Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

28 089

Gezondheid en milieu

Nr. 153

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 december 2019
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Milieu en
Wonen over de brief van 9 oktober 2019 over de stand van zaken tijdelijk
handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie (Kamerstuk 28 089, nr. 149), de brief van 11 oktober 2019 over de
reactie op het verzoek van het lid Wassenberg, gedaan tijdens de Regeling
van werkzaamheden van 1 oktober 2019, over het storten van vervuilde
grond in diepe natuurplassen (Kamerstuk 30 015, nr. 61) en over de brief
van 29 oktober 2019 over de reactie op de gewijzigde motie van het lid
Ziengs c.s. over een taskforce voor de PFAS-problematiek (Kamerstuk
35 300 XII, nr. 52) (Kamerstuk 35 300 XII, nr. 57).
De vragen en opmerkingen zijn op 5 november 2019 aan de Minister voor
Milieu en Wonen voorgelegd. Bij brief van 4 december 2019 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Schuurkamp

kst-28089-153
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave
Inleiding
Stand van zake tijdelijk handelingskader PFAS
Verondiepen van plassen

2
2
8

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken ten
behoeve van het schriftelijk overleg PFAS-houdende grond en baggerspecie en het storten van vervuilde grond in diepe plassen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de stukken ten
behoeve van het schriftelijk overleg.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavige brieven. Wel maken zij zich over meerdere consequenties voor de praktijk zorgen en hebben daarover vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van de brief en reacties van Minister op de aanpak van de
PFAS-problematiek en het storten van vervuilde grond in diepe plassen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben de stukken gelezen en hebben
enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het tijdelijke
handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie en hebben de volgende vragen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie danken de voormalige
Staatssecretaris en huidige Minister voor haar brief over het storten van
vervuilde grond in diepe natuurplassen. Deze leden vinden de gang van
zaken zoals geportretteerd in de ZEMBLA-uitzending «Gokken met
bagger» erg zorgwekkend en hebben hierover nog een aantal vragen.
De leden van de SGP-fractie maken zich grote zorgen over de gang van
zaken rond het tijdelijke handelingskader voor verontreinigingen met
PFAS. Zij hebben enkele vragen en stellen voor het handelingskader
tijdelijk te versoepelen.
Stand van zake tijdelijk handelingskader PFAS
Het is de leden van de VVD-fractie ter ore gekomen dat veel laboratoria in
Nederland niet de capaciteit hebben de bodemmonsters op de aanwezigheid van poly- en perfluoralkylstoffen (hierna: PFAS) te testen, en dat
een aanzienlijk deel van de monsters doorgestuurd wordt naar Zweden
voor onderzoek. Pas nu worden Nederlandse laboratoria zo ingericht dat
zij zelf dit onderzoek kunnen doen. Deze leden vragen of het klopt dat een
deel van de Nederlandse laboratoria op dit moment het werk laat aan
laboratoria in Zweden. Daarnaast vragen deze leden of er inmiddels door
de laboratoria geïnvesteerd is in de benodigde apparatuur om het
onderzoek zelf, in Nederland, te kunnen verrichten. Zo ja, wanneer kan
redelijkerwijs verwacht worden dat onze eigen laboratoria beschikken
over de onderzoekscapaciteit? En kan de behandeltijd zo verder verkort
worden?
De leden van de VVD-fractie constateren dat de Minister aangeeft dat de
deuren van de grondbanken in delen van het land gesloten blijven. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

2

leden vragen of hier een oplossing voor in zicht is. Kan er bijvoorbeeld
overgegaan worden tot een (tijdelijke) ontheffing van de huidige
vergunningsvoorwaarden om PFAS-houdende grond alsnog op te kunnen
slaan?
De leden van de VVD-fractie horen graag of het thermisch reinigen van
grond ook afdoende zou kunnen zijn voor de PFAS-gerelateerde verontreiniging. Daarnaast vragen deze leden de Minister of er nieuwe gevallen
bekend zijn waarbij men nog niet kan herleiden om wat voor stoffen het
precies gaat, maar die mogelijk onder de PFAS-groep kunnen vallen.
De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister het met hen eens is dat
de PFAS-norm desastreuze gevolgen heeft gehad voor de ondernemers in
Nederland en dat de Minister direct en persoonlijk verantwoordelijk is
voor alle ontslagen die dankzij deze wijziging zijn gevallen.
De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister bereid is om niet tot na
1 december 2019 te wachten met het wijzigen van de veel te lage
PFAS-norm, maar deze per direct te verruimen.
De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister, ter legitimering van
haar beleid, één voorbeeld kan geven van een persoon in Nederland die
dankzij de ruimere PFAS-norm ziek of onwel is geworden. Waar blijken die
«onaanvaardbare risico’s» die de Minister ziet nu eigenlijk uit?
De leden van de CDA-fractie hebben er in september jl. al voor gepleit om
het onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(hierna: RIVM) te versnellen en de normen tussentijds aan te passen. Zij
zijn daarom verheugd dat de Minister eindelijk bereid is om dit te doen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de aangekondigde verruiming van
de PFAS-norm zowel voor de toepassing landbouw en natuur als
waterwingebieden, oppervlaktewater en onder grondwaterniveau gaat
gelden. Zo nee, waarom niet?
De leden van de CDA-fractie vragen of straks, als de norm is aangepast,
alsnog sprake is van een tijdelijke norm. In hoeverre voorziet de Minister,
net zoals deze leden, problemen dat grondbanken, ondanks de herziene
norm, alsnog geen grond aannemen omdat ze bang zijn dat zij de
aangenomen grond niet meer weg krijgen? Wat gaat de Minister doen om
ervoor te zorgen dat straks projecten die stilliggen vanwege grond met
PFAS wel weer grond af kunnen voeren? Hoe gaat de Minister ervoor
zorgen dat op korte termijn weer kan worden gesproken over een
«praktisch werkbare situatie»?
De leden van de CDA-fractie willen graag weten hoeveel gemeenten en
andere bevoegde gezagen hun gegevens over de bodemkwaliteit
aangeleverd hebben bij het RIVM. Hoeveel van de achtergrondwaarden
zijn dus inmiddels bekend, willen deze leden graag weten. Wanneer
verwacht de Minister dat alle gemeenten hun bodemkwaliteitskaart op
orde hebben? Hoeveel gemeenten zijn bezig met het zelf opstellen van
een PFAS-norm? Welke norm wordt daar veelal bij gekozen? Op welke
manier kan de Minister gemeenten hierbij ondersteunen?
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de Minister bezig is de
wateren die onder verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat vallen door te
lichten op de aanwezigheid van PFAS. Welke gevolgen heeft dit voor het
aanpassen van de grens van 0,1 microgram per kilogram droge stof?
De leden van de CDA-fractie constateren dat ook steeds meer particulieren
last hebben van de PFAS-normen, bijvoorbeeld door verbouwingswerkzaamheden of het aanleggen van de tuin. Moet deze grond voldoen aan
de PFAS-norm van 0,1 microgram per kilogram droge stof of van 3-7-3?
Deze leden vinden het onwenselijk als particulieren voor alle grond die ze
af willen voeren een grondmonster moeten nemen om de PFAS-waarde te
bepalen. In hoeverre is dit van toepassing en is de Minister bereid om dit
aan te passen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

3

De leden van de CDA-fractie willen tevens weten hoe de Minister het
onderzoek van Cumela duidt waaruit blijkt dat tuinaarde die particulieren
bij tuincentra/bouwmarkten kunnen kopen PFAS-gehaltes heeft die 5 tot 7
keer hoger liggen dan de nu gehanteerde grens van 0,1 microgram per
kilogram droge stof.
De leden van de CDA-fractie vernemen graag hoeveel laboratoria er
intussen beschikbaar zijn om PFAS-analyses te doen. En wat is de huidige
doorlooptijd?
De leden van de CDA-fractie vernemen graag hoeveel werkconferenties,
met welke partijen en over welke projecten er de afgelopen tijd al zijn
georganiseerd. Wat zijn de eerste uitkomsten van deze werkconferenties?
Vinden er de komende tijd meer werkconferenties plaats?
De leden van de CDA-fractie willen graag weten waarom de Minister aan
een definitief handelingskader werkt, terwijl er slechts behoefte is aan
duidelijke achtergrondwaarden en hergebruiksnormen (met andere
woorden een norm voor Aw-2000, klasse A, klasse B, klasse Wonen,
klasse Industrie en Interventiewaarden) voor PFAS.
De leden van de CDA-fractie vragen welke mogelijkheden er nu al zijn om
PFAS-houdende grond te reinigen. Welke mogelijkheden ziet de Minister
om de grond te reinigen met een PFAS-etende bacterie? Hoe kan de
Minister dit soort ontwikkelingen stimuleren?
De leden van de CDA-fractie willen graag weten wat de stand van zaken
van het brononderzoek is waarin er meer duidelijkheid moet komen over
waar PFAS in onze leefomgeving vandaan komt.
De leden van de D66-fractie zijn blij met de aanpak van de Minister om
een tijdelijk handelingskader op te stellen voor PFAS-houdende grond en
baggerspecie en de opdracht aan het RIVM om een breder en beter beeld
van de aanwezigheid van PFAS en risico’s daarvan in Nederland te
creëren. Deze leden delen de zorgen van de Minister over de aanwezigheid en risico’s die PFAS-stoffen met zich meebrengen voor milieu en
volksgezondheid, mede naar aanleiding van eerdere problemen zoals bij
Chemours. De reacties van de Minister op het storten van vervuilde grond
in diepe plassen en op de gewijzigde motie van het lid Ziengs c.s. over
een taskforce voor de PFAS-problematiek (Kamerstuk 35 300 XII, nr. 57)
roepen nog een aantal vragen op. Deze leden lezen in de reactie op de
motie van het lid Ziengs c.s. (Kamerstuk 35 300 XII, nr. 21) dat er volgens
de Minister ruimte is om de tijdelijke norm van 0,1 microgram per
kilogram droge stof voor wonen en industrie te versoepelen naar de
zogenaamde «3-7-3»-norm. Kan de Minister toelichten wat deze
«3-7-3»-norm voor de praktijk betekent? Waarom kan er voor de bouw- en
industriegrond een dergelijke norm gehanteerd worden? Kan de Minister
toelichten hoe deze versoepeling zich verhoudt tot het gehanteerde
voorzorgsprincipe, zoals genoemd in de Kamerbrief (Kamerstuk 28 089,
nr. 149) van 9 oktober jl.?
De leden van de D66-fractie lezen dat het RIVM uiterlijk per 1 december
a.s. een advies kan uitbrengen over de hoogte van de tijdelijke achtergrondwaarde van PFAS in bodem. De Minister geeft daarbij aan deze dan
zo snel mogelijk vast te stellen. Kan de Minister aangeven wanneer een
definitieve achtergrondwaarde voor de bodem en ook voor het water
wordt vastgesteld? Op welke wijze vindt er nu een verstevigde
bronaanpak plaats? Kan de Minister een doorkijk geven wat voor haar
leidende principes zijn in het vaststellen van een nieuwe tijdelijke
achtergrondwaarde? Wat is de rol van de gemeenten, waterschappen en
provincies? Wat kunnen zij doen om snel duidelijkheid te verschaffen?
Hoe worden lokale overheden hierin door het Rijk ondersteund?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij dat vervuiling van bodem,
lucht en water met PFAS nu eindelijk serieus de aandacht heeft.
Voorkoming van besmetting en vervuiling van de leefomgeving met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

4

schadelijke stoffen is altijd belangrijk, maar in het geval van persistente en
bioaccumulerende stoffen is de noodzaak om verspreiding te voorkomen
extra groot. Immers, eenmaal in het milieu is het bijzonder moeilijk, zo
niet onmogelijk, om de bodem weer schoon te maken. Wat deze leden
betreft zijn zeer strenge emissienormen en spoedig toewerken naar
zero-emissie, daarvoor een belangrijke eerste stap. Anders blijft het
dweilen met de kraan open. Inventarisatie van de bestaande besmetting
van de bodem en inventarisatie van alle routes van nieuwe secundaire
besmettingen via producten en afval, is een tweede stap. Het tijdelijke
handelingskader en de stappen naar het definitieve handelingskader
geven hiervoor een goede richting aan.
De leden van de GroenLinks-fractie hopen dat de verplichte keuringen van
te transporteren bodem en bagger en de inspanningen van het RIVM en
lokale overheden snel een dekkend en voldoende gedetailleerd beeld van
de achtergrondconcentratie en specifieke vervuilde locaties geven. Deze
leden vragen de Minister om hierbij niet uitsluitend de toch al beschikbaar
komende data te (laten) verzamelen, maar ook actief op zoek te gaan naar
mogelijke bronnen, hotspots en witte vlekken op de kaart. Wanneer
verwacht de Minister dat er een goed dekkend beeld is? Zal een eigen
zoektocht naar witte vlekken en hotspots veel extra beslag leggen op de
capaciteit van laboratoria?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd naar het lokale beleid
op het gebied van PFAS en het werken met besmette grond. Deze leden
zijn benieuwd wat er, voordat het tijdelijke handelingskader er was,
gebruikelijk was en wat daarover bekend is. Bestaat er een inventarisatie
van de hoeveelheden grond, concentraties PFAS en wat daarmee is
gedaan? Zijn de lokale afspraken, regels en gebruiken strenger of minder
streng? Is dat aanleiding tot zorg? Als er nieuw lokaal beleid wordt
opgesteld, in hoeverre is het dan mogelijk dat dit afwijkt van het landelijke
handelingskader, de rapportage-eisen of de gehanteerde normen en
grenswaarden? Leidt dit niet weer tot een lappendeken aan lokale regels
en het onnodig slepen met grond? Kunnen lokale gemeenten in een lokaal
kader alleen hoger gaan zitten als de achtergrondwaarde al hoger is? En
wat is hierbij de grens?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben begrepen dat de gemeente
Haarlemmermeer al in 2013 vroeg om landelijke regels en normen.
Waarom duurde het zo lang? Deze leden zijn benieuwd of bijvoorbeeld het
lokale beleid van de gemeente Haarlemmermeer rond de vervuiling met
PFAS bij Schiphol in lijn is met het landelijke beleid of dat er hierdoor bij
nader inzien nieuwe problemen zijn ontstaan. Zijn hier dezelfde normen
gebruikt? Wie doet op grond van welke regels (die nu wellicht gaan
schuiven) onderzoek en wie handhaaft er?
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat bij Schiphol de
provincie, gemeente, Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied en het
Hoogheemraadschap van Rijnland zijn betrokken. Hoe zit dit in elkaar, ook
als het gaat om veranderende regels, controle, democratie? Bij Schiphol
ging het om 143 kilo grond die verontreinigd is met PFAS. Deze leden
vinden dat erg veel. Is de vervuilde grond verplaatst naar een gebied met
minder of meer vervuiling? Wat zijn de regels omtrent de «tijdelijke»
opslag? Wat is het langetermijnperspectief van deze grond? Hoe verhoudt
het verplaatsen en het tijdelijk opslaan zich tot het «stand-still»- principe?
Wat gebeurt er over drie jaar met deze grond? Kan de Minister ingaan op
dit voorbeeld? Kan de Minister aangeven welke andere historische
besmettingen en
vervuilingen mogelijk nader onderzoek behoeven of aangepakt moeten
worden?
De leden van de GroenLinks-fractie willen graag weten of de regels van
het tijdelijke handelingskader en straks het definitieve handelingskader
voor alle stoffen uit de PFAS-groep gelden, of alleen voor perfluoroctaansulfonaat (PFOS), perfluoroctaanzuur (PFOA) en GenX. Kan de Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

5

ingaan op de vraag wat met (zwaar) verontreinigde grond gaat gebeuren?
Deze leden zijn benieuwd wat de mogelijkheden en plannen zijn voor het
schoonmaken van vervuilde grond. Vanaf welke concentratie is dit zinvol,
mogelijk en nodig? Wat zijn hier de kansen voor? De gemeente Haarlemmermeer antwoordde op raadsvragen dat er geen (economisch) kosteneffectieve reinigingsmethoden waren. Betekent dit dat alle vervuilde grond
elders wordt gestort? Hoe verhoudt zich dat tot het «stand-still»-principe
voor dat gebied? Kan de Minister ingaan op wat in dit kader wel of niet
economisch haalbaar wordt geacht? Is dat in relatie tot de waarde van de
grond, het alternatief van het storten van vervuilde grond?
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de Minister in haar
brieft schrijft over de knelpunten bij baggerspecie en het uitlogen van
PFAS uit baggerspecie naar het water. Deze leden zijn benieuwd naar de
mogelijke oplossing van vervuilde baggerspecie. Als deze niet kan worden
hergebruikt en niet kan worden schoongemaakt, wat zijn dan de opties?
De Minister sluit kennelijk niet uit dat in sommige diepe plassen er toch
verondiept kan worden met baggerspecie. Hoe kan in dat geval
voorkomen worden dat PFAS alsnog weer in het water terechtkomt?
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de Minister schrijft dat
de taskforce zal bestaan uit personen vanuit overheid en bedrijfsleven.
Deze leden vragen of hier ook mensen met een wetenschappelijke
achtergrond, zoals het RIVM, bij zijn aangehaakt en, zo niet, of dat alsnog
kan.
De leden van de GroenLinks-fractie willen graag weten of Nederland nu
voor alle (potentieel) zeer zorgwekkende stoffen ((p)ZZS) bodemnormen
heeft. Of zijn er stoffen waarvan op termijn nieuwe normen of regels
komen waar men nog onvoldoende op is voorbereid? Moeten er voor alle
persistente ZZS die vergund worden geloosd of uitgestoten niet ook
bodemnormen zijn, aangezien deze niet afbreken en in een gebied waar
meerdere puntbronnen aanwezig zijn kunnen accumuleren. Ten slotte
willen deze leden graag weten of alle grond die wordt geïmporteerd ook
standaard wordt getest op PFAS. Kan de Minister aangeven hoe dit nu
wordt gedaan en wat dit voor gevolgen heeft voor import, export en
handhaving?
De leden van de SP-fractie constateren dat de Minister tijdens de
begrotingsbehandeling van Infrastructuur en Waterstaat voor 2020 heeft
aangegeven dat het tijdelijke handelingskader geldt tot het RIVM in de
loop van 2020 zou komen met een definitief handelingskader. Toch is nog
geen twee weken na de begrotingsbehandeling verklaard dat het RIVM
sneller met een norm zou komen dan 1 december 2019. Kan de Minister
uitleggen wat er in de tussentijd is gebeurd waardoor er sneller een
nieuwe norm gesteld kan worden?
De leden van de SP-fractie vinden het belangrijk dat er snel weer
woningen gebouwd kunnen worden en dat veel mensen hun baan
behouden. Daarbij moeten gezondheid en het milieu centraal staan. Kan
de Minister aangeven hoe dit gewaarborgd is bij het stellen van een
nieuwe norm voor PFAS in grond en baggerspecie?
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan toelichten hoeveel
projecten er stil zijn komen te liggen door het tijdelijke handelingskader
voor PFAS en hoeveel banen dit heeft gekost?
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over de grote hoeveelheid
aan PFAS, namelijk ruim 6000 soorten. Kan de Minister aangeven welke
PFAS er actief in Nederland worden geloosd en welke er in het verleden
zijn geloosd en zich nu onder andere in onze bodem bevinden?
De leden van de SP-fractie vinden het belangrijk dat er een bronaanpak
wordt gehanteerd om lozingen van PFAS in ons milieu te stoppen. Welke
stappen neemt de Minister daar momenteel voor? Zijn er bijvoorbeeld
lopende trajecten voor het plaatsen van PFAS op de lijst met ZZS, zowel in
nationaal als in Europees verband?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

6

De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan uitleggen hoe er
wordt omgegaan met stapelingseffecten van PFAS onderling en van PFAS
met andere stoffen in de bodem. Zorgen stapelingseffecten ook voor
andere normen die gehanteerd worden?
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan toelichten of de
norm die gesteld gaat worden overal geldig is of dat het op plekken waar
de grond meer vervuild dan de gestelde norm, de hogere concentratie
geldt als norm voor bijvoorbeeld grondverzet.
De leden van de SP-fractie vragen welke afspraken worden gemaakt met
gemeenten en afvalverwerkers over bijvoorbeeld het in kaart brengen van
de concentratie PFAS in de bodem en het innemen van grond en bagger
waar PFAS in zijn aangetroffen.
De leden van de SGP-fractie geven aan dat in hun ogen een groot
probleem ten aanzien van het tijdelijke handelingskader is dat het
handelingskader abrupt is ingevoerd. Normaal gesproken werden
niet-genormeerde stoffen gemeten bij puntbronnen en verdachte locaties.
Nu moet alles gemeten worden, terwijl sprake is van zeer lichte diffuse
verontreiniging. Waarom heeft de Minister niet tenminste gekozen voor
een geleidelijke invoering en een realistische overgangstermijn?
De leden van de SGP-fractie vragen of de veronderstelling juist is dat in
Duitsland eerst onderzoek wordt gedaan naar diffuse verontreiniging, dat
vooralsnog alleen puntbronnen en verdachte locaties op basis van het
voorzorgsbeginsel en de detectiegrens aangepakt worden en dat overig
grondverzet in de tijdelijke overgangssituatie tot aangepaste normstelling
op basis van onderzoek niet als verdacht aangemerkt wordt. Waarom is in
Nederland niet voor deze lijn gekozen?
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat meer dan 80% van het
vrijkomende volume aan grond en baggerspecie toegepast werd in
natuur- en landbouwgebieden en/of onder grond- en oppervlaktewater.
Daarvoor geldt nu de detectielimiet <0,1 microgram per kilogram droge
stof. Daar is nauwelijks aan te voldoen, omdat in meer dan 80% van de
grondmonsters te hoge PFAS-concentraties aangetroffen worden. Deze
situatie is niet werkbaar en zorgt voor grote problemen, waarbij zelfs het
voortbestaan van bedrijven in het geding is. Deze leden hebben daarom
enkele vragen.
De leden van de SGP-fractie ontvangen graag een nadere inschatting van
de omvang van de toepassing van grond en baggerspecie op landbouwen natuurbodems en bodems met wonen- en industriegrond, respectievelijk onder grond- en oppervlaktewater.
De leden van de SGP-fractie horen graag of de Minister bereid is te kiezen
voor een tijdelijke verhoging van de genoemde limiet, bijvoorbeeld naar
0,3 of 1,0 microgram per kilogram droge stof en bijstelling op basis van
het RIVM-onderzoek.
De leden van de SGP-fractie lezen dat het RIVM uiterlijk per 1 december
a.s. een advies zal geven over de hoogte van de tijdelijke landelijke
achtergrondwaarde voor (landbouw)bodems en dat de Minister deze dan
zo snel mogelijk zal vaststellen. Hoeveel tijd denkt de Minister nodig te
hebben voor de genoemde vaststelling, zo vragen deze leden. Hooguit
een week? Deze leden willen de urgentie graag benadrukken.
De leden van de SGP-fractie vragen of de veronderstelling dat de
aangekondigde verruiming op basis van tijdelijke achtergrondwaarden
zich richt op toepassing op landbodems, juist is. Erkent de Minister dat
voor het overgrote deel van de vrijkomende baggerspecie geen reële
verwerkingsmogelijkheden zijn? Komt de Minister op korte termijn ook
met een tijdelijke oplossing voor toepassingen onder grond- en oppervlaktewater? Deze leden vinden het van groot belang dat ook baggerwerken en waterbouwprojecten voortgezet kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

7

Verondiepen van plassen
De leden van de VVD-fractie constateren dat voor het verondiepen van
plassen in Nederland een periode van 10 jaar staat. In de praktijk blijkt dat
Nederland zelf niet over voldoende grond en baggerspecie beschikt om
dergelijke projecten binnen een termijn van 10 jaar af te ronden. Daaruit
vloeit voort dat grond en baggerspecie ingevoerd worden vanuit het
buitenland. Deze leden vragen de Minister of er niet overgegaan kan
worden op een verlenging van die periode van 10 jaar voor het verondiepen van plassen. Zo kan gebiedseigen grond afgestort worden en zijn
we niet genoodzaakt grond uit het buitenland te importeren om aan de
voorwaarde van 10 jaar te voldoen.
De leden van de VVD-fractie vragen met betrekken tot de steekproefsgewijze controles in het veld of er al onregelmatigheden bekend zijn
geworden bij het doen van deze steekproeven. Om hoeveel gevallen gaat
het hier? En hoe verhoudt dit aantal zich tot het totaal aantal aangemelde
vrachten?
De leden van de CDA-fractie willen weten wat de reden is dat het
milieuhygiënische toetsingskader voor diepe plassen pas in 2021 wordt
vernieuwd? Wat is de bedoeling dat hierin veranderd wordt? En wat is het
verschil met dit toetsingskader en de handreiking verondiepen diepe
plassen?
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre onafhankelijkheid een
criterium is voor het aanbesteden van een onderzoek, in dit geval naar de
ecologische kwaliteit van een aantal diepe plassen in de uiterwaarden.
Kan de Minister aangeven hoe dit zich verhoudt tot de oproep van de
onderzoeksleider in de aflevering van ZEMBLA van 26 september 2019 dat
alle lopende verondiepingsprojecten stopgezet moeten worden? Wat is de
reden dat dit onderzoek alleen wordt gedaan naar diepe plassen in de
uiterwaarden en niet naar andere diepe plassen?
De leden van de D66-fractie lezen in de brief van de Minister (Kamerstuk
30 015, nr. 61) over het storten van vervuilde grond in diepe plassen geen
volledige reactie op de door ZEMBLA aangekaarte problemen in de
uitzending «Gokken met bagger». Deze leden hebben nog de volgende
vragen. Klopt het dat er de afgelopen jaren meer dan 100 miljoen kubieke
meter aan vervuild slib is gestort in Nederlandse zandwinningsplassen en
-putten? Zo nee, hoeveel is er dan gestort? Klopt het dat het storten van
verontreinigde grond in plassen en zandwinputten in heel Europa niet is
toegestaan, maar dat Nederland als uitzondering het storten van «licht
verontreinigde» grond wel toestaat? Kan de Minister toelichten waarom
dit wordt toegestaan in Nederland, en in andere landen niet. Kennen
andere Europese landen geen uitzondering voor het gebruik van vervuilde
grond, in het kader van «nuttige toepassing»? Hoe groot schat de Minister
het risico dat het verdienmodel bij het verondiepen leidt tot het onnodig
storten van vervuilde grond? En hoe kan dit risico worden verkleind? Kan
de Minister nader uiteenzetten hoe de Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT) en Rijkswaterstaat toezicht houden op het storten van
vervuilde grond in Nederland, het baggeren en het gebruik van baggerspecie in infra- of bouwprojecten?
De leden van de D66-fractie constateren dat in de brief over verondiepen
van plassen staat «tot het gewenste niveau». Wie bepaalt wat het
gewenste niveau van verondiepen is? Op welke gronden wordt dit
bepaald? In hoeverre is deze afweging financieel gemotiveerd?
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan toelichten wat de
rol van de decentrale overheden is in de handhaving en het controleren
van het gebruik van bagger.
Klopt het dat de bevoegde inspectiedienst in Nederland een onvolledige
administratie heeft als het gaat om bijvoorbeeld geïmporteerde vervuilde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

8

grond uit België en de Vlaamse overheid dit overzicht wel heeft? Zo ja,
waarom is dit het geval? Klopt het dat de door Rijkswaterstaat geaccordeerde milieuhygiënische verklaringen in de meldingsdossiers niet
transparant zijn over de herkomst van de vervuilde bagger en de kwaliteit
van aangeleverde chemische analyses ook beperkt zijn? Zo nee, kan de
Minister toelichten hoe zij de kwaliteit van de meldingsdossiers en
milieuhygiënische verklaringen van het afgelopen jaar beschouwt als het
gaat om het gebruik van grond en baggerspecie.
De leden van de D66-fractie vragen of het klopt dat op de duizenden
transporten van afval, bagger- en bouwspecie maar acht controles per jaar
plaatsvinden. Kan de Minister het antwoord toelichten? Wordt er volgens
de Minister voldoende toezicht gehouden en worden er voldoende
controles uitgevoerd op het transport en het storten van vervuilde grond
en bagger? Hoe beoordeelt de Minister de handhaving en de administratie
als het gaat om het transport en het storten van vervuilde grond en
baggerspecie? Kan de Minister toelichten wat de consequenties zijn als de
papieren voor het transport en het storten van vervuilde grond en bagger,
zoals geschetst in de uitzending van ZEMBLA, incorrect zijn? Deelt de
Minister de conclusie van de ecoloog Piet-Jan Westendorp dat de
onderbouwing van het toestaan van het storten van licht verontreinigde
grond in diepe plassen niet klopt; namelijk dat deze verondiepingen goed
zijn voor flora en fauna? Zo nee, waarom niet?
De leden van de D66-fractie vragen hoe wenselijk de Minister het vindt dat
er doorgegaan wordt met het verondiepen van plassen, terwijl er
onderzoek loopt naar de schadelijkheid daarvan en er verschillende
signalen zijn dat het storten van grond in diepe plassen leidt tot ecologische schade. Welke ruimte biedt het voorzorgsprincipe om per direct
een nationaal verbod op het storten van «(licht) verontreinigde» grond en
«verondiepen» te introduceren totdat de evaluatie is afgerond in 2021?
De leden van de SP-fractie vragen of de norm voor PFAS-houdende grond
en baggerspecie, die gebruikt wordt bij het verondiepen van plassen, ook
aangepast wordt per 1 december 2019.
De leden van de SP-fractie vragen welke instantie toezicht houdt wanneer
gemeenten besluiten af te wijken van de geldende norm voor
PFAS-houdende grond voor het verondiepen van plassen en op welke
wijze toezicht en handhaving plaatsvindt.
De leden van de SP-fractie merken op dat er nog een aantal onderzoeken
lopen naar PFAS in de bodem waarvan de uitkomsten in de loop van 2020
zullen worden gepubliceerd. Hoe verstandig vindt de Minister het om in
de tussentijd door te gaan met het verondiepen van plassen, terwijl ook
verschillende natuurwetenschappers grote twijfels hebben bij de
toegevoegde waarde van het verondiepen van plassen voor natuurontwikkeling.
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan uitleggen hoe onze
buurlanden, Duitsland en België, omgaan met het verondiepen van
plassen en welke regels zij toepassen om te voorkomen dat vervuilde
grond massaal wordt geïmporteerd uit het buitenland, zoals dat nu
gebeurt vanuit België naar Nederland.
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan toelichten hoeveel
handhavingsacties zijn uitgevoerd op het gebied van import van vervuilde
grond uit het buitenland in 2017, 2018 en 2019. Kan de Minister dit
uitsplitsen in administratieve acties en fysieke acties en daarbij aangeven
tot welk resultaat dit heeft geleid?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de Minister waarom
lopende projecten niet kunnen worden stopgezet. Is de Minister van
mening dat het voor het milieu en de natuur het beste zou zijn om het
verondiepen van diepe plassen direct stop te zetten? Zo nee, waarom
niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

9

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de Minister
aangeeft dat stopzetten van lopende projecten niet «zonder reden» kan.
Deze leden vragen of de oproep van de onderzoeksleider in de aflevering
van ZEMBLA van 26 september jl., die onderzoek doet naar de ecologische effecten van verondiepen, om direct te stoppen geen valide reden
is om in te grijpen. Kan er, ter bescherming van de leefomgeving,
teruggegrepen worden op generieke wetgeving, zoals bijvoorbeeld art. 21
van de Grondwet? Wat is er volgens de Minister nodig om het verondiepen stop te zetten? En mocht stopzetting onmogelijk blijken, ziet de
Minister dan mogelijkheden om het verondiepen tijdelijk te onderbreken
tot in ieder geval het nieuwe kader en de handhaving op orde zijn?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of het klopt dat
risicogestuurd toezicht ertoe kan leiden dat toezicht en handhaving pas
plaats gaan vinden als de onomkeerbare vervuiling al veroorzaakt is. Is de
Minister bereid voor het toezicht in deze sector af te stappen van het
risicogestuurd toezicht en een percentage vast te stellen van ladingen die
gecontroleerd moeten worden? Kan zij aangeven of naar haar mening een
bepaald percentage (en zo ja, welk percentage) van de schepen/
vrachtwagens bemonsterd dient te worden?
Kan de Minister verder aangeven hoeveel extra fte er beschikbaar komt
voor het toezicht op de bodemketen? En hoeveel is dat nu?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen verder wat de
Minister verstaat onder «sporadisch» als ze stelt dat onder de aangescherpte wetgeving toegepaste grond en baggerspecie nog slechts
«sporadisch» bodemvreemd materiaal mogen bevatten?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de Minister
in haar recente brief over de importheffing voor afval lijkt aan te geven dat
het onwenselijk wordt geacht dat Nederland structureel achterblijft met
gestorte bodemassen als gevolg van het verbranden van afval uit andere
landen. Kan de Minister aangeven waarom dat voor bodemassen
onwenselijk zou zijn en voor vervuilde bagger of grond uit andere landen
niet? Gaat de Minister maatregelen nemen om import uit het buitenland
te ontmoedigen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen als laatste of er
onderzoek is gedaan naar de in de ZEMBLA-uitzending geconstateerde
overtredingen. Zo nee, waarom niet?
II Reactie van de Minister
Ik heb met belangstelling kennisgenomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van de fracties van de VVD, PVV, het CDA, D66, GroenLinks,
SP, PvdD en SGP. De vragen beantwoord ik hierna.
Vragen Stand van zake tijdelijk handelingskader PFAS
Vragen van de leden van de VVD-fractie
[1] Vraag:
De leden van de VVD-fractie vragen of het klopt dat een deel van de
Nederlandse laboratoria op dit moment het werk laat aan laboratoria in
Zweden.
Antwoord:
Het klopt dat er een laboratorium is in Nederland dat een deel van zijn
werk in Zweden laat analyseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

10

[2] Vraag:
De leden van de VVD-fractie vragen of er inmiddels door de laboratoria
geïnvesteerd is in de benodigde apparatuur om het onderzoek zelf, in
Nederland, te kunnen verrichten.
Daarbij willen ze weten wanneer redelijkerwijs verwacht kan worden dat
onze eigen laboratoria beschikken over de onderzoekscapaciteit en of de
behandeltijd zo verder verkort kan worden.
Antwoord:
De laboratoria beschikken op dit moment over voldoende onderzoekscapaciteit en halen voor PFAS hun gebruikelijke doorlooptijden.
[3] Vraag:
De leden van de VVD-fractie willen weten of er een oplossing in zicht is
voor het in delen van het land gesloten blijven van de deuren van de
grondbanken. Ze vragen daarnaast of er kan worden overgegaan tot een
(tijdelijke) ontheffing van de huidige vergunningsvoorwaarden om
PFAS-houdende grond alsnog op te kunnen slaan.
Antwoord:
Ik heb het vertrouwen dat met de bodemkwaliteitskaarten en de tijdelijke
landelijke achtergrondwaarde het bedrijfsleven en medeoverheden de
ruimte zullen gebruiken die het handelingskader en de regelgeving
bieden. Dat is van groot belang. Via de taskforce zet ik in op het goed
monitoren van de ontwikkelingen bij de grondbanken (incl. eventuele
knelpunten bij vergunningsvoorwaarden) en het in beeld brengen welke
knelpunten nog specifiek voor de grondbanken spelen en hoe deze op te
lossen.
[4] Vraag:
De leden van de VVD-fractie vragen of het thermisch reinigen van grond
ook afdoende zou kunnen zijn voor de PFAS-gerelateerde verontreiniging.
Antwoord:
Thermisch reinigen van PFAS-houdende grond, zoals dat gedaan wordt
door de thermische reinigers in Nederland, is niet afdoende om PFAS uit
de grond te verwijderen. Het thermisch reinigen gebeurt namelijk op
temperaturen rond de 500 graden Celsius. PFAS-gerelateerde verontreinigingen breken pas af bij temperaturen boven de 1000 graden Celsius.
Zoals aangegeven in de Kamerbrief van 29 november jl. overleg ik op dit
moment over de mogelijkheden om samen met een aantal partijen een
pilot te starten (Kamerstuk 35 334, nr. 19). Belangrijk hierbij is ook het
signaal van de Nederlandse Vereniging van Procesmatige Grondbewerkingsbedrijven (NVPG) dat meerdere extractieve reinigers op korte termijn
een proefreiniging willen uitvoeren. Zie ook mijn antwoord bij vraag 24
van de CDA-fractie.
[5] Vraag:
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister of er nieuwe gevallen
bekend zijn waarbij men nog niet kan herleiden om wat voor stoffen het
precies gaat, maar die mogelijk onder de PFAS-groep kunnen vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

11

Antwoord:
Er zijn op dit moment geen nieuwe gevallen bekend van stoffen waarbij
men nog niet kan herleiden om wat voor stoffen het precies gaat en die
mogelijk behoren tot de PFAS-groep. In de Kamerbrief van 29 november
jl. geef ik aan voor de toekomst te werken aan een aangepaste algemene
methodiek voor de omgang met niet-genormeerde stoffen, en specifiek de
zeer zorgwekkende stoffen (ZZS), in bodem en baggerspecie. Deze
algemene methodiek richt zich ook op signalering en preventie en kan aan
de voorkant helpen nieuwe gevallen snel in beeld te brengen.
Vragen van de leden van de PVV-fractie
[6] Vraag:
De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister het met hen eens is dat
de PFAS-norm desastreuze gevolgen heeft gehad voor de ondernemers in
Nederland en dat de Minister direct en persoonlijk verantwoordelijk is
voor alle ontslagen die dankzij deze wijziging zijn gevallen.
Antwoord:
In de loop van 2018 is duidelijk geworden dat er op veel plekken PFAS in
de grond zat en dat projecten stil vielen omdat PFAS niet genormeerd
was. Daarom is mede op verzoek van decentrale overheden een tijdelijk
handelingskader opgesteld. Met het oog daarop is het RIVM om advies
gevraagd over de te hanteren grenswaarden. Het tijdelijk handelingskader
is op 8 juli jl. aan de Tweede Kamer gestuurd om meer ruimte te bieden
(Kamerstuk 28 089, nr. 146). Vrijdag 29 november is met het vaststellen
van de tijdelijke landelijke achtergrondwaarden en de voorlopige
herverontreinigingsnorm opnieuw meer ruimte ontstaan voor grondverzet
en baggerwerkzaamheden. Gemeenten, waterschappen en provincies heb
ik gevraagd de geboden ruimte te benutten, activiteiten te prioriteren en
waar nodig de aanbestedingskalender aan te passen opdat uitvoerende
partijen zo snel mogelijk weer aan de slag kunnen.De koepels hebben mij
toegezegd hier bij hun leden nadrukkelijk aandacht voor te vragen. Het is
voor ook voor hen van belang dat de bedrijven gezond blijven. Ik wil deze
bedrijven die tijdelijk mensen niet aan het werk hebben graag helpen. Het
kabinet werkt daarom aan een verruiming (in de vorm van een verhoging)
van Borgstelling MKB-kredieten (BMKB) voor MKB-bedrijven die worden
geraakt door de PFAS-problematiek.
[7] Vraag:
De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister bereid is om niet tot na
1 december 2019 te wachten met het wijzigen van de veel te lage
PFAS-norm, maar deze per direct te verruimen.
Antwoord:
Zoals aangegeven in de brief van 29 november jl. heb ik op basis van de
uitkomsten van de onafhankelijke adviezen van RIVM en Deltares de norm
voor grond en bagger verruimd. Deze tijdelijke landelijke achtergrondwaarden zijn op mijn verzoek versneld bepaald met oog voor voldoende
kwalitatief goede data en de noodzakelijke statistische onderbouwing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

12

[8] Vraag:
De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister, ter legitimering van
haar beleid, één voorbeeld kan geven van een persoon in Nederland die
dankzij de ruimere PFAS-norm ziek of onwel is geworden. Waar blijken die
«onaanvaardbare risico’s» die de Minister ziet nu eigenlijk uit?
Antwoord:
Van diverse stoffen uit de PFAS-groep is op basis van wetenschappelijk
onderzoek vastgesteld dat zij schadelijk kunnen zijn voor mens en milieu.
Doel van het bodembeleid is om deze risico’s te voorkomen. Het kabinet
werkt daarom ook aan regulering van productie en het gebruik van stoffen
in Europees en internationaal verband. Mede dankzij onze inspanningen is
GenX door de EU aangemerkt als substance of very high concern (SVHC)
onder REACH. Het kabinet wil zich nu in Europees verband inzetten om
alle toepassingen van PFAS te verbieden met uitzondering van de
essentiële toepassingen (via het instrument restrictie).
Vragen van de leden van de CDA-fractie
[9] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen of de aangekondigde verruiming van
de PFAS-norm zowel voor de toepassing landbouw en natuur als
waterwingebieden, oppervlaktewater en onder grondwaterniveau gaat
gelden.
Antwoord:
Zoals aangegeven in de brief van 29 november jl. heb ik op basis van de
uitkomsten van de onafhankelijke adviezen van RIVM en Deltares de norm
voor grond en bagger verruimd. Deze tijdelijke landelijke achtergrondwaarden gelden voor de toepassing landbouw en natuur en vooralsnog,
in afwachting van de resultaten van het lopende onderzoek naar het
verspreidingsgedrag van PFAS in grondwater, tevens voor grond en
baggerspecie die op de landbodem onder grondwaterniveau wordt
toegepast. Bij toepassingen in grondwaterbeschermingsgebieden blijft
conform het advies van het RIVM gelden dat grond en baggerspecie van
ten minste dezelfde kwaliteit als de aanwezige bodemkwaliteit kan worden
gebruikt. Als de aanwezige achtergrondwaarde aan PFAS in de bodem
niet bekend is blijft de bepalingsgrens leidend. Als er lokaal beleid is voor
het grondwaterbeschermingsgebied is dat leidend. Het voorlopige
herverontreinigingsniveau voor de waterbodem verruimt de mogelijkheid
om bagger toe te passen in 16 niet-vrij liggende diepe plassen die in open
verbinding met Rijkswateren staan.
[10] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen of straks, als de norm is aangepast,
alsnog sprake is van een tijdelijke norm.
Antwoord:
Met de Kamerbrief van 29 november jl. zijn de nieuwe tijdelijke landelijke
achtergrondwaarden gecommuniceerd, waarop het handelingskader is
aangepast. Voor definitieve achtergrondwaarden is langer lopend
onderzoek nodig. Er is dus nog steeds sprake van een tijdelijk handelingskader. Er worden op dit moment belangrijke stappen gezet richting het
definitieve handelingskader, maar voor het opstellen van een definitief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

13

kader lopen nog wetenschappelijke onderzoeken. Zo loopt er een
onderzoek naar de specifieke eigenschappen van PFAS in relatie tot
grondwater. Dit onderzoek loopt tot het najaar van 2020. Ik zal de Kamer
nader informeren over deze onderzoeken in de loop van 2020. Ik zal het
definitieve handelingskader juridisch verankeren in de Regeling bodemkwaliteit.
[11] Vraag:
De leden van de CDA-fractie willen weten in hoeverre de Minister
problemen voorziet dat grondbanken, ondanks de herziene norm, alsnog
geen grond aannemen omdat ze bang zijn dat zij de aangenomen grond
niet meer weg krijgen.
Antwoord:
Zie het antwoord op de vraag 3 van de leden van de VVD-fractie op dit
punt.
[12] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen wat de Minister gaat doen om ervoor
te zorgen dat straks projecten die stilliggen vanwege grond met PFAS wel
weer grond af kunnen voeren.
Antwoord:
Door de recente aanpassing van het tijdelijke handelingskader ontstaat
meer ruimte voor grondverzet en baggerwerkzaamheden. De tijdelijke
landelijke achtergrondwaarden in de landbodem en het voorlopig
herverontreinigingsniveau voor de waterbodem betekent dat grond en
bagger met gehalten beneden deze achtergrondwaarden mag worden
toegepast. De verwachting is dat dit een aanzienlijke verruiming geeft in
zowel het grondverzet als de baggerwerkzaamheden. In de tussentijd heb
ik diverse maatregelen en acties in gang gezet om projecten die hinder
ondervinden als gevolg van PFAS weer vlot te trekken. De landelijke
achtergrondwaarden zijn een vangnet voor situaties waarin de bodemkwaliteitskaarten ontbreken. Gemeenten krijgen de mogelijkheid via een
versnelde procedure bodemkwaliteitskaarten te actualiseren.
Eind oktober en begin november zijn er drukbezochte informatiemarkten
georganiseerd (in Groningen, Eindhoven, Rotterdam en Utrecht). Hier zijn
veel vragen vanuit zowel de sector als de bevoegde gezagen beantwoord.
Dit heeft naar zeggen van de bezoekers geleid tot verduidelijking van een
aantal zaken, bijvoorbeeld ten aanzien van klein grondverzet en
normering.
Verder zijn er regionale werkconferenties om te zorgen dat alle partijen
beschikken over de juiste informatie en dat op regionaal niveau
knelpunten in kaart worden gebracht en projecten worden vlot getrokken.
Inmiddels hebben werkconferenties plaatsgevonden in Den Haag,
Noord-Brabant en Zuid-Holland. De bedoeling is om voor het einde van
het jaar in het overgrote deel van de provincies de werkconferenties te
hebben gehouden.
Ook is de landelijke taskforce voor regio-overstijgende vraagstukken
gestart. Het expertteam beantwoordt concrete vragen van bijvoorbeeld
gemeenten en bedrijven. Een tiental overheden heeft tot nu contact
gezocht met dit expertteam, dat werkt als een soort vliegende brigade.
Zoals aangegeven in de brief van 13 november jl. (Kamerstuk 35 334,
nr. 1) kunnen de Rijksbaggerdepots de Slufter, IJsseloog en Hollandsch
Diep sterk vervuilde bagger ontvangen die PFAS bevat. Dit biedt niet enkel
ruimte voor Rijkswaterstaat maar ook voor waterschappen en andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

14

overheden als er geen nuttige toepassing kan worden gevonden voor
baggerspecie.
[13] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Minister ervoor gaat zorgen
dat op korte termijn weer kan worden gesproken over een «praktisch
werkbare situatie».
Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 12 van de leden van de CDA-fractie.
[14] Vraag:
De leden van de CDA-fractie willen graag weten hoeveel gemeenten en
andere bevoegde gezagen hun gegevens over de bodemkwaliteit
aangeleverd hebben bij het RIVM. Daarbij willen zij graag weten hoeveel
van de achtergrondwaarden dus inmiddels bekend zijn.
Antwoord:
Bij RIVM zijn nu door 23 overheden (gemeentes, provincies,
omgevingsdiensten/regionale uitvoeringsdiensten) datasets aangeleverd
die afkomstig zijn van bodemkwaliteitskaarten en/of achtergrondwaardebepalingen. Op enkele datasets na heeft RIVM die ook allemaal kunnen
gebruiken voor de bepaling van de achtergrondwaarden. Ik heb daarnaast
opdracht gegeven aan Arcadis om op zeer korte termijn in beeld te
brengen welke gemeenten, provincies en waterschappen beschikken over
of in voorbereiding hebben: een bodemkwaliteitskaart met PFAS,
beleidsregels voor PFAS voor de functies landbouw/natuur definitief c.q.
in voorbereiding, normen PFAS-bodemkwaliteit naar functie. Ik verwacht
dat dit beeld voor het einde van dit jaar beschikbaar komt.
[15] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer de Minister verwacht dat alle
gemeenten hun bodemkwaliteitskaart op orde hebben.
Antwoord:
Om het vaststellen van de bodemkwaliteitskaarten te bespoedigen heb ik
een wijziging van het Besluit bodemkwaliteit in gang gezet. Met dit
ontwerpbesluit kunnen gemeenten en waterbeheerders ervoor kiezen om
gebruik te maken van een kortere procedure van de Algemene wet
bestuursrecht om hun nota bodembeheer en de bodemkwaliteitskaart
vast te stellen. Het blijft van groot belang dat het bevoegd gezag lokaal
bodemkwaliteitskaarten vaststelt conform het gedecentraliseerde
bodembeleid. VNG en IPO hebben de afgelopen tijd een oproep gedaan
richting gemeenten voor het opstellen van bodemkwaliteitskaarten en
provincies ondersteunen hun gemeenten hierin. Veel gemeenten zijn
bezig hun bodemkwaliteitskaarten vast te stellen, maar er is geen sprake
van een verplichting. Zie mijn antwoord op vraag 14 van de CDA-fractie
wat betreft het landelijk beeld.
[16] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel gemeenten bezig zijn met het
zelf opstellen van een PFAS-norm. Daarbij willen zij weten welke norm
daar veelal bij wordt gekozen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

15

Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 14 van de leden van de CDA-fractie.
[17] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen op welke manier de Minister
gemeenten kan ondersteunen bij het zelf opstellen van een PFAS-norm?
Antwoord:
Gemeenten hebben hierin uiteraard een eigen verantwoordelijkheid en
zijn over het algemeen ook bekend met de algemene systematiek van het
opstellen van een nota bodembeheer en het aanpassen van een bodemkwaliteitskaart, aangezien het bodembeleid sinds lange tijd gedecentraliseerd is. Dat laat onverlet dat ik gemeenten ondersteun bij het snel
kunnen vaststellen van een nota bodembeheer en een bodemkwaliteitskaart. Daartoe wordt thans het Besluit Bodemkwaliteit aangepast opdat na
inwerkingtreding gemeenten en waterbeheerders direct gebruik kunnen
maken van de mogelijkheid van het vaststellen van een nota bodembeheer en een bodemkwaliteitskaart met de reguliere (i.e. snellere)
procedure. Sinds 14 november is ook de «vliegende brigade» actief. Een
tiental overheden heeft tot nu contact gezocht met dit expertteam, dat
klaar staat om concrete vragen te beantwoorden. Daarnaast ga ik
gemeenten ondersteunen bij de aanpassing van de nota bodembeheer
voor PFAS zoals ik dat in het verleden ook heb gedaan. Hiervoor wordt in
overleg met de VNG een model wijzigingsblad voorbereid om de regels in
de bestaande nota bodembeheer van de gemeente aan te vullen met
regels voor de omgang met PFAS houdende grond en baggerspecie. Een
aantal gemeenten is op basis van de verkregen informatie bij de informatiemarkten snel aan de slag gegaan met het opstellen van bodemkwaliteitskaarten.
[18] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de Minister bezig is de
wateren die onder verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat vallen door te
lichten op de aanwezigheid van PFAS. Daarbij willen zij weten welke
gevolgen dit heeft voor het aanpassen van de grens van 0,1 microgram
per kilogram droge stof.
Antwoord:
In de brief van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat van
6 november 2019 (Kamerstuk 28 089, nr. 150) is het monitoringsrapport
van Rijkswaterstaat als bijlage toegevoegd. Hieruit blijkt dat de aangetroffen concentraties PFAS in het water in de omgeving Dordrecht sterk
zijn gedaald. Hiernaast zal volgend jaar net als dit jaar verschillende PFAS
worden meegenomen in het monitoringsprogramma op de KRW
monitoringspunten. RWS is in het areaal aan het meten. Op basis van
onder meer deze metingen heeft Deltares een voorlopige herverontreiningsnorm bepaald.
[19] Vraag:
De leden van de CDA-fractie constateren dat ook steeds meer particulieren
last hebben van de PFAS-normen, bijvoorbeeld door verbouwingswerkzaamheden of het aanleggen van de tuin. De leden van de CDA-fractie
vragen of deze grond moet voldoen aan de PFAS-norm van 0,1 microgram
per kilogram droge stof of van 3-7-3. Daarnaast willen ze weten of en in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

16

hoeverre particulieren een grondmonster moeten nemen om de
PFAS-waarde te bepalen bij alle grond die ze af willen voeren.
Antwoord:
Het betreft hier een misverstand ten aanzien van klein grondverzet. Kleine
hoeveelheden grond die moeten worden afgevoerd hoeven niet te
worden bemonsterd maar kunnen zonder keuring worden aangeboden bij
de milieustraat van de gemeente of bij een grondbank. Vanuit de
landelijke helpdesk Bodemplus en in overleg met de branche is gecommuniceerd met de betrokken partijen om dit waar nodig te verduidelijken.
[20] Vraag:
De leden van de CDA-fractie willen weten hoe de Minister het onderzoek
van Cumela duidt waaruit blijkt dat tuinaarde die particulieren bij
tuincentra/bouwmarkten kunnen kopen PFAS-gehaltes heeft die 5 tot 7
keer hoger liggen dan de nu gehanteerde grens van 0,1 microgram per
kilogram droge stof.
Antwoord:
Ik beschik niet over onderzoeken over de kwaliteit van tuinaarde, maar
ook bij de geschetste waarde kan en kon deze tuinaarde voor de functie
wonen conform het tijdelijk handelingskader veilig worden toegepast tot
de zogenaamde 3-7-3 norm.
[21] Vraag:
De leden van de CDA-fractie willen weten hoeveel laboratoria er intussen
beschikbaar zijn om PFAS-analyses te doen. Daarnaast vragen zij wat de
huidige doorlooptijd is.
Antwoord:
Alle commerciële laboratoria kunnen de PFAS-analyses doen. De
doorlooptijd is afhankelijk van het laboratorium 1 tot 2 weken. Dit is een
gebruikelijke termijn voor analyses.
[22] Vraag:
De leden van de CDA-fractie willen weten hoeveel werkconferenties, met
welke partijen en over welke projecten er de afgelopen tijd al zijn
georganiseerd. Daarnaast vragen zij wat de eerste uitkomsten van deze
werkconferenties zijn.
Antwoord:
Er zijn op dit moment al 3 bestuurlijke werkconferenties geweest in Den
Haag (4 november jl.), Noord-Brabant (7 november jl.) en Noord-Holland
(21 november jl.). Op deze bijeenkomsten waren naast bestuurders en een
ambtelijke afvaardiging van ministeries, waterschappen, omgevingsdiensten en gemeentes, bedrijven en vertegenwoordigers van branches
aanwezig.
Het doel van de werkconferenties is om regionale knelpunten op te
lossen. De volgende knelpunten zijn genoemd: het stagneren van
baggerwerkzaamheden, beperkte afzetmogelijkheden voor sterk verontreinigde grond, toepassing van grond onder de grondwaterstand, in diepe
plassen en grondwaterbeschermingsgebieden en de termijn voor het
aanpassen van vergunningen voor grond- en baggerdepots vanwege het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

17

ontbreken van lozingsnormen of de terughoudendheid bij waterschappen
bij de verlenen van vergunningen voor lozingen met PFAS. Met de brief
van 29 november is de beperking voor toepassen onder het grondwaterniveau vervallen; ook is het toepassen in diepe plassen in open verbinding
met een rijkswater weer mogelijk.
Er wordt hard gewerkt aan verdere oplossingen: in veel regio’s is al sprake
van regionaal beleid. Gemeentes, omgevingsdiensten en waterschappen
werken hierin nauw samen. Enkele voorbeelden hiervan zijn: het
aanpassen van bodemkwaliteitskaarten zodat grondverzet weer mogelijk
wordt; het gezamenlijk nemen van tijdelijke maatregelen om grondverzet
weer op gang te brengen door de Twentse gemeenten en het Waterschap
Vechtstromen; en in de provincie Noord-Holland het verruimen van de
beleidsregel PFAS (20 november jl.)
De volgende (vervolg) werkconferenties staan nog op stapel: NoordBrabant (6 december a.s.), Noord-Holland (12 december a.s.), Zeeland
(12 december a.s.), Zuid-Holland (17 december a.s.), Limburg
(18 december a.s.) en Utrecht (23 januari). Werkconferenties in MiddenHolland, Groningen en Limburg zijn in voorbereiding.
[23] Vraag:
De leden van de CDA-fractie willen weten waarom de Minister aan een
definitief handelingskader werkt, terwijl er slechts behoefte is aan
duidelijke achtergrondwaarden en hergebruiksnormen (met andere
woorden een norm voor Aw-2000, klasse A, klasse B, klasse Wonen,
klasse Industrie en Interventiewaarden) voor PFAS.
Antwoord:
Het is van belang dat de normering van PFAS een plek krijgt in de
reguliere bodemregelgeving. Dit biedt de meeste duidelijkheid en
rechtszekerheid. Daarom zal het RIVM ook met een advies komen op de
genoemde hergebruiksnormen. Voordat dit mogelijk is moeten de
definitieve achtergrondwaarden en herverontreinigingswaarden worden
vastgesteld. Verder lopen er nog belangrijke onderzoeken, onder meer
naar uitloogkarakteristieken, bioaccumulatie en mobiliteit van PFAS, die
nodig zijn om alle hergebruiksnormen definitief te kunnen vaststellen.
Voor de achtergrondwaarde en herverontreinigingswaarde zijn nu
voorlopige waarden vastgesteld. Wanneer het nodig en mogelijk blijkt ook
voor andere normen van de bodemregelgeving tijdelijke waarden te
bepalen voor PFAS dan zal ik dat doen.
[24] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen welke mogelijkheden er nu al zijn om
PFAS-houdende grond te reinigen. Daarbij willen zij weten welke
mogelijkheden de Minister ziet om de grond te reinigen met een
PFAS-etende bacterie en hoe de Minister dit soort ontwikkelingen kan
stimuleren.
Antwoord:
Een bestaande reinigingstechniek waarmee PFAS houdende zandgrond
gereinigd kan worden, is extractieve reiniging. Bij deze techniek vindt
scheiding plaats van de schone grovere (zand) deeltjes en verontreinigde
fijnere (klei, silt en organische stof) deeltjes. De fijnere deeltjes (het
reinigingsresidu) worden na afscheiding alsnog gestort op een stortplaats.
Het schonere zand kan (na keuring) worden hergebruikt.
Via de brancheorganisatie Nederlandse Vereniging van Procesmatige
Grondbewerkingsbedrijven (NVPG) is aangegeven dat meerdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

18

extractieve reinigers op korte termijn een proefreiniging willen uitvoeren.
Ik kijk op dit moment naar de mogelijkheden om samen met een aantal
partijen hiervoor een pilot te starten om het snel op gang te kunnen
brengen.
Er is zeer recent een PFAS-etende bacterie ontdekt. Dat is een hoopvolle
ontwikkeling, maar voordat deze ingezet kan worden om daadwerkelijk
PFAS-vervuilingen op te ruimen moet er nog veel onderzoek gedaan
worden. Ik kijk op dit moment naar de mogelijkheden om samen met
andere partijen hiervoor een pilot te starten om het snel op gang te
kunnen brengen.
[25] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen naar de stand van zaken van het
brononderzoek waarin meer duidelijkheid moet komen over waar PFAS in
de leefomgeving vandaan komt.
Antwoord:
Aan de Kamer zijn twee onderzoeken toegezegd naar het vrijkomen van
PFAS uit verschillende bronnen. Rijkswaterstaat is gevraagd onderzoek te
doen naar (diffuse) lozingen van PFAS en de oorzaken daarvan. Ook het
RIVM wordt hierbij betrokken. Oplevering is voorzien in het tweede
kwartaal van 2020. Daarnaast is toegezegd een onderzoek uit te voeren
naar PFAS in producten, productieprocessen en afvalstromen. Dit zal
worden uitgevoerd door Arcadis. Volgens planning wordt dit onderzoek
eind 2020 afgerond. Beide onderzoeken zijn gestart.
Vragen van de leden van de D66-fractie
[26] Vraag:
De leden van de D66-fractie lezen in de reactie op de motie van het lid
Ziengs c.s. (Kamerstuk 35 300 XII, nr. 21) dat er volgens de Minister ruimte
is om de tijdelijke norm van 0,1 microgram per kilogram droge stof voor
wonen en industrie te versoepelen naar de zogenaamde «3-7-3»-norm. De
leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan toelichten wat de
«3-7-3»-norm voor de praktijk betekent.
Antwoord:
Voor het toepassen van grond, waar de bodemkwaliteitsklasse wonen of
industrie volstaat, geldt de norm van 3-7-3-3 g/kg droge stof (voor resp.
PFOS, PFOA, GenX en andere PFAS). Waar de bodemkwaliteitsklasse
landbouw/natuur is vereist moet de grond volgens het Besluit bodemkwaliteit voldoen aan de achtergrondwaarde. De achtergrondwaarde kan
opgenomen zijn in de bodemkwaliteitskaart of landelijk worden bepaald.
In het geval van het tijdelijk handelingskader mocht wegens het ontbreken
van de achtergrondwaarde ook gemeten worden door de initiatiefnemer
die grond wil toepassen. Deze mogelijkheid vervalt omdat er nu een
landelijke tijdelijke achtergrondwaarde is. Grond mag worden toegepast
als kwaliteit landbouw/natuur indien deze minder PFAS bevat dan de
achtergrondwaarde dan wel de lokaal vastgestelde waarde.
[27] Vraag:
De leden van de D66-fractie willen weten waarom er voor de bouw- en
industriegrond een dergelijke norm gehanteerd kan worden. Daarbij
vragen zij of de Minister kan toelichten hoe deze versoepeling zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

19

verhoudt tot het gehanteerde voorzorgsprincipe, zoals genoemd in de
Kamerbrief (Kamerstuk 28 089, nr. 149) van 9 oktober jl.
Antwoord:
In het tijdelijk handelingskader zijn op basis van het RIVM-advies normen
opgenomen voor toepassen op de landbodem. Voor alle bodemklassen is
daar het maximum van 3-7-3-3 van toepassing. Voor landbouw/natuur
was, conform het Besluit bodemkwaliteit, de voorwaarde voor het
toepassen tot 3-7-3 dat moest worden getoetst aan de kwaliteit van de
ontvangende bodem. Met de tijdelijke achtergrondwaarde is het
voldoende op deze waarde dan wel de lokale waarde te toetsen.
[28] Vraag:
De leden van de D66-fractie willen weten of de Minister kan aangeven
wanneer een definitieve achtergrondwaarde voor de bodem en ook voor
het water wordt vastgesteld.
Antwoord:
Op basis van de nog volgende onderzoeken van het RIVM zal ik een
definitief handelingskader vaststellen. Ik zal u daarover in de loop van
2020 nader informeren.
[29] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze er nu een verstevigde
bronaanpak plaatsvindt.
Antwoord:
In de brief van 13 november is aan uw Kamer gemeld dat verschillende
stoffen van de PFAS-groep al opgenomen zijn op de nationale lijst van
Zeer Zorgwekkende Stoffen. Dat leidt al tot strenge eisen, zoals de
minimalisatieplicht, aan het uitstoten van deze stoffen. Daarnaast werkt
het kabinet aan regulering van productie en gebruik van stoffen in
Europees en internationaal verband. Mede dankzij de inspanningen van
Nederland is GenX door de EU aangemerkt als substance of very high
concern (SVHC) onder REACH. Het kabinet zet zich in om in samenwerking
met landen als Duitsland, Zweden en Noorwegen in Europees verband
alle toepassingen van alle stoffen behorende tot de stofgroep PFAS te
verbieden met uitzondering van de essentiële toepassingen (restrictie).
[30] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister een doorkijk kan geven
wat voor de Minister leidende principes zijn in het vaststellen van een
nieuwe tijdelijke achtergrondwaarde.
Antwoord:
Het RIVM heeft op basis van de nu beschikbare data uit gebieden zonder
puntbronnen bezien hoe de concentraties van PFAS verdeeld zijn over
Nederland. Hieruit is een waarde afgeleid die als achtergrondwaarde kan
worden gebruikt. De berekeningsmethode die wordt gehanteerd is in
principe overeenkomstig met die voor andere stoffen is gebruikt. Alleen is
bij de berekeningswijze rekening gehouden dat de bodemmonsters niet
voor deze analyse zijn gedaan. Voor de achtergrondwaarde is daarmee
rekening gehouden om te voorkomen dat de definitieve achtergrond-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

20

waarde straks lager uitvalt. Voor meer details verwijs ik u naar het rapport
van het advies van het RIVM van 28 november 2019.
[31] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen wat de rol is van de gemeenten,
waterschappen en provincies. Daarbij willen zij weten wat de gemeenten,
waterschappen en provincies kunnen doen om snel duidelijkheid te
verschaffen en hoe lokale overheden hierin door het Rijk worden
ondersteund.
Antwoord:
Ook met de belangrijke stappen zoals omschreven in brief van
29 november blijven er nog knelpunten. Deze zal ik gezamenlijk met de
andere overheden aanpakken, ieder vanuit zijn eigen rol. Gemeenten zijn
verantwoordelijk voor het lokale bodembeleid. Als zij hun bodemkwaliteitskaarten actualiseren en aanpassen met PFAS faciliteert dit het
grondverzet. Waterschappen staan onder meer aan de lat voor de
regionale wateren. Door metingen te doen in water en waterbodem kan
bepaald worden of grond en bagger bijvoorbeeld in oppervlaktewater
toegepast kunnen worden. Daarnaast vergunnen waterschappen lozingen
op riool en soms oppervlaktewater van instellingen zoals grondbanken,
grondreinigers en stortplaatsen. Daarmee kunnen zij bijdragen aan een
oplossing voor deze instellingen zodat zij weer grond met PFAS gaan
accepteren. Provincies zijn onder meer verantwoordelijk voor de KRW en
de grondwaterbeschermingsgebieden. Bovendien vergunnen zij de grote
productielocaties zoals Chemours. Daarmee spelen zij een belangrijke rol
in de bronaanpak.
Vragen van de leden van de GroenLinks-fractie
[32] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen om niet uitsluitend de toch al
beschikbaar komende data te (laten) verzamelen, maar ook actief op zoek
te gaan naar mogelijke bronnen, hotspots en witte vlekken op de kaart.
Daarnaast willen de leden van de GroenLinks-fractie weten wanneer er
een goed dekkend beeld is.
Antwoord:
De regering is inderdaad voornemens om actief op zoek te gaan naar
mogelijke bronnen. Zie ook het antwoord op vraag 25 van de leden van de
CDA-fractie op dit punt. Voor de witte vlekken op de kaart is het van groot
belang dat gemeenten aangepaste bodemkwaliteitskaarten vaststellen.
Dan ligt er een beeld van de diffuse verontreiniging. Alle partijen zijn zich
zeer bewust van de urgentie en veel gemeenten zijn inmiddels gestart. Ik
heb de vliegende brigade ingesteld om de gemeenten hierin te ondersteunen. Door aan de voorkant vergunningen van industrie door te lichten
en door bronlocaties, zoals brandweeroefenterreinen, te lokaliseren
kunnen gemeenten tevens hotspots in kaart brengen.
Een eerste landsdekkend beeld wordt in maart 2020 verwacht, wanneer er
voldoende grote datasets zijn. RIVM komt dan met een kaart op de Atlas
Leefomgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

21

[33] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie willen weten of een eigen zoektocht
naar witte vlekken en hotspots veel extra beslag zal leggen op de
capaciteit van laboratoria.
Antwoord:
Nee, de zoektocht naar witte vlekken en hotspots zal in eerste instantie
betekenen dat decentrale overheden dit binnen de eigen grenzen in kaart
brengen. Dit legt beslag op de capaciteit van de laboratoria maar niet
meer dan dat de gemeenten nu al doen met de lopende onderzoeken.
Aangezien de doorlooptijd van de laboratoria is genormaliseerd verwacht
ik hierdoor geen problemen.
[34] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd naar het lokale beleid
op het gebied van PFAS en het werken met besmette grond. Deze leden
zijn benieuwd wat er, voordat het tijdelijke handelingskader er was,
gebruikelijk was en wat daarover bekend is. De leden van de GroenLinksfractie vragen of er een inventarisatie bestaat van de hoeveelheden grond,
concentraties PFAS en wat daarmee is gedaan. Daarbij willen zij weten of
de lokale afspraken, regels en gebruiken strenger of minder streng zijn en
of dat aanleiding is tot zorg.
Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 14 van de leden van de CDA-fractie. In dit
antwoord geef ik aan dat ik het huidige beleid van gemeenten ten aanzien
van PFAS in beeld laat brengen. Ik heb geen volledig beeld van het beleid
van gemeenten van voor publicatie van het tijdelijk handelingskader, maar
slechts enkele gemeenten hadden voor PFAS een eigen beleid ontwikkeld.
Dit waren veelal gemeenten waar bekend was dat PFAS in de grond zat,
zoals Haarlemmermeer en Dordrecht. Ik beschik niet over gegevens inzake
de hoeveelheden grond, concentraties PFAS en wat daarmee is gedaan.
[35] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie willen weten in hoeverre, bij het
opstellen van nieuw lokaal beleid, het mogelijk is dat dit afwijkt van het
landelijke handelingskader, de rapportage-eisen of de gehanteerde
normen en grenswaarden. Daarbij vragen zij of dit niet weer leidt tot een
lappendeken aan lokale regels en het onnodig slepen met grond.
[36] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie willen weten of lokale gemeenten in
een lokaal kader alleen hoger kunnen gaan zitten als de achtergrondwaarde al hoger is. Zij vragen daarnaast wat hierbij de grens is.
Antwoord 35/36:
Op het moment dat normen voor PFAS in de reguliere bodemregelgeving
worden opgenomen zijn de daarin gestelde eisen aan lokaal beleid ook
van toepassing op PFAS, net als voor andere stoffen. Voor het besluit
bodemkwaliteit betekent dit dat grenswaarden niet lager dan de achtergrondwaarde kunnen worden vastgesteld. Ik heb met de VNG en IPO
afgesproken dat dit zelfde principe wordt gehanteerd met het tijdelijke
handelingskader omdat er op basis van het advies van RIVM geen reden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

22

is hiervan af te wijken. Het hanteren van de landelijke achtergrondwaarde
is overal in Nederland veilig voor gezondheid en milieu.
[37] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom het zo lang duurde
om met landelijke regels en normen te komen sinds de gemeente
Haarlemmermeer al in 2013 hierom vroeg.
Antwoord:
In 2013 is naar aanleiding van het blusschuimincident op Schiphol een
eerste verzoek gedaan door de gemeente Haarlemmermeer om tot een
landelijke norm te komen voor PFOS. Gezien het op dat moment leek te
gaan om een puntbronverontreiniging was dat gezien de decentralisatie
van bodemtaken niet voor de hand liggend. Pas in 2018 volgden naar
aanleiding van de problemen met Chemours nieuwe verzoeken om
landelijke regels en normen. Uit onderzoeken bleek toen namelijk dat de
verontreiniging met PFAS zich niet beperkte tot de directe nabijheid van
Chemours. De verzoekende partijen gaven aan dat landelijke regels
zouden helpen om de stagnatie die in hun regio’s optrad op te heffen.
[38] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie willen weten of bijvoorbeeld het lokale
beleid van de gemeente Haarlemmermeer rond de vervuiling met PFAS
bij Schiphol in lijn is met het landelijke beleid of dat er hierdoor bij nader
inzien nieuwe problemen zijn ontstaan. Daarbij vragen zij of hier dezelfde
normen zijn gebruikt.
Antwoord:
De betreffende decentrale bevoegde gezagen hebben net als het Rijk de
hulp ingeroepen van RIVM om te bepalen wat in hun situatie goede en
veilige regels zijn. Qua methodiek hebben zij daarmee dezelfde weg
bewandeld als die het Rijk landelijk bewandelt en is sprake van een
zorgvuldige beleidsafweging die past in het stelsel van bodembeleid.
[39] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wie op grond van welke regels
(die nu wellicht gaan schuiven) onderzoek doet en wie er handhaaft.
Antwoord:
De gemeenten en waterbeheerders zijn bevoegd gezag op basis van de
Wet bodembescherming/Waterwet en het Besluit bodemkwaliteit. Zij zijn
ook bevoegd voor het houden van toezicht en handhaving.
[40] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat bij Schiphol de
provincie, gemeente, Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied en het
Hoogheemraadschap van Rijnland zijn betrokken. De leden van de
GroenLinks-fractie willen weten hoe dit in elkaar zit, ook als het gaat om
veranderende regels, controle en democratie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

23

Antwoord:
Voor het toepassen van grond is de gemeente Haarlemmermeer in dit
geval bevoegd gezag. Toezicht en handhaving op grond is opgedragen
aan de omgevingsdienst. Voor de waterkwaliteit in de regionale wateren
zijn het waterschap en de provincie verantwoordelijk. Gemeente,
provincie en waterschap hebben hier ieder hun eigen democratische
controle.
[41] Vraag:
Bij Schiphol ging het om 143 kilo grond die verontreinigd is met PFAS.
Deze leden vinden dat erg veel. De leden van de GroenLinks-fractie willen
weten of de vervuilde grond verplaatst is naar een gebied met minder of
meer vervuiling.
Antwoord:
De gemeente Haarlemmermeer geeft aan dat bij Schiphol heel zorgvuldig
wordt omgegaan met grond die verontreinigd is met PFAS. Grond die niet
aan de lokale beleidsregels voldoet wordt tijdelijk op het eigen terrein van
Schiphol opgeslagen. Grond die wel aan de beleidsregels voldoet mag
worden hergebruikt. Er wordt geen vervuilde grond verplaatst naar
gebieden die niet zijn vervuild.
[42] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de regels zijn omtrent de
«tijdelijke» opslag.
Antwoord:
Tijdelijke opslag is mogelijk tot 6 maanden buiten de vergunde locaties,
bijvoorbeeld op de bouwlocatie zelf. Bij de vergunde locaties is opslag
onder de regels van het Activiteitenbesluit op landbodem mogelijk tot 3
jaar. Onder voorwaarden is opslaan buiten vergunde locaties tot een
periode van 3 jaar ook mogelijk onder de regels van het Besluit bodemkwaliteit. In dat geval moet wel de kwaliteit van de partij grond of
baggerspecie zijn bepaald (inclusief PFAS), de kwaliteit van de partij
schoner of vergelijkbaar zijn met die van de bodem op de opslaglocatie en
de definitieve toepassingslocatie binnen 6 maanden bekend en gemeld
zijn.
[43] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat het langetermijnperspectief is van deze grond.
Antwoord:
De verwachting is dat over drie jaar PFAS-houdende zandgrond gereinigd
kan worden. Daarom wordt deze grond nu tijdelijk opgeslagen. In de
taskforce zal met partijen worden overlegd waar dit problemen wordt
veroorzaakt en hoe dit het snelste kan worden opgelost.
Voor veengrond en kleigrond met PFAS wordt een niet-reinigbaarheidsverklaring afgegeven. Die grond kan gestort worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

24

[44] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het verplaatsen en het
tijdelijk opslaan zich verhoudt tot het «stand-still»- principe.
Antwoord:
Tijdelijke opslag maakt juist mogelijk dat in verschillende omstandigheden
toch voldaan kan worden aan het stand-still principe. Het biedt de tijd om
een toepassing te vinden voor de grond in overeenstemming met het
stand-still principe.
[45] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat er over drie jaar gebeurt
met deze grond en of de Minister kan ingaan op dit voorbeeld.
Antwoord:
Ik verwijs hierbij naar het antwoord op vraag 43.
[46] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister kan aangeven
welke andere historische besmettingen en vervuilingen mogelijk nader
onderzoek behoeven of aangepakt moeten worden.
Antwoord:
Hiervoor is nader onderzoek nodig. Dit is primair de verantwoordelijkheid
van de decentrale bevoegde gezagen. Ik laat twee onderzoeken naar de
bronnen van PFAS uitvoeren.
[47] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie willen graag weten of de regels van
het tijdelijke handelingskader en straks het definitieve handelingskader
voor alle stoffen uit de PFAS-groep gelden, of alleen voor perfluoroctaansulfonaat (PFOS), perfluoroctaanzuur (PFOA) en GenX.
Antwoord:
De regels van het tijdelijke handelingskader gelden voor alle stoffen uit de
PFAS-groep. Ook het definitieve handelingskader zal betrekking hebben
op alle stoffen uit de PFAS-groep en niet alleen op PFOS, PFOA en GenX.
[48] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister kan ingaan op
de vraag wat met (zwaar) verontreinigde grond gaat gebeuren.
Antwoord:
Grond die te slecht van kwaliteit is om nog ergens te kunnen worden
toegepast, moet worden gereinigd. Wanneer reinigen niet mogelijk is zal
deze grond worden gestort in een vergunde stortplaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

25

[49] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de Minister in haar
brief schrijft over de knelpunten bij baggerspecie en het uitlogen van
PFAS uit baggerspecie naar het water.
De leden van de GroenLinks-fractie willen weten wat de mogelijkheden en
plannen zijn voor het schoonmaken van vervuilde grond. Daarbij vragen
zij vanaf welke concentratie dit zinvol is, mogelijk en nodig en wat de
kansen hiervoor zijn?
Antwoord:
Via de brancheorganisatie Nederlandse Vereniging van Procesmatige
Grondbewerkingsbedrijven (NVPG) is aangegeven dat meerdere
extractieve reinigers op korte termijn een proefreiniging willen uitvoeren.
Ik kijk op dit moment naar de mogelijkheden om samen met een aantal
partijen hiervoor een pilot te starten om het snel op gang te kunnen
brengen. Zie ook het antwoord op de vraag 24 van de leden van de
CDA-fractie op dit punt.
Er is zeer recent een PFAS-etende bacterie ontdekt. Dat is een hoopvolle
ontwikkeling, maar voordat deze ingezet kan worden om daadwerkelijk
PFAS-vervuilingen op te ruimen moet er nog veel onderzoek gedaan
worden. Indien bagger en grond te vervuild zijn om te reinigen en daarna
te hergebruiken dient dit materiaal gestort te worden.
[50] Vraag:
De gemeente Haarlemmermeer antwoordde op raadsvragen dat er geen
(economisch) kosteneffectieve reinigingsmethoden waren. De leden van
de GroenLinks-fractie willen weten of dit betekent dat alle vervuilde grond
elders wordt gestort en hoe zich dat verhoudt zich tot het «stand-still»principe voor dat gebied. Zij vragen of de Minister kan ingaan op wat in
dit kader wel of niet economisch haalbaar wordt geacht en of dat in relatie
is tot de waarde van de grond, het alternatief van het storten van
vervuilde grond.
Antwoord:
Het klopt dat er op dit moment geen goede reinigingsmethoden zijn voor
grond met PFAS erin. Voor veengrond en kleigrond met te hoge gehalten
aan PFAS wordt een niet-reinigbaarheidsverklaring afgegeven. Deze
grond kan gestort worden. Stortplaatsen zijn laatste oplossingen voor
grond die niet toegepast kan worden. Dat betekent dat deze grond niet
zomaar ergens in een gebied gestort kan worden. Dit gebeurt uitsluitend
in de daarvoor uitgeruste en vergunde instellingen. Dat houdt in dat de
stort van deze grond geen invloed heeft op het stand-still principe van een
gebied. Voor zandgrond verwacht ik dat deze grond binnen afzienbare tijd
wel gereinigd kan worden en dat dit economisch haalbaar is. Als kosten
om grond te reinigen dermate hoog zijn dat grond zo duur wordt dat deze
daardoor niet meer wordt hergebruikt, is het niet nuttig deze grond te
reinigen. In dat geval ligt stort in de rede. Zoals aangegeven in de
Kamerbrief van 29 november jl. overleg ik op dit moment ook over de
mogelijkheden om samen met een aantal partijen een pilot te starten.
[51] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de mogelijke oplossing
van vervuilde baggerspecie. Daarbij willen zij weten wat de opties zijn als
deze niet kan worden hergebruikt en niet kan worden schoongemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

26

Antwoord:
Baggerspecie die sterk vervuild is en geen nuttige toepassing meer kan
krijgen (bijvoorbeeld omdat deze niet kan worden gereinigd) kan worden
gestort in een particulier of rijksbaggerdepot, Voor het storten moet wel
voldaan zijn aan de overige acceptatievoorwaarden uit de vergunningen
en gewaarborgd worden dat lozingen van effluent niet leiden tot een
overschrijding van de oppervlaktewaternorm(en).
[52] Vraag:
De Minister sluit kennelijk niet uit dat in sommige diepe plassen er toch
verondiept kan worden met baggerspecie. De leden van de GroenLinksfractie vragen hoe in dat geval voorkomen kan worden dat PFAS alsnog
weer in het water terechtkomt.
Antwoord:
De norm voor het toepassen van PFAS-houdende baggerspecie is ook per
1 december 2019 aangepast. Deltares heeft onderzoek gedaan naar de
herverontreinigingsniveaus voor PFAS in de waterbodem. Het herverontreinigingsniveau van een stof geeft aan met welke waarde de waterbodems in de Nederlandse rivieren gemiddeld zijn belast door de
instroom vanuit het buitenland. Dit betekent dat die bagger in het
oppervlaktewater kan worden toegepast zonder dat de kwaliteit achteruit
gaat. Ook hier zijn op basis van de beschikbare data voorlopige waarden
afgeleid. De nieuwe waarden bieden ruimte voor de toepassing van
bagger in diepe plassen die in open verbinding staan met een Rijkswater.
Hiervoor is RWS bevoegd gezag.
[53] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de Minister schrijft dat
de taskforce zal bestaan uit personen vanuit overheid en bedrijfsleven. De
leden van de GroenLinks-fractie vragen of hier ook mensen met een
wetenschappelijke achtergrond, zoals het RIVM, bij zijn bij zijn aangehaakt
en, zo niet, of dat alsnog kan.
Antwoord:
In de taskforce zijn geen wetenschappers vertegenwoordigd. Het primaire
doel van de taskforce is immers het inventariseren van knelpunten in het
grondverzet en baggerwerk en te adviseren over mogelijke oplossingen
binnen de kaders zoals aangegeven door het RIVM.
[54] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie willen weten of Nederland nu voor alle
(potentieel) zeer zorgwekkende stoffen ((p)ZZS) bodemnormen heeft.
Daarnaast vragen de leden van de GroenLinks-fractie of er stoffen zijn
waarvan op termijn nieuwe normen of regels komen waar men nog
onvoldoende op is voorbereid.
[55] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er voor alle persistente ZZS
die vergund worden geloosd of uitgestoten niet ook bodemnormen zijn,
met het oog op dat deze stoffen niet afbreken en in een gebied waar
meerdere puntbronnen aanwezig zijn kunnen accumuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

27

Antwoord 54/55:
Nederland heeft niet voor alle ZZS-en en (p)ZZS-en bodemnormen omdat
deze niet allemaal relevant zijn voor de Nederlandse bodem. Alleen voor
stoffen die persistent in bodem zijn, zal een bodemnorm nodig zijn. Het is
echter mogelijk dat er opnieuw stoffen zullen opkomen (ZZS of (p)ZZS)
waarvoor normen afgeleid moeten worden omdat deze bijvoorbeeld bij
een puntbron worden aangetroffen en ook diffuus in het milieu zijn
gekomen. Ik ben daarom voornemens om een algemene methodiek op te
stellen die ervoor moet zorgen dat de grote stagnatie, zoals die nu
optreedt bij het aantreffen van een niet-genormeerde stof in bodem of
baggerspecie, wordt voorkomen. Deze algemene methodiek richt zich ook
op signalering en preventie. Daarvoor zullen we de huidige systematiek
goed bekijken in het licht van de PFAS casus. Daarbij zal ik ook bezien of
het nodig is aanpassingen in regelgeving te verankeren. Dit past in het
bredere ZZS-beleid.
[56] Vraag:
De leden van de GroenLinks-fractie willen graag weten of alle grond die
wordt geïmporteerd ook standaard wordt getest op PFAS. Daarbij vragen
zij of de Minister kan aangeven hoe dit nu wordt gedaan en wat dit voor
gevolgen heeft voor import, export en handhaving.
Antwoord:
Wanneer een bedrijf grond wil importeren of exporteren dient hiervoor op
grond van de Europese Verordening voor het Overbrengen van Afvalstoffen (EVOA) een vergunning te worden aangevraagd dan wel een
kennisgeving verricht. De ILT behandelt deze kennisgeving en beoordeelt
of de import van grond voldoet aan de gestelde eisen en stelt hieraan
voorwaarden. Het lokaal bevoegde gezag beoordeelt de concrete
toepassing van PFAS-houdende grond. De ILT volgt in het kader van EVOA
het advies van het bevoegd gezag. Daarnaast hoort uit de milieu
hygiënische verklaring te blijken of er gecontroleerd is op PFAS. Mochten
er bij grondimport twijfels bestaan dan kan de ILT een lading controleren.
Daarnaast kan de ILT handhaven als de keuring van de grond niet op de
juiste manier heeft plaatsgevonden of als er twijfels over zijn.
Vragen van de leden van de SP-fractie
[57] Vraag:
De leden van de SP-fractie constateren dat de Minister tijdens de
begrotingsbehandeling van Infrastructuur en Waterstaat voor 2020 heeft
aangegeven dat het tijdelijke handelingskader geldt tot het RIVM in de
loop van 2020 zou komen met een definitief handelingskader. Toch is nog
geen twee weken na de begrotingsbehandeling verklaard dat het RIVM
sneller met een norm zou komen dan 1 december 2019. De leden van de
SP-fractie vragen of de Minister kan uitleggen wat er in de tussentijd is
gebeurd waardoor er sneller een nieuwe norm gesteld kan worden.
Antwoord:
Op 8 juli jl. heb ik een tijdelijk handelingskader voor PFAS opgesteld.
Daarbij heb ik aangegeven dat dit kader een eerste stap is in het traject
naar een definitief handelingskader. In afwachting van de onderzoeken die
voor het definitieve handelingskader noodzakelijk zijn, heb ik samen met
de andere overheden en het bedrijfsleven gewerkt aan oplossingen voor
diverse problemen. Voor de gebieden die de functie wonen en de functie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

28

industrie hebben, was er met het kader van 8 juli ruimte omdat voor die
functieklassen de zogenaamde 3-7-3 norm geldt. Voor de gebieden die de
functie landbouw en natuur hebben, geldt de achtergrondwaarde. Omdat
de achtergrondwaarden van PFAS op veel plekken nog niet bekend waren,
heb ik het RIVM gevraagd om versneld een tijdelijke landelijke achtergrondwaarde af te leiden. Dat heeft het RIVM gedaan op basis van de nu
beschikbare gegevens. De hoeveelheid en spreiding van de beschikbare
gegevens was voldoende om tijdelijke achtergrondwaarden te bepalen.
Een belangrijke voorwaarde voor het vaststellen van voorlopige achtergrondwaarden was dat humane en ecologische risico’s voorkomen
zouden worden. Dat is met de huidige waarden het geval. Voor definitieve
waarden is het landelijke achtergrondwaarde-onderzoek van RIVM nodig
evenals de uitkomsten van de langer lopende onderzoeken nodig naar
bioaccumulatie, mobiliteit en uitloogkarakteristieken van PFAS evenals
naar het gedrag van PFAS in grondwater. Deze onderzoeken lopen tot
1 juli respectievelijk 1 oktober 2020.
[58] Vraag:
De leden van de SP-fractie vinden het belangrijk dat er snel weer
woningen gebouwd kunnen worden en dat veel mensen hun baan
behouden. Daarbij moeten gezondheid en het milieu centraal staan. De
leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoe dit
gewaarborgd is bij het stellen van een nieuwe norm voor PFAS in grond
en baggerspecie.
Antwoord:
Het tijdelijk handelingskader is tot stand gekomen op basis van de op dat
moment beschikbare wetenschappelijke gegevens en geeft invulling aan
de zorgplicht die de overheid heeft voor het milieu en de volksgezondheid. Die zorgplicht blijft bestaan, ook bij het stellen van een nieuwe
norm voor PFAS in grond en baggerspecie. Het RIVM heeft bij het bepalen
van de tijdelijke achtergrondwaarde per 1 december rekening gehouden
met de risico’s voor mens en milieu. De nieuwe norm biedt meer ruimte
voor grondverzet en baggeren.
[59] Vraag:
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan toelichten hoeveel
projecten er stil zijn komen te liggen door het tijdelijke handelingskader
voor PFAS en hoeveel banen dit heeft gekost.
Antwoord:
De inzet van het kabinet is om zoveel mogelijk te voorkomen dat projecten
vertraging oplopen of stil komen te liggen. Er is geen volledig beeld van
de gevolgen voor de werkgelegenheid van PFAS in de bodem.
Om de gevolgen voor projecten in kaart te brengen zijn de regionale
werkconferenties opgezet waar concrete knelpunten bij projecten in kaart
worden gebracht. Daarnaast vraag ik de landelijke taskforce PFAS, om
regio-overstijgende knelpunten in kaart te brengen en op te pakken.
Er is al weer veel op gang gekomen sinds 8 juli. Met genoemde acties
zullen de projecten die nu nog stilliggen of vertraging oplopen zo snel
mogelijk weer voort kunnen. In de brief van 29 november jl. heb ik
tijdelijke achtergrondwaarden voor de landbodem en herverontreinigingswaarden voor de waterbodem gepubliceerd. Hiermee is een aantal
belangrijke belemmeringen weggenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

29

[60] Vraag:
De leden van de SP-fractie vragen of het mogelijk is aan te geven welke
PFAS er actief in Nederland worden geloosd en welke er in het verleden
zijn geloosd en zich nu onder andere in onze bodem bevinden.
Antwoord:
In 2018 is in opdracht van het Ministerie van IenW en de gemeente
Dordrecht een overzicht samengesteld van resultaten van PFAS-metingen
in de bodem op 29 locaties waar een verdenking bestond van mogelijke
PFAS-verontreiniging. Het vaakst worden aangetroffen: PFOA (in 83% van
de 182 geanalyseerde monsters), PFBA (70%), PFOS (69%), PFHxA (67%),
PFHpA (66%), PFBS (64%), PFHxS (63%), PFPeA (53%), PFPeS (44%),
PFHpS (34%). 6:2 FTS, PFNA, PFDA, PFOSA en 8:2 FTS zijn aangetroffen in
minder dan 30% van de monsters. 3,7-DMPFOA, PFUnA, HPFHpA, PFDS,
H2PFDA en PFDoA zijn aangetroffen in minder dan 10% van de monsters.
PFTDA, PFTeDA en H4PFUnA werden nergens aangetroffen boven de
detectiegrens. De hoeveelheid GenX-stoffen in afvalwater zijn sterk
afgenomen ten opzichte van 2017. De Provincie Zuid-Holland heeft in het
geval van Chemours aangekondigd de vergunde GenX-emissies naar
lucht verder te verlagen met 95% per 2020 en 99% per 2021 ten opzichte
van de vergunde emissies in 2017. De normen in het aangepaste tijdelijke
handelingskader gelden voor al deze stoffen.
[61] Vraag:
De leden van de SP-fractie willen weten welke stappen momenteel
worden genomen om een bronaanpak te kunnen hanteren om lozingen
van PFAS in ons milieu te stoppen.
Antwoord:
Zie het antwoord op de vraag 29 van de leden van de D66-fractie op dit
punt.
Ik ben het met de fractie van de SP eens dat we lozingen van PFAS zo veel
als mogelijk moeten voorkomen. Indien PFAS-stoffen aangeduid zijn als
zeer zorgwekkende stof (ZZS) zoals PFOA en (sinds kort) de GenX-stoffen
dan geldt een zeer streng vergunningenbeleid. Substitutie is daarbij het
uitgangspunt. Indien substitutie geen optie is dan geldt de minimalisatieverplichting door middel van het toepassen van de best beschikbare
technieken (BBT). Deze beoordeling moet elke 5 jaar herhaald worden. Dit
is belangrijk omdat in de tussentijd substitutie wel een optie kan zijn
geworden of dat er aanvullende zuiveringstechnieken beschikbaar zijn om
de emissie verder te beperken. Deze minimalisatieverplichting blijft staan
totdat er geen emissie meer plaats vindt.
[62] Vraag:
De leden van de SP-fractie vragen naar lopende trajecten voor het
plaatsen van PFAS op de lijst met ZZS, zowel in nationaal als in Europees
verband.
Antwoord:
Elk half jaar is er de mogelijkheid voor EU-lidstaten om nieuwe stoffen
voor te dragen voor de Europese lijst van substances of very high concern
(SVHC). In de ronde die in het voorjaar van 2019 liep, is door Nederland
GenX voorgedragen. Tegen het besluit om GenX te plaatsen op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

30

Europese SVHC-lijst is door de registrant van deze stof beroep aangetekend bij het Europese Hof van Justitie.
In de ronde die nu loopt is er eveneens één PFAS voorgedragen: PFBS,
door Noorwegen.
[63] Vraag:
De leden van de SP-fractie willen weten hoe er wordt omgegaan met
stapelingseffecten van PFAS onderling en van PFAS met andere stoffen in
de bodem. De leden van de SP-fractie vragen of stapelingseffecten ook
zorgen voor het hanteren van andere normen.
Antwoord:
De stofgroep PFAS staat er om bekend dat er sprake kan zijn van
stapelingseffecten. Deze stoffen hopen zich op in de voedselketen.
Daarom wordt in het tijdelijk handelingskader ook de strengste norm
aangehouden welke is gebaseerd op de ecologische risicogrens voor
doorvergiftiging. Deze ecologische risicogrens is lager dan de gezondheidskundige risicogrenzen waardoor met de risicogrenzen voor
doorvergiftiging ook de gezondheid van bijvoorbeeld bewoners wordt
beschermd.
Het is daarmee overigens juist dat de stapelingseffecten zorgen voor het
hanteren van andere normen. Er wordt in de normering rekening
gehouden met dit effect voor stoffen waar opstapeling relevant is.
[64] Vraag:
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan toelichten of de
norm die gesteld gaat worden overal geldig is of dat het op plekken waar
de grond meer vervuild dan de gestelde norm, de hogere concentratie
geldt als norm voor bijvoorbeeld grondverzet.
Antwoord:
De norm die per 1 december gesteld gaat worden is overal geldig, tenzij
er lokaal beleid is vastgesteld. Zo heeft de provincie Noord-Holland de
norm op basis van de regionale achtergrondwaarde op 1,5 vastgesteld.
Grond tot die waarde mag binnen de provincie worden toegepast. Waar
grond meer vervuild is dan de landelijke norm, die nu beschikbaar is, mag
deze voor de functieklasse landbouw/natuur worden toegepast als de
achtergrondwaarde ter plekke in lokaal beleid (i.e. bijvoorbeeld een
bodemkwaliteitskaart) is vastgelegd.
Belangrijk is dat de gemeenten in het vastleggen van hun bodemkwaliteitskaarten rekening houden met de landelijke achtergrondwaarden. In
het huidige bodembeleid worden de landelijke achtergrondwaarden als
minimumwaarden gehanteerd, ook als lokaal lagere waarden zijn
gemeten. Bij het vaststellen van de tijdelijke landelijke achtergrondwaarden heeft RIVM uiteraard bekeken of dit voldoende bescherming
biedt voor mens en milieu.
[65] Vraag:
De leden van de SP-fractie vragen welke afspraken worden gemaakt met
gemeenten en afvalverwerkers over bijvoorbeeld het in kaart brengen van
de concentratie PFAS in de bodem en het innemen van grond en bagger
waar PFAS in zijn aangetroffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

31

Antwoord:
Degene die de grond of baggerspecie ontgraaft [de ontdoener] is zelf
verantwoordelijk voor het vaststellen van de kwaliteit van de grond of
baggerspecie, waaronder ook het gehalte aan PFAS. Indien de gemeente
de kwaliteit van een gebied heeft vastgelegd op een bodemkwaliteitskaart,
kan de initiatiefnemer in plaats van zelf onderzoek doen gebruik maken
van de bodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel voor het grondverzet
binnen de gemeente, maar ook bij het aanbieden van de grond of
baggerspecie bij een grondbank of verwerker. Gemeenten zijn zelf
verantwoordelijk voor het in kaart brengen van de gehalten aan PFAS in
hun beheersgebied en deze om te zetten naar een bodemkwaliteitskaart
en lokaal beleid. Gemeenten hebben mij toegezegd dat ze alles in het
werk stellen om bodemkwaliteitskaarten snel tot stand te brengen maar
het is een eigen verantwoordelijkheid van decentrale bevoegde gezagen
en gemeenten hebben hiertoe geen verplichting. Bij het innemen van
grond en baggerspecie bij afvalverwerkers zijn er regels die nagevolgd
moeten worden en gelden acceptatie-eisen die volgen uit de vergunning.
Tot 100 ton hoeft de kwaliteit niet bepaald te zijn, daarboven wel.
Vragen van de leden van de SGP-fractie
[66] Vraag:
De leden van de SGP-fractie geven aan dat in hun ogen een groot
probleem ten aanzien van het tijdelijke handelingskader is dat het
handelingskader abrupt is ingevoerd. Normaal gesproken werden
niet-genormeerde stoffen gemeten bij puntbronnen en verdachte locaties.
Nu moet alles gemeten worden, terwijl sprake is van zeer lichte diffuse
verontreiniging. De leden van de SGP-fractie willen weten waarom de
Minister niet tenminste heeft gekozen voor een geleidelijke invoering en
een realistische overgangstermijn.
Antwoord:
Voorafgaand aan het tijdelijk handelingskader PFAS waren er geen
landelijk vastgestelde bodemnormen voor PFAS. Uit de bestaande
bodemwetgeving volgt op grond van de zorgplicht dat je grond waar een
niet-genormeerde verontreinigende stof in zit, niet mag toepassen zonder
beleidskader. Dat houdt in dat tot de bepalingsgrens van een vervuilende
stof grond verzet mag worden en daarboven niet. Bij een diffuse
verspreiding van een verontreiniging (zoals bij PFAS het geval is) leidt dit
tot wijdverbreide stagnatie.
Om ruimte te bieden aan grondverzet is het tijdelijk handelingskader PFAS
zo snel mogelijk opgesteld als nadere invulling van de zorgplicht. Het
tijdelijk handelingskader was een verruiming van de bestaande zorgplicht
en het was daarmee gewenst dat deze per direct in werking zou treden. De
overgangstermijn tot 1 oktober 2019 gold voor (water)bodemonderzoeken
die al waren uitgevoerd voor publicatie van tijdelijk handelingskader. Dit
vanwege de lange termijnplanning van regulier onderhoud voor bijvoorbeeld baggerwerkzaamheden. De bijbehorende onderzoeken zijn vaak
lang van tevoren uitgevoerd, dus vaak voordat algemeen bekend was dat
PFAS diffuus verspreid in Nederland voorkomt en dat daar dus op
gemeten moet worden. Deze termijn is in het overleg met de koepels over
het de vormgeving van het tijdelijk handelingskader besproken.
Bij nieuwe projecten gold vanaf het moment dat het tijdelijk handelingskader aan de Tweede Kamer is aangeboden, dus vanaf 8 juli, dat per direct
PFAS-metingen meegenomen dienen te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

32

[67] Vraag:
De leden van de SGP-fractie vragen of de veronderstelling juist is dat in
Duitsland eerst onderzoek wordt gedaan naar diffuse verontreiniging, dat
vooralsnog alleen puntbronnen en verdachte locaties op basis van het
voorzorgsbeginsel en de detectiegrens aangepakt worden en dat overig
grondverzet in de tijdelijke overgangssituatie tot aangepaste normstelling
op basis van onderzoek niet als verdacht aangemerkt wordt. Zij vragen
daarbij waarom in Nederland niet voor deze lijn is gekozen.
Antwoord:
Het systeem van bodemregelgeving is in verschillende landen anders en
daarmee lastig te vergelijken. Voorafgaand aan het tijdelijk handelingskader PFAS waren er nog geen landelijk vastgestelde bodemnormen voor
de stoffen uit de PFAS-groep. Het voorzorgbeginsel werd in de praktijk zo
ingevuld dat er geen grond en baggerspecie mag worden verzet waarin
een niet-genormeerde verontreinigende stof is gedetecteerd totdat er
lokaal beleid is opgesteld dat hiervoor ruimte biedt. Omdat PFAS op veel
locaties in Nederland bleek voor te komen ontstond hierdoor stagnatie bij
grond-, weg- en waterbouw. Hiermee was er noodzaak om weer ruimte te
bieden. Mede op verzoek van decentrale overheden, heb ik daarom op
8 juli jl. als eerste stap een tijdelijk handelingskader opgesteld met
werkwijzen en voorlopige normen voor het toepassen van
PFAS-houdende grond en bagger. In mijn brief van 29 november jl. heb ik
aangegeven dat ik aan een aangepaste algemene methodiek voor de
omgang met niet-genormeerde stoffen werk, en specifiek de zeer
zorgwiekkende stoffen (ZZS), in bodem en baggerspecie. Daarnaast ben ik
met de andere overheden in gesprek over een mogelijke algemene
integrale benadering van ZZS gericht op de totale keten. Ik beschouw
hierbij de gehele keten en pak dit op samen met de andere overheden.
In dat licht zal ik bekijken welke lessen we kunnen meenemen vanuit de
PFAS casuïstiek, tevens zal ik bezien of de systematiek die in diverse
andere landen wordt gehanteerd hiervoor bruikbare aanknopingspunten
biedt.
[68] Vraag:
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat meer dan 80% van het
vrijkomende volume aan grond en baggerspecie toegepast werd in
natuur- en landbouwgebieden en/of onder grond- en oppervlaktewater.
Daarvoor geldt nu de detectielimiet <0,1 microgram per kilogram droge
stof. Daar is nauwelijks aan te voldoen, omdat in meer dan 80% van de
grondmonsters te hoge PFAS-concentraties aangetroffen worden. Deze
situatie is niet werkbaar en zorgt voor grote problemen, waarbij zelfs het
voortbestaan van bedrijven in het geding is. Deze leden hebben daarom
enkele vragen.
De leden van de SGP-fractie vragen om een nadere inschatting van de
omvang van de toepassing van grond en baggerspecie op landbouw- en
natuurbodems en bodems met wonen- en industriegrond, respectievelijk
onder grond- en oppervlaktewater.
Antwoord:
Voor landbouw en natuur gold sinds juli 2019 de achtergrondwaarde tot
een maximum van 3-7-3. Die werd op veel plaatsen echter niet vastgesteld
waardoor grondverzet stil kwam te liggen. Met het ter beschikking komen
van de tijdelijke landelijke achtergrondwaarde moet voor landbouw/
natuur hieraan worden getoetst. Hiermee is er weer een landelijke norm.
Dit zorgt voor eenduidigheid in de markt. Met het geactualiseerde tijdelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

33

handelingskader is ook de voorwaarde dat PFAS-houdende grond niet
onder het grondwaterniveau mag worden toegepast komen te vervallen.
In de systematiek van het Besluit bodemkwaliteit worden er geen
beperkingen opgelegd aan toepassing van grond op de landbodem die
aan de achtergrondwaarde voldoet. Voor baggerspecie zijn er met het
aangepaste handelingskader ook weer mogelijkheden om bagger in diepe
plassen toe te passen.
[69] Vraag:
De leden van de SGP-fractie willen weten of de Minister bereid is te kiezen
voor een tijdelijke verhoging van de genoemde limiet, bijvoorbeeld naar
0,3 of 1,0 microgram per kilogram droge stof en bijstelling op basis van
het RIVM-onderzoek.
Antwoord:
In mijn Kamerbrief van 29 november 2019 en het geactualiseerde tijdelijke
handelingskader van 1 december 2019 heb ik u geïnformeerd over de
voorlopige landelijke achtergrondwaarden. Op basis van het onderzoek
van RIVM en Deltares geldt nu voor het verzetten van grond op
landbodem een achtergrondwaarde van 0,8 microgram per kilogram
droge stof aan PFAS met uitzondering van PFOS (0,9). Voor het toepassen
van bagger in diepe plassen die in open verbinding staan met Rijkswateren geldt een waarde van 0,8 microgram per kilogram droge stof aan
PFAS met uitzondering van PFOS (3,7).
[70] Vraag:
De leden van de SGP-fractie lezen dat het RIVM uiterlijk per 1 december
a.s. een advies zal geven over de hoogte van de tijdelijke landelijke
achtergrondwaarde voor (landbouw)bodems en dat de Minister deze dan
zo snel mogelijk zal vaststellen. De leden van de SGP-fractie vragen
hoeveel tijd de Minister nodig denkt te hebben voor de genoemde
vaststelling.
Antwoord:
De tijdelijke achtergrondwaarde is inmiddels gepubliceerd.
[71] Vraag:
De leden van de SGP-fractie vragen of de aangekondigde verruiming op
basis van tijdelijke achtergrondwaarden zich richt op toepassing op
landbodems. Daarnaast vragen de leden van de SGP-fractie of de Minister
erkent dat er voor het overgrote deel van de vrijkomende baggerspecie
geen reële verwerkingsmogelijkheden zijn. De leden van de SGP-fractie
willen weten of de Minister op korte termijn ook met een tijdelijke
oplossing voor toepassingen onder grond- en oppervlaktewater komt,
gezien het grote belang dat ook baggerwerken en waterbouwprojecten
voortgezet kunnen worden.
Antwoord:
In mijn Kamerbrief van 29 november 2019 en het geactualiseerde tijdelijke
handelingskader van 1 december 2019 heb ik u geïnformeerd over de
voorlopige landelijke achtergrondwaarden en de mogelijkheden om met
vrijkomende baggerspecie om te gaan. Ik verwacht dat hiermee de meeste
baggerwerkzaamheden en waterbouwprojecten voortgezet kunnen
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

34

Vragen Verondiepen van plassen
Vragen van de leden van de VVD-fractie
[72] Vraag:
De leden van de VVD-fractie constateren dat voor het verondiepen van
plassen in Nederland een periode van 10 jaar staat. In de praktijk blijkt dat
Nederland zelf niet over voldoende grond en baggerspecie beschikt om
dergelijke projecten binnen een termijn van 10 jaar af te ronden. Daaruit
vloeit voort dat grond en baggerspecie ingevoerd worden vanuit het
buitenland. Deze leden vragen de Minister of er niet overgegaan kan
worden op een verlenging van die periode van 10 jaar voor het verondiepen van plassen. Zo kan gebiedseigen grond afgestort worden en zijn
we niet genoodzaakt grond uit het buitenland te importeren om aan de
voorwaarde van 10 jaar te voldoen.
Antwoord:
In de Handreiking voor het herinrichten van diepe plassen wordt voor
afronding van een project een termijn van 10 jaar genoemd. Voor deze
termijn is gekozen omdat het verondiepen van een diepe plas gepaard kan
gaan met bijvoorbeeld de nodige vervoersbewegingen en het tijdelijk
beïnvloeden van de oppervlaktewaterkwaliteit. Een periode van 10 jaar is
een termijn die voor zowel omwonenden, bedrijven en andere belanghebbenden is te overzien. Hiermee wordt binnen een redelijke termijn een
eindsituatie bereikt, bijvoorbeeld een verbetering van de natuurwaarde of
recreatieve waarde van een diepe plas. Een initiatiefnemer kan de
waterbeheerder verzoeken om verruiming van de termijn, bijvoorbeeld
door onvoldoende aanbod of wanneer de initiatiefnemer alleen gebiedseigen materiaal (geen import) toepast. Bij het toekennen van een nieuwe
termijn moeten alle belangen goed worden gewogen.
[73] Vraag:
De leden van de VVD-fractie vragen met betrekken tot de steekproefsgewijze controles in het veld of er al onregelmatigheden bekend zijn
geworden bij het doen van deze steekproeven. Om hoeveel gevallen gaat
het hier? En hoe verhoudt dit aantal zich tot het totaal aantal aangemelde
vrachten?
Antwoord:
In oktober 2018 voerden Rijkswaterstaat en de Inspectie Leefomgeving en
Transport een gezamenlijke handhavingsactie uit op scheepstransporten
met geïmporteerde grond. Hierbij is gecontroleerd op de EVOA en Het
Besluit bodemkwaliteit. Hierbij is vastgesteld dat de naleving op de
regelgeving (EVOA en Bbk) slecht was. Voor 2019 en 2020 is het toezicht
op de import van grond ten behoeve van de verondieping van diepe
plassen opgenomen als speerpunt voor de Inspectie Leefomgeving en
Transport. Voor 2019 is wederom een gezamenlijke handhavingsactie van
Rijkswaterstaat en de Inspectie Leefomgeving en Transport gepland op
scheepstransporten met geïmporteerde grond. De ILT verricht daarnaast
regelmatig op verschillende plaatsen in het land inspecties. Naar het
aantal gevallen met onregelmatigheid in relatie tot het totaal aantal
aangemelde vrachten wordt onderzoek gedaan. Over het resultaat wordt
uw Kamer geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

35

Vragen van de leden van de CDA-fractie
[74] Vraag:
De leden van de CDA-fractie willen weten wat de reden is dat het milieu
hygiënische- toetsingskader voor diepe plassen pas in 2021 wordt
vernieuwd? Wat is de bedoeling dat hierin veranderd wordt? En wat is het
verschil met dit toetsingskader en de handreiking verondiepen diepe
plassen?
Antwoord:
Met de inwerkingtreding van het Besluit bodemkwaliteit in 2008 zijn voor
het verondiepen van diepe plassen algemene regels – in plaats van een
vergunningplicht – geïntroduceerd. Hiermee zijn ook de normen voor het
toepassen van grond en baggerspecie in diepe plassen verruimd. Dit
leidde in de uitvoeringspraktijk tot maatschappelijke onrust. Daarom is in
2010 de «Handreiking voor het herinrichten van diepe plassen» en de
«Circulaire voor de herinrichting van diepe plassen» vastgesteld. In de
handreiking is een tijdelijk milieu hygiënisch toetsingskader opgenomen,
gebaseerd op de algemene zorgplicht. Het onderzoek naar het definitief
milieu hygiënisch toetsingskader loopt nog. Daarin zal ik ook de PFAS
casuïstiek betrekken. Ik verwacht uw Kamer in de loop van 2020 te
informeren over de voortgang. Dit staat los van de aangekondigde
stappen om onder het huidige kader nog de maximaal verantwoorde
ruime te zoeken in geohydrologisch geïsoleerde plassen.
[75] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre onafhankelijkheid een
criterium is voor het aanbesteden van een onderzoek, in dit geval naar de
ecologische kwaliteit van een aantal diepe plassen in de uiterwaarden.
Antwoord:
Het ecologisch onderzoek is openbaar aanbesteed op basis van de beste
prijs-kwaliteit verhouding. De inschrijvingen zijn beoordeeld door een
beoordelingscommissie waarbij de kwaliteit van het opgestelde onderzoeksplan het belangrijkste kwaliteitscriterium was. Onafhankelijkheid was
voor dit onderzoek geen aanbestedingscriterium. Een begeleidingscommissie zal de kwaliteit van de producten beoordelen.
[76] Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoe dit
zich verhoudt tot de oproep van de onderzoeksleider in de aflevering van
ZEMBLA van 26 september 2019 dat alle lopende verondiepingsprojecten
stopgezet moeten worden?
Antwoord
Het onderzoekscentrum B-Ware voert een onderzoek uit naar de feitelijke
ecologische kwaliteit van een aantal diepe plassen in de uiterwaarden.
Met het onderzoek van B-ware wordt aan de hand van een steekproef
nieuwe kennis vergaard over de ecologische kwaliteit van diepe plassen.
Ook wordt een afwegingskader ontwikkeld voor de beantwoording van de
vraag of verondieping van een diepe plas meerwaarde heeft en onder
welke voorwaarden. De resultaten van het onderzoek zijn in 2022
beschikbaar. Zodra het afwegingskader beschikbaar is, kan deze bij de
voorbereiding van een initiatief worden gebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

36

De onderzoeksleider doet in de uitzending van Zembla een algemene
oproep om de lopende verondiepingsprojecten te stoppen, totdat meer
bekend is over de ecologische kwaliteit van diepe plassen.
Een lopend project dat aan alle wettelijke eisen voldoet kan niet zonder
reden door een bevoegd gezag warden stopgezet. Dit kan uiteraard wel
als een project niet voldoet aan de wettelijke eisen.
Tegenover de terechte zorgen zijn voldoende voorbeelden van projecten
die succesvol zijn. Bij de voorbereiding van een verdiepingen kan nu
bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van de «Handreiking voor het
herinrichten van diepe plassen» en het kennisdocument van de STOWA
«Heldere kijk op diepe plassen» uit 2010. In het document van de STOWA
is de kennis voor een ecologische beoordeling vertaald naar praktijkgerichte maatregelen en beoogde effecten.
[77] Vraag:
De leden van de CDA-fractie willen weten wat de reden is dat dit
onderzoek alleen wordt gedaan naar diepe plassen in de uiterwaarden en
niet naar andere diepe plassen?
Antwoord:
De Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren is de opdrachtgever
van het onderzoek. Het onderzoek wordt gefinancierd door het Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN) Rivierenlandschap
en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het budget voor OBN
Rivierenlandschap is alleen bedoeld voor de rivieren en haar uiterwaarden. Rijkswaterstaat is alleen Bevoegd Gezag voor de uiterwaard(plassen). Zodoende richt dit onderzoek zich alleen op het ontwikkelen van
meer kennis over de ecologische kwaliteit van diepe en verondiepte
uiterwaardplassen en dient het uit te monden in een afwegingskader voor
het al dan niet verondiepen hiervan.
Daarnaast loopt er momenteel bij het Nederlands Instituut voor Ecologie
(NIOO-KNAW) een promotieonderzoek naar de ecologische kwaliteit van
niet-uiterwaardplassen. Het Ministerie van IenW heeft hier geen betrokkenheid bij. Afronding van het onderzoek wordt in het tweede kwartaal
van 2020 verwacht. Ik zal bekijken of en hoe het resultaat van het
promotieonderzoek kan worden benut voor de beoordeling van de
ecologische kwaliteit en verondieping van vrijliggende plassen.
Vragen van de leden van de D66-fractie
[78] Vraag:
De leden van de D66-fractie lezen in de brief van de Minister (Kamerstuk
30 015, nr. 61) over het storten van vervuilde grond in diepe plassen geen
volledige reactie op de door ZEMBLA aangekaarte problemen in de
uitzending «Gokken met bagger». Deze leden hebben nog de volgende
vragen. Klopt het dat er de afgelopen jaren meer dan 100 miljoen kubieke
meter aan vervuild slib is gestort in Nederlandse zandwinningsplassen en
-putten? Zo nee, hoeveel is er dan gestort?
Antwoord:
In opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is door
H2H Advies een onderzoek uitgevoerd naar de toegepaste hoeveelheden
grond en baggerspecie in diepe plassen van 2012 tot en met 2018. De
totale hoeveelheid grond en baggerspecie die in deze periode is toegepast
in een diepe plas wordt geschat op 38,7 miljoen m3 grond en baggerspecie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

37

[79] Vraag:
De leden van de D66-fractie willen weten of het klopt dat het storten van
verontreinigde grond in plassen en zandwinputten in heel Europa niet is
toegestaan, maar dat Nederland als uitzondering het storten van «licht
verontreinigde» grond wel toestaat?
Antwoord:
Het is niet bekend of in de rest van Europa het toepassen van licht
verontreinigde grond in diepe plassen niet is toegestaan. Wel is bekend
dat er bijvoorbeeld in België en Duitsland andere mogelijkheden zijn om
grond en baggerspecie toe te passen. Zo kan in Duitsland materiaal
worden gebruikt voor het opvullen van buiten gebruik gestelde dagbouwmijnen. België beschikt wel over afzetcapaciteit, maar er zijn weinig
locaties waar grote volumes in korte tijd kunnen worden geaccepteerd. De
meeste locaties in België met een behoorlijke vraag naar grond zijn
voormalige kleiwinputten, maar die zijn niet per schip bereikbaar.
[80] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan toelichten waarom
dit wordt toegestaan in Nederland, en in andere landen niet. Daarnaast
willen de leden weten of andere Europese landen geen uitzondering
kennen voor het gebruik van vervuilde grond, in het kader van «nuttige
toepassing»?
Antwoord:
Voor alle lidstaten binnen de Europa geldt de Kaderrichtlijn afvalstoffen
(KRA). De Kaderrichtlijn afvalstoffen biedt de mogelijkheid om te kiezen
voor algemene regels in plaats van een vergunningplicht. Nederland heeft
van de mogelijkheid gebruik gemaakt om met het Besluit bodemkwaliteit
algemene regels – i.p.v. een vergunningplicht – te stellen voor hergebruik
van grond en baggerspecie. Het is aan een lidstaat om bij hergebruik van
grond en baggerspecie te kiezen voor algemene regels of een vergunningplicht.
[81] Vraag:
De leden van de D66-fractie willen weten hoe groot de Minister het risico
schat dat het verdienmodel bij het verondiepen leidt tot het onnodig
storten van vervuilde grond. Daarnaast willen ze weten hoe dit risico kan
worden verkleind?
Antwoord:
Er is een risico dat een eigenaar van een diepe plas meer grond en
baggerspecie wil toepassen dan noodzakelijk. Ik wil het risico verkleinen
door de introductie van een vergunning- en mer-beoordelingsplicht voor
het verondiepen van diepe plassen. Met inwerktreding van de
Omgevingswet zal dit van kracht worden. Hiermee worden plannen
integraal beoordeeld en is er voor belanghebbenden een mogelijkheid tot
bezwaar en beroep. Ik verwacht dat dit een gunstig effect zal hebben op
het wegen van alle noodzakelijke belangen. Het huidige kader biedt ook al
een mogelijkheid voor een goede afweging, echter met een vergunningen mer-beoordelingsplicht is sprake van een betere borging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

38

[82] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister nader kan uiteenzetten
hoe de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en Rijkswaterstaat
toezicht houden op het storten van vervuilde grond in Nederland, het
baggeren en het gebruik van baggerspecie in infra- of bouwprojecten?
Antwoord:
Voordat grond mag worden toegepast, zijn er meerdere toezichthouders
die beoordelen of dit kan. Wanneer een bedrijf grond wil importeren dient
hiervoor op grond van de Europese Verordening voor het Overbrengen
van Afvalstoffen (EVOA) een vergunning te worden aangevraagd dan wel
een kennisgeving verricht. De ILT behandelt deze kennisgeving, beoordeelt of de import van grond voldoet aan de gestelde eisen en stelt
voorwaarden. De daadwerkelijke import (het transport) dient 3 dagen van
tevoren te worden gemeld bij de ILT. Indien er twijfels zijn, kan de ILT een
lading controleren. Daarnaast kan de ILT handhaven als de keuring van de
grond niet op de juiste manier heeft plaatsgevonden of als er twijfels over
zijn.
RWS houdt toezicht op het toepassen van grond en/of bagger binnen de
kaders van het Besluit bodemkwaliteit (Bbk). Voor RWS gaat dit als volgt:
– De initiatiefnemer dient een melding op grond van het Besluit
bodemkwaliteit (Bbk) in bij RWS.
– RWS toetst de Bbk melding op volledigheid en juistheid.
– RWS koppelt aan de indiener van de Bbk melding terug of deze op
papier aan de gestelde eisen voldoet. Als dat zo is, krijgt deze het
oordeel «toereikend» en is toepassing toegestaan. Niet volledige en/of
niet juiste Bbk meldingen worden door RWS ontoereikend verklaard
(geldt voor circa 50% van de Bbk meldingen). Toepassing is dan niet
toegestaan.
– Voor de toereikende Bbk meldingen geldt dat RWS deze beoordeeld op
potentiële risico’s. De risicobeoordeling is in eerste instantie bepalend
voor de mate c.q. frequentie van het (fysieke) toezicht met betrekking
tot de toepassing van grond en/of bagger van de betreffende Bbk
melding.
[83] Vraag
De leden van de D66-fractie constateren dat in de brief over verondiepen
van plassen staat «tot het gewenste niveau». Wie bepaalt wat het
gewenste niveau van verondiepen is? Op welke gronden wordt dit
bepaald? In hoeverre is deze afweging financieel gemotiveerd?
Antwoord:
De initiatiefnemer moet de plannen van een verondieping onderbouwen.
De waterbeheerder – Rijkswaterstaat of een waterschap – moet deze
plannen beoordelen en toetsen of er niet meer grond en/of baggerspecie
wordt toegepast dan noodzakelijk voor de beoogde toepassing. De
grondslag voor deze beoordeling wordt onder meer gevormd door het
Besluit bodemkwaliteit, de circulaire en de «Handreiking voor de
herinrichting van diepe plassen». Daarnaast moet een beoogde verondieping worden afgestemd met plannen van de provincie en de gemeente
(bijvoorbeeld bestemmingsplan) en kan nog een Waterwetvergunning
nodig zijn. Of de herinrichting van een diepe plas nuttig en functioneel is,
wordt niet alleen bepaald op grond van het Besluit bodemkwaliteit, maar
ook of een plan voor een verondieping past bij de gewenste inrichting van
een gebied. De gemeente is verantwoordelijk voor het bestemmingsplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

39

en de toegekende functie aan het gebied. De herinrichting van een gebied
moet in overeenstemming zijn met het bestemmingsplan.
[84] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan toelichten wat de
rol van de decentrale overheden is in de handhaving en het controleren
van het gebruik van bagger.
Antwoord:
De waterbeheerder – Rijkswaterstaat of een waterschap – is het bevoegd
gezag voor het verondiepen van een diepe plas. De waterbeheerder heeft
dan ook een toezichthoudende taak en handhaaft zo nodig. De gemeente
heeft – in het kader van het toezicht en de handhaving – geen rol bij het
toepassen van grond en baggerspecie in een diepe plas, maar is wel het
bevoegd gezag voor het toepassen van grond en baggerspecie op de
landbodem.
[85] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of het klopt dat de bevoegde inspectiedienst in Nederland een onvolledige administratie heeft als het gaat om
bijvoorbeeld geïmporteerde vervuilde grond uit België en de Vlaamse
overheid dit overzicht wel heeft. Zo ja, waarom is dit het geval?
Antwoord:
Dit is niet het geval. De ILT heeft een overzicht van EVOA-kennisgevingen
voor de import van vervuilde grond.
[86] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of het klopt dat de door Rijkswaterstaat geaccordeerde milieu hygiënische verklaringen in de meldingsdossiers niet transparant zijn over de herkomst van de vervuilde bagger en de
kwaliteit van aangeleverde chemische analyses ook beperkt zijn? Zo nee,
kan de Minister toelichten hoe zij de kwaliteit van de meldingsdossiers en
milieu hygiënische verklaringen van het afgelopen jaar beschouwt als het
gaat om het gebruik van grond en baggerspecie.
Antwoord:
Met de wijziging van de Regeling Bodemkwaliteit (Rbk) per 30 november
2018, zijn de meldingsdossiers transparant over de herkomst van het toe
te passen materiaal en is het daardoor ook beter mogelijk geworden om –
aanvullend op het voorgeschreven chemische analysepakket – locatiespecifieke chemische parameters te onderzoeken. Voor deze wijziging was
de herkomst minder transparant. Het afgelopen jaar laat derhalve een
sterke verbetering op deze punten zien. Dat neemt niet weg dat ook
sindsdien sprake is geweest van onvolledige en/of onjuiste Bbk
meldingen, die door RWS ontoereikend zijn verklaard.
[87] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of het klopt dat op de duizenden
transporten van afval, bagger- en bouwspecie maar acht controles per jaar
plaatsvinden. Kan de Minister het antwoord toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

40

Antwoord:
In het kader van een specifiek project – gericht op de import van grond en
baggerspecie die in diepe plassen wordt toegepast – zijn 8 uitgebreide
scheepscontroles uitgevoerd. Dit is slechts een deel van de controles die
per jaar worden uitgevoerd. Transporten van afvalstoffen, grond en
baggerspecie worden vaker en door verschillende instanties gecontroleerd zoals ILT, omgevingsdiensten, waterschappen, Rijkswaterstaat en
milieuteams van de politie. De keuze voor een te inspecteren object wordt
bepaald door de aard van specifieke projecten en/of milieurisico’s.
RWS heeft in 2018 en 2019 alle Besluit bodemkwaliteit meldingen
inhoudelijk gecontroleerd en beoordeeld. Daarnaast heeft RWS in 2018
140 fysieke controles uitgevoerd; tot nu toe zijn er in 2019 ruim 200 fysieke
controles uitgevoerd.
[88] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of er volgens de Minister voldoende
toezicht wordt gehouden en of er voldoende controles worden uitgevoerd
op het transport en het storten van vervuilde grond en bagger. Daarnaast
willen de leden weten hoe de Minister de handhaving en de administratie
beoordeelt als het gaat om het transport en het storten van vervuilde
grond en baggerspecie.
Antwoord:
Het toezicht op de import van grond ten behoeve van de verondieping van
diepe plassen is voor de Inspectie Leefomgeving en Transport en
Rijkswaterstaat een speerpunt in 2019 en 2020. Het toezicht en de
handhaving vindt risico gestuurd plaats. Het toezicht en de samenwerking
is geïntensiveerd.
[89] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan toelichten wat de
consequenties zijn als de papieren voor het transport en het storten van
vervuilde grond en bagger, zoals geschetst in de uitzending van ZEMBLA,
incorrect zijn.
Antwoord:
Bij de import van grond (EVOA-regelgeving) dient elk transport te worden
gemeld bij de ILT. Bij deze melding dient een milieu hygiënische
verklaring aanwezig te zijn. Wanneer deze papieren niet in orde zijn mag
er geen transport of toepassing plaatsvinden.
Indien door Rijkswaterstaat bij een fysieke controle wordt geconstateerd
dat de partij niet overeenkomt met de melding Besluit bodemkwaliteit
wordt conform de Landelijke handhavingsstrategie opgetreden. De
consequentie is afhankelijk van de aard c.q. ernst van de overtreding en
varieert van een waarschuwing tot het stilleggen van het werk.
[90] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister de conclusie deelt van
de ecoloog Piet-Jan Westendorp dat de onderbouwing van het toestaan
van het storten van licht verontreinigde grond in diepe plassen niet klopt;
namelijk dat deze verondiepingen goed zijn voor flora en fauna. Zo nee,
waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

41

Antwoord:
De ecoloog Piet-Jan Westendorp heeft aangegeven dat «je niet in
algemene zin kan zeggen dat een verondieping goed is voor de natuur,
altijd in alle gevallen, dat weten wij nu al». Ik onderschrijf deze bewering.
Per diepe plas moet worden onderzocht of een verondieping nodig is en
of het goed is voor de natuur, dit is maatwerk. Bij de voorbereiding van
een verdiepingen kan nu bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van de
«Handreiking voor het herinrichten van diepe plassen» en het kennisdocument van de STOWA «Heldere kijk op diepe plassen» uit 2010. In het
document van de STOWA is de kennis voor een ecologische beoordeling
vertaald naar praktijkgerichte maatregelen en beoogde effecten.
[91] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen hoe wenselijk de Minister het vindt dat
er doorgegaan wordt met het verondiepen van plassen, terwijl er
onderzoek loopt naar de schadelijkheid daarvan en er verschillende
signalen zijn dat het storten van grond in diepe plassen leidt tot ecologische schade.
[92] Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen welke ruimte het voorzorgsprincipe
biedt om per direct een nationaal verbod op het storten van «(licht)
verontreinigde» grond en «verondiepen» te introduceren totdat de
evaluatie is afgerond in 2021.
Antwoord 91/92:
Een lopend project dat aan alle eisen voldoet kan niet zonder reden door
een bevoegd gezag worden stopgezet. Dit kan uiteraard wel als een
project niet voldoet aan de wettelijke eisen. Tegenover de terechte zorgen
zijn er voldoende voorbeelden van projecten die succesvol zijn. Een
volledig verbod is daarom niet proportioneel. Bij de voorbereiding van
een initiatief moet eerst worden aangetoond of een verondieping nuttig
en functioneel is en daadwerkelijk een bijdrage levert aan de verbetering
van de natuur- en ecologische waarde van een diepe plas.
Vragen van de leden van de SP-fractie
[93] Vraag:
De leden van de SP-fractie vragen of de norm voor PFAS-houdende grond
en baggerspecie, die gebruikt wordt bij het verondiepen van plassen, ook
aangepast wordt per 1 december 2019.
Antwoord:
De norm voor het toepassen van PFAS-houdende baggerspecie is ook per
1 december 2019 aangepast. Deltares heeft onderzoek gedaan naar de
herveront- reinigingsniveaus voor PFAS in de waterbodem. Het herverontreinigingsniveau van een stof geeft aan met welke waarde de waterbodems in de Nederlandse rivieren gemiddeld zijn belast door de
instroom vanuit het buitenland. Dit betekent dat die bagger in het
oppervlaktewater kan worden toegepast zonder dat de kwaliteit achteruit
gaat. Ook hier zijn op basis van de beschikbare data voorlopige waarden
afgeleid. De nieuwe waarden bieden ruimte voor de toepassing van
bagger in diepe plassen die in open verbinding met een rijkswater.
Hiervoor is RWS bevoegd gezag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

42

[94] Vraag:
De leden van de SP-fractie vragen welke instantie toezicht houdt wanneer
gemeenten besluiten af te wijken van de geldende norm voor
PFAS-houdende grond voor het verondiepen van plassen en op welke
wijze toezicht en handhaving plaatsvindt.
Antwoord:
PFAS-houdende grond mag niet in diepe plassen. Voor het toepassen van
(PFAS houdende) baggerspecie in diepe plassen is wel een voorlopige
waarde afgeleid die mogelijkheden biedt voor het toepassen van bagger
in diepe plassen in open verbinding met Rijkswateren. Niet de gemeente
maar de waterbeheerder – Rijkswaterstaat en waterschappen – is het
bevoegd gezag voor het verondiepen van een diepe plas. Rijkswaterstaat
voert haar toezichthoudende taak uit conform het tijdelijk handelingskader. Ik heb verder geen aanwijzingen dat de waterschappen zich niet
zullen houden aan het tijdelijk handelingskader en afwijken van de
geldende normen. Er is geen toezichthoudende instantie (tweede lijn) die
toezicht houdt op de waterschappen. Het algemeen bestuur van een
waterschap controleert natuurlijk wel het beleid van dagelijks bestuur.
[95] Vraag:
De leden van de SP-fractie merken op dat er nog een aantal onderzoeken
loopt naar PFAS in de bodem waarvan de uitkomsten in de loop van 2020
zullen worden gepubliceerd Hoe verstandig vindt de Minister het om in de
tussentijd door te gaan met het verondiepen van plassen, terwijl ook
verschillende natuurwetenschappers grote twijfels hebben bij de
toegevoegde waarde van het verondiepen van plassen voor natuurontwikkeling.
Antwoord:
De norm voor het toepassen van PFAS-houdende baggerspecie is
aangepast. Deltares heeft onderzoek gedaan naar de herverontreinigingsniveaus voor PFAS in de waterbodem. Het herverontreinigingsniveau van
een stof geeft aan met welke waarde de waterbodems in de Nederlandse
rivieren gemiddeld zijn belast door de instroom vanuit het buitenland. Dit
betekent dat die bagger in het oppervlaktewater kan worden toegepast
zonder dat de kwaliteit achteruit gaat. De nieuwe waarden bieden ruimte
voor de toepassing van bagger in diepe plassen die in open verbinding
staan met Rijkswateren. Hiervoor is RWS bevoegd gezag.
[96] Vraag:
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan uitleggen hoe onze
buurlanden, Duitsland en België, omgaan met het verondiepen van
plassen en welke regels zij toepassen om te voorkomen dat vervuilde
grond massaal wordt geïmporteerd uit het buitenland, zoals dat nu
gebeurt vanuit België naar Nederland.
Antwoord:
Het is niet bekend of in België of Duitsland ook diepe plassen worden
verondiept en of regels zijn om import te voorkomen. Voor het toepassen,
de import en de verwerking van afvalstoffen zijn alle Europese lidstaten
gehouden aan de Kaderrichtlijn afvalstoffen, de Europese verordening
voor het overbrengen van afvalstoffen en het vrijhandelsverkeer van
goederen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

43

[97] Vraag:
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan toelichten hoeveel
handhavingsacties zijn uitgevoerd op het gebied van import van vervuilde
grond uit het buitenland in 2017, 2018 en 2019. Daarnaast vragen de leden
of de Minister dit kan uitsplitsen in administratieve acties en fysieke acties
en daarbij aangeven tot welk resultaat dit heeft geleid.
Antwoord:
In oktober 2018 heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport een
gezamenlijke handhavingsactie uitgevoerd op scheepstransporten met
geïmporteerde grond. Hierbij werd zowel administratief als fysiek
gecontroleerd op de EVOA en het Besluit bodemkwaliteit. Hierbij is
vastgesteld dat de naleving op de regelgeving (EVOA en Bbk) slecht was.
Voor 2019 en 2020 is het toezicht op de import van grond ten behoeve van
de verondieping van diepe plassen opgenomen als speerpunt voor de
Inspectie Leefomgeving en Transport. Voor 2019 is wederom een
gezamenlijke handhavingsactie van Rijkswaterstaat en de Inspectie
Leefomgeving en Transport gepland op scheepstransporten met geïmporteerde grond.
Vragen van de leden van de PvdD-fractie
[98] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de Minister waarom
lopende projecten niet kunnen worden stopgezet. Daarnaast vragen de
leden of de Minister van mening is dat het voor het milieu en de natuur
het beste zou zijn om het verondiepen van diepe plassen direct stop te
zetten. Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Een lopend project die aan alle eisen voldoet kan niet zonder reden door
een bevoegd gezag worden stopgezet. Dit kan uiteraard wel als een
project niet voldoet aan de wettelijke eisen. Tegenover de terechte zorgen
zijn voldoende voorbeelden van projecten die succesvol zijn. Het is
daarom niet proportioneel om alle verondiepingsprojecten te stoppen.
[99] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de Minister
aangeeft dat stopzetten van lopende projecten niet «zonder reden» kan.
Deze leden vragen of de oproep van de onderzoeksleider in de aflevering
van ZEMBLA van 26 september jl., die onderzoek doet naar de ecologische effecten van verondiepen, om direct te stoppen geen valide reden
is om in te grijpen.
Antwoord:
De ecoloog Piet-Jan Westendorp heeft aangegeven dat «je niet in
algemene zin kan zeggen dat een verondieping goed is voor de natuur,
altijd in alle gevallen, dat weten wij nu al». Ik onderschrijf deze bewering.
Per diepe plas moet worden onderzocht of een verondieping nodig is en
of het goed is voor de natuur, dit is maatwerk. Een lopend project dat aan
alle wettelijke eisen voldoet kan echter niet zonder reden door een
bevoegd gezag worden stopgezet. Dit kan uiteraard wel als een project
niet voldoet aan de wettelijke eisen. Tegenover de terechte zorgen zijn
voldoende voorbeelden van projecten die succesvol zijn. Bij de voorbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

44

reiding van een verdiepingen kan nu bijvoorbeeld gebruik warden
gemaakt van de «Handreiking voor het herinrichten van diepe plassen» en
het kennisdocument van de STOWA «Heldere kijk op diepe plassen» uit
2010. In het document van de STOWA is de kennis voor een ecologische
beoordeling vertaald naar praktijkgerichte maatregelen en beoogde
effecten.
[100] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of er, ter bescherming
van de leefomgeving, kan worden teruggegrepen op generieke
wetgeving, zoals bijvoorbeeld art. 21 van de Grondwet.
Antwoord:
Artikel 21 van de Grondwet is vooral een instructie aan overheidsinstanties hoe zij bij het uitoefenen van hun bevoegdheden moeten
handelen. Dat wordt via de milieuregelgeving, in dit geval het Besluit
bodemkwaliteit, geconcretiseerd. Wanneer een verondieping van een
diepe plas de toets der kritiek van het Besluit bodemkwaliteit kan
doorstaan dan speelt artikel 21 van de Grondwet daarnaast geen
zelfstandige rol meer.
[101] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen wat er volgens de
Minister nodig is om het verondiepen stop te zetten. Daarnaast willen de
leden weten of de Minister dan mogelijkheden ziet om het verondiepen
tijdelijk te onderbreken tot in ieder geval het nieuwe kader en de
handhaving op orde zijn, indien stopzetting onmogelijk blijkt.
Antwoord:
Een lopend project dat aan alle eisen voldoet kan niet zonder reden door
een bevoegd gezag (tijdelijk) worden stopgezet. Dit kan uiteraard wel als
een project niet voldoet aan de wettelijke eisen.
[102] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of het klopt dat risico
gestuurd toezicht ertoe kan leiden dat toezicht en handhaving pas plaats
gaan vinden als de onomkeerbare vervuiling al veroorzaakt is.
Antwoord
Risico gestuurd toezicht is gericht op het controleren van de meest
risicovolle aspecten of momenten. Risicogericht toezicht is net als
conventioneel toezicht geen 100% toezicht. Het toezicht is erop gericht om
de kans op overtredingen zo klein mogelijk te maken en het toezicht zo
efficiënt mogelijk te laten zijn. Het is bij de constatering van een
overtreding mogelijk dat een vervuiling is geconstateerd. Echter, door de
uitgebreide toetsing van de Bbk-melding op volledigheid en juistheid en
vervolgens een beoordeling van de risico’s, wordt dit voor een belangrijk
deel voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

45

[103] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de Minister bereid
is voor het toezicht in deze sector af te stappen van het risico gestuurd
toezicht en een percentage vast te stellen van ladingen die gecontroleerd
moeten worden.
Antwoord:
Ik ben niet van plan om af te stappen van het risico gestuurd toezicht, met
dit toezicht kan namelijk een maximaal effect worden gerealiseerd met de
beschikbare capaciteit. Het toezicht richt zich daarmee op risicothema’s
met een hoge maatschappelijke schade, thema’s die maatschappelijk en
politieke prioriteit hebben en (internationale) verplichtingen. Deze risico
gestuurde aanpak moet ervoor zorgen dat de handhavers juist eerder
uitkomen bij moedwillige niet-nalevers. Zo is het toezicht op de import
van grond ten behoeve van de verondieping van diepe plassen voor de
Inspectie Leefomgeving en Transport een speerpunt in 2019 en 2020. Het
toezicht en de samenwerking is geïntensiveerd. Zo nodig wordt door RWS
of de Inspectie Leefomgeving en Transport handhavend opgetreden. Voor
de partijen in de laagste risicoklasse wordt door RWS 10% van de
meldingen fysiek gecontroleerd. In de hoogste risicoklasse is dat
percentage 100%.
[104] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de Minister kan
aangeven of naar haar mening een bepaald percentage (en zo ja, welk
percentage?) van de schepen/vrachtwagens bemonsterd dient te worden.
Antwoord:
De bemonstering van een lading van een schip of een vrachtwagen vindt
plaats op het moment dat daarvoor op grond van een uitgevoerde
administratieve controle of de herkomst van het materiaal aanleiding voor
is. Het is daarom niet nodig om vooraf een bepaald percentage vast te
stellen. Monsters worden genomen als dit noodzakelijk is voor bewijsvoering en de vaststelling of sprake is van een overtreding van een
wettelijk voorschrift.
[105] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de Minister verder
kan aangeven hoeveel extra fte er beschikbaar komt voor het toezicht op
de bodemketen en hoeveel dat nu is.
Antwoord:
De ILT kijkt waar de risico’s voor de maatschappij het grootst zijn. Dit doet
de ILT onder andere op basis van haar inspectie brede risicoanalyse
(IBRA). Hierin is Bodem aangemerkt als een hoog risico en daarom heeft
de ILT hierop een programma ontwikkeld en haar inzet op dit onderwerp
geïntensiveerd. Met de programmatische aanpak wil de ILT zo veel
mogelijk maatschappelijk effect bereiken. De programmatische aanpak
bestaat uit een flexibele manier van werken met inzet van de juiste
middelen, efficiënte inzet van multidisciplinaire teams en optimale
samenwerking met de omgeving. Afhankelijk van de behoefte van het
programma wordt capaciteit beschikbaar gesteld vanuit de lijnorganisatie.Binnen het programma Bodem heeft de ILT voor 2019 en 2020 het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

46

toezicht op de import van grond ten behoeve van de verondieping van
diepe plassen opgenomen als speerpunt.
Voor het toezicht op de bodemketen heeft RWS geen extra budget
beschikbaar gekregen. Wel heeft RWS binnen de bestaande budgetten
voor toezicht een hogere prioriteit aan de bodemketen toegekend.
[106] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen verder wat de
Minister verstaat onder «sporadisch» als ze stelt dat onder de aangescherpte wetgeving toegepaste grond en baggerspecie nog slechts
«sporadisch» bodemvreemd materiaal mogen bevatten?
Antwoord:
Voor ander bodemvreemd materiaal dan steenachtig materiaal of hout,
zoals plastics, geldt dat het alleen sporadisch in de ontgraven grond of
baggerspecie mag voorkomen. Bij normaal gebruik van de bodem raakt
dit materiaal doorgaans niet met de bodem vermengd, maar blijft het
eventueel op de bodem liggen. Bij zorgvuldig ontgraven of bewerken van
de grond of baggerspecie en eerst afvoeren van het verzamelde bodemvreemde materiaal hoort dit niet alsnog in de grond of baggerspecie
terecht te komen. De aanwezigheid van bodemvreemd materiaal is echter
niet altijd te voorkomen. Het begrip «sporadisch» geeft in dit verband aan
dat in toe te passen grond of baggerspecie geringe hoeveelheden ander
bodemvreemd materiaal aanwezig mogen zijn, omdat dit niet altijd is te
voorkomen. Er is voor het begrip sporadisch gekozen omdat er geen
precieze criteria zijn, zoals een bepaald gewichtspercentage, om te
bepalen hoeveel ander bodemvreemd materiaal er in grond of baggerspecie ten hoogste mag voorkomen. Plastics en piepschuim bijvoorbeeld
zijn zeer lichte materialen waarvoor het gewichtspercentage geen geschikt
criterium is. Bovendien wordt de inhoud van dit begrip medebepaald door
wat redelijkerwijs kan worden verwijderd bij het zorgvuldig ontgraven of
voor het toepassen. Het gaat er echter in de praktijk niet zozeer om dat de
grens wat in dit verband al dan niet sporadisch is scherp kan worden
vastgesteld, maar dat doeltreffend kan worden opgetreden in gevallen
waarin het evident is dat meer dan sporadisch bodemvreemd materiaal in
grond of baggerspecie voorkomt.
[107] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de Minister
in haar recente brief over de importheffing voor afval lijkt aan te geven dat
het onwenselijk wordt geacht dat Nederland structureel achterblijft met
gestorte bodemassen als gevolg van het verbranden van afval uit andere
landen. De leden vragen of de Minister kan aangeven waarom dat voor
bodemassen onwenselijk zou zijn en voor vervuilde bagger of grond uit
andere landen niet. Daarnaast vragen de leden of de Minister maatregelen
gaat nemen om import uit het buitenland te ontmoedigen. Zo nee,
waarom niet?
Antwoord:
Op dit moment wordt over het verbranden van Nederlands afval
afvalstoffenbelasting geheven en blijft buitenlands afval dat in Nederland
wordt verbrand buiten de heffing. Ook bij de verbranding van buitenlands
afval komen CO2 en bodemassen in Nederland vrij. Het kabinet heeft bij
Belastingplan 2020 voorgesteld om per 1 januari 2020 ook buitenlands
afval dat in Nederland wordt verbrand onder de afvalstoffenbelasting te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

47

brengen. Daarmee ontstaat een gelijk speelveld voor de verbranding van
alle afval in Nederland.
Wanneer een bouwstof of licht verontreinigde grond in Nederland nuttig
kan worden toegepast dan kan op grond van het vrijhandelsverkeer en de
Europese verordening voor het overbrengen van afvalstoffen import niet
worden voorkomen. Buitenlandse bagger en grond moet voor toepassing
in Nederland aan dezelfde kwaliteitseisen voldoen als Nederlandse bagger
en grond. Voor de toepassing van bagger en grond is hiermee binnen
Nederland sprake van een gelijk speelveld.
[108] Vraag:
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen als laatste of er
onderzoek is gedaan naar de in de ZEMBLA-uitzending geconstateerde
overtredingen. Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Er is na de uitzending van Zembla geen onderzoek gedaan naar de door
Zembla geconstateerde overredingen. Deze zijn namelijk niet van een
recente datum. De problemen met de plastics bij het project «Over de
Maas» zijn bijvoorbeeld van 2018. Rijkswaterstaat heeft in 2018
handhavend opgetreden en door de initiatiefnemer zijn maatregelen
genomen. Bij het project Over de Maas worden nog steeds controles
uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 089, nr. 153

48