2020D10851

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen aan
de Minister van Buitenlandse Zaken over de geannoteerde agenda voor
de Raad Buitenlandse Zaken van 23 maart 2020 (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2133).
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De adjunct-griffier van de commissie,
Konings

nds-tk-2020D10851

1

Inhoudsopgave

Blz.

I.

II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
Uitbraak van het coronavirus
Libië
Venezuela
Sahel
Midden-Oosten Vredesproces
Turkije
Overige onderwerpen
Antwoord / Reactie van de Minister

2
2
2
4
6
6
7
7
10
11

III.

Volledige agenda

11

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van
23 maart 2020, alsook van het verslag van de vorige Raad. Wel hebben
deze leden nog een aantal vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van RBZ en van het verslag van de vorige bijeenkomst.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de RBZ van 23 maart. Deze leden hebben enkele vragen over
het repatriëren van EU-burgers die zich op dit moment buiten Europa
bevinden.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de RBZ van 23 maart 2020. Zij hebben daar
nog vragen en opmerkingen over.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de RBZ van 23 maart 2020. Deze leden hebben daarover nog
vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstellig kennisgenomen
van de geannoteerde agenda en hebben nog een aantal vragen over de
kabinetsinzet bij de Raad.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het verslag van de RBZ gehouden op 5 en 6 maart jl. en van
de geannoteerde agenda voor de RBZ van 23 maart aanstaande. Deze
leden hebben daarbij nog enkele vragen.
De uitbraak van het coronavirus
De VVD-leden maken zich zorgen om de ontwikkelingen omtrent het
coronavirus en benadrukken het belang van (internationale-)samenwerking. Zij waren dan ook ongerust na het horen van geluiden dat de
Verenigde Staten de rechten van een corona-vaccin exclusief voor haar
eigen burgers zou willen laten veiligstellen. Zou de Minister willen

2

informeren naar de stand van zaken hiervan en bij zijn collega’s het
belang van samenwerking en bescherming van alle burgers willen
benadrukken? Welke mogelijkheden ziet de Minister om te voorkomen dat
een vaccin of medicijn maar voor één of enkele landen beschikbaar blijkt?
In hoeverre werken de lidstaten samen met betrekking tot het ondersteunen bij de terugkomst van EU-burgers uit landen vanwaar zij in
verband met het virus vanuit willen of moeten vertrekken, maar waarbij zij
hierin grote belemmeringen tegenkomen? Wat kunnen de lidstaten
gezamenlijk doen en hoe kan de Europese Commissie hierbij helpen?
De leden van de CDA-fractie vinden het terecht dat de bespreking van de
internationale aspecten van coronavirus aan de agenda van de RBZ is
toegevoegd. Deze pandemie grijpt wereldwijd om zich heen, met
vergaande gevolgen. De urgentie om nationaal en internationaal
maatregelen te nemen is hoog. Deze leden roepen de Minister op te
pleiten voor een actieve gemeenschappelijke externe EU-strategie. Zij
vragen tevens of het klopt het dat de Schengen-buitengrenzen gesloten
zijn voor reizigers van buiten de EU. Kan de Minister hierop ingaan?
De leden van de D66-fractie maken zich ernstige zorgen over de vele
Nederlanders die op dit moment buiten de EU zijn en door de COVID-19pandemie in onzekere tijden verkeren. Studenten, toeristen en zakenreizigers zitten ver weg van familie en vrienden in onzekerheid of zij terug
kunnen. Naar alle waarschijnlijkheid besluit de EU vandaag om de
Schengen-zone voor 30 dagen te sluiten voor niet-EU-burgers. Het
vliegverkeer van, naar en binnen de EU valt voor een zeer groot deel stil.
Hierdoor zitten veel Nederlanders en andere EU-burgers die zich buiten de
EU-bevinden in grote problemen. In veel gevallen weten zij niet of er nog
vluchten gaan en zo ja, wanneer. In sommige gevallen zitten zij in landen
waar communicatie lastig is, waar vervoer lastig is, waar de informatievoorziening ondermaats is en waar de gezondheidszorg gebrekkig is. De
Franse regering heeft tegen Franse burgers gezegd dat zij naar de Franse
ambassade kunnen om gerepatrieerd te worden.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het kabinet zich zo veel
mogelijk moet inspannen om Nederlanders die naar Nederland terug
willen komen hierin te ondersteunen. Deze leden stellen voor dat dit in
EU-verband gezamenlijk wordt gedaan, om zo veel mogelijk EU-burgers
zo snel mogelijk te repatriëren. Zij vragen de Minister om met andere
EU-landen te inventariseren of gezamenlijk repatriëringsvluchten mogelijk
zijn. Is de Minister bereid te inventariseren of de EU hiervoor het Union
Civil Protection Mechanism in werking wil stellen, zoals ook gebeurd is
tijdens de repatriëringsvluchten vanuit Wuhan. Is het kabinet bereid indien
nodig hier regeringsvliegtuigen of defensie-vliegtuigen voor in te zetten?
Welke capaciteit zou daarmee bereikt kunnen worden? Op welke termijn
zouden dergelijke repatriëringsmissies opgestart kunnen worden? En
heeft Nederland de capaciteit om dit zelfstandig te doen, mocht dit in
EU-verband niet haalbaar zijn? Heeft het kabinet al een beeld van het
aantal Nederlanders dat in de problemen is geraakt en door de ontstane
situatie niet terug naar huis kunnen komen?
De leden van de GroenLinks-fractie merken met grote zorgen de grootschalige impact van COVID-19 op de rest van de wereld op. Deze leden
merken op dat zeker in deze tijden consulaire dienstverlening van groot
belang is. Wat wordt gedaan om Nederlanders in het buitenland te
ondersteunen met terugkeer, en wat is het beleid voor wat betreft
ambassadepersoneel en hun families? Is het kabinet van mening dat het
nu niet beter zou zijn om een algeheel «oranje» reisadvies te geven voor
de hele wereld, waarbij noodzakelijke reizen wel doorgang vinden, maar

3

waarbij mensen niet naar regio’s reizen waar nog geen COVID-19 is
gesignaleerd, maar waar dat mogelijk in de toekomst wel het geval gaat
zijn?
Daarnaast vragen de leden van de GroenLinks-fractie hoe Afrika in
bredere zin is voorbereid op COVID-19, en welke hulp Nederland en de
Europese Unie hierbij kunnen bieden.
Ten aanzien van de uitbraak van het coronavirus vragen de leden van de
SP-fractie de Minister op welke wijze er in EU-verband en daarbuiten
internationaal samen wordt gewerkt met betrekking tot de aanpak van het
coronavirus. Is er bijvoorbeeld bijstand verleend aan Italië, dat hard
getroffen is door het virus, of wellicht aan andere landen, ook buiten de
EU, die ook hard geraakt worden? Kan de Minister inzicht geven in deze
samenwerking en bijstandverlening? Hoe ziet internationale solidariteit
eruit? Welke internationale inspanningen zijn er om te komen tot een
vaccin tegen het virus? Deelt de Minister de mening van de leden van de
SP-fractie dat dit ter beschikking gesteld zou moeten worden via de
Wereldgezondheidsorganisatie aan alle landen en mensen, kosteloos?
De leden van de SP-fractie hebben voorts kennisgenomen van berichten
uit Iran dat de illegale, eenzijdige sancties van de VS tegen Iran de aanpak
van het coronavirus in dat land ernstig belemmeren. Dit komt vooral
omdat broodnodige medicijnen niet geïmporteerd kunnen worden. De
leden van de SP-fractie vragen hierop een reactie van de Minister. Erkent
de Minister de sanctie-gerelateerde problemen in Iran? Is hij bereid er bij
de Verenigde Staten op aan te dringen, bij voorkeur in EU-verband, dat de
sancties, die levering van medische zaken in de weg staan, in ieder geval
tijdelijk worden opgeschort? Zo nee, waarom niet? Kan de EU, via
beschikbare kanalen als het instrument INSTEX, wellicht zelf meer doen in
de richting van Iran?
Het lijkt leden van de PvdA-fractie evident dat tijdens de RBZ de
verspreiding van COVID-19 en de internationale gevolgen daarvan nog ter
sprake komen. Immers, ook internationaal speelt de uitwisseling van
informatie betreffende de verspreiding van het virus en de (gevolgen van
de) getroffen maatregelen. Wat zijn bijvoorbeeld de gevolgen voor de
mobiliteit tussen de EU en overige landen? Hoe zit het de beschikbaarheid
van medische hulpmiddelen wereldwijd en alle overige zaken die niet
alleen de EU aangaan, maar zeker ook de relatie van de EU met andere
landen, zoals bijvoorbeeld Iran, India en de Verenigde Staten? Wat is
hierbij de inzet van Nederland? Ook zijn internationaal veel bijeenkomsten
opgeschort, zoals bijvoorbeeld de VN-Mensenrechtenraad. Op welke wijze
ziet u dat deze overleggen vorm gaan krijgen?
Libië
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voortgang van de nieuwe operatie in de Middellandse Zee. Zij vragen hoe
de Minister denkt dat de Europese Unie kan voorkomen dat generaal
Haftar voordeel heeft bij het met marineschepen gehandhaafde wapenembargo tegen Libië, omdat hij zijn materieel over land krijgt, terwijl de
Government of National Accord grotendeels afhankelijk is van aanvoer
over zee. Daarnaast zouden deze leden willen weten of er al meer bekend
is over de manier waarop de Europese Unie wil voorkomen dat de missie
toch migranten gaat oppikken in de Middellandse Zee, en zo ja, wat.
De leden van de CDA-fractie steunen de nieuwe operatie in de Middellandse Zee ter opvolging van EUNAVFOR MED Operatie Sophia. Hopelijk
kunnen vraagstukken die nog moeten worden beantwoord snel worden
opgelost, zoals de procedure om de maritieme component te kunnen

4

verplaatsen indien sprake is van verhoging van irreguliere migratie als
gevolg van inzet van operatieschepen, alsmede het ontschepingsvraagstuk. De nieuwe operatie zal primair gericht zijn op de implementatie
van het VN-wapenembargo. De leden van de CDA-fractie spreken de hoop
uit dat de missie ook aan Turkije wordt uitgelegd. Turkije, dat niet alleen
het wapenembargo schendt, maar ook Syrische rebellen naar Libië stuurt.
Deze leden roepen de Minister op in contact te treden met Frankrijk, dat
zelf heeft waargenomen dat Turkse marineschepen oorlogsmaterieel
verscheepten in Tripoli. Is de Minister daartoe bereid?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn positief over de nieuwe operatie
ter opvolging van Operatie Sophia. Hoe gaat deze operatie bijdragen aan
de strijd tegen mensensmokkel? Kan dit nog wel effectief gebeuren,
gezien de reikwijdte van de missie die zich beperkt tot de oostkant van
Libië? Deze leden merken op dat er zorgen bestaan over een veranderende machtsbalans in het voordeel van generaal Haftar, gezien de
meeste wapenleveranties hem toekomen via het land in plaats van via de
zee. Wat is de opinie van het kabinet hierover, die de zittende regering in
Libië steunt? Zijn er mogelijkheden om de wapensmokkel via landsgrenzen strenger te controleren?
De leden van de SP-fractie lezen dat de EU in de loop van deze maand een
nieuwe militaire operatie wil starten om bij te dragen aan handhaving van
het wapenembargo van de VN. Dit omdat het embargo tegen Libië op
systematische wijze wordt geschonden. Het tegengaan van wapenleveranties aan dit nu al zwaar overbewapende, in burgeroorlog verwikkelde
land is van groot belang, stellen de leden van de SP-fractie. Maar of de
EU-operatie daar ook echt aan bij kan dragen, is de vraag. Veel wapens
richting Libië gaan niet via zee, waar de EU zich op richt, maar door de
lucht of over land. Hoe kan hiertegen opgetreden worden? Bekend is ook
dat veel wapens worden geleverd door zogenaamde bondgenoten van het
Westen. Vorige week verscheen er nog een artikel dat de Verenigde
Arabische Emiraten (VAE) sinds januari dit jaar meer dan honderd
vluchten vol met wapens naar Libië heeft gestuurd.1 Dat zijn vaak wapens
die de VAE eerder in Westerse landen heeft gekocht. Daarom is een
EU-wapenembargo tegen de VAE belangrijk. Kan de Minister aangeven
wat hij daarvan vindt? Spant hij zich daarvoor in? Verder biedt het
VN-embargo kennelijk een opening aan landen om zogenaamde
niet-letale militaire steun te leveren. Is de Minister het ermee eens dat die
mogelijkheid ongedaan gemaakt moet worden? Is daar overleg over?
Klopt het dat Frankrijk dergelijk «niet letaal» militair materieel aan Libië
levert? Wordt Frankrijk hierop aangesproken?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat het kabinet een sterke en
eensgezinde EU essentieel acht en moedigt de EU aan actief bij te dragen
aan de opvolging van «Berlijn». Maar hoe denkt het kabinet dit te
realiseren? Is het niet zo dat de verdeeldheid tussen de EU-lidstaten
(onder meer Frankrijk en Italië) over de toekomst van Libië een effectief
gezamenlijk EU-optreden dwars zit? Heeft deze verdeeldheid wellicht
bijgedragen aan de rol die Rusland, Turkije en de VAE nu in Libië spelen?
Welke concrete invulling wil de Minister in vervolgtraject van «Berlijn»
terugzien? Hoe actief zou de EU in zijn visie moeten zijn en zou een
eventuele fysieke aanwezigheid daar een verschil kunnen maken?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat nu de vergadering van de
Mensenrechtenraad in Genève ook tot nader orde is opgeschort, dit ook
betekent dat er niet gesproken zal worden over een verantwoordingsme1

The Guardian, «Suspected military supplies pour into Libya as UN flounders», 11 maart 2020
(https://www.theguardian.com/world/2020/mar/11/suspected-military-supplies-libya-un-cargo).

5

chanisme (Commission of Inquiry) om de mensenrechtenschendingen in
Libië te onderzoeken en terug te dringen. Er werd nog (veelbelovend)
onderhandeld over een resolutie die een dergelijk mechanisme in moest
stellen. Op welke wijze zet het kabinet zich in om er alsnog voor te zorgen
dat schendingen in Libië worden onderzocht en tegengegaan?
Tot slot stellen de leden van de PvdA-fractie dat het positief is dat er
schepen varen, want die hebben een reddingsverplichting. Het kabinet
geeft aan dat het in de eerste plaats gaat om de terechte handhaving van
het wapenembargo. Maakt de uitvoering van reddingsmissies ook
onderdeel uit van het mandaat? Zo niet, waarom niet? Zo ja, houden de
routes die deze schepen zouden gaan varen hier dan rekening mee?
Venezuela
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de voortgang
van de gesprekken van Speciaal Adviseur Enrique Iglesias over Venezuela.
Nu het bezoek aan Venezuela met als doel het vinden van ruimte voor een
onderhandelde oplossing geen doorgang kan vinden, vragen de
VVD-leden hoe de Minister denkt dat de voortgang van het proces zo goed
mogelijk gewaarborgd kan worden.
Sahel
De leden van de CDA-fractie delen de zorgen over de snel verslechterende
veiligheidssituatie in de Sahel. Deze dreigt bovendien steeds meer over te
slaan naar de West-Afrikaanse kustlanden. Het is een goede zaak dat de
Europese Commissie besloten heeft de bestaande Sahelstrategie uit 2011
te herzien. Wanneer verwacht de Minister dat deze in de RBZ besproken
gaat worden?
De leden van de CDA-fractie maken zich ernstig zorgen over de opmars
van de radicale islam in de Sahelregio, die gepaard gaat met geweld en
terreur tegen onder meer christenen. Is de Minister bereid dit te adresseren? Is hij ook bereid expliciet aandacht te vragen voor de christenvervolging in de Sahelregio? Zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie nemen met zorg kennis van de snel
verslechterde situatie in de Sahel. De Minister schrijft dat de verslechterende veiligheidssituatie over dreigt te slaan naar West-Afrikaanse
kustlanden. Om welke landen gaat het dan specifiek en wat wordt
ondernomen om dit scenario te vermijden?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister hierbij ook hoe,
gezien de impact van COVID-19 op de consulaire diensten in het
buitenland, de voorgestelde kabinetsinzet op het gebied van veiligheid,
vrouwenrechten, het tegengaan van straffeloosheid, ondersteuning
maatschappelijk middenveld en klimaatverandering uitgevoerd gaan
worden. Welke beperkingen komen hierbij kijken en wat zijn de eerste
prioriteiten, ook gezien de voorgenomen upgrade van diverse ambassadeposten in de Sahel? Deze leden spreken de wens uit dat de Nederlandse
medewerkers overal ter wereld, en dus ook in de Sahel, met de grootst
mogelijke veiligheid een bijdrage kunnen leveren aan de genoemde
belangrijke onderwerpen. Zij vragen de Minister of er nog aanvullende
maatregelen nodig zijn om dit te bewerkstelligen.
Ook vragen de leden van de GroenLinks-fractie zich af of de genoemde
EU-G5-Saheltop op 26 maart aanstaande doorgaat, eventueel via een
online conferentie. Welke urgente interventies in de meest fragiele regio’s
is het kabinet van plan om te benadrukken bij de geplande Saheltop? Kan
de Minister daarbij schetsen hoe de beschreven «coherentie van Europese

6

inzet» eruitziet en wat daar nog aan verbeterd kan worden? Is er ook al
meer bekendheid over de eventuele inzet van de EU Battle Groups in de
Sahel? Deze leden zijn blij dat er in Brussel afspraken zijn gemaakt over
een nieuw mandaat van de European Union Training Mission (EUTM). Kan
het kabinet meer duidelijkheid geven over de inhoud van het herziene
mandaat van EUTM en welke wijzigingen hierin zijn doorgevoerd? Wat
betekent het nieuwe mandaat voor de omvang van de missie en voor de
Nederlandse bijdrage?
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van de Kamerbrief met kabinetsinzet voor de Sahel en ook de inzet van
Nederland in de EU (ontvangen op 17 maart 2020). Het is goed om te
vernemen dat Nederland een actieve rol op zich neemt bij de herziening
van de Sahelstrategie uit 2011 evenals de aandacht voor de samenwerking met de buurlanden van Mali ten behoeve van de implementatie
van het huidige VN-sanctieregime Mali. De situatie in de Sahelregio baart
zorgen en zeker ook de mate waarin mensen hun heil zoeken in relatief
veiliger landen. Dit brengt ook weer problemen met zich en vooral ook
zorgen voor de betreffende West-Afrikaanse landen, zowel voor de
inwoners als de mensen die op zoek zijn naar veiligheid. Zal de Minister
dit ook meenemen in de gesprekken over de veiligheidssituatie in de
Sahel, de gevolgen van de verslechterende situatie in de Sahel voor de
West-Afrikaanse kustlanden? Is de situatie in de Sahel tijdens bezoek van
de Europese Commissie aan Ethiopië in het kader van de EU-Afrika
Strategie ook besproken? Is er ter sprake gekomen hoe de Afrikaanse
landen de problemen in de Sahel zien en aan welke oplossingen voor de
situatie die een groot deel van de landen direct, dan wel indirect treft, zij
denken?
De leden van de ChristenUnie-fractie zouden ten aanzien van de EUTM
Mali graag willen weten wat er precies bedoeld wordt met «meer
aandacht voor het uitvoeren van decentrale, mobiele activiteiten» en wat
de Nederlandse rol daarin precies is.
Midden-Oosten Vredesproces
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister of hij een toelichting kan
geven op wat hij precies verstaat onder een nieuwe dynamiek die het
Amerikaanse plan teweeg kan brengen. Blijft de Minister voorstander van
het hanteren van de grenzen zoals door het internationaal recht vastgesteld? En zo ja, waaruit bestaat dan de nieuwe dynamiek? Welke risico ziet
de Minister in het Amerikaanse plan? En wat zal er naast het Amerikaanse
plan nog meer worden besproken als het gaat om het Midden-Oosten
Vredesproces? Welke verwachtingen heeft de Minister nu de heer Gantz in
Israël de formatie gaat leiden?
Turkije
Er is door de leden van de VVD-fractie met interesse kennisgenomen van
het voorgenomen standpunt dat de EU eensgezind optreedt en de druk op
het Syrische regime en zijn bondgenoten dient te verhogen om hen te
bewegen tot deelname aan het politiek proces. Hoe denkt de Minister dat
het beste druk op alle betrokken partijen uitgeoefend kan worden om het
staakt het vuren in stand te houden en tot een duurzame oplossing te
komen?
De leden van de PVV-fractie kijken met groot ongenoegen naar de
toenadering die Brussel zoekt in de richting van president Erdogan. Ook
vinden deze leden dat aan het EU-Turkije-beleid geen touw is vast te
knopen. In het verslag van de vorige Raadsbijeenkomst staat dat de EU

7

zich op het standpunt stelt «dat de inzet van vluchtelingen als politiek
wapen onacceptabel is». Toch wordt nu weer met Erdogan gesproken,
terwijl hij dat politiek wapen nog steeds inzet en ook te kennen heeft
gegeven dat hij daarmee door zal gaan totdat hij zijn zin heeft gekregen.
Waarom wordt vandaag (17 maart 2020) dan toch weer met Erdogan/
Turkije gesproken? Hiermee geeft de EU toch toe aan de chantagepolitiek
van Erdogan en het feit dat hij migranten inzet als politiek wapen? Graag
ontvangen de leden van de PVV-fractie een nadere verklaring.
De leden van de PVV hebben vernomen dat er een telefonische mini-top
wordt gehouden over de Turkijedeal.2 De NOS bericht dat aan die top
president Erdogan, bondskanselier Merkel en president Macron
deelnemen. Klopt dit? Of is onze premier of Minister van Buitenlandse
Zaken ook aanwezig bij dit telefonische overleg? Kan de regering ervoor
zorgen dat de Kamer een woordelijk verslag van die top krijgt? Als geen
enkele Nederlandse bewindspersoon deelneemt aan die mini-top, heeft
Nederland dan überhaupt wel iets in de melk te brokkelen ten aanzien van
de EU-Turkije-relatie? De leden van de PVV-fractie vrezen van niet en
voorzien dat Nederland straks door Erdogan, Merkel en Macron weer een
rekening door de strot geduwd krijgt voor een Turkijedeal 2.0. Een deal
waar we als land geen enkele invloed op hebben gehad, maar waar we
wel aan moeten meebetalen.
Wat de leden van de PVV-fractie betreft gaat er geen cent meer naar
Erdogan, buigen we niet voor de Turkse chantagepraktijken en zetten we
onze (financiële) middelen in voor het Nederlands belang. Er mag nog
geen euro aan Turkije toegezegd worden, alleen al omdat we al onze
middelen nodig hebben om Nederland overeind te houden nu ons land en
de bevolking zwaar getroffen worden door het coronavirus.
De leden van de CDA-fractie vragen welke mogelijke gevolgen het sluiten
van de Schengen-buitengrenzen voor reizigers van buiten de EU (i.v.m.
het coronavirus) heeft voor de migratiedeal met Turkije. Kan de Minister
aangeven hoe de gesprekken tussen de EU en Turkije verlopen om te
komen tot een nieuw akkoord?
De leden van de CDA-fractie lezen dat het kabinet daarbij stelt dat de
situatie rond Idlib «een van de belangrijkste oorzaken van de huidige
migratiedruk» zou zijn. Kan de Minister dit toelichten en daarbij ingaan op
het feit dat Turkije zijn grens juist gesloten houdt voor Syrische vluchtelingen uit Idlib?
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat heden een telefoongesprek plaats zal vinden tussen de Turkse president, de Duitse bondskanselier en de Franse president over de Turkijedeal en mogelijke aanpassingen hiervan. Deze leden vragen of de regering de afgelopen dagen
contact heeft onderhouden met Frankrijk en Duitsland, en zo ja, of de
Minister iets kan zeggen over de inzet van deze landen. Kan de Minister
toelichten waarom Griekenland, gezien de situatie aan de Turks-Griekse
grens, niet bij deze gesprekken zit?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister kan bevestigen
dat Turkije migranten momenteel nog steeds aanmoedigt om te pogen de
grens met Griekenland over te steken, en zo ja, wat dit betekent voor het
onderling vertrouwen waarin de gesprekken met Turkije al dan niet
plaatsvinden. Hoe is de situatie aan de Turks-Griekse grens en op de
Griekse eilanden nu, waar bevinden de aanvankelijk minstens tienduizend
2

«Turkijedeal 2.0: welke punten gaan er besproken worden?», NOS.nl, 17 maart 2020
(https://nos.nl/artikel/2327352-turkijedeal-2–0-welke-punten-gaan-er-besproken-worden.html).

8

vluchtelingen in het niemandsland zich nu? Is er sprake van voorbereiding
op COVID-19, hoe kunnen vluchtelingen hiervoor beter beschermd
worden en kunnen er bijvoorbeeld snel meer IC-bedden worden vrijgemaakt op de Griekse eilanden?
Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-fractie op dit punt of het
Nederlandse kabinet open staat voor een herziening van de huidige
Turkijedeal, die inmiddels bijna vier jaar oud is waardoor sommige dingen
zijn achterhaald. Is de Minister daarom bereid om in de RBZ bijvoorbeeld
te pleiten voor een nieuwe agenda voor een Turkijedeal 2.0, zoals het
doen van een aanbod van meer relocatie van vluchtelingen uit Turkije of
de regio rond Idlib om Turkije meer te ontlasten en het naleven van
mensenrechten in Turkije, die na de coup van 2016 drastisch zijn
verslechterd?
De leden van de SP-fractie vragen de Minister in te gaan op de laatste
ontwikkelingen in Idlib, Syrië. Houdt het staakt-het-vuren daar enigszins
stand? Welke afspraken zijn er precies gemaakt, tussen Rusland en Turkije
en met Syrië? Hoe beoordeelt de Minister deze? Kan de Minister ook
ingaan op de duizenden vluchtelingen in het niemandsland aan de grens
met Griekenland? Wat is daar de laatste stand van zaken? Worden zij
geholpen? En hoe is in de EU gereageerd op het voorstel van de Minister
voor een no-flyzone boven Idlib voor het Syrische leger? Kan de Minister
daarnaast aangeven wat naar zijn opvatting de knelpunten zijn wat betreft
de EU-Turkije-verklaring en aan welke oplossingsmogelijkheden hij denkt?
In het verslag van de vorige RBZ staat dat binnen de NAVO wordt bezien
of betere invulling mogelijk is van eerder door de NAVO getroffen
maatregelen ten behoeve van Turkije. De leden van de SP-fractie vragen
of de Minister het ermee eens is dat dit op geen enkele wijze intensivering
van de steun aan Turkije mag zijn, maar dat er juist moet worden gekeken
naar het verminderen van de militaire samenwerking.
De leden van de PvdA-fractie menen dat het van groot belang is dat er op
de kortst mogelijk termijn in ieder geval een oplossing komt voor de
vluchtelingen die zich nu in Turkije bevinden.
Wie zijn -wat de Minister betreft- onderdeel van het breder politieke
akkoord dat de Minister nastreeft? Welke verwachtingen heeft de Minister
van een eensgezind EU-optreden en voorziet u hierin problemen, en zo ja,
welke? Is er -voor zover de Minister bekend- inmiddels al contact geweest
tussen de Turkse Minister van Buitenlandse Zaken Çavuşoğlu en de heer
Borrell? En hoe zijn deze contacten verlopen? Op welke termijn verwacht
de Minister voorafgaand aan de Europese Raad de Kamer te informeren
over de uitkomst van de gesprekken en de oplossingsmogelijkheden?
Klopt het dat de Duitse bondskanselier Merkel en de Franse president
Macron nog apart met de Turkse president Erdogan gaan praten? En zo ja,
is dat in overleg met de heer Borrell of is dit naast het overleg dat de heer
Borrell heeft? Verwacht de Minister dat er tijdens de Raad ook gesproken
zal worden over wat te doen als het coronavirus in één van de kampen de
kop opsteekt?
De leden van de ChristenUnie begrijpen uit het verslag van de RBZ
gehouden op 6 maart jl. dat de aan Griekenland toegezegde steun van
700 miljoen euro in elk geval bedoeld is voor een grote investering voor
infrastructuur ten behoeve van de opvang van vluchtelingen op de
Griekse eilanden en voor de ondersteuning van het Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken
en Frontex. Deze leden zouden graag willen weten op welke termijn er
plannen voor die infrastructuur ten behoeve van de opvang van vluchtelingen gemaakt zullen worden en wat die plannen dan inhouden. Zij zijn
van mening dat met een dergelijk bedrag een grote verbetering in de

9

opvang op de Griekse eilanden bewerkstelligd moet kunnen worden en zij
vragen de Minister er bij de komende RBZ ook op aan te dringen dat dit zo
snel mogelijk gebeurt.
Voor wat betreft de 700 miljoen euro steun aan Griekenland zijn de leden
van de ChristenUnie-fractie ook van mening dat er aan de verstrekking
van dit bedrag voorwaarden dienen worden gesteld. Deze leden willen
daarom van de Minister weten welke voorwaarden hieraan gesteld zullen
worden. Is de Minister het ermee eens dat aantoonbare betekenisvolle
verbetering van de infrastructuur voor de opvang van vluchtelingen op de
Griekse eilanden tot die voorwaarden zou moeten behoren? Kan de
Minister overigens aangeven op welke manier uitvoering is gegeven aan
de motie-Voordewind c.s. (Kamerstuk 32 317, nr. 608) die de regering heeft
opgedragen samen met andere landen er bij de Griekse overheid op aan
te dringen om de 2.500 kwetsbare alleenstaande kinderen op de Griekse
eilanden naar het vasteland over te brengen en te pleiten voor humane en
beschermde opvang?
Naar aanleiding van de opmerkingen in de geannoteerde agenda hierover,
zouden de leden van de fractie van de ChristenUnie verder graag precies
uitgelegd krijgen wat de overeenkomsten en verschillen zijn tussen
Operatie Sophia en de nieuwe missie die daarvoor in de plaats komt.
Overige onderwerpen
De leden van de SP-fractie maken zich grote zorgen over recente escalatie
van geweld in Irak, waar aanvallen op een Amerikaanse basis zijn
uitgevoerd en de VS-luchtaanvallen uitvoeren tegen formeel Iraakse
militaire eenheden. Welk beeld heeft de Minister hiervan? Klopt het dat in
Irak opnieuw opgeroepen wordt dat de resolutie van het parlement wordt
uitgevoerd die de internationale troepen vraagt het land te verlaten? Hoe
reageert de Minister op die oproepen? Wat is hier de laatste stand van
zaken?
De leden van de SP-fractie hebben vorig jaar al een aantal keer aandacht
gevraagd vanwege de coup in Bolivia tegen president Morales. Deze
leden hebben de Minister toen opgeroepen de militaire machtsgreep en
het geweld dat daarop volgde, dat vooral gericht was tegen aanhangers
van de partij van Morales, te veroordelen. Maar het woord «coup» wilde
de Minister niet in de mond nemen. Dit omdat de Organisatie van
Amerikaanse Staten (OAS) zou hebben vastgesteld dat de door Morales
gewonnen verkiezingen in oktober 2019 niet eerlijk waren verlopen. In het
rapport van de gerenommeerde Amerikaanse universiteit Massachusetts
Institute of Technology
in Boston dat vorige maand verscheen, wordt geconcludeerd dat de kritiek
van de OAS niet op feiten is gebaseerd, dat er geen statistisch bewijs voor
fraude is.3 Kan de Minister hierop reageren? Hoe kijkt hij naar het
onderzoek van het MIT? Heeft de Minister inhoudelijke kritiek op het
rapport? Hoe verhouden de bevindingen in dit rapport zich tot het eerdere
standpunt van de Minister in deze kwestie?
Begin mei zijn er nieuwe verkiezingen in Bolivia. Het is belangrijk dat die
eerlijk verlopen, aldus de leden van de SP-fractie. Maar er zijn allerlei
berichten dat potentiele kandidaten van de partij van Morales, de
Movimiento al Socialismo, worden tegengewerkt of (mogelijk) zelfs
uitgesloten van deelname. Welk beeld heeft de Minister hiervan? Wordt
3

Persbericht van het Center for Economic and Policy Research, «New Study Finds No Evidence
of OAS Fraud Claims, «Very Likely» Evo Morales Won Bolivia’s October Elections in the First
Round», 27 februari 2020 (https://cepr.net/press-release/new-study-finds-no-evidence-of-oasfraud-claims-very-likely-evo-morales-won-bolivias-october-elections-in-the-first-round/).

10

Bolivia hierop aangesproken? Hoe wordt gegarandeerd dat de aankomende verkiezingen eerlijk zullen verlopen?
Gezien de actualiteit en in aansluiting op de schriftelijke vragen die zijn
ingediend hebben de leden van de PvdA-fractie een vraag over de het
bericht «In Saudi Arabia, contacting the EU is a crime».4 Deze leden
vragen of u de mensenrechtensituatie in Saoedi-Arabië en in het bijzonder
de gevolgen van contact met EU-vertegenwoordigers en marge van de
Raad nog inbrengen.
II. Antwoord/reactie van de Minister
III. Volledige agenda
Geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken van 23 maart
2020, brief van de Minister van Buitenlandse Zaken, S.A. Blok, d.d.
16-03-2020.
Verslag informele Raad Buitenlandse Zaken (Gymnich) en Raad
Buitenlandse Zaken van 5 en 6 maart 2020, brief van de Minister van
Buitenlandse Zaken S.A. Blok, d.d. 10 maart 2020.

4

Schriftelijke vragen van de leden Ploumen (PvdA), Sjoerdsma (D66), Van Ojik (GroenLinks),
Koopmans (VVD), Karabulut (SP), Voordwind (ChristenUnie) en Van der Staaij (SGP) aan de
Minister van Buitenlandse Zaken over het bericht «In Saudi Arabia, contacting the EU is a
crime» (ingezonden 12 maart 2020) (Documentnummer 2020D10381).

11