Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 775 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) voor het
jaar 2018

Nr. 7

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 oktober 2017
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister en Staatssecretaris van Justitie
en Veiligheid
– over de brief van 8 maart 2017 inzake de rapportagebrief over de
aanpak van internationale misdrijven (Kamerstuk 34 550 VI, nr. 105),
– over de brief van 29 maart 2017 inzake monitoring uitlevering Jean
Claude I. en Jean Baptiste M. (Kamerstuk 34 550 VI, nr. 107) en
– over de brief van 25 april 2017 inzake de rapportage 2016 over
internationale mensenrechtenprocedures (Kamerstuk 32 735, nr. 170).
De vragen en opmerkingen zijn op 9 juni 2017 aan de Minister en
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid voorgelegd. Bij brief van
5 oktober 2017 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Visser
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-34775-VI-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
Met belangstelling hebben de leden van de VVD-fractie kennisgenomen
van de genoemde brieven.
De leden van de VVD-fractie merken op dat in feite de vraag centraal staat
hoe kan worden bewerkstelligd dat voorkomen wordt dat misdadigers
tegen de menselijkheid hier een verblijfstitel krijgen en hoe kan worden
gezorgd dat zij hun straf niet kunnen ontlopen. Deze leden onderschrijven
dit. Het zou hierbij gaan om circa vijftien personen. Voornoemde leden
vinden dat de inzet er primair op gericht moet zijn om berechting van
dergelijke figuren te laten plaatsvinden in het land waar deze ernstige
feiten zich hebben voortgedaan. Niet te snel moet hiervan worden
afgeweken wegens de – in verhouding met Nederland – vaak nog prille
rechtssystemen. Kan dit bevestigd worden?
Recent zijn nieuwe EU-richtlijnen inzake Europol aangenomen door het
Europees parlement. Hierdoor is Europol ook gemandateerd voor
internationale misdrijven. Op Europees niveau kan dan ook veel data
worden onderzocht. De aan het woord zijnde leden vinden het belangrijk
dat het Verenigd Koninkrijk hier wel betrokken blijft. Nu het Verenigd
Koninkrijk uit de EU zal stappen vinden deze leden het interessant om te
weten hoe hier in deze context mee zal worden omgegaan.
De leden van de VVD-fractie merken op dat criminelen hun straf niet
moeten kunnen ontlopen, maar ook criminele asielzoekers zijn niet
gewenst. Hoe wordt voorkomen dat criminelen een verblijfsvergunning in
Nederland ontvangen?
Inbreng van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de rapportagebrief over de aanpak van internationale misdrijven, de monitoring
uitlevering Jean Claude I. en Jean Baptiste M., en de rapportage 2016 –
Internationale Mensenrechtenprocedures.
De leden van de PVV-fractie willen graag weten hoe vaak het voorkomt
dat een Nederlander slachtoffer wordt van een internationaal misdrijf in
het buitenland, waarbij de autoriteiten in dat andere land de daders
ongemoeid laten. Welke actie heeft de regering in die gevallen ondernomen om alsnog tot berechting over te gaan?
In de brief staat dat een groot deel van de zaken op grond van 1F van het
Vluchtelingenverdrag van de Verenigde Naties (1F-zaken) die nu worden
behandeld in Nederland, vreemdelingen (verdacht van oorlogsmisdrijven)
betreft die niet kunnen worden uitgezet naar het land van herkomst omdat
terugkeer in strijd zou zijn met artikel 3 van het Europees Verdrag tot
bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden
(EVRM). Dit is een grote schande. Deelt u deze mening? En deelt u de
mening dat de enige manier om deze oorlogsmisdadigers alsnog het land
uit te zetten het opzeggen van het EVRM is? Zo nee, waarom niet?
Kent u de aflevering «Het kaf en het koren – de IND op zoek naar oorlogsmisdadigers» van 10 april 2017 (https://www.npo.nl/2doc/10-04-2017/
KN_1688926)? Hoe worden deze 1F’ers aan de grens gekwalificeerd? Bent
u bereid alles op alles te zetten oorlogsmisdadigers of mensen die hiervan
verdacht worden zo snel mogelijk op te sporen? Bent u bereid ervoor te
zorgen dat de oorlogsmisdadigers of mensen die hiervan verdacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

2

worden en daadwerkelijk het land uitgezet worden nooit meer kunnen
terugkeren naar Nederland? Zo nee, waarom niet?
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de rapportagebrief over de aanpak van internationale misdrijven.
Deze leden delen het standpunt dat Nederland geen vluchthaven is of wil
zijn voor daders van internationale misdrijven. Met de instroom van
vluchtelingen blijft het van belang dat er goede (achtergrond)controle
plaatsvindt, daders worden opgespoord en slachtoffers kunnen rekenen
op bescherming.
Voornoemde leden delen het uitgangspunt dat een verdachte wordt
berecht in het land waar de internationale misdrijven zijn begaan. Als
uitzetting naar eigen land niet mogelijk is vanwege artikel 3 EVRM, wordt
beoordeeld of de verdachte in Nederland kan en moet worden vervolgd.
In de rapportagebrief wordt aangegeven dat in 60 gevallen sprake is van
artikel 1F en niet verwijderbaarheid vanwege artikel 3 EVRM. Is bekend in
hoeveel gevallen van deze 60 er over wordt gegaan tot vervolging in
Nederland? Wat zijn de redenen om wel of niet over te gaan op vervolging
in Nederland? Zijn er in 2016 vreemdelingen met een 1F-status veroordeeld in Nederland?
De aan het woord zijnde leden merken op dat in 2016 17 inkomende
rechtshulpverzoeken zijn uitgevoerd door de medewerkers van het Team
Internationale Misdrijven (TIM). Deze leden willen graag weten uit welke
landen deze rechtshulpverzoeken afkomstig waren. Daarnaast zijn zij
benieuwd of de uitvoering van deze verzoeken afdoende is geweest voor
het land dat het verzoek deed.
Aangegeven wordt dat het TIM in het afgelopen jaar geïnvesteerd heeft in
het onderzoek naar de toepasbaarheid en geschiktheid van nieuwe
analyse-tools voor «big data» op het gebied van internationale misdrijven.
Deze leden vragen in hoeverre dit overeenkomt met de analyses van
informatie die door Europol worden uitgevoerd. In hoeverre vindt er
afstemming plaats tussen het onderzoek dat het TIM uitvoert en de kennis
van Europol?
De leden van de CDA-fractie vinden het positief dat Nederland de EU-dag
tegen straffeloosheid heeft georganiseerd. U schrijft dat Nederland het
belang van het inrichten van een war crimes unit onder de aandacht heeft
gebracht. Bij wie heeft Nederland dat onder de aandacht gebracht en
welke stappen worden ondernomen om hem ook echt op te richten? En
indien hij niet is opgericht, wat is daarvan de reden? We weten toch al vijf
jaar dat vele mensen in Syrië oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de
menselijkheid en genocide plegen?
ISIS pleegt genocide in Irak en Syrië. Dat hebben het Europees parlement,
het Amerikaanse congres en de Parlementaire Assemblee van de raad van
Europa uitgesproken. Bij ISIS hebben zich ook Nederlanders aangesloten.
Hoeveel mensen hebben zich bij ISIS aangesloten en hoeveel van hen
worden vervolgd vanwege het plegen van genocide of het medeplichtig
zijn aal genocide? Hoeveel mensen met een Nederlands paspoort zijn in
ISIS gebied geweest en zijn daarna weer teruggekeerd naar Nederland?
Wordt elk van deze mensen vervolgd? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

3

Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Rapportagebrief Internationale Misdrijven 2016. Deze leden hebben over
dit onderwerp verschillende vragen.
Ten eerste hebben zij vragen over de positie van slachtoffers van
internationale misdrijven. Deze leden vinden de positie van slachtoffers
van groot belang, zeker gezien de ernst van internationale misdrijven.
Juist in het veld van internationale misdrijven zijn getuigenissen van
slachtoffers van groot belang. Kunt u toelichten hoe de positie van
slachtoffers beschermd wordt? Bent u van mening dat juist Nederland als
koploper bij de vervolging van internationale misdrijven ook de positie
van slachtoffers en getuigen van internationale misdrijven moet
waarborgen? Voornoemde leden constateren dat slachtoffers van
internationale misdrijven geen beroep kunnen doen op het schadefonds
geweldsmisdrijven en ook geen recht hebben op gratis rechtsbijstand. Dat
laatste klemt vooral aangezien slachtoffers soms intensief worden
gehoord. Bent u bereid deze knelpunten op te lossen?
Voorts hebben de leden van de D66-fractie een aantal vragen over de
Rapportagebrief Internationale Misdrijven. Zo lezen zij dat één onderzoek
in 2016 niet is voortgezet omdat de verdachte zich niet meer in Nederland
bevindt. Is deze zaak dan wel overgedragen aan een ander land?
Deze leden lezen dat het in internationale misdrijfzaken een langdurig en
ingewikkeld proces is om voldoende bewijs te vergaren en dat er veel
capaciteit opgaat aan eerder gestarte opsporingsverzoeken en aan het
strafrechtelijk onderzoek naar de MH17. Voornoemde leden vragen of er
dan wel voldoende capaciteit is bij het TIM. Kan er bijvoorbeeld
voldoende gebruik gemaakt worden van social media bronnen om bewijs
te vergaren?
De leden van de D66-fractie hebben voorts een aantal vragen over het
gebruik van artikel 1F van het VN Vluchtelingenverdrag. Deze leden delen
de opvatting dat Nederland geen vrijhaven mag zijn voor oorlogsmisdadigers. Echter, het beleid om het Ambtsbericht 2000 over de Afghaanse
veiligheidsdiensten zo categorisch toe te passen vinden deze leden niet
passen in onze rechtsstaat. Klopt het dat de Europese Commissie over dit
beleid vragen heeft gesteld en overweegt een infractieprocedure hierover
te starten? Voornoemde leden lezen ook dat het besluit van de Immigratieen Naturalisatiedienst (IND) om artikel 1F tegen te werpen ter toetsing
voorgelegd wordt aan de rechter als de betrokken vreemdeling in beroep
gaat.
De aan het woord zijnde leden hebben daarnaast een aantal vragen over
de VN-databank voor bewijsmateriaal van ernstige misdaden die in Syrië
zijn gepleegd. Het is deze leden nog onvoldoende duidelijk hoe deze
databank precies in zijn werk zal gaan. In hoeverre hebben landen
toegang tot deze databank en wordt vertrouwelijke informatie gewaarborgd? Deze leden begrijpen dat Nederland op 9 maart 2017 een
expertconferentie over deze databank heeft gehouden. Wat is hieruit
gekomen en wanneer zal deze databank volledig operationeel zijn?
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de Rapportagebrief internationale misdrijven en hebben een aantal vragen over
Afghaanse 1F-ers. Velen van hen hebben collectief de 1F status gekregen
omdat zij werkzaam zijn geweest bij de Khad/WAD, de Afghaanse
geheime dienst in de jaren «80. Nederland is hierin uniek. Waarom houdt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

4

de regering hier nog altijd aan vast? Gecombineerd met het beletsel van
artikel 3 EVRM heeft deze status ertoe geleid dat vele mensen al 20 jaar in
Nederland in een juridisch limbo verkeren. Hoe kan het dat zij noch
vervolgd en veroordeeld zijn maar ook geen buitenschuld-vergunning
hebben gekregen? Zijn er Afghaanse 1F’ers die wel een buitenschuldvergunning hebben gekregen?
Daarnaast zijn deze leden benieuwd naar uw reactie op de recente kritiek
op het ambtsbericht waarop deze collectie 1F-status op gebaseerd. Dr.
Joost Brouwer concludeerde dat er sprake is van grote misinterpretatie en
mogelijk zelfs fraude op het ministerie. Gezien de voortdurende kritiek,
ook van UNHCR en Amnesty op dit ambtsbericht en deze collectieve
1F-status, vragen voornoemde leden of het tijd is voor een herziening van
dit ambtsbericht. Een nieuw ambtsbericht met openbare bronnen en
individuele beoordeling van deze groep mensen zou volgens deze leden
een hoop zorgen wegnemen. Waarom is de regering hierin zo
onbeweeglijk?
Het valt de leden van de SP-fractie op dat er in Nederland nauwelijks
1F’ers worden veroordeeld. Het is goed dat er aandacht binnen de IND is
voor mogelijke 1F’ers en deze leden hopen dat dit voortduurt. Hoe wordt
gewaarborgd dat deze kennis waar de afgelopen tijd aan is gewerkt, ook
in de organisatie blijft en niet weer verloren gaat nu er veel mensen bij de
IND vertrekken? Blijven de 1F units op gelijke sterkte?
Recent veroordeelde Oostenrijk wel een Syrische vluchteling voor
oorlogsmisdaden. De aan het woord zijnde leden vernemen graag
waarom dit in Nederland niet gebeurt. Vluchten er geen oorlogsmisdadigers naar Nederland? Of zijn er andere belemmeringen waardoor goed
onderzoek niet mogelijk is?
Graag delen deze leden ook de zorgelijke signalen die zijn binnengekomen
over een groep mensen die wellicht oorlogsmisdaden hebben begaan.
Tamils uit Sri Lanka hebben soms, niet altijd, banden met de Liberation
Tigers of Tamil Eelam (LTTE). Klopt het dat in Sri Lanka de heersende
opvatting is dat alle Tamils banden hebben met de LTTE en oorlogsmisdaden hebben begaan? Klopt het dat zij, vooral bij terugkeer, stelselmatig
vervolgd worden? Bij voornoemde leden is het signaal binnengekomen
dat de Sri Lankaanse ambassade actief bezig zou zijn met onderzoek naar
de asielmotieven van mensen die terug naar Sri Lanka worden gestuurd
met een laisser-passez. De ambassade zou advocaten en de Internationale
Organisatie voor Migratie (IOM) vragen naar het asieldossier en heimelijk
de presentatie van vreemdelingen aan de ambassade opnemen. Als deze
informatie wordt doorgespeeld aan de Sri Lankaanse overheid lopen
Tamils bij terugkeer groot gevaar. Herkent u deze signalen? Zo nee, bent u
bereid hier onderzoek naar te doen? Bent u bereid uitzetting van Tamils
naar Sri Lanka gedurende dit onderzoek op te schorten?
Ten slotte vestigen de leden van de SP-fractie graag nog de aandacht op
de recente uitspraak Chavez-Vilchez van het Europese Hof van Justitie.
Het Hof oordeelde dat ook ouders zonder verblijfsrecht die praktisch
alleen verantwoordelijk zijn voor de zorg van een kind met het unieburgerschap, wel verblijfsrecht in de EU toekomt. Een baanbrekende uitspraak.
In het schriftelijk overleg over de JBZ-Raad op 18 mei 2017
(JBZ-onderwerpen op het terrein van asiel- en vreemdelingenbeleid) gaf
de regering aan dat zaken in afwachting van nieuw beleid worden
aangehouden. Is er inmiddels al zicht op wanneer hierover meer
duidelijkheid zal zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

5

Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
monitoring-rapporten voor de uitgeleverde Rwandezen I. en M. Zij hebben
eerder bezwaar gemaakt tegen de uitlevering van de Rwandese I. en M.
aan Rwanda. De reden is dat zij niet overtuigd zijn dat verdachten van
genocide in Rwanda een eerlijk proces krijgen. De redenen voor deze
twijfel daaraan is destijds duidelijk onderbouwd. Niettemin is aan die
argumenten voorbij gegaan en is toch tot uitlevering overgegaan.
Deze leden achten het in elk geval een goede zaak dat er monitoring is, al
zijn er nu alleen rapporten over de eerste maand. We zijn inmiddels bijna
een half jaar verder. Wanneer komen de volgende rapporten?
In het rapport staat dat de Nederlandse ambassade heeft toegezegd
gevolg te geven aan het verzoek van dhr. I. om vertegenwoordigd te
worden door zijn Nederlandse advocaten. Volgens de Nederlandse
advocaten is er niets met dit verzoek gedaan. De monitoring-rapporten
zijn zelfs niet aan de advocaten toegezonden. Er heeft niemand contact
opgenomen met de advocaten over dit verzoek om dit te bespreken. Er is
alleen verzocht het dossier op te sturen, volgens de advocaten in
Nederland. De cliënten zelf hebben overigens geen concept-rapporten van
de monitoring ontvangen. Hoe zit dit nu? Op welke manier is aan het
verzoek van I. gevolg gegeven?
Uit de rapporten blijkt dat personeel van de Nederlandse ambassade heeft
aangeven dat zij de beide heren zouden bezoeken in de gevangenis. Is dit
inmiddels inderdaad gebeurd en wat kunt u hierover vertellen? Hoe zijn
de omstandigheden in de gevangenis? Wat zeggen de beiden heren hier
over aan de ambassade?
De heer I. geeft in het rapport aan dat de hem toegewezen advocaat
eerder elf jaar als aanklager heeft gewerkt en hartelijk omging met de
aanklager in de zaak tegen I. Ook beklaagt hij zich erover dat deze
advocaat er bij hem op aan gedrongen heeft schuld te bekennen. Deze
advocaat zou ook de zusters van I. bewogen hebben bij hem hierop aan te
dringen.
Dhr. I. geeft ook aan dat hij niet vrij was zelf een advocaat te kiezen, maar
in zijn keuze beperkt was tot een lijst van 68 advocaten. Tijdens het
schrijven van de monitoring rapporten waren de advocaten van beiden
ook nog niet betaald. Advocaten die dhr. I. vrijwillig zouden kunnen
verdedigen, worden bovendien niet tot de gevangenis toegelaten. I. heeft
ook aangegeven dat hij niet in een veilige omgeving – dus zonder dat
anderen mee konden luisteren – met zijn advocaat kon spreken.
Deze bevindingen uit de monitoringsrapporten passen in het beeld dat de
leden van de ChristenUnie-fractie eerder geschetst heeft van de Rwandese
justitie. Op papier is alles prima geregeld, maar in de werkelijke uitvoering
krijgen verdachten van genocide geen eerlijke kans. Hoewel u dit weet,
heeft u besloten tot uitlevering. Daarmee heeft u een zekere verantwoordelijkheid op zich genomen. Graag horen deze leden hoe u daar nu verder
uitvoering aan geeft.
Wat kunnen de uitgeleverde heren overigens doen naar aanleiding van de
monitoring-rapporten? Staat er nog een rechtsmiddel open voor I. en M.
of kunnen zij gehoord worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

6

Hoe oordeelt u over het feit dat nu blijkt dat er nog altijd heel veel
onderzoek in de zaken van I. en M. schijnt verricht te moeten worden? De
rechtszaak is nog steeds niet begonnen. Hoe verhoudt zich dit tot de haast
waarmee de Minister van justitie de beide heren vorig jaar heeft uitgeleverd? Grond voor die uitlevering was toch dat er voldoende bewijs
aanwezig was? Op deze vragen willen de leden van de ChristenUniefractie graag antwoorden.
II. Reactie van de Minister en de Staatssecretaris van Veiligheid
en Justitie
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
Met belangstelling hebben de leden van de VVD-fractie kennisgenomen
van de genoemde brieven.
De leden van de VVD-fractie merken op dat in feite de vraag centraal staat
hoe kan worden bewerkstelligd dat voorkomen wordt dat misdadigers
tegen de menselijkheid hier een verblijfstitel krijgen en hoe kan worden
gezorgd dat zij hun straf niet kunnen ontlopen. Deze leden onderschrijven
dit. Het zou hierbij gaan om circa vijftien personen. Voornoemde leden
vinden dat de inzet er primair op gericht moet zijn om berechting van
dergelijke figuren te laten plaatsvinden in het land waar deze ernstige
feiten zich hebben voortgedaan. Niet te snel moet hiervan worden
afgeweken wegens de – in verhouding met Nederland – vaak nog prille
rechtssystemen. Kan dit bevestigd worden?
Inderdaad streeft de Nederlandse regering ernaar om de berechting te
laten plaatsvinden in het land waar de strafbare feiten zijn gepleegd.
Uitlevering van verdachten van internationale misdrijven verdient dan ook
de voorkeur. Strafrechtelijk is er in 2016 sterker ingezet op het instrument
uitlevering, zodat daar wordt vervolgd, waar de feiten zijn gepleegd. Zo
zijn er vorig jaar twee Rwandezen uitgeleverd om aldaar te worden
vervolgd; de berechting wordt gemonitord. Daarnaast is er in 2016 nog
een verdachte van internationale misdrijven uitgeleverd aan Georgië.
Recent zijn nieuwe EU-richtlijnen inzake Europol aangenomen door het
Europees parlement. Hierdoor is Europol ook gemandateerd voor
internationale misdrijven. Op Europees niveau kan dan ook veel data
worden onderzocht. De aan het woord zijnde leden vinden het belangrijk
dat het Verenigd Koninkrijk hier wel betrokken blijft. Nu het Verenigd
Koninkrijk uit de EU zal stappen vinden deze leden het interessant om te
weten hoe hier in deze context mee zal worden omgegaan.
Het is evident dat er belang is om de samenwerking met het Verenigd
Koninkrijk op politieniveau te bestendigen, ook na vertrek uit de EU. Op
Europees niveau vindt samenwerking bij de strafrechtelijke aanpak van
internationale misdrijven onder andere plaats via het «European Network
of contact points in respect of persons responsible for genocide, crimes
against humanity and war crimes». Daarin worden informatie en
ervaringen uitgewisseld met betrekking tot vervolgingen van verdachten
van internationale misdrijven. Dit netwerk staat ook open voor
niet-lidstaten, dus het staat het VK vrij om als «observer» deel te nemen.
In aanloop naar de inwerkingtreding van de nieuwe EU-richtlijnen inzake
Europol heeft het Team Internationale Misdrijven een expertmeeting
georganiseerd waarbij alle Europese War Crimes Units aanwezig waren.
Dit heeft geresulteerd in het oprichten van een Focal Point / Analysis
Project voor internationale misdrijven bij Europol. Bij de oprichting is
rekening gehouden met deelname door landen die niet lid zijn van
Europol. Het Verenigd Koninkrijk kan deel blijven nemen aan deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

7

projecten indien hiertoe een Operational Agreement met Europol wordt
aangegaan.
De leden van de VVD-fractie merken op dat criminelen hun straf niet
moeten kunnen ontlopen, maar ook criminele asielzoekers zijn niet
gewenst. Hoe wordt voorkomen dat criminelen een verblijfsvergunning in
Nederland ontvangen?
Bij brieven van 25 november 20151 en 25 mei 2016 2 is uw Kamer
geïnformeerd over de aanscherping van het beleid ten aanzien van
asielzoekers die strafbare feiten hebben gepleegd. Deze aanscherping
houdt onder andere in dat de invulling van de begrippen «ernstig
misdrijf» en «bijzonder ernstig misdrijf» zo is gewijzigd dat het eerder
mogelijk is om een asielvergunning te weigeren of in te trekken als de
aanvrager een crimineel feit heeft gepleegd.
Met het aanscherpen van het beleid wil het kabinet maximaal voorkomen
dat personen die maatschappelijk onaanvaardbaar gedrag vertonen in
aanmerking komen voor verblijf in Nederland.
Inbreng van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de rapportagebrief over de aanpak van internationale misdrijven, de monitoring
uitlevering Jean Claude I. en Jean Baptiste M., en de rapportage 2016 –
Internationale Mensenrechtenprocedures.
De leden van de PVV-fractie willen graag weten hoe vaak het voorkomt
dat een Nederlander slachtoffer wordt van een internationaal misdrijf in
het buitenland, waarbij de autoriteiten in dat andere land de daders
ongemoeid laten. Welke actie heeft de regering in die gevallen ondernomen om alsnog tot berechting over te gaan?
Op basis van verschillende internationale verdragen hebben staten zich
veelal verplicht om internationale misdrijven te onderzoeken, met elkaar
samen te werken en ervoor zorg te dragen dat daders van deze misdrijven
hun strafrechtelijke verantwoordelijkheid niet ontlopen.
Indien blijkt dat er aanwijzingen zijn dat elders een internationaal misdrijf
is gepleegd, en Nederland daarvoor rechtsmacht heeft omdat er sprake is
van een Nederlands slachtoffer, dan zal Nederland daar in de regel zelf
nader onderzoek naar doen, met het oog op mogelijke vervolging.
Er zijn geen exacte cijfers bekend over hoe vaak een Nederlander
slachtoffer wordt van een internationaal misdrijf in het buitenland, en
waarbij het land in kwestie geen actie wil ondernemen.
In de brief staat dat een groot deel van de zaken op grond van 1F van het
Vluchtelingenverdrag van de Verenigde Naties (1F-zaken) die nu worden
behandeld in Nederland, vreemdelingen (verdacht van oorlogsmisdrijven)
betreft die niet kunnen worden uitgezet naar het land van herkomst omdat
terugkeer in strijd zou zijn met artikel 3 van het Europees Verdrag tot
bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden
(EVRM). Dit is een grote schande. Deelt u deze mening? En deelt u de
mening dat de enige manier om deze oorlogsmisdadigers alsnog het land
uit te zetten het opzeggen van het EVRM is? Zo nee, waarom niet?

1
2

Kamerstuk 19 637, nr. 2078.
Kamerstuk 19 637, nr. 2188.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

8

Nog daargelaten of dit een oplossing zou zijn voor de gestelde problematiek, wenst het kabinet, zoals bij meerdere gelegenheden is toegelicht,
geen mensenrechtenverdragen op te zeggen. Overigens moeten 1F’ers
met een 3 EVRM beletsel zelfstandig Nederland verlaten, hiertoe voert de
DT&V dan ook halfjaarlijks gesprekken met desbetreffende vreemdelingen.
Kent u de aflevering «Het kaf en het koren – de IND op zoek naar oorlogsmisdadigers» van 10 april 2017 (https://www.npo.nl/2doc/10-04-2017/
KN_1688926)? Hoe worden deze 1F’ers aan de grens gekwalificeerd? Bent
u bereid alles op alles te zetten oorlogsmisdadigers of mensen die hiervan
verdacht worden zo snel mogelijk op te sporen? Bent u bereid ervoor te
zorgen dat de oorlogsmisdadigers of mensen die hiervan verdacht
worden en daadwerkelijk het land uitgezet worden nooit meer kunnen
terugkeren naar Nederland? Zo nee, waarom niet?
Wij zijn bekend met de documentaire «Het kaf en het koren» waar zicht
wordt gegeven op de werkzaamheden van de Unit 1F.
Voor alle asielzoekers geldt dat de IND een screening uitvoert. Dit is een
onderzoek dat de IND na de aanmeldfase van het asielproces uitvoert op
basis van informatie uit het Identificatie- en Registratieproces, het
aanmeldformulier en aanmeldgehoor, eventuele informatie van derden en
informatie die voortkomt uit een naslag in sociale media. Deze informatie
wordt in samenhang bezien waarbij specifieke aandacht bestaat voor
signalen die kunnen wijzen op oorlogsmisdrijven maar ook op
(identiteits-, nationaliteits- of visum-) fraude of bijvoorbeeld
mensensmokkel- en handel. Bij aanwijzingen dat iemand zich schuldig
heeft gemaakt aan mensenrechtenschendingen wordt een 1F-onderzoek
opgestart. Naast deze screening, kunnen er ook tijdens de procedure of na
de vergunningverlening signalen bij de IND binnenkomen waaruit
1F-indicaties naar voren komen. Te denken valt aan klik- of tipbrieven van
burgers, slachtoffers/getuigen van 1F-misdrijven, meldingen vanuit de
vreemdelingenketen, of andere overheidsinstanties.
Indien een vreemdeling artikel 1F Vlv krijgt tegengeworpen, dan volgt in
de regel een zwaar inreisverbod voor de duur van tien jaren. In het geval
de vreemdeling Nederland al heeft verlaten dan zal hij na de tegenwerping van artikel 1F Vlv ongewenst worden verklaard. Het verblijf in
Nederland in weerwil van een ongewenstverklaring of zwaar inreisverbod
is strafbaar krachtens artikel 197 Wetboek van Strafrecht.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de rapportagebrief over de aanpak van internationale misdrijven.
Deze leden delen het standpunt dat Nederland geen vluchthaven is of wil
zijn voor daders van internationale misdrijven. Met de instroom van
vluchtelingen blijft het van belang dat er goede (achtergrond)controle
plaatsvindt, daders worden opgespoord en slachtoffers kunnen rekenen
op bescherming.
Voornoemde leden delen het uitgangspunt dat een verdachte wordt
berecht in het land waar de internationale misdrijven zijn begaan. Als
uitzetting naar eigen land niet mogelijk is vanwege artikel 3 EVRM, wordt
beoordeeld of de verdachte in Nederland kan en moet worden vervolgd.
In de rapportagebrief wordt aangegeven dat in 60 gevallen sprake is van
artikel 1F en niet verwijderbaarheid vanwege artikel 3 EVRM. Is bekend in
hoeveel gevallen van deze 60 er over wordt gegaan tot vervolging in
Nederland? Wat zijn de redenen om wel of niet over te gaan op vervolging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

9

in Nederland? Zijn er in 2016 vreemdelingen met een 1F-status veroordeeld in Nederland?
Zoals ook in de rapportagebrieven is aangegeven, stelt de IND een 1F
dossier ter beschikking aan het Landelijk Parket (LP), zodra een vreemdeling artikel 1F tegengeworpen heeft gekregen. Het cluster Internationale
Misdrijven van het LP gaat vervolgens na of de 1F-gedragingen onder het
aandachtsgebied van IM of onder een ander aandachtsgebied van het LP
vallen (bijvoorbeeld mensenhandel/terrorisme). Daarna beoordeelt het
cluster of Nederland rechtsmacht heeft over de gedragingen. Indien de 1F
gedragingen onder de Nederlandse rechtsmacht vallen, analyseren het LP
en het Team Internationale Misdrijven (TIM) van de politie de informatie
en gaan zij na of aanvullende informatie beschikbaar is. Vervolgens
beoordeelt het LP of er een (voorbereidend) onderzoek wordt gestart. Bij
het maken van de keuze om een opsporingsonderzoek te starten brengen
het LP en het TIM een prioritering aan, waarbij de criteria onder andere
zijn: de ernst van de strafbare feiten en de vermoedelijke rol daarin van de
verdachte, de slagingskans van de zaak (juridische haalbaarheid) en het
(mogelijk) effect dat kan worden behaald.
Voor een deel van de dossiers die de IND aan het LP toestuurt, geldt dat
sprake is van een belemmering voor opsporing en vervolging van deze
zaken. Een belemmering kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld wanneer er
onvoldoende zicht is op het verkrijgen van bewijs dat zich in een ander
land bevindt. Deze dossiers kunnen op een later tijdstip opnieuw
beoordeeld worden als er reële onderzoeksmogelijkheden in het
buitenland zijn ontstaan. Er bestaat geen specifieke termijn voor het
beoordelen van deze dossiers. Misdrijven die aangemerkt worden als
genocide, oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen menselijkheid verjaren
immers niet.
Zoals in de rapportagebrief over 2016 is aangegeven, zijn er in 2016 zes
dossiers in behandeling genomen voor oriënterend onderzoek. Deze
zaken worden momenteel nog onderzocht.
De aan het woord zijnde leden merken op dat in 2016 17 inkomende
rechtshulpverzoeken zijn uitgevoerd door de medewerkers van het Team
Internationale Misdrijven (TIM). Deze leden willen graag weten uit welke
landen deze rechtshulpverzoeken afkomstig waren. Daarnaast zijn zij
benieuwd of de uitvoering van deze verzoeken afdoende is geweest voor
het land dat het verzoek deed.
De landen waarmee Nederland samenwerkt moeten kunnen rekenen op
vertrouwelijkheid. Om deze reden is het niet wenselijk om gedetailleerde
gegevens over deze verzoeken prijs te geven. Er worden door Nederland
inkomende rechtshulpverzoeken uitgevoerd van met name Europese
landen en het Internationaal Strafhof die strafrechtelijk onderzoek
verrichten naar internationale misdrijven elders gepleegd en van
bronlanden waar de IM-feiten zijn gepleegd en waar onderzoek naar
wordt verricht. Rechtshulpverzoeken zijn maatwerk. Bovengenoemde
inkomende rechtshulpverzoeken zijn afdoende uitgevoerd. Nederland zal
zoveel mogelijk inspanningen verrichten om tot een succesvolle
uitvoering van inkomende rechtshulpverzoeken te komen. Daarin zijn
onder andere de bemiddelende rol die de Nederlandse ambassade in het
betrokken land speelt en de contacten die er zijn op politieel en justitieel
niveau tussen de beide landen van belang. Echter, het kan voorkomen dat
er een juridische belemmering is om mee te werken aan een rechtshulpverzoek. In dit kader is relevant te noemen dat Nederland een van de
initiatiefnemers is voor een multilateraal verdrag dat ziet op de
versterking van de interstatelijke samenwerking in de opsporing en
vervolging van internationale misdrijven, zoals genoemd in de Rapporta-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

10

gebrief 2016 (p. 9). Dit initiatief beoogt een uniform en modern kader te
schetsen voor samenwerking terzake rechtshulp en uitlevering.
Aangegeven wordt dat het TIM in het afgelopen jaar geïnvesteerd heeft in
het onderzoek naar de toepasbaarheid en geschiktheid van nieuwe
analyse-tools voor «big data» op het gebied van internationale misdrijven.
Deze leden vragen in hoeverre dit overeenkomt met de analyses van
informatie die door Europol worden uitgevoerd. In hoeverre vindt er
afstemming plaats tussen het onderzoek dat het TIM uitvoert en de kennis
van Europol?
Per 1 mei jongstleden is het mandaat van Europol, voor onder andere
genocide, oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid
uitgebreid. Nederland zet zich ook binnen Europol actief in op dit dossier.
Nederland en Duitsland hebben steun gekregen voor een analysepunt bij
Europol, waar lidstaten informatie over internationale misdrijven kunnen
aanleveren. De nadere uitwerking daarvan vindt momenteel plaats.
Europol ondersteunt de nationale opsporingsdiensten met de uitwisseling
en analyse van informatie op het gebied van georganiseerde criminaliteit,
terrorisme en andere vormen van ernstige criminaliteit waarbij twee of
meer lidstaten betrokken zijn en waarbij een gezamenlijke aanpak
noodzakelijk is. Op het gebied van internationale misdrijven kan Europol
door middel van overkoepelende analyse verbanden leggen tussen door
nationale war crimes units verzamelde informatie, zowel ter fine van
voorbereidende als lopende opsporingsonderzoeken. Daarnaast kan
Europol kennisproducten leveren, zoals operationele en strategische
analyses. Dit heeft deels betrekking op verwerkingscapaciteit (Big Data
Analyse) en deels op de doorontwikkeling van analyse-tools zoals
semi-geautomatiseerde gelaatsvergelijkende software voor het analyseren van grote hoeveelheden foto- en videomateriaal.
De leden van de CDA-fractie vinden het positief dat Nederland de EU-dag
tegen straffeloosheid heeft georganiseerd. U schrijft dat Nederland het
belang van het inrichten van een war crimes unit onder de aandacht heeft
gebracht. Bij wie heeft Nederland dat onder de aandacht gebracht en
welke stappen worden ondernomen om hem ook echt op te richten? En
indien hij niet is opgericht, wat is daarvan de reden? We weten toch al vijf
jaar dat vele mensen in Syrië oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de
menselijkheid en genocide plegen?
ISIS pleegt genocide in Irak en Syrië. Dat hebben het Europees parlement,
het Amerikaanse congres en de Parlementaire Assemblee van de raad van
Europa uitgesproken. Bij ISIS hebben zich ook Nederlanders aangesloten.
Nederland onderschrijft het belang van het inrichten van war crime units.
Tijdens het Nederlandse voorzitterschap is het belang van war crime units
richting de overige lidstaten onderstreept op de EU dag tegen straffeloosheid en tijdens een raadswerkgroep in Brussel. Verder onderschrijft
Nederland herhaaldelijk het belang van war crime units tijdens bijeenkomsten van het Europese Genocide Netwerk. Hieraan nemen EU
lidstaten deel. Daarnaast is een aantal landen aanwezig als waarnemer,
waaronder Canada, VS, Zwitserland en Noorwegen.
Hiermee wordt er op EU niveau aandacht besteed aan het belang van het
oprichten van war crime units. Waarom een land uiteindelijk wel of niet
ervoor kiest om war crime units in te richten is uiteindelijk een afweging
die in dat land wordt gemaakt en afhangt van de omstandigheden aldaar.
Hoeveel mensen hebben zich bij ISIS aangesloten en hoeveel van hen
worden vervolgd vanwege het plegen van genocide of het medeplichtig
zijn aan genocide? Hoeveel mensen met een Nederlands paspoort zijn in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

11

ISIS gebied geweest en zijn daarna weer teruggekeerd naar Nederland?
Wordt elk van deze mensen vervolgd? Zo nee, waarom niet?
Ca. 280 personen met de Nederlandse nationaliteit, individuen die vlak
voor hun uitreis langdurig in Nederland woonachtig waren of sterke
banden met Nederland onderhouden, zijn met jihadistische intenties
uitgereisd naar Syrië en Irak (cijfers van juli 2017). Er zijn ca. 50 personen
teruggekeerd. Iedere terugkeerder wordt in beginsel aangehouden voor
verhoor en wanneer opportuun strafrechtelijk vervolgd. Daarnaast wordt
van iedere terugkeerder een inschatting van mogelijke dreiging gemaakt
en is de terugkeerder onderwerp van gesprek in het lokale casusoverleg
(gemeente, politie, OM en evt. andere lokale en nationale organisaties).
Als er signalen zijn dat leden van ISIS zich schuldig hebben gemaakt aan
(medeplichtigheid aan) genocide en Nederland heeft rechtsmacht (omdat
het bijv. gaat om Nederlandse verdachten en/of verdachten die zich in
Nederland bevinden) dan zal hier in de regel onderzoek naar worden
gedaan. Op dit moment zijn er in Nederland nog geen personen vervolgd
voor het plegen van genocide of medeplichtigheid aan genocide in relatie
tot ISIS.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Rapportagebrief Internationale Misdrijven 2016. Deze leden hebben over
dit onderwerp verschillende vragen.
Ten eerste hebben zij vragen over de positie van slachtoffers van
internationale misdrijven. Deze leden vinden de positie van slachtoffers
van groot belang, zeker gezien de ernst van internationale misdrijven.
Juist in het veld van internationale misdrijven zijn getuigenissen van
slachtoffers van groot belang. Kunt u toelichten hoe de positie van
slachtoffers beschermd wordt? Bent u van mening dat juist Nederland als
koploper bij de vervolging van internationale misdrijven ook de positie
van slachtoffers en getuigen van internationale misdrijven moet
waarborgen? Voornoemde leden constateren dat slachtoffers van
internationale misdrijven geen beroep kunnen doen op het schadefonds
geweldsmisdrijven en ook geen recht hebben op gratis rechtsbijstand. Dat
laatste klemt vooral aangezien slachtoffers soms intensief worden
gehoord. Bent u bereid deze knelpunten op te lossen?
De kwestie van de rechten van deze categorie slachtoffers heeft onze
aandacht, waarbij de kanttekening gemaakt dient te worden dat het een
complexe materie betreft.
Het is inderdaad zo dat slachtoffers van internationale misdrijven voor
tegemoetkoming in de schade die zij door het delict hebben geleden tot
dusver geen beroep hebben kunnen doen op het Schadefonds Geweldsmisdrijven. De reden hiervoor is dat tegemoetkoming enkel mogelijk is
indien de delicten zijn gepleegd in Nederland. Nederlandse strafrechtelijke
onderzoeken naar internationale misdrijven zien tot op heden op delicten
die in het buitenland zijn begaan. De weg naar financiële vergoeding door
zich te voegen in het strafproces als benadeelde partij en een schadevergoedingsmaatregel te laten vorderen door het OM staat wel open.
In Nederland bestaat de mogelijkheid voor rechtsbijstand voor slachtoffers van internationale misdrijven, waarbij een aanvraag om een
toevoeging op financiële draagkracht wordt getoetst en op de aanwezigheid van belangen in de Nederlandse rechtssfeer. Dit is de algemene
regeling die geldt voor rechtzoekenden, waaronder ook slachtoffers.
Indien er onvoldoende draagkracht is en er sprake is van een rechtsbelang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

12

dat in de Nederlandse rechtssfeer ligt en geen andere afwijzingsgrond uit
artikelen 12 en 28 van de Wet op de Rechtsbijstand (Wrb) van toepassing
is, komen de rechtzoekenden in beginsel in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand volgens de Wrb. Daarnaast zijn er in Nederland
mogelijkheden om (gratis) juridisch advies te krijgen van bijvoorbeeld
Slachtofferhulp Nederland en het Juridisch Loket.
In een aantal specifieke gevallen wordt er niet getoetst aan de draagkracht. Voor het recht van slachtoffers van misdrijven tegen de zeden of
geweldsmisdrijven (waartoe de meeste internationale misdrijven
gerekend kunnen worden) op gesubsidieerde rechtsbijstand waarbij niet
aan de draagkracht van betrokkene wordt getoetst (art. 44, vierde lid,
Wrb3) is vereist dat betrokkene recht heeft op een tegemoetkoming van
het Schadefonds. Zoals hierboven uiteengezet, komen slachtoffers van
internationale misdrijven tot dusver niet in aanmerking voor een
financiële tegemoetkoming van het Schadefonds. Wij zijn bereid om de
(financiële) positie van slachtoffers van internationale misdrijven in een
strafrechtelijk proces nader te onderzoeken, en indien van toepassing, te
onderzoeken hoe deze positie kan worden verbeterd. Over de uitkomst
hiervan zult u nader worden geïnformeerd.
De leden van D66 stellen dat slachtoffers soms intensief worden gehoord.
Wij wijzen erop dat in die situatie het slachtoffer optreedt als getuige. In
de praktijk vinden de getuigenverhoren veelal plaats in de staat waar de
getuige woont of verblijft. Als getuigen in Nederland worden verhoord
dan kunnen zij aanspraak maken op vergoeding van de kosten die
hiermee samenhangen op grond van de Wet tarieven in strafzaken. Deze
kosten moeten worden onderscheiden van schade die een slachtoffer lijdt
ten gevolge van het delict, ongeacht of het slachtoffer als getuige
optreedt. Op grond van artikel 1 van de Wet tarieven in strafzaken worden
vergoedingen toegekend voor tijdverzuim alsmede voor daarmede
verband houdende noodzakelijke kosten, en voor gemaakte reis- en
verblijfkosten, «voor zover voortvloeiende uit een verzoek of opdracht van
de justitie».
Voorts hebben de leden van de D66-fractie een aantal vragen over de
Rapportagebrief Internationale Misdrijven. Zo lezen zij dat één onderzoek
in 2016 niet is voortgezet omdat de verdachte zich niet meer in Nederland
bevindt. Is deze zaak dan wel overgedragen aan een ander land?
Nee, dit was geen optie gelet op de huidige situatie in het betreffende
land.
Deze leden lezen dat het in internationale misdrijfzaken een langdurig en
ingewikkeld proces is om voldoende bewijs te vergaren en dat er veel
capaciteit opgaat aan eerder gestarte opsporingsverzoeken en aan het
strafrechtelijk onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17.
Voornoemde leden vragen of er dan wel voldoende capaciteit is bij het
TIM. Kan er bijvoorbeeld voldoende gebruik gemaakt worden van social
media bronnen om bewijs te vergaren?

3

Art. 44, vierde lid, Wet op de rechtsbijstand:
«Ongeacht de draagkracht is rechtsbijstand aan een slachtoffer van een misdrijf tegen de zeden
of een geweldsmisdrijf onderscheidenlijk aan een nabestaande van een slachtoffer van een
zodanig misdrijf, indien het slachtoffer als gevolg van dat misdrijf is overleden, kosteloos,
indien in de desbetreffende zaak vervolging is ingesteld en het slachtoffer onderscheidenlijk de
nabestaande overeenkomstig artikel 3 van de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in
aanmerking komt voor een uitkering.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

13

Het TIM bestaat formatief uit 31 FTE. Deze capaciteit is de afgelopen jaren
deels ingezet ten bate van het MH17 onderzoek. Daarnaast levert het TIM,
waar nodig, bijstand aan overige werkzaamheden van de Nationale
Politie, zoals ondersteuning bij de vluchtelingenstroom. Wanneer het gaat
om het vergaren van informatie uit social media heeft het TIM expertise
van internationale misdrijven, de Arabische taal alsmede de regio
ingehuurd.
Nederland investeert aanzienlijk in de opsporing van daders van internationale misdrijven.
Er bestaat daarom nu geen noodzaak om meer te investeren in extra
formatie op het gebied van opsporing en vervolging van internationale
misdrijven.
De leden van de D66-fractie hebben voorts een aantal vragen over het
gebruik van artikel 1F van het VN Vluchtelingenverdrag. Deze leden delen
de opvatting dat Nederland geen vrijhaven mag zijn voor oorlogsmisdadigers. Echter, het beleid om het Ambtsbericht 2000 over de Afghaanse
veiligheidsdiensten zo categorisch toe te passen vinden deze leden niet
passen in onze rechtsstaat. Klopt het dat de Europese Commissie over dit
beleid vragen heeft gesteld en overweegt een infractieprocedure hierover
te starten? Voornoemde leden lezen ook dat het besluit van de Immigratieen Naturalisatiedienst (IND) om artikel 1F tegen te werpen ter toetsing
voorgelegd wordt aan de rechter als de betrokken vreemdeling in beroep
gaat.
Bij ons bestaat niet het beeld dat de Europese Commissie overweegt om
een infractieprocedure te starten. Het klopt dat de Europese Commissie in
januari 2016 aan Nederland vragen heeft gesteld naar aanleiding van
enkele klachten en twee vragen van leden van het Europees parlement.4
Nederland heeft daarop geantwoord waarin ten algemene is toegelicht
dat in Nederland in iedere zaak waarin art. 1F Vlv wordt toegepast een
individuele beoordeling plaatsvindt en waarin uiteen is gezet op welke
wijze deze beoordeling bij (onder)officieren van de KhAD/WAD wordt
verricht. De Europese Commissie is aldus bekend met het Nederlandse
beleid en de rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State over dit onderwerp. Sindsdien heeft Nederland hierover
geen vragen meer ontvangen van de Europese Commissie. Overigens
heeft de Commissie eerder – in reactie op de vragen van het Europees
parlement – reeds te kennen gegeven dat zij op de hoogte is van de
Nederlandse praktijk.
De aan het woord zijnde leden hebben daarnaast een aantal vragen over
de VN-databank voor bewijsmateriaal van ernstige misdaden die in Syrië
zijn gepleegd. Het is deze leden nog onvoldoende duidelijk hoe deze
databank precies in zijn werk zal gaan. In hoeverre hebben landen
toegang tot deze databank en wordt vertrouwelijke informatie gewaarborgd? Deze leden begrijpen dat Nederland op 9 maart 2017 een
expertconferentie over deze databank heeft gehouden. Wat is hieruit
gekomen en wanneer zal deze databank volledig operationeel zijn?
Het International, Impartial and Independent Mechanism (IIIM), is in
december 2016 door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties
(AVVN) in het leven geroepen en zal een centrale functie voor het
4

Zie voor verdere toelichting: op vraag E004319:
http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=WQ&reference=E-2015–
004319&language=NL, en vraag E008587:
http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-%2f%2fEP%2f%2fTEXT%2bWQ%2bE2015–008587%2b0%2bDOC%2bXML%2bV0%2f%2fNL&language=NL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

14

verzamelen, opslaan en analyseren van bewijs krijgen. De bank bevindt
zich momenteel nog in de oprichtingsfase. In januari van dit jaar zijn de
zogeheten «Terms of Reference» gepresenteerd. Hierin is opgenomen dat
bewijsvergaring met name gericht zal zijn op genocide, misdrijven tegen
de menselijkheid en oorlogsmisdrijven. Veel aspecten van het mechanisme zijn nog onbekend, zoals op welke wijze landen toegang zullen
hebben tot de databank. Het mechanisme zal alleen informatie delen met
landen waar internationale mensenrechtenstandaarden worden gerespecteerd, zoals het recht op een eerlijk proces en waarbij de doodstraf niet
kan worden toegepast voor misdrijven waar het mechanisme bewijs voor
zal verzamelen.
Voor het Nederlandse OM en politie zou dit mechanisme een rol kunnen
spelen bij het vormen van een zaak. Hierbij is het van groot belang dat de
informatie die wordt verkregen van dit mechanisme voldoende
betrouwbaar is. Dit hangt weer samen met de waarborgen die door het
mechanisme worden gesteld aan verkregen informatie. Het bieden van
voldoende waarborgen voor vertrouwelijke informatie vormt dan ook één
van de belangrijkste pijlers van het mechanisme.
Tijdens de expertmeeting omtrent dit mechanisme, die op 9 maart jl.
plaatsvond, waren onder andere het Nederlandse OM, politie en NFI
aanwezig. Deze bijeenkomst was onder andere gericht op het uitwisselen
van expertise en ervaring in het opsporen en vervolgen van internationale
misdrijven. Tijdens deze meeting is het belang van voldoende waarborgen
voor vertrouwelijke informatie eveneens naar voren gebracht door
verschillende deelnemers. Nederland blijft zich sterk inzetten voor een
spoedige totstandkoming van de bewijzenbank zowel met een snelle
financiële bijdrage (EUR 1 mln), als met een voortdurende lobby voor
brede politieke en financiële steun en het delen van kennis.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de Rapportagebrief internationale misdrijven en hebben een aantal vragen over
Afghaanse 1F-ers. Velen van hen hebben collectief de 1F status gekregen
omdat zij werkzaam zijn geweest bij de Khad/WAD, de Afghaanse
geheime dienst in de jaren «80. Nederland is hierin uniek. Waarom houdt
de regering hier nog altijd aan vast?
Er is geen ander Europees land dat destijds (eind jaren 90) geconfronteerd
is met een dermate hoge instroom van onderofficieren en officieren van
de KhAD/WAD als Nederland. De notie van speciaal 1F-beleid -nog
afgezien van de vraag of dat überhaupt gebruikelijk is in de andere
Europese landen- is dan al minder aanwezig. Het is overigens niet zo dat
andere (Europese) landen artikel 1F Vlv niet aan voormalige KhAD/WAD
tegenwerpen. Canada maakt gebruik van designated regimes en kent het
tegenwerpen van artikel 1F Vlv op basis van lidmaatschap en functie.5
Er is geen sprake van een collectieve 1F-tegenwerping; een artikel 1F Vlv
tegenwerping gebeurt altijd op individuele gronden. Ten aanzien van de
onderofficieren en officieren van de veiligheidsdiensten van het communistische regime in Afghanistan, de KhAD/WAD geldt het (bijzondere)
1F-beleid dat artikel 1F van het Vlv wordt tegengeworpen wanneer uit de
verklaringen van de vreemdeling kan worden geconcludeerd dat hij uit
hoofde van zijn functie(s) en werkzaamheden voor de KhAD/WAD zich
schuldig heeft gemaakt aan ernstige mensenrechtenschendingen zoals
beschreven in het ambtsbericht van de Minister van Buitenlandse Zaken
5

Zie voor verdere toelichting werkwijze http://www.cic.gc.ca/english/resources/manuals/enf/
enf18-eng.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

15

van 29 februari 2000. De vreemdeling wordt hierbij uitgebreid in de
gelegenheid gesteld om aannemelijk te maken dat hem dit niet kan
worden tegengeworpen. Daarnaast heeft de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State (hierna: AbRS) geoordeeld dat het (bijzondere)
1F-beleid inzake (onder)officieren van de KhAD/WAD in overeenstemming
is met de door het Hof van Justitie van de EU6 voorgeschreven individuele toets, die inhoudt dat een vreemdeling aan de hand van de
specifieke feiten van het concrete geval individueel verantwoordelijk moet
kunnen worden gesteld voor door – in dit geval – de KhAD/WAD
gepleegde misdrijven als bedoeld in artikel 1F van het Vlv.7
Gecombineerd met het beletsel van artikel 3 EVRM heeft deze status ertoe
geleid dat vele mensen al 20 jaar in Nederland in een juridisch limbo
verkeren. Hoe kan het dat zij noch vervolgd en veroordeeld zijn maar ook
geen buitenschuld-vergunning hebben gekregen? Zijn er Afghaanse
1F’ers die wel een buitenschuldvergunning hebben gekregen?
Het strafrecht en het vreemdelingenrecht zijn wezenlijk verschillende
rechtsgebieden: strafrechtelijk onderzoek en vervolging kan om tal van
redenen uitgesloten, onhaalbaar of niet opportuun zijn, terwijl desalniettemin op goede gronden van (zeer) sterke aanwijzingen – genoemde
«ernstige redenen» – in de zin van artikel 1F Vlv kan worden gesproken.
Een vreemdeling aan wie artikel 1F Vlv is tegengeworpen wordt
beschouwd als een gevaar voor de openbare orde als bedoeld in artikel
16, eerste lid, aanhef en onder d, Vw. Reeds hierom komt een vreemdeling
aan wie artikel 1F Vlv is tegengeworpen in beginsel niet in aanmerking
voor een verblijfsvergunning op grond van buitenschuld. Wel kan een
vergunning worden verleend aan een vreemdeling aan wie artikel 1F Vlv
is tegengeworpen op grond van de duurzaamheids- en proportionaliteitstoets. Daartoe is vereist dat vanwege artikel 3 EVRM voor de duur van
minimaal tien jaar de vreemdeling niet uit Nederland kan vertrekken en
deze daarnaast zich in Nederland in een uitzonderlijke situatie bevindt.
Vanwege de ernst van de verweten gedragingen wordt op voorhand aan
de belangen van de Staat groot gewicht toegekend. Het gaat bij artikel 1F
Vlv immers zonder uitzondering om zeer ernstige misdrijven. Telkens
wordt een afweging gemaakt tussen de aard en ernst van de 1F tegenwerping en de individuele belangen en bijzondere situatie waarin de 1F’er
verkeert. Alle elementen worden daarin meegenomen, dus ook medische
en sociale factoren, zoals de vraag of het gezinsleven buiten Nederland
uitgeoefend kan worden (wanneer gezinsleden van een 1F’er rechtmatig
verblijf hebben, betekent dit namelijk niet dat tevens aan de 1F’er verblijf
moet worden toegestaan). In de zaken waarin een vergunning op grond
van duurzaamheid en disproportionaliteit is verleend, heeft zo’n belangenafweging plaatsgevonden en is geoordeeld dat de individuele zaken
dusdanig uitzonderlijk (schrijnend) en onderscheidend waren om
disproportionaliteit aan te nemen.
Tot nu toe is in ongeveer 10 1F-zaken een vergunning verleend op grond
van de duurzaamheids- en proportionaliteitstoets.
Daarnaast zijn deze leden benieuwd naar uw reactie op de recente kritiek
op het ambtsbericht waarop deze collectie 1F-status op gebaseerd. Dr.
Joost Brouwer concludeerde dat er sprake is van grote misinterpretatie en
6

Arrest van 9 november 2010, Duitsland tegen B. en D., zaken C-57/09 en C-101/
09,(www.curia.europa.eu) inzake prejudiciële vragen over de toepassing van artikel 12 van de
EU Kwalificatierichtlijn 2004/83, welk artikel is gebaseerd op artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag
7
AbRS d.d. 29 februari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV7852

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

16

mogelijk zelfs fraude op het ministerie. Gezien de voortdurende kritiek,
ook van UNHCR en Amnesty op dit ambtsbericht en deze collectieve
1F-status, vragen voornoemde leden of het tijd is voor een herziening van
dit ambtsbericht. Een nieuw ambtsbericht met openbare bronnen en
individuele beoordeling van deze groep mensen zou volgens deze leden
een hoop zorgen wegnemen. Waarom is de regering hierin zo
onbeweeglijk?
De informatie in het ambtsbericht wordt gedragen door de daaraan ten
grondslag liggende stukken. Dit is door de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State bevestigd na raadpleging van de onderliggende
stukken.8 De suggestie dat bij het opstellen van het ambtsbericht door het
Ministerie van Buitenlandse Zaken sprake is van grote misinterpretatie en
mogelijk zelfs fraude, volgen wij niet. Er zijn geen nieuwe ontwikkelingen
die aanleiding geven tot nieuw onderzoek en er is dan ook geen reden
voor een nieuw ambtsbericht over dit onderwerp.
Uw Kamer weet dat het staande praktijk is dat nadere informatie die
daartoe aanknopingspunten biedt wordt betrokken bij de beoordeling van
beleid en besluitvorming. Naar aanleiding van de discussie over het
ambtsbericht KhAD/WAD vanwege de UNHCR note 2008 heeft de Minister
van Buitenlandse Zaken in een brief aan uw Kamer van 7 januari 2010 alle
leden van de toenmalige vaste Kamercommissie uitgenodigd tot
vertrouwelijke inzage van de onderliggende stukken van het met UNHCR
gevoerde overleg en het door BZ verrichte aanvullende onderzoek. Enkele
Kamerleden, waaronder een lid van uw fractie, hebben van deze
gelegenheid gebruik gemaakt.9
Verder stuit onderzoek van het ambtsbericht van februari 2000 en hiermee
het opstellen van een nieuw ambtsbericht op de volgende bezwaren:
– De betrouwbaarheid en objectiviteit van thans te raadplegen terzake
kundige bronnen kan niet afdoende worden gegarandeerd aangezien
het Nederlandse beleid (ten aanzien van Afghaanse asielzoekers die
verdacht worden van mensenrechtenschendingen, dat onder andere
gedragen wordt door dit ambtsbericht) internationaal bekend is;
– Daarnaast maakt het verstrijken van de tijd betrouwbaar onderzoek
steeds moeilijker.
Genoemde bezwaren voor onderzoek naar het ambtsbericht zullen
onverkort gelden voor een (eventuele) commissie.
Het valt de leden van de SP-fractie op dat er in Nederland nauwelijks
1F’ers worden veroordeeld. Het is goed dat er aandacht binnen de IND is
voor mogelijke 1F’ers en deze leden hopen dat dit voortduurt. Hoe wordt
gewaarborgd dat deze kennis waar de afgelopen tijd aan is gewerkt, ook
in de organisatie blijft en niet weer verloren gaat nu er veel mensen bij de
IND vertrekken? Blijven de 1F units op gelijke sterkte?
Bij Unit 1F werken speciaal hiervoor opgeleide medewerkers met veel
ervaring. Zoals eerder met uw Kamer gewisseld betrof het vertrek van
medewerkers bij de IND – vanwege de gedaalde instroom – extern
ingehuurde krachten.10 Dit had geen betrekking op de formatie van Unit
1F. De formatie van Unit 1F is voor het huidige werk afdoende.

8

AbRS d.d. 30 november 2004, ECLI:NLO:RVS:2004:AR7346
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 2326
10
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 47.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

17

Recent veroordeelde Oostenrijk wel een Syrische vluchteling voor
oorlogsmisdaden. De aan het woord zijnde leden vernemen graag
waarom dit in Nederland niet gebeurt. Vluchten er geen oorlogsmisdadigers naar Nederland? Of zijn er andere belemmeringen waardoor goed
onderzoek niet mogelijk is?
Ten opzichte van 2015 was in 2016 een stijging te zien van de opsporingsonderzoeken met betrekking tot het conflict in Syrië. Over het aantal
onderzoeken naar feiten gepleegd in Syrië kan geen gedetailleerde
informatie worden gegeven. Echter, de inzet van politie en OM is sterk
gericht op het traceren van mogelijke daders van internationale
misdrijven in de huidige asielzoekersstroom, uit bijv. Syrië, die zich
momenteel in Nederland bevinden. Dit blijkt onder andere uit de in de
rapportagebrief 2016 genoemde werkgroep actuele conflicten, waar juist
wordt ingezoomd op onder meer Syrië (en Irak).
Hierbij is het wel zo dat onderzoeken naar feiten gepleegd in Syrië
ingewikkeld zijn, onder meer omdat er een gewapend conflict gaande is in
Syrië en het niet mogelijk is om onderzoek ter plaatse te doen. Daarnaast
is rechtshulp op dit moment niet mogelijk met Syrië. Bovendien willen
Syrische getuigen die momenteel bijv. in Nederland verblijven in
voorkomende gevallen niet verklaren omdat ze vrezen voor de veiligheid
van hun familie in Syrië.
Graag delen deze leden ook de zorgelijke signalen die zijn binnengekomen
over een groep mensen die wellicht oorlogsmisdaden hebben begaan.
Tamils uit Sri Lanka hebben soms, niet altijd, banden met de Liberation
Tigers of Tamil Eelam (LTTE). Klopt het dat in Sri Lanka de heersende
opvatting is dat alle Tamils banden hebben met de LTTE en oorlogsmisdaden hebben begaan? Klopt het dat zij, vooral bij terugkeer, stelselmatig
vervolgd worden? Bij voornoemde leden is het signaal binnengekomen
dat de Sri Lankaanse ambassade actief bezig zou zijn met onderzoek naar
de asielmotieven van mensen die terug naar Sri Lanka worden gestuurd
met een laisser-passez. De ambassade zou advocaten en de Internationale
Organisatie voor Migratie (IOM) vragen naar het asieldossier en heimelijk
de presentatie van vreemdelingen aan de ambassade opnemen. Als deze
informatie wordt doorgespeeld aan de Sri Lankaanse overheid lopen
Tamils bij terugkeer groot gevaar. Herkent u deze signalen? Zo nee, bent u
bereid hier onderzoek naar te doen? Bent u bereid uitzetting van Tamils
naar Sri Lanka gedurende dit onderzoek op te schorten?
Mij is geen informatie bekend waaruit blijkt dat elke Tamil bij terugkeer
het risico loopt het slachtoffer te worden van vervolging dan wel van een
met artikel 3 EVRM strijdige behandeling. Evenmin is mij informatie
bekend dat in Sri Lanka alle Tamils in verband worden gebracht met
oorlogsmisdaden. Dit blijkt in ieder geval niet uit openbare informatiebronnen of uit recente jurisprudentie.
De Sri Lankaanse autoriteiten hebben DT&V niet gevraagd om asiel
gerelateerde informatie te overleggen bij het verkrijgen van vervangende
reisdocumenten voor Sri Lankaanse vreemdelingen. Door DT&V is in
dergelijke procedures ook nimmer asiel gerelateerde informatie verstrekt
aan de Sri Lankaanse autoriteiten.
Wel heeft de DT&V vernomen dat het is voorgekomen dat de autoriteiten
van Sri Lanka in het kader van vrijwillig vertrek via IOM gevraagd zouden
hebben om informatie omtrent de asielprocedure te overleggen. IOM
deelt geen informatie met betrekking tot de verblijfsachtergrond van de
aanvrager met ambassades, in dit specifieke geval is er navraag gedaan
en ook hier geeft het IOM aan deze gegevens niet te hebben verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

18

IOM heeft geen actieve rol tijdens interviews met migranten, aangezien
een migrant die vrijwillig wenst te vertrekken zelf verantwoordelijk is voor
het verkrijgen van een reisdocument en de beantwoording van eventuele
aanvullende vragen. Indien dergelijke informatie wordt gevraagd, wordt
uitgelegd dat IOM geen toestemming heeft om dergelijke informatie te
delen en verwijst IOM naar de aanvrager. Inmiddels heeft de DT&V van
IOM vernomen dat er nadien ook contact is geweest waarbij niet meer aan
IOM gevraagd is naar asiel gerelateerde informatie bij het verstrekken van
een laissez-passer voor vrijwillig vertrek.
Ten slotte vestigen de leden van de SP-fractie graag nog de aandacht op
de recente uitspraak Chavez-Vilchez van het Europese Hof van Justitie.
Het Hof oordeelde dat ook ouders zonder verblijfsrecht die praktisch
alleen verantwoordelijk zijn voor de zorg van een kind met het unieburgerschap, wel verblijfsrecht in de EU toekomt. Een baanbrekende uitspraak.
In het schriftelijk overleg over de JBZ-Raad op 18 mei 2017
(JBZ-onderwerpen op het terrein van asiel- en vreemdelingenbeleid) gaf
de regering aan dat zaken in afwachting van nieuw beleid worden
aangehouden. Is er inmiddels al zicht op wanneer hierover meer
duidelijkheid zal zijn?
Inmiddels is het arrest Chavez-Vilchez omgezet in beleid. Uw Kamer is
hier inmiddels over geïnformeerd bij brief van 14 juli 201711. Alle
aangehouden zaken zijn inmiddels opnieuw in behandeling genomen en
worden beoordeeld op basis van het nieuwe beleid.
Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
monitoring-rapporten voor de uitgeleverde Rwandezen I. en M. Zij hebben
eerder bezwaar gemaakt tegen de uitlevering van de Rwandese I. en M.
aan Rwanda. De reden is dat zij niet overtuigd zijn dat verdachten van
genocide in Rwanda een eerlijk proces krijgen. De redenen voor deze
twijfel daaraan is destijds duidelijk onderbouwd. Niettemin is aan die
argumenten voorbij gegaan en is toch tot uitlevering overgegaan.
Deze leden achten het in elk geval een goede zaak dat er monitoring is, al
zijn er nu alleen rapporten over de eerste maand. We zijn inmiddels bijna
een half jaar verder. Wanneer komen de volgende rapporten?
De rapporten zijn ontvangen en inmiddels gepubliceerd op de website van
de rijksoverheid, zoals is toegezegd per brief van 29 maart 2017.
In het rapport staat dat de Nederlandse ambassade heeft toegezegd
gevolg te geven aan het verzoek van dhr. I. om vertegenwoordigd te
worden door zijn Nederlandse advocaten. Volgens de Nederlandse
advocaten is er niets met dit verzoek gedaan. De monitoring-rapporten
zijn zelfs niet aan de advocaten toegezonden. Er heeft niemand contact
opgenomen met de advocaten over dit verzoek om dit te bespreken. Er is
alleen verzocht het dossier op te sturen, volgens de advocaten in
Nederland. De cliënten zelf hebben overigens geen concept-rapporten van
de monitoring ontvangen. Hoe zit dit nu? Op welke manier is aan het
verzoek van I. gevolg gegeven?
De Nederlandse advocaten hebben tijdens de uitleveringsprocedure
aangegeven dat zij hun cliënten ook in Rwanda zouden willen ondersteunen. Kort na de overdracht van de heren I. en M. is daarom door een
van mijn medewerkers de procedure van inschrijving als advocaat in
11

Kamerstuk 19 637, nr. 2338.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

19

Rwanda uitgelegd. Eind november 2016 is aan de Nederlandse advocaten
gevraagd of zij zich reeds hadden ingeschreven bij de Rwandese Orde der
Advocaten en is (nogmaals) aangeboden de visumprocedure in Rwanda
vanuit de ambassade te ondersteunen. De Nederlandse ambassade kan
een dergelijk proces ondersteunen. Het initiatief ligt echter bij de
advocaten. De Nederlandse advocaten hebben zich tot op heden niet
ingeschreven bij de Rwandese Orde van Advocaten.
De door het ICJ opgemaakte monitoringsrapporten zijn bedoeld om te
rapporteren aan mijn ministerie over het verloop van het proces. De
rapporten worden vervolgens openbaar gemaakt, en zijn daarmee
toegankelijk voor eenieder, ook voor de Nederlandse advocaten. De heren
I. en M. worden door het ICJ gevraagd naar hun visie op het verloop van
het proces. Het ICJ geeft deze gesprekken weer in hun monitoringsrapporten. Het ICJ legt de monitoringsrapporten voor aan de heren I. en M.
zodat zij kunnen aangeven welke passages zij niet gepubliceerd willen
hebben. Dhr. I. heeft hiervan reeds gebruik gemaakt.
Uit de rapporten blijkt dat personeel van de Nederlandse ambassade heeft
aangeven dat zij de beide heren zouden bezoeken in de gevangenis. Is dit
inmiddels inderdaad gebeurd en wat kunt u hierover vertellen? Hoe zijn
de omstandigheden in de gevangenis? Wat zeggen de beiden heren hier
over aan de ambassade?
De staf van de Nederlandse ambassade heeft inderdaad een bezoek
gebracht aan de gevangenis waar de heren I. en M. zich bevinden. Tijdens
de procedure is er geen twijfel geweest over de vraag of de omstandigheden in de gevangenis aan de internationale standaarden zouden
voldoen. De heren I. en M. werden in dezelfde gevangenissen gedetineerd
als de gedetineerden van het Rwanda-tribunaal. Deze gevangenissen
voldoen ruim aan de internationale standaarden. De heren I. en M. waren
tijdens het bezoek van de staf van de ambassade tevreden over de
detentiefaciliteit en behandeling/gevangenisregime op de zogenoemde
Transfer Wing.
De heer I. geeft in het rapport aan dat de hem toegewezen advocaat
eerder elf jaar als aanklager heeft gewerkt en hartelijk omging met de
aanklager in de zaak tegen I. Ook beklaagt hij zich erover dat deze
advocaat er bij hem op aangedrongen heeft schuld te bekennen. Deze
advocaat zou ook de zusters van I. bewogen hebben bij hem hierop aan te
dringen.
Dhr. I. geeft ook aan dat hij niet vrij was zelf een advocaat te kiezen, maar
in zijn keuze beperkt was tot een lijst van 68 advocaten. Tijdens het
schrijven van de monitoring rapporten waren de advocaten van beiden
ook nog niet betaald. Advocaten die dhr. I. vrijwillig zouden kunnen
verdedigen, worden bovendien niet tot de gevangenis toegelaten. I. heeft
ook aangegeven dat hij niet in een veilige omgeving – dus zonder dat
anderen mee konden luisteren – met zijn advocaat kon spreken.
Deze bevindingen uit de monitoringsrapporten passen in het beeld dat de
leden van de ChristenUnie-fractie eerder geschetst heeft van de Rwandese
justitie. Op papier is alles prima geregeld, maar in de werkelijke uitvoering
krijgen verdachten van genocide geen eerlijke kans. Hoewel u dit weet,
heeft u besloten tot uitlevering. Daarmee heeft u een zekere verantwoordelijkheid op zich genomen. Graag horen deze leden hoe u daar nu verder
uitvoering aan geeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

20

Voorafgaand aan de uitlevering hebben de rechter (in meerdere
instanties) en mijn ambtsvoorganger getoetst aan de waarborgen van het
EVRM. Daar is niet gebleken van een voltooide dan wel dreigende
flagrante schending van fundamentele rechten, welke de uitlevering zou
verhinderen. Daarnaast heeft Rwanda garanties gegeven betreffende het
proces van de heren. I. en M. Omdat de heren I. en M. de eerste personen
zijn die door Nederland naar Rwanda werden uitgeleverd is besloten dit
proces te monitoren en de rapporten openbaar te maken.
Uit de monitoringsrapporten is mij niet gebleken van schendingen van het
recht op een eerlijk proces, noch van problemen die niet binnen het
Rwandese strafrechtsysteem zouden kunnen worden opgelost. De
advocaten hebben inmiddels hun betaling ontvangen en dhr. I. is
gewisseld van raadsman. De gegeven garanties worden door Rwanda
nagekomen. Zoals reeds eerder is laten weten zal, mocht uit de
monitoring toch blijken dat er flagrante schendingen plaatsvinden van het
recht op een eerlijk proces, allereerst moeten worden gekeken of deze
inbreuken binnen de strafprocedure in Rwanda kunnen worden geadresseerd en adequaat kunnen worden verholpen. Mocht in de toekomst toch
sprake lijken te zijn van flagrante inbreuken op een eerlijk proces die niet
binnen het Rwandese strafproces worden geadresseerd en adequaat
worden verholpen, zal de Nederlandse ambassadeur in gesprek gaan met
de Rwandese Minister van Justitie en zullen eventueel verdere diplomatieke stappen worden gezet.
Indien hier behoefte aan bestaat in uw Kamer, zijn wij bereid om een
toelichting te laten geven door medewerkers van mijn ministerie en het
Openbaar Ministerie over de uitleveringsprocedure naar Rwanda en
eventueel andere vragen die hieromtrent leven in uw Kamer.
Wat kunnen de uitgeleverde heren overigens doen naar aanleiding van de
monitoring-rapporten? Staat er nog een rechtsmiddel open voor I. en M.
of kunnen zij gehoord worden?
Wanneer de heren I. en M. van mening zijn dat er inbreuk wordt gemaakt
op het recht op een eerlijk proces, hebben zij de mogelijkheid om dit in
het Rwandese strafproces in te brengen. Bovendien zouden zij een
(Nederlandse) advocaat kunnen inschakelen wanneer zij van mening zijn
dat de Nederlandse staat zou moeten ingrijpen.
Hoe oordeelt u over het feit dat nu blijkt dat er nog altijd heel veel
onderzoek in de zaken van I. en M. schijnt verricht te moeten worden? De
rechtszaak is nog steeds niet begonnen. Hoe verhoudt zich dit tot de haast
waarmee de Minister van justitie de beide heren vorig jaar heeft uitgeleverd? Grond voor die uitlevering was toch dat er voldoende bewijs
aanwezig was? Op deze vragen willen de leden van de ChristenUniefractie graag antwoorden.
Dat er nog veel onderzoek moet worden gedaan in de zaken van I. en M. is
niet ongebruikelijk. Uitlevering kan worden gevraagd op het moment dat
er voor de verzoekende staat voldoende aanleiding is om een persoon in
voorlopige hechtenis te houden. Voor een uitlevering is niet noodzakelijk
dat de verzoekende staat bewijs aanlevert. Mijn ambtsvoorganger heeft
reeds op 29 april 2015 en op 3 juni 2015 beslist dat de heren I. en M.
uitgeleverd konden worden aan Rwanda. Op 5 juli 2016 heeft het
gerechtshof geoordeeld dat uitlevering aan Rwanda mogelijk was. In
november zijn I. en M. uitgeleverd. Van haast is in dit proces dan ook
zeker geen sprake geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 7

21