Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning

Nr. 171

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 december 2014
Tijdens de Regeling van Werkzaamheden (RvW) van 9 december 2014 is
naar aanleiding van het verzoek van het lid Keijzer door uw Kamer
gevraagd om een brief over de uitspraak d.d. 9 december 2014 van de
Rechtbank Noord-Nederland (zaaknummer Awb 14/4569). De uitspraak
van de Rechtbank betreft een voorlopige voorziening in verband met het
besluit van de gemeente Dantumadiel d.d. 30 september 2014 om de
voorziening van huishoudelijke hulp (categorie 1) zoals verstrekt aan een
ingezetene van de gemeente en zijn echtgenote per 1 januari 2015 te
beëindigen. De gemeente heeft dit besluit volgens de uitspraak gemotiveerd door te stellen dat de huishoudelijke hulp voortaan via een
algemene voorziening kan worden verkregen in verband met het feit dat
de gemeente minder geld krijgt van de rijksoverheid, op grond waarvan
de ingezetene vanaf genoemde datum zelf zou moeten regelen en betalen.
De voorzieningenrechter heeft besloten het bestreden besluit van de
gemeente te schorsen tot zes weken na bekendmaking van de beslissing
op bezwaar. De uitspraak geeft de gemeente de gelegenheid tot een
beslissing op bezwaar te komen en leidt er toe dat de gemeente gehouden
is de huishoudelijke hulp aan betrokkenen vooralsnog ongewijzigd in
stand te laten.
De uitspraak is waardevol en vergt uiteraard een nadere analyse. Gelet op
het door uw Kamer gedane verzoek geef ik in deze brief mijn eerste
reactie op deze uitspraak en zal ik daarna meer specifiek ingaan op de
door de leden van de fracties van CDA, SP, PVV en GroenLinks gestelde
vragen. Hierbij dient vooraf te worden opgemerkt dat ik niet beschik over
alle details van de specifieke situatie, de onderliggende dossiers,
waarover de voorzieningenrechter zich heeft gebogen.
Ik stel op grond van de uitspraak het volgende vast.
De voorzieningenrechter heeft bepaalt dat in deze situatie sprake is
geweest van het uitvoeren van een «categorale stopzetting» in verband

kst-29538-171
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 538, nr. 171

1

met gewijzigd beleid maar «zonder na deugdelijk onderzoek» rekening te
houden met de omstandigheden waarin betrokkene verkeert. Zo is niet
vastgesteld of die omstandigheden zijn gewijzigd. Een dergelijke
categorale beëindiging is naar het oordeel van de voorzieningenrechter
niet mogelijk, dit geldt eveneens voor het als «algemeen gebruikelijk»
verklaren van de voorziening in deze specifieke situatie zonder onderzoek.
Volgens de voorzieningenrechter kan niet worden uitgesloten dat de
kosten van de noodzakelijke huishoudelijke hulp, welke niet wordt betwist,
in de specifieke situatie naar geldende maatschappelijke normen niet tot
het gangbare gebruiks- dan wel bestedingspatroon van betrokkenen
kunnen worden gerekend.
De uitspraak van de voorzieningenrechter is in lijn met de eerder door mij
uitgesproken verwachting dat de rechter gemeenten die niet zorgvuldig
handelen zal corrigeren1. De voorzieningenrechter baseert zijn uitspraak
weliswaar op de (huidige) Wmo, maar in de Wmo 2015 is het beginsel van
de individuele afweging op basis van een zorgvuldig onderzoek na een
melding van de behoefte aan maatschappelijke ondersteuning door een
persoon juist nog steviger verankerd. De Wmo 2015 expliciteert de
elementen die de gemeente tenminste in het onderzoek moet betrekken
hetgeen de zorgvuldigheid van de besluitvorming over de ondersteuning,
de mate van en de vorm waarin nog meer dan nu moet waarborgen. Bij
dit zorgvuldige onderzoek kunnen mensen zich desgewenst bij laten staan
door een onafhankelijk cliëntondersteuner.
De leden van de fractie van het CDA vragen of met de uitspraak duidelijk
is geworden dat gemeenten onder de bestaande Wmo niet zomaar mogen
stoppen met het bieden van huishoudelijke verzorging. Deze leden vragen
hoe ik ga zorgen dat de gemeenten die zo maar zijn gestopt met het
bieden van huishoudelijke hulp zich alsnog aan de wet gaan houden.
De uitspraak is helder. Gemeenten zijn ingevolge de wet- ook volgens de
voorzieningenrechter – verplicht zorgvuldig te handelen bij het aanpassen
van de huishoudelijke hulp bij mensen met een doorlopende toekenning.
Het wettelijk kader is het uitgangspunt voor het gemeentelijk beleid en de
uitvoering daarvan. Indien gemeenten besluiten om de huishoudelijke
hulp te versoberen of te beëindigen, vraagt dit in alle gevallen een
individuele afweging. Daarbij is van belang dat gemeenten zich houden
aan de bepalingen in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM). Dat betekent dat gemeenten de beschikking niet zomaar per
direct kunnen aanpassen of intrekken en dat gemeenten een redelijke
overgangstermijn in acht moet nemen, indien zij een wijziging wil
aanbrengen in de eerdere verstrekking. De memorie van toelichting bij de
Wmo 2015 is hier duidelijk in.
In mijn brief aan uw Kamer van 6 november jl. heb ik gewezen op het
belang van een zorgvuldige wetsuitvoering door gemeenten. Ik verwacht
van gemeenten dat zij de wet kennen en zich ook houden aan de
wettelijke kaders. Gemeenten zijn de afgelopen periode op verschillende
momenten uitgebreid geïnformeerd over deze kaders.
De gemeenteraad heeft primair de verantwoordelijkheid om het college
op een zorgvuldige uitvoering van de wet te controleren en in actie te
komen daar waar dat nodig is. Uiteraard blijf ook ik de komende periode
de gemeenten hierin volgen en waar nodig zal ik gemeenten daar ook op
aanspreken.

1

Brief van 6 november 2014, Kamerstuk 29 538, nr. 168.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 538, nr. 171

2

De leden van de fractie van het CDA vragen hoe ik in het kader van de
Wmo 2015 de handelwijze van gemeenten beoordeel, die mensen zonder
keukentafelgesprek en of onderzoek doorverwijzen naar een algemene
voorziening. Deze leden vragen tevens hoe ik er voor ga zorgen dat
gemeenten zich aan de wet houden.
In de Wmo 2015 is bepaald dat, indien iemand melding maakt van de
behoefte aan ondersteuning, het college in samenspraak met deze cliënt,
en desgewenst zijn mantelzorger, het zorgvuldig onderzoek naar de
ondersteuningsbehoefte uitvoert. Gemeenten mogen niet zomaar iemand
na een melding doorverwijzen naar een algemene voorziening en de
verplichting van het wettelijk voorgeschreven onderzoek naast zich
neerleggen. Dit onderzoek is nu juist in de wet opgenomen om een
zorgvuldige afweging en besluitvorming voor de cliënt te waarborgen.
Zoals ik bij de vorige vraag van de leden van de fractie van het CDA heb
aangegeven, geldt de noodzaak van een zorgvuldige individuele afweging
ook bij aanpassing of beëindiging van een (doorlopende) voorziening. Dit
neemt niet weg dat op basis van een zorgvuldig onderzoek kan worden
vastgesteld dat met een algemene voorziening in een specifieke situatie
een passende bijdrage kan worden geleverd aan de zelfredzaamheid of
participatie van betrokkene.
De gemeenteraad heeft primair de verantwoordelijkheid om het college
op een zorgvuldige uitvoering van de wet te controleren en in actie te
komen daar waar dat nodig is. Uiteraard blijf ook ik de komende periode
samen met de VNG de gemeenten hierin volgen en waar nodig ga ik in
gesprek om een goede wetsuitvoering te bevorderen. Daar waar de
gemeente meer dan incidenteel afwijkt van de wettelijke kaders en de
gemeenteraad haar verantwoordelijkheid niet neemt, heb ik de
mogelijkheid om van, de mij in het kader van het bestuurlijk toezicht
toekomende bevoegdheden in, artikel 2.6.8 van de Wmo 2015 en de Wet
revitalisering generiek toezicht gebruik te maken.
De leden van de fractie van de SP vragen wat de betekenis is van deze
uitspraak voor alle gemeenten in Nederland.
Vooropgesteld dient te worden dat de voorzieningenrechter zich in zijn
uitspraak baseert op de (huidige Wmo) en de uitspraak een voorlopig
karakter heeft. De rechter bevestigt in zijn uitspraak het grondbeginsel dat
gemeenten pas besluiten kunnen nemen over voorzieningen van
maatschappelijke ondersteuning voor mensen nadat ze zorgvuldig
onderzoek hebben gedaan naar de omstandigheden van deze personen.
Dit grondbeginsel van een individuele afweging op basis van een
zorgvuldig onderzoek naar de persoonlijke omstandigheden en in
samenspraak met de betrokkene uitgevoerd, is in de nieuwe Wmo 2015
nog steviger verankerd. Ik verwacht dat de uitspraak een belangrijke
bijdrage kan leveren aan het bewustzijn bij alle betrokkenen over de
vereiste zorgvuldigheid bij de uitvoering van deze wet. De uitspraak
benadrukt daarbij ook het belang van een dienstbare opstelling van de
gemeente in de relatie met haar ingezetenen.
De leden van de fractie van de SP vragen naar de wijzigingen die deze
uitspraak heeft voor het wetsvoorstel Wmo 2015 (en de onderliggende
AMvB’s). Daarnaast vragen deze leden op welke wijze deze wijzigingen
wettelijk worden verankerd.
De uitspraak van de voorzieningenrechter is volledig in lijn met de Wmo
2015 en heeft dan ook geen gevolgen voor de regelgeving. Zoals ik in
antwoord op de vorige vraag heb toegelicht is de lijn van de uitspraak,
een individuele afweging na zorgvuldig onderzoek naar de specifieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 538, nr. 171

3

situatie van de persoon die behoefte heeft aan ondersteuning, stevig
verankerd in de nieuwe Wmo 2015. Aanpassing van regelgeving is dan
ook niet aan de orde.
De leden van de fractie van de SP vragen de noodzaak van de invoering
van de Wmo 2015 nog eens zorgvuldig te overdenken en de mogelijkheden voor uitstel van de invoering van de Wmo 2015 aan de Tweede
Kamer voor te leggen.
De aanstaande hervorming van de langdurige zorg en ondersteuning,
waar de invoering van de Wmo 2015 een belangrijk onderdeel van uit
maakt, vormt een belangrijke stap in het realiseren van een voorzieningenaanbod dat mensen centraal stelt met passende ondersteuning
dichtbij mensen. Het voorbeeld van het Friese echtpaar onderstreept het
belang van een zorgvuldig onderzoek naar de persoonlijke omstandigheden bij het bieden van ondersteuning en zorg in de thuisomgeving.
Meer nog dan in de huidige Wmo, is deze belangrijke opdracht in de Wmo
2015 verankerd. Het is nu aan gemeenten om zich bewust te zijn van het
belang van een zorgvuldige wetsuitvoering. De uitspraak van de voorzieningenrechter kan waar dat nog nodig is, bijdragen aan dit bewustzijn.
De leden van de fractie van de PVV vragen of door deze uitspraak van de
voorzieningenrechter de korting van 40 procent op het budget wordt
teruggedraaid.
Nee, de uitspraak van de rechter geeft geen aanleiding om de budgettaire
korting opnieuw te bezien. In dit verband wijs ik ook op eerdere verzachtingen van de taakstelling en de introductie van de huishoudelijke hulp
toelage door het kabinet, die gemeenten meer in staat stellen de
benodigde tijd uit te trekken voor een zorgvuldige invoering van de Wmo
2015, het in gesprek gaan met cliënten en het bieden van continuïteit per
1 januari 2015.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen op welke wijze wordt
getoetst of de uitvoering van de Wmo 2015 in lijn met de wet is.
De gemeente is primair verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wmo
2015. De gemeenteraad stelt de hoofdlijnen van het door het college van
burgemeester en wethouders te voeren beleid en controleert het college
op een juiste uitvoering van de wet. Daarnaast geldt dat ik vanuit mijn
verantwoordelijkheid voor een goed functionerend systeem bij ernstige
tekortkomingen in de uitvoering van de wet door gemeenten kan ingrijpen
volgens de stappen van de interventieladder bestuurlijk toezicht. Bij deze
verantwoordelijkheid kan ik steunen op signalen, maar meer systematisch
ook op de resultaten van monitoring en evaluatie. Ik zal uw Kamer
volgens eerdere toezegging bij gelegenheid van de volgende voortgangsrapportage hervorming langdurige zorg informeren over de opzet van
deze monitoring en evaluatie.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of ik nog steeds van
mening ben dat mensen die het niet eens zijn met het ondersteuningsaanbod van de gemeente, dit via de rechter kunnen aankaarten.
Allereerst stel ik vast dat gemeenten pas beslissingen kunnen nemen over
voorzieningen van maatschappelijke ondersteuning voor mensen nadat ze
zorgvuldig onderzoek hebben gedaan naar de omstandigheden van deze
mensen in goed gesprek met deze mensen en/of hun vertegenwoordigers.
Dit uitgangspunt is de kern van de Wmo 2015 en daar sta ik voor. Mocht
onverhoopt iemand zich niet kunnen vinden in een beslissing van de
gemeente dan staat daar tegen zoals gebruikelijk bezwaar en beroep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 538, nr. 171

4

open. Ik vind het daarbij van groot belang dat gemeenten in hun
uitvoering zo veel als mogelijk voorkomen dat het nodig is voor deze
kwetsbare mensen dat ze moeten gaan procederen. Een zorgvuldig proces
vanuit de gemeente kan dit mijns inziens sterk bevorderen. Als onderdeel
van dit proces vind ik het belangrijk dat gemeenten de beschikbare
mogelijkheden ook benutten, zoals cliëntondersteuning, de inzet van
Wmo-ambassadeurs en het inzetten van mediation.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 538, nr. 171

5