Tweede Kamer der Staten Generaal
Vaste Kamercommissie voor Financiën
De Nederlandsche Bank N.V.
Toezicht horizontale functies
en integriteit
Expertisecentrum
integriteitstrategie
Postbus 98
1000 AB Amsterdam
020 524 91 11
Onderwerp

www.dnb.nl

Position Paper van De Nederlandsche Bank N.V. voor de VKC expertmeeting inzake
fiscale constructies van 12 september 2016

Handelsregister 3300 3396

Inleiding
Nederland is vanwege onder andere de deelnemingsvrijstelling, relatief gunstige
bronbelastingtarieven op rente en royalty’s en het uitgebreide verdragennetwerk
met
andere
landen
aantrekkelijk
als
schakel
in
een
internationale
vennootschapsstructuur met belastingoptimalisatie als doel. Financiële instellingen
in Nederland, zoals banken en trustkantoren, faciliteren vennootschapsstructuren
ten behoeve van hun cliënten (ondernemingen en vermogende individuen) waarmee
beoogd wordt gebruik te maken van de fiscale mogelijkheden in Nederland. Deze
dienstverlening brengt hoge integriteitsrisico’s met zich mee. Doorgaans is namelijk
geen sprake van direct cliëntcontact en leidt de dienstverlening tot het ontstaan van
complexe ondoorzichtige structuren. Daarbij wordt frequent gebruik gemaakt van
entiteiten uit offshore jurisdicties die vergaande geheimhouding mogelijk maken.

Datum
25 augustus 2016
Ons kenmerk
2016/626349

Integriteitsrisico’s worden in de wet omschreven als het risico op ontoereikende
naleving van een wettelijk voorschrift of het handelen in strijd met hetgeen volgens
het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, zodanig dat
hierdoor het vertrouwen in de financiële onderneming of in de financiële markten
ernstig kan worden geschaad. Belangrijke integriteitsrisico’s betreffen witwassen,
fiscale fraude, corruptie, terrorismefinanciering en belangenverstrengeling. Om te
waarborgen dat financiële instellingen de integriteitsrisico’s adequaat beheersen,
heeft de wetgever in de financieeltoezichtwetgeving allerlei verplichtingen
opgenomen waaraan financiële instellingen moeten voldoen.1 Daarin speelt een
systematische inventarisatie en analyse van integriteitsrisico’s (SIRA) een centrale
rol. Een adequate beheersing van integriteitsrisico’s begint bij een permanent goed
beeld van de aard en omvang van de risico’s die een instelling loopt. De
integriteitrisicoanalyse wordt vervolgens doorvertaald in beleid, procedures en
maatregelen ter beheersing van die risico’s. Als een instelling bereid is om een
integriteitsrisico te accepteren dan zal de instelling adequate maatregelen moeten
nemen om dat integriteitsrisico te beheersen. In dit kader is het cliëntenonderzoek
een belangrijke procedure. Het cliëntenonderzoek moet onder meer uitwijzen wie de
uiteindelijk belanghebbende is bij de dienstverlening en welk fiscaal, financieel of
maatschappelijk doel wordt beoogd en wordt bereikt met de structuur die wordt
gefaciliteerd voor de cliënt. Dat doel moet worden getoetst aan het eigen
integriteitsbeleid van de instelling.
Rol DNB
Financiële instellingen moeten zelf een inhoudelijk oordeel vellen over de
toelaatbaarheid van fiscale constructies die ze faciliteren. De wetgever heeft aan
DNB de taak toebedeeld om als toezichthouder op financiële instellingen te
1

Zie de artikelen 3:10 en 3:17 van de Wet op het financieel toezicht (Wft), de artikelen 1, 4 en 23
van de Regeling integere bedrijfsvoering Wet toezicht trustkantoren en artikel 143 van de
Pensioenwet
Pagina
1 van 3

controleren dat financiële instellingen zich aan de wettelijke verplichtingen houden
en hun interne organisatie zodanig inrichten dat een integere bedrijfsvoering is
gewaarborgd. In 2015 is geconstateerd dat het overgrote deel van de 170
onderzochte financiële instellingen niet beschikte over een SIRA die qua opzet
voldeed aan de vereisten. Daarop is nadere toelichting verstrekt aan de sector.2 Uit
steekproeven genomen in 2016 onder diezelfde selectie van financiële instellingen
blijkt een duidelijke verbetering, waarmee niet gezegd kan worden dat alle
financiële instellingen hun SIRA op orde hebben. Momenteel loopt een onderzoek
naar de wijze waarop de SIRA is doorvertaald in beleid, procedures en
beheersmaatregelen. Als DNB gebreken constateert in een SIRA, dan krijgt een
instelling de opdracht deze op korte termijn te verbeteren. Daarbij kan een
financiële instelling een formele maatregel opgelegd krijgen, zoals een aanwijzing,
een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete.

Datum
12 september 2016
Ons kenmerk
2016/626349

Specifiek onderzoek naar aanleiding van de publicaties van de Panama Papers heeft
geleid tot een aantal gerichte acties tegen verschillende financiële instellingen.
Sindsdien zijn er meerdere signalen binnengekomen die aanleiding geven tot het
verrichten van nader onderzoek. Omdat het verschillende sectoren betreft, zal dit
mogelijk een cross-sectorale thematische aanpak krijgen.
Trustkantoren
DNB heeft haar zorgen over de mate waarin trustkantoren de wet naleven met de
VKC Financiën gedeeld tijdens de hoorzitting van 23 maart 2016 en het
bijbehorende position paper.3 Conclusie van het paper is dat de sector de komende
jaren sterk moet professionaliseren. DNB verwacht dat de voorgenomen wijziging
van de trustwetgeving daar aan kan bijdragen. Het wetsvoorstel4 stelt hogere eisen
aan de integere en beheerste bedrijfsvoering van trustkantoren. Dit wetsvoorstel
moet er toe bijdragen dat een trustkantoor haar poortwachterfunctie beter
uitoefent. Het wetsvoorstel biedt daarnaast ook de mogelijkheid om structuren, die
uitsluitend gericht zijn op anonimiteit van de uiteindelijk belanghebbende, te
verbieden.
Fiscale constructies die door trustkantoren gefaciliteerd worden, zijn vaak
geadviseerd en aangebracht door fiscaal specialisten. Hierbij kan worden gedacht
aan belastingadvieskantoren, (fiscaal georiënteerde) advocatenkantoren, notarissen
en accountantskantoren. Deze dienstverleners kunnen structuren, die een hoog
inherent fiscaal integriteitsrisico kennen, aanbrengen bij een trustkantoor en
daarmee het integriteitsrisico op het trustkantoor afwentelen. DNB werkt samen
met de toezichthouders op deze dienstverleners zoals het Bureau Financieel
Toezicht, de Belastingdienst en de Autoriteit Financiële Markten. Deze ketenaanpak
krijgt daarnaast ook gestalte in FEC verband.5 Hierbij kan worden gedacht aan een
gemeenschappelijk handhavingsbeleid, bijeenkomsten om casus te bespreken,
kennisuitwisseling en het aangaan van gesprekken met bedenkers en aanbrengers
van structuren.
Private banking
Uit een thematisch onderzoek onder 6 banken is gebleken dat banken bij hun
private banking activiteiten onvoldoende aandacht hebben voor fiscale
integriteitsrisico’s en de beheersing daarvan. Het is voor een bank zaak om de
beweegredenen van de cliënt die bij haar bankiert goed te doorgronden en te
documenteren, zodat de bank in staat is om eventuele (fiscale) integriteitsrisico’s
van de cliënt goed in te schatten. Uit datzelfde onderzoek is voorts gebleken dat
2

http://www.toezicht.dnb.nl/binaries/50-234068.pdf
https://www.tweedekamer.nl/vergaderingen/commissievergaderingen/details?id=2015A03635
4
https://www.internetconsultatie.nl/wettoezichttrustkantoren2018
5
Financieel Expertise Centrum: is een samenwerkingsverband tussen autoriteiten met een toezicht-,
controle-, vervolgings- of opsporingstaak in de financiële sector en is opgericht om de integriteit van
deze sector te versterken. Naast DNB zijn dat Openbaar Ministerie, Nationale Politie, AFM, FIU,
Belastingdienst en FIOD.
3

Pagina
2 van 3

banken het cliëntenonderzoek onvoldoende uitvoeren bij private banking diensten
die via een buitenlandse dochter of bijkantoor geleverd worden.
Tot slot
Voor alle financiële instellingen geldt dat ze, waar ze te maken hebben met fiscale
constructies, verplicht zijn om scherp te zijn op de integriteitsrisico’s die daarmee
gepaard kunnen gaan. Dit vloeit voort uit de eis dat een financiële instelling
systematisch in kaart moet brengen en zicht moet houden op de integriteitsrisico’s
die met hun dienstverlening samenhangen. Het overtreden of misbruiken van fiscale
regels is een belangrijk onderdeel van die analyse.

Datum
12 september 2016
Ons kenmerk
2016/626349

Daarbij geldt ook dat partijen in de financiële sector zich sowieso moeten onthouden
van maatschappelijk onbetamelijk gedrag. Deze open en brede norm vraagt om een
oplettende en scherpe financiële sector, die zich bewust is van wat er leeft in de
maatschappij en zo in staat moet zijn deze norm nader in te vullen.

Pagina
3 van 3