Resultaten verantwoordingsonderzoek 2015

Overige Hoge Colleges van Staat en
Kabinetten van de Gouverneurs (IIB)
Rapport bij het jaarverslag

2016

Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2015
Overige Hoge Colleges van Staat en
Kabinetten van de Gouverneurs
(IIB)
Rapport bij het jaarverslag

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

De Algemene Rekenkamer doet ieder jaar onderzoek naar de verantwoording van ministers.
De volgende vragen staan daarbij centraal:
• Wordt het geld besteed volgens de regels?
• Zijn de zaken goed geregeld op het departement?
• Heeft het beleid de gewenste resultaten?
Op basis van die vragen schetsen wij een beeld van het begrotingshoofdstuk. Wij presenteren
onze wettelijke oordelen over de financiële informatie en de beleids- en bedrijfvoerings­
informatie in het jaarverslag. Daarnaast geven wij een oordeel over de bedrijfsvoering.
In dit rapport presenteren we de resultaten van ons onderzoek naar de Overige Hoge Colleges
van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs (begrotingshoofdstuk IIB).
De tekst in dit document is vastgesteld op 3 mei 2016. Dit document is op 18 mei 2016 aan­
geboden aan het parlement.
De overige publicaties van de Algemene Rekenkamer op 18 mei 2016 vindt u op
www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2015.

2

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Inhoud
1

Onze conclusies

4

2

Feiten en cijfers

5

3
3.1

Beleidsresultaten
Oordeel totstandkoming beleidsinformatie

7

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Bedrijfsvoering
Beheer
Oordeel bedrijfsvoering
Aandachtspunten
Oordeel totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie

8

5
5.1

Financiële informatie
Oordeel over de financiële informatie

10

6
6.1
6.2

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
Reactie minister van BZK
Nawoord Algemene Rekenkamer

12

7

8
8
8
9

10

12
12

Bijlage 1
Over het verantwoordingsonderzoek

13

3

Inhoud

1 Conclusies

1

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Onze conclusies
Positief oordeel over verantwoording 2015
De Overige Hoge Colleges van Staat en de Kabinetten van de Gouverneurs hebben hun beheer
op orde. Onze oordelen over de bedrijfsvoering, de beleidsinformatie en de financiële informatie
van de 7 organisaties die onder hoofdstuk IIB vallen, zijn positief.
We benoemen wel twee aandachtspunten. Het eerste aandachtspunt betreft de voortgang bij en
verantwoording over de informatiebeveiliging. De Overige Hoge Colleges van Staat geven in de
bedrijfsvoeringsparagraaf geen verklaring over het ‘in control’ zijn van de informatiebeveiliging,
zoals de ministeries doen. Transparantie over de informatiebeveiliging geeft blijk van bewustzijn
en het bevordert het vertrouwen van de burger in het functioneren van de overheid en de
daaraan verbonden organen.
Het tweede aandachtspunt is het inkoopbeheer bij de Raad van State. In 2015 is daarin al veel
bereikt en wanneer er in 2016 voldoende aandacht is voor het vastleggen van de leverancierskeuze en voor de controle van de tarieven, kan het aandachtspunt volgend jaar vervallen.
Verder in het rapport
In de volgende hoofdstukken werken wij bovenstaande conclusies verder uit:
•
•

•
•

Beleidsresultaten (hoofdstuk 3): wij zijn van oordeel dat de beleidsinformatie deugdelijk tot
stand is gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.
Bedrijfsvoering (hoofdstuk 4): evenals vorig jaar zijn er geen onvolkomenheden in de bedrijfsvoering. Wij vragen nog wel aandacht voor de informatiebeveiliging bij de Overige Hoge
Colleges van Staat en voor het inkoopbeheer bij de Raad van State.
Financiële informatie (hoofdstuk 5): wij zijn van oordeel dat de financiële informatie recht­
matig en getrouw is. Er zijn geen overschrijdingen van de tolerantiegrenzen.
Reactie van de minister en nawoord Algemene Rekenkamer (hoofdstuk 6).

4

Inhoud

1 Conclusies

2

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Feiten en cijfers
In onderstaand overzicht schetsen we in cijfers de Overige Hoge Colleges van Staat en de
Kabinetten van de Gouverneurs. Wat waren de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten en het
aantal fte’s in 2015, in vergelijking met 2014 en 2013. Deze uitgaven van 2015 betreffen 0,05%
van de totale rijksuitgaven.
Tabel 1 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs in cijfers (x B miljoen)
2013

2014

2015

Verplichtingen

115,6

117,1

116,9

Uitgaven

115,9

116,1

117,4

7,7

6,7

6,8

1.052

1.029

993

Ontvangsten
Fte’s

Hoge Colleges van Staat
Nederland kent 6 Hoge Colleges van Staat. De Eerste Kamer en Tweede Kamer, samen de StatenGeneraal, hebben een eigen begrotingshoofdstuk binnen de rijksbegroting: hoofdstuk IIA.
Het begrotingshoofdstuk IIB heeft betrekking op de 4 Overige Hoge Colleges van Staat en
3 Kabinetten. De Overige Hoge Colleges van Staat zijn:
• Raad van State
• Algemene Rekenkamer
• Nationale Ombudsman
• Kanselarij der Nederlandse Orde
De Kabinetten zijn:
• Kabinet van de Gouverneur van Aruba
• Kabinet van de Gouverneur van Curaçao
• Kabinet van de Gouverneur van St. Maarten
Elk Hoog College van Staat en elk Kabinet heeft een specifieke positie in ons staatsbestel en
functioneert in een eigen bestuurlijke context. In financieel opzicht gaat het per organisatie om
relatief geringe uitgaven.

5

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Tabel 2 Overzicht uitgaven 2013, 2014 en 2015 van de Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
van de Gouverneurs (x B miljoen)
Organisatie

Uitgaven
2013
58,9
29,0
16,2
4,8
2,0
2,6
2,2

Raad van State
Algemene Rekenkamer
Nationale Ombudsman
Kanselarij der Nederlandse Orde
Kabinet van de Gouverneur van Aruba
Kabinet van de Gouverneur van Curaçao
Kabinet van de Gouverneur van St. Maarten

6

Uitgaven
2014
58,5
30,0
16,4
3,6
1,8
3,1
2,8

Uitgaven
2015
59,5
28,7
17,1
4,2
2,0
3,6
2,4

Inhoud

1 Conclusies

3

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Beleidsresultaten
Hier geven we een oordeel over de totstandkoming van de beleidsinformatie in het jaarverslag.

3.1 Oordeel totstandkoming beleidsinformatie
De beleidsinformatie in het Jaarverslag 2015 van de Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs is deugdelijk tot stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

7

Inhoud

1 Conclusies

4

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Bedrijfsvoering
Hier vindt u de resultaten van ons onderzoek naar de bedrijfsvoering.
• We beschrijven de relatie met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) en de Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs inzake het
beheer.
• We geven een oordeel over de bedrijfsvoering en de informatie over de bedrijfsvoering in
het jaarverslag.
• We gaan in op de aandachtspunten informatiebeveiliging en inkoopbeheer.

4.1 Beheer
De minister van BZK is op grond van de Comptabiliteitswet 2001, artikel 19 verantwoordelijk
voor het beheer van de begroting van de Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de
Gouverneurs. Zij voeren zelf het beheer over hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dat
beheer bestaan afspraken met de minister van BZK, waarin recht wordt gedaan aan hun staatsrechtelijke positie.

4.2 Oordeel bedrijfsvoering
De onderzochte onderdelen van de bedrijfsvoering van de Overige Hoge Colleges van Staat en
Kabinetten van de Gouverneurs voldoen in 2015 aan de gestelde eisen. We vragen nog wel
aandacht voor de voortgang bij en verantwoording over informatiebeveiliging bij alle Overige
Hoge Colleges van Staat en het inkoopbeheer bij de Raad van State.

4.3 Aandachtspunten
4.3.1 Informatiebeveiliging: voortgang maken en inzicht bieden
De stand van zaken bij de verschillende Hoge Colleges van Staat ten aanzien van de informatie­
beveiliging is wisselend. Terwijl het ene Hoge College in 2015 nog maar net een start maakte met
het formuleren van basiseisen voor informatiebeveiliging, was een ander Hoog College al bezig
met het treffen van de laatste maatregelen naar aanleiding van de gemaakte analyses. De mate
van digitalisering van de processen is ook niet voor elk Hoog College gelijk en daarmee is de
gevoelde urgentie van handelen ook niet altijd gelijk. Het aantal kritieke systemen bij de Overige
Hoge Colleges van Staat is overigens beperkt.
De Baseline Informatiebeveiliging Rijksdienst (BIR), die sinds 2012 voor het Rijk geldt, is niet
verplicht voor de Hoge Colleges van Staat. Toch biedt deze baseline ook voor de Hoge Colleges

8

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

een goede basis voor informatiebeveiliging. We zien dan ook dat de Hoge Colleges hun beleid en
maatregelen spiegelen aan deze baseline. Net als bij de ministeries achten wij het van belang dat
de Hoge Colleges zich uitspreken over de basiseisen waaraan zij willen voldoen, inzicht bieden in
de mate waarin zij daaraan voldoen en de inspanningen die zij verrichten om opzet en werking op
orde te hebben. Transparantie over de informatiebeveiliging geeft blijk van bewustzijn en betrokkenheid. De ministeries hebben in 2015 met elkaar afgesproken om in een ‘in control’ verklaring
duidelijkheid te geven over de stand van zaken bij de informatiebeveiliging van hun ministerie.
Op soortgelijke wijze zouden ook de Hoge Colleges van Staat afspraken kunnen maken.
Aanbeveling
We bevelen de Overige Hoge Colleges aan:
• om duidelijk te maken wat de stand van zaken is bij informatiebeveiliging: in hoeverre is de
beveiliging op orde, wat zijn de risico’s en welke maatregelen moeten op welke termijn
gerealiseerd zijn?
•

om vergelijkbaar met de ministeries afspraken te maken met de minister voor Wonen en
Rijksdienst, verantwoordelijk voor de kaderstelling van het informatiebeveiligingsbeleid, over
het geven van inzicht in de stand van zaken over de informatiebeveiliging.

4.3.2 Inkoopbeheer bij de Raad van State bijna op orde
In 2015 heeft de Raad van State verdere stappen gezet bij het professionaliseren van het inkoopbeheer. De inkoopkalender en het contractregister zijn geactualiseerd. Nu is nog aandacht nodig
voor het vastleggen van de objectieve keuze van de leverancier, de prijscontrole en het actueel
houden van de stand van de verplichtingen. Als deze laatste punten in 2016 worden opgepakt,
kan het aandachtspunt volgend jaar vervallen.

4.4 Oordeel totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie
De informatie over de bedrijfsvoering in het Jaarverslag 2015 van de Overige Hoge Colleges van
Staat en Kabinetten van de Gouverneurs is deugdelijk tot stand gekomen en voldoet aan de
verslaggevingsvoorschriften.

9

Inhoud

1 Conclusies

5

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Financiële informatie
In dit hoofdstuk vindt u de resultaten van ons onderzoek naar de financiële informatie in het
jaarverslag.
We geven een oordeel over:
• de rechtmatigheid van de financiële informatie;
• de deugdelijke weergave van de financiële informatie;
• de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave van de financiële informatie op artikelniveau.
Alle door ons aangetroffen fouten en onzekerheden vindt u in het overzicht op onze website.

5.1 Oordeel over de financiële informatie
De financiële informatie in het Jaarverslag 2015 van de Overige Hoge Colleges van Staat en
Kabinetten van de Gouverneurs voldoet aan de daaraan te stellen eisen.
5.1.1 Oordeel rechtmatigheid financiële informatie
De in de financiële overzichten opgenomen informatie in het Jaarverslag 2015 van de Overige
Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs is op totaalniveau rechtmatig. Wij
geven ons oordeel onder voorbehoud van goedkeuring van de slotwetmutaties door de StatenGeneraal.
Voorbehoud slotwetmutaties
Het bedrag aan verplichtingen omvat in totaal B 2,1 miljoen aan overschrijdingen op de begrotingsartikelen 1, 3, 6 , 7 en 8. Het bedrag aan uitgaven omvat in totaal B 1,7 miljoen aan overschrijdingen op dezelfde begrotingsartikelen 1, 3, 6, 7 en 8. Gaan de Staten-Generaal niet
akkoord met de daarmee samenhangende slotwetmutaties, dan moeten wij onze oordelen over
de financiële informatie mogelijk herzien.
5.1.2 Oordeel deugdelijke weergave financiële informatie
De in de financiële overzichten opgenomen informatie in het Jaarverslag 2015 van de Overige
Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs is op totaalniveau deugdelijk weergegeven en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

10

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

5.1.3 Rechtmatigheid en deugdelijke weergave op artikelniveau
Wij controleren ook op artikelniveau de deugdelijke weergave en de rechtmatigheid van de
financiële informatie. Wij hebben hierbij geen belangrijke fouten en onzekerheden geconstateerd in het Jaarverslag 2015 van de Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de
Gouverneurs.

11

Inhoud

1 Conclusies

6

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft op 25 april 2016 gereageerd op
ons conceptrapport. Hieronder geven we zijn reactie weer. De volledige reactie staat ook op
www.rekenkamer.nl/2015-hocosta. We sluiten dit hoofdstuk af met ons nawoord.

6.1 Reactie minister van BZK
De minister van BZK schrijft dat hij met belangstelling kennis heeft genomen van ons conceptrapport bij het Jaarverslag 2015 van de Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de
Gouverneurs, hoofdstuk IIB van de rijksbegroting. Zijn bestuurlijke reactie is mede namens de
Kanselarij der Nederlandse Orden.
De minister van BZK schrijft verder: ‘Tot mijn genoegen constateert u dat de in het jaarverslag
opgenomen financiële informatie deugdelijk is weergegeven en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften. Tevens stelt u vast dat de in de financiële overzichten opgenomen verplichtingen,
uitgaven, ontvangsten en balansposten rechtmatig tot stand zijn gekomen. Met betrekking tot
de bedrijfsvoering vraagt u aandacht voor de informatiebeveiliging en specifiek het inkoopbeheer
van de Raad van State.
De urgentie van uw bevindingen zal ik onder de aandacht brengen bij de Hoge Colleges. Voorts
kan ik u melden dat de Kanselarij der Nederlandse Orden recent de Baseline Informatiebeveiliging Rijksdienst (BIR) geadopteerd heeft als basis voor de informatiebeveiliging. Eisen vanuit de
BIR zullen worden meegenomen in het project voor de vervanging van het bestaande ICTsysteem dat op dit moment loopt.’

6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
We zullen in ons verantwoordingsonderzoek over 2016 nagaan in hoeverre de Overige Hoge
Colleges van Staat maatregelen hebben getroffen om de informatiebeveiliging verder op orde te
brengen. We dringen erop aan dat ook zij zich in een ‘in control’ verklaring, vergelijkbaar met de
ministeries, verantwoorden over de stand van zaken bij de informatiebeveiliging.

12

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Bijlage 1

Over het verantwoordingsonderzoek
In ons jaarlijkse Verantwoordingsonderzoek kijken wij naar de kwaliteit van de jaarverslagen die
de ministers op Verantwoordingsdag aanbieden aan het parlement. Wij beoordelen ook de
kwaliteit van de bedrijfsvoering van de ministeries gedurende het begrotingsjaar. Het onderzoek
mondt uit in het afgeven van onze verklaring van goedkeuring bij de rijksrekening en de saldi­
balans van het rijk, die in het Financieel jaarverslag van het Rijk zijn opgenomen. De taken en
bevoegdheden voor het Verantwoordingsonderzoek liggen vast in de Grondwet en in de
Comptabiliteitswet 2001.
Onderzoek naar de jaarverslagen
Ons onderzoek naar de jaarverslagen is erop gericht om vast te stellen:
• of de weergegeven financiële informatie klopt en de weergegeven financiële transacties
rechtmatig zijn - dat wil zeggen in overeenstemming met de begrotingswetten en andere
toepasselijke wettelijke regels;
• of de weergegeven (niet-financiële) informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfs­
voering op goede wijze tot stand gekomen is;
• of de inrichting van het jaarverslag voldoet aan de bepalingen uit de Comptabiliteitswet
2001 en de Rijksbegrotingsvoorschriften.
Bij het onderzoek naar de financiële informatie willen wij voldoen aan de internationale controlestandaarden voor rekenkamers (International Standards of Supreme Audit Institutions, ‘ISSAIs’).
Wij onderzoeken niet iedere geldstroom tot in detail, maar hanteren een werkwijze die is gebaseerd op risicoanalyse. Wij maken optimaal gebruik van het controlewerk dat de Auditdienst Rijk
voor de ministers verricht, en voeren daarnaast eigen controles uit.
Met het oog op het budgetrecht van het parlement richten wij ons controlewerk zo in dat wij
over belangrijke fouten en onzekerheden niet alleen op jaarverslagniveau in totaal, maar ook per
begrotingsartikel kunnen rapporteren. Om te kunnen bepalen wat wel en niet belangrijk is
gebruiken wij kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen.
Voor de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering
beoordelen we of deze ordelijk en controleerbaar tot stand is gekomen.

13

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Beleid

4 Bedrijfsvoering

5 Financieel

6 Reactie

Onderzoek naar de bedrijfsvoering
In ons onderzoek naar de kwaliteit van de bedrijfsvoering van de ministeries beoordelen wij of
het financieel beheer, het materieelbeheer en andere elementen van de bedrijfsvoering recht­
matig, ordelijk en controleerbaar zijn.
Omdat het niet mogelijk is alle relevante elementen van de bedrijfsvoering jaarlijks te toetsen,
hebben wij een meerjarige aanpak ontwikkeld. Wij richten ons daarbij vooral op de elementen
die een rechtstreekse relatie hebben met de financiële informatie in de jaarverslagen. Alle essentiële beheersmaatregelen (‘key controls’) binnen het financieel beheer onderwerpen we ten
minste eens in de drie jaar aan onderzoek.
Als we vinden dat een onderdeel van de bedrijfsvoering onvoldoende beheerst verloopt, noemen wij dat een ‘onvolkomenheid’ dan wel een ‘ernstige onvolkomenheid’. Daarnaast benoemen
wij zaken die beter kunnen worden georganiseerd als aandachtspunt.
Onderzoek naar beleidsinformatie
Wij doen jaarlijks onderzoek naar een aantal beleidsthema’s. Centraal staan hierbij de vragen of
ministers erin slagen de belastingbetaler waar voor zijn geld te leveren en of zij het parlement
hierover voldoende informeren. Hiervoor gaan wij na:
•
•
•
•

hoeveel geld aan het beoogde doel wordt besteed;
of voor dat geld de beloofde prestaties worden geleverd;
in hoeverre het met het geld beoogde doel wordt gerealiseerd;
of het parlement in begroting, jaarverslag en andere kamerstukken voldoende wordt geïnformeerd.

Een uitgebreide methodologische verantwoording over ons jaarlijkse verantwoordingsonderzoek
staat op onze website:
verantwoordingsonderzoek.rekenkamer.nl/over-dit-onderzoek/verantwoordingsdag.

14

Voorlichting
Afdeling Communicatie
Postbus 20015
2500 ea Den Haag
telefoon (070) 342 44 00
voorlichting@rekenkamer.nl
www.rekenkamer.nl
Omslag
Ontwerp: Corps Ontwerpers
Foto: Corbis/Hollandse Hoogte

Den Haag, mei 2016