Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 247

Acute zorg

Nr. 362

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 oktober 2022
Deze brief bevat de beleidsagenda toekomstbestendige acute zorg.
Samenvatting
Kwalitatief goede acute zorg onder alle omstandigheden voor
iedereen in Nederland toegankelijk houden: dat is het doel dat ik met
de acties uit de beleidsagenda acute zorg wil bereiken. De kwaliteit
en toegankelijkheid staan onder druk door toenemende vraag naar
spoedzorg en schaarste aan zorgmedewerkers. Verandering is nodig
om ervoor te zorgen dat iedereen die dat nodig heeft tijdig goede
acute zorg kan ontvangen op de juiste plek: van de huisarts,
huisartsenpost (HAP), ggz, wijkverpleging, ambulance, spoedeisende
hulp (SEH), verloskundige, apotheek of één van de andere partijen in
de brede keten van acute zorg.
Deze verandering kan alleen worden bereikt als partijen in de zorg
samenwerken met goede en toegankelijke zorg voor de patiënt als
doel. Daarom ben ik blij dat ik met partijen afspraken heb gemaakt in
het integraal zorgakkoord (IZA) over acute zorg. De acties uit deze
beleidsagenda zijn volledig in lijn met en bouwen voort op de
afspraken uit het IZA.
Deze beleidsagenda bevat acties op drie kernpunten: 1) kwaliteit en
toegankelijkheid van de acute zorg, 2) zorgcoördinatie en 3) samenwerking in de regio.
1. De kwaliteit van de acute zorg kan en moet voor iedereen in
Nederland van goede kwaliteit zijn. Op kwaliteit mag ook door
drukte niet worden ingeboet. Daarom zet ik in op het doorontwikkelen van kwaliteitsnormen voor de hele keten, naleving van
kwaliteitsnormen en inzicht in gegevens over kwaliteit. De
niet-medisch onderbouwde 45-minutennorm wordt op termijn

kst-29247-362
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

1

afgeschaft. In plaats daarvan worden medisch onderbouwde
kwaliteitsnormen ontwikkeld voor tijdkritische aandoeningen.
Daarnaast onderzoek ik of aanvullende maatregelen nodig zijn
om de toegankelijkheid van zorg te borgen in regio’s waar deze
onder druk kan komen te staan, zoals in de regio’s aan de grenzen
van ons land. Als we alle Nederlanders dezelfde hoge kwaliteit
van zorg willen bieden, zijn keuzes over «waar doen we wat»
onvermijdelijk. Daarbij moeten we beseffen dat het niet haalbaar
is om alle vormen van acute zorg op elke plek in Nederland te
verlenen.
2. Ik heb aan partijen gevraagd te verkennen onder welke voorwaarden het mogelijk is om vanaf het derde kwartaal van 2023
zorgcoördinatie landsdekkend in te richten. Het doel van
zorgcoördinatie is dat patiënten met een spoedzorgvraag snel en
op de juiste plek worden geholpen, dat er beter zicht en sturing is
op capaciteit in de regio, dat opstopping wordt voorkomen en de
doorstroom van patiënten in de acute zorgketen verbetert. Ik
streef daarom ook naar structurele inbedding van de functies van
regionaal en landelijk inzicht in zorgcapaciteit, het vroegtijdig
signaleren, afwenden of opvangen van komende drukte en van
de mogelijkheid om zo nodig regionaal of landelijk patiënten te
spreiden.
3. Samenwerking tussen partijen in de keten is nodig, maar elke
regio heeft zijn eigen specifieke opgaven en uitdagingen. Daarom
heb ik in het IZA met partijen afgesproken dat elke ROAZ-regio
een ROAZ-beeld opstelt dat inzicht biedt in de situatie en de
knelpunten in de acute zorg in deze regio. Op basis daarvan
stellen partijen een ROAZ-plan op over het toekomstbestendig
organiseren van de acute zorg in de regio. In dit plan worden in
ieder geval afspraken gemaakt over zorgcoördinatie, het
verhogen van de kwaliteit en het naleven van kwaliteitsnormen,
differentiatie, concentratie en spreiding en gezamenlijke
voorzieningen in de keten (zoals een spoedplein/integrale
spoedpost).
Daarnaast zet ik acties in op een aantal randvoorwaarden. Met
regelgeving en subsidie wordt gewerkt aan het verbeteren van
gegevensuitwisseling, ik ga onderzoeken wat de kansen en risico’s
zijn van een mogelijke aanpassing van kaders voor de bekostiging en
inkoop van acute zorg en ik ga verkennen welke aanvullende
instrumenten de overheid in kan zetten om samenwerking in de
acute zorg te versnellen, mocht dit nodig blijken te zijn. Ook zet ik,
samen met de Minister voor Langdurige Zorg en Sport (LZS), in op
behoud en opleiding van zorgmedewerkers. Want zonder al die
zorgmedewerkers die, soms onder hoge druk, hun werk doen, zijn
we nergens.
Ik ga de ontwikkelingen in de acute zorg en het effect van beleid
monitoren. Ik wil samen met betrokken partijen, stap voor stap de
noodzakelijke veranderingen in de acute zorg realiseren.
1. Inleiding
1.1 Kwalitatief goede en toegankelijke acute zorg voor iedereen
Waar in Nederland je ook woont, werkt en leeft, de kwaliteit van acute
zorg zou overal hoogwaardig en gelijkwaardig moeten zijn. De kwaliteit en
toegankelijkheid van acute zorg zijn echter niet vanzelfsprekend; de
houdbaarheid van de acute zorg staat onder druk. Personeelskrapte in de
sector en de toenemende zorgvraag door vergrijzing dwingen ons om na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

2

te denken over hoe de acute zorg effectiever en efficiënter in de keten
georganiseerd kan worden. Dat is beter voor de gezondheidsuitkomsten
van de patiënt en beter voor de hard werkende zorgmedewerkers. Het is
nodig om te werken aan een toekomstbestendige acute zorg: een flinke
opgave uit het coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77). De
Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) stelt dat er
weloverwogen keuzes nodig zijn om de groei van zorg te kunnen
begrenzen.1 Ik vind het essentieel dat de toegankelijkheid van kwalitatief
goede acute zorg voor de patiënt wordt geborgd. Belangrijk is dat we
daarbij ook oog hebben voor het behoud van zorgmedewerkers en ervoor
zorgen dat zij plezier en voldoening uit hun werk halen.
1.2 Lessen uit de Covid-19 pandemie
Tijdens de Covid-19 pandemie hebben we gezien wat het betekent als de
druk op de acute zorg hoog is. We hebben geleerd hoe belangrijk de
geïntensiveerde samenwerking tussen partijen is en hoe cruciaal de rol
van de Regionale Overleggen Acute Zorgketen (ROAZ-en) en het Landelijk
Netwerk Acute Zorg (LNAZ) is in tijden van crisis. De toekomstige
ontwikkelingen rondom Covid-19 zijn onzeker, maar we weten wel dat de
(acute) zorgvraag de komende jaren zal toenemen en dat we voorlopig
kampen met een schaarste aan zorgmedewerkers. De impact van deze
ontwikkelingen op de zorg komt niet zo onverwacht als de gevolgen van
de Covid-19 pandemie, maar de gevolgen kunnen soortgelijk zijn. De
schaarste wordt op plekken in Nederland al gevoeld en deze zal alleen
maar groter worden als er niets verandert. Laten we voorkomen dat deze
schaarste resulteert in nog meer werkdruk voor zorgmedewerkers, steeds
meer knelpunten in de toegankelijkheid en lagere kwaliteit van zorg voor
patiënten.
1.3 Uitgangspunten voor een toekomstbestendige acute zorg
In deze brief informeer ik u over de aanpak voor de acute zorg. De
uitgangspunten die centraal staan bij mijn beleid voor de acute zorg, heb
ik u al eerder geschetst in een brief in het voorjaar.2 Ze hebben als doel
om ervoor te zorgen dat voor iedereen die dat nodig heeft, kwalitatief
goede acute zorg tijdig beschikbaar is. De uitgangspunten luiden als volgt:
1. Acute zorg vergt samenwerking in de keten;
2. Acute zorg moet van goede kwaliteit zijn;
3. De schaarste aan personeel stelt eisen aan de inrichting van de acute
zorg;
4. Data vormen de basis voor de kwaliteit en de inrichting van de acute
zorg;
5. Zorgcoördinatie is nodig voor de juiste acute zorg op de juiste plek;
6. Spreiding en differentiatie van het aanbod van acute zorg draagt bij
aan kwaliteit en toegankelijkheid;
7. Acute zorg moet doelmatig ingericht zijn.
1.4 Aanpak met betrekking tot acute zorg
Zoals toegezegd, werk ik bovenstaande uitgangspunten uit in deze brief.
Op basis van deze uitgangspunten kom ik tot een aanpak voor de acute
zorg. Ik kies daarbij voor een geleidelijke aanpak. Geen grand design, niet
in één keer de acute zorg compleet hervormen, maar een dynamisch
proces van steeds verder verbeteren, stap voor stap, op basis van nieuwe
ontwikkelingen in de vraag naar zorg, de beschikbaarheid van zorgmedewerkers, kwaliteitsnormen, samenwerkingsverbanden, technische
1
2

WRR, «Kiezen voor houdbare zorg. Mensen, middelen en maatschappelijk draagvlak», 2021.
Kamerbrief, «Toekomstbestendige acute zorg», Kamerstuk 29 247, nr. 341.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

3

mogelijkheden en andere kansen en beperkingen. Feiten zijn daarbij
leidend. Gebrek aan kennis en cijfers kan belemmerend werken en dat wil
ik voorkomen. Bij alle veranderingen en acties moet steeds leidend zijn
wat deze bijdragen aan kwaliteit van zorg voor de patiënt, aan de juiste
zorg op de juiste plek én aan een zorgvuldige en doelmatige inzet van
mensen en middelen.
In het kader van deze aanpak beschrijf ik acties met betrekking tot kwaliteit
en toegankelijkheid (hoofdstuk 2), zorgcoördinatie (hoofdstuk 3) en
samenwerking in de regio (hoofdstuk 4). Daarnaast kom ik tot acties op
een aantal randvoorwaarden zoals innovatie (hoofdstuk 5), bekostiging
(hoofdstuk 6), regie (hoofdstuk 7) en behoud en opleiden van zorgmedewerkers (hoofdstuk 8). Op diverse plaatsen in deze brief zal mijn reactie op
en omgang met het advies van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) over
passende acute zorg aan de orde komen.3
1.5 Scope van de brief
Acute zorg is de verzamelnaam voor alle soorten zorgvragen die in de
beleving van de patiënt acuut een antwoord nodig hebben. Slechts een
beperkt deel van deze zorgvraag betreft zorg die zo spoedig mogelijk,
maar in ieder geval binnen enkele minuten tot enkele uren, moet worden
verleend om overlijden of onomkeerbare gezondheidsschade te
voorkomen. Acute zorg kan het beste integraal worden bezien en zo nodig
in samenhang worden geleverd. Het gaat bijvoorbeeld om huisartsenzorg,
ambulancezorg, medisch specialistische zorg, geestelijke gezondheidszorg, verloskunde, farmaceutische zorg, gehandicaptenzorg,
wijkverpleging, eerstelijnsverblijf, verpleeghuiszorg, hulpmiddelenzorg en
thuiszorg. Al deze vormen van zorg zijn soms acuut nodig. In deze brief
gaat het over acute zorg in deze brede zin. Knelpunten op bepaalde
plekken in de keten moeten er niet toe leiden dat patiënten daardoor op
een andere plek in de keten worden opgevangen. Dan is de patiënt niet op
de juiste plek én wordt de druk op bijvoorbeeld huisartsenposten en SEH’s
nog groter. Hoewel in deze brief de focus ligt op bepaalde vormen van
acute zorg, is het bij de uitwerking van de acties van belang om de gehele
keten in samenhang te bezien. Daarbij gaat het in eerste instantie van de
keten van acute zorg, maar er is uiteraard ook samenhang met de bredere
zorgketen.
Deze brief gaat niet specifiek in op de rol van de acute zorg bij rampen en
crises, maar opgeschaalde zorg komt wel op onderdelen aan de orde.
Acute zorg vervult immers een belangrijke rol in tijden van rampen en
crises. De brief gaat niet in op (acties ten aanzien van) voorkomen van
acute zorg. In het IZA zijn hier wel afspraken over gemaakt. De brief gaat
ook niet over duurzaamheid van de acute zorg.
1.6 Totstandkoming van deze brief
Voor de totstandkoming van deze brief zijn diverse partijen geconsulteerd
en is geput uit adviezen en onderzoek over de acute zorg. Zo heb ik de
belangrijkste stakeholders in de sector gesproken over de uitgangspunten
van mijn beleid en de aanpak die hierbij zou kunnen worden gekozen.
Tevens zijn een aantal ideeën uit de Houtskoolschets en uit de internetconsultatie daarvan meegenomen in mijn beleid, zoals op het gebied van
zorgcoördinatie.4

3
4

NZa, «Passende acute zorg», Kamerstuk 29 247, nr. 348.
Kamerstuk 29 247, nrs. 314 en 329.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

4

Ter onderbouwing van mijn beleid op het gebied van de acute zorg heb ik
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) gevraagd om
een kwantitatief overzicht op te leveren van de vraag naar, het aanbod van
en het gebruik van acute zorg, zowel retrospectief als van de huidige
situatie. Hiertoe heeft het RIVM op 9 juni 2022 een uitgebreid overzicht
opgeleverd, dat ik op 7 juli jl. naar uw Kamer heb gestuurd.5 In bijlage 1
treft u een overzicht aan van ontwikkelingen in de vraag naar en het
aanbod van acute zorg, waarvoor ik onder andere heb geput uit het
overzicht van het RIVM6. Bijlage 2 bevat een overzicht van de moties en
toezeggingen die met deze brief worden afgedaan7. Als bijlage 3 en 4 zijn
een implementatieplan over de verbeterde urgentie-indeling en een
notitie over het gebruik van kunstmatige intelligentie van Ambulancezorg
Nederland (AZN) toegevoegd8. Bijlage 5 is de eindrapportage van het
programma pilots zorgcoördinatie9.
2. Kwaliteit en toegankelijkheid
2.1 Inleiding
Zoals ik al aangaf moet iedereen in Nederland goede acute zorg kunnen
krijgen. Ontwikkelingen op het gebied van triage, diagnostiek en behandeling hebben de afgelopen jaren een positief effect gehad op de
kwaliteit. Elke dag werken zorgmedewerkers aan het leveren van zorg van
goede kwaliteit aan patiënten die met spoedvragen bij de huisarts,
geestelijke gezondheidszorg (ggz), wijkverpleegkundige, huisartsenpost,
dienstapotheek of SEH komen.10 Ik heb waardering voor alle medewerkers
die zich inzetten om hun werk, soms onder grote druk, goed uit te voeren
en patiënten tijdig te helpen bij hun spoedzorgvraag.
Kwaliteit van acute zorg kent veel aspecten. Het is belangrijk dat een
patiënt de juiste zorg op de juiste plek krijgt en daarvoor de juiste
informatie op de juiste plek aanwezig is. We hebben goed opgeleide en
bekwame zorgmedewerkers nodig die, waar mogelijk, samen met de
patiënt beslissen over de meest passende behandeling. Het is van belang
dat zorgverleners voortdurend kunnen leren en verbeteren aan de hand
van (kwaliteits)informatie, bijvoorbeeld over wat het effect van hun
handelen is op de ervaren kwaliteit van leven van patiënten. Voor de
bekwaamheid van zorgmedewerkers is het ook wenselijk dat zij geregeld
patiënten met dezelfde aandoening zien. En voor sommige complexe
aandoeningen is zo’n complexe behandeling nodig, inclusief benodigde
faciliteiten, dat het voor de kwaliteit van zorg het beste is dat deze
patiënten in een gespecialiseerd ziekenhuis worden geholpen. Daarnaast
kan ook tijdigheid van acute zorg een aspect zijn van kwaliteit: het kan
voor de gezondheidsuitkomsten van de patiënt immers van cruciaal
belang zijn dat op tijd de juiste zorg wordt verleend.
We moeten beseffen dat het niet haalbaar en ook niet nodig is om alle
vormen van acute zorg op elke plek in Nederland te verlenen. Voor veel
mensen zal het een veilig gevoel geven als er een huisartsenpost of SEH
om de hoek zit. Dit is echter een schijnveiligheid, als de veiligheid en
kwaliteit van acute zorg niet kan worden geborgd. Hiervoor zijn voldoende
bekwame zorgmedewerkers nodig om deze zorg te verlenen. Het
toegankelijk (in de zin van beschikbaar voor de patiënt) houden van
5

RIVM, «Feiten en cijfers acute zorg», Kamerstuk 29 247, nr. 361.
Zie bijlage.
7
Zie bijlage.
8
Zie bijlage.
9
Zie bijlage.
10
NZa, «Informatiekaart acute zorg», Kamerstuk 29 247, nr. 349.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

5

kwalitatief goede acute zorg, vraagt dus om het vinden van een goede
balans tussen zorgvraag, beschikbaarheid van voldoende zorgmedewerkers met voldoende ervaring, een juiste plek met juiste faciliteiten en
het borgen van kwaliteitsnormen, inclusief tijdigheid van zorg voor
specifieke tijdkritische aandoeningen. Dit vraagt om heldere kwaliteitsnormen, inclusief naleving en handhaving daarvan, zodat iedere burger
bij acute klachten kan rekenen op goede acute zorg. Deze balans is niet
overal in het land even makkelijk te creëren of te borgen, denk bijvoorbeeld aan de regio’s aan de grens.
Op 29 juni jl. hebben de Minister voor Langdurige Zorg en Sport en ik u
een brief gestuurd over de visie van het kabinet op de kwaliteit van de
zorg en onze voornemens op dat gebied voor deze kabinetsperiode.11 De
aanpak en concrete voorstellen uit deze brief zijn in hoge mate ook van
toepassing op de acute zorg. Voor de verdere uitwerking van deze
voorstellen verwijs ik u naar die brief. Voor de acute zorg zijn er
aanvullend specifieke aandachtspunten op het gebied van kwaliteit die ik
hieronder verder toelicht.
In dit hoofdstuk schets ik de ontwikkelingen en acties op het gebied van
kwaliteit. Eerst ga ik in op bestaande kwaliteitskaders en acties met
betrekking tot het kwaliteitskader spoedzorgketen en de normen voor
multitraumazorg. Vervolgens ga ik in op de huidige bereikbaarheidsnorm
voor SEH’s en acute verloskunde en schets ik mijn voornemens op dat
gebied. Tenslotte ga ik in op kwaliteitsregistraties en naleving van
kwaliteitsnormen.
2.2 Kwaliteitskaders voor de acute zorg
Voor de acute zorg is er een aantal relevante kwaliteitskaders, waarin door
partijen wordt beschreven wat goede zorg is en worden aanvullende
kaders ontwikkeld.
1. In 2020 is het Kwaliteitskader Spoedzorgketen vastgesteld dat de
samenwerking tussen ketenpartners beschrijft en de minimale
vereisten voor de (regionale) organisatie van de spoedzorg voorschrijft.12
2. Voor de acute ggz is sinds 2020 een aparte kwaliteitsstandaard van
toepassing: de generieke module acute psychiatrie (GMAP). Deze
zomer is de inhoudelijke evaluatie gestart van de GMAP door de
Alliantie Kwaliteit in de ggz (Akwa GGZ).
3. Ook de ambulancezorg heeft een kwaliteitskader: Kwaliteitskader
ambulancezorg 1.0. Jaarlijks worden de metingen van de kwaliteit
gepubliceerd op de website van Ambulancezorg Nederland (AZN). Dit
kwaliteitskader zal doorontwikkeld worden tot een versie 2.0 in 2023,
met een volledige set van signalen, definitieve streefwaarden voor de
eerste 13 signalen en een nieuw implementatieplan voor de daarop
volgende jaren.
4. Voor de geboortezorg is er de Zorgstandaard integrale geboortezorg.
5. De KNMP werkt aan een definitie en bereikbaarheidsnorm voor
farmaceutische spoedzorg. Deze zullen uiteindelijk een plek krijgen in
de Professionele Standaard Farmaceutische Zorg.
6. Tevens hebben beroepsverenigingen richtlijnen ontwikkeld voor
diverse vormen van acute zorg.

11

Kamerbrief «Visie en agenda kwaliteit van zorg: toegang tot goede zorg voor iedereen»,
Kamerstuk 31 765, nr. 648.
12
ZIN, «Kwaliteitskader Spoedzorgketen», februari 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

6

De gerealiseerde kwaliteitskaders zijn opgenomen in het register van het
Zorginstituut Nederland (ZIN). Zorgaanbieders moeten voldoen aan de
afspraken uit de kaders en ze gelden als leidraad voor de inkoop van
zorgverzekeraars.
2.2.1 Kwaliteitskader Spoedzorgketen
Het Kwaliteitskader Spoedzorgketen beschrijft hoe partijen in de zorg met
elkaar samenwerken om iedere patiënt met een acute zorgvraag 24/7 zorg
van goede kwaliteit te bieden. In het Kwaliteitskader zijn deels bestaande,
deels nieuwe veldnormen opgenomen. Organisaties van zorgaanbieders,
professionals, patiënten en zorgverzekeraars, verenigd in de Landelijke
Spoedzorgtafel hebben een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van het Kwaliteitskader. Het LNAZ en het ZIN hebben hierbij een
coördinerende en faciliterende rol op zich genomen. Inmiddels zouden
bijna alle normen uit het Kwaliteitskader Spoedzorgketen geïmplementeerd moeten zijn door de ketenpartijen of komt de implementatiedatum
dichtbij. Ik heb in juni 2022 een beeld ontvangen van de implementatie
van het Kwaliteitskader bij SEH’s op basis van een uitvraag.13 Dit liet zien
dat slechts 35 van de ondervraagde 80 ziekenhuizen de normen voor
SEH’s uit het Kwaliteitskader in het voorjaar 2022 volledig geïmplementeerd hadden of verwachtten dat per 1 juli 2022 te hebben gedaan (de
uiterste implementatiedatum voor enkele afspraken). Dit geeft aan dat er
bij een groot deel van de SEH’s nog aandacht nodig is voor het implementeren van de normen. De uitvraag geeft geen inzicht in de mate waarin
andere partijen uit de keten de normen uit het Kwaliteitskader hebben
geïmplementeerd. Mede gezien de uitkomsten van de uitvraag van het
RIVM, vind ik het van belang dat er een goed beeld is van de naleving van
de normen en dat het gesprek wordt gevoerd over acties die nodig zijn
om de implementatie van de normen en de kwaliteit van de acute zorg
verder te verbeteren.
Het Kwaliteitskader Spoedzorgketen kan op diverse onderdelen worden
uitgebreid en doorontwikkeld door de partijen in de Landelijke Spoedzorgtafel. Ten eerste moeten de ontwikkelingen met betrekking tot zorgcoördinatie en verdergaande samenwerking in de keten op termijn een plek in
dit kwaliteitskader krijgen. Ook het verbinden van het Kwaliteitskader met
acute psychiatrie, wijkverpleging en langdurige zorg en met farmaceutische spoedzorg kan de kwaliteit van de zorg vergroten. Het Kwaliteitskader Spoedzorgketen zal moeten worden voorzien van een informatieparagraaf, omdat dat sinds 1 juli 2021 een vereiste is om aan het
toetsingskader voor kwaliteitskaders van het ZIN te voldoen. Als laatste
zie ik mogelijkheden in de aanscherping van de norm voor vereiste
expertise op de SEH. De minimumnorm in het kader is dat op een SEH ten
minste een basisarts (AIOS of ANIOS) aanwezig is met minimaal één jaar
klinische ervaring. Over deze minimumnorm is veel gesproken en eerder
was het voorstel om de norm op een basisarts met minimaal twee jaar
ervaring te zetten, maar dat bleek op dat moment niet haalbaar om te
implementeren. Daarom is uiteindelijk deze norm vastgesteld, die door
sommigen «mager» wordt genoemd.14 Ook ik vind deze norm mager.
2.2.2 Acties Kwaliteitskader Spoedzorgketen
→ Ik verwacht van zorgaanbieders dat zij op korte termijn voldoen aan de
normen in het Kwaliteitskader Spoedzorgketen. Ik verwacht van
zorgverzekeraars dat zij bijdragen aan de realisatie van de normen,
bijvoorbeeld met hun inkoop en contractering.
13
14

RIVM, «Bereikbaarheidsanalyse SEH’s en acute verloskunde 2022», Kamerstuk 29 247, nr. 361.
ZIN, «Kwaliteitskader Spoedzorgketen», februari 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

7

→ Daarnaast vraag ik de partijen verenigd in de Landelijke Spoedzorgtafel om te werken aan uitbreiding en doorontwikkeling van het
Kwaliteitskader Spoedzorgketen en om daar bovenstaande aandachtspunten bij te betrekken. Ik vraag het LNAZ en het ZIN om hen daarbij te
ondersteunen.
→ Zo nodig zal ik deze doorontwikkeling op de Meerjarenagenda van het
ZIN plaatsen, zodat deze doorontwikkeling indien nodig met doorzettingsmacht tot stand kan komen.
2.3 Multitraumazorg concentreren in traumacentra
Meervoudig gewonde patiënten worden in Nederland behandeld in een
traumacentrum, omdat de zorg die daar kan worden verleend het beste is
voor de gezondheidsuitkomsten van de patiënt. Dat is het doel dat we
willen bereiken. De norm die daarom door het ZIN is vastgesteld is dat
minstens 90% van de multitraumapatiënten direct in een traumacentrum
wordt gepresenteerd.15 Deze norm wordt structureel niet gehaald. In 2020
werd slechts 71% van de multitraumapatiënten naar een traumacentrum
gebracht (zie ook bijlage 1). Ik vind dat we ons er niet bij neer mogen
leggen dat deze norm niet wordt gehaald. Daarvoor zijn de gezondheidseffecten op patiënten te groot.16
2.3.1 Acties multitraumazorg
Ik heb in het IZA het volgende afgesproken met partijen:
→ Zorgaanbieders en zorgprofessionals maken concrete afspraken om
ervoor te zorgen dat alle multitraumapatiënten (Injury Severity Score
(ISS) >15) worden behandeld in een level 1 traumacentrum, met de
gestelde regionale norm van 90% als absolute ondergrens.
→ Het ZIN komt in samenspraak met de direct betrokken zorgpartijen
uiterlijk in het eerste kwartaal van 2023 met een advies hoe de
implementatie van deze bestaande norm kan worden bevorderd. Alle
level 1 traumacentra dienen te voldoen aan de minimumnorm van 240
patiënten per locatie per jaar; locaties die niet voldoen mogen vanaf
1 januari 2024 geen multitraumazorg meer leveren. De Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) ziet hierop toe.
Daarnaast nog het volgende:
→ Ik verwacht van zorgverzekeraars dat zij bijdragen aan de realisatie van
de normen voor multitraumazorg, bijvoorbeeld met hun inkoop en
contractering.
→ Het ZIN zet onder andere in op het optimaliseren van preklinische
triage in de ambulancezorg.
→ De IGJ zal specifieke aandacht geven aan het realiseren van de
90%-norm en overige kwaliteitsnormen rondom multitrauma door
zorgaanbieders.

15

ZIN, «Spoed moet goed: indicatoren en normen voor zes spoedzorgindicaties», december
2015.
16
Zie bijvoorbeeld Hietbrink e.a., «The evolution of trauma care in the Netherlands over 20
years, European Journal of Trauma and Emergency Surgery», 2019 en Twijnstra e.a.,
«Regional Trauma System Reduces Mortality and Changes Admission Rates, Annals of
Surgery», 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

8

2.4 Alternatief voor 45-minutennorm voor SEH’s en afdelingen
acute verloskunde
Voor acute zorg zijn er in de regelgeving17 een aantal bereikbaarheidsnormen vastgelegd. Dit zijn onder andere de 45-minutennormen voor
SEH’s en acute verloskunde, een 30-minutennorm voor huisartsenposten
en een 60-minutennorm voor acute ggz.18 De 45-minutennorm voor SEH’s
en acute verloskunde bepaalt drie dingen:
1. De norm speelt een belangrijke rol bij eventuele sluiting van het
aanbod van acute zorg van ziekenhuizen (SEH of acute verloskunde),
als daardoor modelmatig het aantal mensen toeneemt dat niet binnen
45-minuten met een ambulance op een SEH of afdeling acute
verloskunde kan zijn.
2. De 45-minutennorm is één van de criteria om te bepalen welk
ziekenhuis recht heeft op een beschikbaarheidbijdrage SEH of acute
verloskunde.19
3. De norm speelt ook een rol in de zorgplicht van zorgverzekeraars.20
In 2022 zijn 12 SEH’s en 14 afdelingen acute verloskunde van ziekenhuizen
«gevoelig» voor de norm.21 Gevoeligheid voor de bereikbaarheidsnorm
betekent dat als betreffend ziekenhuis zou sluiten, de norm overschreden
zou worden en meer mensen een modelmatige ritduur (vanaf moment
van melding tot aankomst in het ziekenhuis) hebben van meer dan 45
minuten. Uit de bereikbaarheidsanalyse 2022 van het RIVM blijkt dat dit
aantal gevoelige ziekenhuizen in 2023 toeneemt naar 29 SEH’s en 31
afdelingen acute verloskunde.22
In deze brief richt ik mij op (een alternatief voor) de 45-minutennorm voor
SEH’s en acute verloskunde. Ik ben op dit moment niet voornemens om
de 30-minutennorm voor de bereikbaarheid van huisartsenposten23 of de
60-minutennorm voor de bereikbaarheid van beoordelingslocaties voor
acute psychiatrische zorg24 aan te passen. Uiteraard betrek ik bij het
vormgeven van het alternatief op de 45-minutennorm wel de effecten op
de rest van het acute zorglandschap, zoals de huisartsenposten, de
(standplaatsen van de) Regionale ambulancevoorzieningen (RAV’s) en de
acute ggz.

17

Uitvoeringsregeling Wkkgz, Artikel 8f.
In de regelgeving zijn twee 45-minutennormen opgenomen: de norm voor SEH’s en de norm
voor afdelingen acute verloskunde. Waar in de beleidsagenda wordt gesproken over de
45-minutennorm, doel ik op beide normen, tenzij anders aangegeven.
19
Andere criteria zijn dat voldaan moet worden aan de geldende (minimum) normen voor een
SEH of afdeling acute verloskunde en dat er onvoldoende inkomsten uit de tarieven zijn om de
kosten van de SEH of afdeling acute verloskunde te dekken. https://puc.overheid.nl/nza/doc/
PUC_654229_22/2/.
20
Beleidsregel toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars Zvw.
21
RIVM, «Bereikbaarheidsanalyse voor SEH’s en acute verloskunde 2021», Kamerstuk 29 247,
nr. 334.
22
Kamerstuk 29 247, nr. 361.
23
Ten minste 90% van de inwoners in het verzorgingsgebied van een huisartsenpost kan in de
avond, nacht- en weekenduren binnen 30 minuten per auto een huisartsenpost of dienstdoende huisarts bereiken, of een dienstdoende huisarts kan in de avond, nacht- en weekenduren 90% van de inwoners in het verzorgingsgebied binnen 30 minuten met de auto bereiken
(Artikel 8f, lid 1c, Uitvoeringsregeling Wkkgz).
24
Ten minste 90% van de inwoners in het verzorgingsgebied kan in spoedgevallen met een
ambulance binnen 60 minuten een beoordelingslocatie acute psychiatrie bereiken (Artikel 8f,
lid 1d, Uitvoeringsregeling Wkkgz).
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

9

2.4.1 Waarom een alternatief voor de 45-minutennorm?
De 45-minutennorm voor de spreiding van SEH’s en afdelingen acute
verloskunde is een niet-medisch onderbouwde norm voor spreiding en
beschikbaarheid van acute zorg in ziekenhuizen.25 Verschillende partijen
adviseren om de 45-minutennorm te herzien, waaronder de NZa,
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Gezondheidsraad.26 De norm «is
primair gebaseerd op de bestaande spreiding van ziekenhuizen in
Nederland toen deze spreidingsnorm werd geïntroduceerd in 2002».
De situatie in de zorg is anders dan 20 jaar geleden, toen de norm
geïntroduceerd werd. De acute zorg, en zeker ook de ambulancezorg en
de traumazorg, heeft zich de afgelopen 20 jaar snel ontwikkeld. Mobiel
Medische Teams (MMT’s) worden per helikopter of voertuig ingezet om
ernstig, meervoudig gewonde patiënten ter plekke zo snel mogelijk
medisch specialistische zorg te verlenen. Ambulances zijn beter uitgerust
en toegerust op de zwaarte van de zorgvraag. Er zijn ambulances waarin
intensieve zorg verleend kan worden aan te vroeg geboren kinderen of
kinderen in een couveuse, dan wel aan kinderen of volwassenen.
Ambulancezorgprofessionals kunnen steeds betere triage en diagnostiek
ter plaatse uitvoeren en hebben meer mogelijkheden om een patiënt ter
plekke te stabiliseren en de benodigde levensreddende zorg te verlenen.
Op het moment dat helder is wat er met iemand aan de hand is of de
patiënt is gestabiliseerd, is het in veel gevallen minder relevant geworden
om de patiënt met de hoogste urgentie naar een SEH te brengen. Voor
een groot deel van de «tijdkritieke aandoeningen», waarbij het wel
uitmaakt hoe snel iemand op de SEH wordt behandeld, worden de SEH’s
die nu «gevoelig» zijn voor de 45-minutennorm al geregeld voorbij
gereden. De afspraak is namelijk dat iemand met bijvoorbeeld een
beroerte of hartinfarct of iemand die meervoudig gewond is naar een
gespecialiseerd centrum wordt gereden en dat hoeft niet per definitie de
dichtstbijzijnde SEH te zijn.27
Daarbij komt dat de 45-minutennorm niet flexibel is en dus niet meebeweegt met mogelijke toekomstige ontwikkelingen die bijdragen aan het
tijdig ontvangen van acute zorg. Ontwikkelingen in de ambulancezorg
hebben effect op de mogelijkheden om patiënten buiten het ziekenhuis te
helpen. En stel dat wordt geïnvesteerd in het uitbreiden van het aantal
helikopters ten behoeve van de acute zorg, dan heeft dat potentieel een
groot positief effect op de toegankelijkheid van acute zorg in gebieden in
Nederland waar ambulancerijtijden relatief lang zijn. Het LNAZ heeft de
afgelopen twee jaar bijvoorbeeld verdiepende analyses uitgevoerd om de
toegankelijkheid van de zorg door MMT’s te verbeteren en toekomstbestendig te maken. Een MMT wordt ingezet op basis van landelijk uniforme
criteria die LNAZ en AZN hebben opgesteld op basis van een aantal
uitgangspunten, wetenschappelijk onderzoek en expert-opinion. De
toestand van de patiënt is daarbij leidend. Als in kritische situaties vaker
een MMT snel ter plaatse kan zijn, kan ook de eerste zorgverlening snel
starten.
Om te garanderen dat de MMT-zorg op tijd ter plaatse kan zijn in alle
gebieden in Nederland én er voldoende capaciteit is op plekken waar veel
inzetten plaatsvinden, is uitbreiding van de MMT-zorg noodzakelijk. Ik
verwacht hiervoor binnenkort een voorstel te ontvangen van het LNAZ.

25

Gezondheidsraad, «45-minutennorm in de spoedzorg», september 2020.
NZa, «Passende acute zorg», Kamerstuk 29 247, nr. 348 en ZN «visie Acute Zorg», april 2022.
27
ZIN, «Kwaliteitskader Spoedzorgketen», februari 2020.
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

10

De wijze waarop wordt berekend welk ziekenhuis «gevoelig» is voor de
45-minutennorm is gebaseerd op afstand (theoretische rijtijden op basis
van wegtypen) en op basis van vaste standplaatsen van ambulances. De
bereikbaarheidsanalyse 2022 SEH’s en acute verloskunde van het RIVM
laat zien dat een kleine verandering in de modelmatige rijtijden, leidt tot
een grote toename in het aantal «gevoelige» ziekenhuizen.28In de praktijk
varieert de tijd van 112-melding tot de aankomst in het ziekenhuis echter
op basis van allerlei variabelen, zoals de tijd die ambulances ter plaatse
zijn voor zorgverlening ter plaatse, het verkeer en de locatie van de
ambulance op het moment dat de melding binnenkomt. Ambulances
staan ook niet standaard op hun vaste standplaats. RAV’s zijn juist bezig
met initiatieven om ambulances gedurende de dag dusdanig te positioneren dat zij zo efficiënt mogelijk worden ingezet om patiënten snel te
helpen (zie ook hoofdstuk 5.3.1 van deze brief).
Nabijheid is geen aspect van kwaliteit van acute zorg, tijdigheid kan bij
bepaalde acute klachten wel een aspect zijn van kwaliteit. Uiteindelijk is
niet zozeer de locatie van het ziekenhuisgebouw cruciaal, maar dat de
acute zorg op welke plaats dan ook van goede kwaliteit en voor iedereen
tijdig toegankelijk is. Die toegankelijkheid kan bijvoorbeeld ook in de vorm
van zorg thuis, door middel van vervoer of door zorg uitgevoerd door een
ambulancezorgprofessional ter plaatse of onderweg geregeld worden. De
kwaliteit en tijdigheid van de acute zorg is door de genoemde ontwikkelingen en vernieuwingen steeds minder afhankelijk van de afstand tot het
ziekenhuis.
Afstanden in Denemarken en Noorwegen
In Denemarken is de afstand tussen de plaats van een noodsituatie
en het dichtstbijzijnde ziekenhuis niet meer zo belangrijk als het ooit
was.29 Gespecialiseerd ambulancepersoneel, adequaat uitgeruste
hulpverleningsvoertuigen en de beschikbaarheid van helikopters
betekenen dat de behandeling vaak al ter plaatse begint en doorgaat
tijdens het transport. Technologie heeft de communicatie tussen
ambulances en ziekenhuizen verbeterd. Dit stelt artsen en verpleegkundigen in staat om de juiste behandeling voort te zetten zodra de
ambulance arriveert in het ziekenhuis.
Noorwegen is als land groot, langgerekt en dunbevolkt.30 De
spoedketen is daarop afgestemd, de luchtambulance speelt
bijvoorbeeld een grote rol. Deze kan patiënten met meer specialistische spoedvragen vervoeren naar het juiste ziekenhuis. De
ziekenhuizen in de dunbevolkte gebieden hebben in het algemeen
minder faciliteiten dan in de steden.
Het is aan zorgverzekeraars om de kwaliteit en toegankelijkheid van acute
zorg te borgen vanuit hun zorgplicht. De beschikbaarheidbijdragen voor
SEH’s en afdelingen acute verloskunde, die nu aan de 45-minutennorm
zijn verbonden, zorgen voor een stabiele stroom aan inkomsten bij een
aantal ziekenhuizen op plekken in het land waar het uitdagend kan zijn of
worden om financieel gezond te blijven, in aanvulling op de reguliere
inkoop door zorgverzekeraars. De beschikbaarheidbijdragen bieden in de
praktijk een garantie op een basisniveau aan inkomsten waarover niet
28

Kamerstuk 29 247, nr. 261.
Healthcare Denmark, «Emergency Medical Services: white paper», 2019.
https://www.healthcaredenmark.dk/media/r4fjiqbj/ems.pdf.
30
Guttorm Brattebø & Øyvind Østerås, «Pre-ICU health organisation in Norway», 2018. In: ICU
Management & Practice, Volume 18 – Issue 2. https://healthmanagement.org/c/icu/issuearticle/
pre-icu-health-organisation-in-norway.
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

11

onderhandeld hoeft te worden met de verzekeraar en waar een ziekenhuis
op kan bouwen, zolang aan de (kwaliteits)vereisten voor SEH’s en acute
verloskundige zorg wordt voldaan. Ik kan me daarom voorstellen dat de
norm in combinatie met de beschikbaarheidbijdrage voor onder andere
ziekenhuizen, burgers en (lokale) bestuurders en politici voelt als een
garantie dat het ziekenhuis in hun regio blijft bestaan.
In Nederland hebben we nu en in de toekomst al het zorgaanbod en alle
zorgprofessionals nodig om de groeiende zorgvraag op te kunnen
vangen. Niet elk type zorgaanbod kan echter overal worden aangeboden
en dat is ook niet noodzakelijk. Het komt de patiënt niet ten goede, omdat
het niet mogelijk is om overal hoge kwaliteit van alle typen zorg te bieden.
Ook draagt het niet bij aan het zo doelmatig mogelijk inzetten van
schaarse zorgmedewerkers.
Het doel van de beschikbaarheidbijdragen SEH’s en afdelingen acute
verloskunde is niet om individuele ziekenhuizen in de lucht te houden. Het
gaat er bij de huidige beschikbaarheidbijdragen om dat spoedzorg op
bepaalde plekken beschikbaar is. De NZa heeft in 2021 een marktverstoringstoets uitgevoerd in relatie tot de beschikbaarheidbijdrage SEH.31 De
NZa concludeerde dat de uitgaven die nu via de beschikbaarheidbijdrage
SEH aan gevoelige ziekenhuizen worden bekostigd (meerkosten van de
voorwacht en kosten van de achterwacht) via de reguliere bekostiging
kunnen worden vergoed. Dit leidt volgens de NZa niet tot marktverstoring,
waardoor een beschikbaarheidbijdrage SEH niet noodzakelijk lijkt. Het
vorige kabinet heeft besloten om de beschikbaarheidbijdrage vooralsnog
te behouden tot er meer duidelijk is over de keuzes van een nieuw kabinet
ten aanzien van het toekomstige acute zorglandschap.
Mede vanwege de relatie met de te vervangen 45-minutennorm, kunnen
de beschikbaarheidbijdragen SEH en afdelingen acute verloskunde in de
huidige vorm niet blijven bestaan. Deze beschikbaarheidbijdragen zullen
in deze specifieke vorm op termijn komen te vervallen, maar niet voordat
er zicht is op eventuele vervangende maatregelen. Uiteraard is het in
eerste instantie aan zorgverzekeraars om vanuit hun zorgplicht toegankelijke acute zorg te realiseren. Ik wil echter onderzoeken of aanvullende
maatregelen nodig zijn daar waar de kwaliteit of beschikbaarheid van
acute zorg te veel onder druk komt te staan. Het zou immers onwenselijk
zijn als het wegvallen van de 45-minutennorm en de beschikbaarheidbijdrage grote gevolgen zou hebben voor de kwaliteit en toegankelijkheid
van zorg voor patiënten in een regio. Beschikbaarheid van zorgmedewerkers is daarvoor een randvoorwaarde en een grote uitstroom van
zorgmedewerkers uit de zorgsector zou dus een risico zijn. Zoals eerder
toegelicht moeten we heel zuinig zijn op de mensen die in de zorg werken
en voorkomen dat zij uitstromen. Bij het sluiten van aanbod of zorginstellingen in regio’s waar nog vele andere zorgwerkgevers zijn, zal het voor
bijvoorbeeld verpleegkundigen een realistische optie zijn om in de regio
een andere baan in de zorg te vinden gezien de grote vraag. Maar als een
zorginstelling in een regio sluit waar verder weinig werkgelegenheid in de
zorg is, dan bestaat het risico dat de zorgmedewerkers niet bereid zijn om
langer te reizen en ervoor kiezen om de zorg te verlaten.
2.4.2 Acties met betrekking tot de 45-minutennorm
Ik wil de 45-minutennorm op termijn afschaffen. In plaats daarvan kom ik
met nieuwe normen en instrumenten om de toegankelijkheid van de zorg
in heel Nederland te borgen. Ik zet daarbij in op twee sporen:

31

NZa, «Marktverstoringstoets Zorgfunctie Spoedeisende hulp 2021», Kamerstuk 29 247, nr. 335.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

12

→ Het ontwikkelen van medisch onderbouwde kwaliteitsnormen
gedifferentieerd per «tijdkritische» aandoening.
– Hierbij doel ik op symptomen die wijzen op een voor de patiënt
zeer ernstige situatie waarvoor het noodzakelijk is om binnen een
beperkte tijd op een SEH/in een ziekenhuis met de juiste bemensing
en faciliteiten te worden behandeld om vermijdbare gezondheidsschade te voorkomen. Hierbij kan worden aangesloten bij de
aanbevelingen over de spoedzorgindicaties die de Gezondheidsraad heeft gegeven in haar rapport over de 45-minutennorm, dus
inclusief acute verloskunde.
– Deze nieuwe normen zouden per aandoening een combinatie
kunnen bevatten van 1) tijdsindicaties waarbinnen de zorg idealiter
wordt geleverd (doorlooptijd in de gehele keten), 2) kwaliteitseisen,
waar relevant inclusief volumenormen en 3) afspraken over de
organisatie van zorg om de kwaliteit te borgen. Ik vraag ook
aandacht voor het feit dat uit de klachten of symptomen wellicht
niet altijd direct duidelijk is om welke aandoening het gaat.
– De normen zijn zo goed mogelijk medisch onderbouwd, waarbij
wordt aangesloten bij bestaande kwaliteitseisen en relevante
actuele publicaties. Zo nodig worden normen aangescherpt. Waar
relevant wordt gebruik gemaakt van goede voorbeelden uit het
buitenland.
– Ik vraag het ZIN om het proces vorm te geven en uit te voeren om
uiterlijk in het najaar van 2023, voor deze typen spoedzorg tot een
medisch (wetenschappelijk) onderbouwde, onafhankelijke
rapportage te komen ten behoeve van de ontwikkeling van
kwaliteitsnormen voor tijdkritische aandoeningen. Er kan hiervoor
worden gedacht aan een «patient journey» per aandoening die
loopt van de verdenking op een tijdkritische aandoening tot en met
de interventie in een daartoe uitgerust centrum. Ik betrek de
relevante veldpartijen bij de nadere invulling van de opdracht aan
het ZIN.
→ Onderzoeken of aanvullende maatregelen nodig zijn bij verandering
van de 45-minutennorm en de beschikbaarheidbijdrage SEH en acute
verloskunde
– Bij veranderingen op het gebied van de 45-minutennorm en de
beschikbaarheidbijdragen vind ik het van belang om de mogelijke
gevolgen voor patiënten, het zorgaanbod en de zorgmedewerkers
in deze regio’s in kaart te brengen en daar rekening mee te houden.
De continuïteit van kwalitatief goede zorg voor patiënten mag niet
in het geding komen.32 Uiteraard moeten eventuele aanvullende
maatregelen in samenhang worden gezien met de plicht van
zorgverzekeraars om de kwaliteit en toegankelijkheid van acute
zorg te borgen.33
– Ik wil daarom verkennen of aanvullende waarborgen voor de
toegankelijkheid van zorg nodig en mogelijk zijn. Ik denk daarbij
onder andere aan het toetsen van gevolgen voor het behoud van
zorgpersoneel en hun mogelijkheden op de arbeidsmarkt in de
verschillende delen van het land, met aandacht voor die regio’s
waar het risico het grootst is dat de toegankelijkheid als gevolg van
deze factoren onder druk komt te staan.

32

Kamerbrief «Doorontwikkeling Beleid rond zorgaanbieders in financiële problemen»,
Kamerstuk 32 620, nr. 235.
33
Kamerbrief «De Zorgplicht handvatten voor zorgverzekeraars», Kamerstuk 29 689, nr. 1088.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

13

2.5 Kwaliteitsregistratie
Kwaliteitsregistraties zijn van belang zodat zorgmedewerkers kunnen
leren en verbeteren. Tegelijkertijd zorgen kwaliteitsregistraties voor
administratieve lasten voor zorgaanbieders, omdat niet van alle kwaliteitsregistraties het nut en noodzaak even duidelijk is, er overlap bestaat
tussen kwaliteitsregistraties, en de aanlevering van gegevens nog
onvoldoende gestandaardiseerd en geautomatiseerd plaatsvindt. Met
betrokken partijen is daarom in het Hoofdlijnenakkoord medisch specialistische zorg 2019–2022 ingezet op een betere beheersing van kwaliteitsregistraties.34 De Inhoudsgovernance-commissie en de Datagovernancecommissie zijn nu bezig een toetsingskader op te stellen om vast te
kunnen stellen of een kwaliteitsregistratie het algemeen belang dient. Ook
wordt wetgeving voorbereid, het wetsvoorstel kwaliteitsregistraties zorg,
waarbij het ZIN de taak krijgt om een register voor kwaliteitsregistraties
die het algemeen belang dienen bij te houden. Als het ZIN besluit een
kwaliteitsregistratie in dit register op te nemen dan zijn zorgaanbieders en
zorgverleners verplicht om (persoons)gegevens van patiënten aan die
kwaliteitsregistratie aan te leveren, zonder dat daarvoor toestemming van
de cliënt nodig is. Alleen de kwaliteitsregistraties die in het register voor
kwaliteitsregistraties staan mogen gebruik maken van deze wettelijke
grondslag om persoonsgegevens te verwerken. Dit zorgt ervoor dat het
landschap van kwaliteitsregistraties weer beheersbaar wordt. Op die
manier hoop ik leren en verbeteren te stimuleren.
De Landelijke Traumaregistratie (LTR) biedt al sinds 2007 inzicht in de
kenmerken van ongevalpatiënten en hun letsels, de gang van de patiënt
door de keten, het zorggebruik en de uitkomst van zorg. Inmiddels doen
alle ziekenhuizen met een afdeling spoedeisende hulp en een groot deel
van de ambulancediensten mee aan de LTR. Met ingang van 1 juli 2022 is
de wettelijke basis geregeld voor het verwerken van persoonsgegevens in
de LTR.
De kwaliteitsregistratie Netherlands Emergency department Evaluation
Database (NEED) richt zich op SEH’s. Indien de NEED-registratie na
toetsing wordt opgenomen in het register voor kwaliteitsregistraties van
het ZIN zijn alle zorgaanbieders en zorgverleners verplicht gegevens aan
te leveren aan de NEED-registratie. Daarmee is 100% deelname een feit.
Op dit moment is echter ook bekend dat de NEED-registratie gedeeltelijk
overlapt met de Dutch Registry for Acute and Internal Medicine (DRAIM)registratie, gericht op interne geneeskunde op de SEH. Mogelijk is er ook
sprake van overlap met de LTR. Gelet op de afspraken in het genoemde
hoofdlijnenakkoord is deze overlap ongewenst omdat dat onnodige
administratieve lasten voor zorgaanbieders en zorgverleners oplevert.
2.5.1 Actie kwaliteitsregistratie
→ Ik vraag NEED en DRAIM om afspraken te maken, zodat de registraties
niet langer overlappen en één kwaliteitsregistratie voor de acute zorg
in het register van het ZIN kan worden opgenomen.
2.6 Naleving van normen voor kwaliteit en toegankelijkheid
Normen zijn er om te worden nageleefd. Dat is in eerste instantie aan de
zorgaanbieders voor wie de normen gelden. Waar het gaat om normen
voor samenwerking in de keten, zie ik ook een rol voor het ROAZ, waar de
partners uit de keten in de regio bij elkaar zitten. In het ROAZ kan de
afstemming tussen de schakels in de keten bevorderd worden. Ook
34

Hoofdlijnenakkoord medisch-specialistische zorg 2019–2022, Kamerstukken 29 248, nr. 311.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

14

zorgverzekeraars dienen de zorg in de keten in samenhang en in
voldoende mate in te kopen om aan hun zorgplicht te voldoen en alleen
zorg in te kopen die voldoet aan de normen. De (externe) toezichthouders
vormen het sluitstuk van de naleving. Zij houden toezicht op de kwaliteit
van de zorg (IGJ) en de naleving van de zorgplicht door zorgverzekeraars
(NZa), onder andere door middel van handhaving.
2.6.1 Actie naleving van normen
→ Ik roep de toezichthouders op om vanuit hun toezicht bij te dragen aan
de naleving van de normen die betrekking hebben op de kwaliteit en
toegankelijkheid van de acute zorg en hier een speerpunt van te
maken.
→ De IGJ neemt de naleving van de normen rondom multitrauma en de
normen uit het Kwaliteitskader Spoedzorgketen actief mee in haar
toezicht.
3. Zorgcoördinatie
3.1 Waarom inzetten op zorgcoördinatie?
Het doel van zorgcoördinatie is dat patiënten met een spoedzorgvraag
snel worden geholpen en op de juiste plek de juiste zorg krijgen, dat er
beter zicht en sturing is op capaciteit in de regio, dat opstopping in de
keten wordt voorkomen en de doorstroom van patiënten in de acute
zorgketen verbetert. Nu weten patiënten niet altijd waar ze met hun als
acuut ervaren zorgvraag terecht kunnen. Zorgverleners weten niet altijd
waar de patiënt op dat moment de juiste zorg kan krijgen of moeten lang
rondbellen om een plek te vinden voor de patiënt. Patiënten moeten
wachten en krijgen in de tussentijd wellicht zorg van een zorgaanbieder
waar de patiënt eigenlijk niet thuishoort. Dat kan een keten van suboptimale zorg op de verkeerde plek veroorzaken en leiden tot opstoppingen
in de keten.
Het uitgangspunt is dat spoedzorgvragen tijdig worden beantwoord door
de juiste zorgverlener, met passende bevoegdheid en bekwaamheid en
rekening houdend met de beschikbaarheid van de zorg in de regio.
Zorgcoördinatie draagt eraan bij dat de patiënt beter wordt geïnformeerd
waar de beste, passende zorg is te verkrijgen. Zorgcoördinatie bevordert
dat de patiënt de beste passende zorg krijgt, ongeacht waar de patiënt de
zorgvraag stelt. Er mag niemand tussen wal en schip vallen. Dat vergt een
effectieve sturing op wat in individuele gevallen de juiste zorg op de juiste
plek is. Zorgcoördinatie kan eraan bijdragen dat de kwaliteit van de acute
zorg voor de patiënten verbetert en dat iedereen, ongeacht waar je woont
en wie je bent, goede acute zorg krijgt. Door de juiste medewerker in te
zetten verbeteren de effectiviteit en de efficiency van de zorg.
In haar advies over passende acute zorg geeft de NZa aan dat de
coördinatie van de in-, door- en uitstroom van de acute zorgketen beter
kan. Integrale triage en medische gegevensuitwisselingen dragen hieraan
bij. Om de zorgcoördinatie te verbeteren, zou inzicht moeten bestaan in de
beschikbare capaciteit en wachttijd. Ik onderschrijf het advies van de NZa
op dit punt. Ook het Expertteam Covid-zorg in ziekenhuizen bepleit
zorgcoördinatie en uitwisseling van capaciteitsgegevens om patiëntenstromen te sturen en zo meer tijd vrij te maken voor patiëntenzorg, de
werkdruk te verlagen en het werkplezier te verhogen.35

35

Kamerbrief «Infectieziektenbestrijding», Kamerstuk 25 295, nr. 1877.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

15

3.2 Hoe ziet zorgcoördinatie er uit?
Zorgcoördinatie is een combinatie van het integraal beoordelen van de
urgentie van de zorgvraag en het zo snel als nodig en mogelijk is
toeleiden van de patiënt naar de juiste zorg op de juiste plek. Voor een
goede triage heeft de triagist een brede kennis en/of samenwerking met
collega’s met een aanvullende expertise nodig, gegevens over de
(kenmerken van de) patiënt en diens medische en farmaceutische
achtergrond en inzicht in de expertise en actuele beschikbaarheid van
zorgaanbieders in de regio. De triagist moet bijvoorbeeld weten naar welk
ziekenhuis de ambulance moet rijden: welk ziekenhuis heeft de juiste
expertise en faciliteiten voor deze patiënt en zijn die expertise en
faciliteiten op dat moment beschikbaar. Maar zorgcoördinatie strekt zich
veel verder uit in de acute keten dan alleen de spoedeisende hulp. Voor de
juiste zorg op de juiste plek is bijvoorbeeld van belang dat de triagist kan
beoordelen of een bezoek door de wijkverpleegkundige volstaat of dat er
toch een bezoek door een huisarts of aan de huisartsenpost noodzakelijk
is. Door goede triage en samenwerking kan beter gekeken worden wat de
meest geschikte plek is voor iemand die wel zorg nodig heeft, maar geen
ziekenhuiszorg (meer) nodig heeft of wil. Hierdoor kan deze patiënt
mogelijk snel op een eerstelijnsverblijf(ELV)-bed terecht in plaats van het
hele traject van SEH-bezoek en ziekenhuisopname te doorlopen.
Inzicht in beschikbare (gespecialiseerde) capaciteit binnen de gehele
zorgketen is niet alleen bij de eerste triage van belang, maar juist ook voor
de in- door- en uitstroom van patiënten. Het is logischerwijs van belang
dat de verloskundige snel weet in welk ziekenhuis een bevallende vrouw
terecht kan voor de zorg die zij op dat moment nodig heeft. Ook het feit
dat de transferverpleegkundige van het ziekenhuis weet of en waar er
thuiszorg of een eerstelijnsverblijf bed beschikbaar is voor de patiënt die
het ziekenhuis kan verlaten, heeft invloed op de toegankelijkheid van de
acute zorg. Als de door- en uitstroom goed en snel geregeld kunnen
worden, heeft dat invloed op de gehele keten. Een patiënt die naar huis
kan met thuiszorg, maakt een bed vrij in het ziekenhuis voor iemand die
misschien via de SEH een plek nodig heeft op een afdeling, waardoor
mogelijk een tijdelijke presentatiestop op de SEH kan worden voorkomen.
Voor het werkplezier van zorgverleners is inzicht in beschikbare capaciteit
eveneens van belang, zodat ze niet onnodig veel van hun tijd besteden
aan het regelen van een geschikte plek en zich meer kunnen richten op
hun kerntaken.
In de praktijk vinden er al de nodige initiatieven plaats met betrekking tot
zorgcoördinatie.
Pilots zorgcoördinatie 2020–2022
In 2020 zijn vanuit het Actieplan Ambulancezorg in verschillende
regio’s pilots zorgcoördinatie van start gegaan die doorlopen tot eind
2022. Deze pilots beproeven, ieder op eigen wijze, zorgcoördinatie in
de praktijk met meerdere partijen. Zo zijn er pilots waarbij de
triagisten vanuit verschillende disciplines fysiek bij elkaar zitten,
maar ook digitale/virtuele samenwerking wordt beproefd of de inzet
van andere zorgvormen dan ambulances (bv. Rapid Response
teams). Eind vorig jaar is een tussenrapportage verschenen over de
pilots, waaruit blijkt dat regionale zorgcoördinatie in de praktijk
mogelijk is en meerwaarde heeft voor de kwaliteit van de spoedzorg
in de keten.36 Tevens werden nader uit te werken randvoorwaarden
genoemd voor een structurele vormgeving van zorgcoördinatie.
36

Kamerstuk 29 247, nr. 339, bijlage 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

16

Recentelijk is de eindrapportage van het programma pilots zorgcoördinatie verschenen. Volgens de rapportage geven de verschillende
perspectieven van de pilots aanleiding om blijvend in te zetten op
zorgcoördinatie. De rapportage bevat landelijke en regionale
aanbevelingen. De rapportage is bijgevoegd als bijlage 5 conform
mijn toezegging uit het debat van 25 mei jl.
Voorbeeld CAV
Het Centraal Aanmeldpunt Verplaatsingen (CAV) voert in Zeeland de
regie over de bedden in VVT-instellingen. Het CAV is 7x24 uur
telefonisch beschikbaar voor de hele keten. Zorginstellingen zorgen
voor real-time inzicht in beschikbare capaciteit, zodat het CAV
patiënten kan toeleiden naar de juiste zorg, op de juiste plaats. Op
deze manier kan bijvoorbeeld een huisarts die een patiënt moet
plaatsen contact opnemen met het CAV, de diagnose doorgeven en
gaat het CAV aan de slag om de juiste plek te vinden. Omdat het CAV
een overzicht heeft van de beschikbaarheid, kan dit veel sneller. Ook
hoeft de huisarts daardoor niet meer rond te bellen naar allerlei
instellingen wat veel tijd bespaart.
Pilot straattriage
Binnen het actieprogramma «lokale initiatieven voor mensen met
verward gedrag» is in de regio Twente een experiment gestart met
nauwere samenwerking tussen politie en ggz rondom acute
meldingen van verward gedrag. Ook in Amsterdam, Den Haag,
Eindhoven en Groningen wordt hier in nieuwe pilots aan gewerkt,
via het vervolgprogramma Grip op Onbegrip. In Twente wordt deze
samenwerking vormgegeven door middel van straattriage. Na een
opstartfase loopt de samenwerking in Twente goed, waarbij politie
en ggz gezamenlijk als eerste op een melding over verward gedrag
afgaan. Partners in de regio geven aan dat straattriage bijdraagt aan
een prettiger bejegening voor de cliënt en het beter kunnen
toeleiden naar de passende zorg of ondersteuning. De personen
betrokken bij deze meldingen kunnen veelal na triage thuis
verblijven, slechts een klein deel hoeft vervoerd te worden naar een
beoordelingslocatie van de ggz. Of deze vorm van samenwerking
rondom meldingen passend is in andere regio’s, is afhankelijk van
een aantal randvoorwaarden, zoals capaciteit van politie en ggz, het
aantal meldingen en de afstanden in de regio. De huidige pilots in
andere genoemde regio’s kunnen bijdragen om de goedwerkende
mechanismen voor een succesvolle samenwerking tussen ketenpartners in acute situaties boven tafel te krijgen.
3.3 Kaders voor zorgcoördinatie
3.3.1 Functies van zorgcoördinatie
Vooralsnog ga ik voor zorgcoördinatie uit van zeven functies:
1. Ondersteunen van zelfmanagement;
2. Eenduidige toegang voor acute zorgvraag;
3. Eenduidige triage;
4. Passende zorginzet;
5. Regie op vervolgzorg;
6. Regionaal en landelijk inzicht in actuele zorgcapaciteit (niet alleen
ziekenhuiszorg);
7. Zo nodig regionale dan wel landelijke spreiding van patiënten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

17

De eerste vijf functies komen uit de tussenrapportage over de pilots
zorgcoördinatie naar voren, zoals genoemd in het eerste kader hierboven.
Bij zelfmanagement gaat het om het ondersteunen van zorgvragers met
informatie, advies en techniek. Eenduidige toegang heeft betrekking op
één loket van samenwerkende zorgaanbieders. Deze zorgaanbieders
hebben een gezamenlijk triageprotocol en spreken dezelfde taal en op
basis daarvan bepalen ze wat een passende zorginzet is en houden ze de
regie tot er een goede zorgopvolging is. Onder regie op vervolgzorg
versta ik ook de coördinatie van eerstelijnsverblijf (al is dat niet altijd het
vervolg op een ziekenhuisopname), geriatrische revalidatiezorg en de
uitstroom naar Wlz-zorg. De laatste twee functies voeg ik toe met het oog
op het voorkomen en spreiden van drukte in de acute zorg in alle
omstandigheden, ook in het geval van een ramp of crisis die de zorgcontinuïteit bedreigt. Voor het voorkomen en spreiden van drukte in de acute
zorg is een zorgbreed inzicht nodig in de capaciteit. Doorstroom en
uitstroom zijn immers in hoge mate bepalend voor de drukte in de acute
zorg.
3.3.2 Reikwijdte van zorgcoördinatie
In de triage verwacht ik tenminste samenwerking tussen alle RAV’s, de
huisartsenposten (HAP) en de SEH, de acute wijkverpleging, eerstelijnsverblijf, geriatrische revalidatiezorg en crisiszorg binnen de Wlz in de
regio en samenwerking met de 112-meldkamer. Zo mogelijk doen ook
aanbieders van acute ggz mee en wellicht nog meer categorieën
aanbieders van acute zorg.
Ik vind het cruciaal dat er ten behoeve van zorgcoördinatie structureel
inzicht bestaat in de actueel beschikbare zorgcapaciteit die van belang is
voor de instroom, doorstroom en uitstroom uit de acute zorg: de
(beschikbare) capaciteit van alle aanbieders van ambulancezorg,
huisartsenzorg (in ieder geval in de avond, nacht en weekend-uren),
ziekenhuiszorg, acute wijkverpleging, farmaceutische spoedzorg, acute
ggz, eerstelijns verblijf, geriatrische revalidatiezorg en crisiszorg binnen
de Wlz. Inzicht in de beddencapaciteit op de verlos- en verblijfkamers en
de neonatologie-afdelingen van de ziekenhuizen in de regio, is bijvoorbeeld van belang voor verloskundigen. Het gaat dus om permanent
inzicht in de actuele en te verwachten capaciteit in alle schakels van de
keten. Alleen dan krijgen patiënten de juiste zorg op de juiste plek en
worden opstoppingen in de keten voorkomen.
Op dit moment wordt het Landelijk Platform Zorgcoördinatie (LPZ)
gebruikt voor inzicht in ziekenhuiscapaciteit. Het LPZ geeft momenteel
behalve inzicht in capaciteitsgegevens en patiënten aantallen voor
Covid-zorg ook inzicht in beschikbare klinische bedden in het ziekenhuis
(in een enkele regio bijvoorbeeld ook voor acute verloskunde) en drukte
op de SEH, rekening houdend met de beschikbaarheid van medewerkers.
Inzichtelijk wordt of er een presentatiestop is op de SEH waarbij tijdelijk
niet alle patiënten kunnen worden opgenomen. De drukte op de SEH
wordt gemeten aan de hand van de NEDOCS-score, een gevalideerd
instrument voor het objectief berekenen van de drukte op de SEH. Naar
aanleiding van de toezegging die ik in het debat van 24 februari 2022 heb
gedaan aan het lid Van den Hil, over de uitrol van het LPZ, kan ik
aangeven dat de spoed-module in acht ROAZ-regio’s live is en dat twee
regio’s bezig zijn met implementatie. Eén regio is nog niet aangesloten. Ik
ben met deze regio in overleg. Uiteraard is het LPZ het meest waardevol
als alle zorgaanbieders (tot op heden dus alleen ziekenhuizen, maar in de
toekomst ook andere zorgaanbieders) dagelijks actuele capaciteitsinformatie aanleveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

18

Het gaat hierboven over spoedzorgvragen die een patiënt of een
zorgverlener als acuut ervaart, maar niet om levensbedreigende situaties,
daarvoor is de meldkamer via het alarmnummer 112 de aangewezen plek.
Dit vraagt aan de ene kant om duidelijke splitsing van taken en vragen die
op de meldkamer ambulancezorg of juist in een zorgcoördinatiecentrum
worden uitgevoerd, en tegelijkertijd om een zeer nauwe samenwerking.
Vooral waar het de ambulancezorg betreft, is het cruciaal dat de splitsing
tussen levensbedreigend en andere spoedzorgvragen helder is, waarbij
rekening wordt gehouden met de wettelijke taken van de meldkamer
ambulancezorg, de noodzaak van multi-inzet met politie en brandweer en
opschalingsmogelijkheden bij crises. Deze uitwerking zal in nauwe
samenwerking met het meldkamerveld tot stand moeten komen.
Voorbeeld landelijke zorgcoördinatie in Denemarken
Het Deense zorgsysteem staat, kwalitatief gezien, hoog aangeschreven.37 Denemarken is onder andere vooruitstrevend als het
gaat om informatie- en communicatie-infrastructuur voor de zorg en
zorgcoördinatie. Zo heeft Denemarken een gezamenlijke meldkamer
waar zowel acute en levensbedreigende meldingen (112) als acute
en niet-levensbedreigende (1813 voor Kopenhagen) meldingen
binnenkomen.38 Binnen het systeem wordt voor levensbedreigende
meldingen een urgentie-indelingssysteem gebruikt. Voor overige
niet-levensbedreigende zorgvragen wordt door middel van een
triagesysteem de juiste zorginzet bepaald, zoals een beroep op een
verpleegkundige of een verwijzing naar de eigen huisarts. De
triagesoftware van 1813 heeft een gedetailleerde richtlijn voor
ondersteuning in de besluitvorming. Dit blijkt in de praktijk goed te
werken want de ondertriage bij de hulplijn 1813 blijkt laag (0,04%).39
Verder zijn veel triagisten van 1813 ook opgeleid om 112-meldingen
te behandelen, waardoor er geschakeld kan worden tussen de
systemen. Hierdoor maakt het voor de patiënt niet uit of die 112 of
1813 belt, is er geen onnodige vertraging en kan gebruik worden
gemaakt van elkaars capaciteit als bijvoorbeeld het aantal
112-meldingen toeneemt. Zowel 112 als 1813 hebben toegang tot de
medische dossiers van patiënten en de softwaresystemen van beide
hulplijnen zijn geïntegreerd met ziekenhuissystemen van regionale
ziekenhuizen. Zodoende kan gemakkelijk telefonisch een recept
worden uitgeschreven of een consult worden geboekt bij de SEH.
Uit het voorbeeld van Denemarken blijkt dat het mogelijk is om met een
apart centraal nummer te werken voor niet-levensbedreigende acute
zorgvragen. Het sluitstuk van landsdekkende zorgcoördinatie zou een
centraal nummer of digitaal adres kunnen zijn voor niet levensbedreigende acute zorgvragen van patiënten en voor zorgverleners die een plek
zoeken voor een patiënt. Dit is enigszins vergelijkbaar met de twee
nummers die de politie hanteert: naast 112 kent de politie nog 0900-8844
voor niet spoedeisende vragen. Verder zien we dat er in Noorwegen en
Zweden ook al sprake is van zorgcoördinatie.

37

CEOWorld Magazine, «Revealed: Countries with the best health care systems, 2021», 2021.
https://ceoworld.biz/2021/04/27/revealed-countries-with-the-best-health-care-systems-2021/.
38
Nivel, «Urgentie in de ambulancezorg en de acute eerstelijns zorgketen: Een verantwoording
voor de urgentie-indeling», 2019.
39
Nivel, «Urgentie in de ambulancezorg en de acute eerstelijns zorgketen: Een verantwoording
voor de urgentie-indeling», 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

19

Voorbeeld Zweden
In Zweden kunnen mensen contact opnemen met een medische
hulplijn 1177. Daar worden ze verwezen naar de juiste zorgaanbieder.40 De oproep wordt beantwoord door een verpleegkundige
die trieert en verwijst naar de juiste zorgaanbieder of zelfzorgadvies
geeft. Deze hulplijn is 24/7 bereikbaar. De huisarts blijft het eerste
aanspreekpunt voor niet-levensbedreigende (acute) zorgvragen
tijdens kantooruren en patiënten kunnen in Stockholm op eigen
initiatief een «Emergency Centre» bezoeken voor
niet-levensbedreigende zorgvragen.
Voorbeeld Noorwegen
De Coordination Reform Bill uit 2012 was erop gericht de coördinatie
tussen de eerstelijns (gemeenten) en de specialistische zorg (centrale
overheid) te verbeteren.41 In 2019–2020 zijn de Healthcare Communities opgericht die uitgaan van een nieuwe bestuurs- en samenwerkingsstructuur tussen ziekenhuizen en omliggende gemeenten.42 In
deze Communities komen vertegenwoordigers van gezondheidsfondsen, gemeenten, ziekenhuizen, lokale huisartsen en gebruikers
samen om zorgdiensten te coördineren en op die manier een betere
continuïteit van zorg te bevorderen tussen ziekenhuizen, eerstelijnszorg en zorg thuis. Daarnaast is het ook de brug tussen
particuliere aanbieders (huisartsen) en de ziekenhuissector (publieke
aanbieder). Ook dient het als instrument voor «outreachondersteuning» voor ziekenhuizen bij de levering van gespecialiseerde diensten dichter bij de patiënt thuis.
Voor de acute zorg bieden gemeenten lokale contactcentra (LEMC’s)
voor niet-levensbedreigende acute zorg.43 Deze noodcentra zijn
verbonden in een landelijk netwerk en hebben een eigen
noodnummer, naast het bestaan van het noodnummer voor
levensbedreigende acute zorg.
3.3.3 Schaalgrootte van zorgcoördinatie
Qua schaalgrootte voor de inrichting van zorgcoördinatie ten behoeve van
de beschikbaarheid en bereikbaarheid van acute zorg zijn voor mij de
ROAZ-regio’s leidend. Binnen de ROAZ-regio’s kan er door het ROAZ voor
gekozen worden zorgcoördinatie waar nodig in subregio’s te organiseren.
Daarbij dient de verbinding met het ROAZ en de landelijke functie voor
inzicht in capaciteit en patiëntenspreiding geborgd te zijn in het kader van
een eventuele opschaling ten tijde van een ramp of crisis waarbij
regionale of landelijke regie noodzakelijk is.

40

Nivel, «Urgentie in de ambulancezorg en de acute eerstelijns zorgketen: Een verantwoording
voor de urgentie-indeling», 2019.
Ingrid Sperre Saunes, Anna Sagan & Marina Karanikolos, «Norway’s Healthcare Communities
are set up to build bridges between hospitals and primary care», 2020. In: Eurohealth Systems
and Policies. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/332483/Eurohealth-26-1-29-33eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y.
42
Ingrid Sperre Saunes, Anna Sagan & Marina Karanikolos, «Norway’s Healthcare Communities
are set up to build bridges between hospitals and primary care», 2020. In: Eurohealth Systems
and Policies. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/332483/Eurohealth-26-1-29-33eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y.
43
Guttorm Brattebø & Øyvind Østerås, «Pre-ICU health organisation in Norway», 2018. In: ICU
Management & Practice, Volume 18 – Issue 2. https://healthmanagement.org/c/icu/issuearticle/
pre-icu-health-organisation-in-norway.
41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

20

3.4 Nieuwe urgentie-indeling ambulancezorg
Mede ten behoeve van zorgcoördinatie en samenwerking met ketenpartners heeft AZN een nieuwe urgentie-indeling ontwikkeld voor de
ambulancezorg en is AZN in 2022 gestart met de voorbereiding van de
implementatie. De nieuwe urgentie-indeling heeft zeven categorieën.
A0-inzetten hebben de hoogst mogelijke spoed en in deze gevallen wordt
gestreefd naar een zo snel mogelijke responstijd. Bij de inzetten A1 kan de
responstijd met circa 2 minuten toenemen doordat extra tijd wordt
genomen voor triage, zodat beter kan worden bepaald wat voor de patiënt
in dit geval de juiste zorg op de juiste plek inhoudt.44 In mijn brief van
24 januari 202245 heb ik u geïnformeerd over de voornemens met
betrekking tot een nieuwe urgentie-indeling en toegezegd dat ik u zou
informeren over het implementatieplan. Het implementatieplan is bij deze
brief gevoegd als bijlage 3. Het doel van de nieuwe indeling is om de
kwaliteit van de ambulancezorg te verbeteren. De nieuwe urgentieindeling doet meer recht aan de medische behoeften van patiënten en is
meer medisch logisch opgebouwd. Het is de bedoeling dat de ambulance
sneller ter plaatse is als het echt nodig is, ook bij rampen en ongevallen,
en dat in andere gevallen iets meer tijd wordt genomen om meteen de
juiste zorg op de juiste plek in te zetten.
De verwachting is dat de nieuwe indeling leidt tot een verbetering in de
kwaliteit van acute zorg en vergemakkelijking van samenwerking in de
spoedzorgketen, wat bijdraagt aan zorgcoördinatie. Tevens wordt
verwacht dat hierdoor schaarse acute zorgprofessionals effectiever
worden ingezet. De implementatie van de nieuwe indeling zal goed
gemonitord worden. Wetenschappelijk onderzoek zal hiertoe ingezet
worden. Mede op basis van dit onderzoek moet de sector kunnen
onderbouwen of de nieuwe urgentie-indeling voldoende veilig is en zal
een advies opgesteld worden over het al dan niet aanhouden van
streefnormen voor de tijdigheid van A0- en A1-inzetten. Mede op basis
daarvan zal ik beslissen over het al dan niet aanpassen van de Regeling
ambulancezorgvoorzieningen. Het implementatieplan omvat een
maximale periode van circa drie jaar. Parallel vinden gesprekken plaats
tussen AZN en InEen met het oog op een verdere afstemming tussen de
urgentie-indelingen van de ambulancezorg en de huisartsenposten.
3.5 Acties zorgcoördinatie
→ Met betrekking tot de genoemde zeven functies van zorgcoördinatie
heb ik aan LNAZ, ZN, AZN, InEen en Actiz gevraagd binnen de
bovenstaande kaders te verkennen onder welke voorwaarden het
mogelijk is om vanaf het derde kwartaal van 2023 zorgcoördinatie
landsdekkend in te richten, te verkennen welke randvoorwaarden
hiervoor ingevuld moeten worden en daarbij gebruik te maken van de
ervaringen van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiëntenspreiding
(LCPS) en de Regionale Coördinatiecentra Patiëntenspreiding
(RCPS-en). Ten behoeve van deze verkenning hebben deze partijen
subsidie aangevraagd bij VWS. Ik verwacht dat partijen begin 2023
scenario’s opgesteld hebben waarbij zij de lessen uit de pilots
zorgcoördinatie betrekken en een advies zullen uitbrengen. Op basis
van deze scenario’s en het advies kan besluitvorming plaatsvinden,
een implementatieplan worden gemaakt en vervolgens kan er worden
geïmplementeerd. Partijen zullen bij hun verkenning een groot aantal
organisaties betrekken, waaronder zeker ook andere organisaties van
44

Kamerbrief «Stand van zaken (actieplan) Ambulancezorg», Bijlage bij Kamerstuk 29 247,
nr. 339.
45
Kamerstuk 29 247, nr. 339.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

21

zorgaanbieders, organisaties van zorgprofessionals, het meldkamerveld en de Landelijke Meldkamer Samenwerking, inclusief de
veiligheidsregio’s.
→ Ik zal zorgverzekeraars verzoeken de lopende pilots te financieren met
betrekking tot zorgcoördinatie die positief zijn geëvalueerd in het kader
van het Actieplan Ambulancezorg en ook in 2023, tot aan de structurele situatie, willen doorgaan en zo nodig de Landelijke Meldkamersamenwerking vragen de technische ondersteuning te continueren.
→ Ik streef naar een structurele inbedding van de functies van regionaal
en landelijk inzicht in zorgcapaciteit, mede ten behoeve van rampen en
crises, het op basis van dit inzicht vroegtijdig signaleren van komende
drukte en maken van afspraken om deze drukte af te wenden of op te
vangen en van de mogelijkheid om zo nodig regionaal of landelijk
patiënten te spreiden. Ik onderzoek of en zo ja, onder welke voorwaarden in welke regelgeving de verantwoordelijkheid kan worden
vastgelegd voor een systeem dat inzicht biedt in zorgcapaciteit (breder
dan ziekenhuiscapaciteit), het mede op basis van dit systeem monitoren en analyseren van actuele en te verwachten drukte en voor
patiëntenspreiding. Tevens zal conform het advies van de NZa op dit
punt worden bezien op welke wijze zorgaanbieders informatie dienen
aan te leveren ten behoeve van inzicht in actuele en toekomstige
capaciteit.
→ Op 23 mei jl. heeft de NZa op mijn verzoek een advies uitgebracht over
de bekostiging van deze functies.46 De NZa adviseert om de regionale
en landelijke functies van inzicht in capaciteit en patiëntenspreiding
tijdelijk, in ieder geval tot het moment dat zorgcoördinatie structureel
wordt ingericht, te bekostigen op basis van een beschikbaarheidbijdrage en deze wijze van bekostiging over twee jaar te evalueren. Ik
volg dit advies van de NZa en zal daartoe het Besluit beschikbaarheidbijdrage WMG aanpassen.
→ Voor de korte termijn heb ik de overeenkomst tussen VWS en het
LNAZ voor het LCPS en het LPZ (inzicht in ziekenhuiscapaciteit en
patiëntenspreiding in relatie tot Covid) verlengd tot en met 30 juni
2023. Ik ben in gesprek met het LCPS over de mogelijkheden om de
ketenmonitoring voor Covid-druk op de zorg te verbreden voor de
gehele acute zorgketen.
→ Ik bevorder de implementatie van een nieuwe urgentie-indeling voor
de ambulancezorg via een subsidie aan AZN.
→ In de acute zorg komen veel mensen binnen met niet-spoedvragen,
waardoor de druk op de spoedzorg (o.a. huisartsenpost, SEH en
ambulance) (onnodig) hoog wordt en mensen niet op de juiste plek
geholpen worden. Om burgers en patiënten van de juiste actuele
informatie over acute zorg te voorzien, zodat zij weten waar zij met hun
zorgvraag terecht kunnen, is eind juni j.l. een werkgroep gestart met de
partijen InEen, AZN, Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp
Artsen (NVSHA), Patiëntenfederatie, ZN, LNAZ en Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) om communicatie hierover vorm te geven. VWS
stelt middelen beschikbaar en faciliteert de werkgroep.
4. Samenwerking in de regio
Een meer effectieve en efficiënte organisatie kan niet zonder goede
samenwerking. Het is weliswaar in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van individuele aanbieders en verzekeraars om aan de geldende
normen te voldoen, maar vaak kunnen die niet gerealiseerd worden
zonder goede samenwerkingsafspraken. Bovendien ben ik ervan
overtuigd dat goede samenwerking de kwaliteit van zorg verder kan
verbeteren. Samenwerking is onontbeerlijk om te zorgen dat de patiënt
46

NZa, «Advies bekostiging LCPS, RCPS en LPZ», Kamerstuk 29 247, nr. 351.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

22

snel op de juiste plek terecht komt. Samenwerking is nodig om te zorgen
dat je weet waar je zelf goed in bent en waarin wat minder goed, om de
kennis en kunde van een ander te kennen en te benutten en om te leren
van elkaar. Samenwerking maakt het ook mogelijk om drukte te spreiden
en medewerkers in te zetten waar en wanneer de zorgvraag het grootste
is en waar de capaciteiten van de medewerker het meeste bijdragen aan
de gezondheid van de zorgvragers.
Voorbeeld Treant: als het commitment op samenwerking er is, is veel
mogelijk
In de regio Drenthe en Zuidoost-Groningen waren er diverse
uitdagingen voor de organisatie van de zorg, onder andere gezien de
complexere zorg die naar de grote, gespecialiseerde ziekenhuizen
buiten de regio ging en de schaarste aan gespecialiseerd verplegend
personeel en artsen. Een team van ziekenhuizen, huisartsen,
ambulancediensten en zorgverzekeraars heeft in het voorjaar van
2018 de handen ineengeslagen en een plan gemaakt om samen de
zorg voor de regio Drenthe en Zuidoost-Groningen beschikbaar te
houden. Dit heeft onder andere geresulteerd in het omvormen van
de SEH’s in Stadskanaal en in Hoogeveen tot basisspoedpost, begin
2020. In Stadskanaal en Hoogeveen kwamen ’s nachts namelijk maar
zeer weinig patiënten naar de SEH, waarvan gemiddeld slechts één à
twee patiënten opgenomen moest worden. De basisspoedposten zijn
van maandag t/m vrijdag open van 8:00 tot 22:00 uur, voor
niet-levensbedreigende situaties. Patiënten kunnen hier terecht voor
bijvoorbeeld wonden, trombose of eenvoudige botbreuken. Voor
levensbedreigende situaties kunnen patiënten uit de regio Drenthe
en Zuidoost-Groningen terecht bij de SEH’s in Assen, Emmen en
Scheemda. Patiënten moeten soms iets verder reizen voor spoedeisende zorg, «maar zij krijgen daar betere en gespecialiseerde zorg
voor terug. Want doordat teams van specialisten en verpleegkundigen behandelingen vaker doen, gaat de kwaliteit omhoog.»47
Samenwerking tussen zorgaanbieders in de regio gaat leiden tot
verandering, ook voor de mensen die zorg nodig hebben. Veel beoogde
veranderingen zullen door iedereen als heel positief worden ervaren,
zoals kortere wachttijden, sneller op de juiste plek (vervolg)zorg krijgen en
zorg van betere kwaliteit. Er zit echter ook een andere kant aan deze
beoogde veranderingen. Sommige mensen zullen in de toekomst voor
bepaalde vormen van acute zorg niet meer op een oude vertrouwde plek
terecht kunnen, wat kan voelen als een verlies. Het geeft ook een gevoel
van veiligheid als er een huisartsenpost of SEH om de hoek zit. Toch is
deze ontwikkeling uiteindelijk in het belang van de patiënt. Het is immers
schijnveiligheid om een SEH om de hoek te hebben als daar niet genoeg
bekwame zorgmedewerkers zijn om goede en veilige zorg te verlenen of
als niet de juiste expertise en faciliteiten in huis zijn om jouw aandoening
goed te behandelen. In dat geval is het beter om door bekwame ambulancemedewerkers gestabiliseerd te worden en direct naar een locatie met
expertise voor jouw aandoening te gaan. De beste kwaliteit van zorg voor
de patiënt staat voor mij steeds voorop. Samenwerking in de regio’s is
daarvoor essentieel.

47

Zorg voor de regio Drenthe en Zuidoost-Groningen, «Persbericht: Nieuwe inrichting
spoedzorg Drenthe en Zuidoost-Groningen januari 2020 van start», juli 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

23

4.1 Effectiever en efficiënter organiseren van acute zorg
Samenwerking kan op verschillende manieren en op verschillende
niveaus plaatsvinden. Ik geef hieronder enkele voorbeelden van hoe,
binnen de huidige normen en kaders, de acute zorg effectiever en
efficiënter georganiseerd zou kunnen worden.48 Van belang bij al deze
voorbeelden is dat ze kwalitatief hoogwaardige acute zorg borgen en
tegelijkertijd bijdragen aan het slim omgaan met inzet van het schaarse
zorgpersoneel.
4.1.1. Samenwerking in de keten
Door samenwerking tussen bijvoorbeeld SEH’s, huisartsenposten en
mogelijk dienstapotheken, acute ggz en dienstpunten acute wijkverpleging te stimuleren op «spoedpleinen», kunnen sommige faciliteiten
gezamenlijk worden uitgevoerd. Denk bijvoorbeeld aan de baliefunctie en
gezamenlijke fysieke triage (in aanvulling op samenwerking rondom de
eerste telefonische triage in een zorgcoördinatiecentrum). Ook laagdrempelige consultatie is mogelijk, zoals een huisarts op de HAP die een
psychiater of SEH-arts kan vragen om mee te denken als de huisarts
twijfelt of iemand moet worden doorverwezen. Intensievere samenwerking tussen ketenpartijen zal ook bijdragen aan meer kennis en begrip
over elkaars kennis en kunde en een meer gedeelde werkcultuur.
In 2021 waren er 107 huisartsenposten en 72 daarvan zijn op een
ziekenhuisterrein gevestigd.49 Bij 20 van deze ziekenhuizen hebben de
HAP en SEH een gezamenlijk loket voor fysieke triage waar onder meer
bepaald wordt of zelfverwijzers (mensen die op eigen initiatief naar een
SEH gaan) door een huisarts of een SEH-arts worden gezien. Dit is een
goed voorbeeld van samenwerking, die ervoor zorgt dat een patiënt niet
eerst door de huisarts hoeft te worden gezien, als een triagist besluit dat
een patiënt SEH-zorg nodig heeft. Ook hoeft de SEH niet opnieuw te
triëren als iemand door een huisarts wordt doorgestuurd. Dit zorgt ervoor
dat een patiënt sneller door de juiste persoon wordt geholpen en er
minder zorgmedewerkers naar dezelfde patiënt hoeven te kijken.
Ervaring met spoedplein
In het CWZ in Nijmegen wordt al ruim 10 jaar gewerkt met een
spoedplein, waar naast de SEH, HAP en dienstapotheek ook een
tandartsenpost aanwezig is. Resultaten uit 2016 lieten zien dat het
spoedplein werkte.50 Het aantal mensen dat zonder afspraak naar de
SEH kwam (zelfverwijzers) nam in vijf jaar af van 11.000 in 2010 tot
1.200 in 2015. Ook hoeven mensen hun eigen risico niet aan te
spreken, onnodige ziekenhuiszorg wordt voorkomen, zowel
huisartsenpost als SEH kunnen zich richten op de zorg waarvoor zij
48

Ook binnen de bestaande concurrentieregels is veel ruimte voor samenwerking ten behoeve
van betere acute zorg. Daarbij is van belang dat de voordelen van de samenwerking opwegen
tegen de nadelen, waaronder eventuele beperkingen van de mededinging. De beleidsregel
JZOJP van de ACM verschaft hier meer inzicht over. Zorgaanbieders kunnen afhankelijk van
hun eigen inschatting van de situatie ervoor kiezen om de procedureregels van die beleidsregel te volgen om daaraan een bepaalde mate van comfort te ontlenen, of ze kunnen een
reguliere self-assessment uitvoeren om te bepalen of de verwachte voordelen opwegen tegen
de nadelen. De ACM kan op voorhand niet aangeven wat in het algemeen wel en wat niet
geoorloofd is. Wel kan de ACM in concrete gevallen benaderd worden en helpen nog meer
best practices te ontwikkelen.
49
VZ info, «Acute zorg | Aanbod | HAP en SEH». https://www.vzinfo.nl/onderwerpen/acute-zorg/
aanbod/hap.
50
CWZ, «Vijf jaar Spoedplein: voor spoedzorg direct op de juiste plek», 30 juni 2016.
https://www.cwz.nl/zorgpartner/nieuws/item/vijf-jaar-spoedplein-voor-spoedzorg-direct-op-dejuiste-plek/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

24

zijn bedoeld en medicatie kan direct worden opgehaald in de
dienstapotheek.
Voorbeeld POH ggz Spoed op de Huisartsenpost
Voor mensen met psychische of psychosociale klachten die zorg
buiten kantooruren nodig hebben, maar niet in aanmerking komen
voor de ggz-crisisdienst, levert de HAP een groot deel van de
spoedzorg.
Binnen de HAP’s in Haarlem zijn er de afgelopen jaren positieve
ervaringen opgedaan met een POH ggz Spoed op de HAP. Deze POH
ggz Spoed op de HAP werkt op basis van een telefonische beschikbaarheidsdienst. Na triage en vermoeden van psychosociale
problematiek kan in overleg met de regiearts de POH ingeschakeld
worden en het contact met de patiënt worden overgenomen vanuit
de specifieke ggz-expertise. In een pilot is deze zorginnovatie ook
geïmplementeerd op drie nieuwe HAP’s in Rotterdam Noord en Zuid
en Leiderdorp. De pilot is geëvalueerd en de HAP’s ervaren duidelijk
een meerwaarde van de inzet van de POH ggz Spoed in termen van
verlichting en betere patiëntenzorg. Ondanks dat het aantal patiënten
per weekenddag sterk wisselt, geeft de overname van deze patiënten
door de POH tijdwinst tijdens een drukke dienst op de HAP. Patiënten
lijken deze zorg ook te waarderen. De consulten waarvoor de POH’s
werden ingeroepen, waren passend bij hun functie en expertise. In
78% van de consulten waren patiënten met een combinatie van
verwijzing en/of overbruggingsmedicatie en/of advies van de POH
geholpen.
Ik doe met bovenstaande informatie ook de motie van het lid Van der Plas
af over het effect van spoedpleinen.51
4.1.2 Plannen van acute zorg
Acute zorg is niet onvoorspelbaar. Hoewel niet van tevoren duidelijk is
welke patiënt een zorgvraag heeft, is wel op hoofdlijnen voorspelbaar hoe
de omvang van de zorgvraag zich gedurende de dag ontwikkelt en is
vooraf goed in te schatten met welke zorgvraag patiënten komen. Door in
de gehele keten beter inzicht te creëren in de patronen in de zorgvraag,
kan de capaciteit hier beter op worden afgestemd en daarmee de
toegankelijkheid van de acute zorg worden vergroot. Het gaat hierbij niet
alleen om de capaciteit van artsen, verpleegkundigen en verzorgenden
van de HAP, SEH, acute ggz of acute wijkverpleging, maar juist ook om de
capaciteit van andere partijen in de keten zoals de wijkverpleging,
verpleging en verzorging en het sociaal domein. Binnen het ziekenhuis
kunnen andere specialismen er in hun planning bijvoorbeeld rekening
mee houden dat er in de avonduren nog patiënten op de SEH worden
verwacht, zodat de doorstroom in het ziekenhuis kan worden verbeterd.
De aanwezigheid van specialisten zal ook een positief effect hebben op de
kwaliteit van zorg. En aanbieders van vervolgzorg kunnen met beter
inzicht in de zorgvraag patiënten beter opvangen, waardoor de uitstroom
kan worden versoepeld. Het beter plannen van acute zorg kan een positief
effect hebben op het waar mogelijk voorkomen, maar in ieder geval zo
goed mogelijk opvangen van piekdrukte. Het gevolg hiervan kan zijn dat
er minder SEH stops nodig zijn, de druk op de huisartsenposten hanteerbaarder wordt en wachttijden voor patiënten korter worden.

51

Kamersutk 29 247, nr. 359.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

25

4.1.3 Kwaliteitsverbeteringen door differentiatie en samenwerking
Voor het optimaal functioneren van de spoedzorgketen en het bieden van
de beste kwaliteit van zorg, is differentiatie nodig. De acute zorgvraag van
patiënten bestrijkt zo’n breed gebied, dat het belangrijk is dat niet alle
zorgaanbieders alle soorten zorgvragen opvangen. Niet alles kan overal;
en niet alles hoeft ook overal. De relatief korte afstanden in Nederland
maken dit ook goed mogelijk. De expertise van de zorgaanbieder waar de
patiënt wordt geholpen, inclusief de aanwezigheid van specifieke
faciliteiten en bemensing, is daarbij van belang. Dit geldt zeker voor meer
complexe zorgvragen. De praktijk is daar ook al deels op ingericht. Bij een
aantal aandoeningen gaat de ambulance – afhankelijk van de diagnose ter
plaatse – idealiter niet per definitie naar de SEH van het dichtstbijzijnde
ziekenhuis, maar naar één van de gespecialiseerde ziekenhuizen52:
– Voor een patiënt met een hartinfarct waarvoor Percutane Coronaire
Interventie (PCI) noodzakelijk is zijn er 30 expertisecentra.
– Een patiënt met een herseninfarct bij wie intra-arteriële trombectomie
kan worden uitgevoerd kan terecht in een van de 18 ziekenhuizen die
daarin zijn gespecialiseerd, intraveneuze trombolyse wordt in 75 centra
gedaan.
– Voor acute verloskunde waren er in 2019 74 ziekenhuislocaties met
24/7 acute verloskunde. Hiervan hebben er 10 een perinatologisch
centrum met een neonatale intensive care unit.
– Niet stabiele patiënten met ernstig trauma worden vervoerd naar 1 van
de 11 level 1-traumacentra.
– Er zijn ongeveer 60 ziekenhuislocaties waar een patiënt met een
ruptuur van de buikslagader geopereerd kan worden.
De mogelijkheden voor prehospitale triage en het alvast starten van de
behandeling door de ambulancemedewerkers worden steeds geavanceerder. Als de ambulanceverpleegkundige al een duidelijk beeld heeft
van de diagnose, betekent het dat het mogelijk is om patiënten naar een
plek te brengen die gespecialiseerd is in dit ziektebeeld. Specialisatie en
differentiatie van SEH’s en ziekenhuizen in specifieke hoogcomplexe
aandoeningen zorgt er in ieder geval voor dat zorgpaden voor deze
patiënten goed kunnen worden ingericht, waardoor de zorg voor de
patiënt zo optimaal mogelijk is. De doorstroom in het ziekenhuis en
uitstroom naar eventuele vervolgzorg kunnen goed worden geregeld,
zodat de patiënt snel op de juiste plek wordt geholpen. Behandeling van
patiënten in meer gespecialiseerde centra moet er niet toe leiden dat de
doelstellingen van passende zorg uit het oog worden verloren.
4.1.4 Capaciteitsmanagement binnen de instelling
Als verschillende afdelingen binnen een ziekenhuis goed samenwerken en
hun planningen op elkaar afstemmen, kan dat leiden tot betere zorg en
effectievere inzet van medewerkers en meer werkplezier. Als patiënten
immers vanwege drukte tussen afdelingen verplaatst moeten worden
zonder dat daar vanuit het aanbod op geanticipeerd is, ontstaat er
mogelijk een situatie van onheldere verantwoordelijkheidsverdeling,
medewerkers die hun aandacht over verschillende afdelingen moeten
verdelen, niet optimaal toegeruste medewerkers en suboptimale zorg. Een
goed capaciteitsmanagement over de afdelingen heen kan effectiviteit en
doelmatigheid van de zorg vergroten. Ook binnen een instelling voor
langdurige zorg kan capaciteitsmanagement van de verschillende soorten
bedden leiden tot meer en/of betere zorg, meer ontlasting (en daarmee
toegankelijkheid) van de acute zorg en betere inzet van medewerkers.

52

Gezondheidsraad, «45-minutennorm in de spoedzorg», september 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

26

Capaciteitsmanagement in Slingeland
In het Slingeland ziekenhuis worden vanuit een centraal punt op
basis van te verwachten patiëntenstromen bedden, operaties en
personeel zo optimaal mogelijk ingeroosterd.
4.1.5 Differentiatie van openingstijden SEH’s in de nachten
Er zijn in totaal 82 ziekenhuislocaties met een SEH. Hiervan zijn 80 locaties
24/7 geopend. Al deze SEH’s hebben dag en nacht hun SEH volledig
bemand, in principe volgens de normen in het Kwaliteitskader Spoedzorgketen. Dat betekent dat er volgens de normen minstens één arts en enkele
verpleegkundigen aanwezig zijn, maar ook dat onder andere diverse
specialisten, een OK-team en radiologie korte tijd na oproep beschikbaar
zijn. Er staan dus ook ’s nachts veel mensen paraat om goede SEH-zorg te
kunnen bieden. Een uitvraag van het RIVM over de implementatie het
Kwaliteitskader Spoedzorgketen laat echter zien dat de meerderheid van
de ziekenhuizen de normen voor SEH’s per 1 juli 2022 nog niet volledig
geïmplementeerd had.53
Uit cijfers van de NZa54 blijkt dat er bij 18 SEH’s in de periode tussen 23:00
en 7:00 uur gemiddeld minder dan twee patiënten per ambulance worden
binnengebracht. In veel regio’s in Nederland zitten diverse 24/7 SEH’s op
korte afstand van elkaar. Verandering van openingstijden van SEH’s,
bijvoorbeeld het (roulerend) sluiten van SEH’s in de nachten in regio’s
waar de afstand tussen de verschillende posten beperkt is, leidt tot minder
inzet van zorgmedewerkers in de nachten, waardoor er meer mensen zijn
die overdag en in de avonden inzetbaar zijn. Bij afspraken in de regio over
de openingstijden van SEH’s zouden ook de inzet van medewerkers op
verschillende SEH’s, de benodigde capaciteit aan ambulancezorg, de
openingstijden van huisartsenposten en de relatie met de vervolgzorg
moeten worden betrokken.
4.1.6 Doelgroepgerichte samenwerking
Kwetsbare ouderen komen relatief vaak op de SEH terecht na een periode
van verslechterde gezondheid thuis. Mensen met ggz-problematiek en
personen met verward gedrag komen op diverse plekken de acute
zorgketen binnen. Het kan zinvol zijn om voor sommige patiëntengroepen
specifieke plannen te maken met ketenpartijen in het ROAZ, omdat een
specifieke aanpak kan helpen om voor deze patiënten de instroom,
doorstroom en uitstroom in de zorg te verbeteren. Die plannen kunnen
bijvoorbeeld gericht zijn op het voorkomen van acute zorg voor deze
patiënten of op afspraken die ertoe leiden dat deze patiënten direct de
juiste zorg op de juiste plek ontvangen. Bij het ontwikkelen van een
aanpak voor kwetsbare ouderen is het ook van belang om aandacht te
hebben voor langdurige zorg thuis, die steeds vaker wordt ingezet.
De juiste zorg op de juiste plek voor kwetsbare ouderen
In Zoetermeer werken de eerstelijn, verpleeg- en verzorgingshuizen
en thuiszorg (vvt) en ziekenhuis samen om (zware) acute zorgvragen
van kwetsbare ouderen te voorkomen en eerder in de keten te
verhelpen. Daartoe worden meerdere projecten in samenhang
uitgevoerd. Op dit moment draaien pilots voor REO-bedden
(Regionaal Expertisecentrum Ouderen) een centraal coördinatiepunt
en een diagnostisch zorgpad voor kwetsbare ouderen. Alle hebben
53
54

RIVM, «Bereikbaarheidsanalyse SEH’s en acute verloskunde 2022», Kamerstuk 29 247, nr. 361.
NZa,»Passende acute zorg», Kamerstuk 29 247, nr. 348.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

27

zij als doel om als een probleem zich aandient, de oudere zo snel
mogelijk een passende diagnose of passende opvang te kunnen
bieden en de huisarts zo goed mogelijk te ontzorgen. Dit is
onderdeel van een bredere ambitie Zoetermeer 2025 van zorgaanbieders, de gemeente Zoetermeer en zorgverzekeraars.55
4.1.7 Samenwerking met en tussen grensregio’s aan beide kanten van de
grens
Samenwerking tussen partijen in de acute zorg kan uiteraard ook
meerwaarde hebben over de landsgrenzen heen. In veel grensregio’s zijn
er bijvoorbeeld al operationele afspraken met betrekking tot grensoverstijgende ambulancezorg. In 2020 zou er een rondetafelbijeenkomst worden
georganiseerd over grensoverstijgende samenwerking in de ambulancezorg tussen Nederland en Duitsland. Deze heeft door de Covid-crisis
niet kunnen plaatsvinden. Inmiddels is het contact weer hervat en heeft er
eind mei 2022 een overleg plaatsgevonden over hoe dit onderwerp verder
te brengen. Tijdens het overleg zijn een aantal thema’s gesignaleerd voor
nadere samenwerking, waaronder het rijden met optische en geluidssignalen, vervoer van opiaten, communicatie en wederzijdse erkenning van
diploma’s. Zowel de Duitse als Nederlandse ministeries zullen de
betreffende ambulancediensten in de grensgebieden uitnodigen om met
deze thema’s aan de slag te gaan en begin 2023 bijeen te komen in een
rondetafel. Voor het eind van het jaar komen de Nederlandse RAV’s van de
betreffende regio’s samen om goede voorbeelden op te halen en te
verzamelen in een handboek. Met betrekking tot erkenning van diploma’s
worden de komende periode met de betrokken partners mogelijke
oplossingsrichtingen geanalyseerd. Er zal begin 2023 een bijeenkomst
worden georganiseerd om met deze thema’s verder aan de slag te gaan,
de goede voorbeelden uit te wisselen en eventuele overstijgende of
wettelijke problemen te destilleren. Daarin worden ook de uitkomsten van
de gesprekken met de ambulancediensten en partijen betrokken bij de
wederzijdse erkenning diploma’s met elkaar besproken met als doel om te
bezien welke aanvullende acties in gang moeten worden gezet om
knelpunten weg te nemen. Hiermee doe ik de volgende moties en
toezeggingen af: de toezegging over de ronde tafelbijeenkomst over
grensoverstijgende ambulancezorg, gedaan tijdens het debat van 24 juni
2020 over de Wet Ambulancezorgzorgvoorzieningen, de motie van het lid
Van der Graaf c.s. om in overleg te treden met de relevante Nederlandse
en Duitse partners en hierbij afspraken te maken over wederzijdse
erkenning van diploma’s56, en de toezegging dat ik de Kamer zal informeren over verdere voortgang van de uitvoering van de motie van het lid
Den Boer c.s. over het in gesprek gaan met partners in de grensregio’s om
grensoverstijgende spoedzorg structureel te borgen en ruimte te laten
voor maatwerk57.
4.2 Acties samenwerking in de regio
Samenwerking in de acute zorg is nodig op alle niveaus: van lokaal tot
nationaal en zelfs grensoverstijgend. Leidend in de ordening van de acute
zorg is de ROAZ-regio. Ik ga via het ROAZ partijen stimuleren om nog
beter samen te werken. Meer samenwerking op andere schaal juich ik
uiteraard ook toe.

55

https://www.zoetermeer2025.nl/.
Kamerstuk 32 851, nr. 65.
57
Kamerstuk 32 851, nr. 44.
56

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

28

Ik acht het ROAZ een geschikt platform om samenwerkingsafspraken te
maken, omdat alle betrokken zorgaanbieders uit de keten daarin zijn
vertegenwoordigd en zorgverzekeraars bij het ROAZ zijn aangesloten. De
zorgaanbieders hebben de taak om afspraken te maken «met betrekking
tot de beschikbaarheid en bereikbaarheid van de acute zorg in hun regio
alsmede de voorbereiding op het verlenen van die zorg.»58 Bovendien
kunnen onderdelen van de gewenste samenwerking alleen op de schaal
van het ROAZ vormgegeven worden.
→ Ik vraag daarom aan de partijen in de ROAZ-en om samenwerkingsafspraken te maken die bijdragen aan het toekomstbestendig organiseren van de acute zorg. Om de totstandkoming van deze samenwerkingsafspraken zo goed mogelijk te stimuleren, faciliteren en feitelijk te
onderbouwen, heb ik in het IZA afgesproken dat elk ROAZ stelt een
plan van aanpak op voor acute zorg in de regio. Waar nodig kan een
ROAZ-regio nog onderverdeeld zijn in subregio’s. Het ROAZ-plan komt
tot stand op basis van drie stappen:
1. Criteria voor de ROAZ-beelden en -plannen worden uiterlijk eind
2022 gezamenlijk vastgesteld.
2. Elke ROAZ-regio heeft uiterlijk halverwege 2023 een ROAZ-beeld
opgesteld.
3. Eind 2023 heeft elke ROAZ-regio een ROAZ-plan geformuleerd op
basis van het ROAZ-beeld, het kwaliteitskader spoedzorgketen en
andere uitgangspunten in het IZA. Elk ROAZ-plan bestaat uit twee
delen, namelijk ROAZ-opgaven en ROAZ-afspraken. In de ROAZopgaven bepalen de ROAZ-partijen wat de belangrijkste transformatieopgaven in de regio zijn om de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van de acute zorg duurzaam te borgen. Voor de
prioritaire opgaven in de regio maken zorgpartijen afspraken welke
partijen met welke oplossingen aan de slag gaan en op welke
schaal, op welke (meetbare) resultaatafspraken daarbij wordt
gestuurd (werkagenda) en hoe de voortgang inzichtelijk wordt
gemaakt. Het ROAZ-plan behelst nadrukkelijk afspraken op
hoofdlijnen en betreft de prioritaire regio-opgaven. Specifieke
afspraken worden dan ook decentraal tussen zorgpartijen gemaakt
in verschillende specifieke transformatieplannen. Daadwerkelijke
transformatie gebeurt op basis van specifieke transformatieplannen
in lijn met de ROAZ-plannen.59
5. Randvoorwaarden: innovatie
Om tot een toekomstbestendige acute zorg te komen, moet voldaan zijn
aan een aantal randvoorwaarden. Eén van deze randvoorwaarden is het
maximaal toepassen van innovatie. Onder innovatie verstaan we het
ontwikkelen en implementeren van nieuwe werkwijzen, producten of
processen. Het doel van innovatie is inspelen op (toekomstige) problematiek; het is noodzakelijk om de kwaliteit van zorg te verbeteren, de druk
voor zorgmedewerkers te verminderen en hun werkplezier en -gemak te
vergroten.
Komende jaren wil ik daarom inzetten op het verder verbeteren van de
informatievoorziening voor zorgmedewerkers in de acute zorgketen. Het is
belangrijk dat medische gegevens binnen de acute zorgketen op het juiste
moment aanwezig zijn; dat is hier, nog meer dan bij andere vormen van
zorg, van groot belang. Daarom wil ik inzetten op het verder stimuleren
van elektronische gegevensuitwisseling en het wegnemen van belemme-

58
59

Artikel 8A.2, Uitvoeringsbesluit Wkkgz.
Het IZA bevat een verdere uitwerking van de afspraken over de acute zorg en de
ROAZ-plannen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

29

ringen die de uitwisseling van deze gegevens in spoedeisende situaties nu
bemoeilijken.
In het kader van innovatie is artificiële intelligentie (AI) ook een onderwerp
van aandacht. AI kan behulpzaam zijn voor snellere diagnoses, accurate
behandelingen en beter ingelichte patiënten. AI zou ook van ondersteunende waarde kunnen zijn bij zorgcoördinatie en triage.
5.1 Gegevensuitwisseling
In deze paragraaf gaat het over uitwisseling van (medische) persoonsgegevens over de patiënt met het oog op de kwaliteit van de zorg.
5.1.1 Belang van gegevensuitwisseling in de acute zorg
Zorg wordt in toenemende mate geleverd in een keten of een netwerk en
coördinatie van zorg wordt steeds belangrijker. Zonder goede gegevensdeling tussen de verschillende betrokken zorgprofessionals krijgt de
patiënt wellicht teveel of te weinig of niet de beste zorg of pas in latere
instantie de juiste zorg of wordt de zorgvraag die in eerste instantie niet
acuut is, later alsnog acuut. Voor de kwaliteit van leven van de patiënt,
voor de kwaliteit en de doelmatigheid van de zorg en de tijdsbesteding
van schaarse zorgmedewerkers is dit op zijn minst suboptimaal en in
sommige gevallen funest.
Gegevensuitwisseling nodig wegens kwaliteit en patiëntveiligheid
Uit een enquête van de Federatie van Medisch Specialisten blijkt dat
80% van de deelnemende medisch specialisten van mening is dat
gebrekkige gegevensuitwisseling de patiëntveiligheid onder druk
zet.60 De deelnemende specialisten deelden ruim 450 voorbeelden
van consequenties van gebrekkige gegevensuitwisseling. 60% van
de deelnemers ziet gebrekkige gegevensuitwisseling als een obstakel
voor de transitie naar de juiste zorg op de juiste plek. Als een patiënt
bijvoorbeeld acuut geopereerd moet worden en het is niet bekend
dat de patiënt antistollingsmedicatie gebruikt, dan zijn de risico’s
groot. Uit onderzoek van de Patiëntenfederatie onder een specifieke
groep patiënten blijkt dat een groot deel van de deelnemers (92%)
het belangrijk vindt dat hun medische gegevens uitgewisseld kunnen
worden door zorgverleners met wie zij te maken krijgen, 58% vindt
dit zelfs heel belangrijk.61
In de spoedzorg is de beschikbaarheid van de juiste informatie over de
patiënt in het bijzonder van belang, omdat het kan gaan om levensbedreigende situaties waarin weinig tijd of mogelijkheid is om op het moment
van de zorgvraag nog telefonisch informatie op te vragen. De Minister
voor Medische Zorg en Sport heeft in een brief van 20 december 201962
de Tweede Kamer reeds toegezegd zich ervoor in te zetten dat de
medische gegevens van de patiënt waarover de huisarts beschikt op korte
termijn voor spoedzorg sneller (digitaal) beschikbaar komen.

60

Federatie Medisch Specialisten, «Infographic uitkomsten peiling gegevensuitwisseling».
Ter verduidelijking: dit onderzoek is gedaan onder patiënten met een gemiddelde leeftijd van
67+ met chronische aandoeningen. Patiëntenfederatie Nederland, «Rapportage Uitwisselen
medische gegevens», september 2021.
62
Kamerstuk 27 529, nr. 211.
61

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

30

Relevante gegevens in geval van spoedzorg zijn volgens betrokken
veldpartijen tenminste de gegevens zoals vastgelegd in de door de
beroepsgroep bepaalde «professionele samenvatting» (hierna PS63). De
PS is een minimale set van medische gegevens uit het huisartsendossier
voor waarneming, ook wel Huisartswaarneemgegevens (Hwg) genoemd.
Een goede en snelle gegevensuitwisseling vergt dat de technische
voorzieningen in orde zijn en dat de wettelijke grondslagen voor
gegevensuitwisseling zo geregeld zijn, dat ze in de praktijk goed werken.
5.1.2 Technische voorzieningen
De landelijke branche- en beroepsorganisaties van aanbieders van
spoedzorg, Patiëntenfederatie Nederland, het Ministerie van VWS,
Zorgverzekeraars Nederland, de Vereniging van Zorgaanbieders voor
Zorgcommunicatie (VZVZ) en Nictiz werken in het programma Met spoed
beschikbaar (MSB) samen om de digitale gegevensuitwisseling in de
spoedzorgketen te realiseren. Het doel van MSB is de implementatie van
de Richtlijn gegevensuitwisseling huisartsen – huisartsenpost – ambulancedienst – afdeling spoedeisende hulp.64 MSB ondersteunt zorgaanbieders bij het inbedden van digitale berichten in zorgprocessen en
zorgsystemen en ondersteunt ICT-aanbieders bij het inbouwen en
kwalificeren van berichten in hun systemen.
5.1.3 Toestemming van de patiënt
Gegevens kunnen al dan niet uitgewisseld worden via een elektronisch
uitwisselingssysteem (EUS). In het geval van acute zorg is uitwisseling via
een EUS meestal de snelste route, omdat de gegevens dan klaar staan om
indien nodig geraadpleegd te worden. Dit is vanuit het acute zorgperspectief het meest wenselijk, omdat er dan geen tijd verloren gaat aan het
achterhalen van gegevens. De Wet aanvullende bepalingen verwerking
persoonsgegevens in de zorg (Wabvpz) bepaalt dat een zorgaanbieder
gegevens van de cliënt slechts via een EUS beschikbaar stelt, voor zover
de zorgaanbieder heeft vastgesteld dat de cliënt daartoe uitdrukkelijk
toestemming heeft gegeven. Een cliënt die dergelijke toestemming geeft,
geeft daarmee in beginsel ook toestemming voor doorbreking van het
medisch beroepsgeheim en, indien aan de voorwaarden uit de Algemene
verordening gegevensbescherming (AVG) voor toestemming wordt
voldaan, voor verwerking van (bijzondere) persoonsgegevens als bedoeld
in de AVG.
Momenteel ontbreekt van veel Nederlanders toestemming voor het
klaarzetten van de gegevens voor onbekend gebruik later. Huisartsen
geven aan dat zij niet verwachten dat het aantal toestemmingen toeneemt
als deze verder worden uitgevraagd. Daarbij is het uitvragen en registreren van de toestemmingen door de huisarts een grote administratieve
last, die ten koste gaat van de tijd en aandacht voor de patiënt in de
spreekkamer. Het vragen van miljoenen Nederlanders om toestemming
voor allerlei specifieke gegevensuitwisselingen is bovendien naar
verwachting een langdurig proces, waardoor een lange tijd niet aan
iedereen de gewenste goede acute zorg kan worden geboden.65

63

Zie Richtlijn Gegevensuitwisseling huisartsen – huisartsenpost – ambulancedienst – afdeling
spoedeisende hulp 2014, p. 17 en 18 voor een beschrijving van de professionele samenvatting.
Een actualisatie van de richtlijn is aanstaande.
64
Deze richtlijn geeft de berichten- en gegevenssets die nodig zijn om de informatievoorziening
binnen de acute zorg adequaat te ondersteunen. Deze richtlijn vormt de basis voor de
informatiestandaard die op technisch niveau de berichten en gegevens beschrijft.
65
Kamerstuk 27 529, nr. 276.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

31

5.1.4 Corona Opt-in en duurzame oplossing
Reeds in 2019 is aangegeven te werken aan een duurzame oplossing voor
het ontbreken van de juiste toestemmingen voor elektronische gegevensuitwisseling via een EUS bij acute zorg.66 De Covid-pandemie heeft de
behoefte daaraan enorm versterkt. In overleg met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), de IGJ en het Openbaar Ministerie (OM) is, wegens de
hoge druk op de zorg, de tijdelijke gedoogconstructie «Corona Opt-in»
gecreëerd. De Corona Opt-in gaat in spoedsituaties uit van veronderstelde
toestemming vooraf voor beschikbaarstelling van gegevens in een EUS,
onder voorwaarde dat ter plaatse om toestemming van de patiënt voor
het raadplegen van de PS wordt gevraagd. Na afloop van de Covidpandemie wordt teruggekeerd naar de normale situatie, wat tot gevolg
heeft dat uitdrukkelijke toestemming vooraf weer nodig zal zijn. Dit is
onwenselijk aangezien dan van een groot deel van de Nederlandse
bevolking bij acute zorg geen gegevens bekend zijn. Om die reden is in de
brief van 30 april 2021 aan uw Kamer medegedeeld dat wordt gewerkt aan
een duurzame oplossing.67
In dit kader zijn de afgelopen periode gesprekken gevoerd met partijen uit
het zorg- en privacyveld. Zoals aangegeven in mijn brief van 9 mei 2022
zal de voorkeursoplossing de aanpassing van wet- en regelgeving zijn,
zodat gegevens beter beschikbaar komen.68 De wetswijziging wordt
momenteel voorbereid. Beoogd is te regelen dat voor het verlenen van
acute zorg door de zorgaanbieder gegevens ten behoeve van raadpleging
door partijen in de acute zorgketen zonder toestemming, maar met
opt-out mogelijkheid voor de patiënt, beschikbaar kunnen worden gesteld
of kunnen worden verstrekt. Op deze wijze zijn de relevante medische
gegevens beschikbaar, maar kunnen patiënten tegelijkertijd zelf regie
behouden middels het uiten van bezwaar tegen de beschikbaarstelling of
verstrekking van de gegevens.
5.1.5 Acties gegevensuitwisseling
→ Ik stel vanaf 2023 en 2024 middelen beschikbaar voor een vervolg op
het programma MSB met het oog op verdere implementatie van de
Richtlijn gegevensuitwisseling huisartsen – huisartsenpost – ambulancedienst – afdeling spoedeisende hulp. Ik verwacht dan ook dat
zorgaanbieders en ICT-leveranciers hier optimaal gebruik van maken
en de kansen op ondersteuning maximaal benutten. De extra
financiële impuls betekent ook dat ik onderzoek of ik – in overleg met
het zorgveld – gegevensuitwisseling in geval van acute zorg op de
meerjarenagenda van het wetsvoorstel elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) ga zetten.
→ Ik zal partijen vragen de reikwijdte van de Richtlijn gegevensuitwisseling huisartsen – huisartsenpost – ambulancedienst – afdeling
spoedeisende hulp uit te breiden, mede in relatie tot beoogde
uitbreiding van de reikwijdte van het Kwaliteitskader spoedzorgketen,
zodat digitale uitwisseling van gegevens tussen meer categorieën
zorgaanbieders in de acute keten bevorderd wordt. Tevens zal ik
– zoals genoemd in hoofdstuk 2 – partijen verzoeken om een informatieparagraaf toe te voegen aan het Kwaliteitskader spoedzorgketen.
→ Ik heb een wetswijziging in voorbereiding die een opt-out regelt voor
het beschikbaar stellen en verstrekken van gegevens met het oog op
acute zorg. Ik streef ernaar een wetsvoorstel bij u in te dienen rond de
zomer van 2023.
66

Kamerstuk 27 529, nr. 211.
Kamerstuk 27 529, nr. 262.
68
Kamerstuk 27 529, nr. 276.
67

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

32

5.2 Digitalisering, innovaties en e-health
Volgens onderzoek uitgevoerd in opdracht van FME, de ondernemersorganisatie voor de technologische industrie, genaamd «Uitweg uit de
schaarste», is het tekort aan personeel in de zorg op te lossen door de
implementatie van eenvoudige, bestaande technologie.69 Op alle niveaus
ontbreekt het echter aan kennis over zorgtechnologie. Dit is problematisch
wegens het uitblijven van innovatie als gevolg.
Voor de reactie op het rapport «Uitweg uit de schaarste» verwijs ik u naar
een brief van de Minister voor LZS, die op 30 juni 2022 aan uw Kamer is
gezonden, waarin mede namens mij op het rapport «Uitweg uit de
schaarste» wordt gereageerd.70 In deze brief wordt aangegeven dat de
Minister voor LZS eind 2022 een concrete uitwerking van de arbeidsbesparende technologische en sociale innovaties naar de Kamer zal sturen.
E-health, innovaties en digitalisering kunnen een positieve bijdrage
leveren aan de acute zorg. Hieronder licht ik voorbeelden van e-health,
van innovatie en van digitalisering toe.
Voorbeeld Spreekuur.nl
Een succesvol voorbeeld van digitalisering en e-health is Spreekuur.nl. Patiënten krijgen via dit platform een digitaal consult bij
vragen over verschillende klachten. Het digitale consult wordt door
de patiënt zelf voorbereid, na het doorlopen van vragen ten aanzien
van triage en anamnese. Tenslotte voegt de patiënt een foto toe.
Binnenkort volgt een nieuwe functie waardoor de patiënt snel
helderheid krijgt over het urgentieniveau van de klachten. Spreekuur.nl is toegankelijk in zes zorggebieden en inmiddels zijn meer dan
vijftigduizend digitale consulten afgenomen.71 Spreekuur.nl wordt
ingezet door huisartsenposten, ook bij spoedvragen.
Voorbeeld Thuisarts.nl
Via de website Thuisarts.nl kan eenieder informatie opzoeken over
gezondheid en ziekte. Daarbij is op de website ook te vinden of
iemand met een zorgvraag naar de (huis)arts moet gaan of wie kan
helpen bij de zorgvraag in kwestie. De informatie op thuisarts.nl
wordt begrijpelijk opgeschreven, waarbij ervoor wordt gezorgd dat
de informatie klopt op basis van de relevante richtlijnen uit het veld.
Wanneer geen richtlijn bestaat, worden andere bronnen zoals
wetenschappelijke artikelen, medische boeken en standpunten van
artsen gebruikt. Thuisarts.nl kan de instroom in de acute zorg
verminderen door bij te dragen aan een juiste informatiestroom aan
patiënten, wat kan bijdragen aan het tegengaan van onnodige
instroom op bijvoorbeeld de HAP of bij de huisarts.
Voorbeeld Talking Traffic
De ambulancesector is aangesloten op het Talking Traffic platform,
een initiatief van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Dankzij deze aansluiting kunnen slimme verkeerslichten een groene
loper creëren voor de ambulance en kunnen andere weggebruikers
worden gewaarschuwd voor naderende ambulances. Veiligheid van
69

Gupta Strategists in opdracht van FME, «Rapport Uitweg uit de schaarste», mei 2022.
Kamerstuk 27 529, nr. 279.
71
Skipr, «Opmars van digitale huisartsendienst in Nederland», 18 mei 2022. https://www.skipr.nl/
nieuws/opmars-van-digitale-huisartsendienst-in-nederland/.
70

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

33

de patiënt is het voornaamste doel, maar een verwacht neveneffect
is een snellere aanrijtijd naar patiënt en ziekenhuis.
Voorbeeld Vooraankondiging vanuit ambulance aan ziekenhuis
Aanrijdende ambulances sturen via het landelijke schakelpunt van
AZN informatie over de (gezondheidstoestand van) een patiënt naar
het ziekenhuis ten behoeve van een succesvolle overdracht, zodat
het ziekenhuis reeds voorbereid kan zijn op de komst van de patiënt.
De vooraankondiging is een gestandaardiseerd bericht, gebaseerd
op de Richtlijn gegevensuitwisseling huisartsen – huisartsenpost –
ambulancedienst – afdeling spoedeisende hulp.
Om tot een betere toepassing van e-health en digitalisering te komen en
innovaties te realiseren, is van belang dat organisaties zich lerend
opstellen. In dat kader zijn wetenschapsdagen, zoals bijvoorbeeld
periodiek georganiseerd door AZN, goede voorbeelden.
5.2.1 Medische innovaties in de ambulancezorg
Niet enkel technische innovaties kunnen een bijdrage leveren aan de
acute zorg. Ook medische innovaties zijn van groot belang om de kwaliteit
van de acute zorg op peil te houden. In de ambulance vinden waardevolle
medische innovaties plaats. Hieronder schets ik een aantal voorbeelden.
Voorbeeld onderzoek in ambulance bij herseninfarct
De ELECTRA-STROKE-studie (gepresenteerd tijdens een wetenschapsdag van AZN) wordt gecoördineerd vanuit het Amsterdam
UMC (locatie AMC) en heeft tot doel dat patiënten direct naar het
juiste ziekenhuis worden gebracht, wanneer zij door de ambulance
zijn meegenomen met een groot herseninfarct. Het onderzoek bekijkt
of met elektro-encefalografie (EEG) een groot herseninfarct bij een
occlusie van een groot bloedvat (LVO) al in de ambulance kan
worden gedetecteerd. Gevolg zou zijn dat de patiënt direct naar het
ziekenhuis kan waar de standaardbehandeling in deze gevallen
wordt geleverd. Het onderzoek is nog niet afgerond, maar het laat
zien dat aan innovaties wordt gewerkt.72
Eerste voorbeeld verminderen spoedritten bij hartklachten
Een ander voorbeeld van medische innovaties binnen de ambulancezorg is te vinden in nog lopend onderzoek van cardioloog Cyril
Camaro verbonden aan het RadboudUMC te Nijmegen. Middels een
troponine-meting kan worden bepaald of een patiënt wel of geen
acute hartaanval heeft. Voorheen kon een troponine-meting enkel
plaatsvinden in het ziekenhuis. Er bestaan inmiddels draagbare
apparaten die gebruikt kunnen worden om bij de patiënt thuis een
troponine-meting uit te voeren en te bepalen of de patiënt door de
ambulance zal moeten worden meegenomen. Dit zou kunnen
bijdragen aan een doelmatige inzet van ambulances en kan
ongeveer de helft van de spoedritten in het geval van patiënten met
hartklachten besparen.73

72

AMC, «ELEKTRA-STROKE studie». https://www.amc.nl/web/research-75/trials-collaborations/
electra-stroke-studie-1.htm.
73
Cardioloog Camaro via RTL Nieuws, Veel onnodige spoedritten bij hartinfarcten: «Ambulance
is traumatisch», 30 mei 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

34

Tweede voorbeeld verminderen spoedritten bij hartklachten
Het reeds afgeronde onderzoek FamouS Triage richtte zich ook op
een pre-hospitale troponine-meting (in combinatie met een
HEART-score). Onderzocht werd of de HEART-score in combinatie
met die pre-hospitale bepaling van het high sensitive troponine een
valide triage instrument is om tot een voorspelling te komen van een
acuut coronair syndroom bij patiënten met pijn op de borst. Het
onderzoek heeft laten zien dat dit triage-model haalbaar is en niet
onder doet voor het vervoeren van alle patiënten met pijn op de
borst.74
5.2.2 Acties digitalisering, innovaties en e-health
→ In het IZA zijn afspraken gemaakt over het bevorderen van hybride
zorg (een mix van digitaal en fysiek aangeboden zorg). Sectoren gaan
onderzoeken welke zorgpaden geschikt zijn voor digitale en/of hybride
zorg. Van veldpartijen verwacht ik vervolgens dat deze hybride zorg
toegankelijk is en partijen inclusiviteit van deze zorg bevorderen.
→ De komende tijd zullen vanuit nieuwe akkoorden zoals het IZA, het
programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) en
het programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn
(TAZ) extra impulsen worden gegeven aan de implementatie van
technologische en sociale innovaties. Eind 2022 zal de Minister voor
LZS de uitwerking van de arbeidsbesparende technologische en
sociale innovaties binnen het IZA, WOZO en TAZ naar de Kamer
sturen.75
5.3 Artificiële intelligentie
Onder AI verstaan we systemen die intelligent gedrag vertonen door hun
omgeving te analyseren en – met een zekere mate van zelfstandigheid –
actie ondernemen om specifieke doelen te bereiken.76 Ten aanzien van
AI-toepassingen voor gezondheid en zorg valt te denken aan het gebruik
van voorspelmodellen in preventie, diagnostiek of behandeling of het
accuraat kunnen beoordelen van beeld, spraak of samenvatten van
klinische teksten.
In mijn brief van 9 mei 2022 over waardevolle AI voor gezondheid heb ik
aangegeven het belangrijk te vinden dat AI ook binnen de zorgsector op
een betrouwbare en mensgerichte wijze wordt ontwikkeld en ingezet.77 De
focus ligt daarbij op inzet van AI die in de praktijk merkbaar waarde
toevoegt voor de professional, patiënt of burger in gezondheid en zorg.
Op dit moment vinden te weinig AI-toepassingen hun weg naar de praktijk
door tal van belemmeringen. Leren in de praktijk is nodig om beter te
worden. Binnen de acute zorg staat AI momenteel ook nog in de kinderschoenen. In mijn brief van 9 mei 2022 heb ik aangegeven uw Kamer eind
2022 te informeren over mijn beleid op het meervoudig gebruik van data
en over de voortgang van mijn beleid met betrekking tot AI.78

74

R. Tolfsma e.a., «Referral decisions based on a pre-hospital HEART score in suspected
non-ST-elevation acute coronary syndrome: final results of the FamouS Triage study», 2021.
In: European Heart Journal.
75
Kamerstuk 27 529, nr. 279.
76
Definitie van de Europese Commissie (COM(2018) 795 final) zoals die is verwoord in het
Strategisch Actieplan voor AI (SAPAI): bijlage bij Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 640.
77
Kamerstuk 27 529, nr. 275.
78
Kamersutk 27 529, nr. 275.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

35

Ook binnen Europa is AI een agendapunt. De Europese Unie (EU)
constateert dat de technieken van AI naast voordelen ook nieuwe risico’s
of negatieve gevolgen met zich mee kunnen brengen. De EU streeft om
die reden naar een evenwichtige aanpak, waarin burgers de voordelen
van AI kunnen genieten volgens de waarden, grondrechten en beginselen
van de EU. Middels de Artificial Intelligence Act79, die momenteel door de
Europese Commissie wordt voorbereid, maakt de Commissie wetgeving
voor een gecoördineerde Europese aanpak van de implicaties die AI met
zich mee kan brengen.
Er bestaan wel veelbelovende AI toepassingen die kunnen bijdragen aan
een verbetering van de acute zorg. Een plek binnen de acute zorgketen
waar AI van toegevoegde en ondersteunende waarde zou kunnen zijn is
bij de triage en zorgcoördinatie. AI kan bijdragen aan het verbeteren van
triage middels het analyseren van diverse patiëntfactoren.80
5.3.1 AI en ambulances
In mijn brief van 19 april 202281 heb ik de toezegging gedaan aan AZN en
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) te vragen mij te informeren over de
ontwikkelingen rondom kunstmatige intelligentie in de ambulancezorg,
naar aanleiding van de motie van het lid Van den Berg82. Hiertoe heb ik
vanuit AZN een notitie ontvangen, die ik als bijlage 4 bij deze brief voeg.
AZN geeft aan dat er verschillende systemen zijn ontwikkeld om de
spreiding en beschikbaarheid van ambulances te optimaliseren, gebruikmakend van kunstmatige intelligentie, en dat deze systemen door
verschillende RAV’s worden of zijn beproefd, met wisselende uitkomsten.
Het is aan de RAV’s zelf om te bepalen of en welke systemen zij willen
aanschaffen, maar de kennis en ervaringen hieromtrent worden binnen
AZN veelvuldig gedeeld waardoor er een cyclus van leren en verbeteren
ontstaat. Ook andere initiatieven binnen de ambulancezorg dragen bij aan
(sneller) de juiste zorg bieden aan een patiënt, daarvoor verwijs ik naar de
notitie van AZN. ZN geeft aan enthousiast te zijn over de digitalisering in
de ambulancezorg en is bezig met het beoordelen van de effectiviteit van
een aantal zaken die in de notitie zijn genoemd. Ik zal AZN en ZN vragen
om de komende tijd te benutten om een nadere analyse van het gebruik
van de systemen te doen en mij voor de zomer van 2023 te informeren
over de kwaliteit, resultaten en voor- en nadelen hiervan. De motie van het
Kamerlid Van den Berg (CDA) over kunstmatige intelligentie in de
ambulancezorg en het effect daarvan op aanrijtijden beschouw ik hierbij
dan ook als afgehandeld.
Positionering van ambulances en ondersteunende systemen
Op alle meldkamers werken centralisten met Dynamisch Ambulance
Management (DAM). Dit betekent dat ambulances niet altijd op de
vaste standplaats blijven staan maar tussen oproepen door dusdanig
worden gepositioneerd dat zij maximaal effectief inzetbaar zijn.
Centralisten doen dit op basis van de eigen kennis en ervaring
binnen de regio, maar worden in enkele regio’s ondersteund door
systemen die op basis van historische data en wiskundige modellen
79

Europese Commissie, «Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad
tot vaststelling van geharmoniseerde regels betreffende artificiële intelligentie (wet op de
artificiële intelligentie) en tot wijziging van bepaalde wetgevingshandelingen van de Unie»,
21 april 2021.
80
A. Kirubarajan, A. Taher, S. Khan & S. Masood, «Artificial intelligence in emergency medicine:
a scoping review», 2020. In: JACEP Open 2020, 1, p. 1691–1702.
81
Kamerstuk 29 247, nr. 350.
82
Kamerstuk 29 247, nr. 347.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

36

voorspellen waar statistisch gezien de positionering van de
ambulance op dat moment het gunstigste is. Over de gehele regio
genomen lijkt dit gunstige effecten te hebben op de aanrijtijden. Dit
betekent echter niet dat dit een verbetering oplevert voor elke
gemeente binnen de regio. Mogelijk gevolg van het volledig leunen
op dergelijke systemen is dat ambulances worden onttrokken aan
(afgelegen) gebieden waar de kans op een inzet het kleinst is. Dit kan
de dekking in dit gebied raken. Een goede balans tussen de
mogelijkheden van systemen en de menselijke factor is in het
positioneren van ambulances dan ook van belang. RAV’s blijven
ontwikkelingen in binnen- en buitenland nauwlettend in de gaten
houden en ervaringen met elkaar uitwisselen.
5.3.2 Acties artificiële intelligentie
→ Voor de vervolgstappen omtrent mijn beleid inzake AI verwijs ik u naar
mijn brief van 9 mei 2022 over waardevolle AI voor gezondheid.83
→ Ik zal AZN en ZN vragen om de komende tijd te benutten om een
nadere analyse van het gebruik van de systemen te doen en mij voor
de zomer van 2023 te informeren over de kwaliteit, resultaten en vooren nadelen hiervan.
6. Randvoorwaarden: Bekostiging
6.1 Bekostiging en beschikbaarheid
Het is van belang dat de bekostiging van de acute zorg een goede
ketenbrede afweging stimuleert over welke beschikbaarheid waar
georganiseerd wordt. Want als de juiste zorg niet op het juiste moment
beschikbaar is, kan dit bij acute zorgvragen direct leiden tot gezondheidsrisico’s voor de patiënt. Tegelijkertijd kan te veel beschikbaarheid ook ten
koste gaan van een slimme inzet van schaarse zorgmedewerkers.
Bovendien kan ook de kwaliteit van zorg in het geding komen als
medewerkers te weinig patiënten zien, omdat bijvoorbeeld volumenormen niet gehaald worden.
In de praktijk krijgt beschikbaarheid van acute zorg op verschillende
manieren een plek in de contractering. De basis wordt daarbij steeds
gevormd door de geldende toegankelijkheidsnormen, waarbij het
vervolgens aan aanbieders en verzekeraars is om die normen te vertalen
naar een geschikte organisatie met de juiste beschikbaarheid en passende
bekostiging. Het verschilt echter per sector binnen welke kaders de
contractering vervolgens plaatsvindt. In sommige sectoren zijn aangewezen aanbieders verantwoordelijk voor de toegankelijkheid in een regio.
Dan worden met verzekeraars budgetten afgesproken die de benodigde
beschikbaarheid en spreiding aan capaciteit in die regio dekken: dat geldt
voor de ambulancezorg, de bekostiging van huisartsenposten en de acute
ggz. Deze vormen van zorg worden door zorgverzekeraars in representatie
ingekocht. Voor andere onderdelen, waaronder SEH’s en acute verloskunde, wordt de acute zorg vanuit reguliere (niet-acute) prestaties en
tarieven (DBC’s) bekostigd. Afspraken over de kwaliteit en toegankelijkheid vormen in dat geval onderdeel van de bredere contractafspraken
met de instelling. Ook voor dienstapotheken loopt de bekostiging via
prestaties en tarieven. Zorgverzekeraars maken hierover in representatie
specifieke afspraken met de betrokken apotheken. In de wijkverpleging is
sinds kort sprake van een aparte betaaltitel voor onplanbare ANW-zorg
om de contractering daarvan te vergemakkelijken. In uitzonderingsgevallen bestaat tot slot de mogelijkheid om, onder strenge voorwaarden,
83

Kamerstuk 27 529, nr. 275.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

37

een beschikbaarheidbijdrage van de overheid in te zetten, zoals voor de
mobiel medische teams en de ambulancehelikopter voor de Friese
Waddeneilanden en voor sommige SEH’s en afdelingen acute verloskunde
die, als één van de voorwaarden, gevoelig zijn voor de huidige
45-minutennorm. De beschikbaarheidbijdrage is een subsidie vanuit
overheidsmiddelen en voor deze bijdrage is er daarom geen inkooprol
voor verzekeraars.
Hieronder ga ik in op de vraag in hoeverre de huidige manier van
financieren, bekostigen en inkopen toekomstbestendig is in het licht van
de uitdagingen op het gebied van personeel en de gewenste kwaliteit en
toegankelijkheid. Daarmee kom ik tegemoet aan mijn toezegging aan het
lid Ellemeet uit het debat van 24 februari jl. om te onderzoeken of het
verstandig/wenselijk is om per definitie een beschikbaarheidbijdrage toe
te kennen aan alle SEH-posten. Ook ga ik in op de motie van het lid
Maeijer84om te onderzoeken of het verstandig is om van SEH’s, Intensive
Cares (IC) en persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) een
niet-economische dienst van algemeen belang te maken, mede in het licht
van pandemische paraatheid, en geef ik antwoord op de mondelinge
vraag van het lid Agema tijdens het mondelinge vragenuur op dinsdag
5 juli jl. om IC-bedden een niet-economische dienst van algemeen belang
te maken.
Ik ga hiermee ook in op de betreffende onderdelen uit het advies
Passende acute zorg van de NZa85, waarin de mogelijkheden voor het
betalen voor beschikbaarheid voor SEH’s nader verkend zijn. De NZa gaat
daarin onder andere in op de vraag in hoeverre wijzigingen in de
bekostiging kunnen bijdragen aan passende acute zorg. Haar conclusie is
dat meer bekostiging op basis van beschikbaarheid voor SEH’s op termijn
passend is, maar alleen als eerst een doelmatige organisatie van de acute
zorg op basis van een nieuw normenkader gerealiseerd wordt. In zo’n
normenkader moet volgens de NZa worden opgenomen in welke mate
welke zorg waar beschikbaar dient te zijn. Zolang dit normenkader niet
ontwikkeld en in de praktijk is gebracht, voorziet de NZa een reëel risico
dat sectorbrede bekostiging van alle SEH’s op basis van beschikbaarheid
tot minder doelmatigheid leidt.
6.2 Visie op het betalen voor beschikbaarheid in de acute
zorgketen
Veranderingen in het betalen voor beschikbaarheid kunnen grofweg op
twee manieren worden vormgegeven: via contractering binnen de
bestaande (hierboven kort geschetste) kaders voor financiering en
bekostiging, of door aanpassing van die kaders.86 In het eerste geval
wordt een beroep op zorgaanbieders en zorgverzekeraars gedaan87 om de
gewenste samenwerking via onderlinge afspraken vorm te geven en te
bekostigen binnen de huidige kaders. In het tweede geval wordt juist van
zorgaanbieders en zorgverzekeraars verwacht zich aan te passen aan
opgelegde veranderingen in wet- en regelgeving voor inkoop en
bekostiging, en vervolgens in lijn met en gestimuleerd door die veranderingen te komen tot samenwerking met het oog op goede en toegankelijke
zorg voor iedereen en een zorgvuldige inzet van medewerkers.

84

Kamerstuk 35 766, nr. 4.
Kamerstuk 29 247, nr. 348.
86
Onder «contractering binnen de bestaande kaders», bedoel ik ook de inkoop in representatie
door zorgverzekeraars zoalsin de ambulancezorg en bij huisartsenposten.
87
Voor waar plannen voor de acute zorg aan hun inkoop raakt, geldt dit beroep ook voor
zorgkantoren.
85

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

38

Ik wil voor de korte termijn met name inzetten op mogelijkheden die via
contractering binnen de bestaande kaders bestaan. Dat heeft een aantal
redenen. Ten eerste ben ik van mening dat de gewenste samenwerking
via de contractering binnen de huidige kaders vormgegeven kan worden
en het past bij de verantwoordelijkheid van partijen. Zorgverzekeraars
dragen vanuit hun zorgplicht in het bijzonder de verantwoordelijkheid
voor de aanwezigheid van een samenhangende acute zorg voor hun
verzekerden die voldoet aan de geldende normen. In iedere sector kent de
bekostiging ook ruimte om in de contracten afspraken te maken over het
stimuleren van goede kwaliteit, samenwerking en prestaties op het gebied
van toegankelijkheid.88 Dit geldt ook voor de inkoop in representatie door
zorgverzekeraars, zoals bij de huisartsenposten, ambulancezorg en acute
ggz. Door afspraken over samenwerking en toegankelijkheid te laten
landen in de contracten, kan daarnaast makkelijker de samenhang worden
gezocht met andere ontwikkelingen in de organisatie op het gebied van
kwaliteit, samenwerking en eventuele taakherschikkingen. Samenwerkingsafspraken met het oog op de noodzakelijke kwaliteit en toegankelijkheid zijn ook goed binnen de breder geldende wet- en regelgeving te
maken. Een tweede reden om terughoudend te zijn met wijzigingen in
wet- en regelgeving voor bekostiging is dat dergelijke aanpassingen vaak
(tijdelijk) leiden tot veel onzekerheid en extra administratieve lasten voor
zowel aanbieders als inkopers, waardoor een zekere basis om zorginhoudelijke veranderingen door te voeren onder druk komt te staan. De laatste
reden is dat ik de analyse van de NZa over passende acute zorg deel dat
grote aanpassingen in de bekostiging gericht op beschikbaarheid zonder
een aangepast normenkader tot ondoelmatigheid en daarmee op termijn
ook tot verlies van kwaliteit kunnen leiden.
→ Ik heb daarom in het IZA bestuurlijke afspraken gemaakt om de
contractering te ondersteunen. Ik verwacht daartoe van partijen in het
ROAZ dat zij een aanpak opstellen voor het waarborgen van de
kwaliteit en toegankelijkheid van acute zorg voor patiënten in de regio
(zie ook hoofdstuk 4). Het gaat daarbij om de borging van bestaande
toegankelijkheidsnormen en goede afspraken voor het geval een SEH
tijdelijk niet alle patiënten kan opvangen, maar ook om het flexibel
doorontwikkelen van de organisatie in de regio en passende contractering. Daarbij moet in ieder geval aangesloten worden bij ontwikkelingen in de normen voor kwaliteit en toegankelijkheid en wordt steeds
gekeken naar kansen om door samenwerking de kwaliteit en toegankelijkheid in de keten verder te verbeteren.
Desalniettemin sluit ik niet uit dat de bekostiging en inkoop van de acute
zorg structureel bezien beter kunnen. De wijze van bekostiging en inkoop
van acute zorg moet de juiste beweging immers stimuleren en effectieve
sturing hierop mogelijk maken. Zoals hierboven uiteengezet, krijgt
beschikbaarheid op dit moment op diverse verschillende manieren een
plek in de contractering, mede door de verschillen in kaders tussen de
sectoren, wat samenwerking mogelijk bemoeilijkt. Ik ben het ook met de
NZa eens dat aanpassingen in de bekostiging, in samenhang met
ontwikkelingen in de normen voor kwaliteit en toegankelijkheid, op de
middellange termijn mogelijk bij kunnen dragen aan een betere organisatie van acute zorg in de keten.
Voor de middellange termijn wil ik daarom verkennen welke mogelijkheden er zijn voor aanpassingen in de kaders voor financiering, bekostiging en zorginkoop. Daarbij geldt dat geld inhoud moet volgen. Als
bijvoorbeeld blijkt dat de benodigde kwaliteit, samenwerking en toegankelijkheid via contractering binnen de bestaande kaders onvoldoende
geborgd is of onvoldoende doelmatig ingevuld kan worden, is het
88

Zie bijvoorbeeld: ZN, «Visie Acute Zorg», april 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

39

denkbaar om de bekostiging van de acute zorg voor meer onderdelen los
te knippen van de bekostiging van de reguliere zorg in sectoren waar dat
nog niet het geval is. Er kan in dit verband worden gedacht aan (onderdelen van) de zorg op SEH’s en afdelingen acute verloskunde.89 De
ontwikkelingen in het veld kunnen hier nadere input voor verschaffen.
Daarnaast wil ik verkennen hoe een meer uniforme bekostiging van de
acute zorg bij kan dragen aan betere samenwerking in de keten.
→ Ik zal de komende tijd verkennen wat de kansen en risico’s zijn van een
mogelijke aanpassing van kaders voor de bekostiging en inkoop van
acute zorg, en begin 2023 de NZa opdracht geven de mogelijkheden in
de uitvoering nader te onderzoeken. Ik zal de NZa vragen het onderzoek eind 2023 op te leveren. Onderdeel van het onderzoek is ook om
te verkennen of het mogelijk is om op regionaal niveau al te experimenteren op het gebied van de bekostiging, bijvoorbeeld door middel
van een regionale bekostigingspilot.
6.3 Reactie op de motie en toezegging over
beschikbaarheidsfinanciering
In het verlengde van deze overwegingen geef ik, in reactie op de
toezegging aan het lid Ellemeet uit het debat van 24 februari 2022 om te
bekijken of het verstandig en/of wenselijk is om SEH-posten te bekostigen
via beschikbaarheidsfinanciering en in reactie op de motie van het lid
Maeijer voor zover het gaat over SEH-financiering, ook aan dat ik op korte
termijn niet inzet op grote wijzigingen in de bekostiging van alle
SEH-posten. Zoals ik in hoofdstuk 2.4 heb aangegeven ga ik op termijn de
45-minutennorm afschaffen en mede daardoor zal ook de beschikbaarheidbijdrage SEH in de huidige vorm op termijn komen te vervallen. Ik ga
de 45-minutennorm en de beschikbaarheidbijdrage vervangen door
nieuwe normen en instrumenten om de toegankelijkheid van de zorg in
heel Nederland te borgen. Meer in het algemeen kan voor de financiering
en bekostiging van beschikbaarheid via een beschikbaarheidbijdrage
– een subsidie op grond van artikel 56a van de Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg) – gesteld worden dat deze bedoeld is als
uitzondering die alleen in specifieke situaties na een zorgvuldige afweging
en als laatste redmiddel wordt ingezet, mede ook vanwege staatssteunaspecten. In mijn verkenning voor de middellange termijn loopt het
onderzoeken van een vorm van beschikbaarheidsfinanciering voor SEH’s
en afdelingen acute verloskunde wel mee.
Tot slot sluit ik, in reactie op de motie van het lid Maeijer en de vraag van
het lid Agema wat betreft de beschikbaarheid van intensive care-capaciteit
en persoonlijke beschermingsmiddelen (PBMs), aan bij de beleidsagenda
pandemische paraatheid die ik uw Kamer op 14 april heb doen
toekomen.90 Daarin heb ik aangegeven dat, om beter voorbereid te zijn op
een volgende crisis, het belangrijk is om te werken aan een flexibele
opschaling. Centraal daarbij is de flexibele beschikbaarheid van
personeel. In de Covid-pandemie bleek met name de inzetbaarheid van
personeel een knelpunt voor de verdere opschaling van met name de
intensive care-capaciteit. Gelet op de tekorten in zowel de zorg als in
andere sectoren, is het niet realistisch dat het aantal zorgmedewerkers
verder zal toenemen in de komende jaren. In het geval van een volgende
pandemie moet daarom gekeken worden naar andere manieren van
organiseren om de zorg kwalitatief en toegankelijk te houden. Dat kan
bijvoorbeeld door de mogelijkheden voor sociale en technologische
innovatie optimaal te benutten. Anderzijds zal gekeken worden naar
89

In het bijzonder wanneer zij niet gevoelig zijn voor 45-minutennorm en daarmee buiten het
bereik van de beschikbaarheidbijdrage blijven.
90
Kamerstuk 25 295, nr. 1836.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

40

flexibeler opleiden, zodat zorgmedewerkers voorbereid zijn om aan de
slag te kunnen bij een acute zorgvraag. De inzet van bijvoorbeeld de
opleiding Basis Acute zorg (BAZ) draagt hieraan bij. Zoals in de Kamerbrief «Nadere uitwerking lange termijn aanpak COVID-19» staat, deelt het
kabinet het advies van de taskforce ondersteuning zorgpersoneel om de
opleiding BAZ eenmalig te verruimen gezien de positieve ervaringen,
groeiende instroom en bijdrage aan een flexibele inzet van medewerkers,
ook in andere zorgbranches.91 Ook zet ik in op goed en continue inzicht in
beschikbare capaciteit, zodat knelpunten snel herkend kunnen worden en
er gerichter gestuurd kan worden op oplossingen daarvan.
In de beleidsagenda pandemische paraatheid heb ik verder aangegeven
dat, om ongewenste strategische afhankelijkheden en kwetsbaarheden in
de medische productieketens te verminderen, het kabinet wil investeren in
open strategische autonomie, bijvoorbeeld door diversificatie van
toeleveringsketens en het stimuleren van productie van medische
producten dicht bij huis. Dicht bij huis wil zeggen binnen Nederland en de
EU. Hierbij bekijk ik de mogelijkheden voor het investeren in opschaalbare
productiecapaciteit van enkele PBM.
7. Randvoorwaarden: Regie
7.1 Waarom aan de slag met regie door de overheid?
Ik vraag om leiderschap van de zorgaanbieders, zorgverzekeraars,
zorgverleners en andere betrokkenen, onder andere in ROAZ-verband en
om te doen wat nodig is om de integrale samenwerking in de acute zorg
te bevorderen. De vragen die ik in deze beleidsagenda aan partijen in het
veld stel zijn niet vrijblijvend. Nauwe samenwerkingen zijn immers nodig
om kwalitatief goede zorg voor iedereen in Nederland toegankelijk te
houden. Wanneer er de komende tijd onvoldoende voortgang wordt
geboekt, dan zal de overheid versnelling aanbrengen. Ik zie het als mijn
verantwoordelijkheid om te bevorderen dat er meer wordt samengewerkt
bij triage, behandeling en nazorg. In het huidige stelsel zijn mijn instrumenten relatief beperkt. Het maken van afspraken over kwaliteitsnormen,
samenwerking en de organisatie van de acute zorg is grotendeels
voorbehouden aan zorgmedewerkers, zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Ik leg daarom nadrukkelijk eerst de verantwoordelijkheid bij
veldpartijen neer en ik verwacht dat zij deze verantwoordelijkheid nemen
in het belang van de huidige en toekomstige patiënten en burgers en
patiënten hier ook bij betrekken. Tegelijkertijd ga ik verkennen welke
mogelijkheden en instrumenten de overheid aanvullend kan inzetten om
ontwikkelingen in de organisatie van de acute zorg vorm te geven als dat
nodig blijkt te zijn.
7.2 Landelijke regie
Het ZIN kan een regisserende rol nemen bij het tot stand komen van
kwaliteitsstandaarden met de tripartiete partijen (organisaties van
cliënten, zorgaanbieders of zorgverleners, en zorgverzekeraars of
zorgkantoren), onder andere door op verzoek van partijen het opstellen of
aanpassen van zulke standaarden op de meerjarenagenda van het ZIN te
zetten. Indien nodig kan ik ook aan het ZIN vragen om een onderwerp op
de meerjarenagenda te plaatsen. Als veldpartijen de opleverdatum van
een kwaliteitsproduct op de meerjarenagenda niet halen, kan het ZIN
doorzettingsmacht gebruiken. Doorzettingsmacht betekent dat het ZIN
deels of geheel de regie overneemt en de Kwaliteitsraad van het ZIN

91

Kamerstuk 25 295, nr. 1883.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

41

verzoekt om het kwaliteitsproduct op te stellen in overleg met de
relevante organisaties van cliënten, zorgaanbieders en zorgverzekeraars.
Ik zie het ook als mijn rol om waar nodig landelijke kaders te stellen voor
goede zorg voor iedereen. Zo heb ik partijen gevraagd om de structurele
vormgeving van zorgcoördinatie uit te werken, maar hen daarbij wel een
aantal kaders meegegeven (zie hoofdstuk 3). Ook voor eventuele
aanpassingen in de bekostiging stel ik uiteindelijk de kaders, bijvoorbeeld
door de NZa een opdracht te geven mogelijke aanpassingen in de
bekostiging te verkennen (zie hoofdstuk 6). Het is de bedoeling dat er ook
landelijke kaders komen voor goede en toegankelijke zorg als alternatief
voor de 45-minutennorm. Ook zullen er landelijke criteria worden
ontwikkeld voor de ROAZ-beelden en -plannen.
7.3 Regionale regie
De elf traumacentra in Nederland hebben de wettelijke taak om in hun
regio een ROAZ te organiseren.92 Het doel van dit overleg is om afspraken
te maken over de beschikbaarheid en bereikbaarheid van de acute zorg in
de regio. Ik vind het belangrijk om te benadrukken dat het ROAZ hét
gremium is waar regionale afspraken worden gemaakt over de acute zorg
voor en door alle partijen in de keten. In de Amvb acute zorg (Uitvoeringsbesluit Wkkgz) is daarom geregeld dat bijvoorbeeld ook aanbieders van
wijkverpleging, eerstelijnsverblijf, Wlz-zorg en geriatrische revalidatiezorg
deelnemers zijn van het ROAZ. Ook is geregeld dat tenminste de grootste
zorgverzekeraar in de regio moet worden uitgenodigd en dat de andere
zorgverzekeraars worden geïnformeerd. Er is wettelijk niets geregeld over
wie de voorzitter is van het overleg. In de praktijk is dat vaak de bestuursvoorzitter van het traumacentrum, de grootste zorgaanbieder in de regio.
Besluiten worden genomen bij consensus.
De grote drukte in de acute zorg en de noodzaak om de acute zorg
toekomstbestendig te maken vraagt veel van de ROAZ-en en de ondersteunende bureaus. Ik heb in deze beleidsagenda ook diverse vragen bij
de ROAZ-en neergelegd. Gezien de grote opgave waar de ROAZ-en voor
staan, wil ik kijken naar de governance van de ROAZ-en, de betrokkenheid
van alle partijen in de keten en in het bijzonder naar de rol van de
voorzitter: is het zinvol te regelen wie de voorzitter van het ROAZ zou
moeten zijn, hoe die functionaris benoemd zou moeten worden en op
basis van welke criteria? Wat zouden de bevoegdheden van de voorzitter
moeten zijn en hoe verhouden die zich tot de rol van de zorgverzekeraars?
Hoe wordt het patiëntenperspectief in het ROAZ meegenomen? Hierover
ga ik in gesprek met het veld.
7.4 Regie en sturing in crisistijd
De COVID-19-pandemie maakte zichtbaar dat in een decentraal en deels
privaat georganiseerd zorglandschap het aan instrumentarium ontbreekt
om op landelijk niveau vanuit het belang van publieke gezondheid en
zorgcontinuïteit te kunnen sturen wanneer een uitbraak de hele gezondheidszorg raakt. Dit wordt ook gesignaleerd in het eerste deel van het
onderzoek naar de COVID-19-pandemie van de Onderzoeksraad voor
Veiligheid.93 Zoals ik al eerder heb aangekondigd, ga ik voorbereidingen
treffen om centrale sturing en regie in crisistijd wettelijk te borgen en
daarbij de verschillende verantwoordelijkheden te expliciteren.94
92

Uitvoeringsbesluit Wkkgz, het relevante onderdeel wordt ook wel «amvb acute zorg»
genoemd.
93
Kamerstuk 25 295, nr. 1808.
94
Kamerstuk 25 295, nr. 1883.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

42

Bij een grote gezondheidscrisis is het van belang dat de hele zorgketen in
de regio samenwerkt en betrokken is, waarbij de verbinding met het
generieke stelsel van crisisbeheersing is geborgd ingevolge de Wet
veiligheidsregio’s (Wvr). Vanuit het publieke belang van veiligheid maakt
de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) als
onderdeel van de veiligheidsregio afspraken met de betreffende geneeskundige zorgaanbieders over hun inzet tijdens rampen en crises en de
voorbereiding daarop en wordt uit dien hoofde tevens vertegenwoordigd
door de directeur Publieke Gezondheid (DPG) in het ROAZ. Het ROAZ is de
plek om deze samenwerking in de zorgketen te laten plaatsvinden. De
verbinding die de afgelopen tijd in de ROAZ-en is gelegd tussen partijen
in de curatieve zorg, langdurige zorg en de publieke gezondheid wil ik
behouden en waar nodig uitbreiden in lijn met huidige regelgeving. Brede
samenwerking in de keten en coördinatie en eenduidige regie zijn nodig
voor een goede organisatie van de acute zorg. In crisistijd kan de
bestaande samenwerking snel en vloeiend worden opgeschaald.
7.5 Acties regie
→ Ik ga verkennen welke aanvullende instrumenten de overheid in kan
zetten om samenwerking in de acute zorg te versnellen, mocht dit
nodig blijken te zijn. Ik zal hiervoor onder andere in overleg gaan met
het veld over het verminderen van de vrijblijvendheid en het organiseren van regie in regio’s. Daarbij betrek ik de vraag hoe deze mogelijkheden zich verhouden tot de huidige verantwoordelijkheidsverdeling
in het zorgstelsel, mede in relatie tot de Wvr.
→ Ik verken de positionering van de ROAZ-voorzitter, vanwege het belang
van deze positie voor de gehele zorgketen. Ook ga ik in gesprek over
een effectieve governance van het ROAZ. Daarbij zal ook de positie van
de DPG vanuit zijn verantwoordelijkheid als hoofd van de GHOR
betrokken worden.
8. Randvoorwaarden: Aandacht voor behoud en het opleiden van
zorgmedewerkers
8.1 Behoud en opleiden van zorgmedewerkers
In de hoofdlijnenbrief Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg die uw
Kamer op 13 mei 202295 heeft ontvangen, schetst het kabinet op hoofdlijnen de opdracht die we voor alle partijen zien ten aanzien van de
uitdagingen op de arbeidsmarkt in zorg en welzijn. De komende jaren is
het doel het anders organiseren van werk verder te brengen, om zo de
vraag naar zorgmedewerkers te dempen. Hierbij moet er ervoor gezorgd
worden dat er voldoende ruimte is voor het behoud van medewerkers
door goed werkgeverschap, voor leren/ontwikkelen, en voor innovatie van
werkvormen en technieken zodat de sector zorg en welzijn (weer) een fijne
sector is om in te werken. De contouren van het arbeidsmarktbeleid
worden nader vormgegeven in het programma Toekomstbestendige
Arbeidsmarkt Zorg en zijn specifieker ingevuld in het IZA.
Deze beleidsbrief staat vol met concrete ideeën om de acute zorg
toegankelijk te houden in een situatie van stijgende zorgvraag in
combinatie met brede arbeidsmarktkrapte. Daarvoor is het van groot
belang dat met en door zorgmedewerkers wordt nagedacht over hoe we
de (acute) zorg anders kunnen organiseren. Zeggenschap voor
medewerkers is een essentieel en overkoepelend thema. Om hier
uitvoering aan te geven heeft VWS ten behoeve van het programma
Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg een klankbordgroep ingesteld
95

Kamerstuk 29 282, nr. 462.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

43

bestaande uit medewerkers vanuit verschillende beroepen in de zorg,
waaronder ook medewerkers uit de acute zorg. Aanvullend lopen er
verschillende beleidsmatige initiatieven om zeggenschap voor zorgmedewerkers op organisatieniveau te stimuleren.
Tot slot is het van groot belang dat zorgorganisaties blijven investeren in
het opleiden van nieuwe medewerkers. Concreet voor het opleiden van
medewerkers in de acute zorg draagt VWS hieraan bij door voor de
instroom in de door VWS bekostigde opleidingen bij voorkeur het advies
van het Capaciteitsorgaan te volgen. Ook ondersteunt en stimuleert VWS
de ontwikkeling van modulair onderwijs, om meer flexibiliteit en snelle
inzetbaarheid van zorgmedewerkers te bereiken.
8.2 Acties zorgmedewerkers
→ Mijn collega-minister voor LZS stuurt in het najaar een uitgewerkt
programmaplan «Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg; Samen
anders leren en werken» naar de Kamer. In dit programma worden
concrete acties vastgelegd met landelijke en regionale partijen voor de
arbeidsmarkt zorg en welzijn breed, waaronder dus ook de acute zorg.
→ In het IZA zijn verdere afspraken gemaakt over de arbeidsmarkt, zoals
over het creëren van professionele ruimte ten behoeve van de transitie
naar arbeidsbesparende passende zorg, het via goed werkgeverschap
vergroten van werkplezier en behoud van zorgverleners, de vermindering van regeldruk in combinatie met het vertrouwen op professionele
oordeel zorgverleners en het voldoende opleiden van zorgprofessionals.
→ Mijn collega-minister voor LZS komt met een subsidieregeling, waarbij
maximaal 255 zorgorganisaties kans maken op een subsidiebedrag
van 50.000 euro om aan de slag te gaan met zeggenschap.
→ Ik volg bij voorkeur de adviezen van het Capaciteitsorgaan voor wat
betreft het opleiden van medewerkers in de acute zorg, waaronder de
SEH-artsen en SEH-verpleegkundigen en stel daarvoor kostendekkende financiering beschikbaar.
9. Uitvoering, doorontwikkeling en monitoring
9.1 Monitoring
Ik vind het van belang om de effecten van het beleid te monitoren, zowel
op landelijk als op regionaal niveau. De regiobeelden en regioplannen van
de ROAZ’en zullen meer inzicht geven in de acties die op regionaal niveau
plaatsvinden.
→ Ik zal met betrokken partijen verder uitwerken op welke manier de
implementatie en effecten van zorgcoördinatie en van (aanpassing
van) kwaliteitsnormen inzichtelijk kunnen worden gemaakt.
→ Daarnaast ga ik in gesprek met het RIVM en de NZa om beter in beeld
te brengen welke indicatoren we kunnen gebruiken om effecten van de
ontwikkelingen in de acute zorg te meten. Daarbij heb ik in ieder geval
aandacht voor de kwaliteit en toegankelijkheid van de acute zorg,
gegeven de beschikbare menskracht.
9.2 Betrokkenheid partijen
Mede op basis van deze beleidsagenda wil ik, samen met betrokken
partijen, stap voor stap de noodzakelijke veranderingen in de acute zorg
realiseren. Omdat dit een dynamisch proces zal zijn waarbij veel partijen
betrokken zijn, vind ik het van belang om het proces in nauwe samenwerking met partijen te doorlopen en steeds weer te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

44

→ Ik richt een landelijke klankbordgroep acute zorg in, waarin ik met
partijen de acties uit deze beleidsagenda verder zal uitwerken, de
uitvoering zal volgen en waar nodig zal bijsturen.
→ In het IZA heb ik met partijen afspraken gemaakt over de acute zorg,
die aansluiten bij de noodzakelijke veranderingen zoals beschreven in
deze beleidsagenda.
→ In het najaar van 2023 zal ik uw Kamer informeren over de stand van
zaken van de uitvoering van deze agenda.
10. Tot slot
Dag en nacht staan zorgmedewerkers klaar om zorg te verlenen aan
mensen die dat acuut nodig hebben. Van de huisarts die een baby met
koorts onderzoekt en de wijkverpleegkundige die bij iemand thuis een
kapot infuus vervangt, tot ambulance- en ziekenhuismedewerkers die een
slachtoffer van een ernstig ongeval helpen en de psychiater die iemand
opvangt met acute psychiatrische problemen. De druk op de acute zorg is
hoog en alle zorgmedewerkers in de acute zorg zullen dit regelmatig
ervaren. Ik heb waardering voor al die mensen die met hart en ziel hun
werk doen om patiënten zo goed mogelijk te helpen.
We willen allemaal dat patiënten de acute zorg krijgen die zij nodig
hebben, nu en in de toekomst. Alle betrokkenen kunnen hun steentje
bijdragen aan het realiseren van dit doel: patiënten, zorgmedewerkers,
decentrale overheden, zorgverzekeraars, bestuurders in de zorg, et cetera.
Mede op basis van deze beleidsagenda kunnen we met zijn allen aan de
slag om kwalitatief goede zorg ook in de toekomst voor iedereen
toegankelijk te houden.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 247, nr. 362

45