Intentieverklaring Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater
tussen overheden, maatschappelijke organisaties en
kennisinstituten
Te ondertekenen tijdens de Delta-aanpak conferentie op 16 november 2016
Aanleiding
De waterkwaliteit is in grote delen van het land de afgelopen jaren duidelijk verbeterd, maar
onvoldoende om alle doelen van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) te halen en onze ambities
waar te maken. Er is dus meer actie nodig. Daarom geven overheden, maatschappelijke
organisaties en kennisinstituten met de Delta-aanpak een stevige impuls aan de verbetering van de
waterkwaliteit.
Er zijn in de afgelopen jaren veel inrichtingsmaatregelen uitgevoerd ten behoeve van de
waterkwaliteit. Het 5e Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2014-2017) en eerdere actieprogramma’s
leiden tot verbeteringen. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) geeft aan dat het
oppervlaktewater nu meestal van voldoende kwaliteit is voor veel gebruiksfuncties, zoals de
drinkwaterproductie, zwemmen en andere vormen van waterrecreatie. Maar het PBL heeft in de
laatste analyse ook geconstateerd dat het huidige maatregelpakket in veel wateren nog
onvoldoende is om alle waterkwaliteitsdoelen te halen.
De dalende trends voor stikstof en fosfor op meetlocaties in landbouwgebieden over de periode
2011-2014 zetten niet overal door, op sommige plekken stagneert het of is er zelfs sprake van een
toename van de concentraties zoals in delen van Noord Nederland.
Op het gebied van gewasbeschermingsmiddelen is er een verbod in werking op het professioneel
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op verhardingen. Verder zijn afspraken gemaakt met de
glastuinbouw die leiden tot een wettelijke verplichting tot het zuiveren van afvalwater. Op dit
moment worden normoverschrijdingen nog regelmatig waargenomen, die incidenteel leiden tot
innamestops voor de drinkwatervoorziening.
Voor nieuwe stoffen in het water, zoals medicijnresten, zijn er nauwelijks doelen. De verwachting is
dat het gebruik en daarmee de aanwezigheid in water van deze stoffen alleen maar zal toenemen
door de vergrijzing. Met klimaatverandering neemt het risico op hoge concentraties toe als gevolg
van lagere afvoeren.
Ook de opgave voor de zoetwatervoorziening neemt toe door klimaatverandering. Hieraan geeft het
Deltaprogramma Zoetwater op nationaal en regionaal niveau een stevige invulling. Wel kan een
betere verbinding met waterkwaliteit in sommige gebieden meerwaarde opleveren en vereist de
aanpak van verdroging van natuurgebieden aandacht.
Alle partners hechten groot belang aan het realiseren van een goede waterkwaliteit en de doelen
van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en zijn zich bewust van nieuwe opgaven voor de
waterkwaliteit. Met de Delta-aanpak wordt bestuurlijke focus aangebracht in het
waterkwaliteitsdossier. Het beperken en tegengaan van nutriënten/mest,
gewasbeschermingsmiddelen en medicijnresten in het grond- en oppervlaktewater zijn daarbij als
prioriteiten benoemd.
Aanpak
Met de Delta-aanpak werken alle partners gezamenlijk aan de overkoepelende ambitie voor
voldoende chemisch schoon en ecologisch gezond water voor duurzaam gebruik. Met deze
programmatische aanpak sturen de partijen op de samenhang en voortgang van lopende
(deel)trajecten op het gebied van waterkwaliteit, drinkwater en zoetwater en geven waar nodig een
extra impuls. Dit is verbeeld als bloembladen in de figuur.
Met het ondertekenen van deze intentieverklaring nemen de partijen de verantwoordelijkheid op
zich voor het nemen van maatregelen ten behoeve van een betere waterkwaliteit en committeren
zij zich aan een gezamenlijke aanpak. Daarbij blijven partijen zelf verantwoordelijk voor hun eigen
traject, van regionaal tot internationaal, en houden ook de eigen bestuurlijke aansturing. Jaarlijks
wordt gemonitord of de afgesproken acties uitgevoerd zijn en wordt bezien of een verschuiving van
de focus en prioriteiten nodig is. De Delta-aanpak werkt aan de hand van de vier A’s: Analyse,
Ambitie, Alliantie en Actie. De inhoudelijke prioritering en uitwerking aan de hand van deze stappen

1

is bepaald in een groot aantal bijeenkomsten met alle partners. Voor de drie prioriteiten
nutriënten/mest, gewasbeschermingsmiddelen en medicijnresten is gezamenlijk geformuleerd
welke lopende en extra acties belangrijk zijn en wat daarbij de ambities en de allianties zouden
moeten zijn. Naast deze prioriteiten is specifiek aandacht nodig voor de waterkwaliteit van de grote
wateren, zoals het IJsselmeer, en voor water als bron voor drinkwater.

Partners
Alle partners in de Stuurgroep Water (IenM, EZ, RWS, Unie van Waterschappen, IPO, VNG, Vewin
en de Regionale Bestuurlijk Overleggen) hebben de aanpak en de inhoudelijke uitwerking omarmd.
De Tweede Kamer heeft op 16 juni 2016 in het Algemeen Overleg Water steun uitgesproken voor
de invulling van de Delta-aanpak. De Kamer heeft via enkele moties het belang benadrukt van
eenduidige basisinformatie op het gebied van nutriënten, bijvoorbeeld voor de natuurlijke
achtergrondbelasting. Een aanpak met een gezamenlijke kennisbasis, zoals met het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), kan behulpzaam zijn bij de verdere uitwerking
van de Delta-aanpak. De kennisinstituten zetten zich vanuit een intensieve samenwerking in voor
de Delta-aanpak, zodat de gezamenlijke kennisbasis wordt gelegd en benut. Dit sluit aan bij het
Advies Waterkwaliteit van de Adviescommissie Water van 19 mei 2016.
Ook de maatschappelijke organisaties hebben mede met hun eigen acties steun uitgesproken voor
de Delta-aanpak via het Overleg IenM op 29 september.
Belangrijke acties
De Delta-aanpak is uitgewerkt in de vorm van een actietabel. Hierin zijn naast concrete acties die
direct geïmplementeerd kunnen worden, ook acties opgenomen voor een gedegen analyse, waarin
de wensen van de Tweede Kamer meegenomen worden. Bij de gezamenlijke analyse ligt het accent
eerst op nadere regionale uitwerking (2017-2018) en daarna op een integrale landelijke analyse
(2019). Daarbij wordt ook gekeken naar de effecten en kosteneffectiviteit van reeds uitgevoerde en
mogelijke maatregelen. De regio’s denken mee om te bepalen op welke manier er nationaal steun
kan worden gegeven aan regionaal maatwerk. Het kan gaan om nieuwe regionale instrumenten en
het maken van afspraken, zowel landelijk als regionaal.
Voor het overzicht worden hieronder per prioriteit de (bestuurlijke) analyse van de huidige situatie
en enkele belangrijke acties kort benoemd. Een compleet overzicht is opgenomen in de actietabel.
De selectie van acties die in deze tabel staan is het resultaat van het dit jaar gezamenlijk doorlopen
prioriteringsproces. De actietabel is een ‘levende’ actielijst die na ondertekening verder aangevuld
en op onderdelen nader uitgewerkt kan worden. Een uitgebreide analyse per prioriteit is
2

opgenomen in de Waterbrief van 8 juni 2016 aan de Tweede Kamer.
Nutriënten
In de huidige situatie voldoet ongeveer 50% van de oppervlaktewaterlichamen en van het
grondwater aan de norm voor fosfor en voor stikstof. De prognoses voor 2027 zijn uiteenlopend.
De trends tot en met 2014 dalen op de meeste plaatsen, maar op sommige plekken stagneert het
of is er zelfs sprake van een toename van de concentraties. Belangrijke acties:
•
Evaluatie mestwetgeving. De mestwetgeving wordt dit jaar geëvalueerd, waarbij KRW
doelen worden meegenomen. De resultaten van deze evaluatie en van de vierjaarlijkse
Nitraatrapportage aan de Europese Commissie verschaffen bouwstenen voor het
(voorgeschreven) nieuwe (zesde) Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2018-2021) en de
onderhandelingen met de Europese Commissie over een derogatie. Concreet houdt dit in
dat een nieuw maatregelpakket gebaseerd op de uitkomsten van deze rapportages gericht
is op doelbereik van de Nitraatrichtlijn én bijdraagt aan de doelen van de KRW, waaronder
die voor drinkwater.
•
Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW). De diffuse belasting vanuit de landbouw is een
belangrijke bron van waterverontreiniging. Zowel voor de landbouw als voor andere
bronnen is regionaal maatwerk om verontreiniging te voorkomen belangrijk; de opgave en
de oplossing verschilt per regio. Het DAW, geïnitieerd door de landbouwsector zelf, biedt
handvatten voor regionaal maatwerk, maar lijkt op dit moment nog te vrijblijvend en in
beperkte mate bij te dragen aan het oplossen van de regionale waterkwaliteitsopgave. Met
de Delta-aanpak geven partijen gezamenlijk een extra impuls aan het DAW. Hierbij zijn van
belang de financiering, het delen van goede voorbeelden en concrete resultaatafspraken.
Gewasbeschermingsmiddelen
In circa de helft van de meetpunten in kleine oppervlaktewateren komen overschrijdingen voor,
zeker in gebieden met veel glastuinbouw. Voor drinkwater geldt dat in 80% van de
oppervlaktewaterwinningen de normen voor een of meer gewasbeschermingsmiddelen worden
overschreden. Voor grondwaterwinningen geldt dat ca. 50 winningen (ongeveer een kwart) een
(dreigend) probleem kennen. Belangrijke acties:
•
Uitvoering nationale beleidsnota Gezonde Groei, Duurzame Oogst. Het lopende beleid heeft
een hoge ambitie. Het is van belang dat de gemaakte afspraken na worden gekomen.
Bovendien gaat het Rijk alvast samen met betrokken sectoren nadenken over maatregelen
in het geval de tussendoelen in 2018 (het moment van de geplande tussenevaluatie) niet
gehaald worden.
•
Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW), zoals ook beschreven bij nutriënten.
•
Naleving en handhaving. Om het naleefgedrag van ondernemers te verbeteren streven
partijen naar de optimale combinatie van de zogenaamde ‘wortel en de stok’. Via een
gezamenlijk onderzoek onder leiding van de Unie van Waterschappen wordt gekeken naar
de drijfveren voor niet-naleving, met als doel om naast de koplopers ook het peloton mee
te krijgen. Als het gaat om de notoire overtreders is inzet op handhaving relevant.
Optimaliseren van de samenwerking tussen handhavende partijen (zoals Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit, waterschappen, RWS) is voor versterking van de handhaving
van belang.
Medicijnresten
Naar schatting wordt in Nederland per jaar minstens 140 ton geneesmiddelresten via de
rioolwaterzuivering op het oppervlaktewater geloosd. Dit zijn biologisch actieve stoffen. De
hoeveelheid geneesmiddelen is beduidend groter dan de hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen
die in het oppervlaktewater terechtkomt (17 ton). In Nederland wordt de veilige concentratie in
oppervlaktewater voor een aantal geneesmiddelen overschreden. Uit het rapport ‘Geneesmiddelen
en Waterkwaliteit’ van het RIVM van 7 oktober 2016 blijkt dat er aanleiding is tot zorg over de
effecten van geneesmiddelen op de waterkwaliteit. Naar verwachting groeit het probleem van
geneesmiddelen in water in de toekomst door vergrijzing en klimaatverandering.
De bronaanpak blijft belangrijk in de aanpak van medicijnresten in water, maar ook zuivering zal

3

een onderdeel van de aanpak zijn. Belangrijke acties:
•
Ketenaanpak. Overheden, de drinkwatersector en andere stakeholders werken aan de
“Ketenaanpak medicijnresten uit water” die vanaf 2018 tot een uitvoeringsprogramma zal
leiden. Bij ‘ontwikkeling & toelating’ is openbaarheid en toegankelijkheid van
milieugegevens van geneesmiddelen cruciaal, bij voorkeur te regelen op Europees niveau.
Bij ‘voorschrijven & gebruik’ is de bewustwording bij de zorgsector en consumenten over de
effecten van geneesmiddelen op waterkwaliteit belangrijk. Bij ‘afval & zuivering’ is extra
zuivering bij RWZI’s naar verwachting uiteindelijk nodig.
•
Zuivering. Waterschappen, drinkwatersector en andere relevante partijen onderzoeken
kosteneffectieve methoden om medicijnresten vergaand te verwijderen bij
(afval)waterzuiveringsinstallaties, onder andere met praktijkproeven. Effectiviteit,
meekoppeling zuivering van andere probleemstoffen, kosten en de financiering zijn van
belang. Deze kennis wordt gebruikt bij de besluitvorming rond de aanpak van ‘hotspots’.
Zuivering bij specifieke grote bronnen zoals ziekenhuizen, kan daar een onderdeel van zijn.
Ook kunnen we leren van andere landen waar extra zuivering op de RWZI’s al wordt
toegepast.
Grote wateren
Dijken en dammen, inpoldering, peilbeheer en vaargeulverruiming houden Nederland veilig,
leefbaar en economisch vitaal. Keerzijde is dat zij de grote wateren sterk veranderden. Dat kan
leiden tot zuurstofloosheid, hogere troebelheid en erosie van oevers en zandplaten. Inrichting van
de grote wateren is onderwerp van het KRW-programma. Grote systeemingrepen worden niet
gezien als een Europese verplichting, maar hier ligt wel een opgave omdat de problematiek van de
grote wateren het bereiken van de KRW- en Natura 2000-doelen op termijn belemmert. Dat heeft
ook zijn weerslag op het economisch gebruik. Financieel is de opgave echter grotendeels nog
ongedekt. Belangrijke acties:
•
Rijk en regio werken financieringsconstructies uit voor een gefaseerde uitvoering van de
concept Rijksstructuurvisie Grevelingen Volkerak-Zoommeer (in samenhang met
zoetwatermaatregelen Zuidwestelijke Delta).
•
Realisatie van proefprojecten zoals de Markerwadden of kleirijperij in de Eems-Dollard. Rijk
en regio monitoren en evalueren die proeven, werken verdere uitrol uit, kijken welke
belangen er spelen en bezien hoe die belangen bij de financiering worden betrokken.
Bronnen voor drinkwater
Voor het terugdringen van emissies naar grond- en oppervlaktewaterwinningen voor de
drinkwatervoorziening zijn soms specifieke maatregelen nodig. Deze worden zoveel mogelijk
meegenomen in de eerder genoemde prioriteiten. Belangrijke aanvullende acties:
•
Kwaliteitsverbetering van gebiedsdossiers en bijbehorende uitvoeringsprogramma’s.
•
Het ruimtelijke beschermingsbeleid.
•
Structurele aanpak van opkomende, niet genormeerde stoffen.
Kennisimpuls
De kennisinstellingen Deltares, KWR, Alterra en RIVM (afgestemd met PBL, STOWA en WVL)
verstevigen de samenwerking met een overeenkomst en verbinden kennis voor chemisch schoon
en ecologisch gezond water. Het combineren van kennis leidt tot efficiënte oplossingen op landelijk,
regionaal en bedrijfsniveau voor oppervlaktewater en grondwater. De kennisinstellingen gaan
bestaande kennis doelmatig ontsluiten, inzichtelijk maken en sneller toepasbaar maken. Vanuit hun
gemeenschappelijke kennisbasis maken ze eenduidige analyses van nationale en regionale
opgaven; vergroten ze het waterbewustzijn en leren de sectoren van elkaar. De kennisinstituten
duiden win-win scenario’s die zowel een rendabel economisch en maatschappelijk gebruik van
water, als een betere waterkwaliteit en gezonder leefmilieu opleveren. De kennisinstellingen richten
zich gezamenlijk op de vragen, waarbij ze middelen combineren, gericht inzetten en samen met
rijk en regio’s aanvullende middelen zoeken. De focus ligt op nutriënten,
gewasbeschermingsmiddelen en opkomende problemen, zoals resten van geneesmiddelen en
plastics. De kennisimpuls gaat doorbraken in Nederland creëren op de korte en op de lange

4

termijn, en de internationale positie van de Nederlandse waterkennis versterken. De instellingen
werken nauw samen met regio en rijk, in coalitie met bedrijven in diverse sectoren, overheden en
burgers.
Waterkwaliteit brede acties
In de actietabel is een aantal, grotendeels lopende, acties opgenomen voor de ‘bloembladen’
Stroomgebiedbeheerplannen, Deltaprogramma Zoetwater en Microplastics. Daarnaast zetten
maatschappelijke organisaties zich in om de waterkwaliteit in de breedte te verbeteren, ook deze
acties staan opgenomen in de tabel.
Richting een nieuw Bestuursakkoord Water
Deze intentieverklaring is stap 1 op weg naar stap 2: een nieuw Bestuursakkoord Water (BAW) met
(onder meer) afspraken over waterkwaliteit. Naar verwachting kan een nieuw BAW rond eind 2017
met het nieuwe kabinet ondertekend worden. Daarin zijn dan ook financiële afspraken te maken.
Tegen die tijd zijn de resultaten van nadere analyses bekend, zoals de Evaluatie Mestwetgeving en
de analyses voor de Delta-aanpak. Mede op basis van de verwachte effecten is dit om te zetten in
concretere (uitvoerings)maatregelen. Het tijdpad kan er dan als volgt uitzien:
16 november 2016: ondertekening Intentieverklaring Delta-aanpak
Vanaf 16 november: uitvoeren acties Delta-aanpak en zicht krijgen op nadere concretisering en
meer SMART maken van (uitvoerings)acties, waarbij naast de ‘wortel’ ook de ‘stok’ nadrukkelijk
de aandacht heeft
Zomer 2017: nieuw regeerakkoord met zicht op nieuwe ambities en financiën waterkwaliteit
Najaar 2017: uitwerking afspraken in de vorm van een nieuw BAW
Eind 2017: ondertekening nieuw BAW
Verantwoordelijkheden
De realisatie van de doelen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid is, waarbij ieder een eigen rol
heeft. Die rollen zijn formeel vastgelegd in de Waterwet en de onderliggende besluiten. Dit is bij de
vaststelling van het besluit over de doelen van de KRW ook uitgebreid in de Tweede Kamer
toegelicht. Vervolgens zijn de verantwoordelijkheden steeds beschreven in de teksten die ten
grondslag liggen aan de Stroomgebiedbeheerplannen. Bijvoorbeeld in het Werkprogramma
Stroomgebiedbeheerplannen1 en het nationaal kader, waarmee de Stuurgroep Water in december
2012 heeft ingestemd. In paragraaf 5.3 van het Werkprogramma zijn de taken en
verantwoordelijkheden van alle bestuurslagen (Rijk, RWS, provincies, waterschappen en
gemeenten) beschreven. De Delta-aanpak bouwt hier op voort. Waar nodig kunnen partijen
richting het nieuwe BAW gezamenlijk nog meer helderheid geven op de punten waar er nog
onduidelijkheden zijn.
Werkwijze
Gezamenlijke ambitie, gezamenlijke verantwoordelijkheid
Het lopende beleid is het vertrekpunt van de Delta-aanpak, het gaat onder andere over de
Stroomgebiedbeheerplannen 2016-2021 van de Kaderrichtlijn Water, het vijfde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn en de tweede Nota duurzame gewasbescherming ‘Gezonde groei, duurzame oogst’.
Het gaat ook om de borging van de uitvoering van het Deltaplan Zoetwater door vijf convenanten.
Met de Delta-aanpak zetten partijen zich, vanuit hun eigen taken en verantwoordelijkheden, in
voor een verbetering van de waterkwaliteit. Hierbij is iedereen verantwoordelijk voor zijn ‘eigen’
acties, en zijn partijen gezamenlijk verantwoordelijk voor het geheel. Partijen moeten samen kijken
wat effectieve maatregelen kunnen zijn en wie welke instrumenten daarvoor doelmatig kan
inzetten. Voor een gebiedsgerichte aanpak dienen zowel regio als rijk meer dan nu inzet te leveren.
Het gaat erom de juiste mix te vinden.
Het gaat hierbij niet alleen om de prioriteiten, ook de voortgang bij thema’s als microplastics en
opkomende stoffen wordt beschouwd.

1

http://www.helpdeskwater.nl/publish/pages/29812/krw_werkprogramma_2012.pdf
5

Trekkers en allianties
De volledige breedte van de Delta-aanpak is uitgewerkt in de actietabel. Hierin staan alle acties die
onderdeel uitmaken van deze intentieverklaring. Bij elke actie staat aangegeven welke partij
trekker is en welke samenwerkende partijen bijdragen aan de alliantie.
De trekker van een actie spant zich in om de concrete actie of nadere analyse binnen de daarvoor
afgesproken termijn te realiseren. Om dit te bereiken betrekt de trekker de partijen in de alliantie.
Partijen die steun geven aan deze intentieverklaring, spreken hiermee de intentie uit in de alliantie
bij te dragen aan het uitvoeren van de actie.
Aansturing
De Stuurgroep Water is verantwoordelijk voor de aansturing en het tijdig bijsturen van de Deltaaanpak. De Stuurgroep Water wordt voorbereid door het Bestuurlijk Overleg Delta-aanpak. Hierin
zijn de ministeries IenM en EZ, UvW, IPO, VNG, RBO’s, de Zoetwaterregio’s en de Vewin
vertegenwoordigd. Een kernteam met deze betrokken partijen ondersteunt daarbij.
Via het OIM en de RBO’s worden de maatschappelijke partijen (partijen die niet vertegenwoordigd
zijn via de Stuurgroep Water) bij de Delta-aanpak als geheel betrokken. Bekeken zal worden of en
hoe de maatschappelijke partijen te betrekken zijn bij het Bestuurlijk Overleg Delta-aanpak,
waarbij het Bestuurlijk Platform Zoetwater als inspirerend voorbeeld kan worden gebruikt.
Voortgang en monitoring
De Stuurgroep Water agendeert elke vergadering de voortgang van de uitvoering van de
actietabel. Jaarlijks wordt gemonitord of de afgesproken acties uitgevoerd zijn en wordt bezien of
een verschuiving van de focus en prioriteiten nodig is. Het eerste monitoringsmoment zal worden
gekoppeld aan het traject richting een nieuw Bestuursakkoord water. Bij de monitoring wordt
zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande monitoringscycli uit de ‘bloembladen’.Op basis van
deze informatie houdt het kernteam een geactualiseerde tabel bij. Deze zal worden geagendeerd in
de Stuurgroep Water en het OIM.
Beschrijving samenwerkingsverbanden
Bestuurlijk Overleg Delta-aanpak
•
Het nationale Bestuurlijk Overleg Delta-aanpak dat wordt gevormd door bestuurlijke
vertegenwoordigers van alle zoetwaterregio’s, RBO’s, IPO, UvW, VNG, de Vewin en de
ministeries IenM en EZ.
OIM
•
Overlegorgaan Infrastructuur en Milieu, waarin (vertegenwoordigers van) de minister en
staatssecretaris overleg voeren met betrokken maatschappelijke organisaties over
beleidsvoornemens op het gebied van infrastructuur en milieu. Het overleg is gebaseerd op
de Wet overleg infrastructuur en milieu.
RBO’s
•
Regionaal Bestuurlijke Overleggen van de (deel)stroomgebieden Rijn-Noord/Nedereems,
Rijn-Oost, Rijn-West, Maas en Schelde ten behoeve van de uitvoering van de Europese
Kaderrichtlijn Water. Het betreft samenwerkingsverbanden van provincies, waterschappen,
gemeenten en Rijk, waarbij in veel regio’s ook drinkwaterbedrijven en
gebruikers/maatschappelijke organisaties zijn betrokken.
Stuurgroep Water
•
Bestuurlijk overleg onder leiding van de minister van Infrastructuur en Milieu met
vertegenwoordigers van IenM, EZ, BZK, IPO, UvW, VNG, RBO’s, Vewin.
Zoetwaterregio’s
•
Het landelijke deelprogramma Zoetwater van het Deltaprogramma kent zeven
zoetwaterrregio’s: West, Hoge Zandgronden Oost, Hoge Zandgronden Zuid,
Noord/IJsselmeergebied, Rivierengebied, Zuidwestelijke Delta en het Hoofdwatersysteem.

6

De volgende partijen zullen de Intentieverklaring tekenen op 16 november 2016:
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Ministerie van Economische Zaken
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
IPO
Unie van Waterschappen
VNG
RBO Rijn-Oost
RBO Rijn-West
RBO Schelde
RBO Maas
RBO Noord/Nedereems
Vewin
LTO
VEMW
Nefyto
Natuurmonumenten
Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen
KNMP
Stichting Waterrecreatie
Deltares, mede namens: RIVM, KWR, Alterra
De volgende partijen geven steun aan de Delta-aanpak Waterkwaliteit en
Zoetwater:
Milieu Platform Zorg (MPZ)
Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM)
Radboudumc
Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG)
FIDIN
BOGIN
HISWA Vereniging
STOWA
Planbureau voor de Leefomgeving
Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur (KAVB)
College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb)
Staatsbosbeheer
Blauwe Hart
LandschappenNL
VNCI incl. Meststoffen Nederland

7

Actietabel Delta-aanpak waterkwaliteit en zoetwater
Nr

Wat (actie) nieuw

Wie (alliantie);
vet is trekker

Wanneer

Programma Delta-aanpak waterkwaliteit en zoetwater
da1

Coördineren proces Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater IenM, alle partijen

2016-2021

da2

Volgen van de voortgang van de acties in de actietabel en
jaarlijkse voortgangsrapportage aan de Kamer

IenM, alle partijen

2016-2021

da3

Focus aanbrengen in opdrachten/geldstromen voor het
primaire proces van IenM en meer richten op de prioritaire
onderwerpen voor waterkwaliteit

IenM

2016-2017

prioriteit: Mest en nutriënten
In de huidige situatie voldoet ongeveer 50% van de oppervlaktewaterlichamen en van het grondwater aan de norm
voor fosfor en voor stikstof. De prognoses voor 2027 zijn regionaal uiteenlopend. De trends tot en met 2014 dalen op
de meeste plaatsen, maar op sommige plekken stagneert het of is er zelfs sprake van een toename van de
concentraties.
mn1

Uitvoeren Evaluatie Meststoffenwet en opstellen
e
maatregelenpakket voor het 6 Actieprogramma
Nitraatrichtlijn (mede op basis van de nitraatrapportage 2016),
gericht op doelbereik Nitraatrichtlijn en dat bijdraagt aan de
doelen van de KRW (waaronder de doelen voor drinkwater).
Naast landsbrede maatregelen kunnen ook regionale
maatregelen worden opgenomen
Uitvoeren van regionale analyses naar verschillen in
nutriëntenproblematiek als basis voor nationale analyse en
delen van de resultaten met de maatschappelijke partners

EZ, IenM, RBO's,
UvW, IPO

2016-2017

RBO's, IenM, EZ,
waterschappen,
provincies

2016-2018

mn3

Uitvoeren integrale landelijke analyse met gebruik van
(geregionaliseerde) maatregelpakketten en doorrekenen
doelbereik en maatschappelijke consequenties

IenM + RBO's,
waterschappen,
provincies, EZ

2018-2019

mn4

Verbinden algemene conclusies aan de haalbaarheid van de
KRW-doelen (termijn en doelniveau) aan de hand van de
evaluatie voorlopige maatregelpakket KaderRichtlijn Water
met aandacht voor kosten en baten

IenM, EZ, RBO's,
waterschappen,
provincies

2018-2019

mn5

Opstellen mogelijke (geregionaliseerde) maatregelpakketten
(maatregelen Rijk en regio) gericht op het bereiken van KRW
doelen
In bepaalde gebieden nutriëntnormen voor oppervlaktewater
corrigeren voor natuurlijke achtergrondbelasting of nietbeïnvloedbare nutriëntconcentraties

RBO's + IenM, EZ,
waterschappen,
provincies
RBO-West

2018-2019

DAW aanpak uitrollen naar de grote groep agrarische
ondernemers met behulp van extra ambassadeurs en
voorbeeldboeren als extra stimulans, met aandacht voor zowel
water als bodem, en gebruik makend van beschikbare tools,
zoals de maatregelen uit de BOOT-lijst. Afrekenbare resultaten
afspreken en deze monitoren in het BOOT (zie ook gb3)
Nadrukkelijker RBO's en andere bestaande overlegtafels (zoals
in Rijn-West) benutten om alle relevante partijen beter bij
DAW te betrekken

LTO, agrariërs,
2016-2021
waterschappen,
provincies, IenM, EZ,
Vewin, KAVB

mn2

mn6

mn7

mn7a

8

RBO's, LTO, KAVB,
waterschappen

2016-2021

2016-2017

mn10

In beeld brengen van knelpunten en mogelijkheden voor
versnelling van de inzet van POP3 subsidiegelden, ook voor
integrale projecten. Hierbij wordt de landbouwsector
betrokken.
Vermindering van erfafspoeling stimuleren door
bewustwording bij boeren, geholpen door toepassing van de
erf-emissiescan en stimuleren uitvoering geadviseerde
maatregelen (voorbeeldproject DAW)
Verkennen of agrarische ondernemers via erfbetreders
(aanbieders, afnemers etc) tot aanpassingen in bedrijfsvoering
zijn te bewegen om nadelige effecten op waterkwaliteit te
verminderen (mest, gewasbeschermingsmiddelen). Goede
voorbeelden zijn: 'Gouwe Wiericke', 'Proeftuin Natura 2000',
'Schoon erf Schone sloot'
Stimuleren van agrariërs om in
grondwaterbeschermingsgebieden minder of nauwkeuriger
(bufferzones) meststoffen te gebruiken, zoals in
voorbeeldprojecten 'Duurzaam Schoon Grondwater' (DSG) en
'Boeren voor Drinkwater'
Agrariërs stimuleren om de BedrijfsWaterWijzer van project
'Koeien en Kansen' toe te passen, of bedrijfswaterplannen op
te stellen met aandacht voor waterkwaliteit en waar mogelijk
natuurvriendelijk slootbeheer
Onderzoek naar de effecten van mestgebruik op
drinkwaterwinningen

provincies, RVO, LTO 2016-2020
waterschappen,
RBO's, KAVB

IenM, EZ, Vewin,
provincies, LTO

eind 2016

mn18

Inzetten op draagvlak voor mestverwerking als onderdeel van
een integrale benadering van de mestproblemen

EZ, IenM, VNG,
provincies

2016->

mn19

Uitrollen van het ontwikkelde toetsingskader
vergunningverlening voor lozingen
mestverwerkingsinstallaties, in afstemming met de werkgroep,
die een breder toetsingskader (inclusief ruimtelijk aspect)
uitwerkt
(Inzetten op) Aanpassen Europese regelgeving zodat verwerkte
mest (mineralenconcentraat) gevaloriseerd kan worden en als
grondstof waarde kan krijgen (bv als kunstmestvervanger)

IenM, EZ,
waterschappen,
provincies,
gemeenten, UvW

2016-2017

mn11

mn13

mn14

mn15

mn17

mn20

LTO, agrariërs,
waterschappen,
KAVB

2016->

EZ + IenM

2016-2017

Vewin,
2016 ->
drinkwaterbedrijven,
LTO, provincies

LTO, waterschappen, 2017
drinkwaterbedrijven,
UvW, EZ

EZ, IenM, VNO-NCW, 2016-2018
LTO

prioriteit: Gewasbeschermingsmiddelen

gb0

In circa de helft van de meetpunten in kleine oppervlaktewateren komen overschrijdingen van de normen
voor, zeker in gebieden met veel glastuinbouw. Voor drinkwater geldt dat in 80% van de
oppervlaktewaterwinningen de norm voor een of meer gewasbeschermingsmiddelen worden
overschreden. Voor grondwaterwinningen geldt dat ca. 50 winningen (ongeveer een kwart) een
(dreigend) probleem kennen.
Uitvoeren tussenevaluatie van de Tweede nota Duurzame
EZ + IenM
2018
gewasbescherming: 'Gezonde Groei, Duurzame Oogst'

gb1

Het Rijk gaat alvast samen met betrokken sectoren nadenken
over aanvullende emissiereducerende maatregelen in het
geval de tussendoelen in 2018 (het moment van de geplande
tussenevaluatie) niet gehaald worden

IenM, EZ, Platform
Duurzame
Gewasbescherming,
provincies

2016-2017

gb2

Uitvoeren regionale analyse van
gewasbeschermingsmiddelenproblematiek in combinatie met
de analyse voor nutriënten (zie mn2-4)

RBO's + IenM,
provincies,
waterschappen,
Vewin, RWS,
kennisinstituten

2016-2018

9

gb3

gb4

gb5

DAW aanpak uitrollen naar de grote groep agrarische
ondernemers met behulp van extra ambassadeurs en
voorbeeldboeren als extra stimulans, met aandacht voor zowel
water als bodem, en gebruik makend van beschikbare tools,
zoals de maatregelen uit de BOOT-lijst. Afrekenbare resultaten
afspreken en deze monitoren in het BOOT (zie ook mn7)
Vermindering van erfafspoeling stimuleren door
bewustwording bij boeren, geholpen door toepassing van de
erf-emissiescan en stimuleren uitvoering geadviseerde
maatregelen (voorbeeldproject DAW), (zie ook mn11)

LTO, agrariërs,
2016-2021
waterschappen,
provincies, IenM, EZ,
Vewin, KAVB

LTO, agrariërs,
waterschappen,
KAVB

2016->

Uitvoeren onderzoek onder agrariërs naar prikkels voor beter
naleefgedrag van regelgeving voor
gewasbeschermingsmiddelen
Meer aandacht voor preventie en advies bij de bevoegde
gezagen, in aanvulling op de handhavingstaak

UvW, Vewin, IenM, 2016
EZ, Nefyto, LTO,
KAVB
UvW, NVWA,
2016->
waterschappen, LTO,
KAVB

gb7

Onderzoeken hoe het gebruik van emissiereductieplannen kan
worden versterkt, ook in relatie tot normoverschrijdingen in
drinkwaterbronnen en grondwater

IenM, EZ, Nefyto,
Ctgb

gb9

Provincies waar nog geen programma voor beperken van
emissies van gewasbeschermingsmiddelen loopt, onderzoeken
of de aanpak met de sector en burgers (leren van elkaar)
gevolgd kan worden, zoals bijvoorbeeld in 'Schoon Water
Brabant'
Uitfaseren van het gebruik van glyfosaat bij vegetatiebeheer op
kribben en langsdammen door regionale RWS diensten

Provincies, Vewin,
2017
drinkwaterbedrijven,
waterschappen, LTO,
IenM, Nefyto, KAVB
RWS

2016 - 2017

Vergroten bewustwording bij agrariërs om de naleving van
regelgeving te verbeteren; goede voorbeelden delen en
zelfsturing versterken
Optimaliseren van de handhaving bij agrarische bedrijven voor
gewasbeschermingsmiddelen en mest door intensievere
samenwerking en afstemming tussen NVWA en
waterbeheerders

LTO, UvW, EZ, IenM,
KAVB

2016->

NVWA,
waterschappen,
RWS, Ctgb

2016->

gb13

Opnemen van voorschriften over beperking van het gebruik
van mest en gewasbeschermingsmiddelen in nieuwe
pachtovereenkomsten voor RWS-areaal

RWS

2017

gb14

Verbeteren van toezicht op het gebruik van
RWS
gewasbeschermingsmiddelen en mest op verpacht RWS-areaal
in uiterwaarden

2017

gb15

Inzetten op versnellen toelatingsprocedure duurzame
middelen (NL, EU)

EZ, IenM

2016->

gb16

Inzetten op naleefbare en eenduidige gebruiksvoorschriften

Ctgb, IenM, EZ,
NVWA, UvW

2016->

gb17

Technische werkgroep driftreductie instellen die effectiviteit en IenM, EZ
haalbaarheid van 90% driftreductie onderzoekt
Budget beschikbaar stellen om de bestrijdingsmiddelenatlas
IenM
volwaardig te kunnen blijven onderhouden

2016

Indien gewenst, gebruik maken van goede voorbeeld Actie:
'Bezem door de Kast' (laagdrempelige inlevering van oude
gewasbeschermingsmiddelen)

2017

gb6

gb10

gb11

gb12

gb18

gb19

10

waterschappen,
gemeenten

2017

2016

prioriteit: Medicijnresten uit water (ketenaanpak)
Naar schatting wordt in Nederland per jaar minstens 140 ton geneesmiddelresten via de rioolwaterzuivering op het
oppervlaktewater geloosd. Dit zijn biologisch actieve stoffen. In Nederland wordt de veilige concentratie in
oppervlaktewater voor een aantal geneesmiddelen overschreden. Naar verwachting groeit het probleem van
medicijnresten in water in de toekomst door vergrijzing en klimaatverandering. De bronaanpak blijft belangrijk in de
aanpak van medicijnresten uit water, maar ook zuivering zal een onderdeel van de aanpak zijn
mc1

Ontwikkeling & toelating: inzetten op ontwikkeling van meer
Groene Medicijnen die zorgen voor minder milieubelasting
door o.a. een betere afbreekbaarheid in het milieu en/of
andere toedieningsvormen, waar nodig en mogelijk
mc2
Ontwikkeling & toelating: in Europees verband werkt de
farmaceutische industrie aan een holistisch
managementsysteem voor milieurisico's van medicijn(rest)en,
genaamd Eco Pharmaco Stewardship (EPS)
mc3
Ontwikkeling & toelating: uitwerken van een Nederlandse
systematiek voor openbaarheid van milieugegevens, waarbij
de ontwikkelingen van de Europese strategie gevolgd en indien
relevant overgenomen worden
mc4
Ontwikkeling & toelating: beter kwantificeren van
emissies/belasting van oppervlaktewater en grondwater door
(resten van) diergeneesmiddelen die via mest op het land
komen
mc5
Voorschrijven & gebruik: onderzoeken of koppels van
meer/minder milieuschadelijke varianten van geneesmiddelen
te maken zijn
mc6
Voorschrijven & gebruik: preventie en stimuleren van passend
gebruik
mc7
Voorschrijven & gebruik: voor de geneesmiddelen die een
probleem vormen voor ecologie en drinkwater levert de
watersector voldoende heldere gegevens over het waar, hoe
en waarom van het probleem
mc8
Voorschrijven & gebruik: voor de geneesmiddelen die een
probleem vormen voor ecologie en drinkwater zoekt de
zorgsector i.s.m. met de watersector naar een
handelingsperspectief (bv. plaszakken, lokale inzameling, apart
afvoeren van zeer schadelijke middelen) of een minder
milieubelastend middel met vergelijkbare werking voor te
schrijven
mc9
Afval & zuivering: lokale inzameling niet-gebruikte
geneesmiddelen faciliteren en communiceren
mc10 Afval & zuivering: mogelijkheden onderzoeken en uitwerken
van de aanpak om medicijnresten (en mogelijk ook ander
microverontreinigingen) op termijn uit afvalwater te
verwijderen door vergaande zuivering
mc10a Afval & zuivering: Onderzoeken op welke RWZI’s het doelmatig
is om geneesmiddelen te verwijderen. Daartoe wordt in beeld
gebracht:
1) op welke rwzi’s een aanvullende verwijdering van
geneesmiddelen zinvol en effectief is, onder meer door middel
van de hotspotanalyses (mc11).
2) wat de technologische mogelijkheden zijn voor het
verwijderen van geneesmiddelen op de RWZI’s en welke
onderzoeken nodig zijn om een definitieve keuze te kunnen
maken voor wat betreft de toe te passen technologie.
3)wat de kosten zijn voor het verwijderen van geneesmiddelen
op de RWZI’s, eventueel in verschillende scenario’s
11

VIG, IenM

2016->

VIG

2016->

IenM, CBG, VWS
(trekker ntb)

2017

EZ, IenM, Fidin, CBG, 2016
UvW, LTO, Vewin,
dierenartsen, provincies, veehouders
IenM
2016

VWS, zorgpartijen,
IVM
IenM, VWS, UvW,
Vewin, RIWA, RIVM,
RWS, ziekenhuizen,
IVM, NHG
IenM, zorgsector,
VWS, IVM, UvW,
Vewin, RIWA, RIVM,
waterschappen

2016-2017
2016->

2016->

gemeenten, KNMP,
IenM, VWS
UvW, IenM,
waterschappen

2016-2017

UvW,
waterschappen

medio 2017

2016->

mc11

mc12

mc13

mc14

mc15

mc16
mc17

Afval & zuivering: uitvoeren hotspotanalyse medicijnresten uit
RWZI lozingen. De hotspotanalyse beoogt inzicht te geven in
welke RWZI's een substantiële bijdrage leveren aan de
negatieve ecologische effecten in oppervlaktewater of van de
oppervlaktewaterkwaliteit bij een innamepunt voor de
drinkwatervoorziening
Afval & zuivering: uitvoeren pilots met innovatieve
verwijdering van geneesmiddelenresten uit afvalwater
('PACAS', 'Waterfabriek')
Effect: beter inzicht verkrijgen in effecten van
diergeneesmiddelen in het watermilieu

waterschappen,
UvW

2016-begin 2017

Communicatie: ontwikkelen van een communicatief
instrument om de keten van geneesmiddelen van bron tot
milieu in beeld te brengen
Communicatie: bewustwording van het probleem
communiceren naar het publiek (o.a. effecten voor
drinkwaterproductie) en mogelijk handelingsperspectief
bieden (o.a. verspilling, goed gebruik, inzameling)
Internationaal: leren van andere landen (zuiveringstechnieken
medicijnresten, financiering)
Internationaal: Beïnvloeden Europese strategie ter
vermindering van geneesmiddelen in milieu. Ook in
rivierencommissies en andere internationale gremia
aandringen op beschikbaarheid van milieugegevens,
bronaanpak en zuivering

IenM, VWS, IVM

2016-2017

UvW, Vewin, VIG,
VWS, IVM, VNG

2017

IenM, UvW, STOWA

2016

IenM, Vewin, UvW

2016-2017

STOWA, UvW, RIWA, 2016->
waterschappen,
Vewin, RWS, IenM
IenM, UvW, Vewin,
2016-2017
EZ, RIVM, STOWA

Grote wateren
Dijken en dammen, inpoldering, peilbeheer en vaargeulverruiming houden Nederland veilig, leefbaar en economisch
vitaal. Keerzijde is dat deze ingrepen de grote wateren sterk veranderden. Dat kan leiden tot zuurstofloosheid,
hogere troebelheid en erosie van oevers en zandplaten. Inrichting van de grote wateren is onderwerp van het KRWprogramma. Grote systeemingrepen worden niet gezien als een Europese verplichting, maar hier ligt wel een opgave
omdat de problematiek van de grote wateren het bereiken van de KRW- en Natura2000 doelen op termijn
belemmert. Dat heeft ook zijn weerslag op het economisch gebruik.
gw1

Realisatie van proefprojecten in grote wateren, zoals de
Marker Wadden, zandsuppleties in de Oosterschelde en
kleirijperij in de Eems-Dollard. Partijen monitoren en evalueren
die proeven

gw2

Opschalen en uitrollen van proefprojecten, kijken welke
belangen er spelen en bezien hoe die belangen bij financiering
kunnen worden betrokken en nagaan hoe de problematiek en
inrichting van grote wateren (KRW, Natura2000) gekoppeld
kan worden aan de agenda's voor gebiedsontwikkeling

gw3

gw5

RWS,
natuurorganisaties,
provincies,
gemeenten, EZ,
IenM
RWS, provincies,
IenM, EZ,
gemeenten

2016-2020

Rijk en regio werken in het programma Grevelingen-Volkerak
Zoommeer financieringsconstructies uit voor een gefaseerde
uitvoering van de ontwerp-rijksstructuurvisie Grevelingen
Volkerak-Zoommeer in samenhang met de
Bestuursovereenkomst zoetwatermaatregelen Zuidwestelijke
Delta (vanwege de randvoorwaarde ‘eerst het zoet dan het
zout’)

IenM, RWS,
provincies,
waterschappen,
gemeenten

2016-2018

IJsselmeer: realisatie 'Vismigratierivier Afsluitdijk'

RWS, IenM,
provincies NH, Fr

2016->

12

2016-2017

gw6

Eems-Dollard: uitvoeren onderzoek door RWS naar innovatieve IenM, RWS,
bagger- en stortstrategie
provincie Gr,
Niedersachsen

2017

gw10

Waddenzee: uitvoeren onderzoek door RWS naar innovatieve
bagger- en stortstrategie

2017

RWS

Bescherming bronnen voor drinkwater
Voor het terugdringen van emissies naar grond- en oppervlaktewaterwinningen voor de drinkwatervoorziening zijn
soms specifieke maatregelen nodig. Deze worden zoveel mogelijk meegenomen in de eerder genoemde prioriteiten.
Onderstaande acties zijn veelal gericht op de prioriteiten nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen en medicijnresten
maar gelden ook voor opkomende stoffen
dw0

Actualiseren gebiedsdossiers en uitvoeringsprogramma’s op
basis van het vernieuwde protocol 'Gebiedsdossiers voor
drinkwaterwinningen'

provincies, RWS,
2017-2019
drinkwaterbedrijven,
waterschappen,
gemeenten, RBO's

dw1

Verbeteren kwaliteit van gebiedsdossiers en effectueren
uitvoeringsprogramma’s, die daaruit voortvloeien

provincies, RBO's,
IenM, RWS,
drinkwaterbedrijven

dw2

Onderzoeken waar er mogelijkheden zijn om robuuste
gebieden met functiecombinaties te creëren
(drinkwaterwinning, natuur en andere maatschappelijke
functies)
Inventariseren van opkomende (industriële) stoffen en
ontwikkelen meetstrategie

provincies,
2016-2018
drinkwaterbedrijven,
waterschappen
IenM, UvW, STOWA,
IPO, Vewin, Riwa

2016-2017

dw4

Evalueren van de systematiek van vergunningverlening bij
opkomende stoffen

2016-2017

dw5

Opstellen handreiking zorgplicht drinkwatervoorziening en
inbrengen in implementatietraject Omgevingswet

IenM, RWS, Vewin,
Riwa, VEMW, UvW,
VNCI
Vewin, IenM

dw6

Uitvoeren verkenning betere benutting instrumentarium
grondwaterbescherming

IenM, Vewin, IPO,
waterschappen

2017

dw7

Evalueren van de signaleringswaarde voor overige
antropogene stoffen
Onderzoek naar het voorkómen van verzilting van
innamepunten voor de drinkwatervoorziening en
industriewatervoorziening
Verduidelijken van het belang van de Rijn, Maas en overige
oppervlaktewateren voor de drinkwatervoorziening

IenM, Vewin

2016-2017

RWS, Vewin

2016-2017

dw10

Ontwikkelen van een uniforme aanpak voor opzetten van
risico-gebaseerde monitoringsstrategie voor drinkwater

Vewin, IenM, ILT,
RIVM

2016-2018

dw11

Ontwikkelen en implementeren van tools voor invulling van
het aspect drinkwaterfunctie van een gezonde bodem

Vewin

2017

dw12

Activeren en ondersteunen grondgebruikers rond winningen
bij de realisatie van een gezonde bodem voor het aspect
drinkwater
Aan Groene Tafel Drinkwaterwinning werken waterbedrijven
en natuurorganisatie aan robuuste natuurgebieden en
waterwingebieden, die schoon en voldoende drinkwater
kunnen leveren

drinkwaterbedrijven 2017

dw3

dw8

dw9

dw13

13

2018-2019

2016-2017

IenM, Vewin, Riwa, 2016
ILT, RIVM, KWR, UvW

natuurorganisaties,
drinkwaterbedrijven

2016->

Kennisimpuls
De kennisinstellingen Deltares, KWR, Alterra en RIVM (afgestemd met PBL, STOWA en WVL) verstevigen de
samenwerking met een overeenkomst en verbinden kennis over chemisch schoon en ecologisch gezond water. Een
gezamenlijke kennisbasis is een belangrijk element in de Delta-aanpak en was één van de succesfactoren van het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
k1

k2

k3

k4

k5

k6

k7

k8

Eenduidige kennis en feitenbasis: Kennisinstellingen verbinden
en ontsluiten regionale en nationale data, modellen en stateof-the-art analyses, ten behoeve van de regionale en nationale
stakeholders
Transparante Analyse toestand: De kennisinstellingen bieden
op het gewenste regionaal niveau inzicht in de
(grond)waterkwaliteit op basis van beschikbare KRWmonitoringresultaten en aanvullende beschikbare gegevens.
De instellingen ontwikkelen tools om deze analyse goed en
efficiënt uit te voeren en de resultaten (op voor bestuurders
aansprekende wijze) te presenteren (zie ook mn2-3)
Bronnenanalyse: De kennisinstellingen ondersteunen de
regionale analyses (zie mn2-3) en bieden inzicht in de oorzaken
van de belasting van de wateren met bronanalyses op
regionaal niveau, met uitsplitsing naar welke emissies met
bronaanpak beïnvloedbaar zijn. De resultaten zijn direct
bruikbaar voor het evalueren van de waterkwaliteit, de
haalbaarheid van KRW-doelen en het uitvoeren van scenarioanalyses
Waterbewustzijn: Kennisinstellingen ondersteunen het
vergroten van het waterbewustzijn door het ontsluiten van
beschikbare kennis naar burgers en betrokken sectoren via
open, ruimtelijk specifieke en interactieve tools (apps) en via
de inzet van sensoren
Innovatieve mitigatiepaden: Kennisinstellingen ondersteunen
onderbouwde keuzes ten aanzien van de mogelijke
maatregelen (welke, waar & wanneer) met scenario’s tot 2027
en verder, voor een efficiënt economisch en maatschappelijk
gebruik van water
Kwantificeren van de waarde van water: Kennisinstellingen
duiden de afhankelijkheid van een goede waterkwaliteit voor
sectoren vanuit de economische en maatschappelijke waarde,
en dragen zo bij aan het versterken van de relatie met
relevante sectoren buiten het waterdomein
Slimme regionale aanpak en ketenbenadering
Kennisinstellingen stimuleren cross-sectoraal leren over
effectieve maatregelen tussen sectoren en regio’s en binnen
productieketens, inclusief best practices/demosites
Vormgeven QeauΔ: Kennisinstellingen zetten in samenspraak
met partners en met gebruik van daarvoor beschikbare
fondsen een internationaal aansprekend en nationaal
verbindend kennisprogramma (QeauΔ ) op ter bevordering van
efficiënt gebruik van water en bevordering van een goede
waterkwaliteit

14

kennisinstellingen,
regio en Rijk

2016-2017

RBO's,
2016-2017
kennisinstellingen,
waterschappen,
provincies, IenM, EZ

RBO's,
kennisinstellingen,
waterschappen,
provincies en

2016-2017

kennisinstellingen

2017

kennisinstellingen

2018

kennisinstellingen

2017->

kennisinstellingen

2017->

kennisinstellingen,
overige partners

2017

Stroomgebiedbeheerplannen
Dit zijn de nationale uitvoeringsplannen voor de Europese Kaderrichtlijn Water, waarin de toestand, doelen en
maatregelen ter verbetering van de toestand van waterlichamen en grondwaterlichamen in de vier stroomgebieden
van Nederland elke 6 jaar worden vastgelegd.
sb1

Opstellen uitvoeringsprogramma voor periode 2021-2027
(SGBP3), voorafgegaan door uitvoeren watersysteemanalyses
ter onderbouwing doelen en maatregelen

sb2

Uitvoeren detailanalyse van de KRW-beoordeling op het
niveau van waterlichamen per kwaliteitselement met behulp
van gegevens en tool van Informatiehuis Water (naar
voorbeeld van Provincie Overijssel)
Implementeren en uitvoeren KRW maatregelen (SGBP2)

sb3

RBO's + IenM + EZ,
RWS,
waterschappen,
provincies,
gemeenten
RBO's, provincies,
Informatiehuis
Water

2020

IenM,
waterschappen,
RWS, provincies,
gemeenten

2016-2021

2016-2017

Deltaprogramma Zoetwater
In zes zoetwaterregio's en het hoofdwatersysteem lopen uitvoeringsprogramma's met concrete maatregelen voor de
zoetwatervoorziening, uitwerkingen voor waterbeschikbaarheid en kennisontwikkeling
dp2

Natuurorganisaties gaan met provincies in gesprek over de
natuurorganisaties,
voortgang van het bestrijden van verdroging in natuurgebieden provincies,
zoetwaterregio's, EZ

2016-2018

dp5

Uitvoering Deltaplan Zoetwater en Waterbeschikbaarheid
West-Nederland
Uitvoering Deltaplan Zoetwater en Waterbeschikbaarheid
IJsselmeergebied

zoetwaterregio
West-NL
zoetwaterregio
IJsselmeergebied

2016-2021

Uitvoering Deltaplan Zoetwater en Waterbeschikbaarheid
Hoge Zandgronden Oost
Uitvoering Deltaplan Zoetwater en Waterbeschikbaarheid
Hoge Zandgronden Zuid
Uitvoering Deltaplan Zoetwater en Waterbeschikbaarheid
Zuidwestelijke Delta
Uitvoering Deltaplan zoetwater en Waterbeschikbaarheid
Rivierengebied

zoetwaterregio ZON 2016-2021

Uitvoering Deltaplan Zoetwater en Waterbeschikbaarheid
Hoofdwatersysteem
Joint factfinding met partijen over de Permanente Oostelijke
Aanvoer (POA)

dp6

dp7
dp7a
dp8
dp9

dp10
dp11

2016-2021

zoetwaterregio DHZ

2016-2021

zoetwaterregio
zuidwestelijke delta
zoetwaterregio
Rivierengebied

2016-2021

RWS

2016-2021

zoetwaterregio
West-NL,
natuurorganisaties

2016-2021

2016-2021

Deltaprogramma Agrarisch Waterbeheer (DAW)
Het DAW is een initiatief van LTO onder regie van Bestuurlijk Overleg Open Teelten (BOOT) en beoogt de waterkwaliteit en
bodemkwaliteit te verbeteren in gebiedsprojecten in samenwerking tussen landbouwsector en waterbeheer. De acties vallen ook
onder de prioriteiten mest en gewasbeschermingsmiddelen, maar staan hier bij elkaar en herhaald vanwege de herkenbaarheid
mn7

DAW aanpak uitrollen naar de grote groep agrarische
ondernemers met behulp van extra ambassadeurs en
voorbeeldboeren als extra stimulans, met aandacht voor zowel
water als bodem, en gebruik makend van beschikbare tools,
zoals de maatregelen uit de BOOT-lijst. Afrekenbare resultaten
afspreken en deze monitoren in het BOOT

15

LTO, agrariërs,
2016-2021
waterschappen,
provincies, IenM, EZ,
Vewin, KAVB

mn7a

mn10

mn11

Nadrukkelijker RBO's en andere bestaande overlegtafels (zoals
in Rijn-West) benutten om alle relevante partijen beter bij
DAW te betrekken
In beeld brengen van knelpunten en mogelijkheden voor
versnelling van de inzet van POP3 subsidiegelden, ook voor
integrale projecten. Hierbij wordt de landbouwsector
betrokken.
Vermindering van erfafspoeling stimuleren door
bewustwording bij boeren, geholpen door toepassing van de
erf-emissiescan en stimuleren uitvoering geadviseerde
maatregelen (voorbeeldproject DAW)

RBO's, LTO, KAVB,
waterschappen

2016-2017

provincies, RVO, LTO 2016-2020
waterschappen,
RBO's, KAVB
LTO, KAVB, agrariërs, 2016->
waterschappen

Microplastics
In de Kaderrichtlijn Mariene strategie is één van de aandachtspunten en kwaliteitselement het voorkomen van
microplastics. Voor dit onderwerp moeten nationale maatregelen voor een ketenaanpak van de belangrijkste
secundaire bronnen van microplastics uitgewerkt worden. Ook loopt de ontwikkeling van analysemethodieken en
onderzoek naar bronnen, routes en effecten.
mp1

Nationaal vervolgstappen formuleren op basis van een analyse
naar maatregelen voor de bronnen autobanden, verf en
schurende reinigingsmiddelen.

IenM, RWS,
2017
sectoren, ngo’s,
UvW,
onderzoeksinstituten

mp2

Inzetten op OSPAR-maatregelen voor ketenaanpak primaire en
secundaire bronnen van microplastics, waaronder kleding, verf,
schurende reinigingsmiddelen, kunstgras sportvelden en
pellets

IenM, RWS,
2017->
sectoren, ngo’s,
UvW, RIVM,
onderzoeksinstituten

mp3

Inzetten op Europees maatregelenpakket dat de emissies van
microplastics naar het water vermindert.

IenM

2018

mp4

Inzetten op (EU) standaarden voor meetmethoden voor
monitoring (micro) plastics in oppervlaktewater en voor
puntlozingen; tevens emissieroutes naar oppervlaktewater in
kaart brengen
Uitwerken monitoringsstrategie microplastics in
oppervlaktewater

IenM

2019

IenM

2019

mp6

Onderzoek naar gedrag microplastics op de rwzi

STOWA

2016

mp7

Onderzoek naar effecten van microplastics op het aquatisch
ecosysteem
Uitvoeren praktijkproeven om plastic zwerfvuil uit rivieren te
verwijderen met 'plastic-free bubble barrier' en 'vangarmen
Nieuwe Waterweg'
Verkennen mogelijkheden structurele inzameling zwerfvuil bij
kunstwerken

IenM

2019

RWS, Havenbedrijf
Rotterdam

2017 - 2018

RWS

2017

mp5

mp8

mp10

Duurzame financiering waterbeheer
In het project Toekomstbestendige, duurzame financiering wordt met BAW partners verkend hoe op langere termijn
principes als 'gebruiker, vervuiler, veroorzaker, belanghebbende betaalt' beter toegepast kunnen worden in de
financiering van het waterbeheer
df1

Verkenning van de mogelijkheden voor duurzame financiering IenM, BAW partners 2016-2017
van het waterbeheer met meer focus op de vervuiler/gebruiker
betaalt en stimuleren goed gedrag

16

Circulaire economie
Op vele fronten wordt aan initiatieven gewerkt voor het sluiten van stofkringlopen, zoals van afval weer
grondstoffen maken. Dit komt ondermeer aan bod onder de prioriteit mest.
wk7

wk8

Bijdragen aan de ontwikkeling van een duurzamere, circulaire
economie door middel van innovaties en verbreden naar een
ketenaanpak met partijen om diffuse belasting van water terug
te dringen
Bijdragen verduurzaming agro keten (duurzame
landbouwsystemen)

VNO-NCW, VEMW,
LTO, VNCI

2016->

VNO-NCW, VEMW,
LTO

2016->

Waterkwaliteit breed
Naast de bestuurlijke prioriteiten en lopende beleidstrajecten spannen partners zich in om de waterkwaliteit in brede
zin te verbeteren met onderstaande acties
wk1

Regelgeving: Nader bespreken welk wettelijk instrumentarium
ingezet of aangevuld kan/moet worden bij aanpak
waterkwaliteitsproblemen door waterschappen en provincies
in de regio (n.a.v. Studie 'Zover het eigen instrumentarium
reikt, een onderzoek naar de positie van de provincie NoordBrabant en de Noordbrabantse waterschappen bij de realisatie
van Kaderrichtlijn Water doelstellingen, met bijzondere
aandacht voor de Omgevingswet'; Freriks et al, 2016)
Beleid: Evalueren van lopende afspraken en verkenning van het
opnemen van waterkwaliteit in waterakkoorden (of uitbreiden)
en deze afspraken monitoren en evalueren in de RBO's

RBO Maas, RBO's,
2016-2017
IenM, EZ, provincies,
waterschappen,
UvW

RWS, RBO's,
waterschappen,
provincies,
drinkwaterbedrijven

2016-2017

Bronaanpak: Terugbrengen van afvalwaterlozingen afkomstig
van boordtoiletten, bijvoorbeeld door introductie van
zuiveringstechnieken.
Bronaanpak: Uitvoeren van het programma End-of-life boten,
om nu en in de nabije toekomst milieu-, natuur- en
economische schade te voorkomen
Ontwikkelen van een Duurzaamheidsagenda Waterrecreatie
van industrie, gebruikers en overheid

Waterrecreatie
Nederland, IenM

2016->

Waterrecreatie
Nederland

2016->

Waterrecreatie
Nederland

2016-2017

Vergunningverlening: Screening van de vergunningen voor het
lozen van industrieel afvalwater op rijkswateren (actueel,
volledig, adequaat)
Handhaving: Inventariseren in het kader van de Omgevingswet
welke handhavende activiteiten nodig zijn voor de verbetering
van de waterkwaliteit bij onder meer vergunningverlening en
welke actoren hierbij betrokken zijn
Communicatie: Stimuleren publieke bewustwording van belang
voor goede waterkwaliteit

RWS, VNCI

2017

IPO, provincies,
waterschappen

2016->

natuurorganisaties

2016-2017

wk4

Communicatie: Burgers en bedrijven informeren over de
waterkwaliteit in het algemeen en handelingsperspectief voor
waterkwaliteitsverbetering bieden (oa via Ons Water;
particuliere plastic inzamelingsacties zoals PlasticWhale.org)

Waterrecreatie
Nederland,
gemeenten,
waterschappen

2017

wk14

Communicatie richting de gebruiker/burger en ondersteunen
Waterrecreatie
van best practices en maatschappelijke initiatieven van
Nederland, RBO
gebruikers en ondernemers om het water schoner te maken
Rijn-West
(Thema's zijn bijvoorbeeld: 1) vismigratie wegens aaibaarheid
en begrip; 2) schoon water maakt ook waterrecreatie mogelijk)

2017

wk6

wk11

wk12

wk13

wk5

wk15

wk2

17

Afkortingen partijen
BAW

Bestuursakkoord Water

BOOT

Bestuurlijk Overleg Open Teelten

CBG

College ter Beoordeling van Geneesmiddelen

Ctgb

College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden

EZ

Ministerie van Economische Zaken

Fidin

Fabrikanten, Importeurs Diergeneesmiddelen Nederland

IenM

Ministerie van Infrastructuur en Milieu

IHW

Informatie Huis Water

ILT

Inspectie Leefomgeving en Transport

IPO

Interprovinciaal Overleg

IVM

Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik

KAVB

Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur

KNMP

Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie

LTO

Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland

ngo's

niet-gouvernementele organisaties

NHG

Nederlands Huisartsen Genootschap

NVWA

Nederlandse Voedsel- en Waterautoriteit

RBO

Regionaal Bestuurlijk Overleg

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

RIWA

Vereniging van Rivierwaterbedrijven

RVO

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

RWS

Rijkswaterstaat

STOWA

Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer

UvW

Unie van Waterschappen

VEMW

Vereniging voor Energie, Milieu en Water

Vewin

Vereniging van drinkwaterbedrijven in Nederland

VIG

Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen (vh Nefarma)

VNCI

Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

VNO-NCW

Ondernemersorganisatie VNO-NCW

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

18