een grote groep mensen geen belasting betaalt en
we die daarom ook eigenlijk niet kunnen bereiken met lastenverlichtende maatregelen, de "verzilveringsproblematiek"
in jargon? Daarover hebben we in het wetgevingsoverleg
ook uitgebreid met elkaar gesproken.

Voorzitter. Ook voor volgend jaar zie je dat de koopkracht
toeneemt. Je ziet verderop dat dit pakket leidt tot 5,7 miljard
aan lagere belastingen voor mensen. Dat komt door het
kabinetsbeleid: het was er niet geweest als het kabinet niet
voor dit pakket had gekozen. Je ziet ook dat de inkomensongelijkheid door het regeerakkoord afneemt. Dat zegt het
Centraal Planbureau.

Maar ook: wat moeten we nou eigenlijk verder nog in box
2, met de directeur-grootaandeelhouders en bv's? Ik heb
de staatssecretaris heel specifiek gevraagd nog eens te
duiken in wat daar gebeurt. We nemen nu een rekeningcourantmaatregel tegen overmatig lenen aan jezelf uit een bv,
waarbij je belasting uitstelt en je het geld dat in de bv blijft
aan jezelf leent. Dat roept allerlei vragen op over wat daar
precies gebeurt. Daar ben ik erg nieuwsgierig naar. Ik was
blij met de toezegging van de staatssecretaris dat dit een
belangrijk onderdeel wordt van het nadenken over het
nieuwe stelsel. Al is het maar omdat twee eerdere adviescommissies, de commissie-Van Weeghel en de commissieVan Dijkhuizen, heel specifiek voor box 2 aandacht hebben
gevraagd. We doen nu een aantal dingen, maar wat mij
betreft is er ook naar de toekomst toe nog veel huiswerk te
doen.
Voorzitter. De staatssecretaris gaat de bouwstenen uiteindelijk niet alleen los doen maar ze ook samen proberen te
brengen: wat voor type stelsel zou je voor ogen kunnen
hebben? Dat is niet van de ene op de andere dag door hem
en zijn mensen gedaan, maar ik vind dat wel buitengewoon
interessant.
Voorzitter. Dat brengt me bij de specifieke wetten, om te
beginnen het Belastingplan, toch het hoofdgerecht. Daar
zit heel veel moois in. Er worden maatregelen genomen op
het gebied van de inkomstenbelasting, zodat werken en
meer werken meer gaan lonen. Collega Omtzigt en
mevrouw Lodders hadden het daar onder anderen over:
de marginale druk neemt fors af, voor mensen met een
modaal inkomen maar bijvoorbeeld ook voor de minst
verdienende partner tussen de €20.000 en €35.000. Bijvoorbeeld gaan werken of een dag extra werken gaat echt meer
lonen. Dat vind ik verstandig. Daarbij zorgen we tegelijkertijd dat de balans tussen twee- en eenverdieners goed is.
Ik vind die balans belangrijk, maar een aantal collega's in
de coalitie zo mogelijk nog meer. Daarvoor hebben we met
elkaar goede compromissen gevonden. Ook dat vind ik wel
de kracht die uit dit Belastingplan blijkt: door samen te
werken, hebben we doelen van bijvoorbeeld mijn partij
kunnen verwezenlijken. We zorgen er namelijk voor dat het
ook voor de minstverdienende partner — vaak is dat toch
een vrouw — meer gaat lonen om te werken. Ze houden
meer over. En we doen ook iets aan economische zelfstandigheid. We hebben het weten te combineren met de zorg
over kostwinnersgezinnen, die in het bijzonder bij het CDA
en de ChristenUnie leefde.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Voorzitter. Het is waar, en we hebben het daar uitgebreid
over gehad, dat het kabinet deels lastenverlichting naar
voren haalt. Maar dat gaat wel om groot geld. Het gaat om
geld dat men anders misschien pas vanaf 2040 of 2045 had
gekregen, en dat nu al de komende jaren elk jaar weer in
de portemonnee van de mensen belandt. De staatssecretaris
had het over gemiddeld zo'n 3,5 miljard over een periode
van 22 jaar. Dat telt toch op tot een bedrag van 77 miljard.
Zonder het exacte bedrag vast te pinnen, zeg ik: dat is groot
geld dat we naar voren halen. Dat merken mensen echt, en
daar hebben mensen echt wat aan.
Voorzitter. Tijdens de behandeling hebben we het er heel
specifiek over gehad — het is een beetje een abrupte overgang — om nog eens goed te kijken naar het belasten van
bijvoorbeeld Airbnb-inkomsten. De staatssecretaris heeft
toegezegd nog eens goed te kijken hoe we in de inkomstenbelasting omgaan met de tijdelijke verhuur van de eigen
woning, en of dat niet wat beter in de belastingheffing moet
worden betrokken. Dat vind ik verstandig.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik heb een heel eenvoudige vraag: hoeveel kost 4 miljard
winstbelastingverlaging gedurende 30 jaar?
De heer Van Weyenberg (D66):
Nou, als je dat zou doen, kost dat heel erg veel geld. Maar
ik kan de heer Nijboer geruststellen, want van die 4 miljard
lagere winstbelasting wordt 3,5 miljard opgehaald door de
grondslag te verbreden. Het gaat dus maar om een half
miljard. En ik snap best het punt dat de heer Nijboer wil
maken, namelijk dat je altijd bedragen tot het oneindige
kunt optellen, en dan lijkt het heel groot. De reden dat ik
het punt zelf maak, is omdat er kritiek was, ook van u. Die
luidde: ja, maar het kabinet haalt geld naar voren. En ik heb
daaromtrent willen betogen, en dat vind ik nog steeds, dat
het naar voren halen van lastenverlichting betekent dat
mensen een bedrag dat ze anders pas in 2042 of 2045 zouden krijgen, nu al de komende jaren elk jaar krijgen. En dat
heeft ook waarde. Dat is de achtergrond van mijn opmerking.
De heer Nijboer (PvdA):
Maar er is helemaal geen verschil van mening tussen de
heer Van Weyenberg en mijzelf over dat het kabinet lastenverlichting naar voren haalt, en dat die uiteindelijk in 2042
€2 per persoon per jaar is: 36 miljoen. Daar is geen verschil
van mening over.
Ik vind alleen wel wat van het trucje om dat ... Nou, "te
verbloemen" wil ik niet zeggen. Maar ik vind wel wat van

13 november 2018
TK 22

22-31-31

het trucje om dat "te verhelderen" op de manier van meneer
Van Weyenberg, want dan moet je dat ook afzetten tegen
wat er met de winstbelasting gebeurt. Als je dat dertig jaar
doet, keer vier miljard, dan heb je 120 miljard. Dat is heel
veel.
En je moet hier uitkijken met sommen. Daar heb ik op gelet,
dus 120 miljard over dertig jaar klopt.
De heer Van Weyenberg (D66):
De vermenigvuldiging klopt wel, maar dat er sprake is van
4 miljard klopt niet. Het is een half miljard per jaar aan
lagere winstbelasting.
Maar nogmaals, het punt is: we halen de lastenverlichting
die mensen pas later krijgen naar voren. En het gaat dan
om veel geld, namelijk 3,5 miljard per jaar — prima! —
gedurende een lange periode. Dat vind ik van waarde. Ik
denk dat veel mensen daar blij mee zijn. En stel dat ik aan
de heer Nijboer zou vragen: zal ik in 2042 beginnen met u
€100 per jaar te betalen, of zal ik daar morgen al mee
beginnen? Dan denk ik dat ik wel weet welk antwoord de
heer Nijboer gaat geven.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ik heb een ander rekensommetje. Dat heb ik eerder gedeeld
met de premier. Bij de afschaffing van de dividendbelasting
gaat het om 2 miljard. Ik heb hem toen gezegd dat dat bijvoorbeeld in 50 jaar 100 miljard is. Toen zei hij lacherig: ja,
dat rekensommetje kan ik ook maken. U kunt dat ook
maken. Maar daar hebben we het dan ook over. Erkent u
dat als je de dividendbelasting wel had afgeschaft, dat dat
over 20 jaar 40 miljard was geweest en ga zo maar door?
En over 50 jaar 100 miljard netto? Want daar stond geen
verzwaring tegenover.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja, dus het is maar goed dat we dat niet gedaan hebben,
denk ik dan!

goed naar wordt gekeken, want dit mag niet leiden tot
duurdere kaartjes voor het zwembad of zelfs een verschraling van het sportaanbod. Ook moet worden geborgd dat
het geld dat beschikbaar komt bij het ministerie dat over
sport gaat, het ministerie van VWS, past bij het nadeel dat
nu wordt ondervonden, zodat straks niet blijkt dat men
eigenlijk twee keer meer nadeel had dan waarvoor er subsidie in het leven was geroepen. De staatssecretaris heeft
overigens gezegd dat mijn zorg dat er overingetekend zou
worden voor de subsidiepot, dus dat er nu al veel meer
aanvragen zijn, niet klopt. Dat is goed nieuws. Als hij dat
in de schriftelijke antwoorden stelt, neem ik dat van hem
aan, maar wil hij echt kijken hoe het staat met de uitputting
van deze pot, zodat dit niet later alsnog zo zwaar gebeurt
dat de sport er uiteindelijk toch op achteruitgaat? Want dat
willen we, denk ik, in de hele Kamer voorkomen.
Ik heb nog een heel technisch punt, als u het mij toestaat,
voorzitter. De staatssecretaris zegt steeds dat hij nog één
extra artikel nodig heeft — dat is artikel 11.4, voor de liefhebbers in deze zaal — om bepaalde btw-constructies tegen
te gaan. Ik zou hem toch willen vragen om dat nog één keer
uit te leggen. Waarom is dat onmisbaar? Er zijn mensen
die tegen mij zeggen: dan bent u eigenlijk strenger dan
nodig. Zegt de staatssecretaris nou: nee, dat moet, want
anders houd ik allemaal hele ingewikkelde belastingconstructies in het gemeentelijk domein die ik niet wil? Ik zie
daar dingen gebeuren en ik vind dat hij ons daarin nog iets
meer zou kunnen en moeten meenemen.
Hieraan palend is de denksport. Daarin wordt niet bewogen.
Dat betekende iets voor hoe daar belastingtechnisch mee
werd omgegaan. De staatssecretaris heeft aangegeven niet
alleen voorlopig het regime te handhaven, maar ook nog
eens heel goed te kijken of we daar toch iets mee kunnen
voor de schaakvereniging, de kaartvereniging, het bridge,
het dammen. Hij was aan het kijken of hij dit soort sportverenigingen —want dat vind ik ze — op een andere manier
tegemoet kan komen. Wanneer verwacht hij ons daar iets
meer over te kunnen zeggen?

Maar wat we natuurlijk hebben gedaan ten opzichte van
het regeerakkoord, is die 1,4 miljard op een heel andere
manier uitgeven. Er komt inderdaad een nog wat verdere
verlaging van de tarieven, voor het mkb met één procentpunt en voor de bedrijven die meer dan twee ton winst
maken ook met één procentpunt. Maar we hebben daarvan
ook 100 miljoen vrijgemaakt voor woningbouwcorporaties
en 200 miljoen per jaar voor lagere lasten op arbeid voor
werkgevers. Er is nog een mkb-envelop van 100 miljoen.
We hebben een vuiltje in de sommen over de CO2-heffing
in de energiesector opgelost, waarbij men in de doorrekening vergeten was dat we de kolencentrales eerder gaan
sluiten. Wat mij betreft wordt dat bedrag nu een stuk slimmer besteed.

Voorzitter. Bij de overige fiscale maatregelen, een ander
wetsvoorstel, wil ik me graag beperken tot de privacy bij
het flitsen om te controleren of mensen hun motorrijtuigenbelasting wel hebben betaald. Mijn fractie vindt het
natuurlijk van cruciaal belang dat de staatssecretaris nu
een oplossing heeft gekozen waarbij die foto's niet langer
dan een dag worden bewaard, zodat de privacy wordt
geborgd. Daarmee heeft hij een oplossing gekozen die is
goedgekeurd door de Autoriteit Persoonsgegevens. Daar
is mijn fractie verheugd over. Mochten er nog andere
maatregelen in dit domein worden overwogen, dan zullen
de toetssteen van de privacy en de goedkeuring van de
Autoriteit Persoonsgegevens daar voor mijn fractie altijd
een belangrijk element in zijn. Het is een hoepel waar deze
staatssecretaris doorheen moet springen, zoals hij dat bij
dit voorstel ook gedaan heeft.

Voorzitter. Ik was aangekomen bij de verruiming van de
btw-vrijstelling voor de sport, een onderwerp dat ook al
door een aantal collega's is genoemd. Daarover bestaan
breed zorgen, want gaat dit de sport nou raken? De staatssecretaris heeft gezegd: nee, daar staat een subsidie
tegenover. Ik vind het echt heel belangrijk — de staatssecretaris heeft dat toegezegd, maar ik herhaal het hier toch
omdat ik het zo belangrijk vind — dat hier de komende tijd

Voorzitter. Over de kansspelbelasting hebben we ook vaak
gesproken. Dit gaat over grondgebonden. Het is allemaal
heel technisch, maar het komt erop neer dat de staatssecretaris ook hier weer moet zorgen voor compensatie voor
een aanpassing in de belastingen. Die belastingverhoging
is fors, zoals onder meer mevrouw Leijten zei. Dat heeft
geleid tot grote koppen waarin stond dat dit het einde van
de Toto zou zijn. De staatssecretaris heeft dat met veel

Tweede Kamer

13 november 2018
TK 22

Pakket Belastingplan 2019

22-31-32

kracht weersproken, maar ik zou toch nog één keer specifiek
aandacht willen vragen voor de draf- en rensport. Die
sportgroep heeft het niet makkelijk, maar als ik het goed
begrijp, gaat er van de compensatie niets terug naar deze
groep. Die staat niet op het lijstje, maar wordt er wel door
geraakt. Ziet de staatssecretaris nog kans om met hen in
gesprek te gaan? Is hier nog iets mogelijk? Want dat hij
deze belastingen moet aanpassen, kan mijn fractie goed
volgen, maar het is wel zuur als er heel veel compensatie
plaatsvindt, maar niet bij de draf- en rensport, want die
heeft het niet makkelijk. Zij maken zich echt zorgen over
hun voortbestaan. We krijgen daar bezorgde brieven over.
Ze zijn eerder — dat heeft de staatssecretaris ook geschreven — op zoek gegaan naar nieuwe modellen. Loopt er nog
een gesprek met hen en is hier toch nog iets denkbaar? Ik
wil geen valse verwachtingen wekken. Ik geef meteen toe
dat ik de oplossing niet heb, maar ik maak me hier toch nog
steeds zorgen over. Graag een reactie.

betreft toch nog dat Europese spoor levend moet houden,
terwijl we nationaal echt die heffing gaan invoeren op
lawaaierige en vervuilende vliegtuigen. Tegelijkertijd gaan
we wereldwijd kijken of we via het Verdrag van Chicago
wat kunnen doen aan het belasten van kerosine. Het zal de
hoogste tijd worden.

Voorzitter. Dan het bedrijfslevenpakket. We hadden het al
over de dividendbelasting. Zelfs nu we de dividendbelasting
niet afschaffen, is het een belasting die toch nog in elk debat
ruimhartig de revue passeert. Dat vind ik natuurlijk prima,
al is het maar om dan weer te kunnen herhalen dat ik vind
dat het kabinet nu heeft gekozen voor een slimmer pakket
voor het mkb. Er wordt voor gezorgd dat mensen in dienst
kunnen worden genomen. Er wordt geïnvesteerd in de
Wbso, in de innovatie. Daarmee is het een pakket dat echt
landt bij Nederlandse bedrijven, waar miljoenen mensen
werken, en niet bij buitenlandse aandeelhouders van een
aantal multinationals. Die 1,4 miljard hebben we slimmer
weggezet. Dat leidt tot een pakket dat mijn fractie heel goed
kan dragen. Ik snap heel goed dat hier partijen zijn die een
heel andere afweging maken als het gaat over de Vpb, maar
ik vind wat er nu ligt echt een hele forse verbetering ten
opzichte van de afschaffing van de dividendbelasting. Ik
geloof dat we daar een keer of tien debatten met elkaar
over hebben gevoerd.

Voorzitter. In het vergroeningspakket zit ook de bpmmaatregel voor het taxivervoer. Dat is een maatregel die
mijn fractie ondersteunt. Het gaat om de overgang naar
schone taxi's. Ik denk dat het überhaupt past in de vereenvoudiging. Maar er is wel een punt van zorg, de zorg dat
er eigenlijk toch onvoldoende handelingsperspectief is om
de overstap te maken naar zo'n schoon busje. We hebben
daar uitgebreid over gedebatteerd. De staatssecretaris
waarschuwt ons ook voor oplossingen waardoor je weer
allerlei truken kunt krijgen met het wel en niet snel zetten
van rails in een busje, wat ook volstrekt onhandhaafbaar
wordt voor de Belastingdienst. Maar ik zal in de tweede
termijn wel een motie hierover indienen. Ik weet nu al dat
heel veel collega's die willen meeondertekenen. Dank alvast
daarvoor. Met die motie willen we zeggen: houd hier nou
echt de vinger aan de pols, opdat de mensen die afhankelijk
zijn van dat vervoer, daar niet de dupe van worden.

Voorzitter. Dan hebben we nog de fiscale vergroening. Daar
zit heel veel moois in. Ik noem de hogere heffing op afval
als stap richting de circulaire economie en de leasefiets. Ik
geef toe dat het een wat meer specifieke maatregel is.
Daarmee maken we het aantrekkelijker voor mensen om
met de fiets naar het werk te gaan. We gaan vrachtwagens
belasten via de Maut. Dat zit hier niet in. En er komt een
vliegbelasting. Daarbij heeft het ook de voorkeur van de
D66-fractie dat het een Europese maatregel wordt. Maar
de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het waarschijnlijk niet
in het tempo zal gaan dat nodig is om het tijdpad van het
regeerakkoord te halen. De staatssecretaris heeft al gezegd
dat hij aankomend voorjaar met een wetsvoorstel wil
komen. Ik ben wel blij dat we dan toch nog doorgaan met
de Europese conferentie waar collega Omtzigt om heeft
gevraagd, om te kijken naar bijvoorbeeld een btw op
vliegtickets: wat kunnen we daar toch nog in Europees
verband doen? Vandaag heeft de Kamer ook een motie
aangenomen van mijn collega Jan Paternotte (35000-XII,
nr. 46), die de minister van Infrastructuur en Waterstaat
oproept om te kijken of zij het Verdrag van Chicago kan
laten aanpassen. Door dat verdrag wordt kerosine van
vliegtuigen al heel lang niet belast. Dat leidt er nog steeds
toe dat mensen meer accijns betalen voor het voltanken
van hun Fiat Panda dan dat Emirates op Schiphol moet
betalen voor 300.000 liter voor een Airbus A380. Dan kun
je toch echt niet meer zeggen dat de vervuiler betaalt. Dus
wij zien echt uit naar de Europese conferentie, die wat ons

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Voorzitter. Wat we vandaag doen, is niet het eindpunt als
het gaat om vergroening. Er wordt hard gewerkt aan een
klimaatakkoord. Dat is buitengewoon belangrijk. In
december hopen we daar een grote volgende stap te kunnen zetten. Daar liggen natuurlijk ook allerlei andere maatregelen weer op tafel, of het nou gaat om het ondersteunen
van de overgang naar elektrisch vervoer — of ik moet
"nulemissievervoer" zeggen — of om bijvoorbeeld een
verdere schuif in de belasting van gas en elektriciteit,
waarmee we gas nog wat duurder maken en elektriciteit
goedkoper.

Voorzitter. Als het verder gaat over elektrische auto's, zullen
we ook moeten kijken naar de tweedehandsmarkt. We
hebben het heel veel over de nieuwe auto's. Er is al veel
over de Teslataks gepraat. De staatssecretaris heeft ons
gezegd: nee, die auto's met een ruime range komen er nu.
Ook dat zullen wij nauwgezet volgen. Ik hoop ook dat de
staatssecretaris dat wil volgen, dat niet straks opeens blijkt
dat al die auto's niet leverbaar zijn en dat we er in het klimaatakkoord voor zorgen dat ook de tweedehandsmarkt
er echt van op gang komt. We willen niet dat die schone
auto's, als ze eenmaal uit de lease komen, Nederland verlaten.
Mevrouw Leijten (SP):
Nog even dat doelgroepenvervoer. We moeten dat niet
uitstellen, ook al gaat het maar om ongeveer 2% van de
markt die de vergroening zou moeten aanjagen. We gaan
het monitoren. Dat is een woord voor bijhouden. Wat zijn
de gevolgen? En dan, zo vraag ik aan D66. Wat gebeurt er
als we zien dat mensen niet meer vervoerd kunnen worden?
Wat gaan we dan doen?
De heer Van Weyenberg (D66):
U was met uw eigen voorbereiding bezig. Ik ga u de motie
nog laten zien; ik hoop dat u wilt meedoen. Wat mij betreft
gaan we er dan echt voor zorgen dat het kabinet in actie
komt. Dat vind ik heel serieus. Volgens mij geven wij het

13 november 2018
TK 22

22-31-33

kabinet een heldere opdracht mee. Het is een beetje
onhandig praten, want ik heb de motie nog niet ingediend.
Ik ben er zelf over begonnen, dus het is mijn schuld. We
zullen moeten zorgen dat de mensen die hier afhankelijk
van zijn, er nooit de dupe van worden. Dat is exact wat er
in mijn motie zal staan.
Mevrouw Leijten (SP):
Vandaag namen we een motie aan van onder anderen de
heer Paternotte, medeondertekend door mijn partij, waarin
de regering wordt verzocht om afspraken te maken met alle
betrokken partijen, bij voorkeur in de vorm van een green
deal, over een tijdpad naar zero-emissietaxivervoer. Een
goed streven. Maar voor de kwetsbaarste gebruikers van
taxivervoer, althans hun vervoerders, schaffen we de
tegemoetkoming alvast maar eventjes af. Dat is toch de
verkeerde volgorde? Ik kan niks met "bijhouden van de
gevolgen". Op het moment dat je bijhoudt dat mensen thuis
komen te zitten, zitten ze al thuis en kunnen we ze niet meer
compenseren. Wat staat daar tegenover? Welk bedrag
reserveert D66 daarvoor? Is zij bereid om die gevolgen
daadwerkelijk teniet te doen of is het allemaal maar een
beetje gratis en voor de buitenwacht: ja, we willen wel
weten wat de gevolgen zijn, en tegen de tijd dat er gevolgen
zijn, gaan we discussiëren over de gevolgen. Die ken ik.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat is omdat mevrouw Leijten er nu al van uitgaat dat het
misgaat. Ik heb de staatssecretaris horen betogen, en ik
geloof dat ik hem daarin volg, dat het niet zo is. Er zijn
allerlei verplichtingen tot het aanbieden van zorg. Daar heb
ik de staatssecretaris ook over gehoord. Ik deel die zorg dus
niet. Wat die motie betreft zou ik zeggen: doe het één en
laat het ander niet. In het groepenvervoer zijn er allerlei
bestuurlijke akkoorden om te proberen in 2025 in die hele
sector met nul emissie te rijden. Laten we dat ondersteunen.
Ik vind het onze taak als Kamer om de vinger aan de pols
te houden bij de gevolgen van ons beleid. Ik weet dat
mevrouw Leijten dat met mij eens is.
Voorzitter. Dat brengt mij bij de belastingontwijking en ontduiking en vooral de aanpak daarvan. Daar doet dit
kabinet veel aan. Dat zeg ik hier achter het spreekgestoelte,
maar dat zegt bijvoorbeeld ook de directeur van de OESO.
Hij zei dat deze aanpak hem als muziek in de oren klinkt. En
dat is weleens anders geweest als het ging over het beleid
van Nederland tegen belastingontwijking en -ontduiking.
Er is al heel veel gebeurd en er komt nog een aanscherping
en vernieuwing van de rulingpraktijk aan. Die laatste verwachten wij binnenkort. Ik ben erg nieuwsgierig naar de
uitwerking van de motie van collega Azarkan: krijgt de
inspecteur een grotere rol om juist op die relatieve substance-eisen — excuses voor het jargon — strikter te gaan
toetsen? Zijn dit echte activiteiten of is dit een gratuite
doorsluis van geld? Ik zie het met belangstelling tegemoet.
Dat er nog veel moet gebeuren, is wel helder. De Nederlandsche Bank bracht recent een onderzoekje uit, waaruit bleek
dat 94% van de bekende brievenbusmaatschappijen in het
geheel geen werknemers in dienst had. Gaan we die wel
echt raken met wat wij hier vandaag bespreken? Grofweg
80% van de brievenbusmaatschappijen maakt deel uit van
een ondernemingsgroep van bedrijven zonder substantiële

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

economische activiteiten in Nederland. Als dat zo is, lijkt
het mij dat je gewoon door de mand valt bij de eisen die
hier vandaag bij de implementatie van de Europese richtlijn
tegen belastingontwijking worden ingevoerd.
We gaan dit goed monitoren. Mevrouw Leijten vroeg of we
niet ook moeten kijken naar andere heel agressieve constructies. Ja, ik ben echt nieuwsgierig of er nog twee, drie
— we moeten ergens beginnen — constructies zijn waarover
we onze kennis kunnen versterken, zodat we ze effectiever
kunnen bestrijden.
Voorzitter. Voor de CFC-maatregel heeft het kabinet in
model A een minimumgrens van 7% opgenomen. Dat verbaasde mij wat, want in eerdere, ook ambtelijke, notities
was weleens 10% genoemd. Nu blijkt dat die 10% eigenlijk
niet meer kan, doordat Hongarije in de tussentijd het Vpbtarief naar 9% heeft verlaagd. Vanwege internemarktregels
en vrij verkeer van kapitaal is het dan ingewikkeld om
daaronder te gaan zitten. Dat vind ik overigens nog steeds
best onbevredigend.
Het is ook bekend dat mijn fractie eigenlijk een Europees
minimum-Vpb-tarief zou willen, een minimumtarief voor
de winstbelastingen in Europa. Maar zover is het nog niet
en daarom heb ik nu met een aantal collega's, collega
Omtzigt, collega Bruins en de heer Snels, een amendement
ingediend om dan in ieder geval die 7% te verhogen naar
9%. Dat kan en dan zetten we in ieder geval een nieuwe
drempel, die weer 2 procentpunt hoger is. Dat helpt toch
weer iets. Ik verwacht daar geen wonderen van, maar ik
hoop wel dat het ervoor zorgt dat we als andere landen
verlagen, als we kijken naar laagbelastende landen, op deze
manier de maatregel nog een stuk kunnen aanscherpen. Is
Nederland nou eigenlijk het enige land dat er last van heeft
dat het zo wordt begrensd door bijvoorbeeld zo'n Hongaars
tarief? Zijn andere Europese landen eigenlijk niet net zo
chagrijnig over als ik en misschien ook wel meerdere collega's in deze Kamer, zo vraag ik de staatssecretaris.
Breder denk ik dat we ook er na de aanname van dit ambitieuze pakket bij de aanpak van ontwijking nog lang niet
zijn. Er komt nog de implementatie van het multilaterale
verdrag, wat mij betreft een heel effectief instrument tegen
de race naar beneden. We krijgen een tweede Europese
richtlijn tegen belastingontwijking binnenkort. Er wordt
gekeken naar de minimumkapitaalregeling. We krijgen de
bronbelasting op rente en royalty's begin volgend jaar. Dat
is toch begin volgend jaar, zo vraag ik de staatssecretaris.
Er wordt gewerkt aan het UBO-register. Het moge duidelijk
zijn dat wat mijn fractie betreft de aanpak die wij hier vandaag bespreken dus allerminst een eindpunt is, maar een
heel mooi beginpunt. Dat geldt breder voor het pakket aan
belastingmaatregelen dat zorgt dat werken meer gaat lonen,
dat zorgt dat arbeid minder wordt belast, dat zorgt dat we
gaan vergroenen en dat zorgt dat we een aantrekkelijk land
zijn om in te ondernemen, maar waarmee we wel een einde
maken aan belastingontwijking.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank. De heer Nijboer heeft nog een vraag aan u.

13 november 2018
TK 22

22-31-34

De heer Nijboer (PvdA):
Ja, voorzitter. Ik heb eigenlijk dezelfde vraag aan D66 als ik
aan de VVD stelde. Van welke voorstellen van oppositiepartijen zegt de heer Van Weyenberg nou: we hebben er nou
al tientallen voorbij zien komen, dat lijkt me nou iets waar
ik mijn voordeel mee doe, daar wordt het beleid nog beter
van?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik heb om te beginnen samen met onder meer collega Snels
een amendement ingediend. Dat vind ik dus al samenwerken. Dat is niet uw vraag, maar dat vind ik ook belangrijk.
Ik hoop ook dat we op een aantal moties goed kunnen
samenwerken. Ik ga heel goed naar de voorstellen kijken
die er liggen. Ik heb de heer Snels iets horen zeggen wat ik
interessant vind. Het is nog wel ingewikkeld, maar daar ga
ik goed naar kijken. U heeft een idee over de overdrachtsbelasting, wat ik wel ver vind gaan. Zo ga ik naar uw voorstellen en ook die van de collega's goed kijken. Mevrouw
Leijten heeft gevraagd of we iets niet een jaar uit moeten
stellen. Daar ga ik eens goed over nadenken. Op die manier
ga ik na afloop van dit debat mijn oordeel bepalen, maar u
gaat het mij denk ik niet kwalijk nemen dat ik daarvoor eerst
graag goed naar de staatssecretaris ga luisteren.
De heer Nijboer (PvdA):
Nee, maar we zijn natuurlijk al op de derde van de vier
dagen. De staatssecretaris heeft dus al het een en ander
gezegd en er liggen al veel amendementen en voorstellen,
bijvoorbeeld het amendement van de heer Stoffer van de
SGP en mijzelf om die rente op studieleningen van tafel te
krijgen. D66 is een echte studentenpartij. De expatregeling
aftoppen bij de balkenendenorm is toch ook wel iets wat
bij u goed moet liggen. Is dat nou iets wat ook kans zou
kunnen maken?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik vind die wel ingewikkeld, om te beginnen omdat ik
gewoon afspraken heb gemaakt met de coalitiepartners
over die rente. Die is overigens, zoals de heer Omtzigt zei,
op dit moment heel laag. Niets afdoend aan de politieke
richting die u op wilt gaan, vind ik dat wel relevant. Maar
ik begrijp het.
Dan de expatregeling. Ik voel wel mee met wat daar als
dekking staat, maar in de onderhandelingen rond het
regeerakkoord hebben we de beperking van de expatregeling — na uitgebreide gesprekken, kan ik u verklappen —
vormgegeven door vooral de duur te beperken. Ik hoop dat
de heer Nijboer begrijpt dat ik me ook wel gebonden voel
aan afspraken die ik daar met collega's over heb gemaakt,
zoals de heer Nijboer zich dat volgens mij ook uit zijn eigen
tijd van regeringsverantwoordelijkheid nog goed kan herinneren. Ik kan u wel één ding verklappen: amendementen
die wellicht nog komen om uw tegenbegroting uit te voeren
rondom de belastingverhoging, zal mijn fractie in ieder
geval niet steunen. Die amendementen heb ik overigens
nog niet gezien.
De voorzitter:
Dat was het.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Ik geef de heer Nijboer het woord.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Ik heb altijd geleerd dat als je op een feestje komt
en er wat minder mensen zijn, je dat nooit moet laten blijken. Ook omdat dat daar dan de leukste mensen blijken te
zijn. In dit geval is dat ook zo. We debatteren met een van
de beste staatssecretarissen van het kabinet. Je moet dus
eigenlijk de neiging onderdrukken om niet te benoemen
wie je mist. Maar ik wil het toch doen.
Ik vind dat de minister van Financiën bij dit debat had
moeten zijn en ook had horen zijn. We hebben hier een
debat gehad, in de plenaire zaal, over de Miljoenennota
van vorig jaar, nota bene de eerste Miljoenennota van
minister Hoekstra. Die werd op het wezenlijkste onderdeel
van dit politieke jaar aangepast. De dividendbelastingafschaffing stond er namelijk niet in; overigens zijn wij daar
een groot voorstander van. Dat is echt een wezenlijk
onderdeel van de financiële voorstellen van dit kabinet. De
minister weigert daarover in debat te gaan in de Tweede
Kamer. Ik heb hem dat niet één keer verzocht; ik heb dat
geloof ik inmiddels twaalf of dertien keer bij de regeling
verzocht. Ik heb hem met heel veel oppositiepartijen uitgenodigd om dan bij dit debat aanwezig te zijn, om hier de
vragen over de begroting te kunnen stellen. Hij heeft een
brief aan de Kamer gestuurd waarin staat dat hij weigert
om te komen. Dat geeft geen pas. Het geeft geen pas in een
democratie om niet te komen als de Kamer je roept.
Ik heb wezenlijke vragen over de begrotingsregels. Is het
zo dat die 1,9 miljard van de dividendbelasting per se naar
lastenverlichting moest gaan? Of kon het ook voor het
bredere vestigingsklimaat worden ingezet? Is het dan
terecht dat de staatssecretaris in zijn beantwoording vrijdag
zei dat er vijf andere dingen nog wel belangrijker voor het
vestigingsklimaat zijn dan lastenverlichting? Investeringen,
onderwijs, cultuur; een heel bevlogen betoog van de
staatssecretaris. Ik had het zo zelf kunnen houden. De PvdA
ondersteunt dat volledig. Had het daar dan niet voor ingezet
kunnen worden? Waarom is dat dan niet gebeurd? Lerarensalarissen, investeringen in cultuur — ik kijk nu D66 even
aan — woonklimaat. Er zijn enorme problemen. Dat is ook
heel belangrijk voor het vestigingsklimaat. Hadden we niet
daar ook in ieder geval een deel van die 1,9 miljard aan
kunnen besteden? Dat is een debat dat ik graag wil voeren.
Ik stel de vragen nu aan de staatssecretaris, maar daar hoort
een minister van Financiën gewoon antwoord op te geven.
Het zijn reële vragen van de Kamer. We hebben ook een
tegenbegroting ingediend met GroenLinks en SP waar deze
voorstellen in staan. Die waren destijds onbespreekbaar,
want dividendbelasting. Maar dit is echt een andere besteding.
Een andere vraag die ik had: als je die 1,9 miljard dan aanwendt, moet dat dan per se naar lastenverlichting voor
bedrijven? Of mag dat, als je het dan zo nodig aan lastenverlichting wil geven, ook naar mensen? Is dat een politieke
keuze? Of vloeit dat voort uit de begrotingsregels? Hoe
steekt dat dan precies in elkaar? Hoe verhoudt zich dat tot
de afwegingen die vorige kabinetten hebben gemaakt over
de begrotingsregels? Daar was ik zelf persoonlijk bij
betrokken. Ik weet vrij nauwkeurig hoe de begrotingsregels
werkten. Het gebeurde regelmatig dat na een politieke deal,

13 november 2018
TK 22

22-31-35

als er politieke wensen zijn of er iets anders moest worden
aangepast — ik noem het kinderpardon, de zorgverzekeringspremies — de kaders werden aangepast. Dat is heel
gebruikelijk binnen de begrotingssystematiek. Of is de
minister dan van mening dat zijn voorganger de begrotingsregels aan zijn laars lapte? Was Dijsselbloem een waardeloze minister van Financiën op dit gebied? Dat vind ik heel
wezenlijke vragen die je in het parlement hoort te stellen.
De minister weigert aanwezig te zijn om dit soort vragen
te beantwoorden. Dat is echt een gotspe. Ik heb het niet
eerder meegemaakt in zes jaar tijd. Ik weet niet wat de reden
daarvoor is. Ik vraag de staatssecretaris daar ook echt
opheldering over. Hij kan zich ook nog bedenken: nou, dit
zijn toch wel vragen, ik vraag hem er morgen bij. Dan kan
hij morgen antwoord geven. Het geeft toch geen pas om
de vragen van het parlement niet te beantwoorden? Ik vind
dat een enkel lid dat recht al heeft, maar de brede oppositie,
74 zetels, heeft om een debat met de minister gevraagd,
keer op keer. Het wordt geblokkeerd, er wordt hooghartig
over gedaan, en ik begrijp daar helemaal niets van. Een
minister hoort te gehoorzamen aan een verzoek van het
parlement om aanwezig te zijn.
Voorzitter. Dit waren mijn vragen over de begrotingsregels.
Ik heb daar ook nog interrupties over als u daarop komt. Ik
kreeg een briefje met: het kabinet spreekt met één mond.
Maar u kunt zich niet verschuilen, zeg ik maar alvast, door
te zeggen dat u er niet over gaat, want u gaat nu blijkbaar
overal over. Daar houd ik minister Hoekstra dan ook aan.
Voorzitter. Het Belastingplan laat zich kenmerken door de
slogan: multinationals boven mensen. De winstbelastingen
worden met 4 miljard verlaagd. Mensen krijgen een btwverhoging voor de kiezen. De lastenverlichting voor mensen
wordt wel naar voren gehaald. De heer Van Weyenberg
heeft daar hele sommen van gemaakt. Dat is ook waar.
Overigens is volgend jaar nog een lastenverzwaring voorzien van 100 miljoen volgens het kabinet, 800 miljoen volgens het CPB. Ik begrijp dat dat een definitiekwestie is. Het
kabinet gaat er blijkbaar van uit dat het volgend jaar de rit
nog wel uitzit, want volgend jaar is het nog vooral zuur. Het
jaar daarna komt dan die lastenverlichting. Die verdwijnt
op den duur weer als sneeuw voor de zon tot er in 2042
nog €2 per persoon over is.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat laatste is volgens mij overigens echt niet waar. Wat
mensen zouden krijgen, krijgen ze eerder. Dat betekent niet
dat mensen het geld kwijtraken, maar dat kan de staatssecretaris uitleggen.
Ik sloeg op iets anders aan. De heer Nijboer maakt andere
keuzes dan dit kabinet. Dat is zijn goed recht, maar ik ken
hem ook als een financieel woordvoerder in een coalitie
die de feiten recht bleef doen. Ik hoop dat hij dat ook doet
als woordvoerder in de oppositie. Hij zegt steeds: 4 miljard
lagere winstbelasting voor bedrijven. Ik heb hem dat ook
de afgelopen debatten horen zeggen die wij hadden in een
andere zaal. Ik zou het waarderen als hij zou zeggen: "De
tarieven gaan met 4 miljard omlaag, maar daar staat wel
3,5 miljard bredere grondslag tegenover. Per saldo gaan
bedrijven een half miljard minder winstbelasting betalen
en in totaal iets van 700 miljoen minder belasting." Nogmaals, de heer Nijboer maakt een andere keuze op de Vpb
— dat respecteer ik — maar dit is wel een feit. Hij kan wel

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

de hele tijd alleen die 4 miljard noemen, maar dat vind ik
niet helemaal recht doen aan de feiten. Ik zou het waarderen
als de heer Nijboer die nuance in zijn woorden wil aanbrengen. Nogmaals, als hij zegt dat hij dat anders had gedaan,
is dat zijn goed recht.
De heer Nijboer (PvdA):
In de Vpb-verlaging gaat 4 miljard om. Daar is geen discussie over. De vraag is hoe die wordt gefinancierd. De heer
Van Weyenberg merkt terecht op dat een behoorlijk deel
wordt gefinancierd door grondslagverbreding. Daar is ook
helemaal geen discussie over. Dat zijn gewoon de feiten.
Ik wilde het er eigenlijk verder in mijn betoog over hebben,
maar ik ga dat nu doen. Wat de maatregelen tegen belastingontwijking betreft heb ik al eerder gesteld dat ik het
pervers vind om bedrijven die eerst belasting ontweken,
vervolgens te belonen met een tariefsverlaging. Ik vind dat
dat ten goede van de algemene middelen moet komen. Ik
vind de balans tussen wat mensen en bedrijven betalen uit
het lood geslagen. Sterker nog, de PvdA-fractie is voorstander van een Vpb-verhoging naar 27% in plaats van een
verlaging van 25% naar 21%. Dat is een diametraal tegenovergesteld beeld, maar ik ontken zeker niet dat een deel
wordt gefinancierd met grondslagverbreding. Dat staat ook
gewoon in de stukken. Iets anders heb ik ook nooit beweerd.
Ik heb juist betoogd — en dat heb ik altijd al gevonden —
dat ik het een perverse redenering vind als je zegt dat
Nederland jarenlang een belastingparadijs is geweest, dat
er enorme problemen waren met belastingontwijking, dat
we een draaischijf zijn geweest, om dat vervolgens aan te
pakken door bedrijven als beloning daarvoor lagere tarieven
te geven. Dan schiet je niks op. Dan betalen ze niets extra.
Het probleem van belastingontwijking is dat bedrijven te
weinig bijdragen. Als je dat wil herstellen, moet je ze meer
bij laten dragen. Dan moet je ze niet belonen met lagere
tarieven. En u overbeloont ze nog, want niet de volledige
opbrengst van die 4 miljard komt uit deze maatregel. Dat
is een politieke keuze. Volgens mij verschillen wij niet van
mening over de feiten maar wel over de politieke keuze.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat de keuze anders wordt gemaakt, respecteer ik, maar ik
vind het goed dat de heer Nijboer gewoon erkent dat de
vennootschapsbelasting per saldo met een 0,5 miljard naar
beneden gaat. Hij had dat omhoog willen hebben. Dat respecteer ik, maar onder de streep is het een half miljard en
geen vier. Ik denk dat mensen door de eerste openingszinnen, blijkbaar onbedoeld, een iets ander beeld hadden
kunnen krijgen, maar dat moet de heer Nijboer misschien
nog een keer terugkijken. Ik ben in ieder geval blij met deze
uitleg. Dank daarvoor.
De heer Nijboer (PvdA):
Dat denk ik niet, hoor, want ik ga het kabinet zo meteen ook
prijzen, met natuurlijk nog wat opmerkingen erbij. Het kan
altijd nog ambitieuzer. U moet niet verwachten dat een
kabinet met VVD en D66 op fiscaal terrein alleen maar
applaus krijgt van de PvdA. Dat is niet te verwachten. Dat
het kabinet die belastingontwijkingsmaatregelen neemt,
vind ik een goede zaak, maar waar het het geld dat het
daarmee ophaalt aan besteedt, bestrijd ik. Dat is toch glashelder? Ik vind niet dat je dat aan 4 miljard Vpb-verlaging
moet geven, aan winstbelastingverlaging. Dat vind ik een

13 november 2018
TK 22

22-31-36

heel slechte keuze. Nou, dat zeg ik dus ook. Dat moet je aan
lerarensalarissen geven, investeren in cultuur, in onderwijs.
Moet u eens kijken: studentenleningen moeten zelfs nog
duurder worden. Wat zijn dat nou voor keuzes? Daar verzet
ik mij tegen. Dat kan je echt doen. De heer Van Weyenberg
moet ook erkennen dat je die 4 miljard niet aan Vpb-verlaging hoeft te geven of aan winstbelastingverlaging, maar
dat je er ook andere dingen mee kunt doen. Dat is wat ik
hier betoog.
Voorzitter. Multinationals boven mensen. Een tweede pijler
onder ons belastingstelsel is dat het rechtvaardig is. Dat
vindt de PvdA echt belangrijk. Het moet een progressief
belastingstelsel zijn: de sterkste schouders de zwaarste
lasten. Als je nu kijkt wat de uitwerking is van dit Belastingplan, zie je dat de laagste inkomens er het minst op vooruitgaan — de huurders, de uitkeringsgerechtigden, de zieken
— en dat de hoogste inkomens er het meest op vooruitgaan.
Dat staat diametraal tegenover mijn opvattingen over wat
een rechtvaardig belastingstelsel moet doen. Dus daar heb
ik ook kritiek op. Om degenen voor te zijn die zeggen "ja,
maar iedereen gaat er toch op vooruit?" verwijs ik ook nog
even naar de column van Marike Stellinga van afgelopen
zaterdag. Dat is net afhankelijk van of mensen het basispad
verwachten of dat het daarvan afwijkt. Maar los daarvan:
je ziet wel dat er echt voor is gekozen dat huurders bijvoorbeeld de helft erop vooruitgaan ten opzichte van kopers,
de hele regeerperiode lang. Dat terwijl huurders de grootste
problemen hebben om hun huur op te brengen. Uitkeringsgerechtigden blijven echt achter bij mensen met een baan.
De laagste inkomens krijgen er echt minder bij dan de
hoogste. Daar ben ik het niet mee eens. Daar is de PvdAfractie het niet mee eens. Dat op hoofdlijnen.
Namens de PvdA-fractie heb ik een heel aantal voorstellen
gedaan, bij amendement, in het debat — niet alles wat we
zeggen leggen we in amendementen vast; dan wordt het
nog meer een brij — en straks in moties, om het Belastingplan te verbeteren. Bijvoorbeeld door beleggers te ontmoedigen en starters te steunen, door de overdrachtsbelasting
voor derde huizen en verder naar 10% te brengen en die
voor starters naar 0%. Je denkt natuurlijk ook een beetje
na of dat een beetje in de smaak kan vallen bij een aantal
coalitiepartijen of dat je daar echt iemand mee tegen de
schenen schopt. Ik dacht: dit moet toch wel een beetje
aansprekend kunnen zijn. Dat helpt echt op het gebied van
wonen. Ik breng dat amendement nog maar eens onder de
aandacht van de staatssecretaris en vraag hem om daar
toch positief tegenover te staan.
Voorzitter. We hebben een ander amendement in voorbereiding over het schrappen van de arbeidskorting voor zieken, voor mensen in de ziektewet. Dat gaat om toch nog
180.000 mensen. Je denkt dat het een kleine groep is, maar
dat is niet zo. Die mensen raken gemiddeld €900 op jaarbasis kwijt, maar in individuele gevallen gaat het om €4.000
en meer, netto. Dat gaat om mensen met een inkomen van
€25.000 bruto. Als je dat beseft en je hebt dat op tafel liggen,
dan zie je hoe immens dat probleem is. In dit Belastingplan
is daar heel weinig aandacht voor en wordt dit gewoon
doorgevoerd. Ik vraag de staatssecretaris bereidheid om
daarop terug te komen, want dit gaat gewoon enorme
impact hebben op de inkomens van mensen. Zieken hebben
dat nu misschien nog niet eens in de gaten. Of iemand moet
nog ziek worden. De huidige zieken worden uitgezonderd
— dat ontken ik helemaal niet — maar er komen helaas ook
weer nieuwe zieken bij.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Voorzitter. Ik heb ook met de heer Stoffer een amendement
ingediend. Ook bij interrupties heb ik daar aandacht voor
gevraagd. Dat amendement gaat om de vestzak-broekzakoperatie in het onderwijs. De rente op studieleningen wordt
kunstmatig verhoogd om de gaten op de Onderwijsbegroting te stoppen. Ik dacht: wat kan nou eens een beetje helpen? CDA en ChristenUnie waren al tegen het sociaal
leenstelsel. Meneer Bruins knikt. Ze waren daar allebei
overtuigd tegenstander van en hebben zich daar met hand
en tand tegen verzet. En D66 is voor onderwijs. Ik dacht: ik
maak een amendement dat al die partijen een beetje tegemoetkomt. Dat doe ik met de heer Stoffer, die lid is van een
hele constructieve oppositiepartij. Dan kun je een signaal
met twee fracties geven over wat zij belangrijk vinden. Dat
dek ik ook nog uit iets waar je bijna geen voorstelling bij
kunt hebben dat je daartegen zou kunnen zijn, namelijk een
fiscale subsidieregeling voor de topinkomens in Nederland.
Boven de balkenendenorm krijgen mensen 30% belastingvrijstelling. Die regeling was er al tijdens vorige kabinetten,
maar die blijft er ook onder dit kabinet. Het is niet dat u die
hebt ingevoerd — die kreeg u er dan waarschijnlijk ook niet
door — maar u wilt die in ieder geval ook niet beperken.
Dat lijkt me een heel zindelijk amendement, waar eigenlijk
heel Nederland wel voor zou zijn. Wie is er nou voor? We
lezen de kranten. Elke april kun je de jaarverslagen van de
kranten er weer op naslaan: die topman krijgt 2 miljoen en
die topman krijgt 3 miljoen. Ze krijgen dus bijna allemaal
30% subsidie, mits ze geen Nederlander zijn. Topvoetballers
krijgen dat overigens ook; daar kan ik weleens ruzie mee
krijgen. Maar ik sta achter dat amendement, en ik vraag de
staatssecretaris om daar ook achter te staan.
Voorzitter. Zo zijn er op een heel aantal terreinen — ik zal
niet alles wat we hebben ingediend langslopen, want dat
wordt allemaal nog besproken — voorstellen gedaan om
het Belastingplan te verbeteren. Ik vraag het kabinet om
daar serieus op in te gaan en die ook over te nemen. Dat
geldt evenzeer voor de coalitiepartijen. Ik heb daar al wat
interrupties aan gewijd vandaag.
Voorzitter. Na het Belastingplan kom ik op de vergroeningsmaatregelen. Die steunt de PvdA-fractie. De PvdA-fractie is
voor vergroening, dus dat wetsvoorstel zullen wij steunen.
Ik heb daar nog wel een aantal vragen bij. Onze grootste
zorg is: betalen mensen niet een te groot deel van de rekening, terwijl bedrijven de grootste vervuilers zijn? Is dat wel
helemaal in evenwicht? Bedrijven zijn toch degenen die
verreweg de meeste CO2-uitstoot en milieuvervuiling veroorzaken, terwijl de rekening voor het grootste deel — of
in ieder geval half-om-half, maar dat is niet de verhouding
van de uitstoot — bij mensen terechtkomt. Is dat wel vol te
houden? De belastingvermindering op de energiekorting
is daarvan het meest prangende voorbeeld in deze belastingvoorstellen. Er wordt even 200 miljoen weggehaald.
Dan zegt het kabinet: dat compenseren we in het algemene
inkomensbeeld. Maar als ik daar dan in kijk, zie ik dat de
laagste inkomens er het minst op vooruitgaan, dus dat
combineert niet met elkaar. Als er koopkrachtplaatjes bij
zaten waarin de laagste inkomens er het meest op vooruitgingen, zou ik zeggen: ja, dat heeft het kabinet netjes
gedaan. Maar dat is nou net niet wat eruit komt. Daar vraag
ik dus aandacht voor.
Ten aanzien van de auto's zal ik niet zo uitgebreid ingaan
op de voorbeelden van de heer Omtzigt, maar ik vind wel
dat we wat doorgeschoten zijn in de subsidiëring van

13 november 2018
TK 22

22-31-37

sommige auto's. Ik lachte zojuist dus ook niet omdat ik het
een belachelijk voorbeeld vond, maar gewoon omdat het
zo beeldend werd gebracht. Het was niet een lach van "wat
zit u daar voor onzin te vertellen". We zijn daar gewoon in
doorgeschoten. Het blijft een evenwicht tussen het stimuleren van innovatie, wat echt nodig is als je wil vergroenen,
en het niet doorschieten in fiscale stimulering. Eerlijk gezegd
is dat in het verleden gebeurd, en dat gebeurt nu op
onderdelen helaas nog steeds.
Voorzitter. Een ander onderdeel van het Belastingplan waar
ik enthousiast over ben, is de belastingontwijkingsmaatregel. De staatssecretaris neemt gewoon serieuze maatregelen. Eigen vermogen en vreemd vermogen is besproken.
Het levert ook behoorlijk wat geld op. Het doet ook pijn,
zelfs bij woningcorporaties. Daar kom ik zo nog op. Maar
het zijn maatregelen die goed zijn. Ze verbeteren de economie. Ook die maatregelen zal de PvdA-fractie steunen. De
vraag is wel: waarom is er niet voor een nog verdergaande
variant gekozen? Mevrouw Leijten had het al over variant
A. Ik ga dat niet helemaal herhalen. Zij heeft daar uitgebreid
over verhaald. Maar het gaat bijvoorbeeld ook over het
percentage. Ik zag al een motie van verschillende coalitiepartijen en GroenLinks om dat naar 9% te brengen. Ik zou
het zelfs nog liever naar 10% brengen. Waarom is die lijst
niet wat strakker opgesteld? Want wat is nou 7% Vpb? Waar
hebben we het dan helemaal over? Dat is een drempeltje
waar je overheen kunt kruipen; je hoeft niet eens te springen, zou ik zeggen.
Voorzitter. Dan kom ik op de woningbouwcorporaties. De
staatssecretaris en ik hebben politieke verschillen; dat blijkt
ook nu wel weer. Maar ik vond zijn beantwoording van
afgelopen vrijdag gewoon goed. Alleen op het punt van de
woningbouwcorporaties heeft hij mij niet overtuigd. Het
verhaal was dat er bij de Europese Commissie om een uitzondering was verzocht. Ik las in de brief die wij vandaag
of gisteren kregen — ik ben de dagtelling een beetje kwijt
met al die debatten — dat er geen formeel verzoek bij de
Europese Commissie is ingediend, maar dat er wel is
gesondeerd. Dat is toch wel wat anders. Als je formeel en
juridisch onderbouwd met een landsadvocaat de strijd
aangaat en zegt "Wij willen die woningbouwcorporaties
uitzonderen, want dat zijn geen brievenbusmaatschappijen.
Daar gaat Nederland voor en we zetten even een keer een
dikke streep", dan is dat wel wat anders dan even sonderen
of dit makkelijk gaat lukken in de wetgeving. Ik vraag de
staatssecretaris dus: wat is daar nou precies gebeurd? En
als je dat dan voornemens was met die 363 miljoen die bij
woningcorporaties wordt opgehaald, waarom compenseer
je in de compensatiemaatregelen dan maar voor 100 miljoen? Als ze waren uitgezonderd, hadden ze immers ook
363 miljoen minder betaald. Dat vind ik dan ook logisch.

kant. Dat wordt dan met één pennenstreek gedaan, en dat
zint mij helemaal niet. Het zal voor ons niet de reden zijn
om tegen alle belastingontwijkingsmaatregelen te stemmen.
We stemmen wel voor amendementen om dit eruit te halen.
Ik ga dit dus helemaal niet als een soort hefboom gebruiken
— "als u dat niet oplost, doen we het niet" — want je kunt
ook nog anderszins compenseren. Daar doen we ook allemaal voorstellen voor, die ook allemaal in onze tegenbegroting staan. Maar als je maatregelen neemt tegen belastingontwijking, als de huurders, de woningcorporaties en de
sociale huurders op de wachtlijst daarvan de dupe zijn en
als je hen dan niet helemaal compenseert, dan vind ik dat
toch niet goed. Ik vraag de staatssecretaris dus toch nog
eens in te gaan op dat proces bij de Europese Commissie
— kon dat nou echt niet, heeft u het formeel ingediend,
bent u bereid om het alsnog formeel in te dienen? — en op
de omvang van de compensatie. En hopelijk komt hij ook
tot een andere conclusie.
Voorzitter, ik kom al aan de slotoverwegingen. Ik ben net
op de helft van de tijd. De PvdA is een constructieve en bij
vlagen ook wel vrolijke oppositiepartij. Wij hebben samen
met GroenLinks en de SP een tegenbegroting ingediend,
zoals dat hoort in het parlement. We hebben ook een heel
aantal amendementen. Ik heb er net een aantal genoemd.
Ze hebben betrekking op studentenleningen, op wonen —
starters helpen en beleggers afremmen — en op de Ziektewet die eraan komt. En zo zijn er nog een heel aantal
amendementen om het fiscale stelsel te verbeteren. Het
gaat ook over grotere zaken, zoals het niet door laten gaan
van de btw-verhoging. Door die verhoging worden bijvoorbeeld boodschappen en ov-kaartjes duurder. Ik snap dat
die het in het grotere geheel misschien niet halen. Maar we
doen wel al dat werk. We doen serieuze voorstellen. Mijn
ervaring, ook uit de coalitiejaren, is dat plannen beter worden als je af en toe een goed voorstel van de oppositie
overneemt. Ik wil de coalitiepartijen en het kabinet daartoe
ook van harte uitnodigen.
Ik spreek ook steun uit voor de goede maatregelen. Zes van
de acht wetten die voorliggen, zal de PvdA-fractie zonder
meer steunen: de vergroeningsmaatregelen, de maatregelen
om de belastingontwijking aan te pakken, een aantal technische maatregelen, de kleineondernemingsregeling en de
fiscale technische maatregelen. Die zullen wij allemaal
steunen. Natuurlijk hebben wij daar opmerkingen bij, maar
per saldo staan we erachter.

We behandelden gisteravond de begroting van wonen.
Daar namen we ruim de tijd voor. Dat duurde tot 23.45 uur.
We zijn nu dus nog mooi op tijd, voorzitter. Ik bespeur bij
het kabinet dat het de huurders niet serieus genoeg neemt.
Er zijn problemen met wonen. We hebben een uitgebreid
debat over wonen gevoerd met minister Ollongren. We
hebben een hele stapel onderzoeken en papieren. Krijg dat
maar eens te doen. Er gebeurt te weinig. Maar kijk eens
wat de impact is. Het kabinet maakt mooie sier. Het zegt:
we gaan 100 miljoen compenseren en dan kun je voor 2
miljard investeren. Dat betekent andersom dat als je met
360 miljoen de lasten verzwaart, voor 7 miljard aan investeringen in de sociale woningbouw remt. Dat is de andere

Wat wij niet zullen steunen, zijn voorstellen die echt ingaan
tegen dat wat wij vinden dat een belastingstelsel moet doen.
Wij zijn voor een rechtvaardig belastingstelsel. Dus als je
voorstellen doet die het belastingstelsel oneerlijker maken,
die de laagste inkomens, de huurders en de zieken op achterstand zet en de hoogste inkomens het meeste geeft —
ik noem het verhogen van de btw die iedereen moet betalen
en het verlagen van het toptarief tot onder de 50%, waarvan
de hoogste inkomens het meest profiteren — dan kun je
niet van de PvdA-fractie vragen dat ze die steunt. Daar wil
ik ook maar gewoon helder over zijn. En dan zijn we ook
niet voor een paar honderd miljoen op andere gedachten
te brengen. Dat geldt natuurlijk ook voor de voorstellen om
in deze tijden 4 miljard aan het grote bedrijfsleven te geven.
Ik geef de heer Van Weyenberg mee dat dat ook wel ergens
wordt gefinancierd. Maar je kunt met die 4 miljard andere
keuzes maken. Dat spreekt hij mij weer niet tegen. Er zijn
torenhoge winsten, terwijl de lonen achterblijven. Er is geen
enkele noodzaak, en toch die 4 miljard structureel. Dat is

Tweede Kamer

13 november 2018
TK 22

Pakket Belastingplan 2019

22-31-38

120 miljard over 30 jaar. Ik wilde zo flauw niet zijn, maar
ben het nu toch. De heer Van Weyenberg deed het ook
aldoor, dus ik doe het ook nog een keer: 120 miljard over
30 jaar, wat voor investeringen in de samenleving kun je
daar wel niet van doen? Investeringen in leraren, in de
toekomst van Nederland. Investeringen in goede zorg, met
een betaalbaar eigen risico. Investeringen in een gelijke
samenleving, in wijken die in getto's dreigen te veranderen
als er niet wordt ingegrepen. Wat kun je er wel niet mee
doen? Die voorstellen om het grote bedrijfsleven zo'n
enorme hap uit onze begroting te geven terwijl er zo veel
maatschappelijke noden zijn, zal de PvdA-fractie niet steunen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank aan de heer Nijboer. Dan is nu het woord aan de heer
Bruins van de ChristenUnie.

De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. De afgelopen week hebben we in twee dagen
acht wetsvoorstellen besproken. Dat waren vruchtbare
dagen en ik wil beginnen met de staatssecretaris en alle
betrokken ambtenaren, het grote team dat achter de
staatssecretaris staat, te bedanken voor de enorme hoeveelheid werk en het beantwoorden van de vragen. Dat waren
vaak hele ingewikkelde vragen, met veel getallen en veel
tabellen. Ook hebben ze telkens onder hoogspanning en
tijdsdruk moeten werken. Veel dank daarvoor, en complimenten aan het team achter de staatssecretaris.
Voorzitter. Het is een bijzonder Belastingplan, want voor
het eerst zien we in volle omvang de fiscale uitwerking van
het regeerakkoord. We hebben de eerste Prinsjesdag van
dit kabinet achter de rug. Alles wat we vorig jaar en dit jaar
zagen, was eigenlijk nog uitwerking van het beleid van het
vorige kabinet. Pas vanaf 1 januari aanstaande kunnen we
zien wat dit regeerakkoord doet met ons land, met de
koopkracht, de economie, het vestigingsklimaat, het
ondernemersklimaat en de publieke sector. Dat gaan we
vanaf 1 januari zien.
Het is een ambitieus pakket dat voorligt. Zeker nu de dividendbelasting niet wordt afgeschaft en daar een uitgebreid
bedrijvenpakket voor in de plaats is gekomen, waar ook het
mkb goed van kan profiteren, zien we dat er een evenwichtig pakket ligt. Het is een bijzonder Belastingplan. We zien
een eerste verschuiving van inkomen naar consumptie en
vervuiling, en we zien een lastenverlichting voor de mensen
in het land. Met name gezinnen met een modaal salaris
zullen erop vooruitgaan. Ook gezinnen met kinderen zullen
erop vooruitgaan. Bedrijven zullen merken dat er een
grondslagverbreding is, gepaard met een tariefsverlaging.
En er wordt ruim geïnvesteerd in de publieke sector en met
name in het onderwijs. Onderwijs is de grootste groeipost
op de begroting van dit kabinet. Er is 1,9 miljard extra voor
het onderwijs.
En terwijl we dat allemaal doen, daalt de staatsschuld. Dat
vindt de ChristenUnie ook heel erg belangrijk. We hebben
het al vaker vanaf deze plek gehad over de Jozefeconomie:

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

in gouden tijden, in vette jaren, moet je sparen voor magere
jaren. Dat doet dit kabinet ook.
Een klein vlekje is nog het houdbaarheidstekort van 0,5%.
Daar moeten we toch goed de vinger aan de pols houden.
Je zou kunnen zeggen dat we nog net iets te kwistig zijn
geweest, maar toch. Dat we dit mooi in evenwicht hebben
kunnen houden, is mooi.
Het is ook mooi dat we belastingmaatregelen in acht wetsvoorstellen hebben kunnen gieten waarin twee partijen als
D66 en ChristenUnie, die soms vanuit zulke verschillende
standpunten en hoeken naar belastingen kijken, samen
konden komen en samen een evenwicht konden vinden.
Dat is gewoon een heel mooi resultaat.
Voorzitter. We hebben vorige week ook een goede
gedachtewisseling gehad over het draagkrachtbeginsel. Ik
heb eerder betoogd dat het draagkrachtbeginsel en sturingsinstrumenten zich eigenlijk slecht tot elkaar verhouden. Met
name de afgelopen jaren hebben verschillende opeenvolgende kabinetten heel instrumentalistisch gestuurd op
koopkracht en op arbeidsparticipatie. Daardoor hebben we
gezien dat er heel veel heffingskortingen zijn gekomen, die
steeds hoger werden. Ook werden ze inkomensafhankelijk
en ging de overdraagbaarheid weg. Wat doet dat nou precies met de draagkracht? Daar maakt de ChristenUnie zich
zorgen over; dat laten we vaker in debatten horen. Ik ben
daarom ook blij met de toezegging van de staatssecretaris
dat hij volgend jaar met bouwstenen wil komen voor een
toekomstig belastingstelsel waarin dat instrumentalisme
verminderd wordt, en dat robuust en simpeler wordt. Want
meerdere collega's hebben het al benadrukt: het belastingstelsel moet simpeler. De heer Snels ging daar ook uitgebreid op in en ik kan zijn verhaal voor een heel groot deel
volgen en daarmee instemmen.
De bouwblokken voor een robuust en geloofwaardig
belastingstelsel — de heer Snels noemde er al een aantal
— moeten er in ieder geval voor zorgen dat we die 50 miljard aan jaarlijkse heffingskortingen verminderen. De
grondslagversmalling moet verdwijnen en de tarieven
moeten niet meer onnodig hoog zijn. Op die manier kunnen
mensen gewoon bekijken hoeveel belasting ze eigenlijk
betalen aan een bepaald belastingpercentage. Dat is dan
ook wat ze kwijt zijn aan belasting. Dat maakt het transparanter, helderder en vooral ook rechtvaardiger. De bouwblokken voor een robuust en geloofwaardig belastingstelsel
zien we al een heel klein beetje in het regeerakkoord van
dit kabinet terug. Die zouden de komende jaren eigenlijk
verder kunnen worden doorgevoerd. Zo zou de belastingdruk op inkomen geleidelijk verder moeten verschuiven
naar gebruik. Het fiscale evenwicht tussen de diverse inkomensstromen zou moeten worden hersteld. Vermogenswinst zou gelijk behandeld moeten worden, onafhankelijk
van de oorsprong van die vermogenswinst. Dit soort kernprincipes zouden rechtvaardigheidsprincipes moeten zijn
waar in feite een heleboel partijen in deze Kamer zich in
zouden moeten kunnen vinden.
Voorzitter. Ik begrijp dat er een ideologisch punt zou kunnen
zitten in de discussie over leefvormneutraliteit in de loonen inkomstenbelasting. Laat ik dit zeggen: dat de minst
verdienende partner of ondernemer relatief iets meer van
haar of zijn inkomen overhoudt, kan ik billijken. Maar de
opgepompte heffingskortingen worden gebruikt als een
medicijn om nog meer mensen te verleiden tot arbeidspar-

13 november 2018
TK 22

22-31-39

ticipatie. Op een gegeven moment is de dosis van die pil
zo sterk geworden dat je je moet afvragen of je de dosis
van die pil nog wel verder moet verhogen of dat je moet
concluderen dat die pil niet verder werkt. De maatschappij
zit dan blijkbaar zo in elkaar zit dat het niet duidelijk is of
het nog wel lukt om de allerlaatsten te verleiden door de
dosis nog verder te verhogen en de heffingskortingen nog
meer op te pompen. Misschien moet je dan zeggen: nu
stopt het en gaan we een stap terug naar iets wat eenvoudiger en transparanter is. Ik vind het moedig van de
staatssecretaris dat hij op de tweede dag van de behandeling van dit Belastingplan heeft gezegd dat hij de oproep
tot minder instrumentalisme met beide handen wil aangrijpen. Ik zie dan ook uit naar de bouwstenen die de staatssecretaris zal gaan aanleveren.
Om af te sluiten ga ik nog in op ATAD 1 tegen belastingontwijking en voor het gelijker behandelen van eigen en
vreemd vermogen. Zoals draagkracht voor de ChristenUnie
een belangrijk principe is bij de inkomstenbelasting, zo
moet een gelijke bejegening van eigen en vreemd vermogen
dat zijn in de vennootschapsbelasting. We zijn daar nog ver
van verwijderd, maar met dat ATAD 1-wetsvoorstel zetten
we toch een belangrijke stap in de goede richting. We
interpreteren ATAD op een aantal punten zelfs strenger dan
de minimumeisen, maar hier en daar kan er nog wel een
tandje bij. Daarom ben ik ook mede-indiener van het
amendement over de verhoging van 7% naar 9%. Dat is het
amendement van de heer Van Weyenberg, de heer Omtzigt,
de heer Snels en mijzelf. Het is mooi dat we dat samen
kunnen doen en dat we met dit amendement weer een
tandje bij zetten in de aanpak van belastingontwijking.
Als laatste, voorzitter, heb ik nog een vraag aan de staatssecretaris over de substance-eisen. Ik heb nog steeds, ook
na de beantwoording op de tweede dag vorige week, twijfels of die eisen voldoende effectief zijn voor grotere multinationals. Het doel van de substance-eisen is het maken
van een onderscheid tussen de CFC's die hier reële economische activiteiten ontplooien, en de kunstmatige CFC's.
Daar hoort wat de ChristenUnie-fractie betreft ook onderscheid bij naar de grootte van de bedrijven. Daar hebben
we over gepraat in het debat. Het antwoord van de staatssecretaris was: uitvoerbaarheidsproblemen. Het is dus
gewoon lastig uit te voeren. Ik ben daar gevoelig voor. Ik
weet dat het gewoon niet makkelijk is met ons ingewikkelde
stelsel en een Belastingdienst die een hoop voor zijn kiezen
krijgt. Maar toch wil ik de staatssecretaris vragen of hij
bereid is om, aangezien volgend jaar voor hem toch een
jaar van reflectie en contemplatie wordt, ook eens te kijken
of hij toch iets kan doen rond die substance, iets waarmee
je de grote bedrijven toch strakker kunt aanpakken. Strengere eisen dus naarmate een bedrijf groter is! Je zou toch
een verschil moeten kunnen maken tussen kleine bedrijven
en grote bedrijven als het gaat om substance-eisen. Ik zou
heel graag aan de staatssecretaris willen vragen of hij bereid
is om daarop extra inspanning te leveren, om dat op zijn
minst te onderzoeken en om ons bijvoorbeeld in de eerste
maanden of in de eerste helft van volgend jaar daarover te
rapporteren.
Voorzitter, tot zover. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank. We zijn nu aangekomen bij de heer Van Raan, van
de Partij voor de Dieren.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

De heer Van Raan (PvdD):
Voorzitter. We bespreken het Belastingplan 2019. Een
staatssecretaris die wil vergroenen. Ik wil hem bedanken
voor alle antwoorden, evenals de ambtelijke organisatie.
Ik heb een punt of zes.
Het Belastingplan 2019 is een heel bijzonder plan. Ik zal u
uitleggen waarom. Een van de conclusies van het recente
IPCC-rapport is dat een beperking van de opwarming tot
1,5˚C nog steeds mogelijk is. Het is dan dus nog steeds
mogelijk om binnen die temperatuursstijging te blijven. Dat
is goed nieuws. Maar er staat ook dat we bij ongewijzigd
beleid afstevenen op een temperatuursverhoging van
gemiddeld 3˚C. Dat is slecht nieuws. Nu zult u zeggen: wat
maakt dat nou uit, van 19°C naar 22°C; lekker weertje, toch?
Maar dat denken de meeste mensen gelukkig niet meer.
Het kan geen kwaad om hier nog even de beschrijvingen
van de VN weer te geven. Met 3˚C krijgen 3,2 miljard mensen onder andere problemen met water. Er worden 330
miljoen klimaatvluchtelingen verwacht. 1,3 miljard mensen
raken dan ondervoed. Voedselprijzen stijgen met 30%. Het
Amazonegebied gaat dan ten onder. En dat is dan 3˚C ...
De begroting van EZK noemde ik vorige week een "3˚Cbegroting". Immers, de grote maatregelen moeten dan nog
komen na het klimaatakkoord, de Klimaatwet en wat dies
meer zij. De minister kon het op zijn manier heel omslachtig
zeggen: hij kon dat niet beamen. Het is dus goed om vast
te stellen dat we het vooralsnog over een 3˚C-belastingplan
hebben, terwijl we naar 1,5˚C-plannen moeten. Daarom is
het Belastingplan van 2019 bijzonder: het is het laatste 3˚Cbelastingplan; volgend jaar hebben we een 1,5˚C-plan. Is
de staatssecretaris het eens met onze analyse en met onze
conclusie? Dit is mijn eerste vraag.
Voorzitter. Over de betaalbaarheid van de klimaattransitie
is minister Wiebes optimistisch. Dat optimisme wil ik graag
even voorleggen aan de staatssecretaris, als een van de
rekenmeesters die dit mede bewaakt. Vorige week rekende
de minister van Economische Zaken en Klimaat ons namelijk
met indexcijfers voor dat wanneer het reële bbp toeneemt
van 100 naar 130 in 2030, we van die 130 maar 0,5 hoeven
uit te geven aan de klimaattransitie. Dat zal ook de PVV als
muziek in de oren klinken: 0,5 van 130. En dat is goed te
doen, zo beweerde hij. Dat klinkt prachtig. Alleen, dat
"wanneer" is eigenlijk een dikke "als". Immers, als we van
100 naar 130 gaan in 2030, betekent dat twaalf jaar lang
gemiddeld een reële groei van 2,2% per jaar, terwijl we
bijvoorbeeld tussen 1996 en 2017 maar met 2% groei zaten,
en tussen 2001 en 2017 gemiddeld met 1,3% groei. Dat is
dus nogal een opgave. Bovendien zitten daar twee grote
problemen bij, waar ik de staatssecretaris graag over hoor.
Twaalf jaar reëel groeien met 2,2% is al een probleem, maar
het is zeker een probleem als we ons realiseren dat er dan
nog steeds geen ontkoppeling is tussen groei en CO2-uitstoot, en dat het dus met die groei, die niet ontkoppeld is
van CO2, steeds moeilijker wordt om klimaatmaatregelen
te nemen. Dat is eigenlijk hetzelfde als een brand blussen
met benzine. Groei is dan juist het probleem, en niet de
oplossing. En het tweede probleem dat daarbij hoort: er is
ook geen plan B. Want als we onverhoopt niet zo gaan
groeien, hoe gaan we het dan financieren? Graag een
reactie van de staatssecretaris, als rekenmeester, op die
2,2% reële groei.

13 november 2018
TK 22

22-31-40

Voorzitter. Onze conclusie is dat wat ons betreft alle
begrotingen en Belastingplannen in de toekomst de 1,5˚Ctoets moeten kunnen doorstaan. Dat is een hele opgave,
maar die wordt vast vergemakkelijkt door het feit dat we
met het hanteren van het brede welvaartsbegrip onszelf al
hebben beloofd dat te gaan doen. Wat vindt de staatssecretaris van deze redenering?
Voorzitter. Klimaatverandering tegengaan met alle middelen
zou niet alleen de verantwoordelijkheid van de minister van
EZK moeten zijn, maar de verantwoordelijkheid van het
hele kabinet en alle bewindspersonen. Dat wordt ook wel
onderschreven, geloof ik. Wel problematisch is dat het
Belastingplan 2019 net als alle andere begrotingen nog een
3˚C-plan is. Ondertussen hebben we een kabinet dat de
winstbelasting fors verlaagt en dat een minimum-CO2-prijs
oplegt die voorlopig onder de ETS-prijs ligt en daarmee
geen concrete werking heeft. Het kabinet blijft maar aanmodderen met de klimaattafels, terwijl het ondertussen de
btw op groenten, fruit, treinkaartjes en cultuur verhoogt.
De kosten van het nietsdoen worden niet uitgerekend, want
het PBL heeft het te druk, zo is de boodschap. De urgente
boodschap van De Nederlandsche Bank om een CO2-opslag
van minstens €50 per ton wordt nog niet gehoord, tenzij ik
in de antwoorden van de staatssecretaris goed gelezen heb
dat aan de industrietafel is meegegeven om een CO2-opslag
in scenario's uit te werken en daar nu ook specifiek dat
DNB-plan ligt. Klopt dat, zo vraag ik de staatssecretaris.
Voorzitter, dan over belastingontwijking. De verlaging van
de vennootschapsbelasting, de winstbelasting voor bedrijven, baart ons om een aantal redenen zorgen, maar de
verlaging van de vennootschapsbelasting werkt ook als een
verleider voor belastingontwijking, zo staat vast. Gelukkig
doen organisaties als SOMO, Tax Justice en Oxfam Novib
onderzoek naar internationale belastingontwijking. Oxfam
Novib toonde recent aan dat bedrijven als Merck, Pfizer,
Johnson & Johnson en Abbott voor vele miljarden via
Nederland belasting hebben ontweken. Daar hebben we
vragen over gesteld. De antwoorden op onze schriftelijke
vragen waren hoopgevend, aangezien de staatssecretaris
daarin erkende dat dergelijke bedrijven niet aan hun fiscale
verplichting hebben voldaan. Want, zo schrijft hij, afgelopen
jaren "is gebleken dat bedrijven door internationale ontwijkingstructuren de belastingheffing kunnen uitstellen of
afstellen waardoor de kosten van algemene voorzieningen,
waaronder de medische zorg, worden afgewenteld op
burgers en bedrijven die wel gewoon aan hun fiscale verplichtingen voldoen", et cetera. Dat betekent dat er in dit
geval kennelijk een onderscheid wordt gemaakt tussen
bedrijven die dat wel en bedrijven die dat niet doen. Is de
staatssecretaris van plan om van dit type bedrijven de te
weinig betaalde belasting terug te vorderen? De fiscale
verplichting is niet vrijblijvend. Sterker nog, de Belastingdienst staat vooraan in de rij als er sprake is van een faillissement.
Net als bij onze vraag naar de belastingpositie van ING naar
aanleiding van de berichtgeving van Follow the Money
verwacht ik ook hier dat opgetreden kan worden, aangezien
er genoeg externe en interne signalen zijn. Kan de staatssecretaris dat bevestigen?

naar de signalen die zijn afgegeven en dat het aan de
belastinginspecteur is om te oordelen. Vervolgens zegt hij
dat hij er niks over kan zeggen omdat het onder artikel 67
valt. Nou, prima, maar laat ik dan alleen twee vragen stellen
aan de staatssecretaris. Klopt de aanname dat hij die
informatie actief heeft doorgegeven? En kunnen anders
derden dat doen, bijvoorbeeld een club als Ons Geld? Misschien kan die zelfs wel aangifte doen bij de fiscale recherche. Graag een reactie.
Voorzitter, dan de btw. De aangenomen motie-Thieme/Groot
uit 2016 verzocht de regering zich in te zetten voor maximale
beleids- en tariefvrijheid. De staatssecretaris heeft goed
werk geleverd. Of de aangepaste btw-richtlijn, want daar
heb ik het over, inderdaad maximale vrijheid geeft, daar
valt over te twisten, maar het geeft wel een stuk meer
zekerheid, zoals de staatssecretaris aangaf. Maar ja, wat
heb je aan die vrijheid als je er vervolgens geen gebruik
van maakt? Specifiek: waarom is mensenzorg vrijgesteld
van btw en huisdierenzorg niet? Een huisdier heeft evenzogoed een belang om goede en betaalbare zorg te krijgen.
Het baasje is vaak iemand die met liefde en toewijding zijn
of haar zorgplicht voor het huisdier op zich neemt. Voor
heel veel baasjes is een huisdier lid van de familie. Ik heb
een huisdier dan ook weleens een "extended family member" genoemd. Als het nou lastig is om een verlaagd nieuw
tarief te introduceren, terwijl het wel kan, zoals de staatssecretaris schrijft, is het dan technisch en regeltechnisch wél
mogelijk om de vrijstelling van de btw die geldt voor mensenzorg ook van toepassing te laten zijn op huisdierenzorg?
Ik kan me goed voorstellen dat het bij de invoering enige
invoeringsproblematiek geeft, maar dat, eenmaal ingevoerd,
de uitvoering toch redelijk probleemloos is, omdat het nu
voor de mensenzorg ook geldt.
Voorzitter. We snappen best dat het verlagen van de btw
op groente en fruit complexer is dan de verlaging of vrijstelling van de btw op dierengeneeskundige hulp. We danken
de staatssecretaris ook voor de antwoorden en de quickscan
die hij heeft uitgevoerd. Maar we zullen het onderwerp niet
loslaten, want het komt er eigenlijk op neer dat de staatssecretaris heeft gezegd dat het te moeilijk is voor groente en
fruit. We laten niet los, want de Partij voor de Dieren vindt
dat de eiwittransitie en groente en fruit belangrijk zijn,
linksom en rechtsom. In het wetgevingsoverleg gaf ik al
aan dat plantaardige producten enorm eiwitrijk zijn. Linzen,
bonen, peulvruchten, maar ook oer-Hollandse groenten
zoals doperwten, boerenkool en spruitjes zijn uitstekende
bronnen van plantaardige eiwitten — ik lijk m'n moeder
wel! De eiwittransitie is goed voor mens en dier. Ik neem
aan dat het voor de collega's van het CDA en de VVD ook
interessant is als we voorstellen dat de staatssecretaris gaat
onderzoeken hoe op Europees niveau de productie van
lokale plantaardige groenten eventueel fiscaal gestimuleerd
kan worden, en hoe we dit voor elkaar kunnen krijgen.
En als we het nu toch over de beantwoording hebben: we
bedanken de staatssecretaris dat hij erkent dat de landbouwvrijstelling ook onder zijn verantwoordelijkheid valt. Daar
kunnen we nu mee aan de slag.

Voorzitter. Een ander onderwerp is de btw ... Nee, excuses,
ik sla een stukje over. Sprekend over ING: in de beantwoording van onze vraag daarover verwijst de staatssecretaris

Voorzitter, ik ben aan het afronden. Ik kom toch nog even
terug op het structurele karakter van de 1,9 miljard dat nu
als lastenverlichtingspakket wordt doorgevoerd. Wij hebben
gezegd dat je dat eigenlijk als conjuncturele opbrengst moet
beschouwen. De staatssecretaris sprak dat tegen, maar in
zijn beantwoording ontkent de staatssecretaris niet dat die

Tweede Kamer

13 november 2018
TK 22

Pakket Belastingplan 2019

22-31-41

1,9 miljard grotendeels naar structurele uitgaven gaat, terwijl de inkomsten niet structureel maar conjunctureel zijn.
Wat is het nu? Dat is de vraag.
Tot slot, voorzitter. Wij hebben als Partij voor de Dieren al
vaker gepleit voor een progressieve energiebelasting in
plaats van een degressieve energiebelasting. We hebben
gepleit voor belasting op basis van input in plaats van output. Maar deze pleidooien vinden vooralsnog geen gehoor
bij het kabinet. Bijna iedereen ziet wel de kracht en de
mogelijkheden van die vergroening, en GroenLinks gaat
daar ook een voorstel voor indienen, maar het kabinet ziet
dat nog niet. En naar onze mening houdt het kabinet zichzelf
en anderen daarmee gevangen.
Sprekend over die hoge energiebelasting voor burgers: de
Partij voor de Dieren vindt dat de lage inkomens gecompenseerd moeten worden. En ons voorstel was ook om dat
vanwege de efficiëntie te verpakken in de zorgtoeslag. Dat
systeem is immers al helemaal ingeregeld, en kan zó ingezet
worden om lage inkomens daarin te voorzien. Daarvan
heeft de staatssecretaris gezegd: het is niet de meest doelgerichte optie. Daar putten wij hoop uit, want dan zou je
kunnen zeggen: dan ziet de staatssecretaris wellicht wel in
dat die lage inkomens gecompenseerd moeten worden en
dat daar ook mogelijkheden voor zijn. Ons voorstel is misschien niet het meest doelgericht, maar wellicht ziet de
staatssecretaris dan zelf andere mogelijkheden.
Voorzitter. Vergroening van het stelsel ziet deze staatssecretaris als een van zijn opdrachten. Ervoor zorgen dat het
volgende Belastingplan de 1,5°C-toets kan doorstaan, hoort
daarbij. En het voortvarend aanpakken van belastingontwijking zou daar weleens heel goed bij kunnen horen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank aan de heer Van Raan. Dan is nu het woord aan de
heer Van Rooijen van 50PLUS.

De heer Van Rooijen (50PLUS):
Voorzitter. Vanavond spreken we over de fiscale puinhopen
van de kabinetten-Rutte. De puinhoop van de Belastingdienst zelf. De puinhoop van de uit de hand gelopen
belastinguitgaven. De puinhoop van opbouw, afbouw en
schijntarieven. De puinhoop van de nivellering voor hardwerkend Nederland. De puinhoop van de onredelijke box
3-belasting voor spaarders. De puinhoop van fiscale discriminatie, met name van ouderen en gepensioneerden. De
puinhoop van partijen die van koopkrachtplaatjes een
sluitpost hebben gemaakt. De puinhoop, ten slotte, van het
afknijpen van de woningbouw terwijl er woningnood is. Ik
zou er een boek over kunnen schrijven. Ik moet alleen nog
even goed nadenken over de titel, maar het begint met "De
puinhopen ...".
Alvorens ik verder inga op het Belastingplan, wil ik nog een
keer ingaan op de definitie van lastenverlichting of lastenmutatie. Uit de MEV-bijlage blijkt dat er voor burgers in
2019 een lastenstijging is van 800 miljoen, maar volgens
het ministerie van Financiën is het maximaal 100 miljoen.
Bij de Algemene Beschouwingen heb ik dat uitgebreid aan
de kaak gesteld en de heer Wilders viel mij volmondig bij.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Minister Hoekstra had er eigenlijk geen goed woord voor
over. De staatssecretaris heeft afgelopen vrijdag toegezegd
dat Financiën met het Planbureau gaat overleggen of en zo
ja, hoe dit verschil verkleind kan worden. Want het is
onnavolgbaar geworden. Het kabinet schermt met een lastenverlichting van 6 miljard, maar tegelijkertijd geeft datzelfde kabinet toe dat het slechts 36 miljoen euro is. Toen
het regeerakkoord uitkwam, was die kritiek er al meteen,
ook van ons. Het was geen lastenverlichting, maar slechts
een grote schuif in de tijd. Maar die kritiek van het eerste
uur is ook weer verstomd. Nu doen velen alsof het nieuws
is, maar dat is het helemaal niet. Klopt de analyse dat het
houdbaarheidssaldo volgens sommige partijen geen nieuwe
lastenverlichting toeliet, of was er een andere doorslaggevende reden om de staande lastenverlichting in de tijd te
recyclen? Ik vind het namelijk nogal wat om een lastenverlichting van vandaag af te laten hangen van gebeurtenissen
in het basispad in 2050 of 2060. Zo kun je toch geen land
besturen?
Voorzitter. Ik kom natuurlijk ook nog even terug op de
dividendbelasting, maar ik zal het kort houden. 50PLUS
heeft vragen gesteld over de criteria, bedoeld in de notitie
Verzamelwetgeving. In de antwoorden bij de nota naar
aanleiding van het verslag heeft het kabinet het volgende
antwoord gegeven. "Een verzamelwet dient aan een aantal
criteria te voldoen. De verschillende onderdelen dienen
inhoudelijk samenhang te hebben en niet van een omvang
en complexiteit te zijn die een afzonderlijk wetsvoorstel
rechtvaardigen, en er dient niet op voorhand de verwachting
te zijn dat een van de onderdelen dermate politiek omstreden is dat een zorgvuldige parlementaire behandeling van
andere onderdelen in het geding komt." Dat strookt
natuurlijk helemaal met de veelbesproken motie-Hoekstra.
Wij zullen nooit weten of de Eerste Kamer op basis van de
daar aanvaarde motie-Hoekstra het hele wetsontwerp zou
hebben verworpen, maar kunnen we hier vandaag met
elkaar afspreken dat we dit nooit meer op deze manier
doen?
Ik heb hier bij mij het amendement van mevrouw Leijten
en mijzelf om de dividendbelasting niet af te schaffen
(35028, nr. 5). Dit amendement zou de schatkist structureel
2 miljard hebben opgeleverd. Misschien kan in deze Kamer
dit fiscale amendement in het Guinness Book of Records,
met dank aan mevrouw Leijten.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft mevrouw Leijten een opmerking
of een vraag.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik wil niks afdoen aan de woorden van de heer Van Rooijen,
maar het feit dat hij het nu bespreekt, herinnert mij eraan
dat we dat amendement moeten intrekken, omdat het
namelijk niet meer in de wet staat.
De voorzitter:
Dat is een kleine formaliteit.

13 november 2018
TK 22

22-31-42

De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ja. Dat gaan we ook doen, maar voor de geschiedenis: het
is nog niet ingetrokken; het ligt nog op tafel. Maar we gaan
het heroverwegen en u weet waar dat toe leidt.
Voorzitter. Ik had ook nog een amendement in de maak om
het voorstel tot afschaffing van de dividendbelasting, in lijn
met de motie-Hoekstra, uit de Wet bronbelasting te halen
en over te brengen naar een van de andere wetsontwerpen,
met name dat van de kansspelen, want dan zou het voor
de Eerste Kamer gemakkelijker worden om een zelfstandig,
eigenstandig oordeel te vellen.
Voorzitter. Vandaag behandelen we acht voorstellen,
inclusief ATAD 1. Eigenlijk is het gekkenwerk, zeker als je
bedenkt dat we het hele riedeltje twee keer hebben gedaan,
met een hele serie nota's van wijziging. Het kabinet had dik
een jaar nodig om het voorstel om de dividendbelasting af
te schaffen, in te trekken. Eigenlijk kwamen we vooral
daardoor in tijdnood. Het was een enorme verspilling van
energie, waarbij Rutte het ook van zijn eigen achterban flink
voor de kiezen kreeg, maar niet genoeg, dus we zullen het
ook vandaag weer noemen, bespreken, oprakelen en
inwrijven, want het was een politieke en economische vergissing van enorme proporties. Het is in een democratie
naar mijn mening toch veel beter als de liefdesbaby van
een politicus ook gewoon in het verkiezingsprogramma
wordt opgenomen. Heel Nederland heeft nu de onwelriekende bijsmaak gekregen van corporatisme, van machtige
grote bedrijven die de politiek de les lezen. Dat is ook
waarom de oppositie erop blijft terugkomen.
Maar daarnaast heeft Rutte nog tal van andere huzarenstukjes op zijn naam die in 2018 nauwelijks nog het daglicht
kunnen verdragen, zoals een nivelleringsoperatie van
ongekende omvang. In 2016 becijferde een CDA-senator al
dat het gaat om 15 miljard voor hardwerkende Nederlanders; een genadeloze afstraffing voor iedereen die net met
zijn of haar hoofd boven het modale maaiveld uitsteekt.
Maar eerlijk is eerlijk, de nivellering begint al bij een inkomen van iets meer dan €20.000, misschien €25.000. Vanaf
dat punt worden de huurtoeslag, de zorgtoeslag en de
algemene heffingskorting afgebouwd. Minimumloon en
modaal houden daardoor netto bijna evenveel over. Rutte
zegt wel dat je jezelf omhoog moet vechten, maar op deze
arbeidsmarkt en met dit fiscale stelsel schiet het netto totaal
niet op voor mensen met middeninkomens. Dan wordt
jezelf omhoog vechten een demotiverende en welhaast
onmogelijke opgave. Werken wordt tussen minimumloon
en modaal fiscaal flink gestimuleerd, maar jezelf ontwikkelen niet. Deelt de staatssecretaris deze mening? Zo nee,
waarom niet?
Voorzitter. Ik had het al over schijntarieven in plaats van
schijftarieven. Iets verderop in het inkomensgebouw komt
daar ook nog de steeds snellere afbouw van de arbeidskorting bij. Het feit dat de eerste belastingschijf volgend jaar
37% is, betekent inmiddels voor de gewone burger helemaal
niets meer. De op- en afbouwtrajecten van kortingen hebben
van onze belastingtarieven schijntarieven gemaakt. Wanneer houdt het op met deze ongebreidelde belastingexperimenten en fiscale discriminaties? De Belastingdienst loopt
op z'n laatste benen en de brede Nederlandse middenklasse
voelt haarfijn aan dat ze onder Rutte heel zwaar zijn genivelleerd. Je kunt het wel verstoppen achter fiscale regelin-

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

gen, maar daarmee gaat het niet weg. Dit raakt iedereen,
niet alleen ouderen.
Ik heb eerder dit jaar al weleens een lijstje van tien antiouderenmaatregelen opgenoemd. Dat waren stuk voor stuk
maatregelen in de fiscale sfeer die de mensen niet alleen
veel geld hebben gekost, maar ook allemaal direct of indirect bijdragen aan meer complexiteit en/of meer fiscale
discriminatie. Ik noem ze nog maar een keer. De indirecte
fiscalisering van de AOW die steeds groter wordt. De
invoering van de Bosbelasting die nu zichtbaar wordt. De
inkomensafhankelijke zorgpremie die in feite alleen de
gepensioneerden betalen. De Wet uniformering loonbegrip,
de Wul; de beruchte Wul. Het niet-meedelen in het 5 miljardpakket. De afschaffing van de ouderentoeslag. De
ouderenkorting ver achterstellen bij de arbeidskorting. De
ouderenkorting extreem snel afbouwen. De aflosboete, dus
de afschaffing van de wet-Hillen. Die gaat in januari meetellen. Over een paar jaar is er al 130 miljoen aan lastenverzwaring voor de mensen die hun schulden hebben afgelost.
Ten slotte, nummer 10, krijgen ouderen slechts de helft van
de algemene heffingskorting en de helft van de arbeidskorting. Over leeftijdsdiscriminatie gesproken.
Vrijwel alle Nederlanders konden in de jaren tachtig en
negentig nog gewoon hun nettosalaris uitrekenen: zoveel
vrije voet, zoveel tarief en klaar is Kees. Als het je interesseerde, dan snapte je het ook nog. Daar is nu geen enkele
sprake meer van. Alleen ingewijden snappen nog iets van
dit systeem. Gewone mensen tasten in het duister. Dat heeft
ook iets spannends, net als de fruitautomaat. Mensen trekken aan de hendel en ze zien wel wat eruit komt. Ja, heel
spannend, maar ik neem aan dat de minister en de staatssecretaris het wel met me eens zijn dat dit niet de bedoeling
is van een fiscaal stelsel. Het fiscaal stelsel moet mensen
immers meenemen en niet om de tuin leiden.
Voorzitter, dan de inkomstenbelasting. De toekomst heeft
een lang verleden, heb ik al eens eerder gezegd, en dat
geldt ook voor onze inkomstenbelasting. Die verkeert in
een deerniswekkende toestand. Hoe heeft het zover kunnen
komen? Vooraf: de eerste grote stap werd gezet door de
hervorming op advies van de commissie-Oort aan het begin
van de jaren negentig. De tarieven van de premie- en
belastingheffing werden in elkaar geschoven waardoor ook
het zicht op de druk van de belasting- en premiesector
minder werd. Bij de belastinghervorming onder Kok II, uitgevoerd door staatssecretaris Vermeend, werd de belastingvrije voet afgeschaft en vervangen door de algemene heffingskorting: de eerste grote nivellering.
Dan het kabinet-Rutte I. De inkomensgrens voor de inkomensafhankelijke zorgpremie wordt met 50% verhoogd van
€35.000 naar ruim €50.000. De werkgever betaalt die premie
voor de werknemer, maar het is wel belast loon voor de
werknemer, tot de Wul. Gepensioneerden en zzp'ers betalen
die premie zelf. Voor middengroepen is dat een lastenverzwaring van €1.000 maximaal in één klap.
Rutte II. De aftrek van hypotheekrente zal geleidelijk tegen
een steeds lager tarief plaatsvinden over een periode van
28 jaar naar 37% in 2042. Dat was een zeer principiële
inbreuk op het draagkrachtbeginsel. Immers, inkomen is
een saldobegrip. Voor inkomsten en aftrekbare posten zou
hetzelfde tarief moeten gelden, zoals dat decennialang het
geval was.

13 november 2018
TK 22

22-31-43

In het regeerakkoord van Rutte en Samsom werd een
nieuwe inkomensafhankelijke zorgpremie ingevoerd, die
iedereen zelf moest betalen, met een veel hogere inkomensgrens dan de €55.000 van de al bestaande inkomensafhankelijke zorgpremie. Een extra zware nivellering dus. Dat zou
hebben betekend dat er twee inkomensafhankelijke zorgpremies naast elkaar zouden komen. Een blunder van jewelste.
De tweede had duidelijk het karakter van een extra belasting. Onder druk van Wiegel en mij in een opinieartikel in
de Volkskrant in dezelfde week werd deze nieuwe zorgpremie binnen die week van tafel geveegd door de VVD.
Rutte III. Op vragen van 50PLUS heeft de staatssecretaris
vorige week geantwoord dat er in dit kabinet voor 3,6 miljard aan nivellering plaatsvindt op basis van slechts vier
maatregelen, die al beginnen te bijten vanaf €36.000: de
afbouw van de arbeidskorting, het bevriezen van de inkomensgrens voor het toptarief en de aftrekposten tegen een
lager tarief. Als ik wat langer kijk, is het zelfs 4 miljard, maar
het begint met 3,6 miljard. Het vastzetten van het toptarief
— eerst bevriezen en daarna minder verhogen — noem ik
vanaf dit moment de Sneltaks. De middengroepen met
€67.000 krijgen €9.000 minder stijging voordat ze in dat
tarief komen dan oorspronkelijk zou gelden. Het zou €84.000
zijn en het wordt nu €74.000: de Sneltaks.
Voorzitter. In een opinieartikel heb ik betoogd dat de zorgpremie niet mag worden gebruikt als instrument voor
nivellering. Daarvoor hebben we de inkomstenbelasting
met een progressief tarief. Zoals ik net al zei, je kunt het
verstoppen achter fiscale trucage, maar daarmee gaat het
niet weg. De VVD betaalde een zeer hoge prijs aan de Partij
van de Arbeid. Wat de VVD daarvoor terugkreeg, was een
begrotingsconsolidatie die veel te snel en veel te hard was.
De VVD beloofde in drie opeenvolgende verkiezingsprogramma's van 2010, 2012 en 2017 in totaal voor bijna 30
miljard lastenverlichting voor de burger. Dat doet het
namelijk heel goed in de modellen van het Centraal Planbureau. Dat beloof je de burger van tevoren en vervolgens
doe je het niet. De burger kreeg het tegenovergestelde:
grote pakketten met lastenverzwaringen, nivelleringen en
bezuinigingen. Dat kregen we voor de kiezen. Het is deze
premier ook al vaak verweten.
Maar in plaats van dat hij zijn derde kabinetsperiode met
beide handen aangrijpt om datgene wat hij ook in zijn programma steeds belooft alsnog te gaan leveren, doet hij
weer het tegenovergestelde. Het politieke kapitaal van de
VVD werd namelijk vooral geïnvesteerd in een lastenverlichting voor de ex-werkgever van onze premier die niet in het
VVD-programma stond. Ik begrijp best dat je een keer iets
wil doen wat niet in je programma staat, maar dan toch
niet iets waarvoor je je primaire belofte aan de kiezers voor
de derde keer op rij moet laten varen? Laten we eerlijk zijn,
de grote lastenverlichting van Rutte III is er ook niet gekomen. Zij is slechts naar voren gehaald. Dat wordt ook
bewezen door het getal van de structurele lastenverlichting.
Het kabinet geeft dit zelf toe. De teller staat op 36 miljoen
oftewel 0,005% van het bbp.
Het afschaffen van de belasting op dividenden werd niet
slechts naar voren gehaald. Daar was namelijk wél gewoon
nieuw geld voor beschikbaar. Met name daar zit de pijn
voor deze premier. Stelt u zich eens voor dat 50PLUS de
AOW-leeftijd niet zou verlagen maar zou verhogen als wij

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

in het kabinet zouden komen. De wereld zou te klein zijn,
ook bij ons. Het zou ook nooit gebeuren. We zouden geen
knip voor de neus waard zijn. Ik overdrijf niet als ik zeg dat
lastenverlichting voor de VVD een speerpunt is zoals de
AOW dat altijd voor ons was en is. Met andere woorden:
geen belastinghervorming, maar wel voortgaande belastingmisvorming. Er is een zeer beperkt werkgelegenheidseffect. Iedereen voelt wel aan dat die stimulerende werking
van specifieke heffingskortingen wel zo'n beetje is uitgeput,
maar we blijven er maar bakken geld tegenaan smijten.
De grote partijen, de VVD voorop, moeten af van hun kortingenfetisjisme. Het verhogen van de arbeidskorting en
de IACK is geen generieke lastenverlichting en het verhogen
en sneller afbouwen al helemaal niet. Dat is het micromanagen van inkomens en dat past gewoon niet bij de VVD
en ook niet bij het CDA, maar toch zijn ze er kampioen in
geworden. Heffingskortingen zijn in sommige opzichten
zelfs helemaal geen lastenverlichting, maar gewoon loonsubsidies waarvoor de rest van Nederland veel hogere
tarieven moet betalen. Alleen al de arbeidskorting van 20
miljard staat gelijk aan 5% extra inkomstenbelasting voor
de rest van Nederland. Bij het Belastingplan 2017 heeft het
kabinet geantwoord dat veel mensen met een middeninkomen in de vorige kabinetsperiode aanzienlijk meer belasting
zijn gaan betalen ten gunste van lagere inkomens. Opgeteld
is daardoor een bedrag van 15 miljard overgeheveld. Dat
zijn dus de hardwerkende Nederlanders waar de VVD het
steeds over heeft. Ook de gepensioneerden met dat inkomen hebben fors meebetaald.
Voorzitter. Dan de Wet uniformering loonbegrip. Een extra
klap werd uitgedeeld aan de gepensioneerden door de
invoering van de zogenaamde Wul. Voor werknemers werd
de belastbaarheid van de door de werkgever betaalde
zorgpremie afgeschaft. Tegenover dat belastingvoordeel
voor werknemers werd het tarief van de eerste schijf voor
iedereen met 4% verhoogd tot 19%, maar voor gepensioneerden gold het ondenkbare: zij kregen wel het zuur, maar
niet het zoet. Ga direct naar de fiscale gevangenis, ga niet
langs start en u ontvangt geen 20.000 gulden. De boosheid
hierover is nog steeds niet weg, kan ik u zeggen.
Dit kabinet zet tegenover de lastenverlichting van 10 miljard
door de invoering van twee schijven en verhoging van de
kortingen een nivelleringsopbrengst van 4 miljard. Dat heeft
het kabinet zelf reeds bevestigd in antwoorden op vragen
van 50PLUS. In de vorige kabinetsperiode is de verbetering
van het EMU-saldo van het Rijk vooral tot stand gekomen
door nivellerende lastenverzwaringen en veel minder door
bezuinigingen op uitgaven. Ik neem aan dat de staatssecretaris dat voor de vorm nog wel wil bevestigen.
In 2021 bedraagt de maximale aftrek voor de algemene
heffingskorting €2.700 en van de arbeidskorting €4.000, in
totaal €6.700. Voor ouderen zijn dit exorbitante bedragen.
Als je gepensioneerd bent, krijg je nog minder dan de helft
van dat bedrag. En dan praat ik nog niet eens over de IACK,
want dan zit je op dik €9.000 netto. De arbeidskorting wordt
bovendien geïndexeerd met de Wet minimumloon en
vakantiebijslag en niet met de tabelcorrectiefactor. Dat kost
ontzettend veel geld de komende vijf, tien, twintig jaar,
maar het betekent ook dat het bevriezen van de arbeidskorting ontzettend veel dekking oplevert. Ik wijs er overigens
op dat een arbeidskorting van €4.000 ertoe leidt dat de

13 november 2018
TK 22

22-31-44

werknemer, een antwoord op onze vragen, slechts 5% tot
10% effectief AOW-premie betaalt.
Mijn conclusie is dat de inkomstenbelasting is verworden
tot een draak van een systeem, een veelkoppig monster.
Inkomensbeleid en arbeidsmarkt zijn leidend. Deze nevendoelen van de belastingheffing zijn geworden tot meer, tot
hoofddoel van het inkomstenbelastingbeleid, natuurlijk wel
naast het budgettaire aspect. Er zijn twee illusies hierbij:
de maakbaarheid en het koopkrachtfetisjisme tot in extremis. Elk jaar bij het belastingplan draai je aan zo veel
mogelijk knoppen om iets te besluiten, volledig vrij van
fiscale uitgangspunten en basisprincipes.
Voorzitter, ik kom op het draagkrachtbeginsel. Bij een gelijk
inkomen hoort een gelijke belasting- en premieheffing,
maar in de praktijk is dat niet het geval. Ik wijs in dit verband
ook op het verschil tussen een- en tweeverdieners, dat ik,
met GroenLinks meen ik, zelfs oneerlijk zou willen noemen.
Vroeger, het tweede punt, was het zo dat je naarmate het
inkomen hoger was alleen met een hoger tarief te maken
had, het progressieve tarief, maar die wereld bestaat niet
meer. Als nu je inkomen stijgt, ontstaat er een totaal nieuwe
belastingheffing als gevolg van het afbouwen van kortingen.
Een derde punt. Ook werden tot dusver aftrekposten in
mindering gebracht tegen hetzelfde tarief als waartegen de
inkomsten werden belast. Maar hier zien we nu dat aftrekposten tegen het laagste tarief worden verrekend, terwijl
de inkomsten tegen het hoge tarief worden belast. De
middenklasse ervaart een marginale druk die kan oplopen
tot boven de 60%.
Er is sprake van drie progressies. Kan de staatssecretaris
in kaart brengen — dat zal de komende dagen niet meer
lukken — of het mogelijk is voor nieuw beleid het volgende
veel beter in beeld te krijgen? Wat zijn de officiële progressieve — straks twee — tarieven? Wat zijn de effecten van
de afbouw van kortingen, met name de arbeidskorting?
Wat zijn de effecten van de toeslagen, die uiteraard ook
inkomensafhankelijk snel dalen? Kunnen we die drie progressies, want dat zijn ze eigenlijk, in één overzicht en in
één onderzoek brengen? Misschien is een interactief model
een goed idee, dus een interactieve sleuteltabel in feite. Als
je dan aan één knopje draait, kun je zien, met lampjes, wat
al die andere getallen gaan doen. Behoort dat tot de
mogelijkheden? Je weet dan voor nieuw beleid wat de
gevolgen zijn als je aan één van die drie knoppen draait. Je
kunt dan niet zeggen dat het prima is als je iets aan de
schijftarieven doet, als je niet precies weet wat er vervolgens bij de kortingen en bij de toeslagen verandert, die
daarin tegen kunnen werken of die zelfs in negatieve zin
kunnen overcompenseren.
De vraag na het draagkrachtbeginsel is natuurlijk of eerherstel van de inkomstenbelasting nog mogelijk is. Het voert
te ver om daar nu op in te gaan, maar overweeg alles en
behoud het goede, zou ik zeggen. Daar voeg ik dan nog aan
toe: herstel het oude goede. Het tarief van de eerste schijf
is veel te hoog, 38%, en het toptarief moet niet beginnen
bij tweemaal modaal, het salaris van de backbone van onze
samenleving in de publieke en private sector. De puzzel is
te complex om vanavond hier even te zeggen hoe het precies moet. We hebben het al eerder vanavond met collega's
over stelselherziening gehad. Ik zou een paar uitgangspunten voor die aankomende stelseldiscussie mee willen geven.

Een hoog belastingvrij inkomen dat voor iedereen geldt,
dus echt algemeen. Een laag tarief voor de eerste schijf,
wellicht met een kleine arbeidskostenregeling, en aparte
tarieven voor de middengroepen en de hogere inkomens.
Geen inkomensafhankelijke fiscale regelingen. Premie
volksverzekering zonder aftrek van kortingen. Verklein het
verschil in lastendruk tussen werknemers en zelfstandigen.
En, ten slotte: behoud de AOW als volksverzekering, en dus
geen echte fiscalisering van de AOW. De staatssecretaris
zei vrijdag ook dat hij dat in deze periode niet gaat doen.
De voorzitter:
Meneer Van Rooijen, ik ga iets ongebruikelijks doen. U bent
halverwege uw spreektijd. Mag ik enkele minuutjes schorsen?
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Dat is goed.
De voorzitter:
Ik schors een paar minuutjes.
De vergadering wordt van 22.19 uur tot 22.21 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord weer graag aan de heer Van Rooijen.

De heer Van Rooijen (50PLUS):
Voorzitter. Ik kom op de tegenbegroting en onze amendementen. Politiek is een kwestie van kiezen en dat is precies
wat onze 50PLUS-fractie doet in haar tegenbegroting, die
overigens ook de steun van de SP kreeg. In deze tegenbegroting staan acht topprioriteiten voor 2019, inclusief dekking. Dat was heus niet het complete 50PLUS-programma,
maar het stond er toch maar. Een tegenbegroting gaat
slechts over enkele aanpassingen voor één jaar. We hebben
onze keuzes dus beperkt. We willen niet meer beloven dan
we ook waar kunnen maken. Dat is een opgelegde discipline
waar wat mij betreft iedereen in dit huis zich aan zou moeten houden, of je nu wel of geen fan bent van het Centraal
Planbureau. Rekenen kunnen ze echt wel en elke zichzelf
respecterende politieke partij moet het aandurven om zo
nu en dan ook anderen eens naar haar plannen te laten
kijken. Voor het overnemen van onze hele begroting was
helaas geen steun van het kabinet. Aan de andere kant had
ik nog nooit meegemaakt dat een grote fractie — die van
de SP in dit geval — bereid is om de tegenbegroting van
een kleine fractie geheel over te nemen. Dat is een goed
begin. We borduren daarop voort door het meest noodzakelijke en kansrijke deel van onze tegenbegroting om te
zetten in amendementen. We kunnen het beleid van het
kabinet nog bijsturen. Het mag dan wel een puinhoop zijn,
de hoop op beter beleid is nog niet verloren. De plannen
in de tegenbegroting van 50PLUS leiden ertoe dat het
overschot van het Rijk volgend jaar slechts bijna 1 miljard
kleiner wordt ten opzichte van het overschot van 8 miljard,
vergeleken met de plannen van het kabinet.
Voor onze amendementen geldt ongeveer hetzelfde, mits
ze alle drie worden aangenomen. Het eerste bevriest de

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

13 november 2018
TK 22

22-31-45

AOW-leeftijd op 66 jaar. Dekking komt uit het niet verlagen
van de winstbelasting; een groot sociaal dividend in plaats
van grote sociale onrust. Het CPB heeft ons medegedeeld
dat een verlaging van de AOW-leeftijd naar 65 jaar technisch
nu niet meer haalbaar is voor volgend jaar. Dat hebben we
geaccepteerd. We verlagen de AOW-leeftijd pas een jaar
later naar 65 jaar, maar voor de rest van de Kamer is het
ook een kans. Als u de AOW-leeftijd niet wilt verlagen naar
65 maar wel wilt bevriezen op 66, dan is ons amendement
uw beste kans. Op onze website hebben wij overigens een
doorkijkje gegeven naar de financiële langetermijneffecten
van deze maatregel. Wij zien geen enkele reden om daarvan
af te zien. AOW op 65 jaar is mogelijk en betaalbaar. Het is
een kwestie van kiezen. Dat is de keuze die wij hebben
gemaakt.
Onze tweede amendement gaat over het 3% extra verhogen
van het minimumloon en de AOW-uitkering boven op de
indexering. Dekking komt uit het afschaffen van de Primarksubsidie en de expatsubsidie; minder subsidies naar hogere
lonen en uitkeringen. Het verhogen van het wettelijk minimumloon met 3% extra werkt automatisch door op alle
AOW-uitkeringen en het sociaal minimum. Zoals ik in het
begin al betoogde, moeten wij stoppen met het extreem
opjagen van kortingen en toeslagen. Daar begin je mee
door het minimumloon en de AOW extra te verhogen. Als
de basisvoorzieningen beter zijn, heb je ook veel minder
toeters en bellen nodig.
Er zijn overigens nog twee andere zwaarwegende redenen
voor andere fracties om onze amendementen te steunen:
ten eerste het aanjagen van de loonontwikkeling en ten
tweede het aanpakken van de verzilveringsproblematiek.
De cijfers over dat laatste zijn schokkend. Maar liefst 4,5
miljard aan heffingskortingen kan niet worden verzilverd
omdat het inkomen daarvoor te laag is. Relatief gezien
worden weer vooral de ouderen getroffen, want bij de
ouderenkorting gaat het over 414.000 huishoudens, maar
liefst 30% van het totaal aantal ouderen die recht hebben
op die kortingen. Als de uitkeringen te laag zijn om een
korting te ontvangen waar je recht op hebt, dan weet je dat
het systeem van de heffingskortingen steeds minder klopt.
Ons derde amendement gaat over het afschaffen van de
belasting op leidingwater. De dekking komt uit een kleiner
overschot. Het is ook een beperkte compensatie voor de
btw-verhoging. 50PLUS draait de tariefsverlaging en de
btw-verhoging van het kabinet terug — misschien is dat
niet populair in bepaalde kringen — want ze zijn niet goed
voor de burgers van dit land.
Voorzitter. De Belastingdienst. Ik heb daar eerder over
gesproken; het zal niet de laatste keer zijn. De Belastingdienst stond bij het begin van het eerste kabinet-Rutte nog
in hoog aanzien in binnen- en buitenland. Dat was toen
mede dankzij de grote inzet van goed opgeleide en hardwerkende belastingambtenaren. Overigens zijn die inzet en
kwaliteit er nog steeds. Hoe is het dan toch inmiddels
mogelijk dat de Belastingdienst in een deerniswekkende
positie verkeert? Dit is de Belastingdienstpuinhoop van
Rutte. Hij zit er nu zeven jaar en heeft deze teloorgang laten
gebeuren. Hij stond erbij en keek ernaar. Ook de VVDstaatssecretarissen Weekers en Wiebes hebben niets kunnen doen om het tij te keren. Weekers werd ten onrechte
herbenoemd in Rutte II. Na zijn snelle vertrek kwam Eric
Wiebes op de bok. Die was zo druk bezig met belastinghervormingen die niet doorgingen — ik heb het in de senaat

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

intensief meegemaakt — dat hij vergat dat hij ook verantwoordelijk was voor de Belastingdienst. Hij wist niet eens
dat er een vertrekregeling was afgestemd door zijn ambtenaren, waardoor de Belastingdienst acuut in zwaar weer
terechtkwam, waar zij nog steeds in zit. Er was een vernietigend rapport van de commissie-Borstlap nodig om ook
de Tweede Kamer nog duidelijker te maken dan het al was
hoe zorgelijk de situatie was. Wiebes beloofde beterschap
maar liet de Belastingdienst achter in een deplorabele toestand. Kort daarna werd hij weggepromoveerd naar een
hogere post. Staatssecretaris Snel — in hem hebben we
overigens alle vertrouwen, wil ik er gelijk bij zeggen — treft
een troosteloze erfenis aan en heeft een vernieuwingsagenda opgesteld om de Belastingdienst weer op orde te
brengen. Dat gaat nog jaren duren, zo zegt hij zelf. Intussen
heeft deze staatssecretaris ook al een flinke reeks aan hete
hangijzers voor zijn kiezen gehad.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft mevrouw Lodders een vraag.
Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter, ik heb niet zozeer een vraag, maar ik maak wel
bezwaar tegen deze persoonlijke verdachtmakingen. Het is
natuurlijk aan de heer Van Rooijen om ook hier zijn standpunt met betrekking tot belastingplannen kenbaar te maken,
maar aan deze verdachtmakingen heb ik helemaal niets.
Het is dit kabinet dat werkt aan verlaging van belastingen
voor de mensen en voor ondernemers en dat een forse
investering in het publieke domein doet. Dat wil ik hier toch
gezegd hebben op het betoog van de heer Van Rooijen,
waar we nu al ongeveer drie kwartier naar luisteren.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ik heb het niet over de lastenverlichting onder Rutte III, maar
over de teloorgang van de Belastingdienst onder Rutte I, II
en III, waarbij twee staatssecretarissen van de VVD verantwoordelijkheid droegen. Ik heb niets toe te voegen aan wat
ik net heb gezegd. Het gaat mij er hier om dat zij medeverantwoordelijk zijn voor de teloorgang van de Belastingdienst. Daar neem ik geen woord van terug. Ik noem slechts
de grote achterstand bij de inning van de aanslagen schenken erfenisbelasting. Op mijn verzoek heeft de staatssecretaris een externe doorlichting van de ICT-organisatie toegezegd. Voor mij is dat niet genoeg. Ik heb een VAO aangevraagd. Daar kom ik nog op terug.
Voorzitter. De kansspelbelasting. Het voorstel tot aanpassing
van de kansspelbelasting naar aanleiding van het arrest
van het Hof van Justitie leidt tot een verhoging van het
tarief van 5% tot 29%. Voor de Toto is dit een aanslag die
de continuïteit van het bedrijf in groot gevaar brengt.
NOC*NSF heeft in een mail van 30 oktober gesteld dat bij
de ontwikkeling van het wetsvoorstel geen van de belanghebbenden vooraf is geconsulteerd. Dit geldt voor de NLO,
maar ook voor de begunstigden van de afdrachten van de
NLO, te weten NOC*NSF en zijn leden en achttien goede
doelen, zoals het Oranjefonds. Is er wel of geen overleg
geweest? Zo niet, waarom niet? Wil de staatssecretaris
hierop ingaan?
Ik heb maandagavond een mail ontvangen — wellicht collega's ook — van de heer Dielissen van NOC*NSF. Daarin
wordt het volgende gesteld: "Het verschil van inzicht tussen

13 november 2018
TK 22

22-31-46

het ministerie van Financiën en NLO over de mogelijke
financiële gevolgen van deze wijziging in de kansspelbelasting blijft bestaan. Wij maken ons hierdoor nog steeds grote
zorgen over de mogelijke nadelige gevolgen voor de
afdrachten voor de sport en de achttien goede doelen. Wij
vinden dat nader onderzoek op zijn plaats is en dat deze
maatregel op zijn minst moet worden uitgesteld. De effectieve werking van de Wet KOA wordt niet voorzien voor 1
juli 2020, zodat een eventuele nadere regeling van het
belastingregime in het Belastingplan '20 tijdig is. Dat biedt
tijd om tot een breed gedragen en goede oplossing te
komen." NOC*NSF vervolgt met te zeggen dat de nu voorgestelde compensatie via de begroting van VWS helaas
geen wenselijke oplossing is voor de sport. "Structurele
financiering uit een betrouwbare en niet ter discussie
staande bron is en blijft noodzakelijk. De Toto dient haar
positieve rol in onze samenleving te behouden." Niet in het
minst voor de financiële bijdrage aan de sport en de achttien
goede doelen, voeg ik daaraan toe. De staatssecretaris heeft
in het wetgevingsoverleg de pertinente verzekering gegeven
dat de Toto blijft bestaan. Ook aan andere fracties heeft hij
toezeggingen gedaan. Mijn fractie wil in dit debat daar
zekerheid over krijgen. Zo nodig zal ik in tweede termijn
een motie indienen.
Voorzitter. Dan de brief van de Sociale Verzekeringsbank
aan AOW'ers. Ik heb die brief hier voor me; dit is hem. Ik
heb er veel bij geschreven. Ik zal hem niet weer gaan
voorlezen, zoals ik vorige week heb gedaan. Ik dank de
staatssecretaris voor de aandacht die hij in zijn schriftelijke
antwoorden heeft besteed aan mijn vragen en opmerkingen
over de brief die de Sociale Verzekeringsbank over dit
onderwerp in oktober aan belastingplichtigen in het buitenland heeft gestuurd, maar ik vind de antwoorden onbevredigend. De staatssecretaris stelt onder andere dat de Sociale
Verzekeringsbank in dit verband vier doelgroepen heeft
onderkend die elk een op die doelgroep afgestemde brief
hebben ontvangen. Dat bevreemdt mij, want in de brief die
ik tijdens het wetgevingsoverleg heb voorgelezen, wijst
niets erop dat de ontvanger tot een bepaalde doelgroep
behoort. Integendeel, de brief verwijst betrokkene naar de
website van de Belastingdienst om uit te vogelen tot welke
doelgroep hij of zij behoort. Wellicht doelt de staatssecretaris op een andere brief van de Sociale Verzekeringsbank
die mij nog niet onder ogen is gekomen.
Ik moet vooralsnog concluderen dat alle brieven en antwoorden op de vragen van mijn fractie en andere fracties, ook
al eerder, niet uitblinken in ondubbelzinnige duidelijkheid.
Dat geldt zogezegd dus ook voor de brief die ik vorige week
heb voorgelezen. Als het voorbeeld zo is dat niet-kwalificerende buitenlandse belastingplichtigen buiten hun landenkring vrij plotseling bepaalde heffingskortingen zullen
kwijtraken, dan kunt u dat toch gewoon zo opschrijven,
inclusief de aantallen?

ook aan het twijfelen. Eén: "De loonbelastingmaatregel
voorkomt bij veel niet-kwalificerende buitenlandse belastingplichtigen belastingterugvorderingen van in de loonbelasting verleende heffingskortingen". Indruk: er verandert
iets, maar niemand raakt zomaar iets kwijt. Twee: voor
kwalificerende belastingplichtigen geldt dat zij tijdelijk "een
liquiditeitsnadeel kunnen hebben voor het effectueren van
het belastingdeel". Indruk: er verandert iets, maar niemand
raakt zomaar iets kwijt.
Voorzitter. Mijn vragen zijn niet ingewikkeld. Bestaat er een
doelgroep van buitenlandse belastingplichtigen die tot 31
december recht hebben op een deel van of de hele heffingskorting en dat na 31 december niet meer hebben? Indien
ja: wat kenmerkt deze groep en hoe groot is deze groep?
En waarom is er niet eerder ondubbelzinnig gecommuniceerd dat er een groep mensen is die van de ene op de
andere dag heffingskortingen kwijtraakt? Indien nee:
waarom staat het dan niet letterlijk zo in de antwoorden
van de staatssecretaris en de brieven die door overheidsinstanties aan de betrokken burgers zijn verstuurd? Waarom
zou je mensen waarschuwen voor een lager pensioen, een
lagere AOW, als dat in de praktijk niet voorkomt? Het filmpje
waarin ik de brief van de Sociale Verzekeringsbank voorlees
tijdens het wetgevingsoverleg van vorige week is op onze
Facebookpagina inmiddels al tienduizenden keren bekeken,
en er wordt nog steeds driftig op gereageerd. Hoe fantastisch zou het zijn als de staatssecretaris nu plenair duidelijkheid geeft aan deze mensen? Maar deze groep zal zich rot
schrikken in januari als dan blijkt dat ze netto minder van
hun AOW overhouden, zoals ook in de brief van de Sociale
Verzekeringsbank staat: "Wij houden meer belasting in op
uw AOW-pensioen. Daardoor ontvangt u vanaf 1 januari
een lager nettobedrag, maar we weten nog niet hoeveel."
Voorzitter. Overgangsrecht en eerbiedigende werking is
een vrij principieel punt waar ik even aandacht aan wil
besteden. Wij maken ons grote zorgen over deze vorm van
terugwerkende kracht in de fiscale wetgeving. In het
Belastingplan staan twee voorbeelden: de expatregeling
en het box 2-tarief. Er staan er ook nog in het voorstel ATAD
1 en in het voorstel fiscale eenheid, dat we later behandelen.
Terugwerkende kracht hoort in het fiscale recht niet thuis.
Eerbiedige werking is terugwerkende kracht-light en dient
ook tot de uitzonderingen te behoren. Wat in deze voorstellen opvalt, is dat twee aspecten duidelijk een bijna beslissende rol spelen: het budgettaire aspect en de grote problemen bij de Belastingdienst. Beide aspecten behoren die
prominente plaats niet in te nemen. Vooraf dient het kabinet
af te wegen of bij de noodzaak van voorstellen voldoende
rekening wordt gehouden met het belang van eerbiedigende
werking. Natuurlijk kunnen burgers er niet van uitgaan dat
bestaande regelingen niet gewijzigd kunnen worden. Maar
de rechtszekerheid is een groot goed en een bescherming
voor de burger. De vraag is tot hoever kabinetten kunnen
gaan. Ik loop de voorstellen kort één voor één na.

In de toelichting van de staatssecretaris van 18 september
van dit jaar wordt de gewenste duidelijkheid naar mijn
mening ook niet verschaft, maar wordt wel een indruk
gewekt. Die indruk is dat er niemand is die op basis van
deze maatregelen zomaar van het ene op het andere jaar
een groot deel van de heffingskortingen kwijtraakt. We
hebben zoals gezegd veel brieven ontvangen van bezorgde
burgers die vrezen dat ze per 1 januari een flinke hap van
hun inkomen uit hun AOW moeten inleveren. Als dat onzin
is, dan zou ik ze dat graag vertellen, maar de toon en inhoud
van de brieven en antwoorden van het kabinet brengen mij

Eerst de expatregeling. De vraag is of de beperking van de
expatregeling alleen voor nieuwe gevallen moet gelden,
zodat bestaande gevallen worden uitgezonderd. Bij de
komst van expats naar Nederland is deze regeling immers
in het vooruitzicht gesteld. Als de politiek die regeling wil
beëindigen, vindt u het dan vanzelfsprekend dat de verandering ook geldt voor mensen die hier al enkele jaren zijn?
Het is duidelijk dat het budgettaire aspect een grote rol
heeft gespeeld: eerst kan het niet, dan is er opeens geld en
dan kan er probleemloos toch een uitzondering worden

Tweede Kamer

13 november 2018
TK 22

Pakket Belastingplan 2019

22-31-47

gemaakt voor twee jaargangen, met een prijskaartje van
700 miljoen. De lobby heeft dus gewerkt in dit geval: er is
alsnog beperkt overgangsrecht geregeld.
Ik kom op de box 2-verhoging en globaal evenwicht. De
verhoging met oorspronkelijk niet minder dan 4% werd
verdedigd met het leerstuk van het globale evenwicht.
Globaal evenwicht betekent: een evenwicht tussen de druk
van de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting
in box 2. Op die manier probeert de fiscaliteit zo neutraal
mogelijk te zijn bij het kiezen van de rechtsvorm voor het
drijven van een onderneming. Het argument is dat het tarief
van de vennootschapsbelasting wordt verlaagd. Dat argument heeft ons niet overtuigd. Het kabinet heeft volgens
ons te weinig belang gehecht aan de forse verlaging die
ook in de inkomstenbelasting plaatsvond en plaatsvindt.
De inkomstenbelasting werd in 2016 met 5 miljard verlaagd.
Nu wordt die globaal weer met 6 miljard verlaagd. Dat is
in totaal 11 miljard. Bij box 2 gaat het om veel familiebedrijven die tot de mkb-sector worden gerekend.
Voorzitter. Ik ga niet uitvoerig in op het niet uitzonderen
van de bestaande winstreserves. Het zal duidelijk zijn dat
het logisch is dat je bij een tarief van 15% of 20%, dus bij
een forse verlaging, kijkt naar een box 2-tarief. Maar is het
rechtvaardig en uit te leggen dat ook de ingehouden winsten die vroeger zijn belast met 40%, 30% en nu 25% gelijk
worden behandeld? Het kabinet heeft een aantal argumenten aangevoerd om dat te weigeren. Genoemd werd het
handelingsperspectief. Maar met name werd ook genoemd
dat het een probleem voor de Belastingdienst is. Letterlijk
werd gezegd: "Zo vergt het een ingrijpende structuurwijziging in de systemen van de Belastingdienst en een onevenredige investering in toezichtcapaciteit." Ook de in het
wetsvoorstel overgenomen Europese richtlijn ATAD 1 maakt
geen uitzondering voor bestaande leningen. Dat is mede
vanwege het grote budgettaire aspect, maar ook de uitvoeringsproblemen spelen daarin een rol. Ten slotte is er ook
bij de fiscale eenheid, die we nog gaan behandelen, geen
overgangsrecht, behalve een kleine wijziging wat betreft
de ingangsdatum.

Voorzitter, ik kom nog op de woningbouwcorporaties
voordat ik afrond. Mijn fractie heeft in het wetgevingsoverleg gesteld dat de corporaties volledige compensatie dienen
te ontvangen voor de extra belastingen waarmee ze worden
geconfronteerd. In onze tegenbegroting hebben we hier
ruim in voorzien door middel van een halvering van de
verhuurderheffing vanaf volgend jaar. Minister Ollongren
wekte, net als de bewindslieden op Financiën, tijdens de
wetgevingsoverleggen niet de indruk hier gehoor aan te
willen geven. Als oplossing denkt Ollongren zelfs aan een
verevening tussen zogenaamde rijke en arme corporaties.
Is dit bij de staatssecretaris bekend? En ziet hij daarin een
rol voor de fiscus? Zo ja, dan zien we wederom dat trucages
van het kabinet de voorkeur krijgen boven broodnodige
lastenverlichting voor de corporaties. Ik sprak daar net ook
al uitvoerig over. Maar dat is wat mijn fractie betreft dus
niet de juiste route. Op de woningmarkt is het belangrijk
dat we nu allemaal keihard gaan werken aan de enorme
bouwopgave. Ruzie veroorzaken of maken over verevening
tussen corporaties draagt daar niet aan bij, net zomin als
lastenverzwaring dat doet. Ik hoop dat de premier ingrijpt.
De woningmarkt loopt echt helemaal vast en iedereen snapt
dat de beperking van de renteaftrek en de introductie van
de verhuurderheffing onder zijn leiding daar flink aan hebben bijgedragen. Wat nu nodig is, is een strakke, landelijke
coördinatie en boter bij de vis voor sociale volkshuisvesting.
Voorzitter, tot afsluiting. Ik heb vernomen dat de premier
zich nu wel met de pensioenen bemoeit, gisteren, vandaag
en waarschijnlijk morgen. Tegen mij zei hij altijd, ook in de
senaat: daar ga ik helemaal niet over, want dat is een zaak
van de sociale partners en de besturen van de pensioenfondsen. Ik zei dan dat hij wel over de regels gaat die leiden
tot kortingen en tot niet-indexeren. We hebben hem steeds
gevraagd om zich met name met de rekenrente te
bemoeien. Daar heeft hij dus vandaag en morgen de kans
voor.
Voorzitter. Voorts zijn wij van mening dat er een einde moet
komen aan de rekenrentemanipulatie.
Dank u wel.

Mijn eindoordeel over de eerbiedigende werking is als volgt.
Overgangsrecht en eerbiedigende werking leggen het als
regel af tegen het budgettaire aspect en tegen de uitvoeringsproblemen bij de Belastingdienst. Dat is een treurig
beeld voor burgers en bedrijven, die hierdoor aan het
kortste eind trekken.
Voorzitter. Ik ga nog even heel kort in op de antibelastingontwijkingsmaatregelen op basis van ATAD 1. Ik spreek
over de earnings stripping-maatregelen die de overmatige
renteaftrek beperken. Het kabinet heeft de strekking van de
richtlijn veel breder getrokken, om de fiscale behandeling
van eigen en vreemd vermogen dichter bij elkaar te brengen. Er is niet gekeken naar stimulering van het eigen vermogen door bijvoorbeeld de vermogensaftrek van 2%,
waarvoor collega Bruins vorige week met mij aandacht
vroeg. Andere landen maken wel gebruik van die uitzondering. De vraag is natuurlijk waarom Nederland dat niet doet.
Het kabinet heeft daarover gezegd: het voorzien in eerbiedigende werking is allereerst vanuit het oogpunt van uitvoerbaarheid onwenselijk. Ook zou het voorzien in eerbiedigende werking leiden tot een fors lagere opbrengst.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

De voorzitter:
Dank. Het woord is aan de heer Stoffer van de SGP.

De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Ik vond dat collega Bruins daarstraks prachtige
woorden van waardering sprak naar de staatssecretaris en
al die mensen die hier op de bankjes zitten maar vooral ook
bezig zijn op het ministerie, om ons te voorzien van allerlei
informatie enzovoorts. Ik wil ze niet herhalen, maar me
aansluiten bij de prachtige, warme woorden die de heer
Bruins daarstraks sprak.
Voorzitter, over naar de inhoud. Als mensen mij vragen
"wat verandert er voor mij volgend jaar?", dan kan ik daar
überhaupt geen antwoord op geven; dat snapt u. Maar als
ze me vragen "wat verandert er voor mij op belastingtechnisch gebied?", dan kan ik daar eigenlijk ook niet eenvoudig
een antwoord op geven. We behandelen deze weken
namelijk een heel fors pakket aan belastingmaatregelen.
Het is in ieder geval vanuit mijn optiek haast een onmoge-

13 november 2018
TK 22

22-31-48

lijke opgave om alle consequenties integraal te overzien.
Ook na alle bijdragen die ik vanavond heb gehoord, denk
ik nog steeds: het is heel veel en ik kan het niet overzien,
en ik denk de meeste mensen niet. Zelfs collega Omtzigt
moet daar volgens mij nog wel heel stevig over nadenken.
Dan heb ik het over de btw-verhoging, de hogere arbeidskorting, de algemene heffingskorting, maar met een snellere
afbouw, een hoger tarief in de eerste schijf en een lager
tarief voor de overige schijven, en een hogere energierekening. Het zijn heel veel plussen maar ook heel veel minnen.
Het lijkt wel een klein beetje een soort loterij. Als je geluk
hebt, pakt het het komende jaar goed voor je uit; als je pech
hebt een beetje minder. Mensen zien wellicht door de
bomen het bos niet meer.

mijn optiek het kind van de rekening van het almaar complexere belastingstelsel en het steeds meer inkomensafhankelijk maken van de arbeidskorting en de algemene heffingskorting. Dat prikkelen op de vierkante millimeter maakt het
belastingstelsel vanuit mijn optiek onnodig complex. Als
je niet uitkijkt, ondergraaft het de belastingmoraal. Het zorgt
er ook voor dat specifieke groepen hard geraakt worden.
Maar ik kan me voorstellen dat iemand vanuit een ander
perspectief zegt dat je mensen daarmee prikkelt om tot een
bepaalde gedraging te komen. Daar zit wellicht het verschil
in inzicht, maar ik geef maar aan hoe wij het graag zouden
zien. Wat mij betreft staat een vereenvoudigd belastingstelsel bovenaan mijn wensenlijstje op het gebied van financiën
en ik hoop dat dit ook bij de staatssecretaris het geval is.

En dat is nog niet alles, want naast wat we nu behandelen,
is er in de voorgaande jaren ook al van alles besloten wat
gevolgen heeft voor komend jaar. Neem de afbouw van de
wet-Hillen. Volgens mij heeft u daar vorig jaar nog een hele
nacht over doorgesproken. Ik heb dat gelukkig niet meegemaakt, maar het is wel aan de orde. Neem ook de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting, die steeds verder
verminderd wordt. Ik hoor mevrouw Leijten nu zeggen dat
dat nachtelijke debat een hoogtepunt was! Dat weet ik niet.
Voor u misschien wel, voor mij in ieder geval niet. Maar ik
ben blij dat u dat zo heeft ervaren en ik hoop dat we een
nog groter hoogtepunt krijgen.

Voorzitter. Dan heb ik nog een aantal punten waar ik specifiek even bij stil zou willen staan. Het begint met de afvalstoffenbelasting en ik begin met de exportheffing. Een van
de vergroeningsmaatregelen is een verhoging van de
afvalstoffenbelasting. Al in 2014 heeft mijn voorganger,
Elbert Dijkgraaf, een amendement ingediend dat ook de
export van afvalstoffen belast. Het is heel mooi dat dat per
1 januari ook in werking gaat. Ik heb er nog wel één specifieke vraag over. Als je zoiets doet, heb je natuurlijk altijd
neveneffecten. Mijn vraag is of het klopt dat het mogelijk
is dat er nog meerdere jaren geen afvalstoffenbelasting
betaald wordt op geëxporteerd afval. Wat wij namelijk
vanuit het veld begrepen hebben, is dat het mogelijk is om
een kennisgeving voor drie jaar aan te vragen. Als je dat
dit jaar al start, blijft de afvalstoffenbelasting de komende
jaren toch nog €0. Als dat zo is, is de staatssecretaris het
dan met mij eens dat dit tot een ongelijk speelveld leidt?

Jaar op jaar kosten de maatregelen die ik zojuist noemde,
de eenverdiener zo'n €150 aan koopkracht. En zoals ik al
zei, wordt het er niet overzichtelijker op. Daarom wil ik de
regering nogmaals oproepen om het belastingstelsel nog
eens goed in zijn samenhang te bezien. Vandaar ook mijn
inleiding van zojuist. Daarmee kan ook werk worden
gemaakt van een echte vereenvoudiging, want daarmee
zou direct een eind gemaakt kunnen worden aan de hoge
marginale druk op verschillende punten. Want al bij een
minder dan modaal inkomen van €36.000 is het marginale
belastingtarief ruim 49%. Ofwel: als zo iemand een euro
meer gaat verdienen, betaalt hij ongeveer de helft van die
euro weer aan belastingen. Ik reken even terug tot een paar
jaar geleden. Tot 2015 was het marginale tarief pas bij een
inkomen van €57.000 zo hoog. Pas dan leverde je een halve
euro in als je een euro meer ging verdienen. Dus mijn vraag
is: hoezo die vlaktaks?
Als we het dan toch aanpakken en een beetje eenvoudiger
maken, kunnen we daarmee ook werk maken van het
dempen van de kloof in belastingdruk tussen een- en
tweeverdieners. Daarbij wil ik dit kabinet wel het compliment maken dat de eenverdieners er op dit moment in
koopkracht op vooruitgaan. Dat compliment wil ik echt
nadrukkelijk neerzetten, maar we moeten met elkaar constateren dat de kloof daarmee niet kleiner wordt. Eenverdieners blijven nog steeds veel meer belasting betalen dan
tweeverdieners met een vergelijkbaar totaalinkomen.
De staatssecretaris antwoordde mij vorige week dat ik na
mijn oproep tot vereenvoudig steeds een komma noem en
het stelsel vervolgens ingewikkelder maak om een specifieke groep te helpen. Ik heb daar nog een beetje over
nagedacht de afgelopen dagen. Volgens mij gaan vereenvoudiging en het tegemoetkomen van de eenverdieners
heel goed samen, maar het ligt er een beetje aan vanuit
welk perspectief je dat bekijkt. Volgens mij hoeft het stelsel
namelijk helemaal niet ingewikkelder te worden. De eenverdieners en de gezinnen die daarachter zitten, zijn vanuit

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

Iets anders wat ik in dit kader aan de orde wil stellen, is
asbest. Ook dat heeft te maken met afval en de afvalstoffenheffing. We hebben gezegd dat asbestdaken na 2024 verbo2
den worden. Maar er ligt zo'n 80 miljoen m aan asbestdaken. Door de verhoging van de afvalstoffenbelasting moet
2
per m straks €0,50 aan afvalstoffenbelasting betaald worden, terwijl dat nu nog €0,20 is. Dan zul je denken: is dat
veel? Ja, die kostenpost loopt aardig op, want het gaat
meestal om heel veel vierkante meters. En dat terwijl provincies aangeven dat naar verwachting al zo'n 5% tot 10%
van de eigenaren van de schuren waar asbest op ligt,
onvoldoende draagkracht heeft om een sanering te financieren. We zijn bezig om daarvoor een fonds in te richten.
Als je het hebt over asbestdaken, is er geen sprake van een
stimuleren van minder gebruik, zoals dat verder op het
gebied van afval is. Het is namelijk allang verboden. Als je
dat dan ziet, wordt de sanering door deze verhoging
eigenlijk een stuk duurder gemaakt. Het risico daarbij — en
dat zit ons wel hoog — is dat er dadelijk meer asbest illegaal
gedumpt wordt in de vrije natuur als je niet uitkijkt. Daarom
dienen we een amendement in om het asbest vrij te stellen
van de afvalstoffenheffing. Zoals wij begrepen hebben, is
er al een landelijk asbestvolgsysteem. Dat zou de uitvoerbaarheid daarvan gemakkelijker maken. Ik hoop dat we met
dit voorstel de sanering een duwtje in de goede richting
geven, want dat is echt nodig om het straks te halen. Ik
hoop ook dat we daarmee onze leefomgeving schoon en
goed leefbaar houden.
Voorzitter, ik zie iemand aan de interruptiemicrofoon, maar
het is aan u.

13 november 2018
TK 22

22-31-49

De voorzitter:
De heer Van Weyenberg heeft een vraag.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja, dank u wel, voorzitter. Die gaat specifiek over het
amendement dat de heer Stoffer nu noemt. Ik snap het doel
dat hij daarmee wil bereiken. Ik snap ook zijn zorg dat het
anders misschien een negatief effect heeft op die grote
saneringsoperatie met die daken, die nog nodig is. Tegelijkertijd heeft de Kamer Kamerbreed een motie aangenomen
om juist te proberen om dit meer circulair te doen. Inderdaad wil je er juist voor zorgen dat die asbestdaken daarna
niet in de natuur belanden, maar überhaupt het liefst
terugkeren naar andere grondstoffen, dus niet eeuwig als
asbest dienstdoen. Is de heer Stoffer met mij eens dat we,
ook als zijn amendement het zou halen, tegelijkertijd met
volle kracht moeten blijven werken om ervoor te zorgen
dat die asbestdaken zo veel mogelijk worden omgezet in
andere stoffen? Dat is namelijk het enige, kleine risico dat
ik zie met dit amendement. Ik wil even kijken hoe hij daartegenaan kijkt.
De heer Stoffer (SGP):
Goed dat die vraag gesteld wordt. Jazeker, het is heel
belangrijk om dat weer om te zetten in een andere grondstof. Ik bouw wat dat betreft misschien nog iets verder op
hetgeen ik al aangaf, dus dat we er ten eerste voor zorgen
dat we die sanering ook echt gaan halen, want dat is waar
we met elkaar ambitie voor hebben, om te voorkomen dat
dit dadelijk op plekken terechtkomt waar je dat niet wilt.
Het allermooiste is dan om er als derde stap voor te zorgen
dat dit weer wordt omgezet in een andere grondstof. Dank
dus voor deze vraag. Mijn antwoord is een volmondig ja.
De heer Van Weyenberg (D66):
Daar ben ik blij mee. Ik hoop dat de staatssecretaris bij de
beoordeling van het amendement ook even een uitstapje
maakt naar hoe we ervoor kunnen zorgen dat die twee
dingen samen kunnen gaan. Ook de heer Stoffer geeft aan
dat graag te willen. Misschien kan hij daar dan kort iets over
zeggen. Ik ben me ervan bewust dat we dan iets van de
fiscaliteit afdrijven, maar dan kan ik dit goed en in samenhang wegen.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Stoffer (SGP):
Goed, voorzitter. Dan nog een ander item: de giftenaftrek.
Ik heb daar al heel vaak aandacht voor gevraagd. Wij vinden
vrijwilligers en goede doelen echt het cement van de
samenleving. Wat deze mensen en deze organisaties voor
elkaar maken, hoeft de overheid niet te doen. De participatiesamenleving in optima forma, zou ik zeggen. Wij vinden
dat als SGP zo belangrijk dat wij daar niet op willen bezuinigen. Maar dat is wat er gebeurt wanneer de giftenaftrek
onder het lage tarief voor de aftrek komt. Naar verwachting
komt er dan structureel ruim 9 miljoen minder terecht bij
goede doelen. En dat kan nog makkelijk oplopen, aangezien
de bezuiniging ruim 20 miljoen euro bedraagt. Wij zijn heel
blij — laat ik dat nadrukkelijk ook zeggen — dat de staatsse-

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

cretaris heeft toegezegd om met de sector te gaan kijken
naar een duurzame giftenaftrek en de anbi-regeling. Maar
u zult wellicht begrijpen dat wij het eigenlijk niet de juiste
volgorde vinden om eerst de wettelijke maatregel te treffen,
en dan te kijken wat uiteindelijk het beste werkt. Wij dienen
daarom een amendement in om het wat dat betreft te verzachten. Het amendement dat wij indienen, betreft het
verlagen van de drempel voor de giftenaftrek. Die bedraagt
nu 1% en wordt met ons voorstel stapsgewijs verlaagd naar
0,7% in 2023. Dat is dan zowel voor degenen met een kleine
beurs als met een grote beurs iets waar ze gebruik van
kunnen maken. Maar dit is vooral om die goede doelen zo
datgene te laten krijgen waarmee zij de taken die zij in de
samenleving vervullen, zo goed mogelijk kunnen blijven
verrichten. Ik hoop dat we hiermee een compromis zouden
kunnen vinden waarmee we de vereenvoudiging van het
belastingstelsel ook echt volop kunnen vormgeven. Dus
dat we het niet weer ingewikkelder maken, maar wel de
goede doelen en het steunen daarvan laten samengaan.
Voorzitter. Ik ga over naar de dividendbelasting en het
pakket voor het bedrijfsleven. We hebben al eerder laten
merken dat de SGP heel blij is dat de afschaffing van de
dividendbelasting van de baan is. Het plan werd steeds
duurder en de argumenten steeds dunner. Maar dan is de
grote vraag natuurlijk: hoe sta je als SGP tegenover het
pakket dat daarvoor in de plaats is gekomen? Die nieuwe
wet heet niet langer de "Wet bronbelasting 2020", maar de
"Wet bedrijfsleven 2019". Je zou denken: daar worden
bedrijven wel blij van; het bedrijfsleven wordt al een jaar
eerder gesteund. Maar dat is voor 2019 niet waar. Het
bedrijfsleven krijgt met deze wet voor het jaar 2019 juist
een belastingverzwaring voor de kiezen van bijna 0,5 miljard. Dat zouden wij graag anders hebben gezien. Maar laat
ik na dit zuur ook met het zoet komen. Wij vinden dat dit
pakket ook heel veel goede maatregelen bevat, zoals de
overgangsregeling voor expats en een tariefsverlaging in
de vennootschapsbelasting waar het hele bedrijfsleven
uiteindelijk van profiteert. Dus eerst een jaar wat zuur, maar
daarna nadrukkelijk ook zoet. Dat kunnen wij echt waarderen.
Nog even terugkomend op die 30%-regeling. Wat ons
betreft zou die mogen worden afgetopt op de balkenendenorm. Ik heb vorige week al gezegd welke excessen er
anders plaatsvinden. Dat is ook de reden dat ik met de heer
Nijboer het amendement heb ondertekend om de 30%regeling af te toppen op de balkenendenorm en daarmee
de rente op de studieleningen gelijk te houden. Ik zou met
hem willen zeggen: wie kan daar nou op tegen zijn? Maar
ja, dat merken we vanzelf. Tot nu toe heb ik dat volgens mij
nog niet echt gehoord, maar dat merken we in de komende
dagen wel.
Voorzitter. Een laatste punt is de brede weersverzekering.
We zijn blij — ik heb dat woord nu zo vaak gebruikt dat u
vast merkt dat we best positief zijn over al hetgeen voorligt
— met de brief waarin de staatssecretaris aangeeft dat de
motie-Van der Staaij/Van Haersma Buma over vrijstelling
van assurantiebelasting voor de brede weersverzekering
uitgevoerd gaat worden. Het is een hele mond vol, maar
vanuit de landbouwsector hebben we ook heel veel positieve reacties gekregen. Zeker nu we zien dat het weer
steeds extremer wordt, is er sterkte behoefte aan een
betaalbare verzekering. De assurantiebelasting is daarvoor
een forse hobbel. We zijn daarom blij dat de Europese
Commissie gevraagd wordt om een vrijstelling voor de

13 november 2018
TK 22

22-31-50

assurantiebelasting toe te staan. Voor de uitkomst zijn we
niet bang, want in bijvoorbeeld Frankrijk is zo'n vrijstelling
er al. Maar goed, we hebben begrepen dat de reactie nog
best even op zich kan laten wachten en dat daarmee de
kans groot is dat we een jaar verder zijn voordat de vrijstelling daadwerkelijk in werking treedt. Ik zou de staatssecretaris dan ook willen vragen of het mogelijk is om, als dat
inderdaad een jaar later wordt, de wet met terugwerkende
kracht te implementeren. Ik hoor graag of dat kan en of hij
dat wil.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank. Dan is tot slot het woord aan de heer Azarkan van
DENK.

De heer Azarkan (DENK):
Voorzitter, dank. Het ziet ernaar uit dat we halftwaalf net
aan gaan redden.
Voorzitter. Vandaag behandelen we het Belastingplan 2019.
Er zitten honderden bladzijden aan verslagen van mondelinge en schriftelijke overleggen in het dossier. Belastingen
en geld blijven ons mateloos boeien. Maar laat ik eerst over
twee dingen eerlijk zijn. Het eerste is dat het voor een kleine
fractie lastig is om dit allemaal in detail te volgen. Want
waarom wordt dit allemaal van september tot november
in een soort snelkookpan gegooid? Klopt het dat de Raad
van State heeft geadviseerd om een deel van de belastingwetgeving in het voorjaar te behandelen? Zo kan ook zeker
een deel van de Kamer beter toekomen aan haar controlerende taak en kan het budgetrecht beter tot zijn recht
komen. Graag een reactie van de staatssecretaris.
Voorzitter, dan een tweede punt. Als je je dan serieus hebt
verdiept in lastige materie, kom je vanzelf — dat moet me
een beetje van het hart — die hardvochtige, onwrikbare en
bij vlagen hooghartige houding van de coalitiepartijen
tegen. Bij de gratie van die coalitiepartijen krijgen wij als
oppositie heel, heel af en toe een amendementje toegeworpen. Met veel moeite komt er af en toe een motie door de
snoeiharde coalitiediscipline. Maar we houden de moed
erin en blijven strijden voor een eerlijker en rechtvaardiger
verdeling van de welvaart. Ik wil dan ook eens een keer
mijn complimenten maken aan mijn collega's in de oppositie. Blijven strijden als je keer op keer het deksel op je neus
krijgt van de coalitie, vraagt een hoge mate van motivatie,
energie, bevlogenheid, geduld en een hele dikke huid. Dus
complimenten aan de collega's; dat mag ook een keer
gezegd worden.
Voorzitter, dan over de inhoud. Volgens het kabinet zou er
volgend jaar sprake zijn van een lastenverlichting voor
gezinnen. Het CPB zegt echter dat er, ook al een aantal keren
genoemd, een lastenverzwaring van 800 miljoen is voor
gezinnen. Ik vraag me af: hoe kan dit nou? Hoe kan het nou
dat het kabinet er zijn eigen statistische gegevens op
nahoudt? Er is toch maar één waarheid? En klopt het dat
die 6,5 miljard lastenverlichting waarover het kabinet het
steeds heeft cumulatief is over 2018, 2019, 2020 en 2021,
en het dus eigenlijk maar over gemiddeld 1,5 miljard euro
per jaar gaat? In de tussentijd stijgen de lasten in deze

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

kabinetsperiode door met 9 miljard, door belastingverhogingen van het vorige kabinet en hogere zorgpremies. Er
is dus netto sprake van een lastenverzwaring van 2,5 miljard.
Voorzitter. De burger maakt natuurlijk geen onderscheid
tussen wat het vorige kabinet heeft besloten en wat dit
kabinet eraan toevoegt. Voor de burger is dat allemaal één
pot nat. De burger kijkt per saldo wat het in de portemonnee
betekent. En dat dit kabinet zichzelf kietelt door de halve
waarheid te vertellen, vind ik niet goed. Maar ja, het kabinet
doet alles om sympathie te wekken, nu ze zo weinig vertrouwen krijgen van de samenleving. Inmiddels staan ze in de
peilingen namelijk op minder dan 60 zetels.
Voorzitter. Van goochelen met getallen wordt dit kabinet
niet geloofwaardiger. Erger nog, misschien wordt de hele
politiek er niet geloofwaardiger door. En van goochelen
met argumenten en redeneringen wordt het kabinet ook al
niet geloofwaardiger.
Dat geldt toch ook weer voor die dividendbelasting. Daar
wil ik het toch nog een keertje over hebben. Ik moet eerlijk
zeggen: ik mis die wel een beetje, en ik merk aan de collega's dat zij dat ook doen. Want hoe daarbij is gegoocheld
met argumenten en redeneringen, is onvoorstelbaar. Elke
keer kwam de heer Rutte met weer een andere redenering,
om uiteindelijk het voorstel vier weken geleden helemaal
in te trekken. Rutte wisselde vaker van redenering dan de
gemiddelde vrouw op een Marokkaanse bruiloft van jurk
wisselt — en dat is echt al gauw een keer of vijf!
Een jaar lang heeft de premier hier allerlei argumenten
opgedist, die achteraf gezien helemaal niet klopten. Want
op 16 oktober zei de staatssecretaris zelf dat het niet
afschaffen van de dividendbelasting zelfs beter is voor de
economie. En het ging niet om één bedrijf, zo werd heel
stellig beweerd. Maar het ging wel degelijk om één bedrijf,
om vervolgens door datzelfde bedrijf in de steek te worden
gelaten en afgeserveerd te worden met een appje. Ik vraag
me af wat daarin zou hebben gestaan.
"Hey Mark! Dank voor hulp. HK blijft in L. Lag niet aan jou.
Jammer van die motie van wantrouwen. Laters, Paul".
Mijn vraag aan de staatssecretaris is: kunt u eindelijk eerlijk
toegeven wat heel Nederland al wist? En deelt u de mening
dat het kabinet, door het houden van rare, ontwijkende, en
elke keer weer nieuwe verhalen, de geloofwaardigheid van
de politiek heeft ondermijnd?
Voorzitter. Dan iets over het geld dat niet meer wordt uitgegeven aan de dividendbelastingafschaffing. Waarom heeft
het kabinet niet gekozen voor meer investeringen in de
publieke sector? Waarom is er niet gekozen voor meer geld
naar zorg en onderwijs? Waarom is er niet voor gekozen
om de btw op broccoli en bananen te handhaven op 6%?
Ik overweeg op dit punt een motie.
Een andere ergernis van heel veel mensen is de absurde
benzineaccijns: bijna 65% van de benzineprijs bestaat uit
accijns en btw. En die 1,9 miljard had ook voor een deel
gebruikt kunnen worden om dit te verlagen naar 50%. Maar
nu is het toch weer het grootkapitaal dat wordt bediend,
met een Vpb-tarief van 20,5%. Dit grootkapitaal heeft z'n
winsten de afgelopen jaren zien verdubbelen. Waarom
water naar de zee dragen, terwijl de publieke sector blijft

13 november 2018
TK 22

22-31-51

zitten met een lerarentekort, met te weinig handen aan het
bed, met een leger met te weinig materieel, met een
Belastingdienst die slecht kan innen, met een IND die geen
asielaanvraag kan afhandelen en met een UWV dat geen
WW-aanvraag kan toetsen op fraude? Deze gang van zaken
is toch onvoorstelbaar?
Het kabinet draagt met deze maatregelen alleen maar bij
aan meer belastingconcurrentie in Europa. Op deze manier
zetten wij die race naar de bodem in. Overheden zullen
uiteindelijk te weinig belastinginkomsten genereren om
hun verzorgingsstaat intact te houden en om investeringen
te doen in infrastructuur. Concurreren op steeds lagere
belastingen is dus asociaal. Het is beter om op Europees
niveau minimumbelastingtarieven af te spreken, bijvoorbeeld 20% voor de Vpb voor grotere bedrijven, 15% voor
de dividendbelasting en 7% voor de bronbelasting voor
low-tax jurisdictions. Graag een reactie van de staatssecretaris, en ook op dit punt overweeg ik een motie.
Voorzitter. Een heel ander Europees thema op belastinggebied is de digitax, ook wel de GAFA-tax genoemd. Internetgiganten zoals Google, Amazon, Facebook en Apple betalen
nauwelijks belasting in de EU. Sinds het voorjaar is er een
voorstel van de Europese Commissie om een tijdelijke
omzetbelasting van 3% in rekening te brengen bij de internetgiganten. De fractie van DENK steunt het heffen van
belasting bij deze internetreuzen. Maar het kan toch niet zo
zijn dat deze internetgiganten die klotsende winsten aan
het eigen vermogen blijven toevoegen, daar vrijwel geen
belasting over betalen, terwijl de doodgewone, normale,
hardwerkende Nederlander zich bont en blauw moet betalen
aan de belastingverhogingen van Rutte III? De opstelling
van minister Hoekstra en staatssecretaris Snel in Europa is
echter heel onduidelijk. Steunen de minister en de staatssecretaris het voorstel van de Europese Commissie? Of verwijzen zij door naar de OESO, die al lange tijd met dit
onderwerp bezig is, maar waar voorlopig niets uitkomt?
Voorzitter. Klopt het dat Spanje, het Verenigd Koninkrijk en
Italië volgend jaar op eigen houtje een digitale taks willen
invoeren als de EU en de OESO geen voortgang boeken?
Dat lijkt DENK in ieder geval een beter alternatief dan
helemaal niets. Kan de staatssecretaris alvast een ontwerp
maken voor — laten we zeggen — de Dutch Digital Fair
Share Tax? Graag een reactie van de minister en de
staatssecretaris. Voorzitter. Dan iets over belastingontwijking en -ontduiking. Vorige week kregen wij, tot de verrassing van in ieder geval de fractie van DENK, een brief hierover. Laat ik eerst eens een opmerking maken over belastingontduiking. De staatssecretaris schrijft op pagina 1 dat
hij de omvang hiervan niet kan inschatten, omdat dit nou
eenmaal illegaal is. Ja, zo lust ik er ook nog wel een paar.
Er moet toch op zijn minst in internationaal verband
onderzoek zijn gedaan of er moeten op zijn minst schattingen van bestaan. De staatssecretaris zegt zelf dat het ontzettend belangrijk is om je te baseren op cijfers; anders kun
je geen beleid maken. Ik zou de staatssecretaris willen verzoeken om nog iets dieper te graven op zijn ministerie om
de omvang van de belastingontduiking in Nederland in
beeld te brengen. We moeten toch weten hoe diep er ontdoken wordt in Nederland? Hoezo weten we wel hoeveel
crimineel geld er wordt witgewassen en niet hoeveel
belasting er wordt ontweken? De ervaring leert dat er, als
er goed wordt gegraven op ministeries, van alles opduikt,
zoals de bonnetjes van Teeven en Opstelten en de memo's

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

van Rutte en Wiebes. Kan de staatssecretaris nog iets dieper
graven? Graag een reactie.
Voor de belastingontwijking komt de staatssecretaris nu
ineens met een heel ander cijfer dan we tot nu toe gezien
hebben. De heer Snel zegt dat het balanstotaal van 4.500
miljard van de 15.000 bijzondere financiële instellingen
helemaal niet relevant is. Hij vervolgt in zijn brief van 6
november met de woorden dat de echte doorstroom van
brievenbusfirma's een stuk lager is dan de 4.000 miljard
die ook genoemd is. Het zou gaan om slechts 199 miljard,
en daarvan gaat slechts 22 miljard euro rechtstreeks naar
lager belastende landen. Ik zie de staatssecretaris het hoofd
schudden, dus hij is het eens met zijn eigen brief. Van de
overige 177 miljard is Nederland misschien een tussenschakel op weg naar belastingontwijking, maar dat weet de
staatssecretaris dan weer niet zeker. Ook daarmee is hij het
eens, want hij zit nu nee te knikken. De fractie van DENK
wil dit juist wel heel precies weten, want anders is de Wet
bronbelasting straks toch een fopspeen, een wassen neus,
een afleidingsmanoeuvre wellicht. Nederland moet namelijk
op geen enkele manier een tussenschakel zijn in het ontwijken van belasting in andere landen, want dat is een soort
omgekeerde ontwikkelingshulp. Het meehelpen aan het
ondermijnen van de belastinginkomsten van andere landen
is niet solidair en is asociaal. Volgens UNCTAD lopen ontwikkelingslanden 90 tot 120 miljard euro mis door belastingontwijking. Nederland moet niet meer de belastingheler
van de wereld zijn. Graag hoor ik dus van de staatssecretaris
hoe hij de effectiviteit van de Wet bronbelasting gaat
monitoren en hoe hij deze gaat evalueren.
En dan de grens van die 7%. Die komt op de fractie van
DENK toch nog wel arbitrair over. Ook als er in een land
8% wordt geheven, maar het geld eigenlijk afkomstig is uit
een land waar 18% wordt geheven, wordt er nog steeds
voor 10% aan belasting ontweken. Er zou dus niet alleen
moeten worden gekeken naar royalty's, maar ook naar waar
ze vandaan komen. En als er een significant verschil is, zou
Nederland het herkomstland daarover moeten informeren.
Dit verschil zou ik zoiets als de ontwijkingsweg willen noemen. Dan kan het herkomstland besluiten om de ontweken
belastingen alsnog te innen. Graag een reactie van de
staatssecretaris op het voorstel om dit in beeld te brengen
en te belasten.
Waarom moet die Wet bronbelasting op rente en royalty's
zo lang op zich laten wachten? De aflosboete en de
afschaffing van de dividendbelasting konden razendsnel
door de Kamer; daar reed het kabinet, met de heer Snel
achter het stuur, 200 km/u op de vluchtstrook. Maar belasting op rente en royalty's mag nog heel 2019 en 2020 ontdoken worden; daar neemt het kabinet een soort stepje.
Dat kan toch niet waar zijn? Waarom moet dit pas ingaan
op 1 januari 2021? Dat moet toch een jaar eerder kunnen?
Graag een reactie van de staatssecretaris.
Voorzitter. Dan die 4.500 miljard aan vermogen bij brievenbusfirma's: waar komt die vandaan? Is hier in het verleden
wel voldoende belasting over betaald, of is het allemaal
een soort gestolde belastingontwijking? Hoeveel van deze
4.500 miljard euro aan de passivakant is eigen vermogen
en hoeveel daarvan is schuld? Hoe kan dit bedrag zo hoog
zijn? Dit is drie keer ons gehele pensioenvermogen. Waarom
levert dit maar 1,4 miljard op aan belastinginkomsten? 1,4
miljard! Als we dat delen door 4.500 miljard, komen we uit
op 0,03%. Erg weinig. Van elke €1.000 die deze brievenbus-

13 november 2018
TK 22

22-31-52

firma's aan vermogen hebben, betalen ze €0,30 belasting.
Als we dit nou eens even conform box 3 van ± 1,2% op
zouden lossen, levert dat ons 54 miljard op. Dat zou een
hoop extra belastinginkomsten kunnen opleveren. Daarmee
kunnen wij de belastingen van de gewone, normale, hardwerkende Nederlander verlagen en kunnen wij meer
investeren in de publieke sector.
Voorzitter. Afsluitend nog een vraag over brievenbusfirma's.
Op 3 april 2018 is er een motie van ondergetekende aangenomen over het aanscherpen van de substance-eisen voor
brievenbusfirma's. De strekking daarvan was dat deze
afhankelijk moesten zijn van de omvang van het achterliggende bedrijf. De uitwerking heb ik nog niet gezien. In het
planningsoverzicht van vorige week zie ik dat dit zal worden
geregeld bij beleidsbesluiten in 2019. Kan de staatssecretaris dit nader toelichten? Hoe gaat hij de Kamer daar verder
over informeren en bij betrekken?
Ik wens u allen een plezierige avond en morgen gezond
weer op! Dank.
De voorzitter:
Dank voor uw bijdrage, meneer Azarkan.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn van de kant van de Kamer. Dit debat krijgt morgenmiddag een vervolg. Dan zal de staatssecretaris op al uw vragen
antwoord proberen te geven.

Tweede Kamer

Pakket Belastingplan 2019

13 november 2018
TK 22

22-31-53