Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2021

Nr. 16

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 28 oktober 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer
verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 2 oktober 2020 voorgelegd aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Bij brief van 26 oktober 2020 zijn ze
door de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

kst-35570-XVI-16
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

1

Vraag 1
Kunt u een overzicht geven van alle convenanten die sinds 2015 zijn
afgesloten tussen het Ministerie van VWS en betrokken partijen in de
zorg? Kunt u daarbij aangeven welke convenanten succesvol hebben
gewerkt en welke convenanten minder succesvol waren met een
toelichting daarop?
Antwoord:
De onderstaande convenanten zijn met partijen in de zorg afgesloten
Titel convenant

Stand van zaken

Convenant inzet onafhankelijk deskundige
arts bij signalen en verdenkingen van fraude
in de zorg

In de eerste voortgangsrapportage
Rechtmatige zorg1 is aangegeven dat
ervaringen met het Convenant inzet
onafhankelijk deskundige arts (ODA) bij
signalen en verdenkingen van fraude in de
zorg duidelijk maken dat het aantal zaken
waarbij de inzet van een ODA aan de orde is
gekomen tot op heden nog beperkt is. Op
initiatief van het Openbaar Ministerie zal in
samenwerking met de convenantspartners
gestart worden met de tweede evaluatie van
de Convenant inzet onafhankelijk deskundige arts bij signalen en verdenkingen van
fraude in de zorg.

Convenant houdende afspraken over de
samenwerking in het kader van de
verbetering van de bestrijding van
zorgfraude: «Informatie Knooppunt
Zorgfraude (IKZ)»

Dit is een convenant over de samenwerking
in het kader van de verbetering van de
bestrijding van zorgfraude: «Informatie
Knooppunt Zorgfraude (IKZ)» in 2018
verlengd. Het nu nog publiekrechtelijk
samenwerkingsverband, wordt een
rechtspersoon met een wettelijke taak
(stichting). Het wetsvoorstel bevorderen
samenwerking en rechtmatige zorg regelt
een grondslag voor verschillende partijen,
waaronder toezichthouders, opsporingsdiensten, zorgverzekeraars en gemeenten,
om signalen over fraude beter uit gaan
wisselen waar dit nu beperkt of niet
mogelijk is. Deze partijen kunnen hierdoor
– ieder vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid fraude beter opsporen en
aanpakken.

Relatiestatuut tussen het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de
Nederlandse Transplantatie Stichting

Volgend jaar is er weer een vijfjaarlijkse
evaluatie van de Nederlandse Transplantatie
Stichting, waarin het tweejaar oude
Relatiestatuut ook zal worden meegenomen.

Verlenging van het Convenant houdende
afspraken over de samenwerking in het
kader van de verbetering van de bestrijding
van zorgfraude: Voortzetting Bestuurlijk
Overleg Integriteit Zorgsector
(Stcrt. 2015, 8345)

Het convenant is verlengd. De werking
wordt hierboven toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

2

1

Titel convenant

Stand van zaken

Convenant houdende afspraken over de
samenwerking in het kader van de
verbetering van de bestrijding van
zorgfraude: Voortzetting Bestuurlijk Overleg
Integriteit Zorgsector

Het doel van het samenwerkingsverband
Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) is het
versterken van de integriteit van de
zorgsector door samenwerking tussen de
convenantpartners te stimuleren, te
coördineren en te vergroten door het
uitwisselen van informatie en het uitwisselen van kennis, inzicht en vaardigheden. De
Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) heeft
een sturende rol in de aanpak van fouten en
fraude in de zorgsector. Op 28 februari 2019
is het convenant houdende
afspraken over de samenwerking in het
kader van de verbetering van de bestrijding
van zorgfraude verlengd nadat alle partijen
hebben aangegeven de samenwerking in de
TIZ voort te willen zetten. Verbetersuggesties die uit de evaluatie voortkomen worden
door de TIZ opgepakt.

Convenant houdende afspraken over de
samenwerking in het kader van de
verbetering van de bestrijding van
zorgfraude: «Informatie Knooppunt
Zorgfraude (IKZ)» 2018

Het doel van het samenwerkingsverband
Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) is het
versterken van de integriteit van de
zorgsector door samenwerking tussen de
convenantpartners te stimuleren, te
coördineren en te vergroten door het
uitwisselen van informatie en het uitwisselen van kennis, inzicht en vaardigheden. De
Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) heeft
een sturende rol in de aanpak van fouten en
fraude in de zorgsector. Op 28 februari 2019
is het convenant houdende
afspraken over de samenwerking in het
kader van de verbetering van de bestrijding
van zorgfraude verlengd nadat alle partijen
hebben aangegeven de samenwerking in de
TIZ voort te willen zetten. Verbetersuggesties die uit de evaluatie voortkomen worden
door de TIZ opgepakt.

Het Groninger Zorgakkoord

Het convenant is recent afgesloten en 2020
wordt de subsidieregeling gestart. Over het
succes is nu nog niets te zeggen.

Convenant VWS en REshape

Doel van dit convenant is om in gezamenlijkheid verschillende edities van de Health
Innovation School (HIS) mogelijk te maken.
De HIS draagt bij aan het stimuleren van een
innovatieve manier van denken, het
uitwisselen van kennis en vaardigheden en
het bevorderen van samenwerking in
(regionale) netwerken. Dit stimuleert
innovatie waarmee goede zorg toegankelijk
en betaalbaar blijft.
In 2020 hebben 4 regionale edities plaatsgevonden, deels digitaal in verband met
covid-19.

Kamerstukken II, 2018/19, 28 828 nr. 111

Vraag 2
Hoeveel wordt door dit kabinet geïnvesteerd in de zorg? Kunt u dit zowel
weergeven in een totaalbedrag, als uitgesplitst in aparte tabellen voor de
Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet langdurige zorg (Wlz), de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) en de Jeugdwet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

3

Antwoord:
In totaal is sinds de start van het kabinet-Rutte III geïnvesteerd in zorg ten
opzichte van de Startnota, namelijk € 0,2 miljard in 2018 oplopend tot
€ 1,5 miljard in 2021 onder het Uitgavenplafond Zorg. De intensiveringen
die vallen onder het plafond Rijksbegroting zijn niet meegerekend, zoals
intensiveringen vanwege de uitbraak van het coronavirus (tot nu toe
€ 7,4 miljard cumulatief in 2020 en 2021).
In de onderstaande tabel zijn de omvangrijkste intensiveringen in de Zvw,
de Wlz, Wmo en Jeugdwet opgenomen. De toelichtingen bij deze
mutaties kunt u vinden in begrotingsstukken 2019, 2020, 2021.
Tabel omvangrijkste intensiveringen sinds de start van Rutte III (Bedragen x € 1 miljoen)

Zvw
Regelgeving veiligheid geneesmiddelen
HLA: huisartsenzorg
HLA: wijkverpleging
HLA: geestelijke gezondheidszorg
Invulling taakstelling MSZ
Beschikbaarheidsbijdrage Prinses Maxima Centrum
Standaardisatie inkoop- en verantwoordingseisen in aantal Zvw-sectoren

2018

2019

2020

2021

100

220

285,9

357,9

50
50

70
50
50
50

70
50
50
50
40
9,9

70
50
50
50
75
10,9
7

12
4
0

16
4
25

336,5

958

818,3

128
11,8
0,5
6,2
190

128
10,2
9,6
6,2
480
75
59

128
10,4
9,7
6,2
480
125
59

COVID-19: Fysiotherapie COVID-19-patiënten
COVID-19: Opschaling IC-capaciteit Zvw
COVID-19: Opschaling ELV-capaciteit

Wlz

100

Voorziening voor door gemeenten ervaren knelpunten (interbestuurlijk
programma)
Kostenonderzoek Wlz
Ontwikkelopgave zorgkantoren
Wet zorg en dwang
Bijdrage zorgvisie Groningen
Tegenvaller Wlz-kader
Dak- en thuislozen (sociaal domein)
Vrouwenopvang (sociaal domein)

100

COVID-19 Wlz – Zorg in natura
COVID-19 Wlz – Persoonsgebonden budget

150
40

OW 2019
OW 2019
OW 2019
OW 2019
OW 2020
OW 2020
OW 2021
OW 2021
OW 2021
OW 2021
OW 2021

OW 2019
OW 2019
OW 2020
OW 2020
OW 2020
OW 2021
OW 2021
OW 2021
OW 2021
OW 2021

Wmo
Ambulantisering ggz-domein

38

50

61

OW 2020

350

190

290

OW 2020

57

13

OW 2021

1.541

1.540

Jeugdwet
Jeugdhulp

Overig
Covid-19 Caribisch Nederland

Totaal

200

945

Bron: VWS-begroting 2019, 2020 en 2021.

Vraag 3
Kunt u een overzicht sturen met de jaarlijkse uitgaven aan de zorg vanaf
de jaren 2000 tot en met 2020 in zijn totaal en uitgesplitst per wet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

4

Antwoord:
In de onderstaande tabellen zijn de niet-gecorrigeerde cijfers (onder meer
voor overhevelingen tussen zorgdomeinen) van de ontwikkeling van de
zorguitgaven 2000 tot en met 2020 opgenomen in zowel totaal (tabel 1) als
uitgegeplitst per wet (tabel 2).
Het betreft hier de zorguitgaven die vallen onder de definitie van het
Uitgavenplafond Zorg (het UPZ), grotendeels de premiegefinancierde
uitgaven. De zorguitgaven die verantwoord worden op de VWS-begroting
en de middelen voor de Wmo en Jeugdzorg die per 2019 zijn toegevoegd
aan het gemeentefonds zijn niet in de tabellen opgenomen.
Tabel 1 Ontwikkeling van de zorguitgaven en -ontvangsten onder het Uitgavenplafond Zorg 2000–2020 (bedragen x € 1 miljard)1

Bruto zorguitgaven
Eigen risico/ eigen
betalingen
Netto zorguitgaven

2000

2001

2002

20032

2004

2005

20063

20074

2008

2009

34,6

38,4

43,1

43,7

44,9

46,5

48,3

51

55,5

59,3

2,6
32

2,6
35,8

2,4
40,7

2,4
41,3

2,2
42,7

3,8
42,7

3,8
44,5

3,7
47,3

3
52,6

3
56,3

1

De zorguitgaven zijn exclusief de begrotingsgefinancierde zorguitgaven (VWS-begroting en aanvullende post Financiën).
De overheidssectoren zijn vanaf 2003 t/m 2006 leeggeboekt omdat deze niet meer tot het Uitgavenplafond Zorg gerekend worden.
De Zorgverzekeringswet (Zvw) is in 2006 ingevoerd. Daarvoor maakten deze uitgaven deel van het Ziekenfondswet (ZFW), particuliere verzekeringen, eigen betalingen ZFW en eigen betalingen particuliere verzekeringen.
4
De integratie-uitkering Wmo huishoudelijke hulp is in 2007 ingevoerd.
2
3

20105

2011

2012

2013

2014

20156

2016

2017

2018

2019

2020

62,5
3
59,4

64,5
3,2
61,3

67,9
3,6
64,3

68,8
4,6
64,2

69,3
5,1
64,2

68,9
5,1
63,7

71,0
5,1
65,9

72,8
5,0
67,8

76,0
5,0
71,0

74,7
5,0
69,8

78,7
5,1
73,5

5
Exclusief de eenmalige stimuleringsimpuls voor de bouw uit het aanvullend coalitieakkoord Balkenende IV (€ 320 miljoen) die niet aan het Uitgavenplafond Zorg is toegerekend.
6
De Wet langdurige zorg (Wlz) is in 2015 in werking getreden. Hierbij zijn middelen vanuit de AWBZ/Wlz overgeheveld naar de Wmo en Jeugdwet,
vandaar die afname van de uitgaven bij de AWBZ/Wlz en toename bij de Wmo en Jeugdwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

5

Tabel 2 Ontwikkeling van de zorguitgaven en -ontvangsten onder het Uitgavenplafond Zorg per wet 2000–2020
(bedragen x € 1 miljard)

Zorgverzekeringswet
(Zvw)
Bruto Zvw-uitgaven
Eigen risico
Netto Zvw-uitgaven
Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten (AWBZ)
/Wet langdurige zorg
(Wlz)
Bruto AWBZ/Wlzuitgaven
Eigen betalingen
Netto AWBZ/Wlzuitgaven
Wet maatschappelijke
ondersteuning (Wmo)4
Bruto Wmo-uitgaven
(gemeentefonds)

2000

2001

2002

20031

2004

2005

20062

20073

2008

2009

18,1
0,7
17,4

20
0,9
19,2

22,3
0,8
21,5

23,5
0,5
23

23,7
0,4
23,2

24,3
2
22,3

25,3
2,1
23,2

26,1
2
24

31,5
1,3
30,2

33,8
1,4
32,4

14,6
1,6

16,2
1,6

18,4
1,6

20,2
1,8

21,2
1,8

22,2
1,8

23
1,8

22,9
1,6

21,8
1,6

23,2
1,6

12,9

14,7

16,8

18,3

19,4

20,4

21,2

21,2

20,2

21,6

1,4

1,5

1,5

4

Jeugdwet
Bruto Jeugdwet-uitgaven
(gemeentefonds)
1

De overheidssectoren zijn vanaf 2003 t/m 2006 leeggeboekt omdat deze niet meer tot het Uitgavenplafond Zorg gerekend worden.
De Zorgverzekeringswet (Zvw) is in 2006 ingevoerd. Daarvoor maakten deze uitgaven deel van het Ziekenfondswet (ZFW), particuliere verzekeringen, eigen betalingen ZFW en eigen betalingen particuliere verzekeringen.
3
De integratie-uitkering Wmo huishoudelijke hulp is in 2007 ingevoerd.
4
De uitgaven voor Wmo en de Jeugdwet betreffen alleen het premiedeel dat valt onder het Uitgavenplafond Zorg. Gemeenten ontvangen via het
gemeentefonds via verschillende uitkeringen ook andere budgetten om aan hun wettelijke verantwoordelijkheden op grond van de Wmo 2015 en
de Jeugdwet te voldoen. Het totale budget dat gemeenten aan de Wmo 2015 en de Jeugdwet uitgeven kan alleen indicatief worden gegeven op
basis van Iv3. De gemeenten leveren via het Iv3-systeem (informatie voor derden) informatie aan over hun begroting en hun daadwerkelijke gerealiseerde uitgaven. Op basis van het Iv3-systeem wordt voor een deel van de taken geen onderscheid gemaakt tussen de Wmo 2015 en de Jeugdwet,
en de overhead wordt niet per taak inzichtelijk gemaakt maar op één taakveld door gemeenten geboekt. Zie ook het antwoord op Kamervraag 40,
43, 44, 47 en 803.
2

20105

2011

2012

2013

2014

20156

2016

2017

2018

20197

2020

35,5
1,5
34

36
1,5
34,5

36,7
1,9
34,7

39,2
2,7
36,5

39,2
3,1
36,1

41,8
3,2
38,6

43,8
3,2
40,6

45,1
3,2
41,9

46,8
3,2
43,6

48,7
3,1
45,6

50,6
3,2
47,4

24,1
1,5
22,7

25,2
1,6
23,6

27,9
1,7
26,2

27,5
1,9
25,5

27,8
2
25,8

19,5
1,9
17,7

19,9
1,9
18,0

20,4
1,9
18,5

21,6
1,8
19,9

23,8
1,8
21,9

25,6
1,9
23,7

1,5

1,5

1,5

1,6

1,7

4,9

4,9

4,9

5,1

1,8

1,9

2,0

1,9

1,9

2,0

5
Exclusief de eenmalige stimuleringsimpuls voor de bouw uit het aanvullend coalitieakkoord Balkenende IV (€ 320 miljoen) die niet aan het Uitgavenplafond Zorg is toegerekend.
6
De Wet langdurige zorg (Wlz) is in 2015 in werking getreden. Hierbij zijn middelen vanuit de AWBZ/Wlz overgeheveld naar de Wmo en Jeugdwet,
vandaar die afname van de uitgaven bij de AWBZ/Wlz en toename bij de Wmo en Jeugdwet.
7
Bij de startnota Kabinet Rutte III zijn vanaf het jaar 2019 middelen vanuit het Wmo-budget en jeugdbudget, dat voorheen tot het Uitgavenplafond
Zorg behoorde (met uitzondering van het budget voor beschermd wonen) overgeheveld naar de algemene uitkering van het gemeentefonds (Uitgavenplafond Rijksbegroting). Vandaar die afname van de uitgaven van Wmo en Jeugdwet vanaf het jaar 2019.

Bron: VWS

Vraag 4
Hoeveel winst is gemaakt in de Nederlandse zorgsector in 2020?
Antwoord:
Ik beschik niet over de precieze informatie die u vraagt. Het jaar 2020
wordt pas later afgesloten. Het gemiddelde winstpercentage is in deze
sector zeer laag. Onderstaande tabel geeft een overzicht van het bedrijfsresultaat (de bedrijfsopbrengsten minus de bedrijfslasten, exclusief het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

6

saldo van financiële en buitengewone baten en lasten) van instellingen
met minimaal tien werknemers in verschillende zorgsectoren in 2016,
2017 en 2018. In de Zorgverzekeringswet en Wet langdurige zorg vallen
instellingen van intramurale zorg en delen van de extramurale zorg, zoals
de medisch-specialistische zorg, onder het verbod op winstoogmerk op
grond van de Wet toelating zorginstellingen. Zij mogen geen winst
uitkeren. Het positieve resultaat dat zij boeken, kan aangewend worden
voor het aanleggen van reserves, of bijvoorbeeld herinvesteerd worden in
de zorg.
Bedrijfsresultaat per sector (x € 1 miljoen)

Universitair medisch centra
Algemene ziekenhuizen
Categorale ziekenhuizen
GGZ met overnachting
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg met overnachting
Maatschappelijke opvang (24-uurs)
Ambulante jeugdzorg
Verpleeg-, verzorgingshuizen, thuiszorg
1

2016

2017

20181

314
563
39
104
249
28
-12
12
163

350
547
31
144
308
36
43
-3
504

246
569
33
75
232
9
56
8
599

Voorlopige cijfers.

Bron: CBS Statline

Vraag 5
Hoeveel winst is uitgekeerd aan investeerders, aandeelhouders en
eigenaren?
Antwoord:
Ik hebben hier geen integraal overzicht van. Zoals ik u in antwoord op een
vraag bij de VWS-begroting 2020 heb laten weten, hebben SIRM en
Finance Ideas in 2019 in opdracht van VWS onderzoek gedaan naar
dividenduitkering door zorgaanbieders met een Wtzi-toelating.1 In hun
rapport zeggen de onderzoekers hier het volgende over: «Het is moeilijk
rechtstreeks te achterhalen hoeveel dividend in de zorg is uitgekeerd.
Onze ruwe schatting komt op € 275 miljoen voor 2016. Hieronder valt niet
eventueel dividend uitgekeerd door BV’s aan wie WTZi toegelaten
zorgaanbieders zorg hebben uitbesteed. Daarvoor hebben we onvoldoende gegevens. Wel hebben we de medisch-specialistische bedrijven
meegenomen in de schatting. Het in de zorg uitgekeerd dividend bestaat
grotendeels uit dividend van bedrijven van medisch specialisten,
huisartsen, tandartsen, apothekers en paramedici. Een klein deel,
ongeveer € 6 miljoen per jaar, wordt uitgekeerd door BV’s, werkzaam in
de extramurale GGZ en thuiszorg. Of een ondernemer-zorgaanbieder kiest
voor een BV of werkt als zelfstandige, is deels een juridische en fiscale
optimalisatie. Daarom is ook de vergelijking met winst van zelfstandig
gevestigde zorgverleners zonder BV relevant. Dat schatten we voor 2016
op € 605 miljoen.»
Vraag 6
Hoeveel reserves hebben de zorginstellingen in de Wlz, Zvw, Wmo 2015
en Jeugdzorg opgebouwd?
Antwoord:
Ik beschik niet over de precieze informatie die u vraagt. Onderstaande
tabel geeft een overzicht van het eigen vermogen (waar de reserves
1

https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-volksgezondheid-welzijn-en-sport/
documenten/rapporten/2019/06/17/uitkering-van-dividend-door-zorgaanbieders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

7

onderdeel van uitmaken) van instellingen met minimaal tien werknemers
in verschillende zorgsectoren in 2015, 2016, 2017 en 20182.
Bedragen in mln euro

2015

2016

2017

20181

Universitair medisch centra
Algemene ziekenhuizen
Categorale ziekenhuizen
GGZ met overnachting
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg met overnachting
Maatschappelijke opvang (24-uurs)
Ambulante jeugdzorg
Verpleeg-, verzorgingshuizen, thuiszorg

2.072
3.707
341
1.299
2.516
251
281
54
4.530

2.228
3.930
373
1.341
2.690
267
271
63
4.462

2.479
4.149
381
1.385
2.921
321
322
61
4.696

2.785
4.506
404
1.421
3.080
337
350
69
5.109

1

Voorlopige cijfers.

Bron: Statline tabel kerncijfers zorginstellingen.

Vraag 7
Hoeveel hebben de kabinetten Rutte I, II en III bezuinigd op de zorg? Kunt
u dit per kabinetsperiode apart aangeven in een tabel met daarin graag
tekstuele uitleg waarop bezuinigd is, hoeveel er bezuinigd is en wat de
reden daarvoor was?
Antwoord:
Kijkend naar het totale Uitgavenplafond Zorg (UPZ) is er de facto niet
bezuinigd op de zorg. Het UPZ is tijdens de kabinetten-Rutte I en II
gegroeid van € 59,4 miljard in 2010 naar € 67,8 miljard in 2017 en groeit
tijdens het kabinet-Rutte III naar € 75,3 miljard in 2021.
Inzoomend op de intensiveringen en maatregelen van de kabinettenRutte I en II, verwijs ik u naar de antwoorden op de vragen 16 t/m 19 bij de
begroting 2018 (TK 34 775 XVI, nr.14).
In onderstaand overzicht is het totaal aan beleidsmatige mutaties
(maatregelen, ramingsbijstellingen en intensiveringen) van de zorguitgaven onder het Uitgavenplafond Zorg onder het huidige kabinet-Rutte III
opgenomen. Deze zijn uitgesplitst naar de verschillende domeinen (Zvw,
Wlz, Wmo en Jeugd). De budgettaire reeksen zijn in beeld gebracht vanaf
de ontwerpbegroting 2019. Het overzicht bevat alleen de beleidsmatige
mutaties en dus niet de autonome groei.
Alle genoemde maatregelen, ramingsbijstellingen en intensiveringen zijn
via de VWS-begrotingen aan uw Kamer gepresenteerd. Voor de volledigheid vindt u hieronder een overzicht van de betreffende Kamerstukken
van de VWS-begrotingen en bijbehorende paginanummers.
Startnota
OW 2019
OW 2020
OW 2021

(TK 34 775 XVI 15 NOTA VAN WIJZIGING)
(TK 35 000 XVI, nr. 2), pagina 196 t/m 201, 205 t/m 211 en
2014
(TK 35 300 XVI, nr. 2), pagina 190 t/m 194, 197 t/m 201 en 204
(TK 35 570 XVI, nr. 2), pagina 168 t/m 173, 178 t/m 182, 185 en
186.

In de eerste tabel zijn de omvangrijkste intensiveringen opgenomen sinds
de start van het kabinet-Rutte III en in de tweede tabel zijn de omvangrijkste maatregelen opgenomen. De toelichtingen bij deze mutaties kunt u
vinden in desbetreffende begrotingsstukken.
2

Voorlopige cijfers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

8

Tabel omvangrijkste intensiveringen sinds de start van Rutte III (Bedragen x € 1 miljoen)

Zvw
Regelgeving veiligheid geneesmiddelen
HLA: huisartsenzorg
HLA: wijkverpleging
HLA: geestelijke gezondheidszorg
Invulling taakstelling MSZ
Beschikbaarheidsbijdrage Prinses Maxima Centrum
Standaardisatie inkoop- en verantwoordingseisen in aantal Zvw-sectoren

2018

2019

2020

2021

100

220

285,9

357,9

50
50

70
50
50
50

70
50
50
50
40
9,9

70
50
50
50
75
10,9
7

12
4
0

16
4
25

336,5

958

818,3

128
11,8
0,5
6,2
190

128
10,2
9,6
6,2
480
75
59

128
10,4
9,7
6,2
480
125
59

COVID-19: Fysiotherapie COVID-19-patiënten
COVID-19: Opschaling IC-capaciteit Zvw
COVID-19: Opschaling ELV-capaciteit

Wlz

100

Voorziening voor door gemeenten ervaren knelpunten (interbestuurlijk
programma)
Kostenonderzoek Wlz
Ontwikkelopgave zorgkantoren
Wet zorg en dwang
Bijdrage zorgvisie Groningen
Tegenvaller Wlz-kader
Dak- en thuislozen (sociaal domein)
Vrouwenopvang (sociaal domein)

100

COVID-19 Wlz – Zorg in natura
COVID-19 Wlz – Persoonsgebonden budget

150
40

OW 2019
OW 2019
OW 2019
OW 2019
OW 2020
OW 2020
OW 2021
OW 2021
OW 2021
OW 2021
OW 2021

OW 2019
OW 2019
OW 2020
OW 2020
OW 2020
OW 2021
OW 2021
OW 2021
OW 2021
OW 2021

Wmo
Ambulantisering ggz-domein

38

50

61

OW 2020

350

190

290

OW 2020

57

13

OW 2021

1.541

1.540

Jeugdwet
Jeugdhulp

Overig
Covid-19 Caribisch Nederland

Totaal

200

945

Bron: VWS-begroting 2019. 2020 en 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

9

Tabel omvangrijkste maatregelen sinds de start van Rutte III (Bedragen x € 1 miljoen)
2018

2019

2020

2021

Zvw

– 100

– 303

– 369

– 309

Ramingsbijstelling geneesmiddelen
Prijsontwikkeling genees- en hulpmiddelen (intra- en extramuraal)
Pakketmaatregel vitaminen, mineralen en paracetamol
Ramingsbijstelling opleidingen
Verlagen groeiruimte geneesmiddelen
Ramingsbijstelling apotheekzorg en hulpmiddelen
Besparingsverlies vertraging Wgp
Besparingsverlies uitstel modernisering GVS
Voorraadverhoging apotheekzorg

– 100
0
0
0
0

– 100
182
– 40
– 225
– 120

– 100
182
– 40
– 176
– 160
– 168
88
0
5

– 100
182
– 40
– 86
– 230
– 100
0
40
25

Wlz

– 89

– 298

– 513

– 843

Ramingsbijstelling Wlz
Ramingsbijstelling groei Wlz
Ramingsbijstelling NHC in Wlz-tarief
Ramingsbijstelling Wlz
Tariefherijking verpleeghuiszorg
Ramingsbijstellingen overige Wlz-uitgaven

– 100
0
11
0

– 223
– 30
–8
– 37
0

– 159
– 110
– 30
– 116
– 87
– 11

– 165
– 160
– 36
– 273
– 87
– 121

Totaal

– 189

– 601

– 882

– 1.152

OW 2019
OW 2019
OW 2019
OW 2020
OW 2020
OW 2021
OW 2021
OW 2021
OW2021

OW 2019
OW 2019
OW 2019
OW 2020
OW 2020
OW 2021

Bron: VWS-begroting 2019. 2020 en 2021

Vraag 8
Hoeveel hebben de kabinetten Rutte I, II en III geïnvesteerd in de zorg?
Kunt u dit per kabinetsperiode apart aangeven in een tabel met daarin
graag tekstuele uitleg waarop bezuinigd is, hoeveel er bezuinigd is en wat
de reden daarvoor was?
Antwoord:
Zie het antwoord op Kamervraag 13.
Vraag 9
Kunt u de uitgaven met betrekking tot de Wmo 2015 over de jaren 2007 tot
en met 2020 op een rij zetten? Hoeveel was dat in de periode 2010 tot en
met 2020?
Antwoord:
Jaar

Uitgaven

2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
20191

€ 2.910 mln. (Wmo)
€ 3.104 mln. (Wmo)
€ 3.322 mln. (Wmo)
€ 3.724 mln. (Wmo)
€ 3.705 mln. (Wmo)
€ 3.684 mln. (Wmo)
€ 3.501 mln. (Wmo)
€ 3.485 mln. (Wmo)
€ 4.098 mln. (Wmo) en € 3.783 mln. (onverdeeld Wmo en Jeugd)
€ 4.121 mln. (Wmo) en € 3.577 mln. (onverdeeld Wmo en Jeugd)
€ 5.129 mln. (Wmo) en € 2.651 mln. (onverdeeld Wmo en Jeugd)
€ 5.422 mln. (Wmo) en € 2.759 mln. (onverdeeld Wmo en Jeugd)
€ 5.722 mln. (Wmo) en € 2.781 mln. (onverdeeld Wmo en Jeugd)

1

2019 o.b.v. voorlopige cijfers.

Bron: CBS, op basis van gemeentelijke rekeningcijfers Iv3 (Iv3: Informatie voor derden, het
format voor gemeenten op basis van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

10

Vanwege de decentralisaties zijn per 2015 de Iv3-functies voor het sociaal
domein gewijzigd. Een aantal nieuwe Iv3-functies betreft zowel de Wmo
als Jeugd. Daarom is in de tabel voor 2015 en 2016 een bedrag «onverdeeld Wmo en Jeugd» opgenomen.
Om beter aan te sluiten bij de gemeentelijke praktijk zijn per 2017 de
Iv3-functies vervangen door Iv3-taakvelden. Door de overgang naar
taakvelden vertegenwoordigen de bedragen niet meer hetzelfde als tot en
met 2016. Ook wordt in tegenstelling tot en met 2016 de gemeentelijke
overhead niet meer door de individuele gemeenten zelf opgesplitst en
toegerekend aan de verschillende Iv3-functies, maar in zijn geheel door de
gemeenten op een afzonderlijk taakveld voor de totale overhead geboekt.
De gemeentelijke uitgaven aan de Wmo voor het jaar 2019 zijn gebaseerd
op voorlopige cijfers, voor 2020 zijn deze nog niet bekend.
Vraag 10
Kunt u de uitgaven vanuit de Wlz op een rij zetten over de jaren 2015 tot
en met 2020?
Antwoord:
In de onderstaande tabel zijn de bruto en netto Wlz-uitgaven van de jaren
2015 tot en met 2020 opgenomen.
Wlz-uitgaven en -ontvangsten 2015–2020 (bedragen x € 1 miljard)
2015

2016

2017

2018

2019

2020

Bruto Wlz-uitgaven
Eigen betalingen

19,5
1,9

19,9
1,9

20,4
1,9

21,6
1,8

23,8
1,8

25,6
1,9

Netto Wlz-uitgaven

17,7

18,0

18,5

19,9

21,9

23,7

Bron: VWS-begroting 2021, tabel 12 pagina 190

Vraag 11
Kunt u de uitgaven vanuit de Zvw op een rij zetten over de jaren 2007 tot
en met 2020?
Antwoord:
In de onderstaande tabel zijn de bruto en netto Zvw-uitgaven voor de
jaren 2007 tot en met 2020 opgenomen.
Zvw-uitgaven en -ontvangsten 2007–2020 (bedragen x € 1 miljard)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Bruto Zvw-uitgaven

26,1

31,5

33,8

35,5

36,0

36,7

39,2

39,2

41,8

43,8

45,1

46,8

48,7

50,6

Eigen risico

2,0

1,3

1,4

1,5

1,5

1,9

2,7

3,1

3,2

3,2

3,2

3,2

3,1

3,2

Netto Zvw-uitgaven

24,0

30,2

32,4

34,0

34,5

34,7

36,5

36,1

38,6

40,6

41,9

43,6

45,6

47,4

Bron: VWS-cijfers/ https://opendata.rijksbegroting.nl/4d_Overzicht_1_Niet_gecorrigeerde_groei_zorguitgaven_1997–2024_stand_OW_2021.xls

Vraag 12
Kunt u de uitgaven aan jeugdzorg op een rij zetten van de jaren 2015 tot
en met 2020?
Antwoord:
Het budget voor jeugdhulp is onderdeel van de algemene uitkering van
het gemeentefonds en valt daarmee onder de beleids- en bestedingsvrijheid van gemeenten. Daardoor is niet precies bekend wat de uitgaven
van gemeenten aan de jeugdzorg zijn. Gemeenten hoeven hun uitgaven
niet te verantwoorden. Wel dienen zij hun rekeningcijfers in het
IV3-systeem in te vullen. De rekeningcijfers bieden inzicht in de uitgaven
van gemeenten, maar doordat de indeling van IV3 op onderdelen een
combinatie van Wmo 2015 en Jeugdwet betreft, zijn de uitgaven aan
jeugdzorg niet goed uit te splitsen. Hieronder volgt een overzicht van de
uitgaven aan jeugd, Wmo en gecombineerd Wmo en jeugd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

11

2015
2016
20171
2018
20192

€ 4.098 mln. (Wmo), € 2.963 miljoen (Jeugd) en € 3.783 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)
€ 4.121 mln. (Wmo), € 3.126 miljoen (Jeugd) en € 3.577 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)
€ 5.129 mln. (Wmo), € 3.822 miljoen (Jeugd) en € 2.651 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)
€ 5.422 mln. (Wmo), € 4.259 miljoen (Jeugd) en € 2.759 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)
€ 5.722 mln. (Wmo), € 4.546 miljoen (Jeugd) en € 2.781 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)

1

Vanaf 2017 zijn deze uitgaven exclusief overhead. Vanaf 2017 worden de overhead uitgaven als
één post apart in de IV3 gerapporteerd.
Bron: CBS, op basis van gemeentelijke rekeningcijfers Iv3 (Iv3: Informatie voor derden, het
format voor gemeenten op basis van het Besluit begroting en verantwoording provincies en
gemeenten). 2019 o.b.v. voorlopige cijfers.

2

Vraag 13
Kunt u de uitgaven betreffende beschermd wonen op een rij zetten over
de jaren 2015 tot en met 2020?
Antwoord:
De uitgaven voor beschermd wonen maken deel uit van de totale uitgaven
aan de Wmo. Gemeenten leveren via het Iv3-systeem (informatie voor
derden) informatie aan over hun begroting en hun daadwerkelijk
gerealiseerde uitgaven. Dit Iv3-systeem kent een sterk geaggregeerd
niveau en overlap met andere gemeentelijke taken, waardoor het
gevraagde inzicht voor alleen beschermd wonen niet kan worden
gegeven. Wel kan worden gemeld dat het budget voor beschermd wonen
apart via de integratie-uitkering beschermd wonen aan de centrumgemeenten wordt verstrekt.
Jaar

Bedrag

2015
2016
2017
2018
2019
2020

€ 1,4 miljard
€ 1,4 miljard
€ 1,5 miljard
€ 1,6 miljard
€ 1,8 miljard
€ 1,9 miljard

Beschermd wonen wordt separaat benoemd omdat dit budget – in
tegenstelling tot de overige onderdelen van de oude integratie-uitkering
Sociaal domein deel Wmo 2015 – nog niet is overgeheveld naar de
algemene uitkering van het gemeentefonds.
Vraag 14
Kunt u de uitgaven aan preventie op een rij zetten over de jaren 2005 tot
en met 2020?
Antwoord:
Dit kabinet heeft in het regeerakkoord in totaal € 170 miljoen extra
uitgetrokken voor preventiemaatregelen. Het RIVM heeft eind 2019 op zijn
website https://www.volksgezondheidenzorg.info/ de kosten van preventie
in Nederland voor het peiljaar 2015 gepubliceerd. Het RIVM schrijft
hierover: In 2015 werd aan preventie 12,5 miljard euro uitgegeven. Dit
komt overeen met 1,8% van het Bruto Binnenlands Product (BBP) van dat
jaar. Het grootste deel van de uitgaven, bijna € 9,5 miljard (76,0%), ging
naar gezondheidsbescherming. Verder kwam € 2,3 miljard (18,8%) ten
goede aan ziektepreventie en € 647 miljoen (5,2%) aan gezondheidsbevordering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

12

In 2010 is dit voor het laatst gedaan met als peiljaar 2007. In 2007 werd
€ 13 miljard uitgegeven aan preventie in Nederland. Daarvan werd
ongeveer € 3 miljard binnen de zorg besteed. Het RIVM schreef toen: «Het
merendeel van de uitgaven, € 10 miljard euro, vindt buiten de zorg plaats.
Vrijwel alle uitgaven buiten de zorg worden besteed aan gezondheidsbescherming. Voorbeelden hiervan zijn bestrijding van luchtverontreiniging
en bevordering van de verkeersveiligheid. De uitgaven binnen de zorg
gaan voor het merendeel, € 2,5 miljard, naar ziektepreventie bijvoorbeeld
vaccinatie, screening en preventieve medicatie. Aan gezondheidsbevorderende maatregelen als leefstijlvoorlichting wordt binnen de zorg bijna
€ 0,5 miljard uitgegeven.»
Vraag 15
Kunt u de uitgaven aan dagbesteding en begeleiding op een rij zetten over
de jaren 2015 tot en met 2020?
Antwoord:
De uitgaven voor dagbesteding en begeleiding maken onderdeel uit van
de totale uitgaven aan de Wmo, zoals vermeld in het antwoord op vraag
15. Gemeenten leveren via het Iv3-systeem (informatie voor derden)
informatie aan over hun begroting en hun daadwerkelijke gerealiseerde
uitgaven. Dit Iv3-systeem kent een sterk geaggregeerd niveau en overlap
met andere gemeentelijke taken, waardoor het gevraagde inzicht voor
alleen dagbesteding en begeleiding niet kan worden gegeven.
Vraag 16
Kunt u een overzicht geven van de totale uitgaven in de verpleeghuiszorg,
vanaf 2010 tot en met 2020?
Antwoord:
Onderstaand treft u de uitgaven van de intramurale verpleeghuiszorg
vanaf 2010 tot en met 2020.
Intramurale verpleeghuiszorg (Wlz) 2010–2020 (bedragen x € 1 miljard)
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

7,4

7,7

8,7

8,4

8,6

8,5

8,8

9,2

10,1

11,7

12,8

Bron: VWS-cijfers

Vraag 17
Hoe vaak is in de afgelopen jaren bij de Ondernemingskamer melding
gedaan van disfunctionerende bestuurders?
Antwoord:
Op grond van het enquêterecht kan een cliëntenraad van de zorginstelling
bij de Ondernemingskamer een verzoek doen tot een onderzoek naar het
beleid en de gang van zaken binnen de zorginstelling. Indien uit het
onderzoek van de enquêteur blijkt dat er sprake is van wanbeleid kan de
Ondernemingskamer voorzieningen treffen die zij op grond van de
uitkomst van het onderzoek noodzakelijk acht. De Ondernemingskamer
doet daarbij geen uitspraak over de aansprakelijkheid. Navraag bij de
Ondernemingskamer wijst uit dat sinds 2010 er vijftien dergelijke
verzoeken, die betrekking op zorginstellingen hebben, zijn gedaan.
Vraag 18
Kunt u aangeven hoeveel bestuurders uitgesplitst per zorgsector meer
verdienen dan de Balkenendenorm? Kunt u deze bestuurders in een
overzicht zetten met salariëring, eventuele bonus en auto in plaats van
doorverwijzen naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

13

Antwoord:
Bestuurders die in 2020 meer verdienen dan het algemene
WNT-maximum doen dit óf omdat zij een beroep doen op het overgangsrecht, óf omdat aan hen een uitzondering is toegekend.
Vanaf 2016 is de algemene digitale meldplicht niet meer verplicht voor de
zorgsector, waardoor er geen overzicht bestaat van de topfunctionarissen
in de zorg die meer verdienen dan het algemeen bezoldigingsmaximum
als gevolg van het overgangsrecht. Topfunctionarissen die vanaf 2014 tot
de inwerkingtreding van de verlaagde sectorale maxima in 2016 bezoldigingsafspraken hebben gemaakt kunnen mogelijk een beroep doen op
overgangsrecht inclusief de daarbij behorende afbouw. De bezoldiging
van deze topfunctionarissen is vanaf 1 januari 2023 op of onder de norm.3
In totaal zijn vanaf januari 2013 tot op heden 28 topfunctionarissen uit de
zorgsector uitgezonderd van het algemeen bezoldigingsmaximum. In
2019 heeft één bestuurder toestemming gekregen om een hogere
bezoldiging overeen te komen dan het algemeen bezoldigingsmaximum
zoals bedoeld in artikel 2.3 van de Wet Normering Topinkomens. In 2020 is
tot op heden geen bestuurder uitgezonderd van bovengenoemde norm.
De hogere bezoldiging bedraagt op grond van artikel 2.5 Wet Normering
Topinkomens niet meer dan 130 procent van de maximale bezoldiging en
omvat de gehele (bruto) bezoldiging, inclusief een eventuele bonus en
auto.
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties brengt ieder
jaar voor 31 december de WNT-jaarrapportage uit waarmee inzicht wordt
gegeven in de uitvoering en realisatie van de doelen van de WNT.
Vraag 19
Kunt u een overzicht geven van alle zorgbestuurders die in opspraak zijn
geweest vanwege wanbeleid en/of wanbestuur?
Antwoord:
Ik beschik niet over een dergelijk overzicht.
Vraag 20
Heeft u in 2020 of voorgaande jaren zorgbestuurders ontslagen en laten
vervangen? Zo ja, wie waren dat en waarom? Zo neen, waarom niet?
Antwoord:
Zoals ik u in antwoord op een vraag bij de VWS-begroting 2020 heb laten
weten ontslaat en vervangt de overheid geen zorgbestuurders, omdat zij
geen verantwoordelijkheid draagt voor het bestuur van een zorginstelling.
De Raad van Bestuur is eindverantwoordelijk voor en belast met het
besturen van de zorgorganisatie. De Raad van Toezicht houdt hier toezicht
op en is bevoegd om bestuurders te ontslaan. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft ook geen bevoegdheid om zorgbestuurders te
ontslaan. Wel kan de inspectie – als ultimum remedium – op grond van de
Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg een zorgaanbieder een
aanwijzing geven om te bewerkstelligen dat de Raad van Bestuur of de
Raad van Toezicht van een zorginstelling wordt uitgebreid of een of meer
leden daarvan worden vervangen. Deze situatie heeft zich tot op heden
niet voorgedaan.
Vraag 21
Wat zijn de meest actuele cijfers met betrekking tot zorgmijding? Wanneer
is het volgende onderzoek naar zorgmijding gepland?
3

https://www.topinkomens.nl/vraag-antwoord/afbouwschemas-en-rekentool-overgangsrecht/
zorg-en-jeugdhulp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

14

Antwoord:
Op de website van de Staat van Volksgezondheid en Zorg4 is te zien dat
het percentage van de mensen dat aangeeft de afgelopen twaalf maanden
te hebben afgezien van zorg vanwege de kosten (niet specifiek het eigen
risico), is afgenomen van 16% in 2016 naar 9% in 2019. Deze cijfers zijn
afkomstig van het Nivel, zijn gebaseerd op een vragenlijst en worden
jaarlijks geactualiseerd. Volgend jaar zijn de cijfers voor 2020 beschikbaar
en zal duidelijk zijn welk effect de coronacrisis heeft gehad op
zorgmijding. Het onderzoek naar maatregelen die gemeenten en
zorgverzekeraars kunnen nemen om ongewenste zorgmijding vanwege
financiële redenen onder kwetsbare groepen tegen te gaan. Is gedaan
voor Zorgweb en het Verwey-Jonker Instituut en uw Kamer heeft een brief
over deze onderzoeken op 12 oktober jl. ontvangen (Kamerstuk 29 689,
nummer 1081).
Vraag 22
Welk verband bestaat er tussen het mijden van zorg en de inkomensgroep
waartoe iemand behoort?
Antwoord:
In 2015 heeft het Nivel onderzoek gedaan naar de aard, omvang en
redenen van zorgmijding. Daaruit blijkt dat mensen met lagere inkomens
vaker afzien van een huisartsenbezoek vanwege financiële redenen dan
mensen met hogere inkomens. Dit onderzoek is, inclusief een beleidsreactie, op 28 oktober 2015, aan de Kamer aangeboden (zie Kamerstuk
29 689, nummer 664).
Vraag 23
Hoeveel mensen hebben in 2020 afgezien van zorg vanwege hogere
kosten? Kunt u dat uitsplitsen per zorgsector?
Antwoord:
Deze cijfers zijn voor 2020 nog niet beschikbaar. Zie het antwoord op
vraag 27 voor de meest actuele cijfers over zorgmijding. Deze cijfers zijn
in onderstaande tabel uitgesplitst naar soort zorg.
Percentage mensen dat zegt af te zien van zorg vanwege de kosten
Jaar
Totaal
Bezoek aan arts
Medisch onderzoek of (na)behandeling
Ophalen recept of overslaan dosering
Afzien van alle voornoemde drie vormen van zorg

2016

2017

2018

2019

16
8
8
8
2

11
7
6
3
1

8
5
5
3
1

9
5
5
5
1

Bron: Nivel, Consumentenpanel Gezondheidszorg, gepubliceerd op https://www.staatvenz.nl/
kerncijfers/financi%C3%ABle-toegankelijkheid-afzien-van-zorg-vanwege-de-kosten

Vraag 24
Hoeveel mensen zien af van Wlz-zorg vanwege de hoge eigen bijdrage?
Hoe was die verdeling in voorgaande jaren?
Antwoord:
De eigen bijdrage die mensen betalen voor Wlz-zorg is inkomens- en
vermogensafhankelijk en daarmee gebaseerd op de individuele draagkracht. Het is niet bekend hoeveel mensen afzien van Wlz-zorg vanwege
de eigen bijdrage. Er is dus ook geen verdeling over vorige jaren bekend.
Wel krijgen mensen zorg als dat gegeven de situatie nodig is.
4

https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/financi%C3%ABle-toegankelijkheid-afzien-van-zorgvanwege-de-kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

15

Vraag 25
Hoe was de verdeling naar inkomensgroep van mensen die zorg mijden in
2020? Hoe was die verdeling in voorgaande jaren?
Antwoord:
Deze gegevens zijn voor 2020 niet bekend. Zie verder het antwoord op
vraag 28.
Vraag 26
Wat was de verwachte opbrengst van de eigen bijdrage, voor zowel de
Wmo 2015 als de Wlz over 2020?
Antwoord:
De opbrengst van de eigen bijdragen Wlz 2020 werd in de VWS-begroting
2020 geraamd op € 1.931 miljoen (zie pagina 179 van de ontwerpbegroting 2021). De eigen bijdragen Wmo vallen onder de verantwoordelijkheid van gemeenten. Dit betreft zowel opbrengsten van eigen
bijdragen van maatwerkvoorzieningen als opbrengsten van eigen
bijdragen van algemene voorzieningen. Voor de opbrengsten van eigen
bijdragen van maatwerkvoorzieningen is geen raming gemaakt. Daarnaast
bestaat er geen landelijk inzicht in de opbrengsten van eigen bijdragen
van algemene voorzieningen.
Vraag 27
Wat wordt de verwachte opbrengst van de eigen bijdrage, voor zowel de
Wmo 2015 als de Wlz in 2020?
Antwoord:
De geactualiseerde opbrengst van de eigen bijdragen Wlz 2020 wordt in
de VWS-begroting 2021 geraamd op € 1.931 miljoen (zie pagina 179 van
de ontwerpbegroting 2021). De eigen bijdragen Wmo vallen onder de
verantwoordelijkheid van gemeenten. Dit betreft zowel opbrengsten van
eigen bijdragen van maatwerkvoorzieningen als opbrengsten van eigen
bijdragen van algemene voorzieningen. Op dit moment bestaat er nog
geen landelijk inzicht in de opbrengsten van de eigen bijdragen voor
maatwerkvoorzieningen voor 2020. Daarnaast bestaat er geen landelijk
inzicht in de opbrengsten van eigen bijdragen van algemene voorzieningen.
Vraag 28
Welke gemeenten vragen geen eigen bijdrage voor zorg en voorzieningen
uit de Wmo 2015?
Antwoord:
Op grond van informatie van het CAK blijkt dat alle gemeenten eigen
bijdragen vragen voor op grond van de Wmo 2015 verstrekte voorzieningen. Gemeenten kunnen er wel voor kiezen om voor bepaalde
voorzieningen geen eigen bijdrage te vragen. Ook kunnen gemeenten
kiezen voor minimabeleid, waarbij zij er voor kiezen om de eigen bijdrage
voor cliënten tot een bepaald bijdrageplichtig inkomen op nul te stellen. In
2020 passen 66 gemeenten minimabeleid toe.
Vraag 29
Hoeveel verzorgingshuizen zijn tot op heden gesloten en hoeveel zijn dat
er naar verwachting in 2020?
Antwoord:
Er wordt landelijk geen lijst bijgehouden van locaties die zijn gesloten of
gaan sluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

16

Vraag 30
Hoeveel gehandicaptenzorginstellingen zijn gesloten en hoeveel zijn dat
er naar verwachting in 2020?
Antwoord:
Er wordt landelijk geen lijst bijgehouden van locaties die zijn gesloten of
gaan sluiten.
Vraag 31
Kunt u een overzicht geven van alle plussen en minnen betreffende de
verpleeghuiszorg?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de plussen en minnen bij de
verpleeghuiszorg in 2021 ten opzichte van 2020. Dit bestaat uit een plus
van € 0,4 miljard voor de investeringen in verband met het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg (van € 1,7 miljard in 2020 naar € 2,1 miljard in
2021) en € 0,3 miljard groeiruimte. Hier staan geen minnen tegenover. Per
saldo nemen de middelen voor de verpleeghuiszorg toe met in totaal circa
€ 0,7 miljard. Naast deze extra middelen zal het totale budget bij
Voorjaarsnota 2021 worden geïndexeerd voor loon- en prijsontwikkelingen.
Plussen en minnen verpleeghuiszorg in 2021 ten opzichte van 2020
(miljarden euro)

Toename 2021

Kwaliteitsbudget verpleeghuiszorg
Groeiruimte Wlz

0,4
0,3

totaal

0,7

Vraag 32
Kunt u een overzicht geven van alle plussen en minnen betreffende de
gehandicaptenzorg?
Antwoord:
De middelen voor de gehandicaptenzorg nemen in 2021 ten opzichte van
2020 toe met circa € 0,2 miljard. Deze stijging bestaat voornamelijk uit
groeiruimte. Hier staan geen minnen tegenover. Naast de extra middelen
zal het totale budget bij Voorjaarsnota 2021 worden geïndexeerd voor
loon- en prijsontwikkelingen.
Vraag 33
Hoeveel ouderen zijn de laatste jaren mishandeld en wat zijn de meest
actuele cijfers?
Antwoord:
In 2018 is een onderzoek uitgevoerd door Regioplan naar de aard en
omvang van ouderenmishandeling in Nederland. Uit dit onderzoek blijkt
dat circa 170.000 ouderen in Nederland te maken hebben met verschillende vormen van ouderenmishandeling. 1 op de 20 thuiswonende
65-plussers krijgt ooit te maken met ouderenmishandeling; 1 op de 50
thuiswonende 65-plussers heeft op jaarbasis te maken met ouderenmishandeling.5 Naast de cijfers van dit onderzoek zijn geen actuele landelijke
prevalentiecijfers bekend.
Veilig Thuis-organisaties verstrekken tweemaal per jaar registratiegegevens aan het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het CBS
5

Kamerstuk 28 345, nr. 188

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

17

publiceert op basis van die gegevens tweemaal per jaar de beleidsinformatie Veilig Thuis. Het aantal meldingen wordt gepubliceerd voor onder
meer kindermishandeling, partnergeweld en ouderenmishandeling.
Volgens de meest recente gepubliceerde cijfers heeft Veilig Thuis in het
tweede halfjaar van 2019 1355 meldingen van ouderenmishandeling
ontvangen.6
Vraag 34
Hoeveel jongeren, volwassenen en ouderen zijn eenzaam?
Antwoord:
De Gezondheidsmonitor meet elke vier jaar de eenzaamheid van groepen
in Nederland. De respondenten zijn 19 jaar en ouder, dus we beschikken
niet over de cijfers van eenzaamheid bij jongeren tot en met 18 jaar. In
2016 gaf 43% van de volwassenen vanaf 19 jaar aan eenzaam te zijn,
waarbij 10% zich ernstig of zeer ernstig eenzaam voelde. De mate van
eenzaamheid neemt toe met de leeftijd. Van de 75-plussers voelt 58% zich
eenzaam.
Bron: RIVM, 2019. Gezondheidsmonitor Volwassenen (2016). Beschikbaar
via https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/eenzaamheid
Vraag 35
Hoeveel wordt besteed aan het bestrijden van eenzaamheid?
Antwoord:
Dit kabinet heeft voor een brede aanpak eenzaamheid in deze kabinetsperiode € 29 miljoen extra middelen beschikbaar gesteld. Deze middelen
worden onder andere besteed aan het programmateam, de publiekscampagnes en de verschillende manieren van ondersteuning die aan
gemeenten wordt geboden (zoals adviseurs, een toolkit, en een
signaalpunt)
Gemeenten hebben sinds de invoering van de Wmo 2015 een verantwoordelijkheid in het bevorderen van zelfredzaamheid van hun inwoners en
daarmee ook het terugdringen van eenzaamheid. Gemeenten ontvangen
hiervoor middelen via de algemene uitkering van het Gemeentefonds. In
verband met de beleidsvrijheid van gemeenten is hierbinnen niet
geoormerkt welk deel beschikbaar is voor het bestrijden van
eenzaamheid.
Vraag 36
Welke effecten heeft eenzaamheid op de fysieke gezondheid? Wat zijn
hiervan de kosten?
Antwoord:
Eenzaamheid kan leiden tot een aantal psychische klachten, zoals
depressie, cognitieve achteruitgang, dementie, (alcohol)verslaving en
zelfmoordgedachten. Daarnaast kan eenzaamheid leiden tot fysieke
klachten, zoals beroertes, een hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten,
slaapproblematiek en een verminderde afweer (van der Zwet & van de
Maat, Movisie, 2016). Maar meestal is dit niet causaal aan te tonen en
spelen meerdere factoren een rol. Eenzaamheid brengt dus (in)direct
kosten met zich mee, maar deze zijn niet altijd direct herleidbaar. Dit
maakt het meten van gezondheidskosten van eenzaamheid, zowel direct
als indirect, niet goed mogelijk.

6

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/26/aard-van-geweld-casussen-veilig-thuis-2ehalfjaar-2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

18

Vraag 37
Hoeveel en welke thuiszorgorganisaties zijn in 2019 en 2020 failliet
gegaan?
Antwoord:
Volgens het CBS gingen er in 2019 en 2020 (tot en met augustus) 58
thuiszorgorganisaties failliet. Het CBS spreekt overigens niet van
«thuiszorgorganisaties», maar van instellingen met als hoofdactiviteit
maatschappelijke dienstverlening zonder overnachting gericht op ouderen
en gehandicapten. Zie ook het antwoord op vraag 159. Ik beschik niet over
een overzicht welke thuiszorgorganisaties in deze periode failliet zijn
gegaan.
Vraag 38
Hoeveel thuiszorgmedewerkers zijn vanaf 2015 ontslagen?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers beschikbaar over het aantal thuiszorgmedewerkers dat
vanaf 2015 is ontslagen.
Vraag 39
Hoeveel is bezuinigd op de Wmo 2015 vanaf 2006 tot en met 2020?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 607.
Vraag 40
Hoeveel is bezuinigd op de huishoudelijke verzorging (huishoudelijke
hulp) vanaf 2006 tot en met 2020?
Antwoord:
Bij de inwerkingtreding van de Wmo in 2007 is uitgegaan van uitgaven in
de AWBZ en is geen bezuiniging doorgevoerd. Wel is rekening gehouden
met de verdiencapaciteit van gemeenten in de vorm van eigen bijdragen.
Hiervoor is een bedrag van € 197 miljoen structureel vanaf 2007
ingeboekt. Vanaf 2010 is rekening gehouden met een efficiencywinst van
€ 50 miljoen structureel in verband met de mogelijkheid voor gemeenten
om individuele voorzieningen op collectieve wijze te verstrekken.
Daarnaast is in verband met een overschatting van de pgb-uitgaven
structureel vanaf 2011 een correctie van € 150 miljoen doorgevoerd. Voor
de jaren vanaf 2015 wordt verwezen naar het antwoord op vraag 607.
Vraag 41
Hoeveel is bezuinigd op het budget van de beschermde woonvormen
vanaf 2015 tot en met 2020?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 533. Zie ook het antwoord op vraag 19.
Vraag 42
Wat zijn de minimumtarieven die gehanteerd mogen worden voor
huishoudelijke verzorging?
Antwoord:
Er zijn geen landelijke minimumtarieven voor huishoudelijke verzorging
op grond van de Wmo 2015. Op grond van de Wmo 2015 moeten
gemeenten een reëel tarief vaststellen voor de gecontracteerde dienstverlening (waaronder huishoudelijke verzorging). Hierbij dienen gemeenten
op grond van het Besluit reële prijs lokaal in kaart te brengen met welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

19

kosten aanbieders vanuit de gestelde gemeentelijke kwaliteitseisen te
maken hebben en daar hun tarief op te baseren.
Vraag 43
Welke gemeenten hanteren nog steeds te lage tarieven voor huishoudelijke verzorging?
Antwoord:
Ik beschik niet over de gevraagde informatie. Op grond van de Wmo 2015
moeten gemeenten een reëel tarief vaststellen voor de gecontracteerde
dienstverlening (waaronder huishoudelijke verzorging). Hierbij dienen
gemeenten op grond van het Besluit reële prijs lokaal in kaart te brengen
met welke kosten aanbieders vanuit de gestelde gemeentelijke kwaliteitseisen te maken hebben en daar hun tarief op te baseren. Het is primair
aan de gemeenteraad om het college van burgemeester en wethouders te
controleren op een juiste uitvoering van de wettelijke eisen ten aanzien
van de vastgestelde tarieven.
Vraag 44
Hoeveel dagbestedingslocaties zijn er? Hoeveel dagbestedingslocaties zijn
gesloten sinds 2015?
Antwoord:
Het aantal locaties waar dagbesteding wordt aangeboden wordt niet op
landelijk niveau bijgehouden. Ook het aantal dagbestedingslocaties dat
sinds 2015 is gesloten is niet landelijk bekend.
Vraag 45
Hoeveel mensen zijn gekort in hun uren huishoudelijke verzorging,
uitgesplitst per gemeente?
Antwoord:
Op grond van de Wmo 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk om
zorgbehoevende inwoners de zorg en ondersteuning te bieden die
passend is bij de specifieke situatie van deze persoon. Ik beschik niet over
de gevraagde informatie, omdat er geen landelijke registratie plaatsvindt.
Vraag 46
Hoeveel mensen zijn hun zorg vanuit de Wmo 2015 kwijtgeraakt,
uitgesplitst per gemeente?
Antwoord:
De Wmo 2015 is een kaderwet die gemeenten opdraagt beleid te voeren
op het gebied van maatschappelijke ondersteuning. Ik beschik landelijk
dan ook niet over de gevraagde gegevens.
Vraag 47
Hoeveel gemeenten hebben tot nu toe hun beleid aangepast conform de
uitspraken van de Centrale Raad van Beroep? Welke gemeenten hebben
hun beleid nog niet aangepast?
Antwoord:
Omdat de uitspraak van de CRvB in oktober van 2018 bekend werd, waren
de inkooptrajecten voor 2019 al afgerond. Een wijziging van resultaatgerichte bekostiging – die samenhangt met het beleid van resultaatgericht
beschikken in een «schoon en leefbaar huis» – is voor de meeste
gemeenten op zijn vroegst in 2020 te verwachten. Bovendien hanteren
veel gemeenten langlopende contracten, wat betekent dat deze overeenkomsten mogelijk pas (veel) later aangepast kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

20

Vraag 48
Wat waren de uitvoeringskosten van de Wmo 2015?
Antwoord:
Gemeenten zijn niet verplicht om de uitvoeringskosten voor de Wmo 2015
apart te registreren. Het Rijk beschikt dan ook niet over deze gegevens.
Vraag 49
Met hoeveel procent is de bureaucratie in de Wmo 2015 toegenomen?
Welk bedrag is hiermee gemoeid?
Antwoord:
Op landelijk niveau zijn geen gegevens beschikbaar over het percentage
en de kosten van bureaucratie in de Wmo 2015 en de Jeugdwet. Het
Kabinet zet zich wel in om de bureaucratie in de uitvoering van de Wmo
2015 en de Jeugdwet te verminderen. Onder de vlag van het programma
(Ont)Regel de Zorg worden diverse activiteiten ondernomen die bijdragen
aan het verminderen van de bureaucratie in het sociaal domein. Bijvoorbeeld door het verbeteren van het proces rondom inkoop en verantwoording door het programma i-Sociaal Domein of het organiseren van
schrapsessies voor hulpverleners. Aan het eind van 2020 ontvangt uw
Kamer de voortgangsrapportage Ontregel de zorg.
Vraag 50
Op welke wijze hebben de gemeenten het toezicht op de Wmo-zorg
georganiseerd? Wie is per gemeente de toezichthouder?
Antwoord:
De colleges van burgemeester en wethouders van gemeenten moeten een
gemeentelijke Wmo-toezichthouder aanwijzen. In ruim 60% van de
gemeenten voert de GGD het Wmo-toezicht uit; gemeenten kunnen het
Wmo-toezicht ook in eigen beheer organiseren. Elke gemeente heeft een
Wmo-toezichthouder aangewezen. Toezicht kan vervolgens op verschillende manieren plaatsvinden:
Risico-gestuurd: de toezichthouder bezoekt specifieke zorgaanbieders die
binnen een bepaald risicoprofiel passen. De risico’s worden bepaald aan
de hand van een groot aantal factoren (bijvoorbeeld op basis van
verkregen signalen);
Signaal-gestuurd: de toezichthouder bezoekt aanbieders op basis van
signalen die bij de betreffende toezichthouder worden neergelegd;
Thematisch: Vooraf wordt bepaald zorgaanbieders met specifieke
kenmerken of doelgroepen te bezoeken;
Naast bovengenoemde vormen van toezicht bestaat ook het zogenoemde
calamiteitentoezicht.
De toezichthouder bepaalt zelf of in overleg met de opdrachtgever (het
college van burgemeester en wethouders) hoe het toezicht in de specifieke gemeente uitgevoerd dient te worden. De gemeentelijk toezichthouder vormt een onafhankelijk oordeel over de uitvoering van de
wettelijke taken door de gemeente en de door hen gecontracteerde
aanbieders.
Er is géén lijst van Wmo-toezichthouders beschikbaar.
Vraag 51
Hoeveel zorgwoningen zijn er in Nederland?
Antwoord:
Er bestaat geen landelijk overzicht van het aantal zorgwoningen of een
eventueel tekort daaraan. Het is aan gemeenten om samen met woningcorporaties en zorgpartijen de lokale woonopgave voor ouderen in beeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

21

te brengen en hieraan actie te verbinden. De Taskforce wonen en zorg
stimuleert dat gemeenten medio 2021 de woonzorgopgave in beeld
hebben en een woonzorgvisie hebben ontwikkeld. Wel heeft RIGO in een
nulmeting de geclusterde woonvormen in 63% van de gemeenten in kaart
gebracht. Daarin zijn op dit moment 1.903 woonlocaties geïnventariseerd
met in totaal 91.467 wooneenheden, verdeeld over 235 gemeenten. RIGO
gaat de komende maanden een vervolgmeting doen. Hiermee verwacht ik
een beeld te krijgen van het aantal geclusterde wooneenheden en de
verandering daarin.
Vraag 52
Hoe groot is het tekort aan zorgwoningen?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 51.
Vraag 53
Hoeveel zorgwoningen zijn er in de afgelopen jaren bijgebouwd?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 51.
Vraag 54
Hoeveel mensen zijn langer thuis blijven wonen sinds de decentralisaties?
Antwoord:
Deze vraag is alleen te beantwoorden met de nodige aannames.
In 2014 waren er 2.919.024 personen van 65 jaar of ouder. Daarvan
woonden 136.620 personen (op peildatum; Bron: CBS/Monitor Langdurige
Zorg) in een VV-instelling hetgeen overeenkomt met 4,68% van het totaal
aantal 65-plussers.
In 2018 waren er 3.332.600 personen van 65 jaar of ouder. Bij ongewijzigd
beleid zou, bij toepassing van het percentage uit 2014, het aantal
personen in een VV-instelling 155.977 zijn. Het aantal geregistreerde
65-plussers in een VV-instelling (op peildatum) bedraagt 119.195 personen
wat overeenkomt met 3,6% van de populatie van 65 jaar of ouder.
Het verschil tussen het berekende cijfer en het gemeten cijfer is 36.782
personen. Dit aantal kan worden gezien als een benadering van het aantal
65-plussers dat langer thuis is blijven wonen.
Vraag 55
Hoeveel en/of welke gemeenten verstrekken een tegemoetkoming aan
mensen met hoge zorgkosten en hoeveel of welke gemeente verstrekken
dit niet? Kunt u hiervan een overzicht sturen?
Antwoord:
Vrijwel alle gemeenten (339 van de 355) bieden een collectieve zorgverzekering aan voor sociale minima (niet specifiek voor minima met hoge
zorgkosten, maar voor alle minima). Daarbij geven gemeenten regelmatig
een financiële bijdrage, als tegemoetkoming in de kosten van de
(aanvullende) premie.
Eind 2016 had ongeveer de helft van de gemeenten een meerkostenregeling op basis waarvan het college van burgemeester en wethouders aan
personen met een beperking of chronische psychische of psychosociale
problemen die daarmee verband houdende aannemelijke meerkosten
hebben, een tegemoetkoming verstrekt ter ondersteuning van de
zelfredzaamheid en de participatie.
Bij de eigen bijdrage Wmo 2015 kunnen gemeenten minimabeleid
toepassen, voorzieningen vrijstellen van eigen bijdragen, het abonnementstarief in zijn geheel verlagen en in individuele gevallen mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

22

vrijstellen van een eigen bijdrage. In 2020 passen 66 gemeenten minimabeleid toe, waarbij gemeenten de eigen bijdrage voor bepaalde
doelgroepen op nul zetten.
Tot slot bieden gemeenten ondersteuning bij het regelen van financiële
zaken. Zo schakelen gemeenten (in samenwerking met woningbouwcorporaties) bijvoorbeeld de voorzieningenwijzer in. Deze helpt mensen bij
het afsluiten van een energiecontract, zorgverzekering en bij het omgaan
met toeslagen, inkomstenbelasting en gemeentelijke regelingen.
Gemiddeld levert het een huishouden € 500 euro aan besparingen op
door gebruik te maken van bestaande voorzieningen of producten.
Vraag 56
Hoeveel kleinschalige woonvormen zijn sinds de Actielijn Wonen en zorg
opgestart sinds de start van deze actielijn en de ingezette stimuleringsregeling?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 51.
Vraag 57
Welke onderzoeken heeft u extern laten uitvoeren en bij wie? Welke
kosten waren hiermee gemoeid? Is tussen het Ministerie van VWS en de
onderzoekers gesproken over de concept conclusies?
Antwoord:
Op verzoek van uw Kamer wordt vanaf najaar 2015 een overzicht van alle
beleidsrelevante VWS-onderzoeken gepubliceerd op het VWS-deel van de
website van de rijksoverheid (www.Rijksoverheid.nl). Conform de
toezegging aan uw Kamer wordt vanaf dat moment met terugwerkende
kracht het overzicht gepubliceerd van alle beleidsrelevante onderzoeksrapporten van de concernorganisaties en kennisinstellingen die vanaf
april 2015 zijn verschenen. Omdat VWS-deel uitmaakt van de pilot Open
Overheid van het Ministerie van BZK worden in het overzicht ook alle
sinds die datum verschenen rapporten van het door VWS uitgezette
opdrachtonderzoek onder ARVODI-voorwaarden opgenomen. Het
totaaloverzicht wordt maandelijks achteraf geactualiseerd.
VWS stelt bij conceptrapporten waar relevant vragen over (vermeende)
feitelijke onjuistheden of over de wijze waarop de conclusies voortvloeien
uit het desbetreffende onderzoek. Daarbij is geen sprake van inhoudelijke
beïnvloeding van de conceptconclusies.
Vraag 58
Kunt u een overzicht geven van congressen waaraan ambtenaren
deelnamen? Hoeveel geld werd hieraan uitgegeven in 2020? Kunt u
aangeven wat het doel was van deze congressen?
Antwoord:
Er wordt op het departement geen separate administratie bijgehouden,
waarin wordt geregistreerd welke congressen worden bezocht. De
gestelde vragen kunnen derhalve niet op het gevraagde detailniveau
worden beantwoord. Wel worden alle declaraties van de politieke en
ambtelijke leiding van alle departementen vanaf 1 januari 2013 maandelijks gepubliceerd op de website www.rijksoverheid.nl. Informatie ten
aanzien van de bestuurskosten van het Ministerie van VWS is daarmee te
allen tijde voor iedereen openbaar te raadplegen en beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

23

Vraag 59
Kunt u een overzicht geven van congressen en reizen waaraan ambtenaren deelnamen in het buitenland? Hoeveel geld werd hieraan uitgegeven? Kunt u hierbij aangeven wat het doel was van deze congressen en
reizen?
Antwoord:
Er is op het departement geen separate administratie waarin wordt
bijgehouden welke congressen worden bezocht of welke reizen worden
afgelegd. De gestelde vragen kunnen derhalve niet op het gevraagde
detailniveau worden beantwoord. Wel worden alle declaraties van de
politieke en ambtelijke leiding van alle departementen vanaf 1 januari
2013 maandelijks gepubliceerd op de website www.rijksoverheid.nl.
Informatie ten aanzien van de bestuurskosten van het Ministerie van VWS
is daarmee te allen tijde voor iedereen openbaar te raadplegen en
beschikbaar.
Vraag 60
Hoe vaak werden reizen en congressen geheel of gedeeltelijk bekostigd
door externe partijen?
Antwoord:
Er is op het departement geen separate administratie, waarin wordt
bijgehouden welke congressen worden bezocht of welke reizen worden
afgelegd. De gestelde vragen kunnen derhalve niet op het gevraagde
detailniveau worden beantwoord. Tot het najaar van 2012 was in het
algemeen de lijn dat wanneer een VWS’er was uitgenodigd om een
inleiding te houden, de deelname- en verblijfkosten voor rekening van de
uitnodigende partij konden zijn. Met ingang van het parlementaire jaar
2013 in september 2012 hanteert VWS de lijn dat ook in zulke gevallen
VWS bij volledige deelname aan het congres de deelname- en verblijfkosten voor eigen rekening neemt.
Vraag 61
Door wie werden de reizen waar ambtenaren aan deelnamen of hun
verblijf bekostigd en wat was de bijdrage?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 60.
Vraag 62
Kunt u aangeven hoeveel deelbegrotingen van alle zorgprogramma’s en
actieplannen hebben gekost? Kunt u daarin apart overzichtelijk maken
hoeveel budget uitgegeven is aan communicatie, lunches en borrels met
de betrokken partijen?
Antwoord:
Het is niet bekend hoeveel budget is uitgegeven aan communicatie,
lunches en borrels met betrokken partijen vanuit alle zorgprogramma’s en
actieplannen. Dit wordt binnen de reguliere beleidsbudgetten
opgevangen. Een dergelijk overzicht kan dan ook niet worden gegeven.
Vraag 63
Hoeveel communicatiemedewerkers of hoeveel fte (fulltime equivalent)
communicatiemedewerkers heeft het Ministerie van VWS in dienst?
Antwoord:
Voor de cijfers verwijs ik naar het openbare overzicht op: https://
www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/07/03/fte-overzichtdirecties-communicatie-rijksoverheid-2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

24

Vraag 64
Kunt u een overzicht geven van alle (aanjaag)teams die u heeft ingezet?
Welke personen (uit welke organisaties) werken voor deze (aanjaag)teams, om hoeveel fte gaat het hier, hoe hoog is hun salariëring, wat zijn
hun doelstellingen en welke resultaten hebben ze tot nu toe geboekt?
Antwoord:
Er zijn «praktijkteams» ingesteld onder verschillende benamingen (zoals
aanjaagteam, interventieteam, praktijkteam). Deze teams kennen een
wisselende samenstelling van medewerkers van VWS en andere
organisaties (o.a. Zorgverzekeraars Nederland, VNG en diverse partijen uit
de praktijk). Soms worden deze teams geleid door een VWS-medewerker,
soms door iemand van één van deze organisaties.
In de meeste gevallen maakt het werken in een praktijkteam deel uit van
een breder takenpakket van de betrokkenen. Het aantal uren dat zij werken
in de praktijkteams wordt niet geregistreerd, zodat het niet mogelijk is uit
te rekenen hoeveel fte er in de praktijkteams aan het werk zijn en wat de
salariskosten van deze teams zijn.
Zoals gebruikelijk en zoals toegezegd, wordt aan uw Kamerverslag
gedaan van de resultaten van de praktijkteams. Dat gebeurt bij de
reguliere voortgangsrapportages aan uw Kamer over de diverse beleidsthema’s.
De resultaten en werkwijzen van de praktijkteams zijn te vinden op
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kwaliteit-van-de-zorg/
praktijkteams-betere-samenwerking-overheid-en-praktijk-in-de-zorg
Vraag 65
Hoeveel communicatiemedewerkers of hoeveel fte communicatiemedewerkers heeft u in dienst?
Antwoord:
De medewerkers van de directie communicatie zijn in dienst van het
Ministerie van VWS en niet van een bewindspersoon. Voor het aantal
verwijs ik naar het openbare overzicht op https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/publicaties/2020/07/03/fte-overzicht-directies-communicatierijksoverheid-2020
Vraag 66
Hoeveel communicatiemedewerkers of hoeveel fte communicatiemedewerkers heeft de Staatssecretaris van VWS in dienst?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 65.
Vraag 67
Hoeveel communicatiemedewerkers of hoeveel fte communicatiemedewerkers heeft de Minister voor Medische Zorg in dienst?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 65.
Vraag 68
Hoeveel procent van de zorgaanbieders maakten in 2020 gebruik van
digitale gegevensuitwisseling met andere zorgaanbieders? Hoe hoog was
dat percentage in voorgaande jaren?
Antwoord:
Er zijn veel vormen van digitale gegevensuitwisseling die in reikwijdte en
mate van implementatie van elkaar verschillen. Een algemeen antwoord
op deze vraag is daarmee niet beschikbaar. Deelinformatie is beschikbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

25

in verschillende rapportages en websites. Zo is bijvoorbeeld op de
website «vipp-monitor» te zien hoe digitale informatie-uitwisseling met de
patiënt en tussen instellingen onderling vordert. In de ehealth monitor
2019 is ook uitgebreid aandacht besteed aan gegevensuitwisseling over
de jaren heen. Bijvoorbeeld dat het aandeel huisartsen dat gestandaardiseerde en elektronische gegevens kan uitwisselen met thuiszorgorganisaties in 2019 26 procent is, tegenover 11 procent in 2014. In hoeverre de
zorg digitaler wordt en welke effecten dat heeft op patiënten en zorgverleners, zal het RIVM vanaf 2020 in cijfers weergeven als vervolg op de
monitor die Nictiz en het NIVEL tussen 2013 en 2019 hebben uitgebracht.
Vraag 69
Hoeveel besloten vennootschappen (bv’s), naamloze vennootschappen
(nv’s), verenigingen, vennootschappen onder firma (vof’s), eenmanszaken
en stichtingen hebben zich in 2020 geregistreerd als zorgverlener of
zorginstelling?
Antwoord:
Het Landelijk Register Zorgaanbieders (LRZa) heeft in 2020 (tot en met
5 oktober 2020) vanuit het Handelsregister de volgende aantallen
registraties van zorginstellingen of zorgverleners ontvangen: 2.230 bv’s, 1
nv, 52 verenigingen, 923 vof’s, 20.379 eenmanszaken en 903 stichtingen.
Daarnaast heeft het LRZa vanuit het Handelsregister ook nog registraties
van andere dan de gevraagde rechtsvormen ontvangen: 20 commanditaire vennootschappen, 39 coöperaties, 16 buitenlandse rechtsvormen en
291 maatschappen.
Vraag 70
Hoeveel zorgorganisaties hebben onderhangende bv’s?
Antwoord:
Het Landelijk Register Zorgaanbieders bij het CIBG bevat 5.047 toegelaten
zorginstellingen met een KvK-nummer, waarvan 264 zorginstellingen een
dochter-bv hebben (peildatum: 5 oktober 2020).
Vraag 71
Hoeveel mensen betalen een eigen bijdrage uit vermogen, uitgesplitst
naar de Wlz en de Wmo 2015?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft informatie over het aantal Wlz-cliënten en
Wmo-leefeenheden in beschermd wonen waarbij vermogen een rol speelt
in de berekening van de eigen bijdrage. Vanwege invoering van het
abonnementstarief, speelt vermogen in de Wmo alleen nog een rol in de
berekening van de eigen bijdrage voor beschermd wonen.
Aantal cliënten/leefeenheden met vermogen, peildatum oktober 2020:

2016
2017
2018
2019
20201 (t/m september)
1

Wlz

Wmo Beschermd Wonen

69.000
69.000
79.000
84.000
72.000

1.900
1.900
1.900
1.800
1.500

Voor 2020, het lopende kalenderjaar, is er nog geen compleet beeld bekend.

Vraag 72
Hoeveel klachten en bezwaren heeft het CAK afgelopen jaar gekregen en
hoeveel was dit in voorgaande jaren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

26

Antwoord:
Onderstaand is een overzicht opgenomen van het totaal aantal klachten
en bezwaren over de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Wet
langdurige Zorg (Wlz), en de burgerregelingen van het CAK.

Klachten Wlz
Bezwaren Wlz
Klachten Wmo
Bezwaren Wmo
Klachten burgerregelingen
Bezwaren burgerregelingen
1

2016

2017

2018

2019

390
1.695
517
2.323
261
5.211

406
1.684
411
1.841
239
4.331

432
2.117
424
3.214
2151
3.758

503
2.175
339
3.299
285
3.368

Het eerder genoemde aantal van 239 is in een latere fase bijgesteld naar 215.

Vraag 73
Kunt u nauwkeurig toelichten per beleidsartikel welke extra amendeerruimte nog bestaat? Als deze ruimte ontbreekt, wat is hiervoor de reden?
Antwoord:
In hoofdstuk 2.3 in de ontwerpbegroting 2021 is tabel 4 opgenomen
«Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven» waarin zowel het juridisch
verplichte als het niet-juridisch verplichte deel per artikel is opgenomen.
De niet-juridisch verplichte uitgaven kunnen in beginsel worden geamendeerd, omdat hier nog geen juridisch verplichting voor is aangegaan door
VWS. Evenwel liggen aan de niet-juridische verplichte delen vaak al
bestuurlijke afspraken ten grondslag, zoals in de toelichting in tabel 4 is
opgenomen in de laatste kolom. Hierin is vermeld waar de niet-juridische
middelen aan worden besteed.
Vraag 74
Kunt u aangeven wat de bezuiniging was bij het afschaffen van de Wet
tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en de
Compensatie Eigen Risico (CER)?
Antwoord:
In onderstaande tabel is opgenomen wat de netto besparing was van het
afschaffen van de Wtcg en de CER.
Budgettaire gevolgen (x € 1 miljoen)

2014

2015

2016

2017/struc

CER afschaffen (premie)
Wtcg tegemoetkomingen (begroting)
Uitvoeringskosten CAK
Overboeking, cq beschikbaar voor
gemeenten

– 200

– 200
– 348
– 12,5

– 200
– 414
– 25

– 200
– 418
– 25

45

216

266

268

Totale besparing

– 155

– 344,5

– 373

– 375

Vraag 75
Hoeveel middelen worden door gemeenten naar schatting ter beschikking
gesteld voor de financiële tegemoetkoming voor zorgkosten, die in de
plaats zijn gekomen van de Wtcg en de CER?
Antwoord:
Bij ons is niet bekend hoe hoog dit bedrag op dit moment bij de verschillende gemeenten is. Ten tijde van het afschaffen van de Wtcg en de CER is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

27

structureel € 268 miljoen per jaar beschikbaar gesteld aan gemeenten, die
onder meer is ingezet voor de ondersteuning van gemeentecollectiviteiten.
Vraag 76
Wat zijn de opbrengsten indien het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
wordt afgeschaft en de indicatiestelling wordt teruggegeven aan
professionele zorgverleners? Is de regering bereid deze besparingsmogelijkheid in de zorg te onderzoeken?
Antwoord:
In het kader van Zorgkeuzes in Kaart is de mogelijkheid onderzocht om de
indicatiestelling voor de Wet langdurige zorg door zorgaanbieders zelf te
laten plaatsvinden in plaats van door het CIZ. U kunt dit terugvinden op
pagina 99 van het rapport dat op 24 juli jl. aan uw Kamer is verzonden (TK
2019–2020, 29 689 nr. 1075). De structurele budgettaire effecten zijn in dit
rapport geraamd op circa € 160 miljoen aan extra collectieve uitgaven. De
verwachte besparing die bij het CIZ wordt geboekt wordt teniet gedaan
door de verwachte upcoding.
Vraag 77
Kunt u een overzicht geven van de absolute levensverwachting in jaren en
de jaren daarvan in goed ervaren gezondheid, onderverdeeld in laag,
midden en hoog sociaal economische status én minimum, modaal en
hoog inkomen?
Antwoord:
In onderstaande tabellen treft u de gevraagde informatie voor zowel
opleidings- als inkomensniveau aan. Het meest recente cijfer voor de
indeling naar opleidingsniveau op de Staat Volksgezondheid en Zorg is
het gemiddelde van 2015–2018. Voor het inkomensniveau is van
CBS-cijfers gebruik gemaakt. Het CBS onderscheidt vijf inkomensgroepen
en het meest recente cijfer betreft het gemiddelde van 2014–2017.
Verslagjaar 2015/2018

Laag onderwijsniveau

Middelbaar onderwijsniveau

Hoog onderwijsniveau

Levensverwachting bij geboorte1
Levensverwachting in goed ervaren gezondheid2

78,9
56,9

82,1
64,7

85,2
71,6

1
2

https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/levensverwachting.
https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/levensverwachting-goed-ervaren-gezondheid.

Inkomensklasse
(verslagjaar 2014–2017)
Mannen
Mannen
Vrouwen
Vrouwen

Laagste

Laag
midden

Midden

Hoog
midden

Hoogste

74,8
52,4
79,3
52,7

79,5
59,8
83,4
58,9

81,5
66,0
84,6
64,9

82,5
69,2
85,2
67,6

83,1
72,5
85,5
72,4

Levensverwachting
Levensverwachting in goed ervaren gezondheid
Levensverwachting
Levensverwachting in goed ervaren gezondheid

CBS, https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/80298ned/table?ts=1601888721757

Vraag 78
Hoeveel kosten keurmerken in de zorg?
Antwoord:
Op basis van de inventarisatie van Nictiz is een schatting gemaakt van de
kosten die instellingen maken om de keurmerken te verkrijgen. Het gaat
om € 45 miljoen (na indexatie tot niveau 2021). Dit bedrag houden de
instellingen die particuliere keurmerken gebruiken, over als deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

28

keurmerken worden afgeschaft. Zie ook Zorgkeuzes in Kaart dat op 24 juli
jl. aan uw Kamer is verzonden (TK 29 689 nr. 1075).
Vraag 79
Hoeveel van deze keurmerken per merk worden jaarlijks afgegeven?
Antwoord:
De gevraagde gegevens worden niet op een centrale plaats bijgehouden
en derhalve is ook niet bekend hoeveel keurmerken per merk jaarlijks
worden afgegeven.
Vraag 80
Welke besparing is mogelijk als keurmerken in de zorg afgeschaft
worden?
Antwoord:
Certificering is niet verplicht op grond van wet- en regelgeving; dit is een
aangelegenheid van de veldpartijen zelf. Derhalve is een bestuurlijk
akkoord nodig met veldpartijen om keurmerken af te schaffen. In
Zorgkeuzes in Kaart is gerekend aan een fiche waarin wordt afgesproken
dat particuliere keurmerken in zowel de cure als de care niet meer worden
gehanteerd. Op basis van de inventarisatie van Nictiz is een schatting
gemaakt van de kosten die instellingen maken om de keurmerken te
verkrijgen. Het gaat om € 45 miljoen vanaf het tweede jaar nadat deze
maatregel is genomen. Dit bedrag houden de instellingen die particuliere
keurmerken gebruiken, over als deze keurmerken worden afgeschaft.
Er zijn echter ook andere effecten van deze maatregel die niet te kwantificeren bleken. Het is niet bekend hoeveel tijdwinst het afschaffen van de
particuliere keurmerken voor zorgmedewerkers oplevert door minder
administratieve lasten, zoals het niet meer hoeven invullen van afvinklijstjes. Zonder keurmerken kunnen zorgaanbieders minder goed
vergeleken worden. Dit kan leiden tot minder doelmatigheid en daardoor
hogere kosten. Het bedrag dat hiermee gemoeid is, is echter onbekend. U
kunt het fiche terugvinden op pagina 46 van het rapport Zorgkeuzes in
Kaart dat op 24 juli jl. aan uw Kamer is verzonden (TK 29 689 nr. 1075).
Vraag 81
Welke keurmerken worden vereist bij zorginkoop, uitgesplitst naar
zorgkantoorregio?
Antwoord:
Er worden geen keurmerken vereist bij de zorginkoop. Derhalve kan er
geen uitsplitsing worden gegeven per zorgkantoorregio.
Vraag 82
Wat kost jaarlijks de bureaucratie in de zorg in Nederland, uitgesplitst per
zorgsector?
Antwoord:
Dergelijke cijfers zijn bij ons niet bekend. Er bestaat geen eenduidige
definitie of meting van de omvang van de bureaucratie in de zorg in
Nederland.
Vraag 83
Hoe groot is de overhead en de kosten hiervan, uitgesplitst per
zorgsector?
Antwoord:
Er is geen totaalbeeld over alle zorgsectoren beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

29

Op basis van cijfers van het CBS (Zorginstellingen, financiële kengetallen
2007–2011) bedroeg het aandeel van de overheadkosten bij ziekenhuizen
in 2011 20%. Op basis van de Jaarverslagenanalyse Ziekenhuizen 2018 en
2019 van Intrakoop zijn de algemene kosten (waaronder uitgaven aan
administratie en registratie, communicatie, accountants- en externe
advisering) circa 15% van de inkoopgerelateerde kosten.
Voor wat betreft de langdurige zorg heeft Berenschot in 2019 onderzoek
naar gedaan naar het aandeel van de overhead in de totale kosten. In 2019
bedroegen de overheadkosten in de VVT-sector 16%, voor de GHZ-sector
17% en voor de langdurige ggz (Wlz) sector 21%. De overheadkosten in de
ggz zijn hoger dan in de andere twee sectoren wegens het groter verloop
van cliënten en het grotere aantal behandelaren, dit brengt meer
administratie en inzet van andere ondersteunende diensten met zich mee.
Vraag 84
Wat was de overhead in de reguliere ziekenhuizen in 2010 en in 2019?
Antwoord:
Op basis van cijfers van het CBS (Zorginstellingen, financiële kengetallen
2007–2011) bedroeg het aandeel van de overheadkosten bij ziekenhuizen
in 2010 20%. Op basis van de Jaarverslagenanalyse Ziekenhuizen 2018 en
2019 van Intrakoop zijn de algemene kosten (waaronder uitgaven aan
administratie en registratie, communicatie, accountants- en externe
advisering) circa 15% van de inkoopgerelateerde kosten.
Vraag 85
Wat was de overhead in academische ziekenhuizen in 2010 en in 2019?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 84. Ik beschik niet over specifieke aanvullende
informatie over academische ziekenhuizen.
Vraag 86
Wat was de overhead in instellingen voor langdurige zorg in 2010 en in
2019?
Antwoord:
Voor wat betreft de langdurige zorg heeft Berenschot in 2017 onderzoek
gedaan naar het aandeel van de overhead in de totale kosten. In 2017
bedroegen de overheadkosten in de VVT-sector 17%, voor de GHZ-sector
16% en voor de GGZ-sector 22%. Ik heb niet de beschikking over de
percentages in 2010 en 2019.
Vraag 87
Met hoeveel procent en kosten is de bureaucratie toegenomen na de
decentralisaties naar de gemeenten (uitgesplitst in Wmo 2015 en
Jeugdwet)?
Antwoord:
Zoals wij u ook bij de begrotingsvragen over 2019 en 2020 hebben
geïnformeerd, zijn op landelijk niveau geen gegevens beschikbaar over
het percentage en de kosten van bureaucratie in de Wmo 2015 en de
Jeugdwet. Het Kabinet zet zich in om de bureaucratie in de uitvoering van
de Wmo 2015 en de Jeugdwet te verminderen. Onder de vlag van het
programma (Ont)Regel de Zorg worden diverse activiteiten ondernomen
die bijdragen aan het verminderen van de bureaucratie in het sociaal
domein. U bent hierover in de voortgangsbrief (Ont)Regel de Zorg
(Kamerstukken 29 515, nr. 441) nader geïnformeerd. De volgende
voortgangsrapportage bij het programma [Ont]Regel de Zorg kunt u dit
najaar tegemoetzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

30

Vraag 88
Hoeveel kost een verpleegdag in de wijkverpleging?
Antwoord:
In de wijkverpleging is geen sprake van verpleegdagen. Cliënten wonen in
hun eigen huis en op basis van de voor die cliënt gestelde indicatie wordt
zorg thuis geleverd.
Vraag 89
Hoeveel kost een verpleegdag in een hospice?
Antwoord:
Het aanbod van hospicevoorzieningen is divers van aard. Naast hospices
zijn er bijna-thuis-huizen (BTH’s), high care hospices en palliatieve units
die gekoppeld zijn aan een verpleeg- of ziekenhuis. Om een beeld te
geven van de kosten is informatie opgevraagd bij de Vrijwillige palliatieve
terminale zorg Nederland (VPTZ). Een gemiddeld hospice kost rond de
€ 175 per dag. Dat is voor het vrijwilligersdeel, coördinatiekosten en
huisvesting. De verpleegkundige zorg komt daar nog bij en wordt
geleverd door de wijkverpleging. Het aantal uren verpleegkundige zorg
per BTH’s verschilt: sommige BTH’s kiezen er voor 24 uur per dag
verpleegkundigen in huis te hebben, andere alleen gedurende de
avond/nacht en/of op afroep. De Associatie Hospicezorg Nederland
(AHzN) heeft eind vorig jaar door Bureau Berenschot een onderzoek laten
uitvoeren naar de kostprijs van high care hospicezorg. Bij high care
hospicezorg is 24 uur per dag een verpleegkundige aanwezig en zijn de
verpleegkundigen in dienst van het hospice. Volgens dit onderzoek kost
een dag in een high care hospice circa € 524.
Vraag 90
Wat zijn de precieze kosten of een inschatting van de kosten voor
ziekenhuizen vanwege de hoge bezetting van ouderen die langer in het
ziekenhuis verblijven dan noodzakelijk, omdat in de thuissituatie geen plek
is of omdat er wachtlijsten zijn bij verpleeghuizen of Eerstelijnsverblijf
(ELV)-bedden?
Antwoord:
Bij de beantwoording van deze vraag ga ik uit van de kosten van
zogenoemde «verkeerde bedden». Een «verkeerd bed» is in de beleidsregels van de NZa gedefinieerd als noodgedwongen verblijf in een
instelling voor medisch-specialistische zorg na een opname, dat tot stand
komt omdat er geen mogelijkheid is tot opname in een instelling die
Wlz-zorg met verblijf biedt. Voor een «verkeerd bed» konden ziekenhuizen
op basis van NZa-beleidsregels in 2019 een Wlz-tarief declareren van
maximaal C 293,16 per dag. Uit actuele gegevens van het Zorginstituut
blijkt dat de declaraties «verkeerde bedden» een verwacht macrobeslag
heeft van circa € 10 miljoen in 2019. Ik sluit niet uit dat dit cijfer geen
compleet beeld geeft van de in deze vraag bedoelde kosten, omdat
ziekenhuizen de kosten van «onnodige bezetting» mogelijk niet volledig of
op een andere manier declareren.
Mij is niet bekend wat de kosten zijn die ziekenhuizen maken voor
ouderen die langer in het ziekenhuis verblijven dan noodzakelijk omdat er
geen plek zou zijn bij eerstelijnsverblijf bedden of waarvan de thuisplek
nog niet gereed is.
Vraag 91
Wat zijn de kosten van ELV-bedden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

31

Antwoord:
De NZa heeft drie prestaties voor eerstelijnsverblijf vastgesteld met een
maximumtarief en één prestatie met een vrij tarief. In onderstaande tabel
zijn de bedragen per dag weergegeven.
Prestaties

Tarief

Eerstelijnsverblijf laag complex
Eerstelijnsverblijf hoog complex
Eerstelijnsverblijf voor palliatief terminale zorg
Resultaatbeloning en zorgvernieuwing

Maximaal € 168,86
Maximaal € 257,20
Maximaal € 344,87
Vrij tarief

Vraag 92
Hoeveel ELV-bedden zijn er?
Antwoord:
Uit de realisatiecijfers van Vektis blijkt dat in 2019 in totaal 36.841
personen gebruik hebben gemaakt van het eerstelijnsverblijf (ELV). Dat
aantal is vrijwel gelijk aan 2018 en ruim 3.500 meer dan in 2017. Het totaal
voor eerstelijnsverblijf beschikbare aantal bedden in 2019 kan op basis
van de gemiddelde ligduur van 35 dagen en een veronderstelde bezettingsgraad van 90% worden ingeschat op ongeveer 3900.
Vraag 93
Hoeveel tijdelijke bedden zijn er in verzorgingshuizen en verpleeghuizen?
Antwoord:
Ervan uitgaande dat met tijdelijke bedden de totale capaciteit voor het
eerstelijnsverblijf en de Wlz-crisiszorg tezamen wordt bedoeld, schat ik het
aantal in op ca. 4.200. Het totaal voor eerstelijnsverblijf beschikbare aantal
bedden in 2019 kan op basis van 36.841 personen met een gemiddelde
ligduur van 35 dagen en een veronderstelde bezettingsgraad van 90%
worden ingeschat op ongeveer 3.900 (zie ook het antwoord op vraag 98).
De capaciteit voor het eerstelijnsverblijf zit grotendeels bij verzorgingshuizen en verpleeghuizen, maar niet helemaal. Het aantal bedden dat
beschikbaar is voor Wlz-crisiszorg bedraagt ca. 300 op basis van het
aantal bekostigde dagen crisiszorg in de VV in 2017 (100.000 etmalen
prestatie Z110).
Vraag 94
Hoeveel kinderen leven in armoede? Wat zijn de meest recente cijfers?
Antwoord:
In de meest recente CBS-publicatie «Armoede en sociale uitsluiting 2019»
staan gegevens over 2018. In 2018 maakten 264 duizend minderjarige
kinderen deel uit van een huishouden met een laag inkomen.
Vraag 95
Wat gebeurt er momenteel om het gebruik van antipsychotica en/of
psychofarmaca in de ouderenzorg omlaag te brengen?
Antwoord:
Met de inwerkingtreding van de Wet zorg en dwang zijn zorgverleners
verplicht het stappenplan te volgen, indien er antipsychotica en/of
psychofarmaca toegediend worden en de cliënt hier niet mee instemt of
als deze buiten de richtlijnen om worden toegepast. Op deze manier
worden zorgverleners gestimuleerd om te zoeken naar mogelijkheden het
gebruik af te bouwen en te zoeken naar alternatieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

32

Vraag 96
Hoeveel mensen hebben een indicatie voor een ZZP (Zorgzwaartepakket)
1? Hoeveel was dit in voorgaande jaren?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 hebben 1.515 mensen een indicatie voor een zzp 1 (bron:
CIZ). De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren
op peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor
langdurige zorg).
Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 1 VV
zzp 1 VG
zzp 1 LVG
zzp 1 SGLVG
zzp 1 LG
zzp 1 ZG vis
zzp 1 ZG aud
zzp 1B GGZ

1.690
670
40
465
315
90
85
5

1.270
615
25
415
265
75
80
5

950
595
25
390
220
65
75
5

680
625
20
385
195
50
70
0

450
620
15
320
165
35
65
0

345
605
15
310
145
30
65
0

totaal zzp 1

3.360

2.750

2.325

2.025

1.670

1.515

Vraag 97
Hoeveel mensen hebben een ZZP 2? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 hebben 7.705 mensen een indicatie voor een zzp 2 (bron:
CIZ). De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren
op peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor
langdurige zorg).
Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 2 VV
zzp 2 VG
zzp 2 LVG
zzp 2 LG
zzp 2 ZG vis
zzp 2 ZG aud
zzp 2B GGZ
totaal zzp 2

5.590
5.375
590
1.530
330
410
60
13.885

3.920
4.825
510
1.600
300
430
50
11.635

2.665
4.605
490
1.620
270
455
50
10.155

1.735
4.445
500
1.605
245
470
0
9.000

1.140
4.210
475
1.595
220
465
0
8.105

840
4.125
425
1.625
220
470
0
7.705

Vraag 98
Hoeveel mensen hebben een ZZP 3? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 hebben 29.765 mensen een indicatie voor een zzp 3 (bron:
CIZ). De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren
op peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor
langdurige zorg).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

33

Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 3 VV
zzp 3 VG
zzp 3 LVG
zzp 3 LG
zzp 3 ZG vis
zzp 3 ZG aud
zzp 3B GGZ

10.905
22.395
1.320
1.195
645
455
585

7.395
23.845
1.120
880
645
505
540

4.885
24.405
1.070
690
645
540
525

3.080
24.880
1.065
535
655
565
145

2.055
25.215
985
430
625
615
130

1.540
25.515
980
370
600
630
130

totaal zzp 3

37.500

34.930

32.760

30.925

30.055

29.765

Vraag 99
Hoeveel mensen hebben een ZZP 4? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 hebben 57.305 mensen een indicatie voor een zzp 4 (bron:
CIZ). De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren
op peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor
langdurige zorg).
Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 4 VV
zzp 4 VG
zzp 4 LVG
zzp 4 LG
zzp 4 ZG vis
zzp 4 ZG aud
zzp 4B GGZ

31.310
12.505
375
4.010
400
240
1.065

31.785
14.335
280
4.350
390
230
990

32.680
15.990
275
4.490
400
235
915

34.995
16.470
275
4.510
385
245
530

36.025
16.925
295
4.605
380
235
495

34.055
17.260
295
4.670
360
235
430

totaal zzp 4

49.905

52.360

54.985

57.410

58.960

57.305

Vraag 100
Hoeveel mensen hebben een ZZP 5? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 hebben 101.390 mensen een indicatie voor een zzp 5 (bron:
CIZ). De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren
op peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor
langdurige zorg).
Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 5 VV
zzp 5 VG
zzp 5 LVG
zzp 5 LG
zzp 5 ZG vis
zzp 5B GGZ

62.500
10.115
75
1.170
560
3.990

66.340
11.270
35
1.405
565
3.780

69.670
13.210
25
1.965
605
3.850

74.660
13.535
30
1.885
610
2.670

81.005
13.820
30
1.850
640
2.740

82.090
14.060
25
1.835
640
2.740

totaal zzp 5

78.410

83.395

89.325

93.390

100.085

101.390

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

34

Vraag 101
Hoeveel mensen hebben een ZZP 6? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 hebben 67.600 mensen een indicatie voor een zzp 6 (bron:
CIZ). De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren
op peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor
langdurige zorg).
Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 6 VV
zzp 6 VG
zzp 6 LG
zzp 6B GGZ

27.425
22.180
5.165
860

29.005
23.610
5.380
765

29.750
25.515
5.760
670

31.265
26.080
5.695
530

33.105
26.735
5.660
535

34.050
27.345
5.670
535

totaal zzp 6

55.630

58.760

61.695

63.570

66.035

67.600

Vraag 102
Hoeveel mensen hebben een ZZP 7? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Hoeveel mensen hebben een ZZP 8? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 hebben 30.395 mensen een indicatie voor een zzp 7 (bron:
CIZ). De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren
op peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor
langdurige zorg).
Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 7 VV
zzp 7 VG
zzp 7 LG
zzp 7B GGZ

13.670
12.520
1.525
1.830

12.560
13.225
1.505
1.695

11.700
13.895
1.550
1.685

11.070
14.580
1.510
1.275

11.520
15.325
1.495
1.370

11.585
15.840
1.565
1.405

totaal zzp 7

29.545

28.985

28.830

28.435

29.710

30.395

Op 1 juli 2020 hebben 11.255 mensen een indicatie voor een zzp 8 (bron:
CIZ). De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren
op peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor
langdurige zorg).
Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 8 VV
zzp 8 VG

2.330
6.450

2.360
6.915

2.515
8.360

2.565
8.300

2.690
8.435

2.780
8.475

totaal zzp 8

8.780

9.275

10.875

10.865

11.125

11.255

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

35

Vraag 103
Hoeveel mensen hebben een ZZP 9? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Hoeveel mensen hebben een ZZP 9? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 hebben 1.220 mensen een indicatie voor een zzp 9 (bron:
CIZ). De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren
op peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor
langdurige zorg).
Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 9b VV

680

840

1.030

1.190

1.335

1.220

Op 1 juli 2020 hebben 55 mensen een indicatie voor een zzp 10 (bron: CIZ).
De onderstaande tabel laat zien hoeveel dit was in voorgaande jaren op
peildatum tweede vrijdag van november (bron: CBS/monitor langdurige
zorg).
Aantal cliënten op peildatum
Zorgprofiel

2015

2016

2017

2018

2019

2020

zzp 10 VV

340

280

270

75

35

55

Vraag 104
Hoeveel mensen hebben een ZZP 10? Hoeveel was dit in voorgaande
jaren?
Hoeveel mensen hebben een zorgzwaartepakket? Hoe zijn de prijzen van
zorgzwaartepakketten de afgelopen jaren veranderd? Kunt u een
historisch overzicht geven van de prijsontwikkeling van ZZP’s? Wat heeft
de extramuralisering van ZZP 1,2 en 3, het sluiten van verzorgingshuizen
in financiële zin opgeleverd?
Antwoord:
De ontwikkeling van het aantal cliënten met een ZZP 10 is opgenomen in
antwoord 109. Er waren op 1 juli 2020 308.220 mensen een indicatie voor
een zorgprofiel (zorgzwaartepakket) in de Wlz (bron: CIZ).
In bijgaande tabel is de ontwikkeling van de maximumtarieven per dag uit
de NZa-beleidsregels weergegeven. Dit zijn de tarieven voor de ZZP’s
inclusief behandeling en dagbesteding. Naast deze tarieven zijn toeslagen
en meerzorg mogelijk. Met ingang van 2018 zijn de tarieven inclusief
normatieve huisvestingscomponent (NHC) en normatieve investeringscomponent (NIC). In 2019 en 2020 zijn de tarieven gewijzigd als gevolg
van het kostprijsonderzoek. Voor 2020 zijn de tarieven in de sector
verpleging en verzorging waarop het kwaliteitskader verpleeghuiszorg
van toepassing is (ZZP V&V 4 en hoger) gewijzigd. De tarieven van de
overige ZZP’s zijn in 2019 aangepast. Daarnaast zijn de tarieven
geïndexeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

36

ZZP-tarieven
(max.
NZa-beleidsregel)

2016

2017

2018

2019

2020

2021

VV 4
VV 5
VV 6
VV 7
VV 8
VV 9b
VV 10

€ 143,12
€ 188,11
€ 188,42
€ 224,46
€ 256,07
€ 223,41
€ 276,92

€ 146,75
€ 192,89
€ 193,21
€ 230,17
€ 262,58
€ 229,09
€ 283,96

€ 190,32
€ 241,07
€ 242,14
€ 282,58
€ 319,35
€ 289,88
€ 341,29

€ 197,33
€ 250,05
€ 251,14
€ 293,16
€ 331,33
€ 300,63
€ 354,14

€ 165,03
€ 266,47
€ 249,07
€ 322,86
€ 397,61
€ 293,41
€ 439,29

€ 170,53
€ 275,81
€ 257,72
€ 334,31
€ 411,85
€ 303,63
€ 455,12

GGZ 3B
GGZ 4B
GGZ 5B
GGZ 6B
GGZ 7B

€ 148,91
€ 169,26
€ 181,37
€ 237,47
€ 323,07

€ 150,76
€ 171,37
€ 183,63
€ 240,43
€ 327,09

€ 194,73
€ 215,95
€ 238,16
€ 291,76
€ 390,79

€ 210,33
€ 222,55
€ 233,41
€ 366,18
€ 429,67

€ 214,37
€ 226,80
€ 237,92
€ 373,07
€ 437,82

€ 221,67
€ 234,56
€ 245,93
€ 386,26
€ 453,37

VG 3
VG 4
VG 5
VG 6
VG 7
VG 8

€ 150,05
€ 165,13
€ 206,35
€ 200,21
€ 277,13
€ 232,70

€ 151,92
€ 167,19
€ 208,92
€ 202,70
€ 280,58
€ 235,60

€ 190,95
€ 206,67
€ 258,21
€ 249,59
€ 331,98
€ 295,08

€ 186,10
€ 218,97
€ 280,76
€ 251,38
€ 350,87
€ 345,41

€ 189,68
€ 223,15
€ 286,06
€ 256,14
€ 357,44
€ 351,97

€ 196,11
€ 230,85
€ 296,00
€ 264,98
€ 370,05
€ 364,29

LVG 1
LVG 2
LVG 3
LVG 4
LVG 5

€ 141,25
€ 181,99
€ 224,56
€ 264,14
€ 262,93

€ 143,01
€ 184,26
€ 227,36
€ 267,43
€ 266,20

€ 181,78
€ 224,24
€ 281,04
€ 322,29
€ 321,03

€ 218,26
€ 259,58
€ 337,38
€ 385,52
€ 367,79

€ 222,44
€ 264,51
€ 343,78
€ 392,81
€ 374,76

€ 230,15
€ 273,80
€ 355,91
€ 406,86
€ 388,09

SGLVG 1

€ 342,28

€ 346,54

€ 405,94

€ 421,16

€ 428,97

€ 443,77

LG 2
LG 4
LG 5
LG 6
LG 7

€ 159,35
€ 192,90
€ 224,13
€ 239,58
€ 248,24

€ 161,33
€ 195,30
€ 226,92
€ 242,56
€ 251,33

€ 200,46
€ 223,13
€ 236,87
€ 301,59
€ 310,58

€ 199,01
€ 255,00
€ 274,66
€ 340,26
€ 351,58

€ 203,69
€ 259,81
€ 279,87
€ 346,73
€ 358,26

€ 211,11
€ 268,85
€ 289,50
€ 358,85
€ 370,87

ZG aud 2
ZG aud 3
ZG aud 4

€ 302,44
€ 346,76
€ 235,49

€ 306,21
€ 351,08
€ 238,42

€ 355,01
€ 405,12
€ 285,22

€ 390,87
€ 457,94
€ 295,83

€ 398,22
€ 466,55
€ 301,34

€ 412,70
€ 483,59
€ 311,67

ZG vis 2
ZG vis 3
ZG vis 4
ZG vis 5

€ 140,52
€ 184,77
€ 235,77
€ 256,51

€ 142,27
€ 187,07
€ 238,71
€ 259,70

€ 183,67
€ 232,35
€ 291,34
€ 319,86

€ 190,36
€ 240,90
€ 302,13
€ 331,67

€ 198,78
€ 244,99
€ 316,44
€ 349,71

€ 205,65
€ 253,46
€ 327,58
€ 362,05

Onderstaande tabel geeft een beeld van de netto-besparingen door de
maatregel «extramuraliseren ZZP 1 t/m 3». Deze lopen op tot
€ 210 miljoen in 2020 en € 235 miljoen structureel.

Netto effect extramuralisering (bedragen
x € 1 miljoen)

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

structureel

– 20

– 50

– 130

– 170

– 180

– 190

– 200

– 210

– 235

Vraag 105
Hoeveel mensen maken gebruik van de Wlz, in aantallen?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 maken 308.220 mensen gebruik van de Wlz omdat zij een
indicatie hebben voor een zorgprofiel (zorgzwaartepakket) in de Wlz (bron:
CIZ).
In onderstaande tabel staan de aantallen cliënten per zorgprofiel
onderverdeeld naar: de ouderenzorg (VV), verstandelijk gehandicapten
(VG), (sterk gedragsgestoord) licht verstandelijk gehandicapten (LVG en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

37

SGLVG), zintuiglijk gehandicapten visueel en auditief (ZG), lichamelijk
gehandicapten (LG) en GGZ-cliënten (GGZ).
Zorgprofiel

Aantal cliënten op 1 juli 2020

Totaal Wlz

308.220

VV01
VV02
VV03
VV04
VV05
VV06
VV07
VV08
VV09b
VV10

345
840
1.540
34.055
82.090
34.050
11.585
2.780
1.220
55

Totaal VV

168.570

VG01
VG02
VG03
VG04
VG05
VG06
VG07
VG08

605
4.125
25.515
17.260
14.060
27.345
15.840
8.475

Totaal VG

113.220

LVG01
LVG02
LVG03
LVG04
LVG05
SGLVG
Totaal (SG)LVG
ZGVIS01
ZGVIS02
ZGVIS03
ZGVIS04
ZGVIS05
Totaal ZG/VIS
ZGAUD01
ZGAUD02
ZGAUD03
ZGAUD04

15
425
980
295
25
310
2.055
30
220
600
360
640
1.850
65
470
630
235

Totaal ZG/AUD

1.400

LG01
LG02
LG03
LG04
LG05
LG06
LG07

145
1.625
370
4.670
1.835
5.670
1.565

Totaal LG

15.885

GGZ03B
GGZ04B
GGZ05B
GGZ06B
GGZ07B

130
430
2.740
535
1.405

Totaal GGZ-B

5.240

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

38

Bron: https://ciz.databank.nl/
Door afronding op vijftallen kunnen de totalen afwijken van de som der delen.

Vraag 106
Hoeveel mensen maken gebruik van de Wmo 2015, in aantallen?
Antwoord:
Er zijn nog geen cijfers bekend over het gebruik van Wmo-voorzieningen
vanaf 2020. Gemeenten bieden op grond van de Wmo 2015 een diversiteit
aan algemeen toegankelijke en individuele maatwerkvoorzieningen op het
terrein van de maatschappelijke ondersteuning. Er is geen landelijke
registratie van het aantal mensen dat daadwerkelijk een beroep doet op
deze voorzieningen. Wel zijn er ramingen van het CBS beschikbaar die een
inschatting geven van het gebruik van individuele maatwerkvoorzieningen. Het gaat om het gebruik van zorg in natura en/of een persoonsgebonden budget, ongeacht het feit of een (inkomensafhankelijke) eigen
bijdrage betaald moet worden. Gegevens zijn afkomstig van gemeenten,
die in het kader van de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein (GMSD)
gegevens hebben aangeleverd en toestemming hebben gegeven voor
publicatie. De cijfers over het totaalaantal cliënten in Nederland zijn door
het CBS geschat met een regressiemodel op de data van de deelnemende
gemeenten. De voorzieningen zijn uitgesplitst naar globale categorieën
voorzieningen, omdat de precieze definitie van voorzieningen kan
verschillen per gemeente.
Tabel:
Jaar
Totaal2
Ondersteuning thuis
Hulp bij het huishouden
Verblijf en opvang
Hulpmiddelen en diensten

2017

2018

20191

1.051.520

1.106.205

1.164.845

282.000
398.090
34.055
694.715

313.880
393.860
42.530
731.025

316.910
440.470
44.915
755.490

1

2019 o.b.v. voorlopige cijfers.
Het totaal is niet de som van de onderliggende categorieën omdat één cliënt meerdere voorzieningen kan gebruiken.

2

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (dataleverancier: gemeenten)
https://www.monitorlangdurigezorg.nl/kerncijfers/gebruik/gebruik-wmo-maatwerkvoorzieningen

Vraag 107
Hoeveel mensen maken gebruik van de Zvw, in aantallen?
Antwoord:
De raming van het Zorginstituut van het aantal Zvw-verzekerden in 2020
bedraagt circa 17.345.000.
Vraag 108
Hoeveel mensen maken gebruik van zorg vanuit de verschillende
domeinen, Zvw, Wmo 2015, Wlz en de jeugdzorg?
Antwoord:
In onderstaande tabel staan cijfers over het aantal gebruikers van zorg in
de verschillende domeinen. Een deel personen maakt gebruik van zorg uit
meerdere domeinen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

39

Tabel: Aantal gebruikers van zorg in een bepaald domein (in duizenden)

Aantal gebruikers

Zvw1

Wlz2

Wmo 20153

Jeugdzorg4

17.345

308

1.165

443

1

Cijfer voor 2020. Bron: Zorginstituut. Dit betreft de raming van het aantal verzekerden in 2020.
Niet elke verzekerde zal echter gebruik maken van zorg.
2
Peildatum 1 juli 2020. Bron: CIZ. Zie ook antwoord op vraag 111.
3
Cijfer voor 2019 (voorlopig). Bron: CBS. Betreft het aantal cliënten met een
Wmo-maatwerkvoorziening. Er bestaat geen landelijk inzicht in het gebruik van algemene
voorzieningen.
4
Cijfer voor 2019 (voorlopig). Bron: CBS.
NB Je kunt tegelijkertijd gebruik maken van zorg uit verschillende domeinen

Vraag 109
Hoeveel mensen maken gebruik van huishoudelijke verzorging?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 106.
Vraag 110
Hoeveel mensen maken gebruik van dagbesteding?
Antwoord:
Op dit detailniveau zijn geen cijfers bekend, zie verder het antwoord op
vraag 106.
Vraag 111
Hoeveel mensen maken gebruik van begeleiding?
Antwoord:
Op dit detailniveau zijn er geen cijfers bekend, zie verder antwoord vraag
106.
Vraag 112
Hoeveel mensen maken gebruik van begeleiding in combinatie met
persoonlijke verzorging?
Antwoord:
Op dit detailniveau zijn er geen cijfers bekend, zie verder antwoord vraag
106.
Vraag 113
Hoeveel mensen maken gebruik van ziekenhuiszorg?
Antwoord:
Cijfers van Vektis (declaratiedata zorgverzekeraars) laten zien dat het
aantal personen dat gebruik maakt van ziekenhuiszorg in 2019
7,57 miljoen bedroeg.
Vraag 114
Hoeveel mensen maken gebruik van wijkverpleging?
Antwoord:
Volgens Vektis hebben in 2019 585 duizend mensen wijkverpleging
gekregen.
Vraag 115
Hoeveel mensen maken gebruik van de geestelijke gezondheidszorg
(ggz)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

40

Antwoord:
In de Monitor Ambulantisering ggz 2019 die ik u op 20 december 2019
aangeboden heb (Kamerstukken II, 2019–2020, 25 424, nr. 505) is onderstaande tabel te vinden. De gegevens zijn afkomstig van Vektis en betreft
het aantal cliënten per echelon tussen 2015–2017.

POH-GGZ
Generalistische basis GGZ
Specialistische GGZ zonder verblijf
Specialistische GGZ met verblijf (eerste
opnamejaar)
Langdurige GGZ (SGGZ tweede en
derde opnamejaar)

2015

2016

2017

Mutatie
2015–2017 (%)

427.649
207.730
510.946

470.393
221.379
510.831

517.199
227.072
517.502

20,9
9,3
1,2

46.786

45.143

44.439

– 5,1

1.307

2.307

2.700

106,4*

Vraag 116
Hoeveel kinderen en jongeren maken gebruik van de jeugdzorg en/of de
jeugd-ggz?
Antwoord:
In 2019 hebben 443.000 kinderen gebruik gemaakt van jeugdzorg
(jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering).
Vraag 117
Hoeveel zorgverleners zijn er afgelopen jaar bijgekomen? Kunt u dit
uitsplitsen per zorgsector?
Antwoord:
Tussen het eerste kwartaal van 2019 en het eerste kwartaal van 2020 is het
aantal werknemers in zorg en welzijn met 33 duizend personen toegenomen (dat is het aantal werknemers ultimo maart 2020 minus het aantal
werknemers ultimo maart 2019). Dit betreft alle werknemers, dus
zorgpersoneel en ondersteunend personeel, maar is exclusief het
personeel niet in loondienst (o.a. uitzendkrachten en zzp’ers). In onderstaande tabel is een uitsplitsing naar branche gemaakt.
Aantal werknemers in zorg en welzijn totaal (exclusief kinderopvang) en naar
branche, in duizenden personen, seizoensgecorrigeerd, eerste kwartaal 2020 vergeleken met eerste kwartaal 2019 (voorlopige cijfers)

Zorg en welzijn (smal)
Universitair medische centra
Ziekenhuizen en overige med. spec. Zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsen en gezondheidscentra
Overige zorg en welzijn
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk

2019,
1e kwartaal

2020,
1e kwartaal

Verschil

1216
76,3
215,9
93,6
30,9
124,3
417,2
175,7
33,5
52,9

1249
77,8
219,1
95,8
32,5
126,5
434,8
182,6
30,8
54,3

33,0
1,5
3,2
2,2
1,6
2,2
17,6
6,9
– 2,7
1,4

Bron: CBS, AZW StatLine

Vraag 118
Hoeveel mensen wonen in een verzorgingshuis?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

41

Antwoord:
Op 1 juli 2020 maken 1.387 mensen gebruik van intramurale verzorgingshuiszorg (zorgprofiel VV1-VV3). Dit aantal is afgeleid uit de uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut. Dit zijn de meest recente cijfers.
Vraag 119
Hoeveel mensen wonen in een verpleeghuis?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 maken 115.776 mensen gebruik van intramurale verpleeghuiszorg (zorgprofiel VV4-VV10). Dit aantal is afgeleid uit de uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut. Dit zijn de meest recente cijfers.
Vraag 120
Hoeveel mensen wonen in een beschermde woonvorm?
Antwoord:
In 2019 hebben ongeveer 45.000 mensen gebruik gemaakt van een
maatwerkvoorziening uit de wmo met verblijf, dit zijn zowel mensen die
beschermd wonen of in (vrouwen)opvang verblijven. Ook zijn hierin de
mensen meegeteld die vanwege een crisisopname tijdelijk verblijven in
een beschermde woonvorm of de (vrouwen)opvang.
Vraag 121
Hoeveel mensen wonen in een kleinschalige woonvorm?
Antwoord:
Mensen die in een kleinschalige woonvorm wonen kunnen zorg
ontvangen uit de Wmo, de Wlz of Zvw (wijkverpleging). Er is landelijk
geen registratie beschikbaar van het aantal mensen dat in een kleinschalige woonvorm woont.
Vraag 122
Hoeveel mensen wonen in een instelling voor gehandicaptenzorg?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 maken 73.139 mensen gebruik van intramurale gehandicaptenzorg. Het betreft mensen die langdurig in een instelling wonen met een
zorgprofiel VG (verstandelijk gehandicapt), (SG)LVG ((sterk gedragsgestoord) licht verstandelijk gehandicapt), LG (lichamelijk gehandicapt), ZG
(zintuiglijk gehandicapt, visueel of auditief). Dit aantal is afgeleid uit de
uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut. Dit zijn de meest recente
cijfers.
Vraag 123
Hoeveel mensen wonen in een instelling voor geestelijke gezondheidszorg?
Antwoord:
De Landelijke Monitor Ambulantisering en Hervorming Langdurige ggz
2019 van het Trimbos Instituut laat zien dat Nederland in 2018 naar
schatting circa 14.250 klinische plaatsen en 16.900 plaatsen beschermd
wonen telt. Ik heb deze monitor aan uw Kamer aangeboden op
20 december 2019 (Kamerstukken II, 2019–2020, 25 424, nr. 505).
Vraag 124
Hoeveel mensen maken gebruik van ambulante geestelijke gezondheidszorg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

42

Antwoord:
Het aantal patiënten in de ambulante GGZ nam toe van 1,1 miljoen in
2013 tot 1,3 miljoen in 2017.
Aantallen patiënten in de ambulante GGZ

Aantallen

2013

2014

2015

2016

2017

1.063.354

1.092.510

1.140.039

1.210.160

1.263.177

Bron cijfers: Vektis Intelligence

Het aantal unieke individuen in de ambulante GGZ zou iets lager kunnen
liggen, aangezien dit een som betreft van het aantal patiënten bij de
POH-GGZ, bij de generalistische basis GGZ en bij de specialistische GGZ
zonder verblijf en sommige patiënten wellicht in twee of meer categorieën
voorkomen.
Vraag 125
Hoeveel verzorgingshuisplekken zijn er op dit moment?
Antwoord:
In 2019 zijn er circa 2.400 verzorgingshuisplekken voor cliënten met een
zorgprofiel VV 1–3. Dit aantal is afgeleid van de omvang van de declaraties die zorgkantoren over 2019 bij Vektis hebben aangeleverd voor deze
zorg. In 2019 betroffen deze declaraties 877.000 dagen (bron: CBS Monitor
Langdurige Zorg). Er zijn nog geen recentere gegevens beschikbaar.
Vraag 126
Hoeveel verzorgingshuisplekken zijn er onder de kabinetten Rutte I, II en III
verloren gegaan? Kunt u dit aangeven per kabinet?
Antwoord:
Verzorgingshuisplekken worden in dit antwoord gedefinieerd als plekken
waar zorg is geleverd aan cliënten met een zzp VV 1–3. Vanaf 2013 worden
geen nieuwe indicaties VV 1–2 meer verstrekt en vanaf 2014 niet meer
voor VV 3, waardoor het aantal plekken afneemt.
In onderstaande tabel is het aantal intramurale verzorgingshuisplekken VV
1–3 weergegeven sinds 2010 welke het startjaar is van kabinet Rutte I. In
de periode 2010–2013 is het aantal verzorgingshuisplekken afgenomen
met 21.500 plekken. Dit weerspiegelt de trend die al langer gaande is,
namelijk dat mensen steeds langer thuis blijven wonen. Daarnaast vindt
per 1 januari 2013 geen nieuwe instroom in VV 1–2 meer plaats en per
1 januari 2014 in VV 3 (extramuralisering). Ten tijde van kabinet Rutte II is
het aantal verzorgingshuisplekken VV 1–3 met 24.200 afgenomen van
circa 30.500 in 2013 naar 6.300 in 2017. Onder kabinet Rutte III is het aantal
verzorgingshuisplekken afgenomen met circa 3.900 van 6.300 in 2017 naar
2.400 in 2019.
Het aantal plekken tot en met 2017 is afgeleid van de omvang van de
productieafspraken die zorgkantoren voor deze zorg hebben gemaakt.
Vanaf 2018 wordt het aantal plekken afgeleid van de omvang van de
declaraties die zorgkantoren bij Vektis hebben aangeleverd voor deze
zorg. Er zijn nog geen recentere gegevens beschikbaar.
Aantal intramurale verzorgingshuisplekken VV 1–3 vanaf 2010
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

52.000

45.100

38.700

30.500

22.000

14.600

9.800

6.300

3.900

2.400

Bron: CBS: www.monitorlangdurigezorg.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

43

Vraag 127
Hoe heeft de groei van de collectieve zorguitgaven zich ontwikkeld ten
opzichte van de groei van de economie in de afgelopen 15 jaar?
Antwoord:
In onderstaande grafiek zijn de jaarlijkse groei van de uitgaven onder het
BKZ/UPZ en de groei van het BBP weer gegeven. Bij de beoordeling van
deze cijfers is van belang dat de groei van de zorguitgaven wordt
beïnvloed door wijzigingen in de definitie van de zorguitgaven onder het
BKZ/UPZ (zoals de overheveling van grote delen van de Wmo en de
jeugdzorg uit het UPZ in 2019) en door statistische vertekeningen, zoals in
2021 de statistische verlaging van de uitgaven vanwege de nieuwe
bekostigingssystematiek in de ggz. Bij de groei van het BBP is de totale
groei gepresenteerd, dat wil zeggen de volumegroei plus de prijsontwikkeling van het BBP (de groei van -3,3% in 2020 bestaat uit de volumegroei
van –5% en een prijseffect van 1,7%).
De gemiddelde groei van de netto zorguitgaven onder het UPZ in de
afgelopen 15 jaar bedraagt 4,2%, terwijl de groei van het BBP 2,3%
bedraagt. De gemiddelde groei van de netto zorguitgaven onder het UPZ
bedraagt 3,6%, terwijl de groei van het BBP 2,3% bedraagt.

1 Dit betreft de netto zorguitgaven exclusief de rijksbijdrage Wmo (met uitzondering van
beschermd wonen) en jeugd in 2017 en 2018. Omdat deze vanaf 2019 geen onderdeel meer
uitmaken van de netto zorguitgaven is deze correctie nodig om vergelijkbare cijfers te presenteren in de huidige kabinetsperiode 2017–2021.
Bron: VWS-cijfers en MEV 2021

Vraag 128
Welk percentage van de groei van de collectieve zorguitgaven, zoals
begroot voor 2020, komt puur op het conto van de vergrijzing?
Antwoord:
Het CPB stelt in het rapport «Een raming van de zorguitgaven 2018–2021»
dat het effect van demografie en epidemiologie in de periode 2018–2021
een bijdrage van 1,2%-punt per jaar levert aan de reële groei van de
zorguitgaven in de toenmalige definitie van het UPZ (inclusief jeugdzorg
en de Wmo).
Het effect van demografie en epidemiologie is het meest omvangrijk in de
Wlz; de reële uitgaven nemen ieder jaar met 1,7% toe vanwege die
factoren. In de Zvw is het effect van demografie kleiner dan in de Wlz; in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

44

de Wmo/jeugdzorg is het effect nog kleiner. Dit komt omdat in de
jeugdzorg de invloed van demografie negatief is (-0,7% per jaar).
Vraag 129
Welk percentage van de groei van de collectieve zorguitgaven, zoals
begroot voor 2020, komt puur op het conto van de geneesmiddelen?
Antwoord:
Met betrekking tot de uitgaven aan apotheekzorg is een groei in 2020
begroot van € 114 miljoen (van € 4,864 miljard naar € 4,978 miljard).
De uitgaven aan intramurale geneesmiddelen maken onderdeel uit van de
sector medisch-specialistische zorg. Voor de intramurale geneesmiddelen
is dus geen expliciete groeiverwachting gemaakt. Het verwachte
groeipercentage van intramurale geneesmiddelen is lastig in te schatten
vanwege o.a. de instroom van nieuwe dure geneesmiddelen en de
ingezette maatregelen om de groei aan uitgaven te beperken. Op basis
van realisaties uit voorgaande jaren (in de periode 2014–2019 is de groei
(exclusief BTW-stijging) blijkens de GIP-databank gemiddeld circa 6,5%
per jaar) zou een groei van 6,5% (dus inclusief 1,5% loon- en prijsbijstelling) in 2020 kunnen worden verondersteld. De uitgaven voor
intramurale geneesmiddelen bedragen in 2019 naar schatting circa
€ 2,37 miljard, wat dan neerkomt op een groei van € 154 miljoen in 2020
(6,5% van € 2,37 miljard).
De totale groei van de uitgaven aan geneesmiddelen komt dan op naar
schatting € 268 miljoen, op een totaal van naar schatting € 7,2 miljard aan
uitgaven (+3,7%).
De totale groei van de zorguitgaven in 2020 bedraagt € 3,8 miljard.
Daarmee zal het aandeel van geneesmiddelen in de groei van de
zorguitgaven in 2020 naar grofweg 7% bedragen.
Vraag 130
Welk percentage van de groei van de collectieve zorguitgaven, zoals
begroot voor 2020, puur op het conto van bureaucratie, overhead en
verspilling?
Antwoord:
Dit is niet bekend. Er bestaat geen eenduidige definitie of meting van de
omvang van de bureaucratie in Nederland.
Vraag 131
Hoeveel verzorgingshuizen, verpleeghuizen en kleinschalige woonvormen
zijn er in Nederland?
Antwoord:
In de voortgangsrapportages over het programma Thuis in het
Verpleeghuis heb ik uw Kamer geïnformeerd dat er in Nederland
ongeveer 2.300 locaties zijn waar verpleeghuiszorg wordt geleverd. Dit
aantal is niet geoormerkt naar verzorgingshuizen, verpleeghuizen en
kleinschalige woonvormen.
Vraag 132
Hoeveel procent van hun besteedbaar inkomen waren mensen met een
minimum inkomen gemiddeld in 2019 kwijt aan eigen betalingen in de
zorg, en hoeveel procent is dat in 2020?
Antwoord:
Het bedrag dat burgers kwijt zijn aan eigen betalingen varieert sterk met
hun gezondheid. Burgers met een zeer goede gezondheid maken niet of
nauwelijks gebruik van de zorg. Hun eigen betalingen zijn dan ook zeer
laag of nul. Burgers met een gemiddelde gezondheid maken een deel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

45

het eigen risico Zvw vol, maar doen geen beroep op Wmo- of Wlz-zorg.
Burgers met een slechte gezondheid maken veelal het eigen risico Zvw
vol. Een flink deel van deze groep maakt ook gebruik van
Wmo-ondersteuning (waar een abonnementstarief geldt). Een deel van
deze groep maakt naast Zvw-zorg gebruik van Wlz-zorg waar ze een
inkomensafhankelijke bijdrage voor betalen.
De gemiddelde eigen betalingen (eigen risico Zvw plus eigen bijdragen
Wlz) bedragen in 2019 respectievelijk 2020 € 357 en € 365.
In de onderstaande tabellen zijn de eigen betalingen uitgedrukt als
percentage van het besteedbaar inkomen van een alleenstaande (zonder
kinderen) met een gemiddeld eigen risico (en geen Wlz en/of Wmo-zorg)
en voor een persoon die gebruik maakt van intramurale Wlz-zorg.
Tabel: Eigen betalingen als percentage van besteedbaar inkomen voor een persoon
met alleen een gemiddeld eigen risico.
Inkomen

WML

Modaal

2 x modaal

3 x modaal

2019
2020

1,4%
1,4%

1,0%
1,0%

0,5%
0,5%

0,4%
0,4%

Huishoudens met een laag inkomen worden via de zorgtoeslag deels
gecompenseerd voor het eigen risico. Omdat de zorgtoeslag in 2019 en
2020 circa 75% van de gemiddelde nominale premie en het gemiddeld
eigen risico dekt, kan gesteld worden dat een alleenstaande met een
minimumloon en een gemiddeld eigen risico circa 0,3% van zijn
besteedbaar inkomen uitgeeft aan eigen risico.
Tabel: Eigen betalingen als percentage van besteedbaar inkomen voor een persoon die
het eigen risico volmaakt en daarnaast de hoge eigen bijdrage voor intramurale
Wlz-zorg betaald.
Inkomen

WML

Modaal

2 x modaal

3 x modaal

2019
2020

61,2%
61,3%

65,3%
65,3%

66,6%
66,9%

47,7%
47,3%

Informatie over de daadwerkelijke verdeling van de eigen betalingen over
inkomensgroepen is niet beschikbaar.
Vraag 133
Wat is het verschil in zorgkosten voor iemand die nog thuis woont in
vergelijking met de kosten van het wonen in een verpleeghuis?
Antwoord:
Gemiddeld bedroegen de gemiddelde kosten per verpleeghuiscliënt in
2019 op jaarbasis afgerond € 96.000. Dat is € 263 per dag. Dit zijn de
gemiddelde kosten voor cliënten die intramuraal verblijf met behandeling
op basis van een zzp V&V 4 t/m 10 inclusief behandeling. Bij dit bedrag is
rekening gehouden met de opslag voor Waardigheid en Trots en de extra
middelen vanuit het kwaliteitsbudget verpleeghuiszorg.
Van cliënten die nog niet zijn opgenomen en zorg ontvangen op basis van
MPT bedroegen de gemiddelde kosten per jaar in 2019 circa € 24.200 op
jaarbasis. Voor een toelichting op de kosten op jaarbasis van de verschillende extramurale leveringsvormen verwijs ik naar het antwoord op vraag
956.
Het verschil tussen de bedragen is dus op jaarbasis ca. € 71.800. Dit laat
zich verklaren door kosten van huisvesting en maaltijden, medische
basiszorg en 24-uurs toezicht, die onderdeel zijn van de intramurale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

46

Wlz-zorg. Daarnaast zijn er verschillen in zorgzwaarte tussen de verpleeghuispopulatie en de Wlz-cliënten die nog niet zijn opgenomen. Ook is de
mate waarin het eigen netwerk van de cliënt kan voorzien in het noodzakelijke toezicht bepalend of de zorg doelmatig en verantwoord thuis
geleverd kan worden.
Vraag 134
Hoeveel procent van hun besteedbaar inkomen waren mensen met een
modaal inkomen gemiddeld in 2019 kwijt aan eigen betalingen in de zorg,
en hoeveel procent is dat in 2020?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 132.
Vraag 135
Hoeveel procent van hun besteedbaar inkomen waren mensen met een
inkomen van tweemaal modaal gemiddeld kwijt in 2019 aan eigen
betalingen in de zorg en hoeveel procent is dat in 2020?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 132.
Vraag 136
Kunt u een overzicht geven van alle geschrapte regels in de zorg
(schrapsessies)?
Antwoord:
Daar valt geen totaaloverzicht van te geven, omdat veel formulieren en
procedures door of in individuele zorginstellingen gebruikt worden.
Steeds meer zorginstellingen zijn ook zelf aan de slag met het terugdringen van (interne) regeldruk. De totale opbrengsten daarvan worden
niet centraal geregistreerd.
Van de 171 acties en maatregelen uit het programma [Ont]Regel de Zorg
zijn er inmiddels zo’n 90 gerealiseerd zijn. U wordt hierover in meer detail
geïnformeerd in de tweede voortgangsrapportage van het programma
[Ont]Regel de Zorg, die u dit najaar tegemoet kunt zien. U kunt de
voortgang ook raadplegen op de website behorend bij het programma,
www.ordz.nl.
Vraag 137
Hoeveel DOT’s (DBC’s op weg naar transparantie) zijn geopend in 2020,
uitgesplitst per specialisme?
Antwoord:
Gegevens van Vektis laten zien dat er in 2020 circa 9,5 miljoen zorgproducten zijn geopend. Dit betreft zorgproducten die als declaratie in de
database van Vektis zijn opgenomen (peildatum 31 augustus 2020) en
informatie over het onderhanden werk, die de zorgaanbieders aan de
zorgverzekeraars leveren (peildatum 30 september 2020). Dit levert
daarom nog geen compleet beeld. Het werkelijke aantal geopende
zorgproducten zal daarom hoger liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

47

Tabel. Declaratievolume per specialisme, openingsjaar 2020
Specialisme

Aantal DBC-zorgproducten (×1.000)

Onbekend
Oogheelkunde
Keel-, Neus- en Oorheelkunde
Chirurgie
Plastische chirurgie
Orthopedie
Urologie
Gynaecologie
Neurochirurgie
Dermatologie
Inwendige Geneeskunde
Kindergeneeskunde
Maag-, Darm-, en Leverziekten
Cardiologie
Longgeneeskunde
Reumatologie
Allergologie
Revalidatiegeneeskunde
Cardio-pulmonale chirurgie
Psychiatrie
Neurologie
Geriatrie
Radiotherapie
Radiologie
Anesthesiologie
Klinische genetica
Audiologie
Geriatrische revalidatiezorg

115,6
914,1
505,8
839,4
178,0
576,8
386,7
546,3
58,2
598,1
1.318,6
352,3
383,4
899,9
476,1
236,3
18,3
153,8
22,7
12,0
557,6
64,4
60,6
0,5
127,5
24,5
35,2
20,3

Vraag 138
Hoeveel procent van hun besteedbaar inkomen waren mensen met een
inkomen van driemaal modaal gemiddeld kwijt in 2019 aan eigen
betalingen in de zorg en hoeveel procent is dat in 2020?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 132.
Vraag 139
Hoeveel personen hebben een zorg met verblijf indicatie?
Antwoord:
Op 1 juli 2020 hebben 308.220 mensen een indicatie voor een zorgprofiel
(zorgzwaartepakket) in de Wlz (bron: CIZ). Dit is een indicatie voor zorg
met verblijf. Met een Wlz-indicatie heeft de cliënt de mogelijkheid om in
een zorginstelling te wonen en daar zorg te ontvangen.
Vraag 140
Hoeveel procent van hun besteedbaar inkomen waren mensen met een
hoog inkomen gemiddeld in 2019 kwijt aan eigen betalingen in de zorg, en
hoeveel procent is dat in 2020?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 132.
Vraag 141
Hoeveel personen hebben een zorg zonder verblijf indicatie?
Antwoord:
Er worden in de Wlz na 1 januari 2015 geen indicaties «zorg zonder
verblijf» meer afgegeven. Een deel van de ondersteuning op grond van de
Wmo 2015 is te scharen onder de term «zorg zonder verblijf». Zie voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

48

aantal mensen met betrekking tot Wmo-ondersteuning het antwoord op
vraag 112.
Vraag 142
Hoeveel personen hebben een volledig pakket thuis (vpt)?
Antwoord:
Volgens de uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut hebben 12.834
personen een Volledig Pakket Thuis (vpt) op 1 juli 2020. Dit zijn de meest
recente cijfers.
Vraag 143
Hoe vaak wordt een vpt ingezet in het huis waar een oudere al jarenlang
woont?
Antwoord:
Een vpt kan worden ingezet in het huis waar de cliënt al jarenlang woont.
Er is geen centrale registratie van het aantal ouderen dat een vpt ontvangt
in het huis waar men al jarenlang woont. Ik beschik daardoor niet over de
gevraagde informatie.
Vraag 144
Hoe vaak wordt een vpt aangevraagd in een geclusterde setting?
Antwoord:
Er is geen centrale registratie van de aanvragen voor een vpt in een
geclusterde setting. Er wordt ook geen uniforme definitie gehanteerd van
een «geclusterde setting». Ik beschik daardoor niet over de gevraagde
informatie.
Vraag 145
Welk percentage van de vpt’s wordt gebruikt op locaties die feitelijk een
onofficiële instelling zijn?
Antwoord:
Een vpt kan worden ingezet in diverse situaties. Een cliënt kan een vpt
ontvangen in het huis waar hij al jarenlang woont. Ook is het mogelijk dat
zorg via een vpt wordt verleend in een complex met geclusterde
woonvoorzieningen. Er is geen centrale registratie van de locaties waarop
cliënten een vpt ontvangen. Ik beschik daardoor niet over de gevraagde
informatie.
Vraag 146
Hoeveel budget wordt besteed aan vpt’s?
Antwoord:
De verwachte kosten voor Wlz-cliënten met de leveringsvorm volledig
pakket thuis (vpt) staat in tabel 8 van het Financieel Beeld Zorg weergegeven. De Wlz-uitgaven aan vpt’s bedragen ruim € 0,5 miljard per jaar.
Vraag 147
Hoeveel personen hebben een modulair pakket thuis (mpt)?
Antwoord:
Volgens de uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut hebben 30.552
personen een Modulair Pakket Thuis (mpt) op 1 juli 2020. Dit zijn de meest
recente cijfers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

49

Vraag 148
Hoe vaak wordt een mpt ingezet in het huis waar een oudere al jarenlang
woont?
Antwoord:
Een mpt kan worden ingezet in het huis waar de cliënt al jarenlang woont.
Er is geen centrale registratie van het aantal ouderen dat een mpt
ontvangt in het huis waar men al jarenlang woont. Ik beschik daardoor
niet over de gevraagde informatie.
Vraag 149
Hoe vaak wordt een mpt aangevraagd in een geclusterde setting?
Antwoord:
Er is geen centrale registratie van de aanvragen voor een mpt in een
geclusterde setting. Er wordt ook geen uniforme definitie gehanteerd van
een «geclusterde setting». Ik beschik daardoor niet over de gevraagde
informatie.
Vraag 150
Welk percentage van de mpt’s wordt gebruikt op locaties die feitelijk een
onofficiële instelling zijn?
Antwoord:
Een mpt kan worden ingezet in diverse situaties. Een cliënt kan een mpt
ontvangen in het huis waar hij al jarenlang woont. Ook is het mogelijk dat
zorg via een mpt wordt verleend in een complex met geclusterde
woonvoorzieningen. Er is geen centrale registratie van de locaties waarop
cliënten een mpt ontvangen. Ik beschik daardoor niet over de gevraagde
informatie.
Vraag 151
Hoeveel budget wordt besteed aan mpt’s?
Antwoord:
De verwachte kosten voor Wlz-cliënten met de leveringsvorm modulair
pakket thuis (mpt) staat in tabel 8 van het Financieel Beeld Zorg weergegeven onder «Extramurale zorg». De verwachte kosten voor mpt’s
bedragen in 2020 dus € 668 miljoen en voor 2021 € 677 miljoen.
Vraag 152
Kunt u een overzicht geven van de vermogensontwikkeling van verpleeghuizen, verzorgingshuizen, gehandicapteninstellingen, thuiszorgorganisaties en ziekenhuizen vanaf 2010 tot en met heden?
Antwoord:
Het CBS rapporteert over de vermogens van zorginstellingen over de
periode 2015–2018. In onderstaande tabellen zijn het gemiddelde
weerstandsvermogen (eigen vermogen/bedrijfsopbrengsten) en het eigen
vermogen per sector weergegeven. Over de periode 2010–2014 zijn deze
gegevens volgens deze indeling niet beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

50

2015

2016

2017

20181

25
21
27
24
29
18
17
9
27

26
22
29
24
29
20
13
9
26

28
23
30
24
31
23
18
8
27

31
24
28
24
31
22
21
10
28

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2015

2016

2017

20181

Universitair medisch centra
Algemene ziekenhuizen
Categorale ziekenhuizen
GGZ met overnachting
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg met overnachting
Maatschappelijke opvang (24-uurs)
Ambulante jeugdzorg
Verpleeg-, verzorgingshuizen, thuiszorg

2.072
3.707
341
1.299
2.516
251
281
54
4.530

2.228
3.930
373
1.341
2.690
267
271
63
4.462

2.479
4.149
381
1.385
2.921
321
322
61
4.696

2.785
4.506
404
1.421
3.080
337
350
69
5.109

Weerstandsvermogen (%)
Universitair medisch centra
Algemene ziekenhuizen
Categorale ziekenhuizen
GGZ met overnachting
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg met overnachting
Maatschappelijke opvang (24-uurs)
Ambulante jeugdzorg
Verpleeg-, verzorgingshuizen, thuiszorg
1

Voorlopige cijfers.

Bron: CBS

1

Voorlopige cijfers.

Bron: CBS

Vraag 153
Hoeveel faillissementen hebben het afgelopen jaar plaatsgevonden,
uitgesplitst per zorgsector?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal gefailleerde
bedrijven en instellingen per zorgsector in 2019 en in de periode januariaugustus 2020. Dit is exclusief natuurlijke personen. Voor juli en augustus
2020 gaat het om voorlopige cijfers.
Aantal faillissementen
Ziekenhuizen en ggz aanbieders
Medische praktijken
Overige ambulante gezondheidszorg
Verpleeghuizen
Huizen verstandelijk gehandicapten
Huizen lichamelijk gehandicapten
Welzijnszorg met overnachting
Welzijnswerk ouderen, gehandicapten
Kinderopvang, jeugd- en welzijnswerk

2019

Januari–augustus 2020

8
19
34
1
5
4
6
39
23

0
6
14
0
1
1
0
19
16

Bron: CBS.

Vraag 154
Wat is een alleenstaande in de bijstand kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Onderstaande tabel laat voor 2021 zien, wat verschillende huishoudtypen
en inkomensklassen gemiddeld aan zorgkosten betalen. Hierin is
onderscheid gemaakt naar de inkomensafhankelijke bijdrage, ingeschatte
(gemiddelde) nominale premie Zvw, het gemiddeld eigen risico, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

51

zorgtoeslag, de Wlz-premie minus het aandeel algemene heffingskorting
en de bijdrage aan het deel van de zorguitgaven dat via directe en
indirecte belastingen wordt betaald.
Zorgkosten per huishouden in 2021
Alleenstaande zonder kinderen

Alleenverdiener (paar) met kinderen

Bijstand

WML

1x
modaal

2x
modaal

3x
modaal

Bruto inkomen

15.878

21.905

36.500

73.000

109.500

Inkomensafhankelijke
bijdrage

1.111

1.494

2.446

4.082

4.082

Bijstand

zie
Tweeverdieners
met
kinderen

WML

1x
modaal

2x
modaal

3x
modaal

21.905

36.500

73.000

109.500

1.494

2.446

4.082

4.082

2.946
455
– 2.484
917

2.946
455
– 705
2.696

2.946
455
0
3.401

2.946
455
0
3.401

2.060
– 1.695
365

3.372
– 1.611
1.761

3.390
– 574
2.816

3.390
– 44
3.346

Nominale premie
Gemiddeld eigen risico
Zorgtoeslag
Netto premie

1.473
227
– 1.288
412

1.473
227
– 1.288
412

1.473
227
0
1.700

1.473
227
0
1.700

1.473
227
0
1.700

Premie Wlz
Aandeel heffingskorting
Netto premie Wlz

1.532
– 738
794

2.060
– 1.695
365

3.372
– 1.611
1.761

3.390
– 574
2.816

3.390
-44
3.346

320
436

431
710

705
710

1.390
558

2.076
355

431
836

705
1.063

1.390
1.575

2.076
2.100

Totaal

3.074

3.411

7.321

10.546

11.559

4.043

8.670

13.263

15.004

Als percentage bruto
inkomen

19%

16%

20%

14%

11%

18%

24%

18%

14%

Directe belasting
Indirecte belasting

Tweeverdieners zonder kinderen

Tweeverdieners met kinderen

Bijstand

WML

1x
modaal

2x
modaal

3x
modaal

Bijstand

WML

1x
modaal

2x
modaal

3x
modaal

Bruto inkomen

20.210

21.905

36.500

73.000

109.500

20.210

21.905

36.500

73.000

109.500

Inkomensafhankelijke
bijdrage

1.415

1.494

2.490

4.891

7.271

1.415

1.494

2.485

4.865

6.763

Nominale premie
Gemiddeld eigen risico
Zorgtoeslag
Netto premie

2.946
455
– 2.484
917

2.946
455
– 2.484
917

2.946
455
– 619
2.782

2.946
455
0
3.401

2.946
455
0
3.401

2.946
455
– 2.484
917

2.946
455
– 2.484
917

2.946
455
– 627
2.773

2.946
455
0
3.401

2.946
455
0
3.401

Premie Wlz
Aandeel heffingskorting
Netto premie Wlz

1.950
– 1.476
474

2.060
– 1.802
258

3.432
– 2.866
566

6.743
– 3.222
3.521

6.780
– 2.194
4.586

1.950
– 1.476
474

2.060
– 2.022
38

3.426
– 3.043
383

5.872
– 3.654
2.218

6.780
– 2.938
3.842

408
613

431
682

717
1.075

1.409
1.859

2.095
2.471

408
769

431
847

716
1.245

1.402
1.990

2.087
2.640

Totaal

3.827

3.782

7.630

15.082

19.823

3.982

3.726

7.604

13.876

18.733

Als percentage bruto
inkomen

19%

17%

21%

21%

18%

20%

17%

21%

19%

17%

Directe belasting
Indirecte belasting

Vraag 155
Wat is een alleenstaande met een minimuminkomen kwijt aan
zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 156
Wat is een alleenstaande met een modaal inkomen kwijt aan zorgkosten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

52

Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 157
Wat is een alleenstaande met een twee keer modaal inkomen kwijt aan
zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 158
Wat is een alleenstaande met een drie keer modaal inkomen kwijt aan
zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 159
Wat is een alleenverdiener (paar) met kinderen in de bijstand kwijt aan
zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 160
Wat is een alleenverdiener (paar) met kinderen met een minimuminkomen
kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 161
Wat is een alleenverdiener (paar) met kinderen met een modaal inkomen
kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 162
Wat is een alleenverdiener (paar) met kinderen met een twee keer modaal
inkomen kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 163
Wat is een alleenverdiener (paar) met kinderen met een drie keer modaal
inkomen kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 164
Hoeveel mensen zijn een eigen bv gestart om de eigen bijdrage met
betrekking tot de vermogensinkomensbijtelling te omzeilen?
Antwoord:
Voor de uitoefening van zijn taken heeft het CAK alleen het verzamelinkomen, de verschuldigde belasting en het vermogen in Box 3 nodig. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

53

dus niet bekend of en in hoeverre bijdrageplichtigen via een eigen bv de
vermogensinkomensbijtelling omzeilen.
Vraag 165
Wat zijn tweeverdieners met kinderen in de bijstand kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 166
Hoeveel mensen maken gebruik van de tegemoetkoming specifieke
zorgkosten?
Antwoord:
Voor de jaren 2011 tot en met 2017 maakten gemiddeld ruim 158.000
mensen gebruik van de Tegemoetkoming Specifieke Zorgkosten (TSZ).
De toekenning voor 2018 is nog niet afgerond maar naar verwachting
hebben voor dat jaar circa 200.000 mensen gebruik gemaakt van de TSZ.
Een versneld tempo van de Belastingdienst in het verwerken van
aanvragen en de verruiming van de Ouderenkorting hebben bijgedragen
aan de stijging van het gebruik.
Vraag 167
Kunt u een overzicht per jaar geven van de kostenontwikkeling van
verpleeg- en verzorgingshuizen en de thuiszorg van 2000 tot 2005 en van
2006 tot en met 2020 en kunt u deze cijfers voorzien van uw duiding?
Antwoord:
Ja. Bij de beantwoording van de schriftelijke vragen bij de ontwerpbegroting 2016 (TK2015–2016, 34 300 XVI, nr. 12, antwoord 230) heeft mijn
ambtsvoorganger het gevraagde overzicht verstrekt tot en met 2013 en
van mijn duiding voorzien. Dat is gedaan via een tabel over de totale
ouderenzorg uit de «Zorgrekeningen» van het CBS over de periode
2000–2013. De cijfers uit de «Zorgrekeningen» zijn niet gewijzigd en dat
geldt ook voor de duiding.
Hieronder treft u de tabel over de intramurale ouderenzorg voor de
periode 2014 tot en met 2020. De cijfers tot en met 2019 zijn gebaseerd op
het jaarverslag van VWS. Voor 2020 betreft het cijfers uit de ontwerpbegroting 2021. Dit cijfer wordt bij het jaarverslag geactualiseerd. Naar
verwachting stijgen de uitgaven in 2020 ten opzichte van 2019 met circa
€ 1,1 miljard tot € 12,8 miljard. Daarbij is rekening gehouden met de extra
middelen die beschikbaar zijn gesteld voor verbetering van de kwaliteit in
verpleeghuizen (van € 1,2 miljard in 2019 naar € 1,7 miljard in 2020), de
groei van het aantal cliënten, de loon- en prijsontwikkelingen en
technische verschuivingen.
bedragen in miljarden euro

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Intramurale ouderenzorg

8,6

8,5

8,8

9,2

10,1

11,7

12,8

Vraag 168
Wat zijn tweeverdieners met kinderen met een minimuminkomen kwijt
aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

54

Vraag 169
Wat zijn tweeverdieners met kinderen met een modaal inkomen kwijt aan
zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 170
Kunt u een overzicht geven van alle geschrapte regels in de zorg?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 136.
Vraag 171
Wat zijn tweeverdieners met kinderen met een twee keer modaal inkomen
kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 172
Kunt u een overzicht geven hoeveel commerciële aanbieders die
verpleeghuiszorg aanbieden, via een bv-constructie winst uitkeren?
Antwoord:
Op grond van de Wet toelating zorginstellingen (WTZi) geldt dat winstuitkering binnen de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg is
verboden voor intramurale zorg. Zoals ik u in antwoord op een vraag bij
de VWS-begroting 2020 heb laten weten komt uit onderzoek van SiRM en
Finance Ideas naar voren dat mogelijk wel indirect dividend wordt
uitgekeerd door BV’s aan wie het leveren van zorg is uitbesteed. De
onderzoekers merken op dat specifieke data daarover niet beschikbaar
zijn. Wel noemen zij dat uitbesteding van zorgverlening relatief weinig
voorkomt. Uitbesteding van zorgverlening lijkt met name, maar niet
alleen, plaats te vinden bij zelfstandige behandelcentra.
Zie over de uitkomsten van dit onderzoek en de maatregelen die worden
genomen de brief aan uw Kamer van 9 juli 2019.7
Vraag 173
Kunt u een overzicht geven van zorgaanbieders die winst uitkeren?
Antwoord:
Op 9 juli 2019 is uw Kamer geïnformeerd over onderzoeken naar
winstuitkering in de zorg, waaronder een analyse van de huidige praktijk
en de effecten van dividenduitkering in de Nederlandse gezondheidszorg
door onderzoeksbureaus SiRM en Finance Ideas.8 De onderzoekers
schatten in dat op dit moment over maximaal 7% van de zorguitgaven
mogelijk rechtstreeks dividend wordt uitgekeerd.9 Daarbij wijzen de
onderzoekers erop dat mogelijk ook dividend wordt uitgekeerd door BV’s
aan wie de zorgverlening is uitbesteed, maar dat daarover geen informatie beschikbaar is. Overigens noemen de onderzoekers dat uitbe-

7

Kamerstukken II 2018/19, 35 000 XVI, nr. 133.
Kamerstukken II 2018/19, 35 000 XVI, nr. 133.
9
De berekening is als volgt gemaakt. De onderzoekers merken op dat winstoogmerk is toegestaan in sectoren die circa 24% van de totale zorgomzet innemen. Binnen die sectoren waar
winstoogmerk is toegestaan, wordt ongeveer 30% van de zorg verleend door organisaties met
als rechtspersoon een BV (die dividend kan uitkeren). Zorgaanbieders die dividend kunnen
uitkeren, leveren dus ongeveer 7% (24%*30%) van de zorg.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

55

steding van zorgverlening relatief weinig voorkomt. Uitbesteding van
zorgverlening lijkt met name, maar niet alleen, plaats te vinden bij
zelfstandige behandelcentra.
Er is slechts beperkte data beschikbaarheid over zorgaanbieders die winst
uitkeren: niet elke zorgaanbieder hoeft zich financieel te verantwoorden.
Met de inwerkingtreding van de Aanpassingswet Wet toetreding
zorgaanbieders wordt deze verplichting via het Jaarverslag Maatschappelijke Verantwoording verbreed.
Vraag 174
Wat zijn tweeverdieners met kinderen met een drie keer modaal inkomen
kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 175
Kunt u een overzicht geven van buitenlandse zorgaanbieders die in
Nederland zorgorganisaties hebben opgericht dan wel opgekocht?
Antwoord:
Ik heb geen uitputtend overzicht van buitenlandse zorgaanbieders die in
Nederland zorgorganisaties hebben opgericht dan wel opgekocht. De NZa
heeft alle besluiten met betrekking tot de zorgspecifieke fusietoets van
januari 2018 tot juli 2019 geanalyseerd. De NZa gaf in totaal 285 keer
groen licht voor een concentratie in de zorg. Bij 118 aanvragen was er
sprake van betrokkenheid van een buitenlandse partij. De NZa hanteert de
volgende definitie voor buitenlandse partij: Een organisatie waar één of
meer naar buitenlands recht opgerichte rechtspersonen zeggenschap
uitoefenen over het concern. Bij veel van deze aanvragen zijn partijen
betrokken die al langer op de Nederlandse markt actief zijn. Verreweg de
meeste concentraties met een buitenlandse partij hadden betrekking op
de mondzorg (86). Dat er in de mondzorgsector het vaakst sprake is van
betrokkenheid van een buitenlandse partij is volgens de NZa goed te
verklaren door het feit dat vrijwel alle mondzorgketens een zetel hebben
in het buitenland. Andere sectoren betroffen de farmacie (14 concentraties), de medisch-specialistische zorg (9), langdurige zorg (7) en
paramedische zorg (2).
Vraag 176
Wat zijn tweeverdieners in de bijstand kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 177
Wat zijn tweeverdieners met een minimuminkomen kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 178
Wat zijn tweeverdieners met een modaal inkomen kwijt aan zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 179
Wat zijn tweeverdieners met een twee keer modaal inkomen kwijt aan
zorgkosten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

56

Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 180
Wat zijn tweeverdieners met een drie keer modaal inkomen kwijt aan
zorgkosten?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 154.
Vraag 181
Kunt u aangeven wat het gemiddelde bedrag is dat een alleenstaande met
een bijstandsinkomen, respectievelijk een minimuminkomen, modaal
inkomen, twee keer modaal inkomen en drie keer modaal inkomen
uitgeeft aan zorg (inkomensafhankelijke bijdrage, premie Zvw gemiddelde
eigen risico en zorgtoeslag, de Wlz-premie onder aftrek van het aandeel
van de heffingskorting dat betrekking heeft op de Wlz) alsook de bijdrage
aan het deel van de zorguitgaven dat via de directe en indirecte belastingen wordt betaald en hoe dit zich vertaalt naar het percentage van het
bruto inkomen? Kunt u deze cijfers geven voor 2010 tot en met heden en
kunt u de verschillen duiden in ontwikkelingen in de percentages?
Antwoord:
Onderstaande tabel laat voor de jaren 2010 tot en met 2021 zien wat een
alleenstaande gemiddeld betaalt aan zorg in euro’s en als percentage van
het brutoinkomen. De cijfers zijn berekend voor verschillende inkomensklasses.
De zorgkosten zijn het totaal van:
De inkomensafhankelijke bijdrage.
De nominale premie Zvw en het gemiddeld eigen risico minus de
zorgtoeslag.
De AWBZ/Wlz-premie onder aftrek van het aandeel heffingskortingen dat
betrekking heeft op de AWBZ/Wlz.
Het deel van de zorguitgaven dat uit belastingen betaald wordt (de
rijksbijdragen Zvw en AWBZ, de BIKK, de zorgtoeslag, de WMO, de
jeugdzorg en het begrotingsgefinancierde deel van het UPZ). Verondersteld is dat deze kosten worden gefinancierd uit directe (circa 60%) en
indirecte belastingen (circa 40%). Hierbij wordt gerekend met een vast
percentage van het brutoinkomen, waardoor er nog geen rekening wordt
gehouden met de progressie van het belastingstelsel.
Voor het jaar 2017 is er een tweede cijfer opgenomen conform de nieuwe
definitie van de zorguitgaven. Bij de nieuwe definitie worden zorguitgaven
gepresenteerd exclusief de uitgaven aan Wmo en Jeugdzorg die vanaf
2019 niet meer onder het uitgavenplafond zorg vallen. Het is niet mogelijk
om de cijfers voor deze nieuwe definitie voor de jaren 2010–2016 te
leveren, omdat er in deze periode in de AWBZ-uitgaven geen onderscheid
gemaakt is naar de Wmo- en Jeugdzorguitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

57

Ontwikkeling totale zorgkosten voor alleenstaanden in euro’s per jaar en als percentage van het brutoinkomen voor 2010–2021:

Bijstand

Wml

Modaal

2x modaal

3x modaal

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017-I

2017-II

2018

2019

2020

2021

3.598

3.809

3.749

3.695

3.491

3.366

3.211

3.164

2.964

2.951

2.980

3.020

3.074

23%

24%

24%

23%

22%

21%

20%

20%

19%

19%

19%

19%

19%

3.879

4.173

4.140

4.174

3.674

3.726

3.384

3.329

3.030

3.086

3.187

3.341

3.411

21%

23%

22%

22%

19%

19%

17%

16%

15%

15%

15%

15%

16%

7.381

7.860

7.760

7.985

7.364

7.091

6.870

6.925

6.552

6.722

6.980

7.179

7.321

23%

24%

24%

25%

22%

21%

21%

20%

19%

19%

20%

20%

20%

7.934

8.540

9.577

10.224

9.871

9.488

9.559

9.616

9.104

9.319

9.898

10.273

10.546

12%

13%

15%

16%

15%

14%

14%

14%

13%

14%

14%

14%

14%

8.277

8.914

9.926

10.582

10.473

10.269

10.321

10.399

9.762

9.969

10.648

11.252

11.559

8%

9%

10%

11%

11%

10%

10%

10%

10%

10%

10%

10%

11%

Het aandeel van het inkomen dat aan zorg wordt betaald is door de jaren
heen vrij stabiel. Veranderingen die optreden komen voort uit veranderingen bij de heffingskortingen (daarvan heeft niet iedereen in gelijke
mate voordeel) en bij de zorgtoeslag (daarop is eerst bezuinigd, terwijl de
laatste jaren de zorgtoeslag juist is verhoogd). Verder is van invloed dat
de inkomens in bepaalde jaren meer en in andere jaren minder groeien
dan de zorguitgaven. Tot slot laat de tabel zien dat de lagere inkomens
een kleiner deel van het brutoinkomen aan zorg zijn gaan betalen en de
hogere inkomens een groter deel.
Vraag 182
Kunt u aangeven wat het gemiddelde bedrag is dat een alleenverdiener
(paar) met kinderen met een bijstandsinkomen, respectievelijk een
minimuminkomen, modaal inkomen, twee keer modaal inkomen en drie
keer modaal inkomen uitgeeft aan zorg (inkomensafhankelijke bijdrage,
premie Zvw gemiddelde eigen risico en zorgtoeslag, de Wlz-premie onder
aftrek van het aandeel van de heffingskorting dat betrekking heeft op de
Wlz) alsook de bijdrage aan het deel van de zorguitgaven dat via de
directe en indirecte belastingen wordt betaald en hoe dit zich vertaalt naar
percentage van het bruto inkomen? Kunt u deze cijfers geven voor 2010
tot en met heden en kunt u de verschillen duiden in ontwikkelingen in de
percentages?
Antwoord:
Zie de algemene opmerkingen bij het antwoord op vraag 181.
Ontwikkeling totale zorgkosten voor alleenverdieners met kinderen in euro’s per jaar en als percentage van het brutoinkomen voor
2010–2021:

Vraag 183
Kunt u aangeven wat het gemiddelde bedrag is dat tweeverdieners met
een bijstandsinkomen, respectievelijk een minimuminkomen, modaal
inkomen, twee keer modaal inkomen en drie keer modaal inkomen
uitgeven aan zorg (inkomensafhankelijke bijdrage, premie Zvw gemiddelde eigen risico en zorgtoeslag, de Wlz-premie onder aftrek van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

58

aandeel van de heffingskorting dat betrekking heeft op de Wlz) alsook de
bijdrage aan het deel van de zorguitgaven dat via de directe en indirecte
belastingen wordt betaald en hoe dit zich vertaalt naar het percentage van
het bruto inkomen? Kunt u deze cijfers geven voor 2010 tot en met heden
en kunt u de verschillen duiden in ontwikkelingen in de percentages?
Antwoord:
Zie de algemene opmerkingen bij het antwoord op vraag 181.
Ontwikkeling totale zorgkosten voor tweeverdieners in euro’s per jaar en als percentage van het brutoinkomen voor 2010–2021:

Vraag 184
Kunt u aangeven wat het gemiddelde bedrag is dat tweeverdieners met
kinderen met een bijstandsinkomen, respectievelijk een minimuminkomen, modaal inkomen, twee keer modaal inkomen en drie keer modaal
inkomen uitgeven aan zorg (inkomensafhankelijke bijdrage, premie Zvw
gemiddelde eigen risico en zorgtoeslag, de Wlz-premie onder aftrek van
het aandeel van de heffingskorting dat betrekking heeft op de Wlz) alsook
de bijdrage aan het deel van de zorguitgaven dat via de directe en
indirecte belastingen wordt betaald en hoe dit zich vertaalt naar
percentage van het bruto inkomen? Kunt u deze cijfers geven voor 2010
tot en met heden) en kunt u de verschillen duiden in ontwikkelingen in de
percentages?
Antwoord:
Zie de algemene opmerkingen bij het antwoord op vraag 181.
Ontwikkeling totale zorgkosten voor tweeverdieners met kinderen in euro’s per jaar en als percentage van het brutoinkomen voor
2010–2021:

Vraag 185
Hoeveel geven andere Europese landen in algemene zin uit aan
preventie?
Antwoord:
Eind 2017 is door de OECD een rapport uitgebracht waarin zij de hoogte
en verdeling van uitgaven aan preventie vergelijken in OECD-landen.
Onder preventie uitgaven vallen volgens de OECD-definitie uitgaven aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

59

campagnes; vaccinaties; screeningen; epidemiologische surveillance; en
gezondheidschecks bij bijvoorbeeld zwangere vrouwen, in de jeugdgezondheidszorg, of tandartscontrole. Hieruit blijkt dat bijna alle
OECD-landen tussen de 2% en 4% van hun totale zorguitgaven aan
preventie besteden. Zie https://www.oecd-ilibrary.org/social-issuesmigration-health/how-much-do-oecd-countries-spend-onprevention_f19e803c-en. De statistieken uit dit rapport zijn sindsdien
bijgewerkt. De volgende tabel geeft de meest recente cijfers weer.
Preventie uitgaven Europese OECD-landen in voor koopkracht
gecorrigeerde euro’s, per hoofd van de bevolking (2018).
United Kingdom
Germany
Switzerland
Sweden
Netherlands
Finland
Norway
Italy
Denmark
Ireland
Iceland
Austria
Luxembourg
Slovenia
France
Belgium
Czech Republic
Estonia
Spain
Hungary
Portugal
Lithuania
Poland
Latvia
Greece
Slovak Republic

184,6
168,5
162,1
150,5
150,2
145,0
130,5
130,0
109,5
108,3
100,3
98,7
96,1
80,7
78,5
71,4
71,2
66,2
62,0
55,3
44,2
43,8
40,9
40,5
24,3
13,9

Bron: stats.OECD.org.
Vraag 186
Wat geven Europese landen uit specifiek aan het voorkomen van
beginnen met roken, ondersteunen bij het stoppen met roken, het
voorkomen van overmatig alcoholgebruik, depressie- en suïcidepreventie,
het voorkomen van overgewicht en het ondersteunen bij het komen tot
een gezond gewicht? Kunt u hiervan een overzicht sturen?
Antwoord:
Betrouwbare internationaal vergelijkbare cijfers over deze specifieke
preventie uitgaven zijn niet beschikbaar. Zie vraag 185 voor de definitie
van preventie uitgaven waarbij internationale vergelijking wel mogelijk is.
Vraag 187
Kunt u aangeven waarop andere Europese landen bezuinigen betreffende
zorg? Kunt u hiervan een overzicht met uw duiding erbij sturen?
Antwoord:
Uit een analyse van meer dan 700 kostenbeheersingsmaatregelen die
19 Europese OESO-lidstaten sinds 1970 hebben genomen, blijkt dat de
meeste maatregelen zich richten op het bedwingen van het volume van
zorg. Ongeveer een derde van de maatregelen is gericht op aanpassingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

60

in de werking van de zorgmarkt, een vijfde grijpt in op de prijs van zorg en
de minste maatregelen betreffen budgettering. Dit komt overeen met de
verhoudingen van ingezette maatregelen die zijn beschreven voor
Nederland (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/
S0168851018306341).

Veel Europese landen hebben naar aanleiding van de financiële crisismaatregelen genomen om de zorgkosten te bedwingen. De meest
voorkomende maatregelen zijn volgens Van Gool en Pearson
(https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/healthausterity-and-economic-crisis_5jxx71lt1zg6-en):
– Het aanpassen van de financiering, bijvoorbeeld door hogere
belastingen of Btw-tarieven;
– Het aanpassen van het verzekerd pakket;
– Het verhogen van eigen betalingen;
– Het verlagen van de prijs van zorg, zoals lonen en prijzen van
geneesmiddelen;
– Het beperken van zorgaanbod, bijvoorbeeld het aantal artsen;
– Structurele hervormingen.
Vraag 188
Kunt u een overzicht geven van EU-richtlijnen en -verordeningen, binnen
het domein van VWS, die nog niet zijn aangenomen?
Antwoord:
Bijgaand treft u een overzicht van lopende
EU-wetgevingsonderhandelingen aan.
Een eerstvolgende reguliere rapportage zal Uw Kamer voor de Europese
Gezondheidsraad van 2 december a.s. ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

61

Titel

Document

Korte beschrijving

Stand van Zaken

Voorstel voor Verordening Health
Technology Assessment

COM (2018) 51

Het voorstel gaat over de gezamenlijke (klinische) beoordeling van de
meerwaarde van geneesmiddelen
en medische hulpmiddelen ten
opzichte van bestaande behandelingen via een HTA-assessment

Er is geen overeenstemming bereikt
onder het Kroatisch voorzitterschap.
Het Duits voorzitterschap heeft de
onderhandelingen in de Raad
wederom ter hand genomen.

Voorstel voor de financiering en
regulering van het Europees
parlement en de Raad inzake het
Europees Solidariteitscorps voor de
periode 2021–2027

COM (2018) 230

Financiering voor het Europees
Solidariteitscorps in het kader van
het MFK

Er vinden technische bijeenkomsten
plaats tussen Raad, Commissie en
Europees parlement, ter voorbereiding van de triloog die onder Duits
voorzitterschap weer wordt opgestart.

Voorstel voor verordening tot
vaststelling van een actieprogramma
voor de Unie op het gebied van
gezondheid voor de periode 2021–
2027

COM (2020) 405

Zogenaamde EU4Healthprogramma; eigenstandig gezondheidsprogramma dat zowel kijkt
naar herstel na COVID-19 als
structurele samenwerking

Voorstel 28 mei 2020 gepubliceerd,
onderhandelingen in Raad zijn in juli
gestart zijn nog gaande. Triloog wordt
verwacht in november/december

Vraag 189
Hoeveel mensen ontvangen zorgtoeslag?
Antwoord:
In 2019 ontvangen 4,6 miljoen mensen zorgtoeslag. Tot nu hebben in 2020
4,5 miljoen mensen zorgtoeslag ontvangen. Dit betreft de stand van zaken
september 2020, dit aantal zal naar verwachting de komende maanden
nog stijgen.
Vraag 190
Wat zijn de afbouwgrenzen van de zorgtoeslag vanaf 2006 tot en met
2020?
Antwoord:
In onderstaande tabel staat aangegeven vanaf welk inkomen de afbouw
van de zorgtoeslag begint. Deze afbouwgrens is gelijk aan het wettelijk
minimumloon.
Jaar

afbouw grens

2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

17.494
17.905
18.496
19.135
19.528
19.890
20.079
19.043
19.253
19.463
19.758
20.109
20.451
20.941
21.431

Vraag 191
Waar liggen de grenzen van de zorgtoeslag en vanaf welke percentages
geldt de toeslag niet meer? Wilt u dit aangeven voor de verschillende
inkomenscategorieën?
Antwoord:
De hoogte van de zorgtoeslag is afhankelijk van de norm- en afbouwpercentages en van de hoogte van de standaardpremie (de gemiddelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

62

nominale premie plus het gemiddeld eigen risico). De hoogte van de
gemiddelde nominale premie voor het jaar 2021 is nog niet bekend.
Uiterlijk 12 november maken de verzekeraars hun premie bekend. Daarna
is dus pas bekend hoe hoog de standaardpremie wordt en dus ook tot
welk inkomen er recht is op zorgtoeslag.
Op basis van de actuele raming van de nominale premie en het
gemiddeld eigen risico (€ 1.473 resp. € 227) heeft een eenpersoonshuishouden recht op zorgtoeslag tot een inkomen van € 31.149. Een meerpersoonshuishouden heeft recht op zorgtoeslag tot een inkomen van
€ 39.953.
Als verzekeraars de premie bijvoorbeeld gemiddeld € 25 hoger vaststellen
dan geraamd in de begroting, dan stijgt inkomen tot waar recht bestaat op
zorgtoeslag (tot € 31.333 bij alleenstaanden en op € 40.321 voor
tweepersoonshuishoudens). Als verzekeraars de premie gemiddeld € 25
lager vaststellen dan geraamd in de begroting, dan inkomen tot waar
recht bestaat op zorgtoeslag lager uit (op € 30.965 bij alleenstaanden en
op € 39.585 voor tweepersoonshuishoudens).
Vraag 192
Kunt u de Kamer voorrekenen hoe hoog de zorgtoeslag voor de verschillende inkomensgroepen wordt in 2021?
Antwoord:
De hoogte van de zorgtoeslag is afhankelijk van de norm- en afbouwpercentages en van de hoogte van de standaardpremie (de gemiddelde
nominale premie plus het gemiddeld eigen risico). De hoogte van de
gemiddelde nominale premie voor het jaar 2020 is nog onbekend. Uiterlijk
12 november maken de zorgverzekeraars hun premie bekend. Daarna is
dus pas bekend hoe hoog de standaardpremie wordt en dus ook hoe
hoog de zorgtoeslag wordt.
In onderstaande tabel staat de hoogte van de zorgtoeslag bij bepaalde
inkomens op basis van de raming van de nominale premie en het
gemiddelde eigen risico (€ 1.473, resp. € 227).
Belastbaar inkomen

15.000

20.000

25.000

30.000

35.000

40.000

Eenpersoonshuishouden

€ 1.288

€ 1.288

€ 858

€ 179

€0

€0

Meerpersoonshuishouden

€ 2.484

€ 2.484

€ 2.054

€ 1.375

€ 696

€0

Vraag 193
Hoeveel mensen hebben in 2020 hun gehele eigen risico opgemaakt? Kan
dit percentage gegeven worden voor de jaren 2010 tot en met 2020?
Antwoord:
In onderstaande tabel vindt u de schattingen van het percentage
volwassenen dat het eigen risico volmaakt voor de periode 2010–2020:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

63

Jaar

Volwassenen die het eigen risico volmaken (in % van het totaal aantal volwassenen)

2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

60%
60%
59%
54%
51%
49%
47%
47%
48%
48%
48%

Vraag 194
Hoeveel mensen hebben in 2020 hun gehele eigen risico in de eerste
maand van het jaar opgemaakt?
Antwoord:
Hierover zijn geen gegevens beschikbaar.
Vraag 195
Hoeveel chronisch zieken en mensen met een beperking hebben in 2020
hun gehele eigen risico opgemaakt?
Antwoord:
Er bestaat geen eenduidige definitie voor chronisch ziek. Daarom wordt
aangesloten bij de definitie die gehanteerd wordt in het kader van de
risicoverevening. Iemand wordt hierbij als chronisch ziek beschouwd
indien hij/zij in een Diagnosekostengroep (DKG), Farmaciekostengroep
(FKG), Hulpmiddelenkostengroep (HKG), Fysiotherapiediagnosegroep
(FDG), in een Meerjarig hoge kosten (MHK) klasse groter dan 1 of in een
Meerjarig hoge kosten verpleging en verzorging (MVV) klasse groter dan 0
valt. Voor specifiek mensen met een beperking zijn geen gegevens
beschikbaar.
In onderzoek rondom de risicoverevening is aandacht besteed aan de
vraag in hoeverre chronisch zieken en niet-chronisch zieken kosten onder
het verplicht eigen risico maken. Hieruit komt naar voren dat 86 procent
van de chronisch zieken het eigen risico volmaakt. Dit percentage is een
schatting voor 2019, gebaseerd op data uit 2017. De cijfers voor 2020 zijn
nog niet bekend.
Vraag 196
Hoeveel chronisch zieken en mensen met een beperking hebben in 2020
hun gehele eigen risico in de eerste maand van het jaar opgemaakt?
Antwoord:
Hierover zijn geen gegevens beschikbaar.
Vraag 197
Hoeveel mensen konden in 2020 hun eigen risico niet meer betalen? Wat
zijn hiervan de laatste cijfers?
Antwoord:
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal mensen dat specifiek
het eigen risico niet kan betalen. Wel heeft een inventarisatie uitgewezen
dat circa 1,1 miljoen verzekerden gebruik maken van de mogelijkheid om
het eigen risico gespreid te betalen. Dit hoeft overigens niet te duiden op
financiële problemen. Ook voor mensen met een hoog inkomen kan dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

64

een prettige service zijn. Daarnaast ontvangen huishoudens met een laag
inkomen zorgtoeslag ter compensatie van een deel van de premie en het
eigen risico. In 2019 hebben 4,65 miljoen mensen zorgtoeslag ontvangen.
Vraag 198
Kunt u in een overzicht weergeven hoeveel mensen respectievelijk 100%,
75%, 50%, 25% en 0% van het verplicht eigen risico kwijt waren?
Antwoord:
De hoogte van het eigen risico kan in 6 klassen worden onderscheiden:
• 23% van de volwassenen heeft € 0 tot € 24 aan kosten;
• 12% van de volwassenen heeft € 25 tot € 100 aan kosten;
• 8% van de volwassenen heeft € 100 tot € 200 aan kosten;
• 6% van de volwassenen heeft € 200 tot € 300 aan kosten;
• 3% van de volwassenen heeft € 300 tot € 384 aan kosten;
• 48% van de volwassenen maakt het verplicht eigen risico vol.
Deze cijfers betreffen schattingen voor 2020 op basis van onderzoeken ten
behoeve van de risicoverevening (gebaseerd op data uit 2017).
Vraag 199
Hoeveel mensen hebben het eigen risico vrijwillig verhoogd tot respectievelijk 485 euro, 585 euro, 685 euro, 785 euro en 885 euro?
Antwoord:
De Zorgthermometer van Vektis laat zien dat in 2020 in totaal 13,3 procent
van de verzekerden voor een vrijwillig eigen risico heeft gekozen. Van de
mensen met een vrijwillig eigen risico heeft:
9,4% een vrijwillig eigen risico van € 100 (waarmee het totale eigen risico
uitkomt op € 485 euro);
9,2% een vrijwillig eigen risico van € 200 (waarmee het totale eigen risico
uitkomt op € 585 euro);
4,6% een vrijwillig eigen risico van € 300 (waarmee het totale eigen risico
uitkomt op € 685 euro);
1,3% een vrijwillig eigen risico van € 400 (waarmee het totale eigen risico
uitkomt op € 785 euro);
75,5% een vrijwillig eigen risico van € 500 (waarmee het totale eigen
risico uitkomt op € 885 euro).
Vraag 200
Welke groep binnen de bevolking maakt gebruik van een vrijwillig eigen
risico? Hoeveel wanbetalers waren er in 2020?
Antwoord:
Uit onderzoek van het Centraal Planbureau (zie Kamerstuk 29 689,
nummer 783) blijkt dat over het algemeen meer mannen dan vrouwen,
meer jongeren dan ouderen, meer mensen met een hoog inkomen dan
met een laag inkomen, meer hoogopgeleiden dan laagopgeleiden en
meer mensen met lage zorgkosten dan hoge zorgkosten voor een
vrijwillig eigen risico kiezen.
Het aantal wanbetalers aan wie een bestuursrechtelijke premie werd
opgelegd is gedaald van 325.810 eind 2014 naar 190.641 op 1 oktober
2020.
Vraag 201
Hoeveel mensen moeten op dit moment een bestuursrechtelijke premie
betalen omdat zij een betalingsachterstand van meer dan zes maanden
hebben op hun zorgverzekeringspremie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

65

Antwoord:
Het aantal wanbetalers aan wie een bestuursrechtelijke premie werd
opgelegd is gedaald van 325.810 eind 2014 naar 190.641 op 1 oktober
2020.
Vraag 202
Kunt u een trendmatig overzicht geven over hoeveel mensen sinds 2010
een bestuursrechtelijke premie moesten betalen? Kunt u een overzicht
geven per jaar?
Antwoord:
In de onderstaande tabel treft u per jaar sinds 2010 de aantallen wanbetalers aan wie een bestuursrechtelijke premie werd opgelegd. De cijfers
zijn afkomstig van het CAK. De tabel laat zien dat het aantal wanbetalers
sinds 2014 sterk is gedaald. De daling wordt met name veroorzaakt
doordat zorgverzekeraars op grote schaal actief en op maat betalingsregelingen zijn gaan aanbieden. Dankzij de Wet vereenvoudiging wanbetalersmaatregelen10 betalen verzekerden bij het afspreken van een betalingsregeling direct weer de nominale premie. Ook wordt er steeds meer ingezet
op vroegsignalering.
Per ultimo

aantal

2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Okt 2020

266.306
303.528
297.954
314.138
325.810
312.037
277.023
249.044
223.714
202.702
190.641

Vraag 203
Hoeveel mensen hebben een betaalregeling getroffen voor de zorgpremie
en kunt u een overzicht geven per jaar sinds 2010?
Antwoord:
In de onderstaande tabel is het aantal lopende betalingsregelingen (intern
of extern bij een incassopartner) en het aantal stabilisatieovereenkomsten11 opgenomen dat per jaar open stond. Het betreft hier regelingen
en overeenkomsten waar ten minste de premieschuld in zit. Betalingsregelingen bij de externe incassopartner hebben zowel betrekking op de
buitengerechtelijke als de gerechtelijke fase. Er zijn geen aantallen bekend
voor de jaren voorafgaand aan 2014.

10
11

Stb. 2015, 33.683
Met een stabilisatieovereenkomst wordt de incasso van een betalingsachterstand door een
zorgverzekeraar onder voorwaarden opgeschort gedurende maximaal 8 maanden. De
stabilisatieovereenkomst dient ter voorbereiding op een minnelijke schuldregeling. Gedurende
de stabilisatieperiode betaalt de verzekerde weer de nominale premie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

66

2014
2015
2016
2017
2018
2019

Intern

Extern

Stabilisatie

152.985
137.468
156.109
161.509
165.173
176.236

119.110
93.515
95.305
95.726
88.758
89.775

6.852
7.978
8.812
8.544
7.292
6.204

Vraag 204
Kan kwantitatief en kwalitatief worden aangegeven in hoeverre het eigen
risico in 2018 heeft geleid tot het minder gebruik maken van zorg en of dit
heeft geresulteerd in gezondheidsschade?
Antwoord:
Er is geen inzicht in eventuele effecten op de gezondheid. Op de website
van de Staat van Volksgezondheid en Zorg is te zien dat het percentage
van de mensen dat aangeeft de afgelopen twaalf maanden te hebben
afgezien van zorg vanwege de kosten (niet specifiek het eigen risico) is
afgenomen van 16% in 2016 naar 9% in 2019. De cijfers zijn ook terug te
vinden in de VWS-monitor, die twee keer per jaar als bijlage bij de
begroting en het jaarverslag van VWS wordt meegestuurd naar de
Tweede Kamer (zie bijvoorbeeld Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 7).
Vraag 205
Kunt u een overzicht sturen welke zaken aan het basispakket zijn toegevoegd of eruit gehaald vanaf 2005 tot en met 2020?
Antwoord:
Bij de inwerkingtreding van de Zorgverzekeringswet (Zvw) per 1 januari
2006 is besloten dat het verzekerde pakket van de Ziekenfondswet zoals
dat eind 2005 gold, bepalend was voor de aard, inhoud en omvang van
het basispakket van de Zvw. Het basispakket 2006 was dan ook gelijk aan
het ziekenfondspakket van ultimo 2005. Per 1 januari 2006 zijn er geen
wijzigingen in het pakket aangebracht; geen uitbreidingen en ook geen
beperkingen.
De te verzekeren prestaties van het basispakket zijn zo omschreven dat de
medisch-inhoudelijke en maatschappelijke ontwikkelingen worden
gevolgd. Hierdoor stromen nieuwe interventies en zorgvormen die
voldoen aan de stand van wetenschap en praktijk «automatisch» het
basispakket in. Daar tegenover staat dat verouderde interventies en
zorgvormen die in de medische praktijk niet meer worden toegepast
«automatisch» uit het basispakket verdwijnen, omdat deze niet langer
voldoen aan de stand van wetenschap en praktijk. Deze open in- en
uitstroom is met name van belang ten aanzien van wijzigingen in de
medisch-specialistische zorg. Omdat deze «automatische» in- en
uitstroom in veel gevallen niet plaatsvindt op basis van uitspraken van het
Zorginstituut, is het niet mogelijk hiervan een volledig beeld te geven. Wél
zijn er in de medische wetenschap in brede zin de afgelopen 10 jaar veel
ontwikkelingen geweest die ook impact hebben op het verzekerde pakket,
zoals nieuwe dure geneesmiddelen en medische technologie.
Behalve de hiervoor genoemde automatische in- en uitstroom, vinden ook
wijzigingen in het basispakket plaats op basis van politieke besluitvorming. In bijgaande drie tabellen is een overzicht hiervan opgenomen.
De tabellen 1 en 2 geven een overzicht van respectievelijk de uitbreidingen en beperkingen in het basispakket. Tabel 3 betreft de voorwaardelijk toegelaten behandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

67

Tabel 1: Overzicht politiek besloten uitbreidingen basispakket 2007–2020
Jaar

Uitbreiding

2007

uitbreiding aantal zittingen psychotherapie

2008

jeugdtandzorg t/m 21 jaar

2009

dyslexiezorg aan kinderen t/m 12 jaar

2010

geen uitbreidingen basispakket

2011

– bekkenfysiotherapie in verband met urine-incontinentie
– stoppen met roken

2012

geen uitbreidingen basispakket

2013

– brillenglazen voor kinderen met medische indicatie
– vervallen minimum leeftijdsgrens van 6 jaar bij fluorideapplicatie blijvende
gebitselementen
– geriatrische revalidatie (overheveling uit AWBZ)
– bruikleen hulpmiddelen (overheveling uit AWBZ)

2014

geen uitbreidingen basispakket

2015

– niet-invasieve prenatale test (NIPT)
– zintuiglijk gehandicaptenzorg (overheveling uit AWBZ)
– verpleging en verzorging zonder verblijf (overheveling uit AWBZ)
– tweede en derde jaar intramurale geneeskundige geestelijke gezondheidszorg
(overheveling uit AWBZ)

2016

geen uitbreidingen basispakket

2017

– fysiotherapie bij claudicatio intermittens (etalagebenen)
– plastische chirurgie bij het uitvoeren van een bovenooglidcorrectie
– borstvergroting bij agenesie of aplasie van de borst
– circumcisie om medische redenen
– (uitgestelde) fronttandvervanging bij verzekerden tot hun drieëntwintigste
levensjaar
– bijzondere tandheelkunde, implantaatgedragen gebitsprothesen voor verzekerden
die voor eigen rekening implantaten heeft laten plaatsen

2018

– fysiotherapie bij artrose aan heup- en kniegewrichten
– verleggen van de afbakening tussen het basispakket en de Jeugdwet als het gaat
om verzorging bij verzekerden jonger dan achttien jaar
– wijzigen van de prestatie zittend ziekenvervoer bij oncologische behandelingen
waar het gaat om immuuntherapie met geneesmiddelen

2019

– fysiotherapie bij Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD)
– Uitbreiding aanspraak ziekenvervoer naar consulten, (na)controles en (bloed)onderzoek die nodig zijn voor de oncologische behandelingen, nierdialyses en
vergelijkbare situaties die onder de hardheidsclausule vallen.

2020

– Geneeskundige zorg van de specialist ouderengeneeskunde en de arts verstandelijk gehandicapten is overgeheveld vanuit de «Tijdelijke subsidieregeling extramurale behandeling» naar de Zvw.
– Verruiming in de vergoeding van apotheekbereidingen van geneesmiddelen.
– De geriatrische revalidatiezorg is formeel (als categorie) aan de aanspraak voor
ziekenvervoer toegevoegd.
– In situaties waarop normaalgesproken vervoer wordt vergoed, en dit vervoer op
tenminste drie achtereenvolgende dagen nodig is, kan de zorgverzekeraar een
vergoeding voor de kosten van logeren verstrekken die gedeeltelijk in de plaats komt
van een vergoeding voor vervoerskosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

68

Tabel 2: Overzicht politiek besloten beperkingen basispakket 2007–2020
Jaar

Beperking

2007

geen beperkingen basispakket

2008

geen beperkingen basispakket

2009

– slaapmiddelen
– cholesterolverlagers
– hulpmiddelen

2010
2011

acetylcysteïne
– antidepressiva
– jeugd tandzorg boven 18 jaar
– extracties
– anticonceptie
– fysiotherapie 9 naar 12 behandelingen voor eigen rekening

2012

– fysiotherapie 12 naar 20 behandelingen voor eigen rekening
– fysiotherapie, beperking chronische lijst
– maagzuurremmers, met uitzondering van chronisch gebruik
– stoppen met roken
– dieetadvisering
– eerstelijns psychologische zorg, van 8 naar 5 behandelingen
– aanpassingsstoornissen

2013

– eenvoudige mobiliteitshulpmiddelen
– redressiehelm
– beperking aantal terug te plaatsen embryo’s bij ivf
– vruchtbaarheidsbehandelingen voor vrouwen van 43 jaar of ouder
– paracetamol/codeïne

2014

geen beperkingen basispakket

2015

– jeugd-ggz, inclusief dyslexiezorg voor kinderen naar Jeugdwet
– combinatietest voor zwangere vrouwen vanaf 36 jaar

2016

geen beperkingen basispakket

2017

geen beperkingen basispakket

2018

geen beperkingen basispakket

2019

vitaminen, mineralen en paracetamol waarvoor een gelijkwaardig of nagenoeg
gelijkwaardig alternatief bestaat in de vrije verkoop

2020

Geen beperkingen basispakket

Tabel 3: Overzicht voorwaardelijk toegelaten behandelingen 2012–2020
Jaar

Voorwaardelijk toegelaten behandelingen

2012

anesthesiologische pijnbestrijdingstechnieken bij patiënten met chronische
aspecifieke lage rugpijn

2013

– renale denervatie bij patiënten met therapieresistentie
– behandeling van een herseninfarct met toepassing van intra-arteriële thrombolyse

2014

– het endoscopisch in plaats van chirurgisch behandelen van abcessen bij patiënten
met geïnfecteerde pancreasnecrose
– autologe stamceltransplantaties bij therapierefractaire patiënten (patiënten die niet
voldoende reageren op medicamenteuze behandeling met o.a. TNF-alfablokkers)
met de ziekte van Crohn

2015

– het geneesmiddel Belimumab (Benlysta®) bij een deel van de volwassen patiënten
met Systemische Lupus erythematosus (SLE)
– tumor infiltrerende lymfocyten (TIL) bij patiënten met uitgezaaid melanoom in de
laatste stadia
– een bepaald type chemotherapie (HIPEC) ter preventie van uitzaaiingen in de buik
bij bepaalde patiënten met darmkanker
– borstreconstructie na borstkanker met autologe vet transplantatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

69

Jaar

Voorwaardelijk toegelaten behandelingen

2016

– percutane transforaminale endoscopische discectomie (PTED) bij lumbosacraal
radiculair syndroom en lumbale hernia
– behandeling van medicamenteus onbehandelbare chronische clusterhoofdpijn met
occipitale zenuwstimulatie
– het geneesmiddel fampridine (Fampyra®) bij multiple sclerosis (MS)
– dendritische celvaccinaties bij patiënten met stadium IIIB en IIIC melanoom na
complete resectie
– sacrale neuromodulatie bij therapieresistente functionele obstipatie met vertraagde darmpassage

2017

– geïntensifieerde, alkylerende chemotherapie met autologe stamceltransplantatie
voor behandeling van stadium III BRCA1-like borstkanker
– combinatiebehandeling van cytoreductieve chirurgie en hypertherme intraperitoneale chemotherapie (HIPEC) bij patiënten met zowel maagcarcinoom als synchrone
buikvliesmetastasen of tumorpositief buikvocht

2018

– geen nieuwe voorwaardelijke toelatingen tot het basispakket
– verlenging van de periode van voorwaardelijke toelating van percutane transforaminale endoscopische discectomie (PTED) bij lumbosacraal radiculair syndroom en
lumbale hernia tot 1 december 2020
– verlenging van de periode van voorwaardelijke toelating van borstreconstructie na
borstkanker met autologe vet transplantatie tot 1 oktober 2022

2019

– CardioMEMS arteria pulmonalis monitoring bij patiënten met chronischhartfalen
New York Heart Association (NYHA) klasse III met recidiverende ziekenhuisopnamen
– De behandeling met Binamed medische zilverkleding of Dermacura antibacterieel
verbandkleding van kinderen en volwassenen met matig tot ernstig constitutioneel
eczeem
– Langdurige actieve fysiotherapie vanaf de eenentwintigste behandeling bij
patiënten met axiale spondyloartritis met ernstige functionele beperkingen;
– Langdurige actieve fysiotherapie vanaf de eenentwintigste behandeling bij
patiënten met reumatoïde artritis met ernstige functionele beperkingen.
– Verlenging van de periode van voorwaardelijke toelatingen van de behandeling
met tumor infiltrerende lymfocyten van uitgezaaid melanoom irresectabel stadium
IIIc en stadium IV tot 1 juli 2022,
– Verlenging van de periode van voorwaardelijke toelatingen van de behandeling
met dendritische cel vaccinaties van patiënten met stadium IIIB en IIIC melanoom na
complete resectie tot 1 augustus 2022, en
– Verlenging van de periode van voorwaardelijke toelatingen van de behandeling
met sacrale neuromodulatie voor therapieresistente, functionele obstipatie met
vertraagde darmpassage tot 1 januari 2022

2020

– Nusinersen (Spinraza®) bij patiënten met 5q spinale spieratrofie (SMA) die 9,5 jaar
en ouder zijn;
– Hypertherme intraperitoneale chemotherapie (HIPEC) toegevoegd aan primaire
debulking bij patiënten met stadium III ovariumcarcinoom.

Vraag 206
Hoe was de verdeling naar inkomensgroep van mensen die de bestuursrechtelijke premie betalen? Hoe was dat in vorige jaren?
Antwoord:
In de onderstaande tabel (bron CBS) is de groep wanbetalers verdeeld
over de verschillende inkomensgroepen. Hierbij is uitgegaan van het
jaarlijks gestandaardiseerd besteedbaar huishoudensinkomen. Het
gestandaardiseerd besteedbaar huishoudensinkomen is gecorrigeerd
voor verschillen in grootte en samenstelling van het huishouden. Omdat
het CBS niet van iedere wanbetaler de inkomensgegevens beschikbaar
heeft wijken de aantallen af van het werkelijke aantal wanbetalers per jaar.
De cijfers over 2018 en 2019 zijn nog niet beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

70

Inkomensgroep

2015

2016

2017

Totaal

282.190

249.930

229.870

< € 10.000
€ 10.000 tot € 20.000
€ 20.000 tot € 30.000
€ 30.000 tot € 40.000
€ 40.000 tot € 50.000
> € 50.000
Onbekend

29.820
149.860
68.260
21.140
4.410
1.660
7.040

26.340
126.210
64.640
20.510
4.490
1.570
6.180

22.200
109.890
63.040
22.240
5.170
1.950
5.380

Vraag 207
Hoeveel gemeenten bieden een collectieve ziektekostenverzekering aan
voor minima?
Antwoord:
Zorgweb heeft onderzoek gedaan naar de feiten rondom de collectieve
ziektekostenverzekering voor minima («de gemeentepolis»). Dit
onderzoek, dat uw Kamer vóór de begrotingsbehandeling ontvangt, laat
zien dat in 2020 339 van de 355 gemeenten een gemeentepolis aanbieden.
Vraag 208
Hoeveel gemeenten zijn de afgelopen twee jaar gestopt met het
aanbieden van een collectieve ziektekostenverzekering voor minima?
Antwoord:
In 2019 zijn er geen gemeenten gestopt met het aanbieden van een
gemeentepolis. Er zijn mij zeven gemeenten bekend die per 1 januari 2020
niet langer een gemeentepolis aanboden.12 De motie van de leden
Geleijnse (50PLUS) en Van den Berg (CDA) (zie Kamerstuk 29 689,
nummer 971) verzocht mij inzicht te geven in de maatregelen die de
gemeenten hebben genomen die vanaf 2020 niet langer een gemeentepolis aanbieden. Een aantal van deze gemeenten zijn meegenomen in het
onderzoek van Zorgweb (zie ook het antwoord op vraag 213). Daarnaast
heb ik zelf een analyse bij de andere gemeenten uitgevoerd om na te gaan
wat voor maatregelen zij hebben genomen om minima tegemoet te
komen. Deze analyse laat zien dat alle zeven gemeenten ten minste
individuele bijzondere bijstand aanbieden. Daarnaast verstrekken zij een
tegemoetkoming ten aanzien van het eigen risico of de aanvullende
verzekering, bieden zij keuzehulpen zoals de VoorziengenWijzer of de
Poliswijzer aan, hoeven cliënten met een laag inkomen geen eigen
bijdrage voor de Wmo te betalen of verstrekken zij een tegemoetkoming
voor chronisch zieken en mensen met een beperking.
Vraag 209
Hoeveel mensen maken gebruik van een collectieve ziektekostenverzekering voor minima?
Antwoord:
Het onderzoek van Zorgweb laat zien dat in 2020 ongeveer 685.000
verzekerden gebruik maken van een gemeentepolis. In 2019 waren dit
700.000 verzekerden.
Vraag 210
In hoeverre zijn deze gemeentelijke verzekeringen gunstiger dan een lage
polis bij een verzekeraar?

12

https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/nieuws/gemeentepolis-verdwijnt-in-zevengemeenten.11614557.lynkx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

71

Antwoord:
Deelname aan een gemeentepolis kan voor een verzekerde met een
minimuminkomen gunstiger zijn dan een andere polis bij een verzekeraar.
Maar het kan ook ongunstiger zijn. De gemeentelijke polissen voor
minima bevatten vaak uitgebreide aanvullende verzekeringen. Gemeenten
proberen eigen betalingen door minima zo veel mogelijk te voorkomen en
laten dit afdekken via de aanvullende verzekering. Extra dekking voor het
afkopen van bijvoorbeeld het wettelijk verplicht eigen risico of de
gedeeltelijke eigen bijdragen bij een bril leidt tot een hogere premie voor
zo’n aanvullende verzekering. Of de polis (te) duur is, hangt natuurlijk ook
af van de compensatie in de premie die de gemeente verstrekt.
Het onderzoek van Zorgweb laat zien dat de premies van de aanvullende
verzekeringen behorende bij de gemeentepolis aanzienlijk hoger liggen
dan de premies van de onderliggende aanvullende verzekeringen.13 Met
name de gemeentelijke bijdrage en in mindere mate de korting van de
zorgverzekeraar zorgen ervoor dat de uiteindelijke premie voor gemeentepolishouders iets lager is dan voor een onderliggende reguliere polis.
Desalniettemin bedraagt de totale premie bij de variant waar een
verzekerde kiest voor de uitgebreide aanvullende verzekering gemiddeld
circa 150 euro per maand.14
De gemeentepolis is één van de instrumenten die gemeenten kunnen
inzetten om tot financieel maatwerk voor hun ingezetenen te komen. Het
is echter niet per definitie de beste oplossing voor iedereen. Vóór de
begrotingsbehandeling ontvangt uw Kamer het onderzoek van het
Verwey-Jonker Instituut waarin aandacht wordt besteed aan andere – en
wellicht minder bekende – maatregelen die gemeenten en zorgverzekeraars kunnen nemen.
Vraag 211
Hoeveel mensen hebben in 2020 een naturapolis en zijn hierin verschillen
te zien per zorgverzekeraar?
Antwoord:
In 2020 zijn er 55 verschillende polissen op de markt: 34 hiervan zijn
naturapolissen, 17 restitutiepolissen en 4 combinatiepolissen. In 2019
waren 34 van de 59 polissen naturapolissen. In 2018 waren 31 van de
55 polissen naturapolissen. Driekwart van de verzekerden heeft in 2020
een naturapolis15. Dit beeld is al sinds 2017 vrijwel gelijk.
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal verzekerden met een
naturapolis per verzekeraar. Wel over het aantal naturapolissen per
verzekeraar in 2020: Achmea heeft 14 naturapolissen, ASR 0, CZ 3, DSW 0,
ENO 1, EUCARE 1, iptiQ 1, Menzis 3, ONVZ 0, VGZ 9 en Zorg en
Zekerheid 2.
Vraag 212
Hoeveel mensen hebben in 2020 een budgetpolis en zijn hierin verschillen
te zien per zorgverzekeraar?

13

Dit zijn de reguliere aanvullende verzekeringen die zorgverzekeraars aanbieden, waar de
gemeentepolis op gebaseerd is. Ten opzichte van deze onderliggende reguliere aanvullende
verzekeringen worden voor de gemeentepolis dekkingen toegevoegd. Als deze extra
dekkingen worden uitgedrukt in een gemiddeld dekkingsbedrag, dan blijkt de uitgebreide
aanvullende verzekering van de gemeentepolis in 2020 236 euro meer te dekken dan de
reguliere aanvullende verzekering. In 2012 ging het nog om 89 euro.
14
Ter vergelijking: cijfers van Vektis (Verzekerden in beeld 2020) laten zien dat de gemiddelde
maandelijkse premie voor de basisverzekering in 2020 120 euro bedroeg. De gemiddelde
premie voor de aanvullende verzekering bedroeg in 2018 circa 26 euro.
15
NZa, Monitor Zorgverzekeringen 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

72

Antwoord:
Een budgetpolis is een naturapolis, maar dan met meer beperkende
voorwaarden dan een gemiddelde naturapolis. Zo kunnen er minder
zorgaanbieders gecontracteerd zijn en/of is de vergoeding voor
niet-gecontracteerde zorg lager dan 75%. Daar staat tegenover dat de
premie voor een budgetpolis vaak lager is dan voor een gemiddelde
naturapolis.
In 2020 zijn er in totaal 34 naturapolissen. De NZa-monitor zorgverzekeringen 202016 laat zien dat het aantal polissen met beperkende
voorwaarden is afgenomen van 14 polissen in 2019 naar 10 polissen in
2020. Ook het aantal mensen dat een polis heeft met beperkende
voorwaarden is afgenomen van 14,1% (2019) naar 13,1% (2020).
De meeste verzekeraars bieden een polis met beperkende voorwaarden
aan. Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal verzekerden met
een polis met beperkende voorwaarden per verzekeraar. Wel over het
aantal polissen met beperkende voorwaarden per verzekeraar in 2020:
Achmea 3, ASR 0, CZ 3, DSW 0, ENO 0, EUCARE 0, iptiQ 1, Menzis 2,
ONVZ 0, VGZ 1 en Zorg en Zekerheid 0.
Om meer inzicht te krijgen in de feitelijke ervaringen van de verzekerden
met polissen met beperkende voorwaarden, laat ik een onderzoek doen
naar de beleving van verzekerden met een polis met beperkende
voorwaarden. Zodra dit onderzoek is afgerond zal ik u uitgebreider
informeren over dit onderwerp.
Vraag 213
Hoeveel mensen hebben in 2020 een restitutiepolis en zijn hierin
verschillen te zien per zorgverzekeraar?
Antwoord:
In 2020 zijn er 55 verschillende polissen op de markt: 34 hiervan zijn
naturapolissen, 17 restitutiepolissen en 4 combinatiepolissen. In 2019
waren 21 van de 59 polissen restitutiepolissen en 4 combinatiepolissen.
Ruim 18% van de verzekerden heeft in 2020 een restitutiepolis en 6% een
combinatiepolis17. Dit beeld is al sinds 2017 vrijwel gelijk.
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal verzekerden met een
restitutiepolis per verzekeraar. Wel over het aantal restitutiepolissen per
verzekeraar in 2020: Achmea heeft 5 restitutiepolissen, ASR 1, CZ 4, DSW
1, ENO 1, EUCARE 1, iptiQ 0, Menzis 1, ONVZ 1, VGZ 5 en Zorg en
Zekerheid 1.
Vraag 214
Hoeveel mensen hebben in 2020 een aanvullende polis afgesloten en zijn
hierin verschillen te zien per zorgverzekeraar?
Antwoord:
Dat zijn 83,2% van de ruim 17,3 miljoen verzekerden, ofwel 14,4 miljoen
mensen. Dit is iets lager ten opzichte van de 83,7% in 2019. Deze cijfers
volgen uit de Vektis «Zorgthermometer: Verzekerden in beeld 2020». Er
zijn bij VWS geen gegevens bekend over het aantal afgesloten aanvullende verzekeringen per zorgverzekeraar.
Vraag 215
Hoeveel winst maakten zorgverzekeraars op collectieve zorgverzekeringen
die in samenwerking met gemeenten aangeboden werd? Hoe hoog was
die winst in 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019 en 2020?

16
17

Tweede Kamer 2020–2021, 29 689 nr. 1080
NZa, Monitor Zorgverzekeringen 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

73

Antwoord:
Zorgverzekeraars publiceren hun resultaten niet per polis (modelovereenkomst) en evenmin per (soort) collectiviteit. Ook de gemeentelijke bijdrage
per collectief is niet inzichtelijk.
Vraag 216
Hoeveel winst is door welke verzekeraars uitgekeerd?
Antwoord:
Geen, sinds de invoering van het Zvw-stelsel in 2006 is er nog nooit winst
uitgekeerd aan aandeelhouders.
Vraag 217
Hoeveel van hun reserves hebben zorgverzekeraars ingezet voor het
betalen van de extra coronagerelateerde kosten?
Antwoord:
Reserves verschillen per verzekeraar en iedere verzekeraar maakt voor de
inzet van reserves ter demping van de totale premiestijging haar eigen
afweging. VWS maakt hier in de begroting een inschatting van. In de
begroting heeft VWS voor 2021 een inzet van € 450 mln. aan reserves
geraamd. Hoeveel reserves de zorgverzekeraars daadwerkelijk inzetten
blijkt pas bij de bekendmaking van de verschillende premies voor 2021.
Vraag 218
Kunt u per zorgverzekeraar de solvabiliteit noemen? Hoe groot is voor elk
van deze verzekeraars het bedrag aan reserves bovenop de door de
Nederlandsche Bank (DNB) vereiste solvabiliteit? Wat is het totaal aan
reserves van zorgverzekeraars bovenop de door
Antwoord:
Voor 2019 (meest recente cijfers) vindt u hieronder de aanwezige en
vereiste solvabiliteit basisverzekering en de solvabiliteitsratio’s 2014–2019.
Cijfers op basis van Solvency II zijn voor oudere jaren niet beschikbaar
aangezien Solvency II pas per 1 januari 2016 van kracht is. Sinds de
jaarcijfers 2014 presenteren zorgverzekeraars zelf wel al cijfers op basis
van Solvency II voor de basisverzekering op hun website. De aanwezige
reserves basisverzekering van zorgverzekeraars tezamen bedragen ultimo
2019 ruim € 9,6 mld. Hiervan is bijna € 6,6 mld. wettelijk vereist. De
solvabiliteitsratio bedraagt gemiddeld 146%.
Solvabiliteit basisverzekering 2014–2019, Solvency II (voor 2019 x € 1 mln.)
Concern

ASR
CZ
DSW-SH
Eno
Menzis
ONVZ1
VGZ1
Zilveren Kruis2
Z&Z

Aanwezig
2019

Vereist 2019

2019

2018

2017

2016

2015

2014

144
2.219
337
95
1.299
199
–
2.699
365

100
1.443
258
61
898
160
–
1.849
218

144%
154%
130%
155%
145%
124%
143%
146%
168%

140%
157%
134%
166%
138%
132%
141%
141%
165%

138%
149%
147%
159%
129%
121%
141%
137%
151%

144%
173%
141%
160%
123%
142%
149%
167%
157%

146%
169%
157%
108%
124%
166%
155%
174%
188%

151%
163%
154%
114%
129%
157%
137%
162%
172%

1
Conform het transparantieoverzicht jaarcijfers 2015 van VGZ en ONVZ betreffen de solvabiliteitsratio’s van VGZ en ONVZ de basis- en aanvullende verzekering en ontbreken de onderliggende cijfers voor VGZ; voor 2016, 2017, 2018, 2019 geldt dit alleen voor VGZ. Daardoor kunnen de
cijfers niet opgeteld worden tot de getallen uit het bovenstaande antwoord.
2
Betreft een optelling door VWS van de solvabiliteitcijfers van de risicodragers van Zilveren Kruis.

Bron: transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering, zoals door individuele zorgverzekeraars gepresenteerd op de website.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

74

Vraag 219
Als de volledige reserve zou worden ingezet voor premieverlaging,
hoeveel zouden de premies dan dalen?
Antwoord:
Verzekeraars hadden ultimo 2019 € 9,6 miljard aan reserves, maar
daarvan is circa € 6,6 miljard op basis van Solvency II verplicht. In de
raming van de nominale premie 2021 in de VWS-begroting 2021 is
geraamd dat de verzekeraars een deel van hun reserves zullen afbouwen,
namelijk € 450 miljoen. Indien verzekeraars hun niet-verplichte reserves
volledig zouden afbouwen (€ 3 miljard), dan zou dit een eenmalig
premie-dempend effect van € 94 per verzekerde hebben. Echter, om
continu te kunnen voldoen aan de solvabiliteitseis houden zorgverzekeraars zelf een door hen veilig geachte marge boven het wettelijk vereiste
minimum aan. Bovendien bepalen ze zelf hoeveel reserves zij daadwerkelijk inzetten en iedere zorgverzekeraar maakt daarin een eigen keuze.
Zorgverzekeraars zetten in op een stabiele premieontwikkeling en dus op
een geleidelijke inzet van reserves. Reserves kunnen namelijk maar één
keer worden ingezet. Indien verzekeraars in één keer alle niet-verplichte
reserves afbouwen, leidt dit in het daaropvolgende jaar tot een forse
premiestijging doordat verzekeraars niet langer de reserves kunnen
inzetten om de premiestijging te dempen. Uiterlijk 12 november maken
zorgverzekeraars hun premie voor het volgende jaar bekend. Dan is
duidelijk hoeveel zij totaal zullen inzetten aan reserves.
Vraag 220
Kunt u een overzicht sturen wat de winsten van alle zorgverzekeraars in
totaal en afzonderlijk waren vanaf 2006 tot en met 2020?
Antwoord:
De Nederlandsche Bank (DNB) publiceerde jaarlijks – op basis van de
verslagstaten van DNB – een landelijk overzicht van het resultaat
technische rekening zorgverzekeraars voor de basisverzekering. Deze
overzichten zijn beschikbaar van 2007 t/m 2015.
Jaar

Resultaat technische rekening (bedragen x € 1 miljoen)

2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015

– 269
– 218
464
125
381
937
1.229
918
323

Bron: DNB

Deze resultaten werden gepresenteerd op basis van Solvency I-cijfers en
kunnen daardoor niet aangevuld worden met de cijfers na 2015. Bij het
resultaat «technische rekening» (2007–2015) blijft het resultaat van de
«niet-technische» rekening buiten beeld. Het gaat hier voornamelijk om de
opbrengsten uit beleggingen voor zover niet toegerekend aan de
«technische rekening».
Op basis van de transparantieoverzichten van zorgverzekeraars bedraagt
het resultaat over 2016 ruim € 300 miljoen negatief; voor 2017 ruim
€ 550 miljoen negatief; voor 2018 ruim € 260 miljoen positief en voor
2019 € 300 miljoen positief. Dit bedrag is inclusief beleggingsopbrengsten
en na inzet van het resultaat voor lagere premies in het komende jaar van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

75

zorgverzekeraars op de basisverzekering. De cijfers 2016, 2017, 2018 en
2019 betreffen de resultaten conform de systematiek van de jaarrekeningen.
Onderstaande tabel geeft de resultaten en de bestemming van de
resultaten per verzekeraar over 2019. Deze resultaten zijn voor aftrek van
de teruggave in de premie 2020. Het resultaat over 2020 is nog niet
bekend.
Resultaat en bestemming resultaat basisverzekering ultimo 2019 (in € mln)
Resultaat 2019

Bestemming lagere
premie 2020

Bestemming toevoeging
reserves

ASR
CZ
DSW-SH
Eno
Menzis
ONVZ
VGZ
Zilveren Kruis
Z&Z

5
268
35
20
193
5
52
–9
42

0
145
15
13
94
0
25
17
12

4
123
20
8
99
5
28
– 25
30

Totaal

611

321

290

Bron: transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering 2019, zoals door individuele
zorgverzekeraars gepresenteerd op de website. Totaal kan door afrondingsverschillen
afwijken.

Vraag 221
Wat waren de reserves uitgesplitst naar zorgverzekeraars in 2019? Welke
reserves waren wettelijk verplicht? Hoe hoog waren die bedragen in 2009,
2010, 2011, 2012, 2013, 2014 en 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 en 2020?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 218.
Vraag 222
Hoe hebben de reserves van de verzekeraars zich jaarlijks ontwikkeld?
Kunt u een overzicht hiervan geven van de verzekeraars in totaliteit en de
afzonderlijke verzekeraars vanaf 2004?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 218.
Vraag 223
Hoe hoog is het bedrag dat zorgverzekeraars uitgeven aan reclame? Hoe
hoog waren die bedragen in 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016,
2017, 2018, 2019 en 2020?
Antwoord:
In de transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering, die
sinds de jaarcijfers 2014 door individuele zorgverzekeraars worden
gepubliceerd, worden de uitgaven aan reclame vermeld. Op basis daarvan
is onderstaande tabel opgesteld. Voor de jaren daarvoor zijn geen cijfers
beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

76

Ontwikkeling reclamekosten 2014, 2015 en 2016, 2017, 2018, 2019 concernniveau (x
€ 1.000), basisverzekering
Concern
ASR
CZ
De Friesland
DSW
Eno
Menzis
ONVZ
Stad Holland
VGZ
Zilveren Kruis
Z&Z
Totaal
Gemiddeld per
premiebetaler (in €)

2014

2015

2016

2017

2018

2019

90
5.751
2.517
559
1.031
4.835
886
110
6.286
10.808
1.269
39.736

878
6.589
2.649
465
686
4.408
977
19
4.581
10.808
1.277
35.469

150
4.449
2.555
671
767
3.900
1.404
121
5.962
13.598
1.288
33.992

74
4.975

162
4.464

321
2.984

1

1

1

709
918
3.900
869
127
5.962
11.093
1.455
30.082

853
900
3.710
882

807
883
3.545
693

1

1

4.877
12.326
1.511
29.685

4.950
8.307
1.254
23.744

3,0

2,6

2,5

2,2

2,2

1,7

1

Vanaf 2017 zijn de jaarcijfers van Zilveren Kruis inclusief de jaarcijfers van De Friesland, vanaf
2018 zijn de jaarcijfers van DSW inclusief de jaarcijfers van Stad-Holland.

Bron: transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
en 2019 zoals door individuele zorgverzekeraars gepresenteerd op de website.

Vraag 224
Kunt u aangeven wat sinds de inwerkingtreding van de zorgverzekeringswet in 2006 de jaarlijks verschuiving van collectief gefinancierde zorg
naar eigen betalingen is geweest?
Antwoord:
In onderstaande tabel staat welk aandeel van de (verwachte)
Zvw-uitgaven sinds 2006 is gedekt uit het eigen risico en de
no-claimteruggaveregeling (bedragen x € miljard).

2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021

Zvw-uitgaven

Eigen risico /no-claim

Aandeel

25,3
26,1
31,5
33,8
35,6
36,0
36,7
39,2
39,2
41,8
43,8
45,1
46,6
49,3
50,6
50,9

2,1
2,0
1,3
1,4
1,5
1,5
1,9
2,7
3,1
3,2
3,2
3,2
3,2
3,1
3,2
3,2

8%
8%
4%
4%
4%
4%
5%
7%
8%
8%
7%
7%
7%
6%
6%
6%

Vraag 225
Hoeveel geeft elke zorgverzekeraar uit aan bedrijfskosten? Kunt u dit per
zorgverzekeraar aangeven?
Antwoord:
Conform de transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering
2019, zoals gepubliceerd door individuele zorgverzekeraars, bedragen de
bedrijfskosten (ook wel beheerskosten of uitvoeringskosten genoemd) van
zorgverzekeraars over 2019 totaal circa € 1,2 miljard. De jaarcijfers 2020
komen uiterlijk 1 juni 2021 beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

77

Onderstaande tabel geeft de bedrijfskosten per zorgverzekeraar op
concernniveau weer voor de jaren 2014–2019, in euro’s en als percentage
van de zorgkosten (basisverzekering).
Bedrijfskosten
in %
zorgkosten

Bedrijfs
kosten in %
zorgkosten

Bedrijfskosten
in %
zorgkosten

Bedrijfskosten
in %
zorgkosten

Bedrijfskosten
in %
zorgkosten

Bedrijfskosten

Bedrijfskosten
in %
zorgkosten

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2019

ASR
CZ
De Friesland
DSW
Eno
Menzis
ONVZ
Stad Holland
VGZ
Zilveren Kruis
Z&Z

5,90
2,50
4,20
3,50
6,10
3,00
4,50
5,00
3,80
4,70
3,40

5,70
2,30
3,90
3,70
7,70
2,90
5,00
5,40
3,60
4,00
3,20

6,30
2,60
3,70
3,10
7,40
2,60
4,70
4,30
3,20
3,50
3,70

5,90
2,80

5,70
2,60

32.140
215.970

5,30
2,40

1

1

1

1

2,70
8,40
2,80
4,70
4,00
2,80
3,30
3,70

2,70
8,10
2,70
4,10

45.242
28.478
151.846
37.560

2,70
8,00
2,60
3,70

1

1

1

2,80
3,20
3,50

287.258
377.652
37.160

2,80
3,00
3,00

Totaal

3,70

3,50

3,20

3,10

3,00

1.213.306

2,80

1
Vanaf 2017 zijn de jaarcijfers van Zilveren Kruis inclusief de jaarcijfers van De Friesland, vanaf 2018 zijn de jaarcijfers van DSW inclusief de
jaarcijfers van Stad-Holland.

Bron: transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 en 2019 zoals door individuele zorgverzekeraars
gepresenteerd op de website.

Vraag 226
Hoeveel premiegeld verdwijnt in het eigen vermogen van de zorgverzekeraars? Hoeveel was dit in voorgaande jaren?
Antwoord:
In 2019 hebben zorgverzekeraars een gedeelte van het resultaat, namelijk
€ 21 per premiebetaler, toegevoegd aan de reserves. Ieder jaar stijgt de
vereiste solvabiliteit van verzekeraars vanwege de stijging van de
zorgkosten. Het overige deel van het resultaat over 2019, € 23 per
premiebetaler, hebben zorgverzekeraars teruggegeven aan de verzekerden door de premie lager vast te stellen dan kostendekkend. In 2017 en
2018 hebben zorgverzekeraars reserves afgebouwd door bij de
vaststelling van de premie uit te gaan van een premie onder kostendekkend niveau. Op deze wijze hebben verzekeraars in 2017 € 42 per
premiebetaler teruggegeven en in 2018 € 17 per premiebetaler.
Vraag 227
Hoeveel mensen stapten de afgelopen 10 jaar meer dan een keer over
naar een andere zorgverzekeraar?
Antwoord:
In de «Zorgthermometer: Verzekerden in beeld 2020» van Vektis zijn deze
cijfers over de afgelopen 6 jaar in kaart gebracht. Daaruit blijkt, dat vanaf
2014 10% van de Nederlanders twee keer of vaker is overgestapt.
Vraag 228
Hoeveel zorgverleners zijn in 2020 contractvrij gaan werken? Kunt u dit
uitsplitsen per sector?
Antwoord:
Voor het jaar 2020 zijn helaas geen cijfers beschikbaar.
Vraag 229
Hoeveel premiegeld geven zorgverzekeraars uit om te controleren of
patiënten recht hebben op een vergoeding?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

78

Antwoord:
Uit de transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering blijkt
dat de totale schadebehandelingskosten voor de basisverzekering in 2019
ca. € 179 mln bedragen, oftewel ca. € 13 per premiebetaler. De schadebehandelingskosten omvatten alle kosten die verband houden met de
afwikkeling of uitkering van zorgkosten. Welk deel hiervan wordt besteed
aan het controleren of verzekerden recht hebben op een vergoeding, is
niet bekend.
Vraag 230
Hoeveel premiegeld geven zorgverzekeraars uit om zorgaanbieders te
controleren?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 229.
Vraag 231
Hoeveel premiegeld is er naast reclame- en acquisitiekosten gemoeid met
het jaarlijkse overstapcircus van de zorgverzekeraars?
Antwoord:
Welk gedeelte van de reclamekosten tijdens het overstapseizoen worden
gemaakt, is niet bekend. Zie voor de totale reclamekosten per verzekeraar
het antwoord op vraag 223.
Vraag 232
Hoeveel medicatie (in bedragen en aantal medicijnen) wordt jaarlijks
vernietigd na inlevering? Hoe is de ontwikkeling ten opzichte van eerdere
jaren?
Antwoord:
In een onderzoek door RTL Nieuws in 2012 werd de hoeveelheid vernietigde medicatie geschat op circa 150.000 kilogram. Dit betreft de geneesmiddelen die zijn ingeleverd bij apotheken en die vervolgens worden
vernietigd.
De waarde van deze geneesmiddelen werd in dat onderzoek geschat op
circa € 100 miljoen. In het onderzoek in 2018 van de Sint Maartenskliniek
samen met het Universitair Medisch Centrum Utrecht18 wordt ook
gesproken van circa € 100 miljoen. Hierbij teken ik aan dat dit deels
geneesmiddelen betreft die de houdbaarheidsdatum zijn gepasseerd. Er is
mij geen andere informatie bekend.
Vraag 233
Hoeveel apothekers zijn er?
Antwoord:
Volgens apothekersorganisatie KNMP waren er 5328 actieve apothekers
op 30 september 2019. Op moment van beantwoording beschik ik nog
niet over meer recente cijfers.
Vraag 234
Hoeveel apotheekhoudende huisartsen zijn er?
Antwoord:
Er zijn bij het CIBG 476 apotheekhoudende huisartsen ingeschreven
(hoofdvergunninghouders inclusief associées).

18

Proefschrift van Charlotte Bekker over de Duurzaamheid van geneesmiddelen, samen met de
Sint Maartenskliniek en Universitair Medisch Centrum Utrecht, november 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

79

Vraag 235
Bij welke medicijnen waren er afgelopen jaar tekorten en kon dit niet
geleverd worden?
Antwoord:
Het Meldpunt geneesmiddelentekorten en -defecten geeft aan dat er het
afgelopen jaar voor ieder geneesmiddel met leveringsproblemen een
alternatief beschikbaar was. Bijvoorbeeld door het betrekken van een
alternatief geneesmiddel uit het buitenland. Desondanks is het niet uit te
sluiten dat dit in de praktijk in concrete gevallen tot vervelende situaties
heeft geleid.
Vraag 236
Hoeveel patiënten moesten vanwege de tekorten in het afgelopen jaar
overstappen op een ander medicijn?
Antwoord:
Het is niet bekend hoeveel patiënten het afgelopen jaar moesten
overstappen wegens tekorten. Uit een eerdere kwantitatieve analyse van
Vektis blijkt dat het aantal wisselingen als gevolg van een tekort 1,7% is
van het totaalaantal wisselingen. Dit betrof in de periode 2015–2018
434.000 patiënten. Op dit moment wordt gewerkt aan een actualisatie van
dezelfde analyse voor de periode 2019 t/m februari 2020.
Vraag 237
Hoeveel patiënten moesten vanwege andere redenen dan tekorten
overstappen op een ander medicijn?
Antwoord:
Uit een analyse van Vektis (juni 2019) blijkt dat over de periode oktober
2015 tot en met september 2018 jaarlijks gemiddeld 1.8 miljoen patiënten
om andere redenen dan tekorten zijn overgezet op een ander geneesmiddel.
Vraag 238
Wat zou het kosten en opleveren als cruciale geneesmiddelen voortaan in
Europa worden gemaakt?
Antwoord:
De kosten zullen waarschijnlijk stijgen in verband met te verwachten
duurdere productie. Het levert mogelijk wel meer leveringszekerheid op,
maar er zijn ook alternatieve maatregelen mogelijk om de leveringszekerheid te vergroten zoals bijvoorbeeld diversificatie van productie- en
toeleveringsketens of het aanleggen van (ijzeren) voorraden. Het is
aannemelijk dat de kosten voor Nederland bij productie in Europa lager
zijn dan als de productie volledig in Nederland zou plaatsvinden. Het is
van belang om niet alleen naar de productie van eindproductie te kijken,
maar ook naar de benodigde grondstoffen, werkzame bestanddelen,
hulpstoffen en halffabricaten. Zie ook antwoord 245 en 302.
Vraag 239
Wat zou het kosten en opleveren als cruciale geneesmiddelen voortaan in
Nederland worden gemaakt?
Antwoord:
De kosten zullen waarschijnlijk stijgen in verband met te verwachten
duurdere productie. Het levert mogelijk wel meer leveringszekerheid op.
Hierbij is het van belang om niet alleen naar de productie van eindproducten te kijken, maar ook naar de benodigde grondstoffen, werkzame
bestanddelen, hulpstoffen en halffabricaten. Het versterken van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

80

leveringszekerheid van geneesmiddelen is het meest effectief in Europees
verband. (Zie ook antwoord vraag 244 en 302).
Vraag 240
Wat bedroeg in het afgelopen jaar het marketingbudget van de farmaceutische industrie in Nederland?
Antwoord:
Ik heb geen integraal overzicht van de uitgaven die bedrijven in Nederland
aan marketing doen. Landspecifieke verschillen en de beperkte gegevens
die hierover beschikbaar zijn, maken het moeilijk om uit internationale
studies duidelijke conclusies te trekken. Eerdere internationale schattingen
laten echter wel zien dat gemiddeld genomen de uitgaven van farmaceutische bedrijven aan marketing van geneesmiddelen groter zijn dan
hetgeen wordt besteed aan ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen.
Vraag 241
Hoeveel apothekers bereiden zelf medicijnen?
Antwoord:
Het is lastig te bepalen hoeveel van de actieve apothekers zelf bereiden.
Wel kan ik zeggen dat apothekersorganisatie KNMP aangeeft dat van de
2.080 apotheken ongeveer 300 apotheken zelf medicijnen bereiden. In een
bereidende apotheek kunnen meerdere apothekers in dienst zijn.
Vraag 242
Hoeveel logopedisten zijn de afgelopen vijf jaar gestopt met hun praktijk?
Antwoord:
Hoeveel logopedisten in de afgelopen vijf jaar zijn gestopt met hun
praktijk is niet bekend. In de NZa monitor Paramedische Zorg – overzicht
van de ontwikkelingen 2012–2018 (TK 2018–2019, 33 578, nr. 62) (p. 73)
staat dat zowel het aantal declarerende behandelaren als het aantal
praktijken in de logopedie in 2017 ten opzichte van 2012 met 6% gedaald
is. Het aantal solopraktijken is in die periode gedaald met 33%. Het aantal
declarerende logopedisten in 2017 was 3.184, zoals wordt aangegeven in
de NZa-monitor.
Vraag 243
Hoe heeft het tarief voor logopedisten per behandeling zich de afgelopen
10 jaar ontwikkeld?
Antwoord:
In de NZa monitor Paramedische Zorg – overzicht van de ontwikkelingen
2012–2018 (TK 2018–2019, 33 578, nr. 62) (p. 51) staat een tabel met de
tariefontwikkeling in de logopedie. Het gemiddeld tarief reguliere prestatie
logopedie heeft zich van 2012–2018 ontwikkeld van 29,16 euro naar 31,69
euro per zitting. Het gemiddeld tarief van de specifieke prestaties
logopedie heeft zich tussen 2012 en 2018 ontwikkeld van 63,96 naar 68,80
euro. Gegevens over 2019 en 2020 zijn niet bekend.
Vraag 244
Hoe lang is de gemiddelde wachttijd voor een logopedie behandeling?
Antwoord:
De gemiddelde wachttijd voor logopedie is onbekend. De NZa monitor
Paramedische Zorg – overzicht van de ontwikkelingen 2012–2018 (TK
2018–2019, 33 578, nr. 62) gaat in op wachtlijsten (p. 80). Voor de
logopedie heeft ongeveer de helft van de respondenten aan de NZa
aangegeven dat een patiënt binnen één week terecht kan voor de eerste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

81

afspraak. Van de respondenten antwoordde 18% dat een nieuwe patiënt
langer dan één maand moet wachten voordat hij terecht kan voor de
eerste afspraak. Dit betekent echter niet dat niet aan de afgesproken norm
van maximaal aanvaardbare wachttijden wordt voldaan. Patiënten kunnen
namelijk wellicht wel bij een andere zorgaanbieder terecht, zo geeft de
NZa aan.
Vraag 245
Hoeveel fysiotherapeuten zijn de afgelopen vijf jaar gestopt met hun
praktijk?
Antwoord:
Hoeveel fysiotherapeuten in de afgelopen vijf jaar zijn gestopt met hun
praktijk is niet bekend. In de NZa monitor Paramedische Zorg – overzicht
van de ontwikkelingen 2012–2018 (TK 2018–2019, 33 578, nr. 62) staat de
ontwikkeling van het aantal declarerende behandelaren en praktijken van
2017 ten opzichte van 2012 (p. 73). Voor de fysiotherapie is het aantal
declarerende behandelaren in die periode gedaald met 4%. Het aantal
praktijken is gedaald met 11%. Het aantal solopraktijken is gedaald met
32%. In 2017 was het aantal declarerende fysiotherapeuten 25.229, zo
geeft de NZa in de monitor aan.
Vraag 246
Hoe heeft het tarief voor fysiotherapeuten per behandeling zich de
afgelopen 10 jaar ontwikkeld?
Antwoord:
In de NZa monitor Paramedische Zorg – overzicht van de ontwikkelingen
2012–2018 (TK 2018–2019, 33 578, nr. 62) (p. 50) staat een tabel met de
tariefontwikkeling in de fysiotherapie. Het gemiddeld tarief reguliere
prestatie fysiotherapie heeft zich van 2012–2018 ontwikkeld van 28,00 euro
naar 29,78 euro per zitting. Het gemiddeld tarief van de gespecialiseerde
prestaties fysiotherapie heeft zich tussen 2012 en 2018 ontwikkeld van
38,83 euro naar 39,49 euro. Gegevens over 2019 en 2020 zijn niet bekend.
Vraag 247
Hoeveel openstaande vacatures zijn er voor huisartsen in Nederland?
Antwoord:
Er zijn ons geen eenduidige en betrouwbare gegevens bekend over het
aantal openstaande vacatures voor huisartsen.
Vraag 248
In welke steden kunnen mensen geen huisarts krijgen en om hoeveel
mensen gaat dit ongeveer?
Antwoord:
De toegankelijkheid van huisartsenzorg is niet alleen in steden een
aandachtspunt. De locaties, duur en omvang van tekorten aan huisartsen
lopen uiteen. VWS heeft geen cijfers om hoeveel mensen het gaat, het
gaat hierbij om individuele gevallen. Het is aan de zorgverzekeraar om
patiënten te bemiddelen naar een huisarts. Samen met de Landelijke
Huisartsen Vereniging ondersteunen wij de 8–10 meest urgente regio’s
met de toegankelijkheid van huisartsenzorg.
Vraag 249
Kunt u aangeven hoe lang het al duurt dat mensen in bepaalde steden
geen huisarts kunnen krijgen? Is dat een ontwikkeling van het laatste jaar,
of speelt dit probleem al langer?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

82

Antwoord:
VWS heeft geen gemiddelde wachttijd beschikbaar over hoe lang het
duurt voordat mensen bij een huisarts kunnen worden ingeschreven. Uit
onderzoek door het Nivel/Prismant in december 2018 blijkt dat er in de
komende vijf jaar in veel regio’s een tekort aan huisartsen dreigt te
ontstaan19. Het is aan de zorgverzekeraars om patiënten te bemiddelen
naar een huisarts. Daarbij geven zorgverzekeraars aan dat patiënten altijd
bij spoed als passant bij een huisarts terecht kunnen. Samen met de
Landelijke Huisartsen Vereniging ondersteunen wij de 8–10 meest urgente
regio’s met de toegankelijkheid van huisartsenzorg.
Vraag 250
Hoeveel extra huisartsen moeten nieuw worden opgeleid om het grote
tekort in de perifere regio’s op te vullen?
Antwoord:
Het Capaciteitsorgaan raamt de landelijke opleidingsbehoefte van
huisartsen. Zij heeft in december 2019 een nieuw integraal Capaciteitsplan
met instroomadviezen voor de periode 2021–2024 gepubliceerd en in april
2020 is een aangepast advies uitgebracht voor de periode 2021–2024. Ik
verwacht u in het najaar mijn standpunt op deze adviezen te kunnen
geven en aan te geven hoeveel opleidingsplekken er voor huisartsen
beschikbaar worden gesteld.
Vraag 251
Hoeveel extra huisartsen zijn nodig als het consult bij de huisarts wordt
verlengd naar 15 minuten en de praktijknorm omlaag gaat naar plusminus
1800? Welke kosten zijn gemoeid met deze praktijkverkleining, enerzijds
aan opleidingskosten, anderzijds aan extra uitgaven van zorgverzekeraars
aan huisartsenzorg?
Antwoord:
Het is lastig te bepalen hoeveel huisartsen er nodig zijn als het consult bij
de huisarts wordt verlengd en de praktijknorm neerwaarts wordt
bijgesteld. Het aantal benodigde huisartsen is afhankelijk van de organisatie van de huisartsenpraktijk en de kenmerken van de ingeschreven
patiëntenpopulatie. Het is overigens voor huisartsen al mogelijk om een
consult langer dan 10 minuten te declareren. De huisartsenbekostiging
kent namelijk ook een prestatie voor een consult van langer dan 20
minuten. Daarnaast kunnen er aanvullende afspraken met de zorgverzekeraar worden gemaakt over onder andere meer tijd voor de patiënt.
Vraag 252
Hoe haalbaar wordt de maximale volumegroei in de verschillende
hoofdlijnenakkoorden geschat in het kader van de COVID-19 crisis?
Antwoord:
De uitgaven in 2020 zijn vanwege COVID-19 lastig te vergelijken met
andere jaren en de afgesproken kaders in de HLA’s. In alle HLA-sectoren
zijn compensatieregelingen getroffen voor zowel extra kosten vanwege
COVID-19 als voor gederfde inkomsten vanwege COVID-19. Voor deze
beide zijn prestaties vastgesteld die niet relevant zijn voor de mbi-kaders
in deze sectoren. Wat het effect van COVID-19 is op de uitgaven in 2021 en
2022 in de HLA-sectoren is lastig in te schatten. De afspraken in de
hoofdlijnenakkoorden en daarbij behorende financiële groeiruimte blijven
wel het uitgangspunt.

19

https://www.nivel.nl/nl/publicatie/balans-vraag-en-aanbod-huisartsenzorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

83

Vraag 253
Kunt u aangeven wat de stand van zaken is per hoofdlijnenakkoord en of
de beoogde effecten zijn gerealiseerd?
Antwoord:
Op 29 juni jongstleden heb ik u een brief gestuurd met daarin de stand
van zaken per hoofdlijnenakkoord (Kamerstuk 31 765, nr. 510). Ik wil u
graag naar deze brief verwijzen voor het antwoord. In deze brief geef ik
ook aan dat ik met partijen bezie wat de betekenis is van de COVID-19crisis voor de akkoorden. Zodra ik hier meer duidelijkheid over heb, zal ik
uw Kamer nader informeren.
Vraag 254
Kunt u aangeven wat de feitelijke ontwikkelingen in percentages en
absolute bedragen van de zorguitgaven zijn geweest zoals geraamd door
het Centraal Planbureau (CPB) over de periode 2018–2021 en hoe de
praktijk zich heeft ontwikkeld tot nu toe ten opzichte van de prognoses van
het CPB betreffende de uitgaven voor de Zorgverzekeringwet, Wet
langdurige zorg, Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en de
Jeugdzorg? Kunt u het waarom van de verschillen toelichten en
verklaren?
Antwoord:
In het CPB-achtergronddocument «Een raming van de zorguitgaven
2018–2021» uit maart 2016 is een raming opgenomen van de zorguitgaven
voor de periode 2018–2021.
Het CPB heeft de cijfers daarna nog geactualiseerd. De groei uit de
geactualiseerde CPB-cijfers uit september 2017 is overgenomen door het
kabinet. Het belangrijkste verschil tussen de CPB-raming van maart 2016
en de actualisatie van september 2017 betreft de verwerking van het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg, waardoor de groei van de Wlz fors
hoger uitkwam.
In onderstaande tabel wordt voor Zvw en Wlz een vergelijking gemaakt
tussen de geactualiseerde CPB-raming uit september 2017 (rij 2) en de
actuele cijfers (rij 3). Het verschil daartussen (rij 4) kan in belangrijke mate
verklaard worden door vier zaken.
1. In de geactualiseerde raming was nog geen rekening gehouden met de
maatregelen uit het regeerakkoord uit oktober 2017. De effecten
daarvan staan in rij 5.
2. Sinds het regeerakkoord is besloten om bepaalde zorg te verschuiven
tussen de Zvw, Wlz, begroting en Wmo. Het effect daarvan staat in
rij 6.
3. De Zvw-uitgaven 2021 zijn incidenteel met € 1,2 miljard gedrukt door
het besluit om de bekostiging van de ggz aan te passen. Dit staat in
rij 7.
4. Sinds 2017 zijn de loon- en prijsontwikkelingen anders. Het effect
daarvan staat in rij 8.
Het niet uit een van de hiervoor genoemde zaken verklaarde deel van het
verschil staat in de rij 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

84

Tabel: Groei zorguitgaven 2017–2021 in miljarden euro

Groei CPB maart 2016
Groei CPB september 2017
Actuele VWS raming
Verschil
w.v. Regeerakkoord
w.v. Overhevelingen
w.v. DBC-dip ggz
w.v. Loon/prijs
w.v. Overig

(1)
(2)
(3)
(4)=(3)–(2)
(5)
(6)
(7)
(8)
9 = 4–5–6–7–8

Zvw

Wlz

Totaal

9
9,6
5,7
– 3,9
– 1,5
– 0,8
– 1,2
– 0,5
+ 0,1

3
6,6
7,1
+ 0,5
– 0,2
+ 0,8
0,0
+ 0,2
– 0,3

12
16,2
12,8
– 3,4
– 1,7
0,0
0,0
– 0,3
– 0,2

Vraag 255
In hoeverre kunnen zorgverzekeraars verplicht worden de reserves in te
zetten voor premieverlaging?
Antwoord:
Zorgverzekeraars staat het vrij om zelf te bepalen hoeveel van de eigen
reserves ingezet worden om een premieverlaging te bewerkstelligen.
Zorgverzekeraars zijn private partijen en kunnen niet verplicht worden tot
een bepaalde mate van reserve-inzet. Zorgverzekeraars zetten in op een
stabiele premieontwikkeling en dus op een geleidelijke inzet van reserves.
Reserves kunnen namelijk maar één keer worden ingezet. Indien
verzekeraars in één keer alle niet-verplichte reserves afbouwen, kunnen er
in het daarop volgende jaar geen reserves ingezet worden om een
premiestijging te dempen. Uiterlijk 12 november maken zorgverzekeraars
hun premie voor het volgende jaar bekend. Dan is duidelijk hoeveel zij
totaal zullen inzetten aan reserves. Het inzetten van reserves in een jaar
heeft een eenmalig effect op de premie.
Vraag 256
Hoe hoog waren de transitiekosten bij de overgang in 2006 naar het
huidige zorgstelsel, de Zorgverzekeringswet? Als u dat niet weet, is dat
niet een aanwijzing dat deze niet substantieel zijn geweest? Kunt u dit
toelichten? Kunt en wilt u dit nader onderzoeken?
Antwoord:
De hoogte van de transitiekosten bij de overgang naar het huidige stelstel
zijn mij niet bekend.
Ik ben niet voornemens om de transitiekosten uit het verleden nader te
onderzoeken.
Bij Zorgkeuzes in Kaart (ZiK) 202020 is een verdiepend onderzoek naar
transitiekosten in de zorg uitgevoerd. Het onderzoek levert een empirische
onderbouwing voor de hoogte van transitiekosten en de transitieduur en
toont aan dat de algemene rekenregel21 uit ZiK 2015 gehandhaafd kan
worden.
Vraag 257
Is het noodzakelijk om de huidige zorgverzekeraars uit te kopen bij een
eventuele overgang naar een publiek stelsel, ervan uitgaande dat de
zorgverzekeraars worden omgevormd naar een nationale zorgverzekering?

20
21

Tweede Kamer 2019–2020, 29 689 nr. 1075
De algemene rekenregel, gebaseerd op een aantal uitgevoerde voorbeeldberekeningen, gaat
uit van de veronderstelling dat gedurende de transitie de kosten per jaar 1,5% van de
budgettaire grondslag zijn. Onderscheid wordt gemaakt tussen kleine, middelgrote en grote
stelselwijzigingen. Bij kleine transities wordt uitgegaan van een transitie van twee jaar, bij
middelgrote van vijf jaar en bij grote stelselwijzigingen van acht jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

85

Antwoord:
Een fundamentele stelselherziening waarbij wordt overgegaan naar een
publiek stelsel staat op gespannen voet met het eigendomsrecht van de
zorgverzekeraars en de bescherming van dat recht. De zorgverzekeraars
zijn private organisaties die bescherming genieten onder het Europese
Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en het vrij verkeer van
kapitaal volgens het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie (VWEU). De toets die hierbij hoort is dat de Staat de dwingende
redenen van algemeen belang aantoont en het doel van de stelselwijziging en de gevolgen voor het eigendomsrecht en vrij verkeer van
kapitaal in voldoende evenwicht zijn.
Overgang naar een publiek stelsel kan derhalve financiële compensatie
vereisen. De juridische toetsing zal per zorgverzekeraar moeten plaatsvinden. De financiële compensatie per zorgverzekeraar is mede afhankelijk
van de aard van de stelselherziening en het beoogde tijdpad. Gelet op
deze factoren is het niet mogelijk op voorhand een compensatiebedrag te
ramen. Zorgkeuzes in Kaart 2020 (CPB, 2020) gaat uit van een forse
bandbreedte: van nihil tot € 4,5 miljard (op basis van de bedrijfsresultaten
van verzekeraars).
Voor wat betreft de bestaande reserves van zorgverzekeraars geldt dat de
reserves die post-2006 zijn gevormd privaat eigendom zijn, en dat de
reserves die vanuit het pre-2006 stelsel zijn ingebracht, inmiddels niet
meer beklemd zijn en daarmee ook privaat eigendom zijn (Zorgkeuzes in
Kaart 2020 (CPB, 2020)). Bij ontbinding van een zorgverzekeraar bepalen
de statuten de aanwending van het resterende vermogen. Bij het
overgrote deel van de zorgverzekeraars schrijven de statuten aanwending
ten bate van de volksgezondheid voor.
Vraag 258
Hoe kan worden voorkomen dat zorgverzekeraars uitgekocht zouden
moeten worden? Als sprake is van het uitkopen van zorgverzekeraars, om
welke bedragen gaat het dan? Zouden dan alle zorgverzekeraars moeten
worden uitgekocht of zitten daar nog verschillen tussen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 257.
Vraag 259
Vallen zorgverzekeraars onder het publiek recht of het privaatrecht?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 257.
Vraag 260
Als de zorgverzekeraars niet meer verantwoordelijk worden voor de
uitvoering van de Zorgverzekeringswet, aan wie behoren dan de met
premiegelden opgebrachte reserves? Komen deze dan weer ten goede
aan het Zorgverzekeringsfonds?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 257.
Vraag 261
Hoeveel geld is begroot voor de duizenden mensen met gezondheidsproblemen in het gaswinningsgebied van Groningen? Hoe wordt dit ingezet?
Wie betaalt dit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

86

Antwoord:
Regio en Rijk geven gezamenlijk prioriteit aan het organiseren van sociale
en emotionele ondersteuning. De aardbevingsgemeenten hebben
middelen gekregen om extra capaciteit in te zetten voor de sociale en
emotionele ondersteuning van inwoners. De kosten, € 5,4 miljoen euro
voor een periode van twee jaar, zijn 50/50 verdeeld tussen het Nationaal
Programma Groningen en het Rijk. Hiervan zijn bijvoorbeeld aardbevingscoaches aangesteld in sommige gemeenten. Ook zijn de informatievoorziening en aanpak welzijn op recept versterkt. Daarnaast wordt er een
aanbod voor professionals ontwikkeld hoe inwoners te ondersteunen en
de eigen veerkracht te verhogen. Sinds 2019 zijn er, naast de reguliere
zorg, geestelijk verzorgers beschikbaar in het aardbevingsgebied om
mensen thuis op te zoeken. Geestelijk verzorgers luisteren naar de
verhalen van mensen en zijn geschoold om hen te begeleiden en te
ondersteunen bij gevoelens van onmacht, stress, levensvragen etc.
Vraag 262
Kan in een overzicht worden weergegeven welke gezondheidsproblemen
(in Groningen) in welke mate voorkomen?
Antwoord:
Op de website van de GGD Groningen (bijvoorbeeld de gezondheidsmonitor) en van het RIVM (bijvoorbeeld de gemeentelijke gezondheidsprofielen) zijn verschillende rapporten beschikbaar over de gezondheid van
Groningers. Ook op de website van Gronings Perspectief zijn verschillende rapporten beschikbaar, waaronder rapporten die specifiek over de
sociale impact van de aardbevingen gaan. Het rapport «Ervaren
veiligheid, gezondheid en toekomstperspectief»» geeft aan dat inwoners
uit aardbevingsgebied te maken hebben met stressgerelateerde gezondheidsklachten zoals slapenloosheid, depressie, concentratieproblemen,
hartklachten, etc. Het rapport «Een veilig huis, een veilig thuis?» beschrijft
de gezondheidsproblemen van kinderen van 6 tot 12 jaar.
Deze rapporten zijn helaas niet allemaal samen te vatten in een overzicht.
Vraag 263
Welke maatregelen worden getroffen om deze gezondheidsproblemen te
doen verdwijnen?
Antwoord:
Regio en Rijk geven gezamenlijk prioriteit aan het organiseren van sociale
en emotionele ondersteuning. De aardbevingsgemeenten hebben
middelen gekregen om extra capaciteit in te zetten voor de sociale en
emotionele ondersteuning van inwoners. Gemeenten mogen zelf bepalen
hoe zij de middelen inzetten. Een voorbeeld daarvan zijn de aardbevingscoaches en geestelijk verzorgers die worden ingezet. Ook zijn de informatievoorziening en aanpak welzijn op recept versterkt. Daarnaast wordt er
een aanbod voor professionals ontwikkeld hoe inwoners te ondersteunen
en de eigen veerkracht te verhogen. Andere specifieke maatregelen die
worden ingezet, zal ik meenemen in de voortgangsrapportage over het
uitvoeringsplan van de GGD. Ik stuur u deze voortgangsbrief einde najaar
(uiterlijk in december), zoals toegezegd in mijn beantwoording van de
vragen van lid Beckerman (SP) over de nieuwe vertragingen van de
versterking (ingezonden 30 juli 2020, kenmerk 2020Z14425).
Vraag 264
Hoe verhoudt het Plan van Aanpak Aardbevingen van de GGD Groningen
zich tot deze cijfers? Hoe wordt dit plan ruim anderhalf jaar na publicatie
tot uitvoering gebracht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

87

Antwoord:
Beantwoording van deze vraag zal ik meenemen in de voortgangsbrief
over het uitvoeringsplan van de GGD, die ik u einde najaar (uiterlijk in
december) zal toesturen, zoals toegezegd in mijn beantwoording van de
vragen van lid Beckerman (SP) over de nieuwe vertragingen van de
versterking (ingezonden 30 juli 2020, kenmerk 2020Z14425).
Vraag 265
Hebben de coaches die de aardbevingsgemeenten hebben aangenomen
een rol in de oplossing van de gezondheidsproblemen? Zo ja, welke? Zo
ja, welke achtergrond hebben de coaches?
Antwoord:
Ja, coaches hebben hierin een rol. Aardbevingscoaches vormen een vast
aanspreekpunt voor bewoners waar zij terecht kunnen met hun
problemen voorkomend uit aardbeving(procedures). Ze bieden een
luisterend oor of staan inwoners bij in contacten met de verschillende
instanties die over bevingsschade gaan. Samen met de inwoners gaan ze
op zoek naar de gewenste ondersteuning. Ze schakelen indien nodig
andere instanties in, zoals de huisarts of een psycholoog. De coaches
hebben verschillende achtergronden, bijvoorbeeld als maatschappelijk
werker.
Vraag 266
Hoeveel extra tandartsen moeten jaarlijks extra worden opgeleid om te
voldoen aan het meest recente advies van het Capaciteitsorgaan? Hoeveel
kost het extra opleiden van tandartsen uitgaande van het advies van het
Capaciteitsorgaan?
Antwoord:
Jaarlijks moeten er 100 extra tandartsen worden opgeleid om te voldoen
aan het meest recente advies van het Capaciteitsorgaan. Het opvolgen
van het advies van het Capaciteitsorgaan over de ophoging van de
instroom van de opleiding tandheelkunde met 100 plaatsen kost structureel 28 miljoen euro per jaar.
Vraag 267
Vanaf wanneer kan de extra capaciteit voor het opleiden van tandartsen
worden gerealiseerd?
Antwoord:
De extra capaciteit voor het opleiden van tandartsen kan op zijn vroegst
pas in studiejaar 2022–2023 worden gerealiseerd. Het betreft hier een
initiële opleiding die valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister
van OCW. Het is de Minister van OCW die hier een beslissing over moet
nemen.
Vraag 268
Vorig jaar werd in de feitelijke vragen over de begroting van VWS 2020
geantwoord dat: «Er geen arbeidsovereenkomsten, dan wel mondelinge
overeenkomsten bekend zijn, met mensen over het niet willen meewerken
aan bepaalde (initiatief)wetten of onderwerpen op medisch ethisch vlak
vanwege gewetensbezwaren»; betekent dit dat het bestaan van dergelijke
afspraken uitgesloten wordt?
Antwoord:
Dit betekent inderdaad dat er geen arbeidsovereenkomsten, dan wel
mondelinge overeenkomsten bestaan, met mensen over het niet willen
meewerken aan bepaalde (initiatief)wetten of onderwerpen vanwege
gewetensbezwaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

88

Vraag 269
Hoeveel bedroegen de onderschrijdingen in de zorg in de periode
2010–2019 en welke sectoren hadden de grootste onderschrijdingen?
Antwoord:
In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de over- en
onderschrijding van het Uitgavenplafond Zorg in de afgelopen 10 jaar.
Over- en onderschrijdingen van het Uitgavenplafond Zorg 2010–2020 (bedragen x 1 miljard)
+ is overschrijding/ – is onderschrijding

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Over- en onderschrijding

+ 1,6

+ 2,0

+ 0,9

– 1,1

– 2,0

– 0,6

– 1,8

– 2,6

– 1,9

– 1,4

Bron: VWS-jaarverslagen, Financieel Beeld Zorg 2010 t/m 2019

De over- en onderschrijding van het Uitgavenplafond Zorg wordt enerzijds
veroorzaakt door de bijstelling van het Uitgavenplafond en anderzijds
door de bijstelling van de netto zorguitgaven. Met uitzondering van het
jaar 2012 vinden de over- en onderschrijding hun oorsprong in de hogere
en lagere Zwv uitgaven. In het jaar 2012 wordt de overschrijding
voornamelijk veroorzaakt door hogere uitgaven bij de zorg in natura in de
AWBZ/Wlz. Er kan niet exact voor alle jaren worden aangegeven welke
specifieke sectoren de grootste onderschrijdingen hadden. Dit omdat het
deel van de over- dan wel onderschrijding dat betrekking heeft op de
bijstelling van het Uitgavenplafond niet uitgesplitst wordt. De bijstellingen
van de netto zorguitgaven zijn wel uitgesplitst opgenomen in de
VWS-jaarverslagen 2010 tot en met 2019.
Uit de bovenstaande tabel valt op te merken dat in de jaren 2010 t/m 2012
er sprake is van een overschrijding van het Uitgavenplafond Zorg en
vanaf het jaar 2013 t/m 2019 er sprake is van een onderschrijding. De
totale zorguitgaven zijn in de periode 2010–2019, ondanks de onderschrijdingen, elk jaar gestegen.
Vraag 270
Hoe hoog waren de winsten en reserves van zorgverzekeraars in de
periode 2010–2019?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 224 en 226.
Vraag 271
Hoeveel SEH (spoedeisende hulp)-posten waren er in de periode
2010–2019?
Antwoord:
Het aantal SEH’s wordt door het RIVM in kaart gebracht in de zogenaamde
«analyses gevoelige ziekenhuizen»; sinds 2015 gebeurt dit jaarlijks. In de
analyse uit 2017 is een tabel opgenomen (TK 2017–2018, 29 247, nr. 246,
p. 25) waaruit de volgende informatie valt af te leiden:
Jaar

2003

2006

2008

2011

2013

2015

2016

Aantal ziekenhuislocaties met 24/7-uurs SEH

107

104

104

99

94

91

89

Op het moment van de inventarisatie door het RIVM in 2017 waren er
94 ziekenhuislocaties met een SEH, waarvan 89 met een 24/7-uurs
openstelling. Ten tijde van de inventarisatie in 2018 waren er 89 SEH’s,
waarvan 86 met een 24/7-uurs openstelling (TK 2017–2018, 29 247,
nr. 260). Ten tijde van de inventarisatie in 2019 waren er 87 ziekenhuislo-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

89

caties met een SEH, waarvan 83 met een 24/7-uurs openstelling (TK
2019–2020, 29 247, nr. 296).
Vraag 272
Hoeveel opnamestops waren er in 2010 en 2019 wegens overvolle
SEH-posten?
Antwoord:
Informatie over het aantal SEH-stops in de jaren 2010 en 2019 is niet
beschikbaar.
De informatie die beschikbaar is over aantal en duur van de SEH-stops
vóór 2018 staat in de NZa-monitor acute zorg, die ik u in januari 2019 heb
toegezonden (TK 2018–2019, 29 247, nr. 267).
Naar aanleiding van de motie-Van den Berg (TK 2018–2019, 29 247,
nr. 271) en verschillende andere vragen uit uw Kamer heb ik de NZa
gevraagd nader onderzoek te doen naar het aantal SEH-stops sinds
1 januari 2018. De uitkomsten van dit onderzoek (naar de SEH-stops in
2018 en het eerste kwartaal van 2019) staan in de Kamerbrief over de
toegankelijkheid van de acute zorg, die u in oktober 2019 heeft ontvangen
(TK 2019–2020, 29 247, nr. 291). In deze brief staat dat de NZa onder meer
heeft geconcludeerd dat de SEH’s in de 4 regio’s die consequent stops
registreren gemiddeld in 97% van de tijd beschikbaar zijn (geen stops
hebben), en dat de acute zorg voldoende toegankelijk is.
In de nieuwe NZa-monitor acute zorg, die begin 2021 zal worden
gepubliceerd, zal de NZa wederom aandacht besteden aan de SEH-stops.
Vraag 273
Hoeveel huisartsenposten waren er in de periode 2010–2019?
Antwoord:
Uit de Benchmark Huisartsenposten van InEen22, de vereniging voor
huisartsenposten, komen de volgende cijfers naar voren:
Benchmark 2010: 125 huisartsenposten
Benchmark 2011: 123 huisartsenposten
Benchmark 2012: 124 huisartsenposten
Benchmark 2013: 121 huisartsenposten
Benchmark 2014: 121 huisartsenposten
Benchmark 2015: 119 huisartsenposten
Benchmark 2016: 120 huisartsenposten
Benchmark 2017: 118 huisartsenposten
Benchmark 2018: 118 huisartsenposten
De Benchmark 2019 is nog niet beschikbaar. Het RIVM heeft voor 2019 de
gegevens van de benchmark aangevuld tot en met september 2019 en
zichtbaar gemaakt op de website www.volksgezondheidenzorg.info. In
2019 zijn er in totaal 118 huisartsenposten23.
Vraag 274
Hoeveel ambulanceposten en aantal ambulances waren er in de periode
2010–2019?

22
23

https://ineen.nl/benchmarks/huisartsenposten/
https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/eerstelijnszorg/regionaal-internationaal/
huisartsenzorg#node-locaties-huisartsenposten-en-sehs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

90

Antwoord:

Ambulance- standplaatsen
Ambulances

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

202
697

207
711

207
725

215
744

231
755

228
752

235
780

234
802

238
813

241
832

Deze cijfers komen uit het Sectorkompas Ambulancezorg 2019 van
Ambulancezorg Nederland.
Vraag 275
Wat was de GGD-capaciteit in de periode 2010–2019?
Antwoord:
De gemeenten in Nederland zijn verantwoordelijk voor de GGD’en. Ik heb
geen informatie beschikbaar over de capaciteit die beschikbaar is en was
bij de GGD’en.
Vraag 276
Hoeveel geld ging in respectievelijk 2010 en 2019 naar de publieke
gezondheid?
Antwoord:
In 2010 bedroegen de uitgaven voor de publieke gezondheid op de
VWS-begroting ca. € 744,7 miljoen en in 2019 ca. € 557,2 miljoen.
Deze getallen laten zich moeilijk vergelijken. Zo zijn in het budget van
2010 de uitgaven voor de Brede doeluitkering Jeugd en Gezin
opgenomen. Deze middelen ad € 210,6 mln. zijn inmiddels overgeheveld
naar het Gemeentefonds. Verder speelde in 2010 de Mexicaanse griep. De
incidentele uitgaven hiervoor waren € 150 miljoen.
In de tussentijd zijn er middelen toegevoegd. Bijvoorbeeld voor de
Darmkankerscreening (€ 28,8 miljoen) en de NIPT (€ 15,6 miljoen).
Vraag 277
Hoeveel intensive care (IC)-bedden waren er in de periode tussen
2010–2019?
Antwoord:
In onderstaande tabel wordt het gemiddeld aantal ic-bedden voor de jaren
2016–2019 weergegeven.
Jaartal

Gemiddeld aantal IC-bedden

2016
2017
2018
2019

Ca. 1.150
Ca. 1.070
Ca. 1.040
Ca. 1.040

Deze gegevens zijn afkomstig van Stichting NICE. Het gemiddelde aantal
ic-bedden per jaar is tot stand gekomen op basis van op ziekenhuisniveau
aangeleverde gegevens. Daar waar een ziekenhuis in een bepaald jaar
geen gegevens heeft aangeleverd, heeft NICE de aantallen van het jaar
voorafgaand of daarna geïmputeerd om het totaalaantal bedden te
berekenen. Een overzicht van het gemiddeld aantal ic-bedden in de jaren
2010–2015 heb ik niet tot mijn beschikking.
Vraag 278
Wat kost een operationeel IC-bed?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

91

Antwoord:
De NZa heeft met kostprijsgegevens uit 2018 (met een update in 2020)
becijferd dat een ic-bed jaarlijks € 881.000 kost.
Vraag 279
Wat is de gemiddelde bezetting van een IC-afdeling?
Antwoord:
Onderstaande tabel van stichting NICE geeft de gemiddelde bedbezetting
op een ic-afdeling aan voor de jaren 2010 tot en met 2019.
Jaartal

Gemiddelde bedbezetting (%)

2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019

82
79
81
74
72
76
74
70
72
80

Vraag 280
Klopt het dat in 2006 na onderzoek werd vastgesteld dat er te weinig
ic-bedden waren (toen 1.065) en dat er binnen 10 jaar 29% (300 ic-bedden)
bij moest? Zo ja, waarom is die opschaling niet bereikt? Wie heeft
(wanneer) besloten dat aantal naar beneden bij te stellen op basis
waarvan?
Antwoord:
Het Nivel-onderzoek waarnaar verwezen wordt is destijds opgesteld op
verzoek van het Capaciteitsorgaan. Het doel van het onderzoek was het
beantwoorden van de vraag hoe groot de instroom in de opleiding voor
intensivisten en voor Intensive Care verpleegkundigen zou moeten zijn
om op termijn voldoende menskracht te hebben om te voldoen aan de
gewenste formatie voor Intensive Care afdelingen (ic-afdelingen) voor
volwassenen in Nederland. Voor het maken van die inschatting als
rekeneenheid was ook relevant hoe het aantal ic-bedden zich op de lange
termijn zou ontwikkelen. Daartoe is een analyse uitgevoerd die gebaseerd
werd op een demografische extrapolatie van de patiëntenpopulatie die
destijds op de ic was opgenomen en anticipeerde op de vergrijzing. De
conclusie in het rapport ten aanzien van opleidingen was dat er voldoende
instroom aan intensivisten mogelijk zou zijn vanuit de basisspecialismen.
Het rapport had niet als doel de benodigde hoeveelheid ic-bedden te
bepalen.
Met de kennis van nu zijn de destijds gemaakte aannames overigens in
een ander daglicht komen te staan. De opvattingen over nut en noodzaak
van intensieve zorg bij ouderen zijn namelijk sterk aan het veranderen
waarbij veel explicieter dan voorheen rekening gehouden met realistische
behandeldoelen, mede in de context van «samen beslissen». Zo wordt er
bij het inzetten van diagnostiek of behandelingen de afweging gemaakt of
dit de kwaliteit van leven kan verbeteren of het leidt tot gezondheidswinst.
Vraag 281
Wat is de ontwikkeling van de zorgkosten geweest in relatie tot de
ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) in de periode
2010–2019?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

92

Antwoord:
In onderstaande tabel staat de jaarlijkse totale groei van de uitgaven
onder het BKZ/UPZ) en de groei van het BBP. Omdat de groei van de
zorguitgaven een volume- en prijscomponent bevat is voor het BBP ook
de totale groei (volume plus prijs) genomen.
De gemiddelde groei van de netto zorguitgaven onder het UPZ in de
afgelopen 10 jaar bedraagt 3,0%, terwijl de groei van het BBP 2,7%
bedraagt.

1 Dit betreft de netto zorguitgaven exclusief de rijksbijdrage Wmo (met uitzondering van
beschermd wonen) en jeugd in 2017 en 2018. Omdat deze vanaf 2019 geen onderdeel meer
uitmaken van de netto zorguitgaven is deze correctie nodig om vergelijkbare cijfers te presenteren in de huidige kabinetsperiode 2017–2021.
Bron: VWS-cijfers en MEV 2021

Vraag 282
Wat was de onbedoelde schade en potentieel vermijdbare sterfte in de
periode van 2010–2019?
Antwoord:
Op basis van metingen naar potentieel vermijdbare schade en sterfte in
Nederlandse ziekenhuizen door Nivel en EMGO+ instituut kan ik hierover
het volgende melden. De resultaten van de derde meting uit november
2013 lieten zien dat de veiligheid in ziekenhuizen aantoonbaar was
verbeterd. Van alle in 2011/2012 opgenomen patiënten had 1,6% te maken
gekregen met potentieel vermijdbare schade. Van alle in 2011/2012 in het
ziekenhuis overleden patiënten was bij ongeveer 2,6% het overlijden
(zeer) waarschijnlijk gerelateerd aan potentieel vermijdbare schade tijdens
de opname. De potentieel vermijdbare sterfte daalde met 37% ten
opzichte van de eerste meting in 2004 (was 4,1%) en met 53% ten opzichte
van de meting in 2008 (was 5,5%).
Op 28 november 2017 is de vierde monitor24 uitgekomen. Hieruit bleek dat
de potentieel vermijdbare sterfte in ziekenhuizen niet verder was gedaald.
Tussen 1 april 2015 tot en met 31 maart 2016 overleden circa 1.035
patiënten door zorggerelateerde schade die waarschijnlijk voorkomen had
kunnen worden.
De vijfde monitor Zorggerelateerde Schade 2019–2022 komt eind 2021 uit.

24

https://nivel.nl/nl/publicatie/monitor-zorggerelateerde-schade-20152016-dossieronderzoek-bijoverleden-patienten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

93

Vraag 283
Hoe scoort Nederland in vergelijking tot andere Europese landen bij de
overlevingskansen bij kanker?
Antwoord:
Volgens het landenprofiel gezondheid van Nederland (https://www.oecdilibrary.org/docserver/b941695b-nl.pdf?expires=1601896464&id=id
&accname=ocid49027884&checksum=0B6692E6FA1248CE4
FA7DE4E5CB7885E) is de vijfjaarsoverleving voor de vier soorten kanker
met bevolkingsonderzoeken de laatste 10 jaar verbeterd, en ligt deze
inmiddels boven het EU gemiddelde. Zie hiervoor onderstaande figuur.

Zie voor landen specifieke cijfers over deze vier kankersoorten alsook
maagkanker en leukemie bij kinderen hoofdstuk 6 van het OECD Health at
a Glance 2019 rapport (https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/4dd50c09en.pdf?expires=1601896970&id=id&accname=ocid49027884&checksum=
EA8C00EF705F34EF00E006399484146B). Uit deze cijfers valt in algemene
zin op te maken dat Europese landen niet veel van elkaar verschillen in
vijfjaarsoverleving van deze vormen van kanker.
Vraag 284
Hoeveel «Terugblik Vlogs» voor de Minister van VWS zijn in totaal
gemaakt sinds het aantreden van het huidige kabinet? Hoeveel weergaves
en/of unieke kijkers hadden deze vlogs gemiddeld? Hoeveel weergaves
en/of unieke kijkers had de «Terugblik Vlog» met de meeste kijkers en/of
weergaves en de minste kijkers en/of weergaves? Hoeveel fte, zowel
intern als extern ingehuurd (uitgesplitst), werken gemiddeld aan een
«Terugblik Vlog»? Kan een schatting gemaakt worden van de gemiddelde
kosten per «Terugblik Vlog»?
Antwoord:
Sinds het aantreden van het huidige kabinet zijn er in totaal 106 terugblikvlogs gemaakt voor de Minister van VWS. Over de afgelopen 36 vlogs had

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

94

de terugblikvlog gemiddeld 21.778 weergaven. De terugblikvlog met de
meeste weergaven had 85.830 weergaven, de terugblikvlog met de minste
weergaven had 6.912 weergaven.
Het maken van de terugblikvlog was voor de medewerkers van de directie
Communicatie een onderdeel van hun dagelijkse werk, omdat de vlog
verdere uitleg bood bij het VWS-beleid en de totstandkoming hiervan. De
woordvoerders maakten met hun telefoons video-opnames tijdens
werkbezoeken. De directie Communicatie was ook verantwoordelijk voor
de montage, alleen bij onvoldoende capaciteit is een externe aanbieder
ingezet. De totstandkoming van de terugblikvlog is dus onderdeel van het
dagelijkse werk van de directie Communicatie, hiervoor is dan ook geen
aparte fte-telling bijgehouden. Omdat deze productiemethode zowel voor
de Minister als de communicatiemedewerkers tijdens de coronacrisis te
arbeidsintensief is, is er in het kader van prioritering voor gekozen om de
productie van de terugblikvlog niet verder voort te zetten.
Omdat het maken van de vlog voor de medewerkers van de directie
Communicatie onderdeel was van hun dagelijkse werk, is hiervoor geen
apart budget vrijgemaakt.
Vraag 285
Wat was het budget voor infectiepreventie in de periode van 2010–2019?
Antwoord:
Hieronder vindt u de budgetten voor infectiepreventie in de periode van
2010–2019 die via de VWS-begroting zijn uitgegeven:
Budget Infectiepreventie (bedragen * € 1,0 mln.)
Jaar

Totaal

2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019

401,6
269,0
259,1
243,7
246,7
255,7
251,6
250,9
262,8
321,6

Hierbij merk ik op dat in 2010 de Mexicaanse Griep speelde. De
incidentele uitgaven hiervoor waren € 150 miljoen.
Vraag 286
Kunt u aangeven welke stappen al gezet zijn voor de implementatie en/of
verspreiding van een coronavaccin? Welke partijen zijn daarbij betrokken?
Antwoord:
Ik heb u op 23 september jl. per brief geïnformeerd over de stappen die
we zetten in het kader van de implementatie van het COVID-19-vaccin25.
Samen met het RIVM voer ik gesprekken met verschillende mogelijke
uitvoeringsorganisaties, die een rol kunnen krijgen bij het vaccineren van
specifieke doelgroepen, zoals GGD’en en huisartsen. Ik reken op de
betrokkenheid en inzet van diverse partijen om de uiteindelijke vaccinatiecampagne in goede banen te leiden. Besluitvorming met betrekking tot de
prioritering van de verschillende doelgroepen vindt plaats na advisering
van de Gezondheidsraad (welke begin november 2020 wordt verwacht). Ik
zal uw Kamer hier te zijner tijd over informeren.

25

Tweede Kamer 2020–2021, Kamerstuk 25 295, nr. 565.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

95

Vraag 287
Kan nader worden toegelicht hoe de uitvoering (vooralsnog) is verlopen
van het amendement Raemakers/Veldman over onder andere de zorg
voor kankerpatiënten verder te verbeteren? Klopt het dat de uitvoering
veelvuldig heeft stilgelegen door problemen bij de aanvraag?
Antwoord:
Naar aanleiding van het amendement Raemakers/Veldman (TK, 35 300,
nr. 16) is door de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties
(NFK) eind maart 2020 een subsidie aangevraagd inzake transparante
oncologische netwerkzorg 2020–2022. De subsidie is op 8 september 2020
verleend voor activiteiten die zijn of worden uitgevoerd in de periode
1/4/2020–31/12/2022.
Het proces van subsidieverlening is zorgvuldig doorlopen. Zo zijn na de
aanvraag aanvullende vragen gesteld aan de NFK. Medio juni is de
aanvraag door de NFK voor het laatst aangevuld. Daarna heeft een toets
plaatsgevonden op de inhoud en op staatssteunregels. Bij deze toets is (in
overleg met en bekend bij de NFK) door de drukte vanwege de COVID-19crisis enige vertraging opgetreden.
Vraag 288
Kan nader worden toegelicht wat de status is van de uitvoering van de
motie Raemakers/Bergkamp over vergoeding van zorg die buiten het
basispakket valt vanwege het ontbreken van de vereiste medische
indicatie? Wanneer in het najaar zult u de Kamer conform het dictum
nader over de uitkomst van het onderzoek informeren?
Antwoord:
Het onderzoek naar de vergoeding van zorg die buiten het basispakket
valt, heeft vertraging opgelopen als gevolg van de COVID-19 pandemie en
is nog niet afgerond. Naar verwachting zal de Tweede Kamer aan het
einde van het jaar over het onderzoek geïnformeerd worden.
Vraag 289
Kan nader worden toegelicht wat de status is van de uitvoering van het
gewijzigde amendement Raemakers/Ploumen over hersteloperaties bij
vrouwelijke genitale verminking? Is het bedrag dat met dit amendement is
vrijgemaakt (reeds) besteed aan het helpen opzetten van een expertisecentrum, en voor welk deel? Zo niet, wordt dit geld overgeheveld naar
2021?
Antwoord:
Naar aanleiding van het amendement loopt op dit moment een
verkenning met veld- en uitvoeringspartijen naar hoe het expertisecentrum vorm kan krijgen. Het Zorginstituut Nederland voert daarover
onder andere overleg met de NVOG. Binnen dit expertisecentrum moet
kennis, ervaring en een multidisciplinaire aanpak worden geborgd en
wordt tevens gezorgd voor goed prospectief follow-up onderzoek en
evaluatie van de zorg. Gegevens over indicatie, interventie en behandeluitkomsten worden vastgelegd en geëvalueerd. Dit bevordert de kwaliteit
van zorg en maakt nieuwe wetenschappelijke inzichten voor de behandeling van vrouwen met vrouwelijke genitale verminking mogelijk.
Het ligt daarom voor de hand dat dit nader op te richten expertisecentrum
een richtinggevende rol krijgt bij het bepalen welk type onderzoek(en)
nodig is om de effectiviteit en veiligheid van hersteloperaties verder te
onderzoeken. Zo nodig wordt ook gebruik gemaakt van de ervaring van
ZonMw met het opzetten, uitzetten en begeleiden van onderzoek. ZonMw
wordt derhalve betrokken bij deze verkenning. De verwachting is dat
zodra het expertisecentrum van start is gegaan, er door partijen samen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

96

met ZonMw kan worden nagedacht over hoe het benodigde veiligheidsen effectiviteitsonderzoek zo snel en goed mogelijk op te zetten. Over het
algemeen genomen neemt de gemiddelde duur van een effectiviteitsonderzoek vijf jaar in beslag. Ook is er voorbereidingstijd nodig om tot een
goed en breed gedragen onderzoeksvoorstel te komen.
Om deze redenen is het niet waarschijnlijk dat het middels genoemd
amendement vrijgemaakte bedrag dit jaar wordt besteed. Zonodig zal een
deel van de hiermee gemoeide uitgaven in 2021 plaatsvinden.
Vraag 290
Komt er een vervolg op het advies van het Zorginstituut Nederland over
de vergoeding uit het basispakket voor vrouwen die om psychische
redenen een hersteloperatie willen en/of nodig hebben?
Antwoord:
Het Zorginstituut heeft in het advies over hersteloperaties uit 2019
aangegeven onder welke voorwaarden (bij welke medische indicaties)
reconstructieve behandelingen na vrouwelijke genitale verminking deel
uitmaken van het verzekerde basispakket. Dekking uit het verzekerde
pakket voor puur vormherstel is enkel mogelijk indien de verminking het
gevolg is van ziekte, een ongeval of een geneeskundige verrichting. Indien
een verzekerde puur vormherstel wil laten uitvoeren en geen somatische
klachten heeft, dan valt dit niet onder de dekking van het verzekerde
pakket. Ook professionals en patiëntvertegenwoordigers raden hersteloperaties bij vrouwen zonder somatische klachten af. Het is dus raadzaam
eerst onderzoek te doen ter verbetering van de medischwetenschappelijke kennis over de effectiviteit en veiligheid van hersteloperaties bij vrouwen met somatische klachten alvorens te overwegen het
effect van deze interventies te onderzoeken wanneer het niet gaat om de
behandeling van somatische klachten, maar puur om vormherstel.
Bij positieve bevindingen kan dan als nog worden afgewogen of deze
uitkomsten kunnen leiden tot vergoeding uit het basispakket. Daarvoor is
ook aanpassing van de regelgeving rond vormherstel nodig.
Vraag 291
Kan worden toegelicht waarom ter dekking van de problematiek op de
rijksbegroting «vooruitlopend op de jaarlijkse onderuitputting» al een
korting wordt verwerkt op diverse beleidsartikelen voor maar liefst
133,4 miljoen euro?
Antwoord:
Met betrekking tot onder- of overuitputting geldt in zijn algemeenheid dat
pas wanneer het uitvoeringsjaar vergevorderd is, duidelijk wordt op welke
plaatsen binnen de begroting dat zich daadwerkelijk voordoet. Het is over
het algemeen niet meer mogelijk om de ruimte die dan is ontstaan in de
resterende maanden van het kalenderjaar doelmatig en doeltreffend in te
zetten voor een ander bestedingsdoel. Evenwel is gebleken in 2019 dat de
onderuitputting aan het eind van het jaar ruimte biedt om op artikelniveau
beleidsmatig wenselijke intensiveringen mogelijk te maken door elders
een korting te verwerken. Dit is afgelopen voorjaar gedaan met als doel
het budget op de VWS-begroting zo goed mogelijk te alloceren en
onderuitputting aan het eind van het jaar te beperken. Er is gekozen voor
maatwerk per artikel. Uw Kamer wordt in de reguliere begrotingsstukken
bij Najaarsnota en Financieel Jaarverslag Rijk over de uitputting van de
begroting geïnformeerd.
Vraag 292
Waarom wordt een deel van de nog niet bestemde onderzoeksprogramma’s van het Zorginstituut naar verwachting niet uitgegeven dit jaar?
Is dit in eerdere jaren ook reeds voorgekomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

97

Antwoord:
Het Zorginstituut voert onderzoeken uit voor zijn wettelijke taken,
bijvoorbeeld voor pakketadviezen. De onderzoeken zijn meestal meerjarig,
maar de precieze doorlooptijd is op voorhand slecht te bepalen. Dat komt
onder andere omdat het Zorginstituut in de uitvoering van de onderzoeken afhankelijk is van medewerking door veldpartijen of fabrikanten.
Wel wordt bij aanvang van een onderzoek een meerjarige verplichting
aangegaan met een onderzoeksinstelling. Het Zorginstituut spreekt
daarom elk jaar met VWS een bedrag af waarvoor het Zorginstituut
meerjarige contractuele verplichtingen met onderzoeksbureaus aangaat.
Afhankelijk van de voortgang van een meerjarig onderzoek, wordt het
Zorginstituut hierop bevoorschot.
In 2020 wordt naar verwachting € 5,1 miljoen aan onderzoekscontracten
afgesloten, dat is een kleine bijstelling ten opzichte van het oorspronkelijk
begrote verplichtingenbudget voor onderzoeken (€ 5,4 miljoen). De
schatting voor de benodigde liquiditeit in 2020 bedraagt € 3,6 miljoen. In
2019 lag het bedrag voor verplichtingen op € 5,4 miljoen en de verstrekte
liquiditeit op € 3,5 miljoen.
Vraag 293
Hoe komt het dat het beroep op de subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg voor onverzekerden zo is onderschat?
Antwoord:
De subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden is per
1 maart 2018 versoepeld voor niet-spoedeisende (maar wel medisch
noodzakelijke) zorg en in maart 2019 is de regeling met terugwerkende
kracht tot 1 maart 2018 nog verder versoepeld en opengesteld voor alle
onverzekerde (dus ook niet-verzekeringsplichtige) personen.
Hoewel in de loop van 2018 al duidelijker werd dat het aantal declaraties
steeg, was inderdaad niet voorzien dat zo vaak een beroep op de regeling
zou worden gedaan. Dat heeft een aantal oorzaken: het (geringe) gebruik
van de regeling tot medio 2018 en de daarop gebaseerde verwachting, het
groeiende aantal dak- en thuislozen, het grote aantal buitenlanders dat
zorg krijgt omdat ze niet of onvoldoende verzekerd zijn (op dit moment
betreft de gedeclareerde zorg voor ruim 50% zorg aan buitenlanders), de
onmogelijkheid om de kosten van Europese onderdanen te verhalen op
de buitenlandse organen (uit onderzoek door het CAK is gebleken dat nog
geen 2% verhaald kan worden) en het feit dat gaandeweg de zorgaanbieders de regeling vanwege toenemende bekendheid vaker gebruiken.
Vraag 294
Kan nader worden toegelicht hoe het begrote budget voor de kortdurende
opleidingstrajecten op maat zal worden ingezet?
Antwoord:
Het werken in de zorg vraagt om gedegen training en opleiding. Dit kan
een kwalificerende opleiding zijn, maar kan ook gaan om een gerichte
training om een bepaalde handeling te kunnen doen. Een opleiding vraagt
een flinke investering, zowel in tijd als geld. Dit geldt zowel voor mensen
die in de zorg aan de slag willen, als mensen die zich oriënteren op een
vervolgstap.
Met de subsidie SectorplanPlus (2017–2021) kunnen zorgaanbieders
hiervoor een subsidiebijdrage aanvragen. Scholingstrajecten kunnen in dit
verband variëren van standaard BBL/Duale trajecten tot aan modulaire,
innovatieve vormen van scholing gericht op competenties en
vaardigheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

98

Zorgorganisaties kunnen SectorplanPlus ook gebruiken voor scholingsactiviteiten gericht op behoud, zowel van de nieuwe instroom als van het
zittend personeel.
Het kabinet zorgt met de extra investering dat deze stimulans voor
zorgaanbieders om via scholing te werken aan behoud van personeel ook
in de toekomst blijft bestaan.
De afgelopen periode bleek er veel vraag te zijn naar deze regeling.
Zorgaanbieders hebben voor bijna een half miljoen scholingstrajecten
subsidie aangevraagd. Het kabinet stelt deze middelen beschikbaar om
deze opleidingsimpuls ook na 2021 voort te kunnen zetten.
Vraag 295
Kan nader worden toegelicht hoe de financiële impuls voor de implementatie van de richtlijn Medicatieoverdracht zal worden ingezet?
Antwoord:
Op dit moment wordt gewerkt aan de uitwerking van de stimuleringsregeling VIPP Farmacie. Publicatie van de regeling is beoogd op 1 april
2021.
Belangrijk onderdeel van VIPP Farmacie is de implementatie van de
richtlijn Medicatieoverdracht door de sector farmacie. Apotheken
vervullen een belangrijke spilfunctie binnen het zorgveld voor medicatieoverdracht.
Daarnaast is aan Nictiz een subsidie verleend om de implementatie van de
richtlijn te ondersteunen. Aan de betrokken sectoren is een subsidie
verleend om de implementatie van de richtlijn voor te bereiden.
Vraag 296
Hoe staat het met de voortgang van de plannen van de Minister voor
Medische Zorg om de meest essentiële genees- en hulpmiddelen zelf te
produceren op Europees niveau en een stevige voorraad van andere
middelen op te bouwen? Welke concrete stappen worden in dit verband
gezet?
Antwoord:
Hierover ben ik momenteel op Europees niveau in gesprek met de
Europese Commissie en andere EU landen om meer inzicht te krijgen in
de mondiale productie- en toeleveringsketens en de opties om kwetsbaarheden daarin te verminderen. Immers om tot stappen te komen, is het
eerst nodig inzicht te krijgen in relevante data zoals: welke stoffen zijn
strategisch van belang, voor welke eindproducten zijn ze nodig en in
welke fabrieken worden ze geproduceerd. Voor werkzame stoffen (Active
Pharmaceutical Ingredients) verkennen we bijvoorbeeld op EU-niveau het
bundelen van de krachten door mogelijk het opzetten van een vrijwillige
industriële samenwerkingsvorm of alliantie met EU-overheden, fabrikanten en andere relevante stakeholders met als doel het versterken van
de leveringszekerheid van geneesmiddelen. De leveringszekerheid van
geneesmiddelen en medische hulpmiddelen, kan immers op verschillende
manieren geborgd worden, bijvoorbeeld door lokale productie, bepaalde
inkoop strategieën, het aanleggen van voorraden, goed supply chain
management en andere maatregelen. Tot slot wijs ik op de oproep van de
Europese Raad van 1 en 2 oktober 2020 aan de Europese Commissie om
de strategische afhankelijkheden van o.a. de gezondheidszorg in kaart te
brengen en om maatregelen voor te stellen die de afhankelijkheden
kunnen verminderen. Dit sluit aan bij mijn standpunt en ik zal mij dan ook
actief inzetten bij de verdere uitwerking van dit proces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

99

Vraag 297
Hoeveel mensen hebben in 2019 en 2020 gebruik gemaakt van de pilot
psychosociale zorg na kanker, hoeveel budget is gebruikt en hoeveel niet?
Hoeveel staat er voor 2021 (tot september) voor begroot?
Antwoord:
De behandeling van aanpassingsstoornissen is met ingang van 1 januari
2012 uitgesloten van zorg in het kader van de Zvw. In maart 2018 is een
tweejarige pilot gestart om behandeling van aanpassingsstoornissen voor
patiënten bij wie de behandelingen in het ziekenhuis al zijn afgerond,
tijdelijk te vergoeden. Voor de pilot is een subsidie van € 8.000.000 van
het Ministerie van VWS beschikbaar en een subsidie van € 600.000 van
het KWF. Dit bedrag is gebaseerd op een verwachte instroom van 4500
patiënten per jaar. Door de zorgkosten tijdelijk te vergoeden en onderzoek
te doen naar de (kosten)effectiviteit vormen de resultaten van deze pilot
de input voor een finale beslissing over mogelijke heropname van de
aanpassingsstoornis na kanker in het basispakket of een andere vorm van
financiering.
Tot augustus 2020 zijn 816 patiënten opgenomen in de pilot en is
€ 2.500.000 besteed. De redenen dat het aantal aangemelde patiënten
achterloopt op de verwachtingen ligt ten eerste in het gegeven dat er in
het eerste half jaar van de pilot vertraging in de instroom is geweest,
omdat de pilot nog moest worden opgestart. De logistiek moest worden
georganiseerd, behandelaren moesten worden gecontracteerd en
verwijzers moesten worden geïnformeerd. Een tweede reden voor het
aantal lage aanmeldingen is dat het implementeren van zorg die zes jaar
niet voorhanden is geweest meer tijd kost dan vooraf gedacht. Tot slot
heeft ook de coronacrisis ervoor gezorgd dat er minder aanmeldingen zijn
geweest.
Volgens de planning van het Integraal Kankercentrum Nederland zullen
tot september 2021 in totaal 1650 patiënten geïncludeerd worden. Voor
het voortzetten van het experiment tussen augustus 2020 en september
2021 is ongeveer € 2.000.000 nodig. Deze middelen zijn beschikbaar
binnen de begroting van het project. Als blijkt dat afronding van het
programma voor 31 augustus 2021 niet haalbaar is zal ik op een later
moment een besluit moeten nemen over de afronding of een vervolg van
het programma.
Vraag 298
Hoeveel geld ging in 2019 en 2020 landelijk naar stichting HartslagNu voor
het uitvoeren van een burgerhulpverleningssysteem rondom reanimatie
en hoeveel geld staat begroot voor 2021 en verder, of loopt subsidiëring
via de gemeenten?
Antwoord:
Naar aanleiding van het amendement De Lange (VVD) (Vergaderjaar
2015–2016, 34 300 XVI, nr. 140) heeft VWS € 1 miljoen subsidie ter
beschikking gesteld voor de samenvoeging van de twee oproepsystemen
voor burgerhulpverlening met een AED. Deze samenvoeging is per
september 2018 gerealiseerd. De werkzaamheden die met deze subsidie
zijn verricht liepen door in het jaar 2019. In 2019 is het resterende bedrag
van € 4.073 beschikbaar gesteld.
Alle RAV’s, de Hartstichting en een aantal gemeenten dragen ook
financieel bij aan het systeem.
De samenvoeging van de oproepsystemen heeft een toename van het
aantal aangemelde AED’s en een toename van het aantal burgerhulpverleners opgeleverd. Dit is een positieve ontwikkeling maar zorgt ook voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

100

extra kosten om het systeem te borgen. Omdat ik het van groot belang
vind dat de burgerhulpverlening met een AED kan voortbestaan, stel ik
voor 2020 € 600.000 en voor 2021 € 1,5 miljoen beschikbaar. Deze periode
wordt gebruikt om de structurele bekostiging van het systeem nader uit te
werken en daarover te besluiten.
Vraag 299
Welk bedrag ontvangen gemeenten samen voor jeugdhulp van het rijk, en
hoeveel geven zij er samen aan uit?
Antwoord:
Hoeveel geld gemeenten uit het gemeentefonds krijgen, hangt af van de
kenmerken en de belastingcapaciteit van de gemeenten. De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen. De
rijksoverheid kijkt bij de verdeling van het gemeentefonds over de
gemeenten onder meer naar: aantal inwoners, aantal jongeren, aantal
uitkeringsgerechtigden, oppervlakte van de gemeente, grootte van de
watergebieden. Dit worden maatstaven genoemd. Er zijn ruim 60
maatstaven. Elke maatstaf heeft een bedrag «per eenheid». De gemeente
krijgt dus geld voor iedere inwoner, iedere jongere, enzovoorts.
Gemeenten krijgen uit het gemeentefonds dus niet specifiek geoormerkt
geld voor jeugdhulp.
De medeoverheden zijn vrij in de besteding van de middelen die zij uit het
gemeentefonds ontvangen. Verantwoording over de besteding van deze
middelen wordt afgelegd middels de begroting en jaarrekening van
gemeenten. Zij voeren hun begrotingscijfers en jaarrekeningcijfers in, in
het IV3-systeem. Deze cijfers bieden inzicht in de uitgaven van
gemeenten, maar doordat de indeling van IV3 op onderdelen een
combinatie van Wmo 2015 en Jeugdwet betreft, zijn de uitgaven aan
jeugdzorg niet goed uit te splitsen, zie ook vraag 18.
Vraag 300
Hoeveel en welke gemeenten hebben naar verwachting in 2020 een tekort
op de balans met betrekking tot jeugdhulp?
Antwoord:
Gemeenten stellen hun eigen begroting op, rekening houdend met hun
lokale situatie. Uiteraard geldt voor gemeenten wel de jeugdhulpplicht,
evenals andere verplichtingen die uit de Jeugdwet voortvloeien.
Zoals bij vraag 299 aangegeven is geen directe link te leggen tussen de
middelen die gemeenten uit het gemeentefonds ontvangen en hun
uitgaven.
Vraag 301
Hoeveel en welke gemeenten hebben naar verwachting in 2021 een tekort
op de balans met betrekking tot jeugdhulp?
Antwoord:
Gemeenten zijn op dit moment bezig met het opstellen en vaststellen van
hun begroting voor 2021. Hierdoor zijn op dit moment nog geen gegevens
beschikbaar over de inkomsten en uitgaven van gemeenten in 2021.
Vraag 302
Zal er naast de investering in het vakmanschap van jeugdprofessionals
ook geïnfesteerd worden in de verlichting van administratieve lasten en
het verhogen van het werkplezier?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

101

Antwoord:
Het Ministerie van VWS heeft Rita Verdonk aangesteld als speciaal
adviseur administratieve lasten in het sociaal domein. Op 11 juni 2020
heeft zij namens Minister Hugo de Jonge met de VNG, Jeugdzorg
Nederland, de FNV en het CNV het convenant «stoppen met tijdschrijven
in de jeugdzorg» ondertekend. In dit convenant spreken de partijen af dat
in nieuwe contracten geen verplichting tot vermijdbaar tijdschrijven wordt
opgenomen.
Intussen zijn de Ministeries van VWS en J&V, samen met VNG, Jeugdzorg
Nederland en FNV/CNV gestart met een project om te komen tot een
vermindering van het aantal productcodes in de jeugdzorg met bijbehorende tijdsnormering. Hiermee wordt de administratieve last in het veld
verder teruggebracht.
Al deze activiteiten vinden in samenhang plaats met het programma
(Ont)Regel de Zorg (ORDZ) om de administratieve lasten binnen de
jeugdhulp te verlichten, en daarmee het werkplezier te verhogen.
Vraag 303
Kunt u aangeven hoeveel (kwetsbare) ouderen op dit moment thuis zorg
ontvangen?
Antwoord:
De meest recente Vektis data laten zien dat 589.000 mensen wijkverpleging hebben gekregen in 2018. Het aantal ontvangers varieert per
maand, gemiddeld zijn het er 304.000. 75% van de ontvangers is ouder
dan 67 jaar.
Vektis leidt in juni 2020 uit declaratiedata af dat er in Nederland 547.000
kwetsbare ouderen thuis wonen.
Vraag 304
Kunt u aangeven wat de ontwikkelingen de komende vijf tot tien jaar zijn
omtrent (kwetsbare) ouderen die thuis zorg ontvangen?
Antwoord:
De Commissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen heeft mij in juni
2020 geadviseerd over hoe de zorg voor thuiswonende ouderen tot aan
2030 op peil te houden. Dit advies is zonder beleidsreactie met Uw Kamer
gedeeld (Tweede Kamer 2019–2020, 31 765, nr. 11). In dit advies is ook
aangegeven hoe het aantal ouderen zich ontwikkelt en welke trends
richting de toekomst relevant zijn. De eerder verschenen kennissynthese
van het SCP «Zorg voor thuiswonende ouderen» gaat ook op deze
ontwikkelingen. Op dit moment werk ik aan een visie op ouderenzorg van
de toekomst. Die breed geconsulteerd zal worden, waarin ik verder zal
ingaan op deze ontwikkelingen. Ik zal u daar voor de Kerst over
informeren
Vraag 305
Wanneer is het «Handboek voor bewindspersonen» ingegaan? Was het
huidige handboek bewindspersonen ook van kracht tijdens het vorige
kabinet? Zo niet, op welke punten is het handboek gewijzigd?
Antwoord:
Het Handboek Bewindspersonen is een bundeling van praktische
informatie die van belang is voor bewindspersonen, waaronder relevante
wet- en regelgeving. Het handboek wordt iedere keer bij de formatie aan
de kandidaat bewindspersonen overhandigd. Sinds het aantreden van het
kabinet-Rutte in 2010 is het handboek beschikbaar op het internet. Op het
moment dat regelingen wijzigen of nieuwe afspraken worden gemaakt die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

102

voor alle bewindspersonen van belang zijn, wordt het handboek daarop
aangepast. De laatste wijzigingen van het handboek dateren van april
2019.
Vraag 306
Kunt u aangeven wie de bewindspersonen controleert of zij zich aan de
regels en/of voorschriften van het «Handboek voor bewindspersonen»
houden, bijvoorbeeld aangaande sociale media en politiek assistenten?
Antwoord:
Iedere bewindspersoon is zelf verantwoordelijk voor het naleven van weten regelgeving en legt daarover verantwoording af aan de Tweede Kamer.
Vraag 307
Waarom geeft u, mede in het licht van de grote groep (kwetsbare)
ouderen en de tweede golf COVID-19, zo weinig aandacht in de begroting
aan ouderenzorg in de thuissituatie?
Antwoord:
Op meerdere plekken in de begroting wordt aandacht gegeven aan de
(steeds groter wordende) groep ouderen. U ziet dit met name terug in
hoofdstuk 4 van de beleidsagenda: «Naar een sterker sociaal domein». Op
pagina 20 van de VWS-begroting is aangegeven dat het kabinet werkt aan
een verdere invulling van een brede visie op ouderenzorg. Deze brede
visie zal ook betrekking hebben op ouderenzorg in de thuissituatie.
Vraag 308
Kunt u een cijfermatig overzicht geven van het aantal gemeenten dat een
collectieve ziektekostenverzekering voor minima heeft voor de periode
2012–2020?
Antwoord:
Onderstaande tabel, uit het eerder genoemde onderzoek van Zorgweb (zie
het antwoord op vraag 213), laat het percentage gemeenten met een
gemeentepolis in de periode 2012–2020 zien.
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

97%

97%

97%

98%

99%

99%

98%

98%

95%

Vraag 309
Hoeveel middelen zouden nodig zijn om de onregelmatigheidstoeslag
voor alle zorgmedewerkers structureel met 5%, 10% of 20% te verhogen?
Hoeveel zou nodig zijn om dat alleen te verhogen voor alle medewerkers
die recht hebben op de coronabonus?
Antwoord:
Allereerst is goed om op te merken dat sociale partners in de zorg
afspraken maken over arbeidsvoorwaarden. VWS zit niet aan de cao-tafel.
Daarnaast moet opgemerkt worden dat het beschikbaar stellen van extra
middelen voor het verhogen van de onregelmatigheidstoeslag een aantal
stappen vergt. Er dienen in dat geval afspraken te worden gemaakt met de
werkgevers over het ophogen van de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling (OVA), vervolgens met zorginkopers over het doorgeven
van de extra arbeidsvoorwaardenruimte aan werkgevers via hogere
tarieven en tot slot met sociale partners over het aanpassen van de cao’s
in de zorg.
Er zullen dus op veel verschillende tafels afspraken moeten worden
gemaakt. Daarbij geldt dat de complexiteit van deze afspraken groter is bij
gerichte loonsverhogingen, zoals verhoging van de onregelmatigheids-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

103

toeslag (ORT) dan bij een generieke loonsverhoging voor de hele zorg.
Dan kan namelijk niet worden volstaan met een generieke verhoging van
de OVA, de tarieven en is differentiatie binnen cao’s nodig. De
complexiteit wordt nog verder vergroot wanneer de verhoging van de
ORT alleen zou moeten gelden voor medewerkers die recht hebben op de
coronabonus.
Volgens gegevens van PFZW bedraagt de totale jaarlijkse onregelmatigheidstoeslag (ORT) 1,5 miljard euro. In deze cijfers ontbreken de umc’s en
een klein deel van de eerste lijn (die zijn niet aangesloten bij PFZW). Op
basis van de PFZW-cijfers schatten we in dat de ORT voor de umc’s en het
ontbrekende deel van de eerste lijn in totaal ongeveer 300 miljoen euro
bedraagt. De totale ORT komt dan uit op 1,8 miljard euro. 10% van
1,8 miljard euro is 180 miljoen euro.
Dat gezegd hebbende kan op basis van cijfers van Pensioenfonds Zorg &
Welzijn (PFZW) een inschatting worden gemaakt hoeveel middelen nodig
zouden zijn om de ORT voor zorgmedewerkers te verhogen:
– 5% verhoging kost circa € 90 miljoen structureel;
– 10% kost circa € 180 miljoen structureel;
– 20% kost circa € 360 miljoen structureel.
Bij de bonusregeling wordt er vanuit gegaan dat circa 2/3e van de
medewerkers in aanmerking komt voor een bonus. Het overgrote deel van
de medewerkers die ORT ontvangt, zal vermoedelijk ook tot de doelgroep
van de bonusregeling behoren. Hoe groot dat deel exact is, valt echter
niet met zekerheid te zeggen. Vermoedelijk zal het beperken van de
verhoging van de ORT tot medewerkers die recht hebben op een bonus
beperkt effect hebben op het budgettaire beslag van de verhoging van de
ORT.
Vraag 310
Hoeveel ziekenhuislocaties waren er in 2010 en in 2019?
Antwoord:
In 2010 waren er 11 academische ziekenhuizen (waaronder 3 specialistische ziekenhuizen namelijk de kinderziekenhuizen UMCU, het Erasmus
MC en de Daniel den Hoedt kliniek), 126 algemene ziekenhuizen en 83
buitenpoli.
In 2019 waren er 8 academische ziekenhuizen, 110 algemene ziekenhuizen, 129 buitenpoli en 7 kinderziekenhuizen.
Vraag 311
Hoeveel ziekenhuislocaties hadden in 2010 een beddenhuis? En in 2019?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag van 316, maar dan exclusief het aantal
buitenpoli.
Dat betekent dat in 2010 er 137 ziekenhuislocaties waren en in 2019 125
locaties waar dag en nacht zieke mensen worden behandeld.
Vraag 312
Hoeveel ziekenhuisbedden waren er in 2010 en in 2019?
Antwoord:
In 2018, het meest recente jaar waarover cijfers beschikbaar zijn, was het
totaalaantal bedden in ziekenhuizen 39.900 [bron: Staat van Volksgezondheid en Zorg]. In 2010 waren dat er 47.300.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

104

Dit kerncijfer betreft het aantal bedden in universitaire ziekenhuizen,
algemene ziekenhuizen, categorale ziekenhuizen en revalidatiecentra.
Vanaf 2006 zijn de bedden op de afdelingen psychiatrie van universitaire
en algemene ziekenhuizen (PAAZ/PUK) niet meegeteld. Bedden in
Zelfstandige Behandel Centra, voor zover niet onderdeel van een
ziekenhuisconcern, zijn ook niet meegeteld.
Vraag 313
Hoeveel IC-bedden waren er in 2010 en in 2019?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 283. Het gemiddeld aantal ic-bedden was in
2019 circa 1.040 ic-bedden. Cijfers over het gemiddeld aantal ic-bedden in
2010 heb ik niet tot mijn beschikking.
Vraag 314
Wat waren de netto zorguitgaven in 2010 en in 2019?
Antwoord:
De netto zorguitgaven waren in 2010 € 59,4 miljard en in 2019
€ 69,8 miljard. Het betreft hier de zorguitgaven die vallen onder de
definitie van het Uitgavenplafond Zorg (het UPZ), grotendeels de
premiegefinancierde uitgaven AWBZ/Wlz en de Zvw.
Zie ook tabel 1 bij het antwoord op Kamervraag 9.
Vraag 315
Wat was in 2010 de prognose voor de netto zorguitgaven in 2020?
Antwoord:
In de VWS-begroting worden prognoses van de netto zorguitgaven
gemaakt voor een periode van 5 jaar. In de ontwerpbegroting 2010 is een
prognose van de netto zorguitgaven gemaakt voor de jaren 2010 t/m 2014
en was er derhalve nog geen prognose voor het jaar 2020 beschikbaar.
Een eerste prognose van de netto zorguitgaven voor het jaar 2020 is terug
te vinden in de VWS-begroting 2016 (TK 34 300 XVI, nr. 2) in tabel 4 op
pagina 142. Daarin is een prognose voor de netto zorguitgaven van
€ 79 miljard voor het jaar 2020 opgenomen. Op dit moment is de raming
van de netto zorguitgaven 2020 € 73,5 miljard.
Vraag 316
Hoeveel medisch specialisten (zowel in absolute aantallen als in fte’s)
waren er in 2010 en in 2019?
Antwoord:
De gevraagde aantallen zijn opgenomen in het Capaciteitsplan 2021–2024
van het Capaciteitsorgaan en zijn in de onderstaande tabel weergegeven.
2010

1

medisch specialisten

2019

aantal

fte %

aantal

fte %

17.350

0,9

24.076

0,89

1

Exclusief klinisch technologische specialisten, inclusief profielarts SEH en ziekenhuisgeneeskunde.

Vraag 317
Hoeveel intramurale plekken voor langdurige zorg (AWBZ, Algemene
Wet Bijzondere Ziektekosten) waren er in 2010 en in 2019 (Wlz)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

105

Antwoord:
In 2010 waren er circa 257.000 intramurale plekken voor langdurige zorg
op grond van de AWBZ. Dit aantal is afgeleid van de omvang van de
productieafspraken (zorgzwaartepakketten) die zorgkantoren voor deze
zorg in 2010 hebben gemaakt. In 2010 betroffen deze afspraken circa
94 miljoen dagen.
In 2019 zijn er circa 203.000 intramurale plekken voor langdurige zorg op
grond van de Wlz. Dit aantal is afgeleid van de omvang van de declaraties
(zorgzwaartepakketten) die zorgkantoren over 2019 bij Vektis hebben
aangeleverd voor deze zorg. In 2019 betroffen deze declaraties circa
74 miljoen dagen (bron: CBS Monitor Langdurige Zorg).
De daling kan verklaard worden door een aantal trends en wijzigingen die
zich in de periode 2010–2019 hebben voorgedaan. Al langere tijd blijkt dat
ouderen steeds langer thuis blijven wonen, waardoor er minder vraag is
naar verzorgingshuiszorg. In 2013 is de geriatrische revalidatiezorg
overgeheveld vanuit de AWBZ naar de Zvw en is een aanvang genomen
met de extramuralisering van enkele lage zzp’s. In 2015 vond de
hervorming langdurige zorg plaats waarbij het merendeel van de
intramurale AWBZ-zorg werd ondergebracht onder de Wlz en een deel
werd overgeheveld naar de Wmo (beschermd wonen), de jeugdwet (jeugd
LVG) en de subsidieregeling Eerstelijns Verblijf. Ook in de ggz voortgezet
verblijf heeft een verandering plaatsgevonden: cliënten die zijn aangewezen op verblijf in verband met behandeling, stromen voortaan pas na
3 jaar vanuit de Zvw door naar de Wlz in plaats van na 1 jaar (zoals gold
onder de AWBZ). Het aantal plekken in de intramurale verpleeghuiszorg is,
gecorrigeerd voor de genoemde overhevelingen, door de toenemende
vraag gestegen.
Vraag 318
Hoeveel operaties werden in 2010 en in 2019 uitgevoerd?
Antwoord:
Gegevens over het aantal operaties zijn vanaf 2012 beschikbaar uit het
dbc-informatie systeem (DIS) van de NZa en vanaf 2015 uit de declaratiedata (bron: Vektis). Beide cijfers zijn opgenomen in onderstaande tabel.
De DIS-data vallen vermoedelijk lager uit omdat een deel van de
zelfstandige behandelcentra (zbc’s) ontbreekt. Verder is de registratie van
2019 in DIS is nog niet compleet en zal het uiteindelijke aantal operaties
naar verwachting hoger uitvallen.
Jaar

Aantal operaties DIS (x 1.000)

Aantal operaties declaraties (x 1.000)

2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019

2.951,2
2.908,5
2.852,6
2.551,7
2.595,0
2.604,4
2.564,9
2.358,0

2.974,2
2.982,6
2.971,3
2.984,4
3.041,6

Vraag 319
Hoeveel zorgmedewerkers waren er in 2010, respectievelijk op niveau 1
tot en met 7? En in 2019?
Antwoord:
Eind 2010 waren er 1.164.000 werknemers in zorg en welzijn, eind 2019
waren dat er 1.250.000 (seizoensgecorrigeerde cijfers; bron: CBS, AZW
Statline). Dit betreft alle werknemers, dus zorgpersoneel en onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

106

steunend personeel, maar is exclusief het personeel niet in loondienst
(o.a. uitzendkrachten en zzp’ers). Er zijn geen cijfers naar opleidingsniveau
beschikbaar.
Vraag 320
Hoeveel ligdagen waren er in 2010 en in 2019 in onze ziekenhuizen?
Antwoord:
Het gemiddelde aantal ligdagen in de ziekenhuizen (opnameduur per
patiënt) was in 2010 5,6 en in 2018 5,2. (bron: Staat van Volksgezondheid
en Zorg).
Vraag 321
Hoeveel spoedeisende hulpposten waren er in 2010 en in 2019?
Antwoord:
Het aantal spoedeisende hulpposten met 24/7-uurs openstelling was 91 in
2015 en 80 in maart 2020. Er zijn geen cijfers bekend van voor 2015.
Het aantal SEH’s (incl dag/avond) was 99 in 2011 en 83 in maart 2020.
De criteria voor SEH zijn terug te vinden in de rapportage «Bereikbaarheidsanalyse SEH en acute verloskunde»:
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/06/26/
bereikbaarheidsanalyse-sehs-en-acute-verloskunde-2020-analysegevoelige-ziekenhuizen
Vraag 322
Hoeveel afdelingen acute verloskunde waren er in 2010 en in 2019?
Antwoord:
Aantal locaties Acute verloskunde was 84 in 2015 en 74 in maart 2020.
De criteria voor acute verloskunde zijn terug te vinden in de rapportage
«Bereikbaarheidsanalyse SEH en acute verloskunde»
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/06/26/
bereikbaarheidsanalyse-sehs-en-acute-verloskunde-2020-analysegevoelige-ziekenhuizen
Voor eerdere jaren dan 2015 is door RIVM niet expliciet gevraagd naar het
aanbod acute verloskunde volgens de huidige criteria. Destijds is
gevraagd of de SEH van een ziekenhuis «8 poortspecialismen aanbiedt»,
acute verloskunde was 1 van die 8 poortspecialismen. Vanaf 2014 is de
uitvraag specifieker, met uitvraag naar aanwezigheid en beschikbaarheid
van professionals en team. Daarom zijn er geen vergelijkbare cijfers van
voor 2015.
Vraag 323
Had Nederland op enig moment een voorraad beschermingsmiddelen in
eigen beheer? Zo ja, wanneer is hiermee gestopt?
Antwoord:
Zorginstellingen zijn primair zelf verantwoordelijk voor de inkoop van hun
beschermingsmiddelen en hun voorraadbeheer, nu en in het verleden. In
het verleden hadden enkele ROAZ-regio’s wel een beperkte regionale
voorraad beschermingsmiddelen voor hun eigen regio. De rijksoverheid
zelf had (behoudens wellicht defensie voor haar eigen taken) in het
recente verleden tot aan de corona-uitbraak geen voorraden beschermingsmiddelen in beheer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

107

Vraag 324
Hoe is de salarisontwikkeling in de verschillende zorgsectoren tussen 2010
en 2019 geweest en hoe verhoudt zich dit tot de gemiddelde salarisontwikkeling in Nederland?
Antwoord:
Zoals aangegeven in de brief van 18 augustus jl. over lonen in de
zorgsector26 zijn de cao-lonen (inclusief bijzondere beloningen) in zorg en
welzijn tussen 2010 en 2019 harder gegroeid dan de markt. Het gaat
respectievelijk om een stijging van 16% versus een stijging van 14,5%.
Ik beschik niet over registratiedata over de loonontwikkeling van alle
individuele zorgsectoren.
Vraag 325
Hoeveel uren wijkverpleging en wijkziekenverzorging werden er in totaal
in 2010 in ons land verzorgd? Hoeveel uren waren dat in 2019?
Antwoord:
Ik beschik niet over data uit 2010. Volgens Vektis ontvingen mensen
gemiddeld 5 uur wijkverpleging per week in 2018. De variatie in uren is
groot. Zo ontvangen terminale patiënten meer dan 20 uur zorg per week,
terwijl de zorg voor mensen die uit het ziekenhuis komen gemiddeld 3 uur
per week is. Over 2019 zijn hierover nog geen gegevens beschikbaar.
Vraag 326
Welke zaken die in 2010 nog werden vergoed uit het basispakket, werden
in 2019 niet meer vergoed?
Antwoord:
Zie hieronder het schematische antwoord op deze vraag. Voor een
totaaloverzicht van alle uitbreidingen en beperkingen vanaf 2007: zie
vraag 211.
Tabel: Overzicht politiek besloten beperkingen basispakket 2011–2020
Jaar

Beperking

2011

– antidepressiva
– jeugd tandzorg boven 18 jaar
– extracties
– anticonceptie
– fysiotherapie 9 naar 12 behandelingen voor eigen rekening

2012

– fysiotherapie 12 naar 20 behandelingen voor eigen rekening
– fysiotherapie, beperking chronische lijst
– maagzuurremmers, met uitzondering van chronisch gebruik
– stoppen met roken
– dieetadvisering
– eerstelijns psychologische zorg, van 8 naar 5 behandelingen
– aanpassingsstoornissen

2013

– eenvoudige mobiliteitshulpmiddelen
– redressiehelm
– beperking aantal terug te plaatsen embryo’s bij ivf
– vruchtbaarheidsbehandelingen voor vrouwen van 43 jaar of ouder
– paracetamol/codeïne

2015

– jeugd-ggz, inclusief dyslexiezorg voor kinderen naar Jeugdwet
– combinatietest voor zwangere vrouwen vanaf 36 jaar

2019

vitaminen, mineralen en paracetamol waarvoor een gelijkwaardig of nagenoeg
gelijkwaardig alternatief bestaat in de vrije verkoop

26

Tweede Kamer, 2019–2020, kamerdossier 25 295, nr. 503.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

108

Jaar

Beperking

2020

Geen beperkingen basispakket

Vraag 327
Hoeveel thuishulpen werkten in 2010 en in 2019 in vaste dienst?
Antwoord:
In 2019 hadden 103.000 van de 128.000 werknemers in de thuiszorg een
vaste arbeidsrelatie (een vaste baan met vaste uren), in 2010 waren dit er
86.000 van de 101.000 (bron: CBS, AZW StatLine). Ik beschik niet over
aparte cijfers voor de thuishulpen.
Vraag 328
Hoeveel zorgmedewerkers in het verpleeghuis werkten in 2010 en in 2019
in vaste dienst?
Antwoord:
In 2019 hadden 195.000 van de 241.000 werknemers in de verpleging en
verzorging een vaste arbeidsrelatie (een vaste baan met vaste uren), in
2010 waren dit er 150.000 van de 173.000 (bron: CBS, AZW StatLine). Dit
zijn verpleeghuizen en verzorgingshuizen gezamenlijk.
Vraag 329
Wanneer zijn onderdelen van het vaccininstituut verkocht en wat was de
reden daarvoor?
Antwoord:
Nadat was besloten het Nationaal Vaccin Instituut (NVI) te sluiten
vanwege vergaande kwaliteitsproblemen en verlieslijdende activiteiten is
in 2010 door de Minister van VWS besloten om de productiefaciliteiten
van het NVI te verkopen en de overige taken van het NVI onder te brengen
bij het RIVM. Op 1 januari 2011 is daartoe de projectdirectie Antonie van
Leeuwenhoek terrein (PD ALt) opgericht en zijn de productiefaciliteiten en
de dierfaciliteiten van het NVI bij PD Alt ondergebracht. De overige
activiteiten van het NVI, te weten de afdeling Inkoop, Opslag en distributie; de afdeling Onderzoek en Ontwikkeling (van vaccins) en de overige
activiteiten en ondersteuning zijn ondergebracht bij het RIVM.
Medio 2012 is door VWS op basis van het rapport Toekomst Taken Vaccins
besloten de voormalige taken van de afdeling Onderzoek en Ontwikkeling
van vaccins van het NVI te ontvlechten van het RIVM. De onafhankelijke
advies- en informatietaken bleven bij het RIVM. De taken op het raakvlak
met de industrie voor het ontwikkelen en verbeteren van vaccins en het
bijdragen aan het op de markt brengen, werden per 1 januari 2013 in een
aparte eenheid ondergebracht: Intravacc. Intravacc werd ook ondergebracht bij PD ALt met als doel dit onderdeel op termijn te
verzelfstandigen/privatiseren.
In 2012 zijn de productiefaciliteiten van het oude NVI verkocht aan het
Serum Instituut India (SII). In december 2016 heeft de Minister van VWS
het voornemen formeel naar de Tweede Kamer gestuurd om Intravacc te
privatiseren en op 1 mei 2018 heeft de Minister voor MZS het besluit naar
de Eerste en Tweede Kamer gestuurd. De Eerste Kamer is na beantwoording van de schriftelijke vragen voor het zomerreces 2018 akkoord
gegaan. De Tweede Kamer is uiteindelijk op 27 november 2018 akkoord
gegaan na het aannemen van de motie Ploumen/Renkema.
Op 5 november 2018 heeft de Minister de oprichting van de Intravacc BV
aangekondigd. De Intravacc BV is vervolgens opgericht op 1 februari 2019.
Op dit moment is VWS nog eigenaar van Intravacc. Gezien de ontwikke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

109

lingen met covid-19 is de verkoop dit voorjaar on hold gezet. Zodra meer
bekend is over het vervolg en de manier waarop de publieke belangen
goed kunnen worden geborgd, wordt de Kamer daarover geïnformeerd.
Naar verwachting zal dat dit najaar gebeuren.
Vraag 330
Hoeveel ambtenaren (inclusief externen) werkten in 2010 op het Ministerie
van VWS? En in 2019?
Antwoord:
Eind 2010 werkten 1.070 ambtenaren (990 fte) op het kerndepartement
van VWS exclusief externen. Eind 2019 waren dat 1.441 ambtenaren
(1.352 fte) exclusief externen. Er wordt op het departement geen separate
administratie bijgehouden van het aantal externen.
Vraag 331
Hoeveel mensen werkten in 2010 en in 2019 bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)?
Antwoord:
Op de genoemde peildata had de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
(IGJ) onderstaand aantal FTE in dienst. Voor 2010 gaat het om het aantal
FTE bij de Inspectie voor de Gezondheidzorg (IGZ). Het gaat hierbij niet
om externe medewerkers en uitzendkrachten.
31 Dec. 2010: 445 FTE
31 Dec. 2019: 779,4 FTE
Vraag 332
Hoeveel huisartsen (zowel in absolute aantallen als in fte) waren er in
2010 en in 2019?
Antwoord:
De gevraagde aantallen zijn opgenomen in het Capaciteitsplan 2021–2024
van het Capaciteitsorgaan en zijn in de onderstaande tabel weergegeven.
2010

Huisartsen

2019

aantal

fte %

aantal

fte %

10.371

0,71

12.766

0,74

Vraag 333
Hoeveel intensivisten waren er in 2010 en in 2019?
Antwoord:
Deze informatie is niet beschikbaar. Het beroep van intensivist is geen
geneeskundig specialisme zoals erkend door het College Geneeskundig
Specialismen. De Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten (RGS)
die verantwoordelijk is voor de (her)registratie van geneeskundig
specialisten houdt hier dan ook geen register over bij.
Vraag 334
Hoeveel IC-verpleegkundigen waren er in 2010 en in 2019
Antwoord:
De gevraagde aantallen zijn opgenomen in het Capaciteitsplan 2021–2024
van het Capaciteitsorgaan en zijn in de onderstaande tabel weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

110

Het Capaciteitsorgaan is gestart met het bijhouden van deze cijfers sinds
2014.

IC-verpleegkundige

werkzame personen

werkzame fte

2014

2019

2014

2019

5.738

4.895

4.418

3.756

Vraag 335
Hoeveel personen in de zorg verdienen het minimumloon?
Antwoord:
Ik beschik niet over gegevens over hoeveel personen in de zorg het
minimumloon verdienen. De laagste salarisschalen binnen de zorg liggen
over het algemeen een stukje boven het wettelijk minimumloon. Voor
informatie over de inkomensverdeling van werknemers binnen de zorg
verwijs ik u naar het antwoord op vraag 784.
Vraag 336
Hoeveel personen in de zorg verdienen in de zorg méér dan drie keer
modaal?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 784.
Vraag 337
Wie bepaalt welke kleinere bedragen al dan niet politiek relevant zijn?
Antwoord:
Voor de begroting van VWS hanteren wij in beginsel een ondergrens van
€ 2,5 miljoen. Indien er sprake is van een politiek gevoelig dossier, of niet
strikt politiek gevoelig maar waar uw Kamer specifieke vragen stelt kan
door VWS zelf worden besloten van die ondergrens af te wijken.
Vraag 338
Waarom worden de bedragen onder de 2.5 miljoen euro niet toegelicht?
Antwoord:
Hiermee handelt VWS conform de Rijksbegrotingsvoorschriften. Er wordt
evenwel bij politiek gevoelige dossiers gekozen om ook bedragen onder
de € 2,5 miljoen toe te lichten.
Vraag 339
Bent u ervan op de hoogte dat de dagbesteding in de gehandicaptenzorg
nog steeds niet op de gebruikelijke manier plaatsvindt, aangezien deze
belangrijke voorziening vaak niet meer (op de gebruikelijke manier) kon
plaatsvinden? Hoe gaat u dit op korte term oplossen?
Antwoord:
Ja. In het wekelijkse overleg dat ik sinds de start van de corona-crisis heb
met de cliëntenorganisaties, zijn signalen naar voren gekomen dat een
goede invulling van de dagbesteding bij een aantal zorginstellingen
achterblijft.
Van aanbieders wordt verwacht dat zij zorgen voor een goede invulling
van de dagbesteding en dat daarover overleg is met de cliënt en zijn
naasten. Daarbij geldt wel dat dagbesteding met inachtneming van de
richtlijnen van het RIVM plaatsvindt. Indien de dagbesteding niet in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

111

dezelfde vorm of omvang geleverd kan worden gezien de geldende
maatregelen, wordt verwacht dat de aanbieder een goed alternatief
aanbiedt. Ik heb het Juiste Loket gevraagd om eraan bij te dragen dat
aanbieder en cliënt in overleg tot een passende oplossing komen wanneer
cliënten of verwanten aangeven er met hun aanbieder niet uit te komen.
Zorgaanbieders in de Wlz die een beroep doen op de maatwerkregeling
dagbesteding van de Nederlandse Zorgautoriteit, dienen over de
dagbesteding in gesprek te gaan met de cliëntenraad en committeren zich
aan het aan het ontwerpen van beleid om uiterlijk 1 januari 2021 te komen
tot een volledige en volwaardige dagbesteding voor alle doelgroepen.
Vraag 340
Hoe kan het dat de aantallen in de grafiek van het aantal besmette cliënten
binnen de verpleeghuissector afwijkt van en doorgaans hoger is dan het
aantal dat per dag wordt doorgegeven? Hoe verklaart u dit verschil en
welk cijfer is leidend?
Antwoord:
Het komt voor dat het aantal nieuwe besmette verpleeghuisbewoners op
een bepaalde datum met terugwerkende kracht wordt aangepast op het
dashboard. Hierdoor is er een verschil met het oorspronkelijk gemelde
aantal op die datum. Dit verschil is dus het gevolg van een registratieeffect. Als een melding van een nieuw besmette bewoner in een
verpleeghuis niet op dezelfde dag wordt geregistreerd, wordt deze niet
meegeteld in het aantal positief geteste verpleeghuisbewoners op die
dag. Zodra deze melding wordt geregistreerd, wordt deze wel meegeteld
voor de betreffende dag en is deze zichtbaar in de grafiek van het aantal
positief geteste verpleeghuisbewoners per dag.
Vraag 341
Hoeveel nam het volume van de medische specialistische zorg/ggz/
huisartsenzorg qua volume toe?
Antwoord:
In de tabellen hieronder is op basis van declaratiegegevens van Vektis het
verschil in volume van (voornamelijk) 2018–2019 inzichtelijk gemaakt per
sector. Omdat de declaratiegegevens over 2020 voor nog geen enkele
sector volledig beschikbaar zijn, kan ik hierover nog geen cijfers tonen.
MSZ
Aantal gedeclareerde dbc’s in 2018 en 2019.

aantal dbc’s

2018

2019

Verschil (aantallen gedeclareerde zorgprestaties) %

21.228.521

21.531.144

1,4%

Huisartsenzorg
Dit betreft het aantal consulten bij de huisarts (in segment 1) en Consulten
ANW (avond, nacht, weekend) en huisartsenpost/
huisartsendienstenstructuur. Hieronder vallen consulten kort en lang,
visites, telefonische en e-mail consulten bij de eigen huisarts of bij de
huisartsenpost/huisartsendienstenstructuur. Niet meegenomen zijn
multidisciplinaire zorg, inschrijftarieven en consulten POH.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

112

Soort

2018

Consulten e.d. segment 1

69.760.000

ANW
M&I Segment 1
M&I buiten segmenten

4.270.000
1.640.000
1.170.000

Totaal

76.850.000

2019

Verschil (aantallen gedeclareerde
zorgprestaties) %

71.720.000
4.230.000
1.710.000
1.230.000

2,8%
– 1,1%
3,9%
5,2%

78.890.000

2,6%

GGZ
Dit betreft de behandelingen in de generalistische basis-ggz en specialistische ggz, en de dagen verblijf in de langdurige ggz. Vanwege de lange
doorlooptijden van de dbc’s (maximaal 365 dagen) is 2019 nog niet
volledig en is de ontwikkeling over de twee voorgaande jaren getoond.
Voor de L-ggz wordt de zorg per maand gedeclareerd, daarom is 2019
daar wel beschikbaar.
Aantal dbc’s
2017

2018

Verschil (aantallen gedeclareerde
zorgprestaties) %

S-GGZ
GB-GGZ

644.000
241.000

657.000
243.000

2,0%
0,8%

Totaal

885.000

900.000

1,7%

Aantal verblijfdagen

L-GGZ

2018

2019

Verschil (aantallen gedeclareerde
zorgprestaties) %

506.336

499.882

– 1.3%

Vraag 342
Wat is een goede verklaring voor het feit dat het organiserend- en
aanpassingsvermogen van de partijen in de sector van grote waarde is
gebleken?
Antwoord:
Kenmerkend voor het Nederlandse zorgstelsel is dat veel verantwoordelijkheden decentraal zijn belegd. Zorgaanbieders, zorgverzekeraars,
gemeenten en zorgkantoren, maar bijvoorbeeld ook beroepsgroepen en
wetenschappelijke verenigingen, regelen relatief veel zelf en met elkaar.
Deze manier van organiseren past goed bij de intrinsieke motivatie van
alle betrokkenen om goede zorg te leveren en voortdurend te zoeken naar
verbeteringen. Inherent aan deze manier van organiseren is dat de
realisatie van grote veranderingen in de zorg, afhankelijk is van de
bereidwilligheid van de betrokken partijen om samen te werken en
afspraken te maken over de coördinatie van de zorg.
Dit was goed zichtbaar tijdens de uitbraak van de coronapandemie, die
een gezamenlijke krachtinspanning vergde van alle zorgverleners. Daarbij
was het essentieel dat zorgorganisaties hun eigen belang wisten te
overstijgen, bijvoorbeeld om ervoor te zorgen dat ziekenhuizen de
toevloed aan patiënten op de ic konden opvangen en dat zorgverleners in
de wijk en in de verpleeghuizen onder moeilijke omstandigheden zorg
kunnen blijven leveren aan de meest kwetsbare mensen. Dit is op veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

113

plekken goed gegaan, en soms zijn er zaken van de grond gekomen die
voorheen niet mogelijk waren. Een goed voorbeeld is de versterking van
de regionale overleggen acute zorg. Partijen hebben in ROAZ verband
intensief samengewerkt om patiënten waar nodig naar andere ziekenhuizen te verplaatsen, de ic-capaciteit te vergroten en een betere
samenwerking met de langdurige zorg te realiseren. Daarbij is de
uitbreiding van de ROAZ met partijen uit de langdurige zorg van groot
belang gebleken. De lessen uit de coronacrisis hebben daarbij een bredere
relevantie.
Vraag 343
In de memorie van toelichting staat: «Digitaal ondersteunde zorg en
e-health toepassingen werden omarmd en zijn op grote schaal ingevoerd
voor reguliere vormen van zorg». Kunt u uiteenzetten welke vormen van
digitaal ondersteunde zorg en e-health toepassingen veelvuldig zijn
ingezet tijdens de coronacrisis?
Antwoord:
In de voortgangsrapportage innovatie en zorgvernieuwing over de
ontwikkelingen in de digitale zorg27 die ik u, samen met mijn collegabewindslieden op 28 september jl. toestuurde, wordt in het onderdeel De
coronacrisis: digitale zorg neemt een vlucht een overzicht geboden van de
ontwikkelingen per sector.
Een toepassing die in corona-tijd veelvuldig in een aantal deelsectoren is
ingezet om de continuïteit van zorg en ondersteuning te waarborgen is
beeldschermzorg of beeldbellen. Daarnaast is uiteraard ook overgeschakeld op de oudste vorm van digitaal ondersteunde zorg, het telefonisch contact. Deze toepassingen konden relatief snel worden ingezet
omdat het (werk)proces of zorgpad er niet wezenlijk voor aangepast
hoefde te worden. Het fysieke contact werd in veel gevallen vervangen
door een audio en/of beeldcontact.
Toepassingen die meer verandering van processen en zorgpaden
vereisten, werden versneld ingezet en opgeschaald door zorgaanbieders
die daar al enige tijd op hadden ingezet. Zo kreeg inzet van
telebegeleiding/-monitoring voor chronische aandoeningen bij zorgaanbieders die deze zorg al geïntegreerd hadden in het zorgproces een flinke
impuls. Tegelijk werd deze vorm van digitaal ondersteunde zorg bij andere
instellingen niet opgepakt of stagneerde de implementatie in corona-tijd
juist omdat de benodigde herinrichting van processen en zorgpaden niet
tijdens de crisis was te realiseren.
Via de SET COVID-noodregelingen kreeg de inzet van digitaal ondersteunde zorg gericht op kwetsbare mensen thuis een extra impuls. Ook
hier werd veel (in meer dan 50% van de initiatieven) ingezet op beeldschermzorg, met name via tablets.
Daarnaast ook op telemonitoring en ondersteuning van medicatieaanreiking, digitale sleutelkluisjes, alarmering, zelfmanagement en
generieke ondersteuning van communicatie.
In de verpleeghuiszorg werd beeldbellen ook vaak ingezet, bijvoorbeeld
voor samenwerking, instructie of bemoediging.
In de gehandicaptenzorg werd beeldbellen ook ingezet voor digitale
dagbesteding. Ook waren er vormen van digitaal ondersteunde zorg
gericht op informatie-uitwisseling en communicatie van zorgprofessionals
onderling die een forse impuls kregen. Daarbij kan gedacht worden aan
oplossingen om snel en veilig in grote groepen informatie te delen via
27

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/09/28/kamerbrief-voortganginnovatie-en-zorgvernieuwing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

114

berichtensystemen, portalen voor uitwisseling van medische gegevens bij
patiënten spreiding en capaciteitsinformatie (www.ziekenhuisbedchecker.nl) en de Corona-optin voor bredere beschikbaarheid van gegevens
van de huisarts voor de triage en behandeling van Covid verdachte
patiënten.
Een groep toepassingen die minder aandacht hebben gekregen, maar
zeker het noemen waard zijn, betreffen de toepassingen die het mogelijk
maakten voor zorgprofessionals om thuis of op afstand te kunnen werken
als de mogelijkheden hiertoe binnen de instellingen beperkt waren of het
om andere redenen de voorkeur had om thuis of op afstand te werken.
Het is, in verband met corona en het arbeidsmarktvraagstuk in de zorg,
van groot belang om in overleg tussen patiënt (en familie) en professional
te komen tot een optimale mix van digitale en fysieke zorg (blended of
hybride care). De acties die daarop genomen worden zijn beschreven in
voorgenoemde voortgangsrapportage.
Vraag 344
Wat is de status van de CoronaMelder? Welke ingangsdatum van de
landelijke uitrol is voorzien?
Antwoord:
CoronaMelder is op zaterdag 10 oktober landelijk geïntroduceerd.
Vraag 345
Welke omvang van het percentage werkenden in de zorg ziet u als
realistisch en wat is uw doel ter zake, aangezien u het feit dat een op de
vier mensen in 2040 in de zorg moet werken niet realistisch acht?
Antwoord:
Het scenario (overigens geen feit) dat in 2040 1 op de 4 mensen in de zorg
zou moeten werken acht ik inderdaad niet realistisch voor de zorg. Nu
werkt circa 1 op de 7 mensen in de zorg en we zien dat het ook nu moeilijk
is om voldoende medewerkers te vinden. De ambitie van het kabinet met
het Actieprogramma Werken in de Zorg is daarom om te zorgen voor
voldoende medewerkers die toegerust zijn voor en tevreden zijn met het
belangrijke werk dat ze doen. Daarvoor is naast meer zorgmedewerkers
ook anders werken cruciaal.
Vraag 346
Kunt uit aangeven hoe het toekomstperspectief van het initiatief «Extra
handen voor de zorg» eruit ziet?
Antwoord:
Het initiatief Extra Handen voor de Zorg koppelt mensen die bereid zijn
om – naast of vanuit hun reguliere baan – in te springen bij organisaties
waar de nood als gevolg van de COVID-19 crisis hoog is. Het is niet
bedoeld als dé oplossing voor het personeelstekort. Er was immers al een
tekort aan verzorgenden en verpleegkundigen voor de crisis. Daarom
kijken we nog creatiever naar hoe we organisaties in deze moeilijke tijden
kunnen ondersteunen. Dat doen we door – naast de individuele inzet zoals
we die in de eerste golf hadden – in Extra Handen voor de Zorg nu ook
teams te formeren van mensen zonder zorgachtergrond. Voorafgaand aan
de inzet in een organisatie doorlopen deze mensen gezamenlijk een
opleidingstraject tot crisishulp in de Nationale Zorgklas. Die teams willen
we laten begeleiden door meer ervaren krachten (bij voorkeur verpleegkundigen of verzorgenden) zodat we deze mensen de benodigde
begeleiding kunnen bieden en organisaties op die manier kunnen ontzien.
Om snel op te kunnen schalen hebben we eerder afspraken gemaakt met
de KLM en het Rode Kruis. Nu zijn we in gesprek met Vebego (Verenigde
Bedrijven Goedmakers) om snel mensen te kunnen leveren. De ambitie is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

115

om op korte termijn 50–100 teams te kunnen formeren, opleiden en waar
nodig snel in te kunnen zetten bij organisaties waar de nood hoog is. De
mensen die worden opgeleid tot crisishulp via de Nationale Zorgklas
kunnen ADL-taken verrichten op niveau 2. Ambitie voor de toekomst is
om het aanbod van de Nationale Zorgklas uit te breiden naar modulaire
scholing op niveau 3. De combinatie van Extra Handen voor de Zorg en de
Nationale Zorgklas heeft daarmee ook potentie om betere
zij-instroommogelijkheden te bieden voor mensen die werken in delen
van de economie waar het minder gaat.
Vraag 347
Voor het aantrekkelijker maken van werken in de zorg wordt structureel
130 miljoen euro uitgetrokken. Is dit bovenop al bestaande middelen die
worden besteed aan bijvoorbeeld het programma Werken in de zorg? Zo
ja, welke aanvullende acties worden genomen met de extra 130 miljoen
euro?
Antwoord:
Het is belangrijk dat zorgprofessionals graag gaan en blijven werken in de
sector zorg en welzijn. Dat vraagt om een brede en continue aanpak. Het
kabinet heeft daarom besloten het actieprogramma te continueren en
voor de komende periode aanvullende middelen beschikbaar te stellen
om een aantal grote en impactvolle instrumenten te kunnen voortzetten
en uitbreiden. Voor 2021 gaat het om 20 miljoen euro extra, bovenop de
middelen die al in de begroting voor 2021 waren gereserveerd voor het
actieprogramma Werken in de Zorg (SectorplanPlus: € 420 miljoen voor
de gehele looptijd 2017–2021, Sterk in je Werk: € 15 miljoen voor
2019–2021 en de campagne IkZorg € 8 miljoen voor 2018–2020). Om de
activiteiten ook na 2021 te kunnen continueren en intensiveren stelt het
kabinet in 2022 80 miljoen euro beschikbaar en vanaf 2023 130 miljoen
euro structureel. De focus van deze intensivering ligt op meer mogelijkheden voor loopbaanontwikkeling, meer ruimte en tijd, en meer zeggenschap voor zorgprofessionals.
Vraag 348
Is onderzoek gedaan naar de waarde van de inzet van technologie in de
ogen van zorgmedewerkers? Zo ja, wat zijn de ervaringen?
Antwoord:
Ten tijde van de eerste golf van de coronapandemie hebben wij het NIVEL
gevraagd om de ervaringen onder huisartsen te meten. Daaruit bleek dat
in maart/april driekwart van de huisartsen meer gebruik is gaan maken
van digitale zorg; met name het gebruik van beeldbellen nam sterk toe
(72%). Het gebruik van digitale middelen is in de zomer verder gestegen.
98% van de huisartsen gebruikt nu digitale toepassingen, waarvan 84%
e-consult. Huisartsen zien mogelijkheden, maar ze ervaren ook een
toename van administratieve last. Dit wordt vermoedelijk veroorzaakt
omdat de randvoorwaarden voor goede inzet van digitale zorg niet op
orde zijn (ICT, digitale vaardigheden, aanpassen van zorgproces aan
digitale inzet van zorg). Dat is begrijpelijk omdat veel digitale zorg onder
stoom en kokend water werd ingezet.
Uit het Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS)-advies, Zorg op
afstand dichterbij, komt ook een divers beeld naar voren. Zo had digitale
zorg ten tijde van corona een positief effect op de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg, zeker waar andere opties wegvielen. De RVS hoorde ook
positieve geluiden van zorgverleners, zoals de laagdrempelige manier van
zorg verlenen die beeldbellen biedt aan jeugdhulpverleners of
medewerkers in de ggz. Via beeldbellen kan toch even binnen gekeken
worden bij gezinnen of personen die anders moeilijk te bereiken zijn – al
zie je natuurlijk lang niet alles. Tegelijkertijd komt ook duidelijk een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

116

knelpunten naar voren. Zo wordt beeldbellen door met name zorgverleners in de ggz ook als beperkend ervaren voor de kwaliteit van zorg. Zij
ervaren hoe alleen contact via beeldbellen op gespannen voet kan staan
met het opbouwen van een therapeutische relatie tussen cliënt en
zorgverlener, zeker bij nieuwe cliënten, bij kwetsbare patiënten of bij
complexe hulpvragen.
Dit onderzoek toont aan dat de inzet van digitale zorg maatwerk is, het kan
meerwaarde hebben, maar is lang niet altijd en overal geschikt. Een
hybride aanpak, een mix van fysieke en digitale zorg, is nodig. Ook is het
van belang dat zorgverleners investeren in goede randvoorwaarden. Dit
ondersteunt VWS onder meer met de verschillende VIPP-regelingen,
aandacht voor digitale vaardigheden en implementatie-coaching.
Vraag 349
Waarom is het indienen bij de Kamer van de kaderwet Elektronische
gegevensuitwisseling in de zorg vertraagd?
Antwoord:
Het wetsvoorstel gegevensuitwisseling is op 10 maart jl. in internetconsultatie gegaan waaraan de minimale reactietermijn van 4 weken was
gekoppeld (einddatum 7 april 2020). Deze korte reactietermijn was nodig
om het wetsvoorstel nog dit jaar aan de Kamer te kunnen sturen.
Vanwege de druk op de zorgpartijen i.v.m. Corona is besloten de
reactietermijn te verlengen tot 10 juni 2020. Consequentie hiervan is dat
het wetsvoorstel naar verwachting in het eerste kwartaal van 2021 naar de
Kamer gestuurd kan worden.
Vraag 350
Wanneer wordt de uiteindelijke contourennota naar de Kamer gestuurd?
Antwoord:
De contourennota wordt in het eerste kwartaal van 2021 aangeboden aan
de Tweede Kamer.
Vraag 351
Welke lessen zijn geleerd op het gebied van preventie naar aanleiding van
de COVID-19 crisis?
Antwoord:
In zijn algemeenheid kunnen we constateren dat preventie (hygiëne,
gezonde leefstijl) een belangrijk instrument is in de strijd tegen COVID-19.
In mijn brief van 1 september 2020 ben ik uitvoerig ingegaan op de
lessons learned ten gevolge van de COVID-19 crisis (Kamerstukken 25 295,
nr. 508).
Vraag 352
Welke extra (financiële) inzet is gepleegd op het gebied van preventie ten
gevolge van de COVID-19 crisis? In hoeverre is deze financiële inzet
structureel?
Antwoord:
Hieronder vindt u een overzicht van de extra financiële inzet die is
gepleegd op het gebied van preventie ten gevolge van de COVID-19 crisis.
Door het Ministerie van Financiën zijn vooralsnog middelen tot en met
2021 beschikbaar gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

117

Onderwerp
Door ZonMw – in nauw overleg met RIVM – geprioriteerde onderzoeksvoorstellen gericht op voorkomen van verdere verspreiding van
het coronavirus en op bespoedigen van herstel van de Nederlandse
bevolking.
Extra kosten bij het RIVM en de GGD voor het uitvoeren van tests,
contactonderzoek en voor een track en trace systeem.
Vaccinontwikkeling
Uitbreiding testcapaciteit COVID-19
Vergoeding meerkosten GGD’en
Vergoeding meerkosten Veiligheidsregio’s
Vergoeding meerkosten JGZ-instellingen niet vallend onder een GGD
Aanschaf BCG-vaccin
Gedragsgericht onderzoek door RIVM
Nader onderzoek te doen naar toepassing van het BCG-vaccin bij
kwetsbare ouderen en de veiligheid van deze toediening.
Met de ervaringen voor de Q-koortspatiënt als basis zal Q-support een
Corona-support inrichten.
De GGD GHOR maakt meerkosten voor onder andere het opzetten van
een app, een nieuw digitaal registratiesysteem voor de testen,
klantencontactcentrum en bron- en contactonderzoek
Programma Coronadata doelstelling is om met behulp van data
sneller op lokale en nationale uitbraken te reageren
Ondersteuning van de lokale aanpak en bestrijding van brandhaarden
en de ontwikkeling van innovatieve behandelingen
Rioolonderzoek waarmee voortijdig een lokale brandhaard kan
worden ontdekt

2020

2021

23,0

0,0

12,7
400,0
264,0
370,0
15,4
4,5
4,5

0,0
300,0
0,0
350,0
9,2
4,5
0,0

0,0

3,0

2,4

3,8

162,3

100,0

8,8

8,8

0,0

73,5

15,0

21,0

Vraag 353
Kunt u aangeven met welke acties het stelsel van infectieziektebestrijding
wordt verstevigd, aangezien de coronacrisis heeft laten zien hoe
belangrijk het is om ons waar mogelijk te beschermen tegen gezondheidsbedreigingen zoals infecties?
Antwoord:
Ten aanzien van de aanpak van corona en de versteviging van het stelsel
van infectieziektebestrijding heeft het kabinet nog geen conclusies
getrokken. In verschillende brieven (onder andere van 7 mei en 15 juni
2020) heb ik u geïnformeerd dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid is
verzocht een evaluatie uit te voeren. In mijn brief van 15 juni 2020
(Kenmerk 1705068–206915-PG) heb ik aangegeven dat het kabinet nu nog
geen conclusies wil trekken op het gebied van het algemeen functioneren
van het zorgstelsel. Die nemen we mee met de al eerder aangekondigde
discussienota over de contourennota. Mede op basis van de ervaringen
met COVID-19 zal het kabinet in overleg gaan met onder andere veiligheidsregio’s, gemeenten, het RIVM en GGD’en over de toekomstige
organisatie van de infectieziektebestrijding. Te zijner tijd zal ik uw Kamer
hierover informeren.
Vraag 354
Kunt u aangeven met welke acties het stelsel van infectieziektebestrijding
op de lange termijn wordt verstevigd, aangezien de coronacrisis heeft
laten zien hoe belangrijk het is om ons waar mogelijk te beschermen
tegen gezondheidsbedreigingen zoals infecties?
Antwoord:
Ten aanzien van de aanpak van corona en de versteviging van het stelsel
van infectieziektebestrijding op langere termijn, wil ik u laten weten dat
het kabinet daar nog geen conclusies over getrokken heeft. Zie verder
mijn antwoord op vraag 353.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

118

Vraag 355
Kunt u aangeven welke groepen in aanmerking komen voor het inhaalprogramma Humaan papillomavirus (HPV)-vaccinatie, aangezien op de
pagina’s 9 en 43 over verschillende leeftijdscategorieën voor de
HPV-vaccinatie wordt gesproken?
Antwoord:
Zoals gedeeld met uw Kamer op 26 september 2019 zal ik jongeren van 18
tot en met 26 jaar de mogelijkheid bieden zich alsnog te laten vaccineren
tegen HPV. Conform het advies van de Gezondheidsraad van 19 juni 2019
komen jongens en mannen die tot nog toe geen eerdere mogelijkheid
hebben aangeboden gekregen en meisjes en vrouwen die eerder afzagen
van de HPV-vaccinatie in aanmerking voor dit aanvullende vaccinatieprogramma.
Vraag 356
Kunt u aangeven waarom mensen zich niet veilig genoeg voelen om in de
buurt te gaan hardlopen, met daarbij graag een aantal concrete
voorbeelden, aangezien lang niet iedereen zich veilig voelt om te
hardlopen?
Antwoord:
Er zijn verschillende redenen waarom mensen zich onveilig kunnen
voelen. De Veiligheidsmonitor 2019 (een samenwerking tussen het CBS en
het Ministerie van Justitie en Veiligheid) geeft aan dat onveiligheidsgevoelens in de eigen woonplaats het hoogst is op plekken waar jongeren
rondhangen of rondom uitgaansgelegenheden. In 2019 voelde 14 procent
zich weleens onveilig in de eigen buurt. Dat is lager dan in 2017 (16
procent) en 2012 (18 procent). Ruim 1 procent voelde zich in 2019 vaak
onveilig in de eigen buurt. Dit is vergelijkbaar met 2017, maar iets lager
dan in 2012.
Vraag 357
Wat zijn de meest actuele cijfers betreffende de sociaaleconomische
gezondheidsverschillen? Hoe worden de ontwikkelingen hierop geduid? Is
een verschil van 30% lager in 2040 haalbaar?
Antwoord:
Mensen met een hoog opleidingsniveau leven gemiddeld 6 jaar langer, en
bijna 15 jaar langer in goed ervaren gezondheid dan mensen met een laag
opleidingsniveau28, 29.
Ondanks dat alle Nederlanders de afgelopen decennia gemiddeld
gezonder zijn geworden, zijn deze verschillen ongeveer gelijk gebleven.
Het is echter goed mogelijk dat de verschillen zouden zijn toegenomen als
er geen beleid op het verkleinen van de verschillen was gericht. Gezondheidsverschillen zijn een complex probleem waar erg veel factoren op van
invloed zijn. Het gebrek aan verandering hierin is dan ook niet eenvoudig
te duiden. We constateren dat ondanks dat er gezondheidsbeleid op
mensen met een lage SES gericht wordt, mensen met een hoge SES
sneller gezonder worden. Er stoppen de afgelopen jaren bijvoorbeeld veel
mensen met roken, maar er stoppen meer hoogopgeleide mensen met
roken dan laagopgeleide mensen.
De ambitie om de gezondheidsverschillen met 30% te doen afnemen in
2040 is geformuleerd in het Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid. Of deze ambitie haalbaar is zal moeten blijken. De reden dat er
28
29

https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/levensverwachting
https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/levensverwachting-goed-ervaren-gezondheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

119

voor een ambitieus streefcijfer gekozen is, is dat dit het bedrijfsleven en
de overheid moet stimuleren om alles op alles te zetten in het werken aan
dit probleem.
Vraag 358
Hoeveel mensen hebben tot op heden deelgenomen aan een gecombineerde leefstijlinterventie?
Antwoord:
Op 30 april 2020 waren er 7072 deelnemers aan de GLI. De verwachting is
dat het aantal deelnemers dit jaar zal blijven stijgen. Het RIVM monitort
het aantal deelnemers van de GLI en rapporteert hierover. De laatste
gepubliceerde factsheet hierover geeft de cijfers tot en met 30 april weer.
Begin november 2020 staat een nieuwe update gepland en zullen de
meest actuele cijfers worden gepubliceerd.
Vraag 359
Hoe haalbaar wordt de maximale volumegroei in de verschillende
hoofdlijnenakkoorden geschat in het kader van de COVID-19 crisis?
Antwoord:
De uitgaven in 2020 zijn vanwege COVID-19 lastig te vergelijken met
andere jaren en de afgesproken kaders in de HLA’s. In alle HLA-sectoren
zijn compensatieregelingen getroffen voor zowel extra kosten vanwege
COVID-19 als voor gederfde inkomsten vanwege COVID-19. Voor deze
beiden zijn prestaties vastgesteld die niet relevant zijn voor de mbi-kaders
in deze sectoren. Wat het effect van COVID-19 is op de uitgaven in 2021 en
2022 in de HLA-sectoren is lastig in te schatten. De afspraken in de
hoofdlijnenakkoorden en daarbij behorende financiële groeiruimte blijven
wel het uitgangspunt.
Vraag 360
Kunt u aangeven wat de stand van zaken is per hoofdlijnenakkoord en of
de beoogde effecten zijn gerealiseerd?
Antwoord:
Op 29 juni jongstleden heb ik u een brief gestuurd met daarin de stand
van zaken per hoofdlijnenakkoord (Kamerstuk 31 765, nr. 510). Ik wil u
graag naar deze brief verwijzen voor het antwoord. In deze brief geef ik
ook aan dat ik met partijen bezie wat de betekenis is van de COVID-19
crisis voor de akkoorden. Zodra ik hier meer duidelijkheid over heb, zal ik
uw Kamer nader informeren.
Vraag 361
Heeft u kennisgenomen van de recente rapporten waaruit blijkt dat
Nederland op het gebied van het voorkomen en genezen van kanker
helemaal niet zo goed scoort? Geven deze cijfers aanleiding om met het
veld in gesprek te gaan over een Nationaal kankerplan? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord:
Het klopt dat in Nederland relatief meer mensen aan kanker sterven
vergeleken met andere landen. Met name aan longkanker sterven in
Nederland relatief veel mensen, en relatief veel vrouwen in het bijzonder.
In het landenprofiel gezondheid dat de Europese Commissie, OECD en de
European Obervatory on Health Systems and Policies elke twee jaar
uitbrengt, wordt dit toegeschreven aan het hoge tabaksgebruik onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

120

vrouwen in eerdere generaties30. In ditzelfde rapport wordt de vijfjaarsoverleving voor prostaat-, long-, borst- en darmkanker vergeleken, een
belangrijke maat voor kwaliteit van preventieve en curatieve zorg. Deze is
in Nederland de afgelopen tien jaar sterk verbeterd en inmiddels hoger
dan gemiddeld in de EU.
Alhoewel er altijd ruimte voor verbetering is, lijkt de hoge kankersterfte
dus meer een reflectie van gezondheidsgedrag in het verleden dan van de
kwaliteit van preventieve en curatieve zorg. Ook geldt dat de longkanker
incidentie bij mannen al tientallen jaren daalt. Bij vrouwen is lange tijd
een toename zichtbaar geweest en we verwachten dat de incidentie zal
gaan afvlakken en uiteindelijk ook gaat dalen31. Ik zie in deze cijfers dan
ook geen aanleiding om met het veld in gesprek te gaan over een
Nationaal kankerplan.
VWS verricht veel inspanningen op het gebied van de oncologie. Ik noem
als voorbeelden: de bevolkingsonderzoeken naar kanker, de erkenning van
expertisecentra zeldzame (oncologische) aandoeningen, de VWS-subsidie
aan het Integraal Kankercentrum Nederland en de VWS-subsidie aan een
van de programma’s van het Citrienfonds «naar regionale oncologienetwerken».
Ik vind het belangrijk om deze zaken te kunnen voortzetten32.
Bovendien zet het Kabinet met het Nationaal Preventieakkoord, samen
met 70 maatschappelijke organisaties, al hard in op het terugdringen van
roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht. Een deel van de
kankerincidentie wordt veroorzaakt door deze leefstijlfactoren. Met het
Nationaal Preventieakkoord worden meer dan 200 acties en maatregelen
uitgevoerd. Om het roken terug te dringen is o.a. de accijns op tabaksproducten verhoogd, gaan tabaksproducten uit het zicht, worden verpakkingen onaantrekkelijk gemaakt en is het eigen risico bij ondersteuning bij
stoppen met roken geschrapt. Deze maatregelen zijn effectief om het
roken tegen te gaan en uiteindelijk de kankerincidentie te laten dalen.
Alles overwegende zie ik op dit moment geen meerwaarde van een
Nationaal kankerplan.
Vraag 362
Welke instrumenten worden (succesvol) ingezet om de beschikbaarheid
en/of leveringszekerheid van geneesmiddelen te garanderen?
Antwoord:
Zoals beschreven in de kamerbrief d.d. 7 juli 2020 is Europese samenwerking belangrijk om de complexe oorzaken van geneesmiddelentekorten te adresseren. [1]
Zo wordt er door de Europese Commissie – mede op aandringen van
Nederland – onderzoek gedaan naar de afhankelijkheden van Europa en
de oorzaken van (toenemende) geneesmiddelentekorten. Daarnaast zet
Nederland zich Europees in voor een stevige farmaceutische strategie die
gepland staat voor eind dit jaar. Nationaal werken we zoveel mogelijk aan
het adresseren van de gevolgen geneesmiddelentekorten, onder andere
door de werkzaamheden van het in 2017 opgerichte Meldpunt Geneesmiddelentekorten en -defecten, de samenwerking in de Werkgroep
Geneesmiddelentekorten en de operationalisering van de ijzeren
voorraad.
BRON 1=Kamerstuk 29 477, nr. 660
30

State of Health in the EU, Nederland Landenprofiel gezondheid 2019.
Zie ook: Brief TK vergaderjaar 2019–2020, 32 793, nr. 489.
32
Zie ook: Brief TK vergaderjaar 2019–2020, 32 793, nr. 489.
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

121

Gedurende de Covid-19 crisis zijn aanvullende maatregelen ingezet,
waaronder de oprichting van het Coronaberaad, de werkzaamheden van
het Landelijk Coördinatiecentrum Geneesmiddelen (LCG) en de vrijwillige,
tijdelijke monitoring van een risicogerichte lijst met additionele
geneesmiddelen.
BRON = Kamerstuk 25 295, nr. 179; Kamerstuk 25 295, nr. 200; Kamerstuk
25 295, nr. 219; Kamerstuk 25 295, nr. 249; Kamerstuk 25 295, nr. 277 en
Kamerstuk 25 295, nr. 315.
Vraag 363
Wanneer kunnen we de volgende voortgangsrapportage van Werken in de
zorg verwachten?
Antwoord:
De volgende voortgangsrapportage van het actieprogramma Werken in de
Zorg ontvangt uw Kamer dit najaar, naar verwachting begin november.
Vraag 364
Welke oorzaken wijst u aan en welke aanvullende maatregelen gaat u
nemen om het ziekteverzuim in de zorg terug te dringen, aangezien dit in
2019 is gestegen ten opzichte van 2017?
Antwoord:
Volgens cijfers van CBS AZW Statline lag het ziekteverzuimpercentage in
de sector zorg en welzijn breed in 2017 op gemiddeld 5,3% en in 2019 op
gemiddeld 5,7%. Uit deze cijfers is echter niet af te leiden met welke
klachten zorgverleners verzuimen, waardoor het lastig is om specifieke
oorzaken aan te wijzen voor de stijging. De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA), een onderzoek onder werknemers dat het CBS
samen met TNO uitvoert, heeft hier wel gegevens over. Hieruit valt op dat
de werknemers in de sector zorg en welzijn in 2019 vaker psychische
klachten, overspannenheid of burn-out noemden als klachten waar de
laatste keer mee verzuimd is: 7,7% in 2019 tegen 5,7% in 2017. Het
aandeel werknemers dat aangeeft dat de verzuimklachten het gevolg zijn
van het werk is in deze periode echter stabiel gebleven: ongeveer 27%
geeft aan dat dit geheel of gedeeltelijk het geval is, 68% geeft aan dat de
klachten niet het gevolg zijn van het werk.
Om het ziekteverzuim terug te dringen is het in eerste instantie aan de
werkgever om ervoor te zorgen dat zijn medewerkers in zo gezond en
veilig mogelijke omstandigheden hun werk kunnen doen. VWS ondersteunt hierbij met het actieprogramma Werken in de zorg, waarvoor de
komende jaren aanvullende middelen beschikbaar worden gesteld om
factoren aan te pakken die van invloed zijn op ziekteverzuim zoals
werkdruk, regeldruk en meer regie en zeggenschap33. Ook delen we
goede voorbeelden via het Actie Leer Netwerk en ondersteunen we het
platform Gezond & Zeker van de regionale werkgeversorganisaties. De
focus ligt de komende periode vol op duurzame inzetbaarheid en de
aanpak van psychosociale arbeidsbelasting. Via een website
(blijfinzetbaar.nl) worden praktische handvatten gegeven aan werkgevers
en zorgverleners hoe hiermee aan de slag te gaan.
Vraag 365
Op welke manier blijkt dat Nederland koploper is op het gebied van
antibioticaresistentie?

33

Tweede Kamer 2020–2021, Kamerstuk 29 282, nr. 411

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

122

Antwoord:
Wereldwijd neemt het aantal bacteriën dat resistent is tegen antibiotica
zorgwekkend toe. Nederland heeft een relatief gunstige uitgangspositie.
Het antibioticagebruik in Nederland is het laagste in de EU. De resistentieniveaus in Nederland zijn vergelijkbaar met die in de Scandinavische
landen en behoren tot de laagste van de EU. Dit blijkt onder andere uit
studies van het European Centre for Disease Control (ECDC) naar het
gebruik van antibiotica en het vóórkomen van resistentie in de verschillende EU-lidstaten.
Vraag 366
Kunt u toelichten welke financiële middelen in 2021 extra beschikbaar zijn
voor de digitale component om de genoemde opstartfase van zinnige
zorg in te ruilen voor een duurzame transformatie in de praktijk?
Antwoord:
De vraag verwijst naar de paragraaf over de Juiste Zorg op de Juiste Plek
in de beleidsagenda en heeft dan ook met name betrekking op deze
beweging. In de brief «De Juiste Zorg op de Juiste Plek» doen we samen
(Kamerstukken 29 689, nr. 1070) is de voortgang van de beweging
toegelicht. In de brief wordt – net als in de beleidsagenda – geschetst waar
de beweging staat en op welke aspecten de komende periode moet
worden gefocust. De beweging komt langzaam in een nieuw stadium
waarin de focus meer moet komen te liggen op de transformatie in de
praktijk, implementatie en organiseerbaarheid. Regionale en domeinoverstijgende samenwerking, de inzet van innovatie en ehealth en preventie
zijn daarbij de prioritaire aandachtsgebieden om de gewenste stap te
kunnen. Ook de inzet op gepast gebruik kan nadrukkelijk helpen bij het
realiseren van de Juiste Zorg op de Juiste Plek.
Er wordt met deze passage geen expliciete relatie tussen zinnige zorg en
de inzet van innovatie en digitale zorg gelegd. Eerder zijn zij dus
onderdeel van de samenhangende aanpak die de transformatie naar
Juiste Zorg op de Juiste Plek helpt mogelijk maken. Er zijn dus ook geen
specifieke middelen vrij gemaakt om digitale zorg onderdeel te laten zijn
van de volgende stappen in de context van gepast gebruik.
Wel zijn er onder andere extra middelen vrij gemaakt voor de subsidieregeling inzake de Juiste Zorg op de Juiste Plek door ZonMW. Naast
preventie en het opschalen en regionaal implementeren van succesvolle
landelijke initiatieven worden deze middelen ook aangewend om
relevante initiatieven op het terrein van ehealth en digitalisering te helpen
bij bestendiging en opschaling. Het totale beschikbare budget voor de
regeling wordt daarmee met € 7,8 miljoen opgehoogd tot € 16,8 miljoen.
In het najaar van 2020 zult u nader worden geïnformeerd over de
voortgang van deze regeling.
Vraag 367
De nulmeting is, net als in de vorige begroting, nog steeds niet bekend,
waarom is deze een jaar later nog niet ingevuld, aangezien het doel is dat
in 2030 zorg 50% meer (of vaker) in de eigen leefomgeving (in plaats van
in zorginstellingen) wordt georganiseerd, samen met het netwerk dat
mensen hebben?
Antwoord:
Dit betreft één van de missies voor de maatschappelijke uitdaging
gezondheid en zorg, zoals vastgesteld door het kabinet voor de topsector
Life Sciences and Health. Deze missies geven richting aan de activiteiten
van de Topsectoren in de komende jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

123

Hoewel de missies oorspronkelijk bedoeld zijn voor het Topsectorenbeleid, hebben ze betekenis voor het beleid van VWS in de volle breedte.
Het verplaatsen van zorg naar de eigen leefomgeving komt bijvoorbeeld
nadrukkelijk terug in het programma de Juiste Zorg op de Juiste Plek.
Inzicht in de voortgang van de beweging naar de Juiste Zorg op de Juiste
Plek wordt verkregen door de gelijknamige evaluatie die wordt uitgevoerd
door het RIVM. Een nulmeting is daarbij niet aan de orde, omdat het een
beweging betreft die al langere tijd gaande is in het zorgveld.
Vraag 368
Op welke afspraken uit de hoofdlijnakkoorden verwacht u een effect door
de coronacrisis? Kan u deze verwachting inhoudelijk (niet financieel)
toelichten?
Antwoord:
Door COVID-19 is 2020 een uitzonderlijk jaar geworden, en we weten nog
niet hoe 2021 gaat lopen.
Doordat veel zorg plotseling veel meer op afstand moest plaatsvinden, is
de digitalisering en het gebruik van eHealth in de zorg in een stroomversnelling gekomen. Ik verwacht dus met name bij de afspraken die
betrekking hebben op ICT dat die sneller zullen gaan of een groter bereik
zullen hebben.
Daarnaast krijg ik veel signalen dat partijen in de regio elkaar door de
COVID-19-situatie beter hebben weten te vinden. Ik verwacht daarom dat
er een positief effect is op de samenwerking in de regio. Dat is een
belangrijk thema dat in alle hoofdlijnenakkoorden terugkomt.
Vraag 369
Hoeveel gemeenten in Nederland, in aantal, hebben een lokaal
inclusieplan?
Antwoord:
In opdracht van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft
onderzoeksbureau Movisie begin 2020 een peiling uitgevoerd onder
gemeenten. De respons op die peiling was 38,5% en 60,5% van die
gemeenten blijkt te werken aan een lokaal inclusieplan. Hierbij hebben
deze gemeenten een plan in ontwikkeling, is het plan goedgekeurd door
de gemeenteraad of is het al in uitvoering. In 2019 was 34% van de
gemeenten met een lokaal inclusieplan aan de slag en in 2018 was dit
25%.
Vraag 370
Wanneer in 2021 wordt het wetsvoorstel om de organisatie van de
jeugdzorg te verbeteren ingediend bij de Kamer?
Antwoord:
De planning is erop gericht het rond de jaarwisseling bij de Raad van
State in te dienen. Na het advies verwachten wij het voorstel in te dienen
bij uw Kamer.
Vraag 371
Hoe wordt geborgd dat bij de nadere uitwerking van het inrichten van
expertisecentra ook jongeren en hun ouders en ervaringsdeskundigen
worden betrokken? Het doel is dat kinderen en ouders weten waar ze
terecht kunnen; hoe is dat meetbaar en wat is het gewenste doel? Ligt het
op schema?
Antwoord:
In de uitgangspunten en de afspraken die met de gemeenten zijn gemaakt
is opgenomen dat het perspectief van ervaringsdeskundigen meege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

124

nomen moet worden bij de opzet van de 8 expertisecentra. In elk
expertisecentrum moet dit georganiseerd worden en dit wordt landelijk
gemonitord. Wanneer regio’s hier landelijke ondersteuning bij nodig
hebben wordt dit mogelijk gemaakt.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het organiseren van de ondersteuning en zorg aan kinderen en jongeren. Wanneer jongeren en ouders
vastlopen in het zoeken van passende hulp, kunnen zij terecht bij het
regionaal expertteam. De expertisecentra moeten de bestaande structuren
versterken en de beschikbaarheid van hulp, kennis en expertise
toevoegen. De expertisecentra kunnen professionals en de regionale
expertteams ondersteunen wanneer het hen niet lukt een passende
oplossing te vinden. In de regio’s worden hierover concrete afspraken
gemaakt.
Het doel van de expertisecentra is dat kinderen en jongeren met complexe
en meervoudige problematiek tijdig passende hulp op de juiste plek
ontvangen. Zoals aan uw Kamer gemeld wordt het eerste jaar benut voor
de inrichting en opzet van de 8 expertisecentra. Het vormgeven van een
kwaliteitsmonitor voor de 8 expertisecentra vormt hier onderdeel van. De
ervaring en kennis van ervaringsdeskundigen, ouders en kinderen is
cruciaal om te bepalen wanneer de expertisecentra het doel bereikt
hebben en wat goede parameters zijn om dit te bepalen. Zij worden
daarom samen met professionals betrokken bij de op te stellen
kwaliteitsmonitor.
Vraag 372
Hoeveel intramurale plaatsen zijn op dit moment beschikbaar voor de
ggz?
Antwoord:
Het Trimbos-instituut levert jaarlijks de Monitor Ambulantisering ggz op
die inzicht geeft in de ontwikkelingen in de ggz. De laatste monitor is eind
2019 opgeleverd en baseert zich op gegevens over 2018. In 2018 waren er
naar schatting 14.250 klinische plaatsen en 16.900 klinische plaatsen
beschermd wonen.
Vraag 373
Welke concrete (SMART) doelen hangen er aan de doelstellingen voor
preventie, opvang en begeleid wonen, aangezien het kabinet 200 miljoen
euro extra beschikbaar heeft gesteld voor preventie, vernieuwing van de
opvang en het wonen met begeleiding, waarbij de aanpak erop is gericht
de instroom in de opvang zoveel mogelijk te beperken, de door- en
uitstroom te bevorderen en gemeenten in staat te stellen voor dakloze
mensen de omslag te maken van opvang naar wonen met begeleiding?
Antwoord:
Er zijn in Een (t)huis, een toekomst zeven landelijke doelstellingen
geformuleerd binnen de drie thema’s preventie, vernieuwing van de
opvang en wonen met begeleiding. Gemeenten zetten zich in om deze
doelstellingen uiterlijk 1 januari 2022 te realiseren.
Preventie
1. Alle gemeenten hebben beleid geformuleerd op het gebied van de
preventie en vroegsignalering van schulden om huisuitzettingen te
voorkomen.
2. Alle centrumgemeenten zetten in op preventie van dak- en
thuisloosheid.
3. Alle gemeenten voorkomen dat dak- en thuisloosheid plaatsvindt na
uitstroom uit een institutie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

125

Vernieuwing van de opvang
4. Alle centrumgemeenten realiseren succesvolle uitstroom naar een
passende woonplek.
5. Alle regio’s zetten in op de kwaliteit en kleinschaligheid van de
maatschappelijke (nacht)opvang.
Wonen met begeleiding
6. Gemeenten pakken dak- en thuisloosheid aan op basis van het principe
«wonen eerst». De gezamenlijke ambitie is om eind 2021 10.000 extra
tijdelijke of permanente woonplekken te realiseren met de benodigde
(ambulante) begeleiding voor (dreigend) dak- en thuisloze mensen.
7. Alle gemeenten hebben voor eind 2021 (aangescherpte) prestatieafspraken gemaakt met woningcorporaties en huurdersorganisaties,
over het aantal extra te realiseren woonplekken voor (dreigend) daken thuisloze mensen.
Vraag 374
Wanneer is de brede visie op de ouderenzorg in 2021 klaar? Met welke
partijen wordt hierover gesproken? Wat zijn de kaders?
Antwoord:
De verwachting is dat ik voor het einde van het jaar de brede visie op de
ouderenzorg zal toesturen. Deze visie zal aangeven dat we gelukkig
gemiddeld steeds ouder worden. Tegelijkertijd brengt dit een aantal
vragen met zich met betrekking tot toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid. In deze brede visie op de ouderenzorg zullen de denkbare
beleidsopties worden aangegeven. Daarover ben ik in gesprek met onder
andere cliëntenorganisaties, zorgaanbieders, financiers van zorg,
corporaties en wetenschappers. Ook na publicatie wil ik deze gesprekken
voortzetten. Ten aanzien van de kaders kan ik u melden dat de brede visie
zich richt op de kansen, uitdagingen en beleidsopties omtrent de
ouderenzorg tot aan 2040.
Vraag 375
Kunt u toelichten waarom gesproken wordt van «stevige inzet op
ondersteuning en zorg op afstand via digitale toepassingen», terwijl er
volgens de begrotingstabel voor 2021 een negatief bedrag beschikbaar is
voor de Stimuleringsregeling E-Health Thuis (SET)? Kunt u daarnaast
toelichten hoeveel van het budget voor de SET in 2020 is opgemaakt?
Antwoord:
Het negatieve bedrag dat in de begrotingstabel voor 2021, 2022 en 2023 is
opgenomen, is het gevolg van een overheveling van deze middelen naar
2020. Dit geld is gebruikt om de tijdelijke noodregeling SET COVID-19 te
financieren om zo aanbieders van ondersteuning, zorg of jeugdhulp te
helpen zorg en ondersteuning op afstand te kunnen leveren ten tijde van
de coronacrisis. Als gevolg hiervan is er binnen de SET-regeling in 2021
€ 19,6 miljoen beschikbaar voor de opschaling en borging van zorg en
ondersteuning op afstand via digitale toepassingen.
Op basis van een raming van de RVO, uitvoerder van de regeling, wordt in
2020 € 10 miljoen benut van het budget van de reguliere SET. Daarnaast
is de € 23 miljoen die beschikbaar is gesteld met de SET COVID-19
volledig benut. Bij de SET COVID-19 2.0 is op dit moment voor
€ 48 miljoen aan aanvragen ingediend. Voor de SET COVID-19 2.0 is in
totaal € 77 miljoen beschikbaar.
Vraag 376
Wat zijn de resultaten in 2020 van de SET?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

126

Antwoord:
Voor de Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET) zijn er dit jaar in de
periode tot en met september 85 aanvragen ingediend. In 2019 zijn er in
het gehele jaar 52 aanvragen ingediend. De meeste aanvragen zijn voor
de inzet van beeldschermzorg en het gebruik van e-health-toepassingen
voor medicatietoediening en medicatiecontrole.
Naast de reguliere SET-regeling is er dit jaar extra geld beschikbaar
gesteld om aanbieders van ondersteuning, zorg of jeugdhulp te helpen
zorg en ondersteuning op afstand te kunnen leveren gedurende de
coronacrisis. Met de tijdelijke noodregeling SET COVID-19 is eind maart
€ 23 miljoen beschikbaar gesteld. Dit zijn middelen die beschikbaar zijn
voor de SET na 2020 en die vervroegd zijn vrijgemaakt. 460 aanbieders
van ondersteuning en zorg hebben subsidie ontvangen, waarna het
subsidieplafond was bereikt.
In juli is de SET COVID-19 2.0 geopend, waarbij € 77 miljoen beschikbaar
is gesteld om de inzet van zorg en ondersteuning op afstand door
aanbieders van wijkverpleging, huisartsenzorg, geestelijke gezondheidszorg en maatschappelijke ondersteuning in het kader van de
Wmo-2015 te stimuleren. Voor de SET COVID-19 2.0 zijn op dit moment
1.022 aanvragen ingediend.
Vraag 377
Zijn na 2016 geen cijfers over het aantal 75-plussers dat zich eenzaam
voelt bekend gemaakt? Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet? Is het
terugdringen van eenzaamheid onder deze groep een van uw
speerpunten?
Antwoord:
Het terugdringen van eenzaamheid is een speerpunt van dit kabinet, zoals
verwoord in de doelstellingen van het actieprogramma Een tegen
eenzaamheid. Op basis van advies van de Wetenschappelijke Adviescommissie van het actieprogramma Een tegen eenzaamheid gebruikt VWS
twee lopende onderzoeken als leidraad in haar aanpak:
de vierjaarlijkse Gezondheidsmonitor (CBS, RIVM en GGD); en
het jaarlijkse LASA-onderzoek.
Eerstgenoemde biedt inzicht in het landelijk verloop van eenzaamheid (het
percentage van de bevolking dat zich eenzaam voelt). Het LASA focust op
het individuele verloop (verandering in de eenzaamheid bij een individu).
Recent is het rapport sociaal welbevinden ten tijde van Corona van het
SCP verschenen, waarin eenzaamheid ook wordt bevraagd aan een panel.
Daaruit blijkt dat 75-plussers met name meer emotionele eenzaamheid
ervaren door het uitbreken van Corona. Dit najaar wordt daarnaast ook de
Participatiemonitor van het Nivel en een nieuwe meting van het LASA
verwacht.
Vraag 378
Wat was het percentage eenzame ouderen in 2010 en in 2019?
Antwoord:
De Gezondheidsmonitor wordt sinds 2012 vierjaarlijks uitgevoerd, waarin
er pas sinds 2016 over eenzaamheid wordt gerapporteerd. In 2016 voelde
ongeveer 58% zich eenzaam en 10% van de 75-plussers zich ernstig
eenzaam, volgens de Gezondheidsmonitor. Bij 85-plussers is dit bijna
14,8%.
Het LASA-onderzoek meet het verloop van eenzaamheid bij een geselecteerde groep ouderen. Over de periode tussen 2011 en 2019 rapporteert
het LASA geen significante verandering bij eenzame ouderen. Wel worden
ouderen steeds eenzamer met het ouder worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

127

Vraag 379
Kunt u de tabel op pagina 21 nogmaals toelichten? Hoe kan een verbetering geconstateerd worden, terwijl geconcludeerd wordt dat de
nulmeting een breuk heeft doorstaan?
Antwoord:
De breuk heeft alleen betrekking op de medewerkerstevredenheid in de
verpleeghuiszorg. Bij de andere items in de tabel is daar geen sprake van.
Tot en met 2017 werd de medewerkerstevredenheid gemeten door
Prismant, als uitvoerder van het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt
Zorg & Welzijn. In 2019 is de uitvoering van het programma overgegaan
naar het CBS. Zowel CBS als Prismant heeft de medewerkerstevredenheid
via een steekproef onder medewerkers in de verpleeghuiszorg gemeten.
Daarbij hebben ze dezelfde vraagstelling gebruikt, alleen is voor het
trekken van de steekproef door het CBS een ander basisbestand gebruikt.
Dit laatste kan een trendbreuk tot gevolg hebben (vandaar de opmerking
in de tabel), maar dit zal slechts een beperkt effect hebben op de
uitkomsten. De geconstateerde stijging van 59% in 2017 naar 76% in 2019
is dermate groot, dat er sprake is van een echte stijging, ondanks de licht
gewijzigde meetmethodiek.
Vraag 380
Op basis van welke criteria wordt bepaald of corona-gerelateerde
uitgaven generaal worden gefinancierd of binnen de bestaande
begroting?
Antwoord:
Er is sprake van generale dekking wanneer er maatregelen worden
getroffen die direct gerelateerd kunnen worden aan de bestrijding van
corona en/ of corona gerelateerde zorg betreft zoals de beschermingsmiddelen, middelen voor vaccinontwikkeling en de testcapaciteit. Van alle
coronagerelateerde uitgaven (totaal € 7,4 miljard) is alleen bij de eerste
suppletoire begroting een zeer beperkte bijdrage specifiek gedekt. Deze
uitgaven waren niet direct gekoppeld aan het bestrijden van het coronavirus en/of corona-gerelateerde medische zorg, maar vanwege coronacrisis wel noodzakelijk geacht en konden worden opgevangen binnen de
eigen begroting.
Vraag 381
Kunt u een overzicht geven van corona-gerelateerde uitgaven die tot op
heden vanuit de lopende VWS-begroting zijn bekostigd en niet via de
generale middelen?
Antwoord:
Er is een zeer beperkt aantal maatregelen die specifiek bekostigd zijn
vanuit de lopende VWS-begroting. Het gaat hier om in totaal om circa
€ 40 miljoen waarvan: de bijdrage aan de stichting Zorg na Werken in
Coronazorg – ZWIC (€ 10 miljoen), het tijdelijk opschorten van het
abonnementstarief Wmo (€ 18 miljoen) en een bijdrage aan het stichting
waarborgfonds Sport (€ 10,5 miljoen) het leeuwendeel betreft. Tot slot
gaat het om enkele kleinere bijdragen die optellen tot circa € 2 miljoen. De
overige middelen die zijn toegevoegd aan de VWS-begroting voor de
beheersing van COVID-19 zijn bekostigd via de generale middelen (totaal
€ 7,4 miljard).
Vraag 382
Wat is de reden dat in de begroting 2021 nu al rekening gehouden wordt
met meerkosten voor GGD-en en veiligheidsregio’s in het jaar 2021 voor
een bedrag van 459 miljoen euro?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

128

Antwoord:
Dat er voor 2021 al rekening is gehouden met meerkosten heeft te maken
met de aard van de werkzaamheden waarvan verwacht wordt dat deze in
2021 nog doorlopen. Het gaat hier onder andere om bron- en contactonderzoek, bemonstering en testen.
Vraag 383
Zijn dit kosten die doorlopen uit de nu in gang gezette maatregelen voor
het najaar van 2020?
Antwoord:
Het gaat hier inderdaad om kosten die doorlopen uit de reeds in gang
gezette maatregelen in 2020. Dat er voor 2021 al rekening is gehouden
met meerkosten voor de GGD’en en Veiligheidsregio’s heeft te maken met
de aard van de werkzaamheden waarvan verwacht wordt dat deze in 2021
nog doorlopen. Er is een raming gemaakt van de verwachte kosten,
waarbij gebruik is gemaakt van beschikbare informatie over de afgelopen
periode.
Vraag 384
Op welke veronderstellingen is de raming van 459 miljoen euro voor
GGD-en en veiligheidsregio’s in 2021 gebaseerd in termen van duur en
ernst van de pandemie in het jaar 2021?
Antwoord:
De raming van € 459 miljoen voor 2021 is gebaseerd op door onderzoeksbureau AEF uitgevoerde kostenonderzoeken voor de GGD-en en veiligheidsregio’s. De meerkosten voor de GGD GHOR zijn gebaseerd op
begrotingen voor de opdrachten die deze organisatie in opdracht van het
Rijk uitvoert.
Vraag 385
Op basis van welke criteria wordt bepaald of corona-gerelateerde
uitgaven via de begroting lopen of via de premiekant?
Antwoord:
Uitgaven met betrekking tot zorg worden in principe via de zorgverzekeraars gefinancierd. Dit is immers het uitgangspunt van de Zvw. Daarbij is
bij deze crisis relevant dat zorgverzekeraars op basis van de catastroferegeling tot een zekere drempel aan de lat staan voor de financiering van
zorggerelateerde kosten. Daarnaast wordt per geval bekeken wie de
kosten maakt. Een deel van de corona-gerelateerde kosten (zoals
hulpmiddelen, extra ic-capaciteit, zorgbonussen) zou normaliter uit de
Zvw gefinancierd worden, maar wordt nu – in deze specifieke coronacrisis – via de VWS-begroting gefinancierd. Dat heeft te maken met de
aard van deze kosten: deze zijn noodzakelijk in de aanpak van de crisis,
tijdelijk/incidenteel en/of zeer kapitaalintensief met een overstijgend
karakter.
Vraag 386
Op basis van welke criteria is bepaald dat corona-gerelateerde uitgaven
wel via de zorgbegroting lopen terwijl de andere begrotingen hiermee niet
extra belast worden?
Antwoord:
Er is sprake van generale dekking wanneer er maatregelen worden
getroffen die direct gerelateerd kunnen worden aan de bestrijding van
corona en/ of corona gerelateerde zorg betreft zoals de beschermingsmiddelen, middelen voor vaccinontwikkeling en de testcapaciteit. Van alle
coronagerelateerde uitgaven (totaal € 7,4 miljard) is alleen bij de eerste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

129

suppletoire begroting een zeer beperkte bijdrage specifiek gedekt. Deze
uitgaven waren niet direct gekoppeld aan het bestrijden van het coronavirus en/of corona-gerelateerde medische zorg, maar vanwege coronacrisis wel noodzakelijk geacht en konden worden opgevangen binnen de
eigen begroting.
Vraag 387
Kunt u van alle coronamaatregelen in tabel 1 (die zowel in de incidentele
suppletoire begroting 2020 als in de begroting 2021 zijn opgenomen)
aangeven welke bedragen via de rijksbegroting lopen en door de Kamer
geautoriseerd en geamendeerd kunnen worden en voor welke (premiegefinancierde) uitgaven dat niet geldt?
Antwoord:
Alle uitgaven van regel 1 t/m 11 uit tabel 1 uit de incidentele begroting
2020 en tabel 1 uit de begroting 2021 worden via de rijksbegroting
gefinancierd. De maatregelen uit regel 12 en regel 13 worden via de
premiegefinancierde uitgaven gedaan.

Vraag 388
Vallen bijvoorbeeld ook de beademingsapparaten onder de aanschaf van
medische beschermingsmaterialen? Hoeveel beademingsapparaten zijn
inmiddels aangeschaft en daadwerkelijk in gebruik?
Antwoord:
Er wordt een onderscheid gemaakt in persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals mondkapjes, isolatiejassen, handschoenen en
beademingsapparatuur.
In totaal zijn ruim 4.000 beademingsapparaten besteld en is circa 90% van
alle apparatuur geleverd. Alle apparatuur die nodig is voor actuele of
toekomstige inzet voor de extra zorgvraag door COVID-19 in Nederland
wordt aan zorginstellingen beschikbaar gesteld via een schenking. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

130

betreft zowel apparatuur voor ic-zorg als ook voor thuisbeademing (via
Centra voor Thuisbeademing en revalidatiecentra). In september 2020 is
de apparatuur aan de ziekenhuizen voor de opschalingsfases tot en met
1.350 ic-bedden uitgeleverd. De komende periode wordt ook alle
apparatuur bij de ziekenhuizen afgeleverd voor de opschaling richting
1.700 ic-bedden. Daarnaast zal lichtere beademingsapparatuur worden
uitgeleverd aan Centra voor Thuisbeademing. Of de apparatuur daadwerkelijk in gebruik is kan VWS niet zeggen – dit is afhankelijk van de
zorgvraag in de zorginstellingen.
Vraag 389
In tabel 1 staat dat voor de testcapaciteit van RIVM en GGD in 2020 in
totaal 300 miljoen euro gereserveerd, hoe is dit bedrag opgebouwd?
Waarom is er geen bedrag voor 2021 gereserveerd?
Antwoord:
De € 300 miljoen die in 2020 is gereserveerd bestaat voor € 264 miljoen
aan middelen die bestemd zijn voor de testcapaciteit. Daarnaast is
€ 36,3 miljoen bestemd voor het opzetten van het Klant Contact Centrum
ten behoeve van het landelijke coronanummer. Voor 2021 zijn ook
middelen gereserveerd voor de testcapaciteit. Deze zijn terug te vinden
onder regel 9 in tabel 1.
Vraag 390
Waar zijn de 455 miljoen euro in 2020 en de 300 miljoen euro in 2021 voor
vaccinontwikkeling en medicatie specifiek voor bestemd? Is dat voor
onderzoek, of aankoop van vaccins en medicatie?
Antwoord:
Deze bedragen vinden hun oorsprong in de incidentele suppletoire
begroting VWS 2020 inzake Coronamaatregelen. Onder het kopje
vaccinontwikkeling en medicatie valt onder andere de € 700 miljoen die
gereserveerd is voor de aanschaf van een goedwerkend vaccin tegen het
coronavirus. Een deel van de in 2020 beschikbare € 700 miljoen voor de
ontwikkeling van een vaccin is doorgeschoven naar 2021, namelijk
€ 300 miljoen. In 2020 is ook een bijdrage gedaan van € 50 miljoen aan
CEPI – Coalition for Epidemic Preparedness Innovations. Tot slot maakt de
aanschaf van het BCG-vaccin van € 4,5 miljoen ook onderdeel uit van de
uitgaven in 2020.
Vraag 391
Kan nader worden toegelicht waarom 300 miljoen euro voor vaccinontwikkeling en medicatie is overgeheveld van 2020 naar 2021, aangezien in
de begroting van VWS staat dat dit komt door het ontbreken van
definitieve informatie over prijzen en volumina, terwijl in de Miljoenennota als reden wordt gegeven dat naar verwachting niet alle overeenkomsten dit jaar worden gesloten?
Antwoord:
Ten tijde van de indiening van de incidentele suppletoire begroting was
het de verwachting dat Nederland een groot deel van het budget, inclusief
de kosten van voorfinanciering, meteen in 2020 zou besteden. Doordat de
Europese Commissie de verantwoordelijkheid voor de aanbesteding over
heeft genomen, vindt de facto een verschuiving van de besteding in de
tijd naar achteren plaats. Nederland zal een groot deel van het budget pas
gaan besteden op het moment van levering en/of mijlpalen in het
betaalschema die later in de tijd liggen en wel in 2021. Dat betekent niet
dat de overeenkomsten pas in 2021 worden gesloten. Het is nog steeds de
bedoeling dat alle overeenkomsten (advance purchase agreements) in
2020 worden gesloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

131

Vraag 392
Kan worden toegelicht hoe de overheveling van 300 miljoen euro naar
2021 in verband met het sluiten van overeenkomsten in 2021 rijmt met het
streven om in het voorjaar van 2021 al (succesvolle) vaccins in Europa te
hebben? Kan in dit antwoord worden ingegaan op de kans dat vaccins
uiteindelijk niet succesvol blijken?
Antwoord:
Ten tijde van de indiening van de incidentele suppletoire begroting was
het de verwachting dat Nederland een groot deel van het budget, inclusief
de kosten van voorfinanciering, meteen in 2020 zou besteden. Doordat de
Europese Commissie de verantwoordelijkheid voor de aanbesteding over
heeft genomen, vindt de facto een verschuiving van de besteding in de
tijd naar achteren plaats. Nederland zal een groot deel van het budget pas
gaan besteden op het moment van levering en/of mijlpalen in het
betaalschema die later in de tijd liggen. Dat betekent niet dat de overeenkomsten in 2021 worden gesloten. Het is nog steeds de bedoeling dat alle
overeenkomsten in 2020 worden gesloten.
Zoals ik ook in mijn brief van 13 juni jl. heb aangegeven is het ontwikkelen
van vaccins een proces dat veel onzekerheden kent: de kans op mislukking
is in elk van de ontwikkelfasen aanwezig. Dat betekent dat de kans reëel is
dat niet alle vaccins die nu in de laatste fase van klinische ontwikkeling
zijn de eindstreep zullen halen. De risico’s die gepaard gaan met het
investeren in dergelijke ontwikkeltrajecten wegen echter niet op tegen het
zeer grote maatschappelijke belang om te investeren in diverse kansrijke
initiatieven. Op deze manier proberen we diversiteit aan te brengen in de
investeringen die we doen, om de kans op een succesvol vaccin te
vergroten.
Vraag 393
Kunt u aangeven wat u allemaal heeft gedaan om de testcapaciteit voor
mensen met het coronavirus uit te breiden? Welke mogelijkheden zijn
hiertoe in kaart gebracht, en is daarbij ook gekeken naar testcapaciteit bij
bedrijven? Kan deze inventarisatie naar de Kamer worden gestuurd?
Antwoord:
Vanaf het begin af aan is gekozen voor de inzet van het al bestaande
netwerk van opschalingslaboratoria. Deze structuur is opgezet om in
situaties met een initieel beperkte hoeveelheid kennis en materialen en
een afwezig of beperkt aanbod van goed gevalideerde testen, toch een
snelle en kwalitatief hoogstaande uitrol van de noodzakelijke diagnostische capaciteit en expertise in Nederland te faciliteren. Het kon dus snel
uitgerold worden en doorlooptijden waren kort vanwege de kortere
afstand tussen testafname locatie en de labs. Ook de GGD’en gaven de
voorkeur aan het inzetten van de regionale labs omdat zij hier al werkafspraken mee hadden.
Naast dit bestaande netwerk, zijn al in april twee veterinaire laboratoria
aangesloten en is Sanquin gevraagd om paraat te staan als overloopcapaciteit (pandemielabs) wanneer de testvraag extra zou toenemen.
Daarnaast zijn de 5 HPV-laboratoria gedurende de zomermaanden ingezet
als extra capaciteit. De testvraag lag, toen iedereen met (milde) klachten
zich kon laten testen per 1 juni, die eerste weken nog erg laag. Tot en met
week 33 (tweede week van augustus) lieten maar max 20.000 mensen zich
testen, terwijl er lab capaciteit beschikbaar was voor 30.000 COVID19
testen.
Er is dus geen sprake geweest van exclusieve benutting van medischmicrobiologische laboratoria. De pandemielabs ontvingen vanaf mei/juni
teststromen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

132

De inzet van deze en ook andere inmiddels gevalideerde laboratoria zoals
eerstelijnslaboratoria of commerciële laboratoria, is gedurende de periode
april t/m juni nog niet op grote schaal ingezet omdat dit vanwege de lage
vraag naar testen ook niet nodig was.
In april kwam ook de mogelijkheid in beeld om een Duits laboratorium
aan te sluiten. Op dat moment was de vraag naar testen veel lager dan de
reeds aangesloten laboratoria aan konden: veel labcapaciteit bleef
hierdoor onbenut. Nu de testvraag vanaf augustus snel is opgelopen,
leveren twee Duitse en een Belgisch laboratorium testcapaciteit.
Daarnaast is vanaf het begin af aan gekozen voor risicospreiding door op
verschillende manieren de testcapaciteit te doen verhogen. In mei is een
aanbesteding afgerond voor meer machines met gegarandeerde
materialen. Een tweede aanbesteding voor materialen en machines is in
de zomer gestart en afgerond.
Daarnaast is ingezet op het poolen van testen. Dit houdt in dat meerdere
monsters in één PCR test getest kunnen worden. In juli is daarvoor ook
een aanbesteding gestart, waarvan de gunning heeft plaatsgevonden. De
verwachte extra capaciteit loopt in elk geval op tot in ieder geval 13.000
testen per dag. De verwachting was aanvankelijk dat dit snel meer dan
25.000 extra testen per dag konden opleveren. Vanwege vertraging door
de aanbesteding en de tijd die het laboratoria kost om de techniek in te
voeren, worden de verwachte voordelen van pooling pas later gerealiseerd.
Ook stimuleer ik al sinds 1 april de ontwikkeling van innovatieve testmethoden. De verwachtte extra testcapaciteit kan in een optimistisch
scenario zeer hoog zijn, maar dit is afhankelijk van de validatie. Een
voorbeeld hiervan is de LAMP test, ontwikkeld door TNO, welke komende
weken wordt gevalideerd en opgeschaald. Tevens heb ik al een aantal
opties genomen op antigentesten, en ook al een deel ingekocht. Ik
verwacht eind oktober meer te kunnen zeggen over de stapsgewijze
invoering vanaf november.
Verder ben ik nog in gesprek met partijen of het mogelijk is om hoog
volume lab capaciteit in Nederland te realiseren, met benutting van
materialen waarvan de productie minder afhankelijk is van grote
leveranciers op de wereldmarkt omdat de productie in eigen land
plaatsvindt.
Vraag 394
Worden de mogelijkheden voor uitbreiding van testcapaciteit allemaal
benut? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Ja. Zie mijn antwoord op de vraag 393.
Vraag 395
Waarom werd in de incidentele suppletoire begroting nog wel verwacht
dat het gehele budget (à 700 miljoen euro toentertijd) in 2020 werd
besteed? Werd toen nog verwacht dat alle overeenkomsten in 2020
zouden worden gesloten?
Antwoord:
Ten tijde van de indiening van de incidentele suppletoire begroting was
het de verwachting dat Nederland een groot deel van het budget, inclusief
de kosten van voorfinanciering, meteen in 2020 zou besteden. Doordat de
Europese Commissie de verantwoordelijkheid voor de aanbesteding over
heeft genomen, vindt de facto een verschuiving van de besteding in de
tijd naar achteren plaats. Nederland zal een groot deel van het budget pas
gaan besteden op het moment van levering en/of mijlpalen in het
betaalschema die later in de tijd liggen. Overigens is het nog steeds de
bedoeling dat alle overeenkomsten in 2020 worden gesloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

133

Vraag 396
Waarom is het budget van 700 miljoen euro totaal in de incidentele
suppletoire begroting verhoogd naar 755 miljoen euro totaal in de
begroting voor 2021?
Antwoord:
Onder het kopje vaccinontwikkeling en medicatie valt de € 700 miljoen die
gereserveerd is om de financiële verplichtingen na te komen die voortvloeien uit de door de Europese Unie afgesloten overeenkomsten. Het kan
daarbij gaan om zowel de aanschaf- als productie en ontwikkelkosten van
een vaccin. Een deel van de in 2020 beschikbare € 700 miljoen is
doorgeschoven naar 2021 (€ 300 miljoen). Daarnaast is in 2020 een
bijdrage gedaan van € 50 miljoen aan CEPI – Coalition for Epidemic
Preparedness Innovations en is het BCG-vaccin aangeschaft
(€ 4,5 miljoen). Deze uitgaven vormen tezamen de € 755 miljoen zoals
opgenomen in de ontwerpbegroting 2021.
Vraag 397
Welke obstakels zijn er voor het tijdig sluiten van overeenkomsten door de
Europese Commissie met farmaceuten en hoe gaat u daar een versnelling
in proberen aan te brengen?
Antwoord:
Op dit moment bestaan er geen concrete obstakels voor het tijdig sluiten
van contracten (zogenoemde advance purchase agreements) door de
Europese Commissie met farmaceuten. Het proces om tot ondertekening
van een contract te komen vergt het doorlopen van een aantal stappen
zonder dat concrete obstakels de voortgang in de weg staan. Nederland is
dankzij de Nederlandse vertegenwoordiging in het Joint Negotiation Team
goed op de hoogte van de voortgang van de gesprekken. Mochten er
tijdens de gesprekken obstakels ontstaan, dan zal in overleg met de
Europese Commissie en na consultatie van de Steering Board met
vertegenwoordiging van alle lidstaten gekeken worden naar de juiste
interventie.
Vraag 398
Kan schematisch uiteen worden gezet voor elk van de kandidaat-vaccins
(Sanofi/GSK, Curevac, Moderna, BioNTech/Pfizer, Janssen, AstraZeneca)
wat op dit moment de geschatte totale productiecapaciteit is van de
farmaceut voor de eerste doses vaccins, welke (groepen van) landen op
welk deel van die capaciteit eerder aanspraak kunnen maken dan de
Europese Unie, voor welk deel van die capaciteit dit is juist na de EU, en
op welk deel de EU zelf (mogelijk) aanspraak kan maken op basis van de
huidige overeenkomsten en bedongen opties?
Antwoord:
Ik heb geen inzicht in de geschatte totale productiecapaciteit van een
farmaceut voor de eerste doses vaccins. In algemene zin kan ik opmerken
dat de producenten die als eerste een vaccin succesvol op de markt willen
brengen, veelal gestart zijn met het opschalen van hun productiecapaciteit
en in sommige gevallen zelfs met de productie van het vaccin. Evenmin
beschik ik over de informatie welke landen eerder dan of juist na de
lidstaten van de Europese Unie aanspraak kunnen maken op de vaccins
van de producenten waarmee de Europese Unie contracten heeft
getekend dan wel verkennende gesprekken succesvol heeft afgesloten.
Het overzicht hieronder geeft inzicht in de totale volumes waar de
lidstaten van de Europese Unie aanspraak op kunnen maken voor wat
betreft de zes producenten waarmee contracten zijn getekend of contractonderhandelingen worden gevoerd. De eerste leveringen zullen naar
verwachting van een relatief bescheiden omvang zijn, dan kunt u denken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

134

aan enkele tientallen miljoenen doses voor de hele Europese Unie. Met de
producenten wordt afgesproken dat alle 27 lidstaten van de Europese
Unie in gelijke mate en naar rato van hun bevolkingsaandeel van de EU
vaccins ontvangen.
Bedrijf
AstraZeneca
Sanofi/GSK
Janssen
Curevac
Moderna
BioNTech/Pfizer

Volume EU basislevering

Volume EU opties

300 miljoen doses
300 miljoen doses
200 miljoen doses
225 miljoen doses
80 miljoen doses
200 miljoen doses

100 miljoen doses
–
200 miljoen doses
180 miljoen doses
80 miljoen doses
100 miljoen doses

Vraag 399
Kan schematisch uiteen worden gezet voor elk van de kandidaat-vaccins
(Sanofi/GSK, Curevac, Moderna, BioNTech/Pfizer, Janssen, AstraZeneca)
welke onderzoeksfases wanneer (naar verwachting) zijn doorlopen en
wanneer de farmaceuten verwachten het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) om toelating te verzoeken? Hoe lang duurt dat
toelatingsproces vervolgens gemiddeld nog?
Antwoord:
Blijkens het overzicht «Draft Landscape of COVID-19 candidate-vaccines»
van 2 oktober 2020 dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
regelmatig actualiseert, bevinden 42 kandidaat-vaccins zich op dit
moment in de klinische fase en 151 kandidaat-vaccins in de preklinische
fase.34 Het overzicht bevat verwijzingen naar een database met lopende
klinische studies. Voor de kandidaat-vaccins waarover de Europese
Commissie namens de lidstaten in gesprek is, ziet de stand van zaken van
de klinische testfases en de planning voor de aanvraag voor toelating tot
de Europese geneesmiddelenmarkt bij het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) er als volgt uit:
Bedrijf

Stand van zaken klinische tests

Verwachte aanvraag EMA-toelating

Fase III loopt
Fase I/II zojuist gestart
Fase III zojuist gestart
Fase II zojuist gestart
Fase III loopt
Fase III loopt

In de loop van 4e kwartaal 2020
In de loop van 2e kwartaal 2021
In de loop van 1e kwartaal 2021
In de loop van 2e kwartaal 2021
In de loop van 1e kwartaal 2021
In de loop van 4e kwartaal 2020

AstraZeneca
Sanofi/GSK
Janssen Pharmaceuticals
Curevac
Moderna
BioNTech/Pfizer

Na de aanvraag tot toelating tot de Europese geneesmiddelenmarkt door
een producent zal EMA een beoordeling van de testresultaten uitvoeren
en een advies opstellen. De Europese Commissie zal vervolgens het
besluit nemen om de betreffende kandidaat al dan niet toegang te
verlenen tot de Europese markt. Naar verwachting zal circa twee weken
nodig zijn om het advies van EMA in een besluit vast te leggen. EMA is
overigens op 1 oktober jl. begonnen met de eerste «rolling review» van de
klinische data van het vaccin van AstraZeneca.
Vraag 400
Met welke andere farmaceuten dan de zes door u reeds genoemde voert
de Europese Commissie ook nog verkennende gesprekken op dit
moment?

34

https://www.who.int/publications/m/item/draft-landscape-of-covid-19-candidate-vaccines.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

135

Antwoord:
De Europese Commissie voert verkennende gesprekken met een groot
aantal producenten die een kandidaat-COVID-19-vaccin ontwikkelen en
van plan zijn daarvoor productiecapaciteit in de Europese Unie op te
bouwen. In het belang van het succesvol slagen van de onderhandelingen
en met het oog op de geheimhoudingsplicht van de onderhandelaars kan
ik geen informatie verstrekken met welke van deze producenten de
verkennende gesprekken zover zijn gevorderd dat deze op korte termijn
succesvol afgesloten zouden kunnen worden. Dit met het oog op het
sluiten van een advance purchase agreement (contract).
Vraag 401
Hoe lang duurt het voordat kandidaat-vaccins na toelating door het EMA
daadwerkelijk (onder de juiste omstandigheden) kunnen worden vervoerd
en over de lidstaten worden verspreid?
Antwoord:
Vaccinproducenten die snel een succesvol vaccin tegen COVID-19 op de
markt willen brengen, zijn veelal gestart met het opschalen van hun
productiecapaciteit en in sommige gevallen zelfs met de productie van het
vaccin zelf. De verwachting is dat de producenten na goedkeuring door
het EMA dan ook op korte termijn kunnen beginnen met de distributie.
Tegelijkertijd is de verspreiding onder alle 27 lidstaten van de Europese
Unie een flinke operatie. Op dit moment wordt gesproken over de
inrichting van de meest optimale distributie van de productielocatie(s)
naar de lidstaten. Zodra ik over meer gedetailleerde informatie beschik,
informeer ik uw Kamer daar graag over.
Vraag 402
Hoe lang duurt het (volgens de huidige plannen) voordat kandidaatvaccins na verspreiding daadwerkelijk zullen kunnen worden toegediend
aan onze bevolking?
Antwoord:
Samen met het RIVM tref ik op dit moment voorbereidingen die erop zijn
gericht dat we, zodra de vaccins aan Nederland geleverd zijn, snel kunnen
beginnen met vaccineren. Het is lastig om hierbij een precieze termijn te
noemen, omdat er naast de logistiek en distributie binnen Nederland ook
rekening gehouden moet worden met de doelgroepen waarvoor het
vaccin ingezet kan worden en de voorbereidingen bij uitvoerende partijen.
Zodra hier meer over bekend is, informeer ik u daar graag over.
Vraag 403
Waarom betreft het contract met de producent AstraZeneca een bindende
overeenkomst die Nederland verplicht tot afname van zijn aandeel, en het
contract met Sanofi/GSK niet? Komt dat doordat het kandidaat-vaccin van
Sanofi/GSK nog in een zeer vroeg ontwikkelingsstadium is?
Antwoord:
De ESI-overeenkomst die alle lidstaten van de Europese Unie waaronder
Nederland met de Europese Commissie hebben gesloten, voorziet in twee
soorten contracten. Het contract zoals de Commissie dat met de
producent AstraZeneca heeft gesloten, betreft een bindende overeenkomst die een lidstaat verplicht tot afname van zijn aandeel, zolang niet
binnen vijf dagen nadat de Commissie het voornemen kenbaar heeft
gemaakt het contract te willen tekenen, de keuze voor een opt-out is
gemaakt. Bij het tweede type contract, zoals dat met het consortium van
Sanofi en GSK is gesloten, hebben de lidstaten een recht om een nader te
bepalen hoeveelheid doses van het vaccin af te nemen tot een maximum
van hun «pro rata»-aandeel. Dit recht wordt na ommekomst van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

136

testresultaten van testfasen I/IIa door middel van het tekenen van een
orderformulier door partijen omgezet in een bindende afnameverplichting
voor deze te kiezen hoeveelheid. De reden dat bij Sanofi/GSK voor deze
contractvorm is gekozen, is er inderdaad in gelegen dat het kandidaatvaccin van Sanofi/GSK zich nog in een vroeg stadium van ontwikkeling
bevindt. Daardoor kan het consortium op dit moment nog geen concrete
klinische testresultaten overleggen. Zonder dergelijke testresultaten zou
het (financiële) risico voor de Europese Unie om een bindende
verplichting aan te gaan groot worden. Bij beide contractvormen geldt
overigens dat het kandidaat-vaccin moet voldoen aan de kwaliteits-,
veiligheids-, en effectiviteitsvereisten om goedkeuring te ontvangen van
de EMA.
Vraag 404
Waarom is er wel reeds een overeenkomst gesloten met Sanofi/GSK,
maar nog niet met Moderna, Curevac en BioNTech/Pfizer, terwijl hun
kandidaat-vaccins zich alle in een verder stadium van ontwikkeling
bevinden? Zouden deze geen eerste prioriteit moeten krijgen?
Antwoord:
De gesprekken over het sluiten van een contract tussen de Europese
Commissie en een producent volgen in de tijd de succesvol afronding van
de verkennende gesprekken met elk van die producenten. Dat betekent
dat de Europese Commissie, daartoe ondersteund door de leden van het
Joint Negotiation Team, op dit moment gesprekken over een contract
voert met achtereenvolgens Janssen, Curevac, Moderna en het
consortium van BioNTech en Pfizer. Naar verwachting zullen alle
contracten, mits de gesprekken daarover natuurlijk succesvol zijn, vóór
1 november en dus tijdig afgerond kunnen worden.
Vraag 405
Kan worden toegelicht waarom het aantal door de Europese Unie af te
nemen doses vaccins dat is besproken of overeengekomen met de
verschillende farmaceuten (Sanofi/GSK, Curevac, Moderna, BioNTech/
Pfizer, Janssen, AstraZeneca) onderling zo verschillend is?
Antwoord:
De uitkomst van onderhandelingen zoals die zijn neerslag vindt in een
contract tussen partijen is de optelsom van verschillende factoren. Voor
de vraag welk volume met een bepaalde producent overeengekomen
wordt, zijn met name de prijs, het tijdstip van levering en de capaciteit van
de productiefaciliteit binnen de grenzen van de Europese Unie relevant.
Verder is ook relevant hoeveel doses van een bepaald kandidaat-vaccin
nodig zijn voor immuniteit: van sommige kandidaat-vaccins zijn twee
doses nodig voor immuniteit en van andere kandidaat-vaccins maar één.
Zo kunnen bijvoorbeeld met het totale volume aan doses van het vaccin
van AstraZeneca (300 miljoen) 150 miljoen burgers in de EU worden
gevaccineerd, terwijl met het totale volume aan doses van het vaccin van
Janssen Pharmaceuticals (200 miljoen) 200 miljoen burgers in de EU
worden gevaccineerd. De Europese Commissie maakt met alle producenten afspraken over de mogelijkheid voor de lidstaten om een potentieel overschot aan doses van een vaccin te kunnen doorverkopen of te
doneren aan kwetsbare landen.
Vraag 406
Waarvoor dient de eenmalige bijdrage van circa 43 miljoen euro van
Nederland aan het Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI)budget ten behoeve van het sluiten van contracten met producenten in de
bestaande portfolio precies, ten opzichte van het verder voor Nederland
begrote bedrag?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

137

Antwoord:
Het ESI-budget is onvoldoende gebleken om de noodzakelijke financiering
voor het gewenste portfolio van zeven kandidaat-vaccins te verzorgen.
Doordat het ESI-budget is uitgeput, is aan de lidstaten gevraagd om dit
budget aan te vullen. In totaal kwam de Europese Commissie
€ 750 miljoen te kort. Nederland betaalt naar rato van haar bruto
nationaal inkomen een aanvullende financiële bijdrage, die neerkomt op
ruim € 43 miljoen. Dit budget wordt gebruikt om het ESI-Budget te
verhogen. Met het ESI-Budget worden (risicodragende) voorinvesteringen
gedaan om producenten in staat te stellen hun productiecapaciteit al in
een vroegtijdig stadium op te schalen. Het bedrag wordt in mindering
gebracht van de totale aankoopprijs van vaccins op het moment dat een
vaccin succesvol is en wordt toegelaten tot de Europese markt.
Vraag 407
Kan nader worden onderbouwd hoe dit budget naar verwachting de
aanvullende kosten voor een portfolio met zeven aanbieders van kansrijke
kandidaat-vaccins dekt en zijn weg terugvindt in een verlaging van de prijs
per vaccin op het moment dat dat succesvol is en toegelaten wordt tot de
Europese markt?
Antwoord:
Op het moment dat de vaccins toegelaten worden op de markt en
Nederland de vaccins ontvangt, wordt het bedrag van ruim € 43 miljoen
in mindering gebracht op de totale kosten (prijs maal hoeveelheid) voor
de betreffende vaccins voor Nederland.
Vraag 408
Welke gesprekken voeren Nederland of de Europese Commissie op dit
moment met producenten van kansrijke virusremmers tegen het
coronavirus? Is hierbij al een gezamenlijke strategie?
Antwoord:
Nederland voert gesprekken met de producent van virusremmer Veklury
(remdesivir). Op basis van deze gesprekken en overleg binnen de
Europese Unie (EU), is besloten om vanuit de Europese Commissie
afspraken te maken met de producent voor alle EU-lidstaten. De gezamenlijke strategie is er op gericht om voldoende voorraad Veklury voor alle
EU-lidstaten te kunnen garanderen gedurende de komende tijd (in ieder
geval de komende anderhalf jaar). Eerst heeft Nederland zich via de
Health Security Committee van de Europese Commissie ingeschreven
voor leveringen van Veklury vanuit het Emergency Support Instrument
(ESI-programma) en deze ook ontvangen. Nu wordt de laatste hand
gelegd aan de Joint Procurement procedure door de Europese
Commissie, om tot afspraken te komen over structurele levering van
Veklury. De verdeling onder de lidstaten vindt plaats op basis van een
verdeelsleutel op basis van de incidentie in de landen. Voor overige
kansrijke medicijnen tegen het coronavirus houdt het Ministerie van VWS
stevig vinger aan de pols met betrekking tot ontwikkelingen, voorraden en
beschikbaarheid en acteert daarop indien nodig.
Vraag 409
Kan nader worden toegelicht waarom voor de structurele uitbreiding van
de IC-capaciteit naar 1.350 bedden na 2021 behalve 20 miljoen euro voor
opleidingen geen bedrag staat ingeboekt?
Antwoord:
De uitbreiding van de ic-capaciteit als onderdeel van het Opschalingsplan
van het Landelijk Netwerk Acute Zorg is van tijdelijke aard en direct
gekoppeld aan COVID. Vanwege de tijdelijke aard zijn er, afgezien van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

138

opleidingen, in de VWS-begroting alleen bedragen opgenomen voor 2020
en 2021. Voor het onderdeel opleidingen is wel een bedrag in 2022
opgenomen, aangezien de duur van opleidingen in combinatie met de
systematiek van financieren naar verwachting ook tot betalingen in 2022
leidt.
Bij de uitwerking van de subsidieregeling voor de ic-opschaling komt naar
voren dat het wenselijk is ziekenhuizen ook voor 2022 voldoende
perspectief te bieden op dekking van de kosten als opschaling in verband
met COVID-19 dan nog steeds nodig is. Om een subsidieregeling voor de
periode t/m 2022 mogelijk te maken, is een nota van wijziging in voorbereiding, die we nog voor de behandeling van de VWS-begroting willen
indienen.
Vraag 410
Wilt u dit IC-beddenaantal van 1.350 ook na de coronacrisis behouden, of
bent u voornemens terug te gaan naar de oorspronkelijke IC-capaciteit
van 1.150 bedden en is de opschaling dus slechts tijdelijk «structureel»?
Antwoord:
De opschaling naar 1350 ic-bedden betreft een tijdelijke opschaling van de
capaciteit en is een-op-een verbonden aan de aanwezigheid van de
COVID-pandemie in de samenleving. Zodra er een werkzaam vaccin of
geneesmiddel is waarmee de Nederlandse bevolking beschermd is, of
COVID-19 nagenoeg niet meer van invloed is op de ziekenhuiszorg of de
COVID-pandemie dus voorbij is, zullen de ziekenhuizen de uitbreiding van
de ic-bedden weer afschalen tot de reguliere capaciteit van 1150
ic-bedden en ook de 400 extra klinische bedden weer afschalen.
Vraag 411
Kan worden toegelicht wat het Capaciteitsorgaan voor de komende jaren
heeft geadviseerd betreffende de ontwikkeling van de IC-capaciteit, ook
los van de coronacrisis?
Antwoord:
Het Capaciteitsorgaan geeft geen advies over het aantal benodigde
bedden op de ic. In december 2019 heeft het Capaciteitsorgaan een nieuw
integraal Capaciteitsplan met instroomadviezen voor de periode
2021–2024 gepubliceerd. Deze instroomadviezen worden afgegeven voor
medische en verpleegkundige vervolgopleidingen. Het betreft hier ook
opleidingen voor beroepen en functies die (deels) werkzaam zijn op de ic.
Deze zijn niet als zodanig gegroepeerd in het integraal Capaciteitsplan.
Wel kan uit deze adviezen afgeleid worden dat voor een aantal beroepen
de instroom vooralsnog achter is gebleven bij de gewenste instroom, met
name rond gespecialiseerd verpleegkundige beroepen en medisch
ondersteunende beroepen zoals anesthesiemedewerkers, operatieassistenten en ic-verpleegkundigen.
Vraag 412
Als u de IC-capaciteit op 1.350 bedden wilt houden na 2021, wie gaat de
kosten van het structureel verhoogde aantal bedden dan na 2021 dekken?
Wordt dat het ziekenhuis (op basis van bezetting), of de verzekeraars dan
wel de overheid (op basis van beschikbaarheid)?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 410.
Vraag 413
Klopt het dat het in tabel 1 om miljoenen euro’s gaat, in plaats van
duizenden euro’s zoals in de kop staat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

139

Antwoord:
Ja, dat klopt. Per abuis is dit verkeerd in de tabel opgenomen. De tabel is
in de nota van wijziging op de ontwerpbegroting 2021 op dit punt
gecorrigeerd.
Vraag 414
Op basis van welke criteria wordt bepaald of corona-gerelateerde
uitgaven via de begroting lopen of via de premiekant?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 385.
Vraag 415
Wat is de reden dat uitgaven voor medische hulpmiddelen, ziekenhuizen
en arbeidsvoorwaarden premie-gefinancierd zijn, maar de coronagerelateerde kosten voor hulpmiddelen, extra IC-capaciteit en de
zorgbonussen nu via de VWS-begroting worden gefinancierd?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 385.
Vraag 416
Heeft het beschikbaar stellen van budgettaire ruimte voor een zorgbonus
2021 een relatie met de vrijgevallen budgettaire ruimte als gevolg van het
afboeken van loonruimte in de begroting 2021?
Antwoord:
Nee. Er is ook geen budget vrijgevallen als gevolg van de ramingsbijstelling van de loon-en prijsbijstelling voor 2021. De loonruimte voor 2021
wordt pas definitief vastgesteld aan de hand van de OVA 2021, zoals
bepaald aan de hand van de CEP 2021.
Vraag 417
Zijn voor de zorgbonussen de plafonds ook gecorrigeerd? Zo ja, is dat
omdat deze personeelsbonussen beschouwd worden als «noodmaatregel
COVID-19» of worden deze beschouwd als «loon- en prijsontwikkeling»?
Antwoord:
De plafonds zijn voor de geraamde kosten voor de zorgbonussen
gecorrigeerd; dit wordt beschouwd als «noodmaatregel COVID-19». Dit
betekent dat er extra geld is toegevoegd aan de VWS-begroting.
Vraag 418
Wanneer wordt de zorgbonus in 2021 uitbetaald?
Antwoord:
Hierover volgt in de loop van 2021 meer duidelijkheid.
Vraag 419
Zijn er reeds structurele maatregelen genomen om de GGD’en te
versterken?
Antwoord:
De genomen Covid-19 maatregelen voor de GGD’en zijn van tijdelijke
aard. Op basis van de ontwikkelingen in het najaar 2020 en 2021 worden
de maatregelen en daarbij behorende afspraken gemonitord en daar waar
nodig worden afspraken aangescherpt. Uitgangspunt is dat de
meerkosten die GGD’en maken vanwege genomen Covid-19 maatregelen
door het Rijk worden gecompenseerd. Hierover zijn voor 2020 reeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

140

afspraken gemaakt die kunnen worden verlengd in 2021 indien de
epidemie nog voortduurt.
Vraag 420
Hoeveel fte is op dit moment werkzaam bij de GGD’en? Hoeveel was dit in
2019 en in 2010?
Antwoord:
Het is bij VWS niet bekend wat het totaalaantal FTE is dat bij de GGD’en
werkzaam is. Het aantal benodigde FTE wordt per GGD bepaald op basis
van de gemeenschappelijke regeling die gemeenten met hun regionale
GGD sluiten.
Specifiek voor het bron- en contactonderzoek in het kader van Covid-19 is
wel bekend hoeveel fte hier wordt ingezet. Dit betreft op dit moment
ongeveer 3350 fte (waarvan 2000 fte ingezet wordt via GGD GHOR
Nederland). Deze capaciteit wordt nog altijd verder opgeschaald.
Vraag 421
Hoeveel budget gaat in totaal naar de GGD «en, zowel vanuit de landelijke
overheid als vanuit de gemeenten in 2010 en 2019? Hoe duidt u deze
ontwikkeling?
Antwoord:
Vanuit het Rijk ontvangen GGD’en geen financiering voor hun
taakuitoefening.
De gemeenten in Nederland zijn verantwoordelijk voor de GGD’en. In de
gemeenschappelijke regelingen tussen gemeenten en hun GGD worden
afspraken gemaakt over de uit te voeren taken en de daarbij behorende
financiering.
De GGD’en ontvangen daarmee rechtstreeks van de gemeenten hun
budget. Ik heb geen informatie over de hoogte van dit budget.
Vraag 422
Hoeveel geld is gegaan naar de Veiligheidsregio’s? Wat is begroot voor
2021?
Antwoord:
Voor 2020 is € 15,4 miljoen en voor 2021 is € 9,2 miljoen beschikbaar
voor de vergoeding van de meerkosten COVID-19 van de Veiligheidsregio’s.
Vraag 423
Hoeveel personen hebben tot nu toe gebruik gemaakt van herregistratie?
Antwoord:
Sinds de herregistratieverplichting vanwege de coronacrisis is opgeschort
op 17 maart 2020, zijn er 1.188 personen geherregistreerd. Van belang om
hierbij onderscheid te maken tussen de reguliere herregistraties (eerste
twee kolommen) en de registraties na doorhaling. Voor de groep die een
registratie na doorhaling heeft aangevraagd, was de opschorting van de
herregistratieverplichting niet aan de orde, omdat zij op het moment van
die opschorting (17 maart 2020) niet geregistreerd stonden in het
BIG-register.
Voor de volledigheid verwijs ik u in dit kader ook graag naar de beantwoording van vraag 712.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

141

Herregistratie
werkervaring

Herregistratie
scholing

registratie na
doorhaling werkervaring

registratie na
doorhaling scholing

Totaal

Apotheker
Arts
Fysiotherapeut
Gz-psycholoog
Psychotherapeut
Tandarts
Verloskundige
Verpleegkundige

2
66
39
17
6
17
11
191

0
2
1
1
0
1
0
229

0
38
26
0
2
12
3
164

0
4
13
2
0
0
7
334

2
110
79
20
8
30
21
918

Totaal

349

234

245

360

1.188

Vraag 424
Kan meer precies worden toegelicht hoe het bedrag van 720 miljoen euro
voor de zorgbonus 2021 is onderbouwd?
Antwoord:
Deze raming is gebaseerd op een netto bonus bedrag van € 500 en
bedraagt daarmee de helft van het budget dat voor 2020 is opgenomen
voor de bonus van € 1.000.
Bij de raming is uitgegaan van circa 800.000 personen x € 500 netto =
circa € 400 miljoen netto. Het gaat hierbij om een globale schatting.
Het bedrag van € 400 miljoen netto aan kosten voor de bonus wordt door
het Kabinet aangevuld met een bedrag eindheffing bij de zorgaanbieder.
Met deze aanvulling kan de zorgaanbieder de bonus belastingvrij uitkeren
aan werknemers in loondienst en de door hem ingehuurde derden
(waaronder zzp’ers, ingehuurde schoonmakers en uitzendkrachten). De
benodigde € 400 miljoen wordt hierdoor opgehoogd met een opslag van
80% tot een bruto bedrag van € 720 miljoen.
Vraag 425
Zijn er voorwaarden verbonden aan de 50 miljoen euro voor de Coalition
for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI), en zo ja, welke?
Antwoord:
De «Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI)» is opgericht
om een wereldwijd financierings- en coördinatiemechanisme te creëren,
ten einde globaal privaat-publieke samenwerking mogelijk te maken voor
vaccinontwikkeling.
CEPI coördineert en ondersteunt de financiering van onderzoek en
ontwikkeling van vaccins tegen opkomende infectieziekten die de
gezondheid en welvaart kunnen bedreigen. Nederland steunt met zijn
bijdrage specifiek de ontwikkeling en beschikbaarheid van covid-19vaccins, als een global public good.
Momenteel dragen 43 landen, NGO’s, filantropische organisaties en
bedrijven bij aan CEPI, met een totaalbedrag van 2,234 mld USD. Met CEPI
is een overeenkomst gesloten met afspraken over governance, bestuurlijke participatie en financiële verantwoording van de bijdrage.
Vraag 426
Hoeveel sportbonden lijden verlies dit jaar? Hoe groot is dit verlies per
sportbond?
Antwoord:
Exacte cijfers per sportbond zijn nog niet beschikbaar. NOC*NSF heeft een
eerste inventarisatie gedaan onder de helft van de sportbonden. Uit deze
inventarisatie blijkt dat de helft van de bevraagde bonden uitgaat van een
negatief resultaat voor dit jaar. Dit resultaat loopt uiteen van enkele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

142

duizenden euro’s per bond, tot bonden die een miljoenenverlies
verwachten. Doordat onzeker is hoe de situatie met betrekking tot het
coronavirus en de sport zich ontwikkelt, is ook het te verwachten resultaat
nog niet duidelijk.
Vraag 427
Worden de 15 en 21 miljoen euro voor rioolwateronderzoek alleen ingezet
voor het opsporen van het coronavirus, of ook voor het opsporen van
andere infectieziekten?
Antwoord:
Op dit moment zijn deze middelen enkel voor het rioolwateronderzoek
voor het opsporen van het coronavirus. Voor andere infectieziekten of
overige gezondheidsparameters zoals obesitas is nog weinig bekend wat
we met deze gegevens uit rioolwateronderzoek kunnen en gezien de kans
op de ziekte en het risico ervan kan dit anders zijn dan bij COVID-19. In
opdracht van VWS gaat het RIVM dit verder onderzoeken.
Vraag 428
Waarom is besloten tot een meerjarige korting van 100 miljoen euro op de
VWS-begroting 2021? Kunt u een overzicht geven op welke budgetten
deze meerjarige korting is ingeboekt en welke beleidsvoornemens
daardoor vervallen?
Antwoord:
De korting is verwerkt met als doel het budget op de VWS-begroting zo
goed mogelijk te alloceren en onderuitputting aan het eind van het jaar
zoveel mogelijk te beperken. Uitgangspunt daarbij is dat er geen
beleidsvoornemens hoeven te vervallen. Er is gekozen voor maatwerk per
artikel. Door de korting te verwerken is er ruimte ontstaan voor andere
beleidsdoelen. Dit betekent dat voor elke korting een verhoging van een
ander beleidsdoel binnen VWS is gedaan. Zo is er van de korting o.a.
hogere uitgaven voor Veilig Thuis (€ 38,6 mln), digitalisering in de zorg
(€ 38,8 mln), Jeugdautoriteit (€ 10 mln), aanvalsplan discriminatie
(€ 4 mln), handhaving en toezicht NVWA (€ 4,2 mln), Voedselkeuzelogo
(€ 2,4 mln) en hulplijn 113 (€ 2,0 mln) gefinancierd. Uw Kamer wordt in
de reguliere begrotingsstukken bij Najaarsnota en Financieel Jaarverslag
Rijk over de uitputting van de begroting geïnformeerd.
Vraag 429
Is er een relatie tussen de deze korting van 100 miljoen euro en het feit dat
op de begroting van VWS veel extra corona-uitgaven staan?
Antwoord:
Nee, die relatie is er niet. De extra uitgaven die volgen uit het bestrijden
van het virus en de directe medische kosten zijn generaal toegevoegd aan
de begroting van VWS. Zie voor de besteding van de korting het antwoord
op vraag 434.
Vraag 430
Hebben andere ministeries ook een korting op hun begroting? Zo ja, kunt
u daar een overzicht van geven? Zo nee, waarom de VWS-begroting wel?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 428.
Vraag 431
Hoe werkt de meerjarige korting van structureel 100 miljoen euro door op
diverse beleidsartikelen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

143

Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 428.
Vraag 432
Kunt u aangeven welk bedrag in 2021 gereserveerd staat voor de
aanschaf-, productie- en ontwikkelkosten van coronavaccins? Gaat het om
300.000 euro zoals genoemd op de pagina’s 22 en 30, of om 300 miljoen
euro zoals aangegeven op de pagina’s 25, 52 en 214?
Antwoord:
In 2021 staat € 300 miljoen gereserveerd voor de aanschaf, productie- en
ontwikkelkosten van een veilig en effectief vaccin tegen het coronavirus.
Vraag 433
Welk deel van de subsidie(regelingen) inzake ziektepreventie wordt
besteed om bekende en onbekende infectieziektedreigingen inclusief
zoönosen en vector gebonden (onder andere teken, invasieve exotische
muggen) aandoeningen snel te kunnen signaleren en bestrijden?
Antwoord:
Het snel signaleren en bestrijden van bekende en onbekende infectieziektedreigingen wordt met name gefinancierd via het beschikbare budget
voor het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM (CIb) en de
NVWA. De uitgaven voor het CIb en de NVWA zijn beide terug te vinden
onder Artikel 1 Volksgezondheid bij het instrument Bijdrage aan Agentschappen: RIVM: Opdrachtverlening aan kenniscentra (CIb) en het
instrument Bijdrage aan Agentschappen: Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit.
Via een subsidie loopt een bijdrage aan de activiteiten van het Dutch
Wildlife Health Centre voor het signaleren van ziekten in wilde dieren. De
VWS-bijdrage van € 0,3 miljoen loopt via het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit.
Vraag 434
Hoeveel zorggebouwen hebben schade gemeld in het gaswinningsgebied? In hoeveel van die gevallen is de schade inmiddels hersteld?
Antwoord:
Alle 71 (Wlz) zorggebouwen in het gebied zijn geïnspecteerd en zullen
worden versterkt of vervangen door nieuwbouw. Voor 20 locaties is
gekozen voor nieuwbouw en 51 gebouwen zullen worden versterkt.
Deze nieuwbouw vloeit voort uit de afspraken van «Het Groninger
Zorgakkoord» van 11 maart 2019. Daarin hebben zorginstellingen,
gemeenten, het zorgkantoor, verzekeraar Menzis, de provincie en het
Ministerie van VWS en BZK afspraken gemaakt over nieuwbouw van 800
intramurale plaatsen, 85 dagbestedingsplaatsen en 30 kinderdagcentrumplaatsen. Partijen kunnen voor hun plannen voor nieuwbouw subsidie
aanvragen.
De te versterken gebouwen worden volgens de planning vanaf Q4 2019
t/m 2023 verdeeld over drie jaarlijkse tranches versterkt. De eerste 16
gebouwen uit de eerste tranche worden nu versterkt. Volgens planning
worden er twee dit jaar afgerond. De resterende gebouwen volgen vanaf
2021.
Vraag 435
Hoeveel en welke zorggebouwen zijn inmiddels versterkt in het gasbevingsgebied in Groningen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

144

Antwoord:
De te versterken gebouwen worden volgens de planning vanaf Q4 2019
t/m 2023 verdeeld over drie jaarlijkse tranches versterkt. De eerste 16
gebouwen uit de eerste tranche worden nu versterkt. Volgens planning
worden er twee dit jaar afgerond (Fazant 20–22 en Merel 40–42 van
organisatie Ter Laan in Bedum). De 48 resterende gebouwen, waarvan
nog 14 uit de eerste tranche, volgen vanaf 2021.
Vraag 436
Hoeveel en welke zorggebouwen moeten nog worden versterkt?
Antwoord:
De te versterken gebouwen worden volgens de planning vanaf Q4 2019
t/m 2023 verdeeld over drie jaarlijkse tranches. De eerste 16 gebouwen uit
de eerste tranche worden nu versterkt. Volgens planning worden er 2
hiervan dit jaar afgerond. De resterende 14 uit de eerste tranche en de
andere tranches (in totaal betreft het 48 gebouwen) volgen vanaf 2021.
Vraag 437
Wie betaalt de versterking van deze gebouwen?
Antwoord:
De versterking wordt betaald door de NAM.
Vraag 438
Om hoeveel bewoners gaat het die in deze gebouwen wonen?
Antwoord:
Totaal gaat het om ongeveer 1500 bewoners.
Vraag 439
Kunnen deze mensen in het gebouw blijven wonen wanneer er wordt
versterkt?
Zo nee, waar kunnen zij dan naar toe?
Antwoord:
Nee, tijdens de versterking zullen de bewoners het pand voor een langere
periode moeten verlaten. De bewoners krijgen zolang vervangende
huisvesting
Vraag 440
Wat zijn de ervaringen van deze mensen?
Antwoord:
Voor de bewoners is verhuizen ingrijpend. Om die reden vraagt dat veel
zorgvuldige voorbereiding en intensieve (extra) begeleiding. Dit maakt
onderdeel uit van de aanpak.
Vraag 441
Hoe komt het, concreet, dat er een onderschrijding is op het budget van
de wijkverpleging?
Antwoord:
Op basis van realisatiecijfers is al enkele jaren een toenemende onderschrijding van het kader wijkverpleging zichtbaar. Zie ook het antwoord op
vraag 943. Dit cijferbeeld is uitvoerig besproken met de
hoofdlijnenakkoord-partijen in de wijkverpleging, en heeft geleid tot het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

145

onderzoek door Equalis35. Het betreft een kwalitatief onderzoek waarin
gezocht is naar verklaringen voor deze onderschrijdingen. Het onderzoek
laat zien dat met name het zorginkoopbeleid van de zorgverzekeraars, de
scherpere discussie die gevoerd wordt over rechtmatigheid in combinatie
met de verschuiving van «zorgen voor» naar «zorgen dat» en in mindere
mate de toenemende arbeidsmarktproblematiek de belangrijkste
verklaringen vormen voor de onderschrijding op het financieel kader
wijkverpleging. Het onderzoek laat ook zien dat cliënten – ondanks de
lagere uitgaven aan wijkverpleging – nog steeds de zorg krijgen die zij
nodig hebben.
Vraag 442
Waarom wordt gekozen voor een overheveling vanuit het hoofdlijnenakkoord (HLA) Wijkverpleging, terwijl u tegelijkertijd ook het doel heeft dat
zorg in 2030 voor 50% of meer in de eigen leefomgeving wordt georganiseerd? Kan het budget niet op een andere manier ingezet worden ten
behoeve van het HLA Wijkverpleging?
Antwoord:
Met de betrokken HLA-partijen zijn afspraken gemaakt over het overhevelen van € 60 miljoen vanuit het kader voor de zorginkoop van wijkverpleging naar de VWS-begroting. Het is niet ongebruikelijk dat een deel
van de HLA-middelen c.q. groeiruimte wordt aangewend buiten het kader
voor de zorginkoop door zorgverzekeraars. Ter verwezenlijking van de
doelen uit het HLA ligt het voor sommige onderwerpen of instrumenten
voor de hand dat de verzekeraars niet de aangewezen financier zijn, maar
bekostiging vanaf de VWS-begroting passender is. Voor het oplossen van
knelpunten in de wijkverpleging is er zowel een financieel kader wijkverpleging beschikbaar als een begrotingsbudget ter grootte van € 60 mln.
De via dit begrotingsbudget uit te voeren regeling maakt directe investeringen in de wijkverpleging mogelijk waar zorgaanbieders en zorgverleners rechtstreeks een beroep op kunnen doen. Daarnaast blijft het
mogelijk om via contractering door zorgverzekeraars structureel te
investeren in de wijkverpleging.
Vraag 443
Hoe zorgt u ervoor dat de overheveling uit de sector HLA Wijkverpleging
naar de VWS-begroting niet ten koste gaat van de effectiviteit van het
hoofdlijnenakkoord?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 442.
Vraag 444
Wat voor rol hebben wijkverpleegkundigen in het tegengaan van
ondervoeding bij thuiswonende ouderen?
Antwoord:
Cliënten worden door de wijkverpleging zoveel mogelijk in staat gesteld
om zelfredzaam te blijven en de eigen regie over het leven thuis voort te
zetten. Wijkverpleegkundigen letten daarom op een breed scala van
aspecten, waaronder het belang van goede voeding cq het tegengaan van
ondervoeding.
Vraag 445
Waarom is er niet voor gekozen om de corona-clausule meer in te zetten
als een regeling waardoor innovaties uit de coronacrisis voortgezet
kunnen worden, ook na de coronacrisis, aangezien de SET wordt
35

Kamerstukken II, 2019–2020, 23 235, nr. 210

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

146

uitgebreid met een corona-clausule, waardoor technologie die het
gedurende de coronacrisis mogelijk maakt om zorg op afstand te verlenen
kan worden gesubsidieerd?
Antwoord:
Met de corona-clausule waarmee de Stimuleringsregeling E-health Thuis
(SET) is uitgebreid, de SET COVID-19, is in totaal een bedrag van
€ 23 miljoen beschikbaar gesteld zodat aanbieders ondersteuning, zorg of
jeugdhulp op afstand kunnen leveren gedurende de coronacrisis. De SET
COVID-19 is in de beginfase van de coronacrisis opgezet om deze
organisaties op een toegankelijke wijze te helpen hun aanbod van
ondersteuning, zorg of jeugdhulp te continueren. In juli jl. is met de SET
COVID-19 2.0 nog eens € 77 miljoen extra beschikbaar gesteld om de inzet
van zorg en ondersteuning op afstand door aanbieders van wijkverpleging, huisartsenzorg, GGZ en ondersteuning in het kader van de
Wmo-2015 te stimuleren. In de SET COVID-19 2.0 is extra aandacht
besteed aan een duurzame inzet van zorg en ondersteuning op afstand,
zodat de inzet van deze technologie ook na de coronacrisis ingebed blijft.
Met de aanbieders, professionals en inkopers van zorg starten we een
traject om de ervaringen en kennis die met de inzet van digitale zorg, als
gevolg van de coronacrisis, zijn opgedaan, door te zetten naar structureel
gebruik.
Vraag 446
Kunt u concreter aangeven waar de beschikbare gelden voor begroot zijn
en welke activiteiten hiermee aanvullend uitgevoerd kunnen worden?
Kunt u daarbij concreter aangeven hoe deze extra 28 miljoen euro naar
verhouding over de diverse zorgsectoren verdeeld wordt?
Antwoord:
De gelden zijn ingezet voor de uitbreiding van de SET-regeling met de
tijdelijke noodregeling SET COVID-19. Met deze tijdelijke noodregeling is
€ 23 miljoen beschikbaar gesteld om aanbieders van ondersteuning, zorg
of jeugdhulp te helpen zorg op afstand te kunnen leveren gedurende de
coronacrisis. Voorbeelden zijn tablets met beeldzorgapps, apps om een
indicatie te stellen of een mantelzorger te ontlasten, medicatiedispensers
en telebegeleiding en bijbehorende licenties. In totaal zijn 460 aanvragen
van de circa 1.700 aanvragen gehonoreerd, waarna het subsidieplafond
van € 23 miljoen was bereikt. Onder de gehonoreerde aanvragen is een
grote variëteit aan type zorgaanbieder, waaronder paramedici (136
gehonoreerde aanvragen), aanbieders van wijkverpleging en thuiszorg
(77), GGZ (46), welzijnsorganisaties en dagbesteding (43) en aanbieders
van beschermd wonen (29).
Vraag 447
Wat is de verklaring van de verlaging van het budget «Kosten beheer en
communicatie ten behoeve van PGB2.0 systeem»?
Antwoord:
Het beschikbare budget was in 2020 hoger door een additionele investering voor de doorontwikkeling. Dit betrof inspanningen voor technisch
noodzakelijke aanpassingen en conversie. Hiervoor is in 2021 geen extra
budget nodig, waardoor het budget lager uitkomt.
Vraag 448
Wat is Regioplus en waardoor is er een onderbesteding op dit budget?
Antwoord:
RegioPlus is het landelijk dekkend samenwerkingsverband van veertien
regionale werkgeversorganisaties in Zorg en Welzijn. RegioPlus verbindt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

147

werkgeversorganisaties in Zorg en Welzijn en vormt de schakel tussen
landelijk beleid en regionaal beleid en de uitvoering daarvan. Vanwege
het belang van een goed werkende regionale infrastructuur ondersteunt
VWS RegioPlus via een meerjarige projectsubsidie.
De onderbesteding die hier bedoeld wordt betreft SectorplanPlus. Voor de
uitvoering van de subsidie SectorplanPlus maken we dankbaar gebruik
van deze goed werkende infrastructuur van en verzorgd door Regioplus.
SectorplanPlus is zo vorm gegeven dat Regioplus namens de onderliggende aanvragen van die individuele arbeidsorganisaties in zorg en
welzijn een subsidieaanvraag indient bij VWS. RegioPlus verzorgt ook de
doorbetalingen van de door VWS verleende subsidie aan die organisaties.
Om dat mogelijk te maken bevoorschot VWS de subsidie aan RegioPlus.
De hier bedoelde onderbesteding op het budget betreft een zogeheten
kasschuif welke volgt uit de wijze van financiering. RegioPlus bevoorschot
de individuele arbeidsorganisaties wanneer deze een aantal verantwoordingsstukken ter onderbouwing van hun subsidieaanvraag hebben
opgeleverd. Deze onderbouwing volgt een periode nadat de subsidie
verleend is. Dat betekent dat de bij verlening toegezegde bedragen niet
meteen bij de start nodig zijn. Om dientengevolge te voorkomen dat er
nodeloos middelen bij RegioPlus op de rekening komen te staan, is de
bevoorschotting van de subsidie aan RegioPlus aangepast aan de
liquiditeitsbehoefte van RegioPlus en schuift de bevoorschotting van
RegioPlus naar achteren in de tijd.
Vraag 449
Wat wordt in de tabel bedoeld met structurele kosten (15 miljoen euro)
voor expertisecentra voor jongeren met meervoudige problemen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 450.
Vraag 450
Kunt u uitleggen waarom er in tabel 2 op pagina 28, een bedrag van
26 miljoen euro er structureel bij komt voor het amendement expertisecentra, maar ook 8 miljoen euro eraf, 14 miljoen euro eraf en vervolgens
15 miljoen euro erbij? Kunt u deze getallen uitleggen?
Antwoord:
Het amendement voor de verhoging van uitgaven aan expertisecentra
jeugd is ingediend bij de begrotingsbehandeling van de VWS-begroting
2020 en stelt extra middelen (€ 11,5 miljoen in 2020, € 26 miljoen
structureel vanaf 2021) beschikbaar op artikel 5 (Jeugd) voor expertisecentra jeugd. Het amendement voorzag in dekking uit artikel 11 (Nog
onverdeeld). De verschillende mutaties in tabel 2 zien op de budgettaire
verwerking van het amendement, waarbij middelen worden overgeheveld
van artikel 11 naar artikel 5.
Vraag 451
Kunt u een specificatie van de 328.500 euro aan overige COVID-19
activiteiten geven?
Antwoord:
In tegenstelling tot wat u hierboven aangeeft is voor de overige COVID-19activiteiten geen € 328,5 miljoen opgenomen als niet-juridisch verplichte
uitgaven, maar een bedrag van € 238,5 miljoen. De specificatie van dit
bedrag is als volgt:
Vergoeding GGD’en en Veiligheidsregio’s € 179,6 miljoen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

148

Programma Coronodata € 4,4 miljoen;
Opdrachten GGD GHOR € 50,0 miljoen;
Vergoeding Jeugdgezondheid-instellingen die niet onder een GGD vallen
€ 4,5 miljoen.
Vraag 452
Welke concrete, SMART doelen liggen er ten grondslag aan de evaluatie
van de maatschappelijke diensttijd?
Antwoord:
Vanuit de opgave in het regeerakkoord, en rekening houdende met de
behoeftes uit de samenleving, zijn er voor MDT drie ambities/
hoofddoelstellingen bepaald waaraan elk MDT-traject moet bijdragen
(Kamerstukken, 19 485 nr. 4):
Jongeren doen (op termijn) iets voor een ander of de samenleving;
er is sprake van talentontwikkeling van de jongere;
er zijn ontmoetingen (buiten de eigen leefwereld van de jongere).
Om deze 3 doelstellingen van MDT SMART te maken zijn in samenwerking met het CBS 12 outcome-indicatoren geformuleerd. De
beoordeling/evaluatie van de doelstellingen van MDT wordt gebaseerd op
het totaal van de resultaten op deze 12 outcome-indicatoren. Daarnaast
worden nog andere prestatie-indicatoren gemeten. De lijst van indicatoren
is opgenomen in bijlage 3 bij de voortgangsbrief die voor het zomerreces
aan de Kamer is gezonden (Kamerstukken 20 747, nr. 1).
Vraag 453
Wat zijn de kosten van het invoeren van het Nutri-Score voedsellogo,
inclusief de voorbereiding, onderzoek, evaluatie et cetera?
Antwoord:
Sinds 2019 wordt gewerkt aan de voorbereiding van de introductie van
het voedselkeuzelogo. Hiervoor zijn kosten gemaakt voor een consumentenonderzoek door Motivaction en een onderzoek door het RIVM en het
Voedingscentrum om de aansluiting van enkele voedselkeuzelogo’s bij de
Schijf van Vijf te analyseren. Daarnaast zijn communicatievoorbereidingen
getroffen en worden alle voorbereidende stappen afgestemd met de
betrokken belanghebbende partijen (voedingsmiddelenindustrie,
supermarkten en consumentenorganisaties).
In 2019 is hiervoor ongeveer € 450.000 uitgegeven. In 2020 zal dit
ongeveer € 430.000 zijn.
Vanaf 2021 wordt toegewerkt naar de daadwerkelijke introductie van het
voedselkeuzelogo. Hiervoor zullen kosten worden gemaakt voor de
uitvoering (portaal voor bedrijven, internationale afspraken), wetenschappelijke evaluatie en een mogelijke publiekscampagne. Ook in de jaren
daarna zullen kosten gemaakt worden voor de uitvoering van het
voedselkeuzelogo. Naar verwachting zullen de kosten voor deze
uitvoering jaarlijks rond de € 300.000 liggen. De kosten voor een
publiekscampagne zijn nog niet definitief vastgesteld. Tenslotte kunnen
nog kosten worden gemaakt voor aanvullende onderzoeken, zoals
onderzoek naar de monitoring van de uitrol, consumentengedrag en
evaluatie. Deze zijn op dit moment nog niet bekend.
Vraag 454
Wat kost het terugdraaien van de btw-verhoging op groente en fruit?
Antwoord:
Het verlaagde btw-tarief is per 2019 verhoogd naar 9%. Dit betreft onder
andere eten en drinken, dus ook groente en fruit. Voor een precies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

149

antwoord op deze vraag, zou het nodig zijn te definiëren wat exact onder
«groente en fruit» moet worden verstaan. Ik geef u een indicatie,
uitgaande van de consumptiecijfers van het CBS: een verlaging van de
btw op groente en fruit (zowel in de supermarkt als in de horeca) naar 6%
leidt tot een budgettaire derving van circa € 350 miljoen.
Vraag 455
Welke stappen neemt u om de consumptie van gezonde voeding (met
name groente-inname) onder gezinnen met lage inkomens, waar
problemen met gezonde eetgewoontes het grootst zijn, te stimuleren?
Antwoord:
We zetten onder andere via het Nationaal Preventieakkoord in op het
gezonder maken van de dagelijkse (voedsel)omgeving om de gezonde
keuze makkelijker te maken. De inzet van lokale programma’s op het
gebied van voeding en overgewicht, zoals de JOGG aanpak, is met name
gericht op de groepen waar de problemen het grootst zijn. Scholen in
wijken met veel gezinnen met lage inkomens krijgen bijvoorbeeld
voorrang bij het ondersteuningsaanbod Gezonde School.
Vraag 456
Welke bedragen zijn gemoeid met de preventie van schadelijk middelengebruik, onderverdeeld in alcohol, drugs en tabak en waar wordt dit aan
besteed?
Antwoord:
Een onderverdeling tussen het budget voor alcohol, tabak of drugs is niet
goed te maken aangezien er een aantal jaar geleden is gekozen voor een
integrale aanpak. Het grootste deel van het budget van zo’n € 19 mln voor
preventie van schadelijk middelengebruik in 2021 is bestemd voor
subsidies (ca. € 17 miljoen). Het budget wordt gebruikt voor inzet op het
terrein van bijvoorbeeld de financiering van Stoptober en de NIX18campagne, de financiering van verschillende monitors zoals het Peilstationonderzoek en de Nationale Drug Monitor (NDM), de infolijnen roken,
alcohol en drugs, de rookvrije zorg en interventies om drugsgebruik te
voorkomen.
Vraag 457
Welke bedragen zijn gemoeid met depressiepreventie, suïcidepreventie en
het voorkomen van overgewicht/obesitas?
Antwoord:
Voor depressiepreventie is jaarlijks € 750.000 opgenomen in de begroting.
Dat geldt ook voor 2021. Voor suïcidepreventie is in 2021 € 14,3 miljoen
beschikbaar. Hiervan is € 4,8 miljoen beschikbaar voor de uitvoering van
de doelstellingen en activiteiten van de nieuwe Landelijke agenda
suïcidepreventie (2021–2025).
Voor gezonde leefstijl en gezond gewicht is voor 2021 € 23 miljoen
opgenomen in de begroting. Deze middelen worden onder andere ingezet
ten behoeve van de financiering van JOGG en de Gezonde School en
andere acties die voortkomen uit het Nationaal Preventieakkoord.
Vraag 458
Hoeveel jongeren zijn afgelopen jaar opgenomen op een alcoholpoli?
Welke trend is er te zien? Wat zijn de omzet- en winstcijfers van de
alcoholbranche?
Antwoord:
Voor 2019 zijn er nog geen cijfers bekend van jongeren die zijn
opgenomen op een alcoholpoli. Deze cijfers worden voor het eind van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

150

jaar aan uw Kamer gestuurd. In 2018 waren er 1400 jongeren die met een
alcoholvergiftiging op de SEH-afdeling belandden. De onderzoekers van
VeiligheidNL constateren in het rapport «Alcoholvergiftigingen en
ongevallen met alcohol, SEH-bezoeken 2018» dat het aantal alcoholvergiftigingen op de SEH-afdeling in de leeftijdsgroep 12–17 jaar in de laatste
tien jaar niet significant is gestegen.
Ik beschik niet over de omzet- en winstcijfers van de alcoholbranche.
Vraag 459
Wat is de ontwikkeling van het aantal kinderen en jongeren dat de
afgelopen 10 jaar is begonnen met roken?
Antwoord:
De afgelopen 10 jaar zijn steeds minder jongeren begonnen met roken
(HBSC, Universiteit van Utrecht 2017). Tussen 2007 en 2017 daalde het
aantal jongeren tussen de 12 en 16 jaar dat ooit heeft gerookt significant
van 36,2% naar 16,1%. De prevalentie van roken onder jongeren is in 2019
niet veranderd ten opzichte van 2017.36 Het aantal jongeren dat dagelijks
start met roken is stabiel gebleven. Succesvol beleid voor tabaksontmoediging is gebaseerd op meerdere samenhangende pijlers. Een belangrijk
onderdeel van het pakket aan maatregelen richt zich op het ontmoedigen
van roken onder jongeren. Dit beleid is in 2019 ingezet en zou kunnen
leiden tot het verder terugdringen van de rookprevalentie onder jongeren.
Vraag 460
Wat is de ontwikkeling van het aantal kinderen en jongeren dat de
afgelopen 10 jaar is begonnen met roken van e-sigaretten?
Antwoord:
Aangezien de e-sigaret nog niet zo lang op de Nederlandse markt is, zijn
er pas sinds 2015 cijfers bekend over het gebruik van de e-sigaret onder
kinderen en jongeren. Uit de middelenmonitor van het Trimbos onder
Nederlandse studenten (16 t/m 18 jaar) in het mbo en hbo, blijkt dat het
gebruik van de e-sigaret tussen 2015 en 2017 is toegenomen van 8% tot
12%. In 2019 is het gebruik van de e-sigaret meegenomen in het
onderzoek Jeugd en riskant gedrag van het Trimbos-instituut. In dit
onderzoek gaf in het basisonderwijs (groep 8) 3,2% van de leerlingen aan
weleens met de e-sigaret geëxperimenteerd te hebben. Het percentage
jongeren van 12 t/m 16 jaar dat ooit een e-sigaret heeft gebruikt is gedaald
tussen 2015 (34%) en 2017 (28%). Vanaf 2017 lijkt er een lichte daling te
zijn naar 25% in 2019. Van de 12–16-jarige scholieren gaf 25% aan ooit in
het leven een e-sigaret te hebben gebruikt. Meer jongens (28%) dan
meisjes (22%) hebben ooit de e-sigaret gebruikt.
Vraag 461
Wat is de ontwikkeling van het aantal kinderen en jongeren dat de
afgelopen 10 jaar is begonnen met het gebruik van soft- en harddrugs?
Antwoord:
Het percentage 12–16 jarigen dat ooit in zijn/haar leven wel eens cannabis
heeft gebruikt daalde van 14,2% in 2007 tot 10,4% in 2019 (Bron: Jeugd en
Riskant Gedrag 2019, Trimbos-instituut 2020). Het gebruik in de maand
voorafgaand aan het tijdstip van onderzoek (laatste maand gebruik) liep
terug van 6,8% in 2007 naar 5,3 in 2019. Sinds 2015 wordt het cannabisgebruik onder deze groep elke twee jaar gemeten, voorheen was dat eens in
de vier jaar.

36

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/20, 35 300, nr. 166.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

151

Volgens dezelfde bron daalde het percentage 12–16 jarigen dat ooit in
zijn/haar leven een harddrug heeft gebruikt van 3,6% in 2007 naar 2,8% in
2019.
Vraag 462
Welke vaccinaties voor kinderen en ouderen worden in 2019 vergoed?
Antwoord:
In Nederland wordt aan kinderen vaccinaties aangeboden die beschermen
tegen 12 ernstige infectieziekten, het gaat om: difterie, kinkhoest, tetanus,
polio, hemophilus influenza type B, hepatitis B, pneumokokkenziekte, bof,
mazelen, rodehond, meningkokken ACWY en HPV-gerelateerde kanker.
Sinds eind 2019 wordt ook de kinkhoestvaccinatie aan zwangere vrouwen
aangeboden.
Kinderen komen tot 18 jaar in aanmerking voor de vaccinaties uit het
Rijksvaccinatieprogramma, dus als zij een vaccinatie gemist hebben en
die in willen halen kan dat nog tot 18 jaar gratis.
Een duidelijke infographic van de vaccins voor kinderen is te vinden op de
website van het Rijksvaccinatieprogramma.
In Nederland worden aan ouderen het griepvaccin aangeboden in een
door de overheid gefinancierd programma, het Nationaal Programma
Grieppreventie. De prik is voor mensen van 60 jaar en ouder en volwassenen en kinderen met bepaalde medische aandoeningen. Deze mensen
ontvangen van hun huisarts een uitnodiging voor de jaarlijkse griepprik.
Daarnaast wordt vanaf dit najaar ook de pneumokokkenvaccinatie
aangeboden aan ouderen vanaf 60 jaar, te starten met ouderen in de
leeftijd van 73 tot en met 79 jaar. De komende jaren zullen ook de andere
leeftijdsgroepen worden opgeroepen.
Er zijn ook nog diverse vaccinatieprogramma’s voor risicogroepen, zoals
een subsidieregeling om hepatitis B te vergoeden bij mensen die opgeleid
worden voor werk in de zorg, vaccinatie tegen tuberculose bij kinderen
van wie de ouders afkomstig zijn uit landen waar tuberculose veel
voorkomt en vaccinatie tegen hepatitis B bij mannen die seks hebben met
mannen en sekswerkers.
Vraag 463
Worden de middelen die overgaan naar de gemeente betreffende de
uitvoering van een deel van het Rijksvaccinatieprogramma geoormerkt?
Hoe wordt gegarandeerd dat gemeenten deze middelen ook daadwerkelijk
aan het Rijksvaccinatieprogramma besteden?
Antwoord:
De middelen die overgaan naar het Gemeentefonds voor de uitvoering
van een deel van het Rijksvaccinatieprogramma zijn niet geoormerkt.
Gemeenten maken hierover (financiële) afspraken met de uitvoerende
organisaties.
Alhoewel het geen geoormerkt geld betreft, gaat het hier wel om een
wettelijke taak voor de gemeente. Het college moet verantwoording
afleggen aan de raad, de zgn horizontale verantwoording. In ultimo,
wanneer de gemeente haar taak onvoldoende uitvoert, kan de Minister de
taak, onder de noemer taakverwaarlozing, overnemen.
Door surveillance van de vaccinatiegraad op gemeenteniveau (door het
RIVM, gepubliceerd via https://www.volksgezondheidenzorg.info/
onderwerp/vaccinaties/regionaal-internationaal/zuigelingen) is wel inzicht
in de uitvoering per gemeente.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

152

Vraag 464
Welke acties worden ondernomen om de daling sinds 2005 van het
percentage deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma te keren?
Antwoord:
In de brief «Verder met vaccineren» (Kamerstukken 32 793, nr. 338) van
november 2018 zijn alle acties die wij ondernemen om de vaccinatiegraad
te verhogen uiteengezet. Ik zet mij in op de volgende actielijnen:
1. Beter aansluiten met onderzoek, voorlichting en communicatie
2. Actief tegengaan van onjuiste informatie
3. Rol van professionals verder versterken
4. Mogelijkheden bieden om vaccinaties in te halen
5. Meer aandacht voor vaccinatie tegen door HPV veroorzaakte kanker
6. Onderzoek naar oplossingsrichtingen met betrekking tot de
kinderopvang
In de Kamerbrieven van juni 2019 (Kamerstukken 32 793, nr. 392), januari
2020 (Kamerstukken 32 793, nr. 473) en juni 2020 (Kamerstukken 32 793,
nr. 485) informeerde ik u over de voortgang van «Verder met vaccineren».
Ik heb daarbij aandacht besteed aan de vaccinatiealliantie, op communicatie en de aanpak van onjuiste informatie, op de ondersteuning van
professionals met wetenschappelijk onderzoek naar gesprekstechnieken
en op aanvullende contactmomenten. De vaccinatiegraad stabiliseerde in
2018 en steeg weer in 2019. Zoals vermeld aan uw Kamer op 3 juni jl., was
er ten tijde van het begin van de crisis een terugloop van ongeveer 5% ten
opzichte van vorig jaar te zien in de deelname van zuigelingen aan het
RVP. Ik heb vanuit het RIVM en de JGZ vernomen dat deze daling in
deelname – die dankzij de enorme inzet van de JGZ beperkt is gebleven –
inmiddels is verminderd doordat kinderen op een later moment alsnog
worden gevaccineerd. De verwachting is dat bij het vaststellen van de
definitieve vaccinatiegraad voor dit cohort deze daling zo goed als
volledig is hersteld. Dit is uiteraard wel afhankelijk van het verdere
verloop van COVID-19 dit najaar en daarna.
Vraag 465
Kunt u inzicht geven in de ontwikkeling van de sociaaleconomische
gezondheidsverschillen over de afgelopen jaren? Kunt u daarbij onderscheid maken naar mensen met een laag, een modaal en een hoog
inkomen? Wat zijn tot nu toe de resultaten van de preventiecoalities?
Antwoord:
Voor een overzicht van de ontwikkeling van de sociaaleconomische
gezondheidsverschillen over de afgelopen jaren, uitgesplitst naar laag,
een modaal en een hoog inkomen verwijs ik u naar mijn antwoord op
vraag 83.
Het RIVM volgt de ontwikkelingen van het programma Preventie in het
zorgstelsel en rapporteert daar ieder jaar over (zie de brief 5 juli 2019,
Kamerstukken 32 793, nr. 403). De preventiecoalities zijn onderdeel van dit
programma. De coalities richten zich met name op preventie voor
risicogroepen. Het is aan de partners in de coalities om vast te stellen op
welke doelgroepen zij zich willen richten. De sociaaleconomische situatie
kan daarbij een van de aandachtspunten zijn. Dit is bijvoorbeeld zo bij de
preventiecoalitie Samen voor Heerlen.
Vraag 466
Hoe haalbaar is de doelstelling dat in 2040 nog slechts 5% van de
Nederlanders rookt terwijl dit nu 22% is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

153

Antwoord:
In het Nationaal Preventieakkoord is afgesproken dat we streven naar een
rookvrije generatie in 2040. Naast deze ambitie dat 0% van de jongeren in
2040 nog rookt, streven we er ook naar dat in 2040 minder dan 5% van de
inwoners van Nederland van 18 jaar en ouder rookt en 0% van de
zwangere vrouwen. In 2018 heeft het RIVM de effectiviteit van de
voorgenomen acties en doelstellingen uit het Nationaal Preventieakkoord
doorgerekend en het bleek dat het percentage volwassen rokers in 2040
dicht in de buurt kan komen van de ambitie voor deze groep37. Wel gaf
het RIVM aan dat de ambities voor jongeren en zwangere vrouwen
aanvullende acties vergen. Het kabinet neemt deze conclusie van het
RIVM zeer serieus en heeft verschillende stappen gezet in de richting van
aanvullende maatregelen zoals toegelicht in de voortgangsbrief over het
Nationaal Preventieakkoord van 22 juni 202038. Deze aanvullende
maatregelen zullen ook bijdragen aan het behalen van de ambitie voor
volwassen rokers.
Vraag 467
In de tabel budgettaire gevolgen van beleidsartikel 1 staat vaccinaties
tweemaal vermeld, enerzijds onder subsidies en anderzijds onder RIVM:
vaccinaties, betreft dit twee verschillende uitgavenposten voor dezelfde
vaccins? Zo niet, wat houden deze uitgavenposten dan wel in?
Antwoord:
Conform de Rijksbegrotingsvoorschriften dienen de begrotingsuitgaven
per instrument te worden opgenomen. Omdat de kosten voor de
uitvoering van de griep- en pneumokkenvaccinatie deels via het
instrument subsidies (zetten van de vaccins) en deels via het instrument
bijdrage aan agentschappen (aankoop vaccins en kosten RIVM) worden
verricht, zijn er inderdaad twee, verschillende, uitgavenposten
opgenomen. Onder de post bijdrage aan agentschappen zijn ook de
kosten voor de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma opgenomen.
Vraag 468
Kunt u aangeven waarom de bijdrage op de posten ziektepreventie en
gezonde leefstijl en gezond gewicht tot 2025 daalt?
Antwoord:
De afname op het instrument subsidie Ziektepreventie wordt veroorzaakt
doordat er in de jaren 2019 t/m 2021 incidentele middelen zijn opgenomen
voor de uitvoering van de Beleidsregel tegemoetkoming Q-koorts en voor
de bestrijding van de gevolgen van COVID-19.
De daling ten aanzien van de bijdrage op de post gezonde leefstijl en
gezond gewicht komt doordat dit kabinet via het Nationaal Preventieakkoord een impuls heeft gegeven aan deze thema’s. Deze impuls loopt na
de huidige kabinetsperiode deels terug.
Vraag 469
Hoe wordt de geraamde stijging van 8,3 miljoen euro in 2021 voor de
subsidie van bevolkingsonderzoeken verklaard?
Antwoord:
De stijging van € 8,3 miljoen voor de subsidie van bevolkingsonderzoeken
wordt verklaard doordat er vanaf 2021 middelen zijn toegevoegd voor de
invoering van de 13-weken echo.

37
38

RIVM, 2018, Quickscan mogelijke impact Nationaal Preventieakkoord.
Kamerstukken II 2019/20, 32 793, nr. 484.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

154

Vraag 470
De verwachte uitgaven aan de subsidieregeling Abortusklinieken wordt in
2021 vrijwel gelijkgesteld aan die van 2020, terwijl de lagere verwachte
uitgaven van 2020 (in vergelijking met 2019) een gevolg kunnen zijn van
de corona pandemie; op basis van welke berekening wordt deze subsidieregeling naar beneden bijgesteld en welk effect heeft de wijziging
Subsidieregeling Abortusklinieken in verband met de inhoudelijke
wijzigingen en de verlenging van de werkingsduur hierop?
Antwoord:
De begroting in 2020 is gebaseerd op de subsidieaanvragen van de
abortusklinieken voor dat jaar. Dit vormt ook de basis voor de begroting
van de daaropvolgende jaren. Overigens is ook in de corona-periode de
Nederlandse abortushulpverlening beschikbaar en toegankelijk gebleven,
de lagere inschatting vanaf 2020 is daar dus niet het gevolg van. Met
betrekking tot de wijzigingen van de Subsidieregeling Abortusklinieken is
berekend dat met de nieuwe tarieven en prestaties het budget van VWS
ongeveer hetzelfde zal blijven.
Vraag 471
Welke resultaten heeft het programmabureau «Alles is Gezondheid» tot
op heden bereikt?
Antwoord:
Alles is Gezondheid is in 2014 gestart als aanjager en ondersteuning van
gezondheidsinitiatieven die bijvoorbeeld bedrijven, gemeenten, zorgaanbieders, sportclubs en scholen nemen voor een gezonder en vitaler
Nederland. Het is een zelfregulerend netwerk waarin netwerkpartners
vernieuwend en bottom-up samenwerken. Alles is Gezondheid onderneemt op eigen initiatief en op aanvraag diverse activiteiten (expertmeetings, jaarlijks congres, regionale bijeenkomsten) om partijen te ondersteunen. Resultaten hiervan zijn dat er nu ruim 3000 partners met 433
ondertekende beloftes (plegers) rondom gezondheid zijn. Daarnaast zijn er
16 regionale netwerken opgezet en 3 thematische allianties. In 2020 is een
strategisch samenwerkingsverband gesloten met het Institute for Positive
Health (iPH).
Vraag 472
Welke samenwerking is reeds tot stand gebracht binnen «Alles is
Gezondheid»?
Antwoord:
Er zijn door ruim 3000 partners 433 ondertekende beloftes (pledges)
rondom gezondheid opgesteld. Daarnaast zijn er 16 regionale netwerken
opgezet en 3 thematische allianties. In 2020 is een strategisch samenwerkingsverband gesloten met het Instituut van Positieve Gezondheid. Op de
website van het programma (www.allesisgezondheid.nl) worden alle
samenwerkingsvormen gepresenteerd.
Vraag 473
Op welke wijze zijn de «Gezond in de Stad» (GIDS)-gelden het afgelopen
jaar besteed? Is het hele bedrag besteed aan het terugdringen van
gezondheidsachterstanden? Welke resultaten zijn behaald?
Antwoord:
De GIDS-gelden zijn een decentralisatie-uitkering. De gelden worden dus
wel met een bestemming verstrekt (het terugdringen van gezondheidsachterstanden), maar worden niet strikt geoormerkt. Vanuit VWS mag niet
om verantwoording bij de gemeenten gevraag worden, noch om
behaalde resultaten. Pharos, die de GIDS-gemeenten ondersteunt in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

155

terugdringen van gezondheidsachterstanden nam in 2019 wel bij de
GIDS-gemeenten een enquête af m.b.t. de besteding van de GIDS-gelden.
Alle deelnemende gemeenten gaven aan de middelen te besteden aan het
terugdringen van gezondheidsachterstanden. De manier waarop
verschilde per gemeente. Er zijn grofweg vijf categorieën van besteding
geïdentificeerd:
Concrete activiteiten
GIDS-middelen zijn opgenomen in budget voor lokaal gezondheidsbeleid
Salaris van personen die zich bezighouden met gezondheidsachterstanden
Proces om tot GIDS-aanpak te komen
Financieren van initiatieven van inwoners, vrijwilligers of zorgprofessionals
De behaalde resultaten zijn op procesniveau uitgevraagd en eveneens in
vijf categorieën opgedeeld:
Gedrag en vaardigheden, gemeenten besteden de GIDS-gelden aan:
Leefstijlinterventies (gericht op o.a. roken, middelengebruik en overgewicht)
Vaardigheden (sociale vaardigheden, weerbaarheid, opvoedondersteuning en signaleren en verminderen van laaggeletterdheid).
Participatie, gemeenten besteden de GIDS-gelden aan:
Interventies gericht op mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
Taallessen
Armoede en schulden
Fysieke omgeving, gemeenten besteden de GIDS-gelden aan:
Moestuinen
Speeltuinen
Watertappunten
Het bijhouden van de groene natuur
Preventie en zorg, gemeenten besteden de GIDS-gelden aan de thema’s
diabetes, dementie en chronische- en psychische ziekten:
Diabetes
Dementie
Chronische- en psychische ziekten
De aanpak Kansrijke Start
Overig
EHealth
Interventies gericht op kwetsbare ouderen en kinderen.
Vraag 474
Hoe zijn de budgetten binnen de ZonMw-programma’s onderverdeeld
binnen elk artikel, kunt u daarbij een uitsplitsing geven?
Antwoord:
Hieronder vindt u de onderverdeling van de ZonMw-programma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

156

Programma

2021

2022

2023

2024

2025

Artikel 1
Preventie
Infectieziektebestrijding
Jeugdgezondheidszorg
Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap
Pluripotent stamcelonderzoek
COVID-19 onderzoek
Overige Programma’s

8.880
1.709
2.870
3.480
4.934
9.042
17.985

8.875
2.690
3.391
3.435
4.805
4.246
17.159

7.655
3.200
3.896
2.340
4.482
1.540
17.487

8.187
3.200
3.571
2.635
5.032
1.519
15.756

8.046
3.200
3.464
1.825
4.782
0
8.983

Artikel 2
Doelmatigheidsonderzoek
Goed Gebruik Geneesmiddelen
Citrienfonds
Mensen met verward gedrag
Zwangerschap en geboorte
Expertisefunctie Zintuigelijk Gehandicapten
Translationeel Onderzoek
Personalized medicine
Oncode
Kwaliteitsrichtlijnen wijkverpleging
Kwaliteitsgelden,
Topspecialistische Zorg en onderzoek
Goed Gebruik Hulpmiddelenzorg
onderzoeksprogramma GGZ
Overige Programma’s

11.578
18.325
4.000
6.621
3.005
23.905
2.077
2.015
2.037
1.872
33.618
6.325
2.761
5.425
23.636

7.481
20.730
2.000
420
3.184
11.324
2.000
2.015
551
1.938
32.746
6.326
3.676
5.260
23.249

5.556
22.065
4.000
400
2.478
37.009
202
400
0
1.420
34.287
6.309
3.724
4.850
31.600

4.094
22.566
0
200
1.420
24.494
204
0
0
556
31.559
6.301
2.660
5.484
31.862

3.117
22.565
0
0
0
24.494
0
0
0
0
31.559
2.101
1.978
5.822
22.964

Artikel 3
Palliantie, Meer dan Zorg
Memorabel
Academische werkplaatsen ter versterking kennisinfrastructuur langdurige zorg
Langdurige Zorg en ondersteuning
Academische werkplaatsen Verstandelijke beperking
Zingeving en Geestelijke verzorging
Dak en thuislozen
Overige Programma’s

5.312
3.187
5.326
10.960
5.120
2.597
45.500
14.398

2.800
3.000
4.336
7.499
5.120
2.112
0
13.033

1.200
3.000
6.185
801
5.291
300
0
8.323

0
3.000
5.300
5.000
5.331
0
0
7.769

0
3.000
5.026
5.000
3.326
0
0
6.448

Artikel 4
Maatschappelijke diensttijd
Juiste zorg op de juiste plek,
Zorgevaluatie en gepast gebruik
Voor elkaar!
Overige Programma’s

47.621
5.171
3.259
4.329
11.420

10.536
2.126
4.266
4.308
8.964

1.405
0
5.281
2.062
8.652

0
0
6.193
800
7.207

0
0
6.673

Artikel 5
Wat werkt voor de jeugd
Geweld hoort nergens thuis
Regionale Kenniswerkplaatsen Jeugd
Overige Programma’s

1.366
892
1.684
558

1.753
688
1.583
576

2.156
268
1.938
438

1.897
67
3.521
415

1.225
0
2.000
175

Artikel 6
Kennis- en innovatieagenda sport
Topteam sport
Sportimpuls
onderzoeksprogramma Sport en Bewegen
Sportinnovator
Overige Programma’s

1.145
2.500
873
1.889
2.839
754

500
1.500
0
1.889
2.032
379

0
0
0
389
207
504

0
0
0
390
0
510

0
0
0
390
0
210

4.427

Vraag 475
Kunt u, per vaccinatieprogramma, bevolkingsonderzoeken en screeningen
uit tabel 12, het streefpercentage geven voor deelname?
Antwoord:
Voor de bevolkingsonderzoeken naar kanker geldt dat mensen een goed
geïnformeerde keuze moeten kunnen maken om wel of niet deel te
nemen. De bevolkingsonderzoeken naar kanker leveren op bevolkingsniveau gezondheidswinst op. Op individueel niveau kan deelname
voordeel opleveren doordat kanker eerder opgespoord wordt en
succesvol kan worden behandeld. Deelname kan echter ook nadelen
opleveren vanwege onnodig vervolgonderzoek of overbehandeling. Om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

157

die reden hanteert VWS geen streefgetal voor deelname aan de bevolkingsonderzoeken naar kanker. Wel zie ik dat de deelname bij in ieder
geval de bevolkingsonderzoeken naar baarmoederhalskanker en
borstkanker met de jaren afneemt. Dit kan een signaal zijn dat vrouwen
belemmeringen ervaren bij het deelnamen aan het bevolkingsonderzoek.
Via ZonMw lopen diverse onderzoeken gericht op het faciliteren dat
mensen een goed geïnformeerde keuze kunnen maken over deelname.
Verder kijkt het RIVM naar de voorlichting aan genodigden over het
bevolkingsonderzoek om te kijken of dit beter kan aansluiten bij de
informatiebehoefte.
Voor de NIPT geldt geen streefwaarde voor deelname. Deelname aan de
prenatale screening op down-, edwards- en patausyndroom is een keuze
die stellen die een kind verwachten zelf maken op basis van neutrale
counseling. Of een stel deelneemt hangt samen met persoonlijke
overwegingen en ouders moeten ook vrij zin om te kiezen niet deel te
nemen. Het is van groot belang dat alle kinderen in Nederland welkom
zijn en dat de zorg voor kinderen met aangeboren aandoeningen en
afwijkingen goed is geregeld.
Voor de hielprik geldt als streefgetal 99% deelname. De deelname aan de
hielprik is hoog en dat verheugt mij. Ook hier zie ik echter, al zij het
langzaam, een lichte daling in de deelname. Onder de vlag van ZonMw
loopt op dit moment een studie naar de psycho-sociale effecten van de
hielprik waarbij ook wordt onderzocht waarom ouders er voor kiezen niet
deel te nemen.
Het gebruik van een streefcijfer voor de vaccinatiegraad heeft voordelen,
het is helder en duidelijk. Maar we moeten niet vergeten dat dit streefcijfer
voor verschillende ziekten een verschillende betekenis heeft. Streefcijfers
zijn vooral relevant als uitroeiing van een infectieziekte het doel is van
vaccinatie, zoals voor mazelen, rodehond, polio en hepatitis B. Voor
andere Rijksvaccinatieprogramma-ziektes, zoals meningokokkenziekte en
infecties met Haemophilus influenzae type is groepsbescherming van
groot belang. Voor weer andere ziekten, met een zeer ernstig verloop en
handicap en sterfte als gevolg, zoals tetanus, is het streven naar een zo
hoog mogelijke vaccinatiegraad gericht op een zoveel mogelijk individuele gezondheidswinst. In alle gevallen kan 95% als streefcijfer gebruikt
worden, maar het belang varieert in de verschillende situaties.
Vraag 476
Kan in een overzicht worden aangegeven wat de totale uitgaven aan
verschillende vaccinaties in de periode 2010–2019 zijn geweest en wat de
verwachting is voor de uitgaven in de komende jaren?
Antwoord:
Hieronder vindt u wat de totale uitgaven uit de VWS-begroting aan
verschillende vaccinaties in de periode 2010–2019 zijn geweest en wat de
verwachting is voor de uitgaven in de komende jaren:
Uitgaven aan Vaccinaties (bedragen * € 1,0 mln.)
Jaar

RVP

Griep

Pneumokokken

2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017

95,3
105,7
106,8
94,9
94,4
95,0
84,6
84,4

55,3
58,8
53,2
54,4
53,3
50,1
48,3
47,8

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

158

Jaar

RVP

Griep

Pneumokokken

2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025

95,3
100,8
71,6
156,0
107,2
83,7
84,6
69,8

47,5
57,0
69,8
65,2
66,4
67,6
68,8
70,1

0,0
6,0
36,8
37,3
37,3
37,3
37,3
37,3

De fluctuatie van 2019 ten opzichte van 2020 wordt verklaard doordat de
uitvoeringskosten voor het RVP (€ 31,8 mln.) vanaf 2019 zijn overgeheveld
naar het Gemeentefonds. Daarnaast hebben in 2019 vier aanvullende
leeftijdscohorten een meningokokken ACWY-vaccinatie aangeboden
gekregen (€ 34,3 mln.).
De fluctuatie in de periode 2021–2025 heeft te maken met de inhaalcampagne HPV-vaccinatie waar in de voorjaarsbesluitvorming extra middelen
voor beschikbaar zijn gesteld (2021 € 64,6 mln., 2022 € 39,2 mln. 2023
€ 14,8 mln. en 2024 € 14,8 mln.).
Vraag 477
Kan in een overzicht aangegeven wat de totale uitgaven aan verschillende
vaccinaties tussen 2010 en 2015 zijn geweest en wat de verwachting is
voor de uitgaven in de komende jaren?
Antwoord:
Ik verwijs u hiervoor naar het antwoord op vraag 478.
Vraag 478
Hoe zijn de subsidiegelden van 153,5 miljoen euro aan bevolkingsonderzoeken verdeeld over de vier beschreven doelen, te weten (1) het
financieren, bewaken en verbeteren van de kwaliteit van de landelijke
bevolkingsonderzoeken naar borstkanker, baarmoederhalskanker en
darmkanker, (2) het financieren van de Regionale centra prenatale
screening, (3) het financieren van de niet-invasieve prenatale test (NIPT)
en (4) het financieren van de 13-weken echo?
Antwoord:
De verdeling van de subsidiegelden van € 153,5 miljoen aan bevolkingsonderzoeken is als volgt verdeeld:
(1) het financieren, bewaken en verbeteren van de kwaliteit van de
landelijke bevolkingsonderzoeken naar borstkanker, baarmoederhalskanker en darmkanker € 122,5 miljoen;
(2) het financieren van de Regionale centra prenatale screening € 4,5 miljoen;
(3) het financieren van de niet-invasieve prenatale test (NIPT) € 16,5 miljoen;
(4) het financieren van de 13-weken echo € 10,0 miljoen.
Vraag 479
Hoeveel geld is gereserveerd voor het aanbestedingstraject dat het RIVM
zal starten om de continuering van het aanbod van de NIPT-test na 2023 te
kunnen garanderen?
Antwoord:
Via mijn brief van 3 april 2020 over de adviesaanvraag Gezondheidsraad
over de bevindingen NIPT, heb ik u de uitvoeringstoets NIPT toegestuurd
die het RIVM heeft opgesteld. Hierin staat welke voorbereidingen moeten
worden getroffen om de continuering van het aanbod van de NIPT na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

159

2023 te kunnen garanderen. Voor wat betreft de benodigde aanbestedingen zijn de kosten geraamd op € 578.000 in het eerste jaar van de
voorbereiding, € 683.000 in het tweede jaar en € 718.000 in het derde jaar.
Er moeten ten minste drie aanbestedingen worden uitgevoerd; de
screeningslaboratoria, de bloedafnamediensten, en de totaaloplossing
(o.a. laboratoriumapparatuur, NIPT bloedafnameset, software, testkits,
reagentia en disposables). De genoemde verwachte kosten van deze
aanbestedingen kunt u vinden op pagina 99 van de uitvoeringstoets in
tabel 6: Eenmalige kosten van de implementatie van de NIPT.
Vraag 480
Kunt u inzicht geven hoeveel geld de twee wetenschappelijke TRIDENTstudies over de afgelopen jaren in totaal hebben gekost, en daarbij ingaan
op de nog te verwachten kosten tot de afronding van het TRIDENT-2
onderzoek in 2023?
Antwoord:
Het gaat hier om de TRIDENT-1 studie (het verrichten van de NIPT bij
zwangeren met een verhoogd risico) en de TRIDENT-2 studie (het
verrichten van de NIPT als eerste test). De TRIDENT-1 studie is inmiddels
afgerond. De onderzoeksetting van de TRIDENT-2 studie loopt tot april
2023, maar het budget voor het wetenschappelijk onderzoek loopt tot april
2021. In totaal is er via ZonMw € 784.976,– aan budget voor beide
TRIDENT-studies toegekend. De verdeling is als volgt.
TRIDENT-1 studie
Toegekend budget: € 199.976,–
Looptijd: 24 maanden (van april 2014–april 2016)
TRIDENT-2 studie
Toegekend budget oorspronkelijk project: € 350.000,–
Aanvullende toekenning voor 2 onderzoeksvragen: € 235.000,–
Totaal: € 585.000,–
Looptijd oorspronkelijke studie: 36 mnd. + budget neutrale verlenging van
12 mnd. = 48 mnd. (van april 2017–april 2021; eindverslag volgt augustus
2021).
Looptijd aanvullende onderzoeksvraag «redenen voor vrouwen rond niet
deelname»: 10 mnd. (juni 2020–april 2021).
Looptijd aanvullende onderzoeksvraag «testeigenschappen van NIPT bij
meerling zwangerschappen»: 24 mnd. (1 juni 2020–1 juni 2022).
Vraag 481
Kan worden toegelicht wat precies wordt bedoeld met de opschaling van
de afvalwatersurveillance? Gaat het dan om vaker een meting of om een
uitbreiding van locaties?
Antwoord:
In eerste instantie gaat het om de uitbreiding van het aantal locaties. In
september is de afvalwatersurveillance opgeschaald naar 300+ locaties,
dit is een landsdekkende monitoring. Deze worden wekelijks bemonsterd.
Er zijn met het RIVM en de waterschappen gesprekken gaande over de
mogelijkheid om de metingen in de toekomst meerdere malen per week
te doen. Ook wordt gewerkt aan een nauwkeurigere koppeling van
rioolzuiveringslocaties naar veiligheidsregio en gemeenten. Ten slotte
werkt het RIVM momenteel hard aan het creëren van meer duiding op de
resultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

160

Vraag 482
Kunt u uiteenzetten hoe de 91 miljoen euro, die beschikbaar wordt gesteld
aan het RIVM voor het (doen) uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek
en advisering op het terrein van volksgezondheid en het voeren van de
regie op diverse terreinen van de publieke gezondheid, wordt verdeeld
over de verschillende actieve centra op deze domeinen?
Antwoord:
De verdeling van de € 91 miljoen is als volgt verdeeld over de verschillende actieve centra op deze domeinen:
Centrum voor Bevolkingsonderzoek € 22,4 miljoen;
Centrum Infectieziektebestrijding € 50,0 miljoen;
Centrum Gezondheid en Milieu € 6,6 miljoen;
Dienst Vaccinatievoorzieningen en Preventieprogramma’s € 8,6 miljoen;
Centrum Gezond Leven € 3,4 miljoen.
Vraag 483
Kunt u een overzicht geven van het budget dat in Nederland beschikbaar
is voor gezondheidsbevordering, uitgesplitst naar Rijk, provincie en
gemeenten?
Antwoord:
Voor gezondheidsbevordering is in 2021 bij het Rijk volgens de begroting
circa € 128 miljoen beschikbaar. Ik heb geen inzicht in de middelen van
provincies en gemeenten. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de
lokale invulling en uitvoering van deze taak.
Vraag 484
Jaarlijks worden ruim 27.000 mensen in het ziekenhuis opgenomen
vanwege vermijdbare medicatiefouten waarbij ongeveer 1.000 mensen
overlijden; kunt u aangeven welke vermijdbare fouten hierbij bedoeld
worden?
Antwoord:
Het gaat met name om ouderen die schade oplopen door verkeerde
medicijnen, te hoge of te lage doseringen, en bijwerkingen door reactie
met andere medicijnen.
Veel vermijdbare schade ontstaat door voorschrijffouten of toedienfouten,
waarbij onvoldoende rekening wordt gehouden met patiëntkenmerken en
medicatie die de patiënt al gebruikt. Zo wordt de dosering vaak niet goed
afgestemd op het gewicht van een patiënt, waardoor die te veel of juist te
weinig medicatie toegediend krijgt. Of een patiënt ontvangt een medicijn
waar een allergie voor bestaat. Deze fouten kunnen ontstaan doordat
zorgverleners te maken hebben met onvolledige medicatieoverzichten van
hun patiënten. De medicatieoverdracht tussen zorgverleners is onvolledig.
Het is belangrijk dat zorgverleners, zoals huisartsen, medisch specialisten
en apothekers, duidelijke afspraken maken over de medicatieoverdracht,
zodat de medicatiegegevens van een patiënt compleet en digitaal worden
vastgelegd. Om dit te realiseren werken de zorgbrede partijen van artsen,
apothekers, verpleegkundigen en thuiszorg samen met patiënten aan het
realiseren van een goede digitale medicatieoverdracht in het landelijke
Programma Medicatieoverdracht.
Vraag 485
Kunt u aangeven wanneer de Kamer het wetsvoorstel Bevorderen
zorgcontractering kan verwachten?
Antwoord:
Over het wetsvoorstel zal ik u op korte termijn separaat informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

161

Vraag 486
Kunt u aangeven wat de achterliggende reden is dat subsidies voor
medisch specialistische zorg vanaf 2020 afgeschaald worden?
Antwoord:
Onder subsidies medisch-specialistische zorg worden o.a. het Versnellingsprogramma Informatie-uitwisseling Patiënt en Professional (VIPP)regelingen medisch-specialistische Zorg, VIPP-BabyConnect en de
regeling Transitiefonds Medisch Specialisten verantwoord. Daarnaast
zullen deze regelingen ook aflopen in de komende jaren (respectievelijk
2023 voor de VIPP MSZ, 2023 voor VIPP-BabyConnect en 2021 voor de
(huidige) regeling Transitiefonds Medisch Specialisten) omdat de
doelstellingen van die regelingen dan zijn gehaald. Hierdoor wordt er
vanaf 2020 relatief minder uitgegeven aan subsidies medischspecialistische zorg.
Vraag 487
Hoe kan het dat de subsidies voor eerstelijnszorg en medische producten
in tabel 13 onder budgettaire gevolgen van beleidsartikel 2 in 2021
aanzienlijk hoger uitvallen in vergelijking met andere jaren?
Antwoord:
Zoals toegelicht op pagina 65 van de begroting stelt VWS vanaf 2021 voor
de HLA-periode € 60 miljoen beschikbaar voor het verstrekken van
subsidies ten behoeve van investeringen in de wijkverpleging. De
subsidies voor eerstelijnszorg vallen als gevolg hiervan in 2021 en 2022
€ 60 miljoen hoger uit. Voor de subsidies medische producten wordt er in
2021 aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor o.a. medicatieoverdracht, een VIPP-regeling Farmacie, onafhankelijke informatie over
geneesmiddelen aan zorgverleners, informatievoorziening voor
gebruikers van hulpmiddelen en de beschikbaarheid van medische
radioisotopen.
Vraag 488
Hoeveel ziekenhuizen in Nederland zijn bezig met het concentreren,
sluiten of afstoten van afdelingen en/of specialismen? Welke ziekenhuizen
zijn dit en welke afdelingen of specialismen betreft het?
Antwoord:
Bij beantwoording van vragen over de begroting 2020 heb ik uw Kamer al
geïnformeerd dat de NVZ mij heeft laten weten dat een dergelijk overzicht
niet wordt bijgehouden. Als het goed is zijn alle ziekenhuizen bezig met de
transformatie naar de juiste zorg op de juiste plek, kijken ze welk profiel
daar het beste bij past en denken ze regelmatig na over het concentreren,
sluiten of afstoten van afdelingen en specialismen. Ze overleggen
daarover met de zorgverzekeraar(s). Zoals eerder aan uw Kamer gemeld,
heb ik een concept amvb in voorbereiding die regelt hoe bij dit soort
besluiten de beschikbaarheid en continuïteit van de acute zorg moet
worden geborgd. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor het
regionaal overleg acute zorg (ROAZ).
Vraag 489
Hoeveel en welke ziekenhuisfusies hebben plaatsgevonden de afgelopen
10 jaar?
Antwoord:
In het kader van het concentratietoezicht op grond van de Mededingingswet dienen voorgenomen fusies tussen ziekenhuizen, mits
goedkeuring is verleend in het kader van de zorgspecifieke fusietoets, te
worden gemeld bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De ACM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

162

heeft mij laten weten dat zij in de periode tussen 1 januari 2009 en
5 oktober 2020 voor onderstaande (voorgenomen) ziekenhuisfusies
goedkeuring heeft verleend. Dit betreffen:
Coöperatie Vlietland – Vlietland Ziekenhuis
Orbis Medisch Centrum – Medisch Centrum Atrium
Stichting TweeSteden ziekenhuis – Stichting St. Elisabeth ziekenhuis
Stichting Spaarne ziekenhuis – Stichting Kennemer Gasthuis
St. Lucas Andreas ziekenhuis/Onze Lieve Vrouwe Gasthuis
Vlietland ziekenhuis/ Sint Francisus Gasthuis
Nij Smellinghe/Zorggroep Pasana
Zorggroep Leveste – Middenveld / Ziekenhuis Refaja
HagaZiekenhuis / Reinier de Graaf Groep
Lievensberg Ziekenhuis / Franciscus Ziekenhuis
Bronovo – Nebo – MCH
Sint Antonius Ziekenhuis – Zuwe Hofpoort Ziekenhuis
Kwadrant – Zorggroep Antonius – Nij Smellinghe/Pasana
Rijnland Zorggroep – Diaconessenhuis Leiden
Stichting Holding Isala Klinieken – Stichting Zorgcominbatie Noorderboog
Reinier Haga Groep – Lange Land Ziekenhuis
UMCG – Ommelanden
Waterland – Westfriesgasthuis
Slingelandziekenhuis Streekziekenhuis Koning Beatrix
AMC – Vumc
Erasmus MC – ADRZ
Stichting Sint Antonius Ziekenhuis – Maartenskliniek Woerden
Havenziekenhuis en Instituut voor Tropische ziekten – Stichting Sint
Franciscus Vlietland Groep
Stichting Ijsseland Ziekenhuis – Havenziekenhuis en Instituut voor
Tropische ziekten
Onderdelen MC Slotervaart – OLVG
Spaarne Gasthuis-afdeling Bariatrie Slotervaarziekenhuis BV
St. Jansdal – locatie Lelystad MC Ijsselmeerziekenhuizen.
Ook is een fusie met zelfstandige behandelcentra goedgekeurd. Dit betreft
Malenstein Holding B.V. – NPM Capital. Momenteel beoordeelt de ACM
het concentratieverzoek van het IJssellandziekenhuis door Erasmus MC.
Vraag 490
Wat zijn de meest recente cijfers over babysterfte in Nederland?
Zijn er ten opzichte van andere jaren wijzigingen in de aanrijtijd van
ambulances bij acute problematiek of bij zwangerschap bij vrouwen?
Antwoord:
In 2018 werden 811 kinderen dood geboren na een zwangerschap van 22
weken of meer (5,0 per 1.000 levend- en doodgeborenen). In de eerste 28
dagen na de geboorte overleden 477 kinderen, ofwel 2,9 per 1.000 levenden doodgeborenen (neonatale sterfte). In 2018 overleden in totaal 1.288
(7,9 per 1.000) kinderen vóór, tijdens of in de eerste 28 dagen na de
geboorte na een zwangerschapsduur van 22 weken of meer (perinatale
sterfte) (cijfers van Perined, 2019).
Bij acute problematiek, inclusief bij (complicaties bij) zwangerschap van
vrouwen, worden ambulances onder A1-prioriteit uitgestuurd. De
landelijke gemiddelde responstijd bij een A1-inzet lag in 2019 op 9
minuten 41 seconden. Dit is al acht jaar vrij stabiel (in de afgelopen jaren
was dat respectievelijk 9:44, 9:41, 9:26, 9:25, 9:29, 9:39, 9:40 minuten).
Deze cijfers komen uit het Sectorkompas Ambulancezorg 2019 van
Ambulancezorg Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

163

Vraag 491
Hoeveel klinische verloskunde afdelingen zijn de afgelopen 10 jaar
gesloten en welke ziekenhuizen betrof dit?
Antwoord:
In de afgelopen 10 jaar zijn 17 klinische afdelingen verloskunde gesloten:
– Delfzijl: Delfzicht, 2009
– Hilversum: Tergooi, 2009
– Dokkum: De Sionsberg, 2012
– Roosendaal: Bravis (voorheen Franciscus-ziekenhuis), 2012
– Meppel: Diaconessenziekenhuis, 2013
– Sittard: Atrium en Orbis ziekenhuis, 2013
– Leiden: Alrijne (voorheen locatie Diaconessenziekenhuis), 2014
– Nieuwegein: Antonius ziekenhuis, 2017
– Lelystad: MC Zuiderzee, 2018
– Hoofddorp, Spaarneziekenhuis, 2018
– Hoogeveen: Treant groep, Bethesda ziekenhuis, 2018
– Stadskanaal: Treant groep, Refaja ziekenhuis, 2020
– Amsterdam: Slotervaart ziekenhuis, 2018
– Woerden, Antoniusziekenhuis, 2018
– Tilburg: Elisabeth-Tweesteden ziekenhuis locatie Tweesteden, 2018
– Purmerend: Waterlandziekenhuis, 2018
– Den Haag: Bronovo ziekenhuis, 2019
Deze lijst is tot stand gekomen in samenwerking met Perined, CPZ en de
RIVM bereikbaarheidsanalyse SEH’s en acute verloskunde 2018.
Vraag 492
Hoeveel SEH’s zijn de afgelopen 10 jaar gesloten en welke ziekenhuizen
betrof dit?
Antwoord:
De bereikbaarheid en beschikbaarheid van de afdelingen voor spoedeisende hulp (SEH’s) wordt jaarlijks door het RIVM in kaart gebracht in de
zogenaamde «analyses gevoelige ziekenhuizen». Hieruit blijkt dat het
aantal SEH’s dat 24/7 open is, is afgenomen van 104 in 2008 naar 80 in
april 2020. Er waren in april 2020 daarnaast nog 3 SEH’s met beperkte
openingstijden.
In de analyses van 2015, 2016, 2017, 2018 en 2019 is opgenomen welke
locaties zijn gesloten. In antwoord op kamervraag 315 over de begroting
2019 (TK 35 000 XVI, nr. 12) en kamervraag 655 over de begroting 2020
(TK 31 865, nr. 159) is aangegeven om welke locaties dat in elk van die
jaren ging. Ten opzichte van de inventarisatie van 2019 zijn er in 2020 drie
24/7-uurs basis-SEH’s minder. In juli 2019 is de SEH van het HMC Bronovo
ziekenhuis gesloten, in januari 2020 is de SEH van het Bethesda
Ziekenhuis (Treant Zorggroep) in Hoogeveen gesloten en in april 2020 is
de SEH van het Refaja Ziekenhuis (Treant Zorggroep) in Stadskanaa
lgesloten. Verder is het aantal SEH’s met beperkte openingstijden gedaald
met één. De dag/avond SEH van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis
locatie TweeSteden is in 2019 samengevoegd met de 24/7 basis-SEH van
het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis op de locatie Elisabeth. Zie TK
29 247, nr. 315.
Vraag 493
Is het aantal SEH’s in 2020 gewijzigd ten opzichte van 2019? Zo ja, wat is
het verschil?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 492.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

164

Vraag 494
Hoeveel huisartsenposten zijn de afgelopen 10 jaar gesloten en bij welke
ziekenhuizen betrof dit?
Antwoord:
InEen, de vereniging voor huisartsenposten, laat weten dat van de
afgelopen tien jaar geen volledig overzicht is bijgehouden van welke
huisartsenposten de afgelopen 10 jaar zijn gesloten en bij welke ziekenhuizen dat betrof. De organisatie van de zorg in de regio is primair de
verantwoordelijkheid van de betrokken zorgaanbieders en zorgverzekeraars. De huisartsenposten hebben in het Kwaliteitskader Spoedzorgketen
vastgelegd dat minimaal 90% van de inwoners van het werkgebied van de
huisartsenpost binnen 30 minuten per auto bij de huisartsenpost moet
kunnen zijn.
Indien door een mogelijke sluiting of verhuizing niet meer aan de
30 minuten norm voor huisartsenposten voldaan wordt, is het aan de
betrokken zorgaanbieders en de zorgverzekeraar in de regio om afspraken
te maken om ervoor te zorgen dat er voldoende aanbod van huisartsenspoedzorg beschikbaar blijft. Van de inwoners in Nederland kan 99,9%
binnen de norm van 30 minuten bij de dichtstbijzijnde HAP zijn39.
Vraag 495
Hoeveel IC’s zijn de afgelopen 10 jaar gesloten en welke ziekenhuizen
betrof dit?
Antwoord:
In de afgelopen 10 jaar zijn onderstaande IC-afdelingen gesloten door een
faillissement of een fusie:
Admiraal De Ruyter ziekenhuis, Vlissingen
Ruwaard van Putten Ziekenhuis, Spijkenisse
Ommelander Ziekenhuisgroep, locatie Delfzicht, Delfzijl
Ommelander Ziekenhuis, locatie Lucas, Winschoten
Diaconessenhuis Leiden, Leiden
Bethesda Ziekenhuis, Hoogeveen
Bernhoven ziekenhuis, locatie Veghel
Treant zorggroep, Stadskanaal
Spaarne Gasthuis, Hoofddorp
Dijklanderziekenhuis, Purmerend
Ziekenhuisgroep Twente, locatie Hengelo
Isala Klinieken, locatie Weezenlanden, Zwolle
Zuwe Hofpoort, Woerden
Havenziekenhuis, Rotterdam
Noordwest ziekenhuisgroep, locatie Den Helder
MC Zuiderzee, Lelystad
MC Slotervaart, Amsterdam
Diaconessenhuis (Isala), Meppel
Bronovo HMC, Den Haag
Vraag 496
Hoeveel vrouwen kiezen voor een geboorte in het ziekenhuis in plaats van
thuis om geen eigen bijdrage te hoeven betalen?
Antwoord:
Een eigen bijdrage betaalt men voor het poliklinisch bevallen. Indien men
thuis bevalt hoeft men geen eigen bijdrage te betalen.

39

https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/eerstelijnszorg/regionaal-internationaal/
huisartsenzorg#node-reistijd-minuten-naar-dichtstbijzijnde-huisartsenpost

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

165

Vraag 497
Hoeveel patiëntenstops hebben welke ziekenhuizen dit jaar afgekondigd?
Kan per patiëntenstop hiervoor de reden worden genoemd?
Antwoord:
Ik beschik voor de medisch-specialistische zorg niet over informatie met
betrekking tot het aantal patiëntenstops dat wordt ingesteld. In het geval
van een patiëntenstop moet een verzekeraar vanwege de zorgplicht òf
bijcontracteren bij de betreffende zorgaanbieder òf zorgen voor
voldoende aanbod bij andere zorgaanbieders in de regio. De NZa ziet toe
op naleving van de zorgplicht.
Vraag 498
Hoe hoog is het percentage overheadkosten in de ziekenhuissector en
hoeveel kan hierop bezuinigd worden?
Antwoord:
Op basis van cijfers van het CBS (Zorginstellingen, financiële kengetallen
2007–2011) bedroeg het aandeel van de overheadkosten bij ziekenhuizen
in 2011 20%. Op basis van de Jaarverslagenanalyse Ziekenhuizen 2018 en
2019 van Intrakoop zijn de algemene kosten (waaronder uitgaven aan
administratie en registratie, communicatie, accountants- en externe
advisering) circa 15% van de inkoopgerelateerde kosten. Ik heb geen
informatie over mogelijke bezuinigingen op overheadkosten. Dat is aan de
ziekenhuizen zelf.
Vraag 499
Hoe hoog is de verspilling in de ziekenhuissector en hoeveel kan hierop
bezuinigd worden?
Antwoord:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van
29 november 2016 (TK 33 654, nr. 22) over de duiding van de effectiviteit
van de ingezette financiële middelen van het programma Aanpak
verspilling in de zorg, alsmede inzicht in de besparingsagenda.
Vraag 500
Kunt u inzicht geven in de ontwikkeling van de kosten van medische
apparatuur en medische hulpmiddelen in de ziekenhuizen sinds 2006? Wat
is de winst die leveranciers van medische apparatuur en medische
hulpmiddelen hebben gemaakt in deze periode? Is deze winst afgenomen,
hetzelfde gebleven of toegenomen sinds 2006?
Antwoord:
Nee, dit inzicht in kosten en winst hebben we niet.
Vraag 501
Welke ziekenhuizen in Nederland worden thans (mede) gefinancierd door
leveranciers van medische apparatuur en/of medische hulpmiddelen?
Antwoord:
In het Transparantieregister Zorg kan per zorginstelling (op Kamer van
Koophandel-nummer) worden gezocht of er financiële relaties zijn met
leveranciers van medische hulpmiddelen. Het register bevat geen
totaaloverzicht van welke ziekenhuizen financiële relaties onderhouden
met leveranciers van medische hulpmiddelen.
Vraag 502
Wat is de ontwikkeling van het aantal patiënten dat in het ziekenhuis
wordt behandeld voor de jaren van 2006 tot en met 2020?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

166

Antwoord:
Om een inschatting te maken van het aantal behandelde patiënten, is het
percentage van het aantal verzekerden dat gebruik maakt van medischspecialistische zorg afgezet tegen het aantal verzekerden (volgens opgave
van het Zorginstituut Nederland). Over 2020 zijn deze gegevens nog niet
bekend.
Jaar

Aantal verzekerden
[x miljoen]

Percentage van het
aantal verzekerden dat
gebruik maakt van
MSZ-zorg

Aantal verzekerden dat
gebruik maakt van
MSZ-zorg [x miljoen]

2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019

16,23
16,32
16,37
16,44
16,52
16,62
16,69
16,75
16,79
16,86
16,94
17,04
17,15
17,26

49,5%
53,5%
57,0%
57,9%
58,5%
59,5%
59,1%
57,7%
57,8%
57,5%
59,1%
59,2%
59,2%
59,3%

8,03
8,73
9,33
9,52
9,66
9,89
9,87
9,67
9,71
9,69
10,01
10,09
10,15
10,24

Vraag 503
Wat is de ontwikkeling van de gemiddelde kosten per behandelde patiënt
in ziekenhuizen voor de jaren van 2006 tot en met 2020?
Antwoord:
Uitgaande van het antwoord op vraag 508 is er een inschatting te maken
van de gemiddelde uitgaven aan tweedelijnszorg per behandelde patiënt.
Voor het jaar 2020 zijn deze gegevens nog niet bekend.
Jaar

Aantal verzekerden dat
gebruik maakt van
MSZ-zorg [x miljoen]

Uitgaven Tweedelijnszorg
[x miljoen euro]

Uitgaven tweedelijnszorg
per patiënt

2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019

8,03
8,73
9,33
9,52
9,66
9,89
9,87
9,67
9,71
9,69
10,01
10,09
10,15
10,24

€ 15.311
€ 15.377
€ 16.912
€ 18.330
€ 19.253
€ 19.314
€ 20.729
€ 21.876
€ 22.476
€ 22.504
€ 23.482
€ 24.225
€ 24.985
€ 26.028

€ 1.906
€ 1.761
€ 1.812
€ 1.925
€ 1.992
€ 1.954
€ 2.101
€ 2.263
€ 2.316
€ 2.322
€ 2.346
€ 2.402
€ 2.461
€ 2.543

Vraag 504
Hoeveel eerstelijns hulpverblijven zijn er de afgelopen jaren bijgekomen,
wat waren de kosten hiervan en hoeveel mensen hebben hier gebruik van
gemaakt?
Antwoord:
De ontwikkeling in aantal aanbieders, patiënten en uitgaven is samengevat in onderstaande tabel (bron: Vektis).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

167

Aantal aanbieders1
Aantal patiënten
Uitgaven
1

2016

2017

2018

2019

297
27.014
€ 261 miljoen

324
33.169
€ 261 miljoen

336
36.704
€ 273 miljoen

327
36.841
€ 281 miljoen

Bepaald op basis van codes Kamer van Koophandel.

Vraag 505
Hoe hoog zijn de kosten per ziekenhuis voor de toename van het aantal
ouderen dat opgenomen werd in het ziekenhuis?
Antwoord:
Ik heb geen overzicht van de kosten per ziekenhuis voor de toename van
het aantal ouderen die opgenomen worden in de ziekenhuizen. Op basis
van het Kosten van Ziektenmodel (KvZ-model) van het RIVM kan
onderstaande indicatie van de kosten worden gegeven. Recentere
gegevens zijn niet beschikbaar.
Tabel 1: De ziekenhuisuitgaven voor personen jonger dan 65 jaar
Uitgaven MSZ (UPZ), jonger dan 65 jaar
Perioden
2007
2011
2015
2017
groei 2007–2017

Totaal in mln euro
10.023
12.980
13.179
14.129
3,5%

Per persoon in euro
716
925
949
1.014
3,5%

Tabel 2: De ziekenhuisuitgaven voor personen ouder dan 65 jaar
Uitgaven MSZ (UPZ), 65 jaar en ouder
Perioden
2007
2011
2015
2017
groei 2007–2017

Totaal in mln euro
6.113
8.245
9.127
10.147
5,2%

Per persoon in euro
2.556
3.105
2.996
3.171
2,2%

Bron: RIVM en CBS.

Vraag 506
Welk percentage van de bedden in ziekenhuizen worden bezet door
ouderen en/of patiënten die eigenlijk thuis of in een instelling zorg nodig
hebben? Hoeveel bedden betreft het in totaal in Nederland?
Antwoord:
Bij de beantwoording van deze vraag ga ik uit van de cijfers over
zogenoemde «verkeerde bedden». Een «verkeerd bed» is in de beleidsregels van de NZa gedefinieerd als noodgedwongen verblijf in een
instelling voor medisch-specialistische zorg na een opname, dat tot stand
komt omdat er geen mogelijkheid is tot opname in een instelling die
Wlz-zorg met verblijf biedt. Op basis van cijfers van de NZa ging het bij
gedeclareerde verkeerde bedden in 2018 om ruim 143.000 dagen. Dit
betekent dat er per dag gemiddeld circa 392 «verkeerde bedden» waren.
Het totaal aantal bedden in ziekenhuizen is 39.900 (2018, bron: Staat van
Volksgezondheid en Zorg). Dit betekent dat «verkeerde bedden» circa
0,98% van het totaal aantal ziekenhuisbedden betreffen. Ik sluit niet uit dat
dit cijfer geen compleet beeld geeft van de in deze vraag bedoelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

168

aantallen, omdat ziekenhuizen de kosten van «onnodige bezetting»
mogelijk niet volledig of op een andere manier declareren.
Vraag 507
Hoeveel procent van de bedden in ziekenhuizen is jaarlijks bezet vanwege
ouderen die niet direct naar huis kunnen na een ziekenhuisopname?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 506.
Vraag 508
Hoeveel kost een verpleegdag in het ziekenhuis?
Antwoord:
Er is niet één (kost)prijs voor een verpleegdag binnen een ziekenhuis, dat
verschilt per ziekenhuis per afdeling/(sub)specialisme (type behandeling).
Het is wel zo dat hoe complexer de zorg van een afdeling/specialisme is,
hoe duurder de verpleegdag is. Een verpleegdag op een urologie-afdeling
is goedkoper dan bijvoorbeeld een verpleegdag op een
kindergeneeskunde-afdeling.
De kostprijsinformatie van de NZa prijspeil 2020 is € 475,– per
verpleegdag. Dit betreft alleen ziekenhuiskosten inclusief kapitaallasten,
dus exclusief honorarium (maar wel inclusief andere personeelskosten).
Over het algemeen is het honorarium 20% van de totale kosten.
Vraag 509
Hoeveel kost een verpleegdag in een verpleeghuis?
Antwoord:
De kosten van een verpleegdag in een verpleeghuis zijn afhankelijk van
het zorgprofiel van de cliënt. In de tabel bij antwoord 110 zijn de
maximumtarieven voor de zzp’s per zorgprofiel opgenomen. Gemiddeld
kwamen de kosten per verpleeghuiscliënt in 2019 uit op afgerond
€ 96.000. Dat is € 263 per dag. Dit zijn de gemiddelde kosten voor cliënten
die intramuraal verblijven op basis van een zzp V&V 4 t/m 10 inclusief
behandeling. Bij dit bedrag is rekening gehouden met de opslag voor
Waardigheid en Trots en de extra middelen vanuit het kwaliteitsbudget
verpleeghuiszorg.
Vraag 510
Hoeveel kost een verpleegdag in een verzorgingshuis?
Antwoord:
Verzorgingshuiszorg wordt in dit antwoord gedefinieerd als zorg die wordt
geleverd aan cliënten met een zzp VV 1–3. De kosten voor een
verpleegdag voor verzorgingshuiszorg bedragen in 2019 gemiddeld € 141
per dag, inclusief normatieve huisvestingscomponent en toeslagen. Dit
bedrag is afgeleid van de omvang van de declaraties die zorgkantoren
over 2019 bij Vektis hebben aangeleverd voor zzp VV 1–3. Er zijn nog geen
recentere gegevens beschikbaar.
(bron: CBS Monitor Langdurige Zorg)
Vraag 511
Hoeveel kost een verpleegdag in een ELV-organisatie?
Antwoord:
De NZa heeft drie prestaties voor eerstelijnsverblijf vastgesteld met een
maximumtarief en één prestatie met een vrij tarief. In onderstaande tabel
zijn de bedragen weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

169

Prestaties

Tarief

Eerstelijnsverblijf laag complex
Eerstelijnsverblijf hoog complex
Eerstelijnsverblijf voor palliatief terminale zorg
Resultaatbeloning en zorgvernieuwing

Maximaal € 168,86
Maximaal € 257,20
Maximaal € 344,87
Vrij tarief

Vraag 512
Ziet u meerwaarde in een Nationaal kankerplan om de begrotingsgefinancierde investeringen van een richtinggevend kader te voorzien?
Antwoord:
Zie hiervoor het antwoord op vraag 361.
Vraag 513
In tabel 13 staat dat in 2021, 75,5 miljoen euro beschikbaar is voor het
verstrekken van subsidies ten behoeve van kwaliteit, toegankelijkheid en
betaalbaarheid van de medisch-specialistische zorg, waaronder
61,7 miljoen euro voor oncologie; betreft dit ook innovatieve geneesmiddelen? Zo nee, wat valt er dan wel onder?
Antwoord:
Voor de oncologie is in 2021 in totaal € 61,7 miljoen beschikbaar voor:
het bevorderen van fundamenteel, translationeel en klinisch kankeronderzoek ten behoeve van verbetering van de overleving van kanker en het
bevorderen van kwaliteit van leven van de patiënt;
het verbeteren van de oncologische en palliatieve zorg door het verzamelen van gegevens, het bewaken van kwaliteit, het faciliteren van
samenwerkingsverbanden en bij- en nascholing;
de eenmalige registratie van alle pathologie-uitslagen, het beheer hiervan
in een landelijke databank en het computernetwerk voor de gegevensuitwisseling met alle pathologielaboratoria in Nederland.
Onderzoek naar innovatieve medicijnen is een onderdeel van bovenstaande onderzoeken.
Vraag 514
Is er ook subsidie beschikbaar voor het onderzoeken van kanker, als bij de
patiënt een maligniteit voorkomt met slecht omschreven en/of niet
gespecificeerde lokalisaties, aangezien er voor de oncologie in 2021 in
totaal 61,7 miljoen euro beschikbaar is voor bevorderen van fundamenteel, translationeel en klinisch kankeronderzoek ten behoeve van
verbetering van de overleving van kanker en het bevorderen van kwaliteit
van leven van de patiënt?
Antwoord:
Patiënten met gemetastaseerde tumoren van onbekende primaire origine
behoren tot een zeer heterogene groep. 1) Er is met betrekking tot deze
groep een knelpuntenanalyse gemaakt 2) die als vertrekpunt voor nader
onderzoek kan dienen. Binnen de onderzoeksmiddelen van de umc’s en bij
ZonMw is ook voor deze diagnosegroep ruimte om onderzoeksvoorstellen
te honoreren.
https://www.oncoline.nl/primaire-tumor-onbekend
https://www.oncoline.nl/richtlijn/bijlage.php?bijlage_id=3
Vraag 515
Welke maatregelen hebben partijen afgesproken om contracteren te
verbeteren (ggz en wijkverpleging)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

170

Antwoord:
Partijen in de wijkverpleging en ggz hebben in de Hoofdlijnenakkoorden
afspraken gemaakt over hoe ze contact met elkaar houden, zowel bij de
contractering zelf als door het jaar heen en zowel over de kwaliteit als
over het verbeteren van de informatie aan de cliënt. Concreet gaat het om
de volgende afspraken:
Zorgverzekeraars moeten voldoende bereikbaar zijn voor zorgaanbieders
en voldoende informatie verschaffen, al dan niet op regionale bijeenkomsten.
Alle zorgaanbieders, die zorg van goede kwaliteit op doelmatige wijze
leveren kunnen deelnemen aan het contracteerproces, ook kleine
zorgaanbieders.
Zorgverzekeraars zijn transparant over de redenen waarom zij een
zorgaanbieder geen (nieuw) contract bieden.
Zorgverzekeraars dringen administratieve lasten terug door meer
standaardisatie van het contracteerproces en contracteerdocumentatie.
Zorgaanbieders maken hun activiteiten en de kwaliteit en doelmatigheid
van hun handelen zichtbaar.
Zorgverzekeraars reageren tijdig op verzoeken tot (bij)contractering of
verhoging van de maximale omzet.
Als zorgaanbieders op personele of financiële grenzen stuiten dan maken
zij cliënten attent op de verantwoordelijkheid van zorgverzekeraars voor
zorgbemiddeling of zij verwijzen cliënten zelf naar een andere zorgaanbieder.
Zorgverzekeraars maken bij budgetplafonds heldere afspraken over de
voortzetting van de zorg voor bestaande en nieuwe cliënten.
Zonodig maken partijen gebruik van de onafhankelijke Geschilleninstantie
voor Geschillenoplossing en -beslechting zorgcontractering.
Om er voor te zorgen dat de cliënt een goede keuze kan maken, zijn
zorgverzekeraars en zorgaanbieders transparant over (de kosten van)
niet-gecontracteerde zorg.
Zorgverzekeraars moeten hun verzekerden goed informeren over welke
zorgaanbieders gecontracteerd zijn en welke niet en wat de (mogelijke)
(financiële) gevolgen zijn van niet-gecontracteerde zorg.
Met deze afspraken willen partijen het proces van contracteren verbeteren
en willen zij het voor zorgaanbieders aantrekkelijker maken om een
contract af te sluiten.
Vraag 516
Wordt kanker zonder gespecificeerde lokatie erkend als kanker en is dit
dan net als bijvoorbeeld borstkanker ook een erkende diagnose, die met
eerlijke kansen dezelfde toegang tot subsidies heeft?
Antwoord:
Het is aan de medische beroepsgroep om te bepalen welke ziektebeelden
er zijn. Maar in de Nederlandse richtlijnendatabase Oncoline wordt
specifiek aandacht besteedt aan een gemetastaseerde tumoren van
onbekende primaire origine. 1)
De beschikbaar gestelde onderzoeksmiddelen kunnen voor alle kankervormen worden ingezet. Dus ook voor onderzoeksvoorstellen naar
gemetastaseerde tumoren van onbekende primaire origine.
https://www.oncoline.nl/primaire-tumor-onbekend
Vraag 517
Hoe vaak hebben ambulances in 2020 uit moeten wijken naar een ander
ziekenhuis omdat een ziekenhuis geen capaciteit had om mensen op te
vangen? Kunt u hiervan een overzicht geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

171

Antwoord:
Ik heb geen inzicht in het aantal keren dat een ambulance in 2020 heeft
moeten uitwijken naar een ander ziekenhuis vanwege een zogenaamde
stop. De – fragmentarische – informatie die beschikbaar is over
ambulances die, mogelijk vanwege een stop, naar een ander ziekenhuis
moesten uitwijken dateert uit 2016, en staat in de marktscan acute zorg
van de NZa uit 2017. In deze marktscan heeft de NZa, kort samengevat,
aangegeven dat de ambulancedienst in circa 2% van het aantal spoedeisende inzetten moest omrijden naar een andere SEH in verband met een
stop. Daarbij is van belang dat een «stop» niet betekent dat de betreffende
afdeling in absolute zin is gesloten voor nieuwe patiënten. Zo’n stop is
een signaal aan de ambulancedienst dat het – vaak tijdelijk – erg druk is
op de betreffende afdeling en dat het beter is om naar een ander
ziekenhuis te rijden dat een paar minuten verder weg ligt. In alle regio’s is
afgesproken dat patiënten in levensbedreigende situaties in een geval van
een stop op de SEH toch altijd terecht kunnen. Voor informatie over het
aantal stops in 2018 en begin 2019 verwijs ik graag naar mijn brief van
1 oktober 2019 over de toegankelijkheid van de acute zorg. Daarin staat,
kort samengevat, dat de SEH’s in de vier regio’s die consequent stops
registreren in deze periode in gemiddeld 97% van de tijd beschikbaar
waren (geen stop hadden). Begin 2021 brengt de NZa een nieuwe
marktscan acute zorg uit.
Vraag 518
Hoeveel standplaatsen voor ambulances waren er in 2020? Hoeveel waren
dit er in 2015, 2016, 2017, 2018 en 2019?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 280. De gegevens over 2020 komen in het
najaar van 2021 beschikbaar.
Vraag 519
Hoe vaak is passend (ambulance)vervoer ingezet voor mensen met
verward gedrag of acute ggz-problematiek? Hoe vaak was dat in 2010 tot
en met 2020?
Antwoord:
Landelijke cijfers over het aantal keren waarop in de genoemde jaren
passend (ambulance)vervoer is ingezet voor mensen met verward gedrag
of acute ggz-problematiek zijn niet beschikbaar.
In (een deel van) 2017, in 2018, 2019 en in 2020 hebben in een aantal
regio’s wel pilots plaatsgevonden met passend vervoer van personen met
verward gedrag. Het ging hier zowel om pilots waarbij het vervoer door
Regionale Ambulancevoorzieningen (RAV’s) werd aangeboden als om
pilots met andere aanbieders van dit vervoer. In rapportages van KPMG
en Ambulancezorg Nederland (AZN) is terug te vinden hoeveel ritten met
personen met verward gedrag binnen deze pilots hebben plaatsgevonden.
Daarnaast hebben – buiten deze pilots om – ook registraties plaatsgevonden van reguliere ambulance-inzetten voor personen met verward
gedrag door een aantal RAV’s. In de bovengenoemde rapportage van AZN
wordt hier inzicht in gegeven.
De eindrapportage van AZN en de eindrapportage van KPMG zijn te
vinden op de website van ZonMw:
https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/geestelijke-gezondheid/
verward-gedrag/subsidie/monitoring-evaluatie-en-rapportage/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

172

Vraag 520
Hoe groot is het personeelstekort in de ambulancezorg? Hoe is het
verloop van het personeelstekort vanaf 2015 tot heden?
Antwoord:
Er zijn geen gegevens over hoe groot het personeelstekort is specifiek in
de ambulancezorg. De meest recente raming van het Capaciteitsorgaan
(2018) biedt wel inzicht in het arbeidsmarktvraagstuk voor deze sector. Het
Capaciteitsorgaan adviseert om de komende jaren (2019 t/m 2023) jaarlijks
310 opleidingsplekken voor ambulanceverpleegkundigen beschikbaar te
stellen. Dat is een stuk hoger dan de circa 200 opleidingsplekken die in
2017 en 2018 beschikbaar waren. Het meer opleiden van ambulanceverpleegkundigen is nodig om te kunnen voldoen aan de stijgende zorgvraag
naar ambulancezorg. Daarnaast is de verwachting dat jaarlijks 4.6% van
de ambulanceverpleegkundigen de sector verlaat met als primaire reden
pensionering. De sector blijft zich inzetten voor een hogere instroom door
o.a. het verbreden van de instroommogelijkheden voor de opleiding.
Daarnaast zetten zij in op zorgdifferentiatie met bijvoorbeeld de inzet van
verpleegkundigen en physician assistants, bachelors medische hulpverlening en de inzet van «medium care» ambulances. Dit zijn allemaal
welkome ontwikkelingen, omdat de ambulanceverpleegkundigen schaars
zijn en voor een belangrijk deel aangetrokken worden uit de groep IC- en
SEH-verpleegkundigen die tevens hard nodig zijn in de ziekenhuizen.
Vraag 521
Wat wordt bedoeld met het meer flexibel inzetten van kraamzorg zodat
het goed aansluit op de vraag per gezin? Wat houdt dit precies in? Wordt
ook ingezet op een grotere arbeidstevredenheid in de kraamzorg? Zo ja,
hoe?
Antwoord:
Met flexibel inzetten van kraamzorg wordt bedoeld het doelmatig en beter
onderbouwd inzetten van het aantal uren kraamzorg zodat het beter
aansluit bij de behoefte van de kraamvrouw. In dit kader loopt een project
«Kraamzorg op maat», wat uitgevoerd wordt door brancheorganisatie BO
geboortezorg.
In het kader van de arbeidstevredenheid zijn de CAO partijen aan zet om
goede afspraken te maken. Dat de tarieven voor de kraamzorg per 2021
omhoog gaan kan hierbij helpen. Tevens wordt met de brancheorganisatie
BO Geboortezorg gekeken of door middel van een pilot – uit te voeren in
2021 en 2022 – in kaart kan worden gebracht wat de mogelijkheden zijn
om wachtdiensten in de kraamzorg binnen verschillende organisaties te
bundelen en wat het effect hiervan is op de kwaliteit en het aanbod van de
kraamzorg; doel hiervan is om de kraamverzorgenden minder te belasten.
De uitkomsten van deze pilot kunnen worden benut om de wachtdiensten
in de kraamzorg naar de toekomst toe op een effectievere manier te
organiseren.
Vraag 522
Hoeveel bedden in totaal zijn er sinds 2013 in de ggz verdwenen; dus
hoeveel intensief beschermd wonen (IBW)-bedden, hoeveel klinische
bedden, crisisbedden, bedden in de verslavingszorg, bedden in de
vrouwenopvang en bedden in de kinder- en jeugd-ggz zijn geschrapt?
Indien dit niet bekend is, wordt dit op korte termijn geïnventariseerd?
Antwoord:
Tussen 2013 en 2018 zijn er 4.150 klinische plaatsen afgebouwd. Voor het
beschermd wonen is dat 400 plaatsen. Onderstaande tabel maakt deel uit
van de Landelijke monitor Ambulantisering 2019. Er zijn geen specifieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

173

landelijke cijfers beschikbaar over verslavingszorg, plekken in de
vrouwenopvang en de kinder- en jeugdpsychiatrie.

Vraag 523
Hoe groot is de toename van personen met verward gedrag in de
samenleving sinds gestart is met de afbouw van bedden in 2013?
Antwoord:
Er is meermaals onderzoek gedaan naar de vermeende samenhang
tussen ambulantisering en de toename van het aantal meldingen over
mensen met verward gedrag die de politie registreert (de zgn. E33
meldingen) Het Trimbos-instituut heeft met haar factsheet «Verwarde
personen» geconcludeerd dat er geen cijfermatige aanwijzingen zijn voor
een relatie tussen het stijgend aantal politieregistraties van «verwarde of
overspannen personen» en de ambulantisering van de ggz. Uw Kamer is
over de uitkomsten hiervan o.a. geïnformeerd bij brief van 18 oktober
2019 (Kamerstukken II, 2019–2020, 35 300 XVI, nr. 10).
Op de vraag of de problematiek met personen verward gedrag toeneemt
is geen eensluidend antwoord te geven. Wel zien we een toename van het
aantal E33-meldingen, maar onduidelijk is wat de aard en achtergrond van
de problematiek is, waarover deze meldingen exact gaan en of het aantal
personen waarop de meldingen zien toeneemt in omvang of dat er meer
meldingen over dezelfde personen worden gedaan. De beschikbare cijfers
zijn dus diffuus en de term «verward gedrag» is breed; slechts een beperkt
deel van deze groep mensen heeft te kampen met ggz-problematiek.
Vraag 524.
Kunt u een overzicht geven van de bezuinigingen die sinds 2008 tot en
met heden op de ggz hebben plaatsgevonden?
Antwoord:
In de periode 2008–2019 groeiden de uitgaven voor de geestelijke
gezondheidszorg van € 4,9 miljard in 2008 tot € 7,6 miljard in 2019. Voor
2020 is € 8,0 miljard geraamd. Dit betreffen de totale GGZ-uitgaven (Zvw,
Wlz, Wmo, Jeugdwet).
Uitgaven (x € 1 miljard) totale GGZ 2008–2019

Uitgaven

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

4,9

5,4

5,7

5,9

6,0

5,9

6,0

6,4

6,6

6,8

7,0

7,6

Binnen deze periode viel er enkel in het jaar 2013 een beperkte daling van
de uitgaven te zien. In regeerakkoord-Rutte I was er een voornemen om
€ 593 mln. te bezuinigen in de GGZ. Uiteindelijk heeft dit voornemen
geleid tot een bezuiniging op het GGZ-kader van € 388 miljoen in 2012.
Dit is deels opgevangen met de groeiruimte voor de volumegroei in de
GGZ, waardoor er uiteindelijk een beperking van de uitgaven van netto
circa € 200 miljoen is overgebleven. Hierdoor was in 2013 een beperkte
daling van de uitgaven te zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

174

Vanwege de forse onderuitputting in de geneeskundige GGZ (ca.
€ 300 miljoen) is in het hoofdlijnenakkoord GGZ 2019–2022 afgesproken
om deze onderuitputting af te romen. Tegelijk groeide het GGZ-kader met
€ 50 miljoen aan middelen voor aanvullende maatregelen, o.a. voor
(verdere) aanpak wachtlijstenproblematiek, alsmede met extra groeiruimte 2019–2022 (oplopend tot € 154 miljoen).
Bezuinigingen (x € 1 miljoen)
2010: Tariefmaatregel
2011: Verleggen patiëntenstromen
2012: Regeerakkoord (o.a. eigen bijdrage, tariefmaatregel)
2016: Stringent pakketbeheer
2019: Afroming onderuitputting

119
35
388
25
300

Vraag 525
Hoeveel is sinds 2013 geïnvesteerd in de ambulante ggz?
Antwoord:
De uitgaven voor ambulante ggz bestaan uit de Zvw-uitgaven voor
POH-ggz, generalistische basis ggz en specialistische ggz zonder verblijf.
De bedragen voor 2013 en 2014 zijn nog inclusief ambulante ggz voor de
invoering van de hervorming van de langdurige zorg in 2015, wat het
lastig vergelijken maakt. De totale uitgaven voor ambulante ggz stegen
van € 2,0 miljard in 2015 tot € 2,5 miljard in 2019.
Uitgaven (x € 1 miljoen) ambulante ggz 2013–2019

Uitgaven

2013*

2014*

2015

2016

2017

2018

2019

2.418

2.362

1.972

2.072

2.187

2.375

2.535

* Incl. ambulante GGZ-zorg voor de invoering van hervorming langdurige zorg.
** ZIN cijfers betreffen een raming voor het gehele jaar.
*** In de Rijksbegroting voor 2019 van het Ministerie van VWS (Ministerie van VWS, 2018). Rijksbegroting 2019 XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–
2019, 35 000 XVI, nr.1) worden bij het totaal aantal middelen voor de Zvw-gefinancierde ggz, de
uitgaven aan de POH-ggz meegenomen. De POH-ggz uitgaven worden daarom ook in
Tabel 1 gepresenteerd.

Vraag 526
Hoeveel patiëntenstops zijn er in 2020 geweest in de ggz?
Antwoord:
Er is nog geen informatie over het totaal aantal patiëntenstops in de ggz
in 2020. De NZa geeft in de Monitor contractering 2020 wel informatie
over patiëntenstops in 2019. De uitkomsten van deze monitor zijn
gebaseerd op een enquête. Deze enquête is helaas beperkt ingevuld door
vrijgevestigde aanbieders, waardoor uitkomsten voor vrijgevestigden
minder betrouwbaar zijn. Uit de monitor blijkt dat ongeveer een derde van
de zorgaanbieders die de vragenlijst heeft ingevuld (zowel instellingen als
vrijgevestigden), een algemene of specifieke patiëntenstop in hebben
moeten stellen door het bereiken van het omzetplafond. Vrijgevestigde
zorgaanbieders stellen voornamelijk een patiëntenstop in vanwege gebrek
aan personele capaciteit om patiënten te behandelen.
Vraag 527
Hoeveel is bezuinigd dan wel geïnvesteerd op de beschermde
woonvormen? Kunt u een overzicht geven van de afgelopen jaren?
Antwoord:
Er is van rijkswege geen sprake van een bezuiniging op de middelen die
gemeenten hebben ontvangen voor beschermd wonen. In verband met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

175

ambulantisering in het ggz-domein zijn in 2019 extra middelen geïnvesteerd. In de komende jaren lopen deze extra middelen op tot € 95 miljoen
structureel vanaf 2022, waarvan het overgrote deel aan het budget voor
beschermd wonen wordt toegevoegd.
Vraag 528
Kunt u een overzicht geven van de uitgaven voor de beschermde
woonvormen van 2015 tot en met heden?
Antwoord:
De uitgaven voor beschermd wonen zijn onderdeel van de totale uitgaven
aan de Wmo. Gemeenten leveren via het Iv3-systeem (informatie voor
derden) informatie aan over hun begroting en hun daadwerkelijke
gerealiseerde uitgaven. Dit Iv3-systeem kent een sterk geaggregeerd
niveau en overlap met andere gemeentelijke taken, waardoor het
gevraagde inzicht voor alleen beschermd wonen niet kan worden
gegeven. Wel kan worden gemeld dat het budget voor beschermd wonen
apart via de integratie-uitkering beschermd wonen aan de centrumgemeenten wordt verstrekt. Het gaat om een bedrag ter hoogte van
€ 1,4 miljard in 2015 en 2016, € 1,5 miljard in 2017, € 1,6 miljard in 2018,
€ 1,8 miljard in 2019 en € 1,9 miljard in 2020. Beschermd wonen wordt
separaat benoemd omdat dit budget – in tegenstelling tot de overige
onderdelen van de oude integratie-uitkering Sociaal domein deel Wmo
2015 –, (nog) niet is overgeheveld naar de algemene uitkering van het
gemeentefonds.
Vraag 529
Hoe groot zijn de tekorten op beschikbare plekken in de beschermde
woonvormen?
Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het bieden van beschermde
woonvormen aan mensen die niet in staat zijn zich op eigen kracht te
handhaven in de samenleving. Zij zijn verantwoordelijk voor het inkopen
van voldoende plekken, passend bij wat in hun regio noodzakelijk is. Het
aantal beschikbare plekken kan daarmee fluctueren. Er is geen centrale
registratie van de beschikbare plekken in beschermde woonvormen en
dus ook niet van eventuele tekorten op beschikbare plekken.
Vraag 530
Hoe vaak hebben zorgverzekeraars extra ggz zorg ingekocht, na het
bereiken van het budgetplafond?
Antwoord:
Uit de monitor van de NZa over de contractering ggz 2020 (Kamerstuk
32 620, nr. 261) komt naar voren dat in 2019 73% van de gecontracteerde
instellingen en 25% van de vrijgevestigde zorgaanbieders die de enquête
van de NZa invulden een verzoek tot bijcontractering heeft ingediend. Van
de vrijgevestigde zorgaanbieders geeft 94% het bereiken van het
omzetplafond aan als reden hiervoor, bij de instellingen is dat 89%. Uit de
gegevens die de NZa ontving (over het contractjaar 2019) van drie grote
en twee kleinere zorgverzekeraars en een inkoopcombinatie (die drie
kleinere zorgverzekeraars vertegenwoordigt) blijkt dat bij instellingen 79%
van de betreffende verzoeken (deels) gehonoreerd zijn, terwijl dat bij
vrijgevestigde zorgaanbieders 59% is. De gegevens die de NZa ontving
van deze zorgverzekeraars lijken een redelijke afspiegeling van de markt.
Verzekeraars moeten vanuit hun zorgplicht voldoende zorg voor hun
verzekerden inkopen. Zij spreken met zorgaanbieders een omzetplafond af
om de zorg betaalbaar te houden. Als een aanbieder dat plafond bereikt,
kan een zorgverzekeraar besluiten om het contract bij te stellen en extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

176

zorg in te kopen (bijcontracteren). Het is de verantwoordelijkheid van
zorgaanbieders en zorgverzekeraars om hierover tijdig met elkaar te
overleggen. De zorgaanbieder moet de zorgverzekeraar informeren als hij
verwacht binnen afzienbare tijd het omzetplafond te bereiken en ook tijdig
een goed onderbouwde aanvraag voor bijcontractering indienen. De
zorgverzekeraar kan vervolgens zorgen dat de zorg toegankelijk blijft door
meer zorg in te kopen of patiënten naar een andere aanbieder te
bemiddelen.
Vraag 531
Hoe groot is het personeelstekort in de ggz? Hoeveel nieuw personeel
heeft de inzet voor extra personeel in de ggz in 2019 opgeleverd? Wat zijn
de verwachtingen voor 2020?
Antwoord:
Bij de laatste prognose (voorjaar 2019) was het verwachte personeelstekort in de ggz voor 2020 ruim 800 medewerkers. Het aantal van ruim 800
betreft de som van alle tekorten bij de afzonderlijke beroepsgroepen op de
kwalificatieniveaus 1 tot en met 6 (bron: Prismant, model zorggebruik) en
is het hoge scenario. In november verwachten we nieuwe prognoses.
Hierover wordt u geïnformeerd in de eerstvolgende voortgangsrapportage van het actieprogramma Werken in de zorg die uw Kamer in
november ontvangt.
Uit de meest recente, voorlopige cijfers van het CBS blijkt dat het aantal
werknemers in de ggz sinds het eerste kwartaal van 2019 met 2.200 is
gestegen, van 93.600 in het eerste kwartaal van 2019 naar 95.800 in het
eerste kwartaal van 2020 (voorlopige cijfers, seizoensgecorrigeerd). De
verwachtingen voor heel 2020 zijn onzeker, omdat de ontwikkeling van het
aantal werknemers waarschijnlijk beïnvloed zal worden door de
coronacrisis.
Vraag 532
Bij hoeveel zorgaanbieders in de ggz zijn er wachtlijsten en hoe lang zijn
deze wachtlijsten?
Antwoord:
Ggz-zorgaanbieders onder de Zorgverzekeringswet (curatieve ggz) zijn op
grond van de Transparantieregeling van de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) verplicht om maandelijks wachttijdinformatie aan te leveren. Dat
zijn cijfers over de gemiddelde wachttijden:
in weken;
op vestigingsniveau;
uitgesplitst naar aanmeldwachttijd en behandelwachttijd voor de
basis-ggz en voor de gespecialiseerde ggz aanvullend ook nog naar
hoofddiagnosegroepen.
Zorgaanbieders leveren deze informatie aan bij Vektis en publiceren deze
ook op hun eigen website. Daarnaast wordt de informatie gepubliceerd
via www.kiezenindeggz.nl, zodat patiënten en verwijzers met de wachttijden rekening kunnen houden als zij een zorgaanbieder kiezen. Uw vraag
richt zich op het aantal aanbieders in de ggz met een wachtlijst. Er zijn
meer dan 3500 vestigingen van zorgaanbieders (vrijgevestigden,
instellingen en onderdelen van instellingen) die wachttijdinformatie
aanleveren bij Vektis. Ik heb geen precieze informatie over welk deel van
deze aanbieders een wachtlijst heeft, maar dat zal bij het overgrote deel
het geval zijn: patiënten kunnen veelal niet direct op de dag van de
verwijzing terecht voor een intakegesprek. Dat is niet per definitie
problematisch, pas bij overschrijding van de Treeknorm spreken we van
een te lange wachttijd. Daarom richten we ons bij het verzamelen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

177

wachttijdinformatie ook op de wachtduur in relatie tot de geldende
Treeknormen.
Voor de laatste uitgebreide stand van de landelijke en regionale gemiddelde wachttijden verwijs ik u naar de «Analyse van de gevolgen van de
coronacrisis voor de geestelijke gezondheidszorg» van de NZa, die ik op
4 juni naar de Kamer heb gestuurd (Kamerstuk 25 424 nr. 531). In de
analyse van 2 oktober 2020 van de NZa40 staan de meest recente cijfers,
maar deze zijn minder uitgebreid. Daarnaast hebben de branchepartijen
van ggz-aanbieders, de Nederlandse ggz en MEERGGZ in mei een
uitvraag gedaan bij hun leden om zicht te krijgen op de aantallen
wachtenden op dat moment. Eind mei 2020 waren er 30.500 personen
aangemeld voor gespecialiseerde ggz, waarvan 51,6% langer dan vier
weken (de Treeknorm voor de aanmeldwachttijd) moest wachten op een
intakegesprek en 31,2% langer dan veertien weken (de Treeknorm voor
totale wachttijd) moest wachten op de start van de behandeling. Per
1 januari 2021 is de NZa voornemens ggz-aanbieders structureel te
verplichten om cijfers over aantallen wachtenden aan te leveren, binnen
en buiten de Treeknorm. Daarmee zal het inzicht in de wachttijden en
wachtlijsten verder verbeteren.
Ten aanzien van ggz-zorgaanbieders onder de Wet langdurige zorg
(langdurige ggz) publiceert het Zorginstituut op de website https://
www.istandaarden.nl/wachtlijsten de stand van de wachtlijst op
instellings- en locatieniveau. Dit overzicht geeft voor de sector geestelijke
gezondheidszorg, per locatie, inzicht in het aantal actief wachtenden en
niet-actief wachtenden. Bij de wachttijd wordt onderscheid gemaakt
tussen binnen en buiten de Treeknorm. Het overzicht bestaat uit de
volgende onderdelen:
Actief wachtend, binnen de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, binnen de treeknorm, met zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm met zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, geen zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, met zorg uit de Wlz.
Tijdens debatten met uw Kamer heb ik aangegeven dat er meer rubricering wordt doorgevoerd in de wachtlijstcijfers. Doel is de situatie van de
cliënt meer inzichtelijk te maken. Met ingang van 2021 zal de wachtlijstinformatie er anders uit gaan zien.
Vraag 533
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de inzet van ggz-expertise in
de wijk?
Antwoord:
In het kader van het actieprogramma lokale initiatieven voor mensen met
verward gedrag (het AVG) loopt een groot aantal projecten op wijk-,
gemeentelijk of regionaal niveau waarbij de inzet van ggz-expertise
versterkt wordt. De afgelopen jaren zijn er meer dan 500 lokale of
regionale projecten ondersteund via het actieprogramma.
In het kader van ggz-expertise in de wijk is bijvoorbeeld de implementatie
van de Wijk-GGD’er een mooi voorbeeld van een project dat onder meer
via het actieprogramma verder is uitgerold. De Wijk-GGD’er is een
«verbindingsofficier» in het netwerk van veiligheid en zorg bepaalt samen
met (zorg)ketenpartners welke aanpak en zorg de persoon met verward
gedrag nodig heeft en regelt dit. In 2017 is vanuit het Ministerie van J&V
in 13 gemeenten gestart met een proef voor de implementatie van deze
40

https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_322871_22/1/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

178

vorm van ondersteuning, daarnaast financiert ZonMw sinds 2018 nog
eens 34 Wijk-GGD’ers. Daarmee hebben in totaal 47 gemeenten vanuit de
rijksoverheid ondersteuning ontvangen om deze aanpak op te zetten.
Op de website van het AVG staat per regio aangegeven hoe veel en wat
voor soort projecten er precies zijn ondersteund de afgelopen jaren.41
Vraag 534
Welke maatregelen op het gebied van preventie worden genomen om de
kans op dementie te verkleinen, gezien de grote maatschappelijke kosten
van deze ziekte? Is daarbij ook aandacht voor het vergroten van het
bewustzijn over de hersengezondheid bij risicogroepen?
Antwoord:
Om meer kennis over vermindering van het risico op dementie te krijgen
komt er in het te starten dementie-onderzoeksprogramma bij ZonMw een
specifiek thema «risicoreductie». Met NWO en de topsector Life Sciences
& Health bekijken we of en hoe dit thema ook binnen de onderzoeksprogrammeringen van deze organisaties een plaats kan krijgen. Hieruit volgt
een brede, gecoördineerde onderzoeksinzet op reductie van het risico op
dementie.
Daarnaast gaan we in het kader van de Nationale Dementiestrategie
2021–2030 met gerichte activiteiten kennis over de mogelijkheden om het
risico op dementie te verminderen, waarover een brede wetenschappelijke consensus is, verspreiden onder het algemeen publiek. We beginnen
hiermee bij risicogroepen, zoals mensen met diabetes, overgewicht en
hart- en vaatziekten. Hierbij werken we samen met onder meer gezondheidsfondsen, zorgprofessionals, zorgverzekeraars en gemeenten.
Vraag 535
Hoeveel onderzoeksvoorstellen binnen het programma «Gender en
Gezondheid» konden niet toegekend worden vanwege het budget of de
looptijd van het programma?
Antwoord:
Uit de evaluatie van het programma42 blijkt dat van de 233 honorabele
aanvragen er 94 zijn toegekend. Dat betekent dat 139 honorabele
voorstellen zijn afgewezen.
Vraag 536
Het totaalbedrag van 24,9 miljoen euro aan subsidies voor Lichaamsmateriaal in 2021 is opgesplitst in een deel dat gaat naar de Nederlandse
Transplantatie Stichting (14 miljoen euro) en een deel dat gaat naar
ziekenhuizen binnen de zeven orgaandonatieregio’s (4,9 miljoen euro); bij
wie is de overige 6 miljoen euro ondergebracht?
Antwoord:
Behalve naar de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) en ziekenhuizen zijn de subsidies bestemd voor donatie bij leven (€ 0,8 miljoen) (zie
ook vraag 543), stamceldonatie (€ 1 miljoen) en verbeteringen ten
behoeve van donatie in ziekenhuizen en orgaanperfusie (€ 4,2 miljoen),
waaronder pilots voor weefseldonatie in algemene ziekenhuizen.
Vraag 537
Kan inzicht worden gegeven in de verdeling van subsidiegelden voor het
flankerend beleid ten behoeve van het stimuleren van orgaandonatie, te
41

https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/geestelijke-gezondheid/verward-gedrag/
praktijkprojecten/
42
https://publicaties.zonmw.nl/eindevaluatie-kennisprogramma-gender-en-gezondheid/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

179

weten 1) de nierteams aan huis; 2) orgaanperfusie; 3) donatie bij leven en
4) orgaandonatie na euthanasie?
Antwoord:
De nierteams aan huis worden in 2021 vanuit de premie bekostigd. Voor
orgaanperfusie is 2,7 miljoen euro begroot (p. 66), voor de subsidies
donatie bij leven 0,8 miljoen euro. Voor orgaandonatie na euthanasie zie
vraag 544.
Vraag 538
Is in de begroting geld apart gereserveerd om de optie van orgaandonatie
na euthanasie onder de aandacht te brengen van patiëntenverenigingen,
huisartsen en specialisten in de ziekenhuizen, en zo ja hoeveel?
Antwoord:
In de VWS begroting is niet apart geld gereserveerd om orgaandonatie na
euthanasie onder de aandacht te brengen. De middelen die worden
ingezet ten behoeve van orgaandonatie na euthanasie, zoals het maken en
verspreiden van informatiebrochures voor artsen en patiënten, komen uit
instellingssubsidie aan de Nederlandse Transplantatie Stichting. Naar
schatting is uit de instellingssubsidie 2020 een bedrag van circa 7.000
euro besteed aan orgaandonatie na euthanasie. De verwachte besteding
in 2021 is nog niet vastgesteld, dit is mede afhankelijk van de belasting
voor artsen in verband met covid-19.
Vraag 539
Is in de begroting geld gereserveerd voor het stimuleren van het tijdige
gesprek tussen huisarts en patiënt over het levenseinde, en zo ja hoeveel?
Antwoord:
Voor zover nodig worden de activiteiten door VWS gefinancierd uit de nog
besteedbare middelen van ca. € 0,2 miljoen voor Medische Ethiek.
Waaraan en hoeveel er precies besteed zal worden is nog onbekend,
omdat dit afhankelijk is van de resultaten van de behoeftepeiling bij
patiënten, ouderen en mantelzorgers welke dit najaar bekend worden.
Vraag 540
Horen tot de beschermingsmiddelen ook handschoenen zoals gebruikt in
de thuiszorg, bijvoorbeeld bij het verzorgen van huidproblemen? Zo ja,
mogen mensen die deze verzorging nodig hebben verwachten dat de
verzorgende over de handschoenen beschikt en waar nodig en desgevraagd deze ook gebruikt, zodat het niet meer zo kan zijn dat de zorgorganisatie vraagt aan cliënten om zelf handschoenen te kopen?
Antwoord:
De wijkverpleegkundige is verantwoordelijk voor het indiceren en
organiseren van de zorg met als uitgangspunt dat alle zorg conform
geldende richtlijnen en kwaliteitsstandaarden wordt geleverd. De
verpleegkundigen en verzorgenden handelen veilig en zorgvuldig. Indien
dat veilig en zorgvuldig handelen het gebruik van handschoenen vergt,
dan is het aan de zorgorganisatie en/of de zorgprofessional (in het geval
van ZZP-schap) om hiervoor te zorgen.
Vraag 541
Er is geld beschikbaar voor «een internationaal onderzoeksprogramma
(Gard-P) voor de ontwikkeling van nieuwe antibiotica...»; wordt in dit
internationaal onderzoeksprogramma ook aandacht geschonken aan de
financiering van antibiotica om de beschikbaarheid van antibiotica voor
de toekomst veilig te stellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

180

Antwoord:
Ja, GARDP financiert onderzoek naar nieuwe antibiotica, om de beschikbaarheid van antibiotica voor de toekomst veilig te stellen. De not-forprofit-organisatie «Global Antibiotic Research & Development Partnership
(GARDP)» is een initiatief van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en
het Drugs for Neglected Diseases Initiative (DNDi). De organisatie is in
2016 tijdens de World Health Assembly door Nederland, Duitsland, het
Verenigd Koninkrijk en Zuid-Afrika opgericht.
Binnen dit internationaal verband werken publieke en private partijen aan
de ontwikkeling van nieuwe antibiotica. De doelen van GARDP zijn:
– nieuwe antibiotica ontwikkelen en produceren op basis van een
duidelijke behoefte, die gebaseerd is op de WHO-prioriteitenlijst van
infectieziektes en pathogenen;
– het verbeteren van de betaalbaarheid en toegankelijkheid van
antibioticabehandelingen, voor alle patiënten en gezondheidssystemen;
– stimuleren van prudent gebruik van antibiotica, ten einde antibioticaresistentie tegen te gaan.
Om beschikbaarheid en toegankelijkheid van antibiotica te verzekeren
zorgt GARDP ervoor dat financieringsstromen van overheden, not-forprofit-organisaties en andere financierende partnerschappen, meewerken
aan klinische en farmaceutische ontwikkeling, waardoor de kosten (en het
risico) van R&D projecten worden verlaagd. GARDP werkt ook aan de
ontwikkeling van duurzame toegangsstrategieën en aan de bevordering
van duurzame vergoedingsmodellen voor antibiotica.
Vraag 542
Hoe draagt de subisidieregeling «Veelbelovende zorg sneller bij de
patient» bij aan een snellere voorwaardelijke toelating van weesgeneesmiddelen?
Antwoord:
Weesgeneesmiddelen komen niet in aanmerking voor de subsidieregeling
«Veelbelovende zorg sneller bij de patiënt». Specifiek voor (onder meer)
weesgeneesmiddelen is in oktober 2019 het nieuwe beleidskader voor de
voorwaardelijke toelating geneesmiddelen in werking getreden.
Vraag 543
Kan nader worden toegelicht hoe vaak de voorbije jaren door vrijgevestigde medisch specialisten gebruik is gemaakt van de stimuleringsregeling voor de overstap naar loondienst, en welk deel van de daarvoor
begrote middelen derhalve daadwerkelijk is uitgegeven? Is dit altijd voor
het volledige bedrag van 100.000 euro per specialist?
Antwoord:
In 2015 hebben 449 medisch specialisten gebruik gemaakt van de
subsidieregeling, gevolgd door 16 medisch specialisten in 2016, 1 in 2017,
1 in 2018, 9 in 2019 en 1 in 2020. Hierbij is altijd sprake van het gehele
bedrag van 100.000 euro, mits een medisch specialist bij de vaststelling
van de subsidie na 4 jaar aan alle voorwaarden van de regeling voldoet. In
de afgelopen jaren waren telkens meer middelen beschikbaar. Voor de
subsidieregelingen t/m 2019 geldt dat de middelen op basis van afspraken
met de partijen van het hoofdlijnenakkoord MSZ afkomstig waren uit het
MSZ-kader voor de zorginkoop binnen het Uitgavenplafond zorg. Niet
bestede middelen bleven voor latere jaren beschikbaar of zijn weer aan
het kader voor de zorginkoop toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

181

Vraag 544
Kan nader worden toegelicht hoe vaak de voorbije jaren een aanvraag
door vrijgevestigde medisch specialisten voor de stimuleringsregeling
voor de overstap naar loondienst is afgewezen?
Antwoord:
In de afgelopen jaren zijn er inderdaad meer aanvragen ingediend dan
uiteindelijk gehonoreerd. De reden voor het niet honoreren van aanvragen
is in de meeste gevallen niet op inhoudelijke gronden gebaseerd, maar
omdat een ziekenhuis of een medisch specialist de aanvraag heeft
ingetrokken of te laat heeft ingediend.
Vraag 545
Kan schematisch worden uitgesplitst waarom aanvragen door vrijgevestigde medisch specialisten voor de stimuleringsregeling voor de overstap
naar loondienst zijn afgewezen?
Antwoord:
Zie mijn antwoord bij vraag 544. Een verdere uitsplitsing heb ik niet
beschikbaar.
Vraag 546
Wat zijn de precieze criteria om een geslaagd beroep op deze stimuleringsregeling te kunnen doen?
Antwoord:
Er wordt subsidie verstrekt aan een medisch specialist die:
het gehele jaar voorafgaand aan de overstapperiode een vrijgevestigde
medisch specialist was die op grond van de voor hem voor dat jaar
geldende één of meer overeenkomsten ten minste twintig uren per week
aanwezig was in een instelling ter uitoefening van zijn beroep;
met ingang van een in de overstapperiode gelegen tijdstip zijn hoedanigheid als vrijgevestigd medisch specialist heeft beëindigd;
zonder dat sprake is of zal zijn van een andere vergoeding daarvoor dan
een onmiddellijke of middellijke vergoeding in de vorm van een geldsom
van een zorgaanbieder waarmee hij een arbeidsovereenkomst heeft
gesloten:
zijn activiteiten als vrijgevestigd medisch specialist heeft gestaakt;
de activiteiten als vrijgevestigd medisch specialist in een rechtspersoon
heeft beëindigd, en
uitsluitend op basis van één of meer arbeidsovereenkomsten met één of
meer zorgaanbieders als medisch specialist werkzaam is en zal zijn.
direct na de overstap voor een periode van vier kalenderjaren niet
werkzaam zal zijn als vrijgevestigd medisch specialist.
Vraag 547
Op welke wijze heeft u de stimuleringsregeling voor de overstap naar
loondienst de voorbije jaren precies onder de aandacht gebracht bij
vrijgevestigde medisch specialisten?
Antwoord:
In de voorbije jaren is hierover contact geweest met de Federatie Medisch
Specialisten (FMS). De subsidieregeling is dit jaar, gezien de omstandigheden met Covid-19, niet onder de aandacht gebracht.
Vraag 548
Wat zijn volgens u de hoofdredenen dat de voorbije jaren zo zelden een
aanvraag door vrijgevestigde medisch specialisten is gedaan voor de
stimuleringsregeling voor de overstap naar loondienst?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

182

Antwoord:
Vorig jaar heb ik adviesbureau SiRM gevraagd hiernaar onderzoek te
doen. De evaluatie van de subsidieregeling heb ik u eerder toegestuurd
(Kamerstuk, 32 620 nr. 314). SiRM concludeerde allereerst dat de
subsidieregeling vaak is gebruikt wanneer ook andere specifieke redenen
bestonden voor een overstap naar loondienst, zoals wanneer een
ziekenhuis te maken heeft met een fusie of met financiële problemen.
Daarnaast concludeerde SiRM dat de subsidieregeling nauwelijks de
financiële belemmeringen voor een overstap naar loondienst mitigeert. Zo
gelden er als ondernemer fiscale voordelen en dekt de subsidie niet de
volledige kosten die een overstap naar loondienst met zich meebrengt.
Daarnaast kunnen redenen zoals het (vermeende) verlies van professionele autonomie of de uniformiteit van een vakgroep, meespelen in de
keuze om vrijgevestigde te blijven.
Vraag 549
Kan nader worden onderbouwd waarom de uitgaven voor de subsidieregeling en het bevorderen van gelijkgerichtheid in 2021 worden geraamd
op 8,7 miljoen euro? Hoe verhoudt zich dit tot het geraamde bedrag in
eerdere jaren, en het bedrag dat daarvan daadwerkelijk is uitgegeven?
Antwoord:
Voor de regeling is in 2020 en 2021 in totaal een bedrag van 8 miljoen
euro beschikbaar. Dit staat zo goed als in verhouding met het bedrag dat
voor 2017–2019 beschikbaar was en dat toen 10 miljoen euro voor drie
jaar was. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar voor de vaststellingen
van de regeling uit 2016 en om gelijkgerichtheid op andere manieren te
kunnen bevorderen.
Vraag 550
Wat omvat de component gelijkgerichtheid precies en voor welk aandeel
van de geraamde 8,7 miljoen euro?
Antwoord:
In het regeerakkoord is opgenomen dat het kabinet voor meer gelijkgerichtheid in het ziekenhuis stimuleert dat medisch specialisten de stap
maken naar het participatiemodel of loondienst. Wat betreft de stap naar
loondienst is voor 2020 en 2021 de subsidieregeling voortgezet.
Aangezien het participatiemodel tot op heden niet mogelijk is, wordt naar
andere manieren gekeken om gelijkgerichtheid te bevorderen. Hiervoor
volgt dit jaar nog een brief aan uw Kamer.
Vraag 551
Kan nader worden toegelicht hoe men tot de juridische en financiële
onderbouwing is gekomen voor het bedrag dat (beweerdelijk) aan
goodwill zou moeten worden betaald in geval dat de overheid vrijgevestigde artsen wettelijk zou verplichten in loondienst te treden? Wie is
hiervoor geconsulteerd en welke adviezen liggen hieraan ten grondslag?
Antwoord:
Als de vragensteller doelt op het bedrag van € 2 miljard dat is
opgenomen in Zorgkeuzes in Kaart 2020 dan kan hierover het volgende
worden toegelicht. Dat bedrag is – uiteraard – een inschatting en geen
hard gegeven. In de voetnoten 9 en 10 bij maatregel 37 in Zorgkeuzes in
Kaart 2020 wordt toegelicht hoe de berekening is gemaakt: deze is
afgeleid van het door SIRM voor 2019 gehanteerde winstaandeel per
specialist en het aantal vrijgevestigde specialisten. Vervolgens is dat
doorgerekend naar 2021, hetgeen leidt tot een bedrag van € 1,971 miljard.
In Zorgkeuzes in Kaart 2020 is dit afgerond naar € 2 miljard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

183

Vraag 552
Bestaat de kans dat bij een wettelijke variant die medisch specialistische
zorg slechts declarabel maakt als deze is geleverd door een specialist in
loondienst, er geen goodwill hoeft te worden betaald aan specialisten die
om deze reden de overstap maken?
Antwoord:
Het invoeren van deze wettelijke variant zal juridisch waarschijnlijk
worden gezien als een vorm van eigendomsontneming; vrije vestiging is
dan immers de facto onmogelijk gemaakt. Er moet rekening worden
gehouden met een afkoopsom van tot € 2 miljard, zoals in Zorgkeuzes in
Kaart 2020 is vermeld. Dit bedrag kan bij de rechter hoger of lager
uitvallen.
Vraag 553
Kunt u toelichten wat de ervaringen in de ggz-sector waren met de inzet
van e-health tijdens de coronacrisis?
Antwoord:
Er zijn onder meer door MIND, de Alliantie Kwaliteit Geestelijke Gezondheidszorg en de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS)
ervaringen opgetekend.
De ervaringen in de GGZ geven een gemengd beeld. Zo waren er soms
duidelijke en soms onverwachte voordelen, die ook vaak breed worden
gedeeld. Zo had digitale zorg ten tijde van corona een positief effect op de
kwaliteit en toegankelijkheid van zorg, zeker waar andere opties
wegvielen. We horen ook positieve geluiden van zorgverleners, zoals de
laagdrempelige manier van zorg verlenen die beeldbellen biedt aan
jeugdhulpverleners of medewerkers in de ggz. Via beeldbellen kan toch
even binnen gekeken worden bij gezinnen of personen die anders moeilijk
te bereiken zijn – al zie je natuurlijk lang niet alles. In de meeste sectoren
zijn patiënten tevreden over het alternatief dat digitale zorg ten tijde van
corona biedt. Ze geven bijvoorbeeld aan het prettig te vinden om te
praten vanuit de (thuis)omgeving, of zelf een actievere rol te kunnen
spelen. Dat blijkt ook uit cijfers: zo wil een meerderheid van de cliënten
van het Helen Downing Instituut ook na de coronacrisis de mogelijkheid
behouden om te beeldbellen met hun therapeuten.
Tegelijkertijd komt ook duidelijk een aantal knelpunten naar voren. Zo
wordt beeldbellen door met name zorgverleners in de ggz ook als
beperkend ervaren voor de kwaliteit van zorg. Die geluiden zijn ook te
horen onder sommige ggz-cliënten. Zij ervaren hoe alleen contact via
beeldbellen op gespannen voet kan staan met het opbouwen van een
therapeutische relatie tussen cliënt en zorgverlener, zeker bij nieuwe
cliënten, bij kwetsbare patiënten of bij complexe hulpvragen.
Van belang is dat we de ervaren voordelen van digitale zorg in de GGZ
vasthouden. Tegelijkertijd is van belang dat cliënt en zorgverlener samen
beslissen over wat de gewenste manier van zorg verlenen is, fysiek of
digitaal of een mengvorm van beiden: de zogenaamde blended aanpak.
Vraag 554
Kunt u aangeven wat na het twee keer opleggen van een bestuursrechtelijke boete de vervolgstappen zijn bij het niet nakomen van de verzekeringsplicht, aangezien tot twee keer een bestuursrechtelijke boete kan
worden opgelegd?
Antwoord:
Nadat de tweede boete is opgelegd wordt (na drie maanden) opnieuw
gecontroleerd of betrokkene al een zorgverzekering heeft gesloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

184

Als dat niet het geval blijkt, en betrokkene nog steeds verzekeringsplichtig
is, wordt hij door het CAK ambtshalve aangemeld bij een zorgverzekeraar
en betaalt hij aan het CAK (gedurende een jaar) een hogere bestuursrechtelijke premie dan hij aan nominale premie verschuldigd zou zijn geweest.
Als betrokkene aantoont dat hij al een verzekering had gesloten in de drie
maanden nadat de tweede boete werd opgelegd, kan hij de ambtshalve
verzekering laten vernietigen.
De ambtshalve verzekering kan gedurende het eerste jaar niet worden
opgezegd.
Vraag 555
Is de eenzaamheid sinds het lanceren van het programma «Eén tegen
eenzaamheid» op 18 maart 2018 afgenomen bij respectievelijk
18-plussers, 75-plussers en 85-plussers?
Antwoord:
Halverwege 2021 verschijnt de nieuwe Gezondheidsmonitor waarin een
vergelijking met de meting in 2016 kan worden gemaakt op de verschillende leeftijdsgroepen. Kanttekening daarbij is dat de invloed van Corona
op de eenzaamheidscijfers niet onderschat kan worden. De eerste
signalen duiden op een toename van eenzaamheid door de maatregelen
rondom Corona, zoals blijkt uit het rapport Sociaal welbevinden ten tijde
van Corona van het SCP.
Vraag 556
Welke belemmerde regels bij goede initiatieven om eenzaamheid te
verminderen zijn weggenomen sinds 18 maart 2018?
Antwoord:
Burgerinitiatieven ervaren soms belemmerende regels van de lokale of
landelijke overheid. Deze belemmeringen bij initiatieven zijn onderzocht
door Nederland Zorgt voor Elkaar. Naar aanleiding daarvan ondersteunt
VWS deze organisatie middels subsidie in het ondersteunen van
burgerinitiatieven, bijvoorbeeld door kennisdeling. Ook ontwerpt het
Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA) in het kader
van het Betrokken Buurten-programma een toolkit Betrokken Buurten
tegen eenzaamheid die in november van dit jaar wordt opgeleverd.
Vraag 557
Hoeveel lokale coalities tegen eenzaamheid zijn sinds 18 maart 2018
opgericht en actief?
Antwoord:
Bij het openingscongres van de Week tegen eenzaamheid dit jaar op
1 oktober werd de 200e gemeente verwelkomd in de gezamenlijke aanpak
van eenzaamheid. In januari van dit jaar waren dit er nog 126.
In oktober van dit jaar wordt de benchmark verstuurd naar deelnemende
gemeenten. Deze verschaft inzicht over hoe ver gemeenten en lokale
coalities zijn in hun aanpak van eenzaamheid.
Vraag 558
In hoeveel gemeenten worden 75-plussers jaarlijks bezocht?
Antwoord:
In de benchmark van 2019 gaven 44 van de 64 ondervraagde gemeenten
aan jaarlijks een bezoek te brengen aan 75-plussers. Dit jaar wordt dit
wederom uitgevraagd in de benchmark die in oktober van dit jaar wordt
verstuurd aan alle deelnemende gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

185

Vraag 559
Kunt u concreet aangeven wat uw «inspirerende rol» inhoudt binnen het
programma «Één tegen eenzaamheid»? Is dat een actieve of passieve rol,
aangezien verder op de pagina staat dat de inzet van het programma
verschuift van agenderen naar het stimuleren van acties?
Antwoord:
Het ministerie vervult een zeer actieve rol in het aanjagen van de aanpak
van eenzaamheid, zowel als het gaat om het agenderen als het daadwerkelijk aanpakken. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan door een podium te
bieden aan goede voorbeelden van gemeenten en initiatieven van
bedrijven, maatschappelijke organisaties en samenwerkingen daartussen.
Met de publiekscampagne wordt het algemeen publiek geïnspireerd om
met een klein gebaar het verschil te maken. Het programma stelt een
adviseur met een in de praktijk ontwikkelde toolkit voor de lokale aanpak
van eenzaamheid beschikbaar, aan iedere gemeente van Nederland. De
uitvoering blijft in handen van de gemeenten en organisaties in de
Nationale en lokale coalitie(s) tegen eenzaamheid. Met een subsidieregeling via ZonMw ondersteunt het ministerie ook dit onderdeel van de
aanpak van eenzaamheid. In de Week tegen eenzaamheid, georganiseerd
vanuit het ministerie, wordt alle activiteit samengebracht.
Vraag 560
Hoeveel lokaal beleid en concrete ideeën die lokaal zijn ontstaan zijn
verankerd en ingezet in andere gebieden?
Antwoord:
In de benchmark van 2019 gaven 57 van de 64 ondervraagde gemeenten
aan gebruik te maken van pilots en tools in de aanpak van eenzaamheid
voortvloeiend uit het actieprogramma. De adviseurs die gemeenten
ondersteunen ontwikkelen handreikingen gebaseerd op best-practices die
zij in gemeenten tegenkomen. Deze handreikingen worden vervolgens
onderdeel van de toolkit die elke adviseur weer meeneemt. Bijvoorbeeld
de handreikingen, «handreiking voor het betrekken van lokale ondernemers bij de aanpak van eenzaamheid.», «handreiking huisbezoeken van
75-plussers», en «monitoring en evaluatie van eenzaamheid.». Ook zijn er
specifieke instrumenten, zoals het signaalpunt tegen eenzaamheid, dat
ontwikkeld is in Rotterdam en nu in verschillende gemeenten wordt
geïmplementeerd. Een groot deel van de adviseurs worden geleverd door
Movisie. Die nemen kennis mee van lokaal beleid ook op andere thema’s
in het sociaal domein, waar vervolgens een koppeling mee gelegd wordt.
Vraag 561
Voor hoeveel locaties in de intramurale ouderenzorg bestaan wachtlijsten
en wat is de omvang van elk van deze wachtlijsten, zowel binnen als
buiten de treeknorm?
Antwoord:
Het Zorginstituut publiceert op de site https://www.istandaarden.nl/
wachtlijsten de stand van de wachtlijst op instellings- en locatieniveau.
Dit overzicht geeft voor de sector verpleging en verzorging, per locatie,
inzicht in het aantal actief wachtenden en niet-actief wachtenden. Bij de
wachttijd wordt onderscheid gemaakt tussen binnen en buiten de
Treeknorm. Het overzicht bestaat uit de volgende onderdelen:
Actief wachtend, binnen de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, binnen de treeknorm, met zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm met zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, geen zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, met zorg uit de Wlz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

186

Tijdens debatten met uw Kamer heb ik aangegeven dat er meer rubricering wordt doorgevoerd in de wachtlijstcijfers. Doel is de situatie van de
cliënt meer inzichtelijk te maken en afscheid te nemen van het onderscheid tussen actief wachtend en niet-actief wachtenden. Met ingang van
2021 zal de wachtlijstinformatie er anders uit gaan zien.
Vraag 562
Voor hoeveel locaties in de intramurale gehandicaptenzorg bestaan
wachtlijsten en wat is de omvang van elk van deze wachtlijsten, zowel
binnen als buiten de treeknorm?
Antwoord:
Het Zorginstituut publiceert op hun site, https://www.istandaarden.nl/
wachtlijsten, de stand van de wachtlijst op instellings- en locatieniveau.
Dit overzicht geeft voor de sector gehandicaptenzorg, per locatie, inzicht
in het aantal actief wachtenden en niet-actief wachtenden. Bij de wachttijd
wordt onderscheid gemaakt tussen binnen en buiten de Treeknorm. Het
overzicht bestaat uit de volgende onderdelen:
Actief wachtend, binnen de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, binnen de treeknorm, met zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm met zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, geen zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, met zorg uit de Wlz.
Tijdens debatten met uw Kamer heb ik aangegeven dat er meer rubricering wordt doorgevoerd in de wachtlijstcijfers. Doel is de situatie van de
cliënt meer inzichtelijk te maken en afscheid te nemen van het onderscheid tussen actief wachtend en niet-actief wachtenden. Met ingang van
2021 zal de wachtlijstinformatie er anders uit gaan zien.
Vraag 563
Voor hoeveel locaties in de intramurale geestelijke gezondheidszorg
bestaan wachtlijsten en wat is de omvang van elk van deze wachtlijsten,
zowel binnen als buiten de treeknorm?
Antwoord:
De intramurale geestelijke gezondheidszorg valt onder zowel de Zorgverzekeringswet als de Wet langdurige zorg.
Ggz-zorgaanbieders onder de Zorgverzekeringswet (curatieve ggz) zijn op
grond van de Transparantieregeling van de Nederlandse Zorgautoriteit
verplicht om maandelijks wachttijdinformatie aan te leveren. Dat zijn
cijfers over de gemiddelde wachttijden:
in weken;
uitgesplitst naar aanmeldwachttijd en behandelwachttijd voor de
basis-ggz en voor de gespecialiseerde ggz aanvullend ook nog naar
hoofddiagnosegroepen.
Zorgaanbieders leveren deze informatie aan bij Vektis en publiceren deze
ook op hun eigen website. Daarnaast wordt de informatie gepubliceerd
via www.kiezenindeggz.nl, zodat patiënten en verwijzers met de wachttijden rekening kunnen houden als zij een zorgaanbieder kiezen. De
aangeleverde wachttijdcijfers in de curatieve ggz worden aangeleverd per
vestiging, maar niet uitgesplitst naar extramurale en intramurale zorg. Ik
kan u daarom op basis van de huidige wachttijdcijfers geen overzicht
geven van het aantal locaties in de intramurale ggz onder de Zorgverzekeringswet dat wachtlijsten heeft.
Voor de laatste uitgebreide stand van de landelijke en regionale gemiddelde wachttijden verwijs ik u naar de «Analyse van de gevolgen van de
coronacrisis voor de geestelijke gezondheidszorg» van de NZa, die ik in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

187

4 juni naar de Kamer heb gestuurd (Kamerstuk 25 424 nr. 531). In de
analyse van 2 oktober van de NZa43 staan de meest recente cijfers, maar
deze zijn minder uitgebreid. Daarnaast hebben de branchepartijen van
ggz-aanbieders, de Nederlandse ggz en MEERGGZ in mei een uitvraag
gedaan bij hun leden om zicht te krijgen op de aantallen wachtenden op
dat moment. Eind mei 2020 waren er 30.500 personen aangemeld voor
gespecialiseerde ggz, waarvan 51,6% langer dan vier weken (de
Treeknorm voor de aanmeldwachttijd) moest wachten op een intakegesprek en 31,2% langer dan veertien weken (de Treeknorm voor totale
wachttijd) moest wachten op de start van de behandeling. Per 1 januari
2021 is de NZa voornemens ggz-aanbieders structureel te verplichten om
cijfers over aantallen wachtenden aan te leveren, binnen en buiten de
Treeknorm. Daarmee zal het inzicht in de wachttijden en wachtlijsten
verder verbeteren.
Bij ggz-zorgaanbieders onder de Wet langdurige zorg (langdurige ggz) is
altijd sprake van intramurale zorg. Het Zorginstituut publiceert op hun
site, https://www.istandaarden.nl/wachtlijsten, de stand van de wachtlijst
op instellings- en locatieniveau. Dit overzicht geeft voor de sector
geestelijke gezondheidszorg, per locatie, inzicht in het aantal actief
wachtenden en niet-actief wachtenden. Bij de wachttijd wordt onderscheid gemaakt tussen binnen en buiten de Treeknorm. Het overzicht
bestaat uit de volgende onderdelen:
Actief wachtend, binnen de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, binnen de treeknorm, met zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm met zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, geen zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, met zorg uit de Wlz.
Tijdens debatten met uw Kamer heb ik aangegeven dat er meer rubricering wordt doorgevoerd in de wachtlijstcijfers. Doel is de situatie van de
cliënt meer inzichtelijk te maken. Met ingang van 2021 zal de wachtlijstinformatie er anders uit gaan zien.
Vraag 564
Hoeveel mensen staan op een wachtlijst voor zorg thuis, wat is daarbij de
gemiddelde wachttijd en wat zijn de minimum- en maximumwachttijden?
Antwoord:
Het leeuwendeel van de mensen stroomt vanuit de wijkverpleging door
naar zorg vanuit de Wlz, zodra men een Wlz-indicatie heeft gekregen van
het CIZ. De zorg wordt meestal geleverd in de vorm van een modulair
pakket thuis (leveringsvorm mpt). De omzetting is doorgaans binnen
5 dagen geregeld, waardoor er geen sprake is van een significante
wachttijd.
Vraag 565
Hoe groot zijn de wachtlijsten in de Wlz, uitgesplitst naar de afzonderlijke
sectoren?
Antwoord:
Het Zorginstituut publiceert op hun site, https://www.istandaarden.nl/
wachtlijsten, de stand van de wachtlijst op instellings- en locatieniveau.
Dit overzicht geeft voor de sectoren verpleging en verzorging, gehandicaptenzorg en geestelijke gezondheidszorg, per locatie, inzicht in het
aantal actief wachtenden en niet-actief wachtenden. Bij de wachttijd wordt
onderscheid gemaakt tussen binnen en buiten de Treeknorm. Het
overzicht bestaat uit de volgende onderdelen:
43

https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_322871_22/1/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

188

Actief wachtend, binnen de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, binnen de treeknorm, met zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
Actief wachtend, buiten de treeknorm met zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, geen zorg uit de Wlz.
Niet-actief wachtend, met zorg uit de Wlz.
Tijdens debatten met uw Kamer heb ik aangegeven dat er meer rubricering wordt doorgevoerd in de wachtlijstcijfers. Doel is de situatie van de
cliënt meer inzichtelijk te maken en afscheid te nemen van het onderscheid tussen actief wachtend en niet-actief wachtenden. Met ingang van
2021 zal de wachtlijstinformatie er anders uit gaan zien.
Vraag 566
Hoe groot zijn de wachtlijsten bij zorginstellingen die gefinancierd worden
vanuit de zorgverzekeringswet, inclusief de ggz?
Antwoord:
Ggz
Zie hiervoor het antwoord op vraag 532.
MSZ
In de MSZ zijn wachttijden een blijvend punt van aandacht. Op
9 december 2019 heeft mijn voorganger u geïnformeerd over de laatste
rapportage van de NZa over inspanningen van zorgverzekeraars om
wachttijden in de MSZ, ggz en wijkverpleging te verminderen (Kamerstuk
2019–2020 32 629, nr 244). De NZa is bezig om aan de hand van de
wachttijden die aanbieders moeten aanleveren haar toezicht toe te spitsen
op de regio’s met de grootste problemen en bekijkt daar of partijen
(aanbieders en verzekeraars) zich voldoende inspannen om de wachttijden te verminderen.
De toezichthouders (NZa en IGJ) houden de kwaliteit en toegankelijkheid
van zorg nauwlettend in de gaten. Met het anders organiseren van
ziekenhuiszorg waarbij het functioneren van mensen voorop staat, willen
we de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg juist verbeteren. Zorg
voorkomen, verplaatsen en vervangen, zoals we met de Juiste Zorg op de
Juiste Plek beogen, zal daarbij ook een positieve impact hebben op de
wachtlijsten in de MSZ.
Vanwege de covid-crisis lag begrijpelijkerwijs de prioriteit niet bij de
aanlevering van wachttijden. De NZa heeft mij laten weten dat het inzicht
in wachttijden hierdoor tijdelijk niet goed was. Inmiddels is dit, na actie
van NZa, weer op het oude niveau. Uit de informatie komt naar voren dat
de wachttijden in de MSZ vergelijkbaar zijn met de situatie voor de crisis.
De NZa is daarnaast bezig om de wachttijdenregeling ter herijken; daarbij
neemt zij de behoeften van zorgverzekeraars en zorgaanbieders mee.
Wijkverpleging
Voor de wijkverpleging is er geen wachtlijst(registratie). Aangezien er
geen signalen zijn over wachttijden, is er geen aanleiding om wachttijden
en wachtlijsten te gaan registreren. Specifiek voor casemanagement
dementie geldt sinds 1 december 2018 de NZa-regeling Transparantie
zorgaanbieders casemanagement dementie (NR/REG-1827). Deze regeling
heeft tot doel wachttijden voor casemanagement dementie op eenduidige
wijze transparant en vergelijkbaar te maken voor patiënten. Deze regeling
is conform afspraak in het voorjaar van 2020 geëvalueerd door bureau
Hhm. Uit de evaluatie kwam een aantal aanbevelingen, zowel voor de NZa
als voor betrokken partijen. De NZa is voortvarend aan het werk met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

189

aanpassen van de regeling conform de aanbevelingen. Betrokken partijen
hebben afgesproken, ook conform de aanbevelingen, aan de slag te gaan
met het versterken van het draagvlak voor deze (aangepaste) regeling.
Huisartsenzorg
In de huisartsenzorg zijn geen wachtlijsten. Iemand moet altijd terecht
kunnen voor huisartsenzorg. Wel is het zo dat in sommige regio’s het
steeds moeilijker is om je te laten inschrijven bij een huisartsenpraktijk.
Het is aan de zorgverzekeraar om patiënten te bemiddelen naar een
huisarts. Daarbij geven zorgverzekeraars aan dat patiënten bij spoed altijd
als passant bij een huisarts terecht kunnen. Samen met de Landelijke
Huisartsen Vereniging ondersteunen wij de 8–10 meest urgente regio’s
met de toegankelijkheid van huisartsenzorg.
Vraag 567
Hoeveel verpleeghuizen zijn gesloten en hoeveel zijn dat er naar
verwachting in 2020?
Antwoord:
Er wordt landelijk geen lijst bijgehouden van locaties die sluiten of gaan
sluiten.
Vraag 568
Hoeveel verpleeghuizen en kleinschalige zorgvoorzieningen zijn er
bijgebouwd vanaf 2019 tot heden?
Antwoord:
Er wordt landelijk geen lijst bijgehouden van verpleeghuizen en kleinschalige zorgvoorzieningen die zijn bijgebouwd.
Vraag 569
Kunt u een overzicht geven van alle organisaties die meedoen aan
«Waardigheid en trots»? Kunt u daarbij aangeven hoeveel en welke van
deze organisaties de afgelopen jaren een maatregel van de IGJ opgelegd
hebben gekregen?
Antwoord:
Informatie over de voortgang en de deelname aan «Waardigheid en Trots
op locatie» wordt gegeven bij de voortgangsrapportages van «Thuis in
het verpleeghuis». Daarin is onder andere het aantal deelnemers, hoe ver
de deelnemers zijn met de realisatie van het kwaliteitskader en de aard
van de ondersteuning aangegeven. De namen van de zorgaanbieders
worden niet gedeeld omdat dit bedrijfsgevoelige gegevens zijn. Het is dan
ook niet mogelijk aan te geven welke organisaties die meedoen aan
«Waardigheid en Trots op locatie» een maatregel van IGJ opgelegd
hebben gekregen.
Vraag 570
Hoeveel ouderen zijn de laatste jaren mishandeld en wat zijn de meest
actuele cijfers?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 33.
Vraag 571
Hoeveel ouderen komen jaarlijks bij de huisarts en bij de SEH met
opmerkelijk en onverklaarbaar letsel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

190

Antwoord:
Er zijn geen landelijke cijfers bekend over de hoeveelheid ouderen die
jaarlijks bij de huisarts en bij de SEH komen met onverklaarbaar letsel. In
het programma Geweld Hoort Nergens Thuis wordt ingezet op het
herkennen van de signalen van ouderenmishandeling door professionals.
In dit kader heb ik een opdracht verleend aan de Hogeschool van Arnhem
en Nijmegen voor een pilottest in drie ziekenhuizen op de bruikbaarheid
van een screeningstool voor ouderenmishandeling. Doel van deze pilot is
ervoor te zorgen dat artsen, met name op de spoedeisende hulp, beter in
staat zijn om signalen van ouderenmishandeling te herkennen.
Vraag 572
Wat is de laatste stand van zaken met betrekking tot ondervoeding van
ouderen?
Antwoord:
Ondervoeding is een complex probleem. Hoewel ondervoeding in
toenemende mate erkend en herkend wordt als zorgprobleem, blijft
aandacht voor bewustwording voor de omvang en gevolgen ervan nodig.
Het ontbreekt aan inzicht in ondervoeding in de drie domeinen (medisch,
sociaal en publiek). Ik heb de Stuurgroep Ondervoeding dan ook de
opdrachtBorging aanpak ondervoeding» gegeven. De Stuurgroep
Ondervoeding begint met het monitoren in welke mate gebruik wordt
gemaakt van de bestaande instrumenten en expertise op het gebied van
ondervoeding door het medische, sociale en publieke domein. Met de
nulmeting als vertrekpunt bereidt de Stuurgroep Ondervoeding een brede
inventarisatie voor naar mogelijkheden om preventie, screening en
behandeling van ondervoeding te borgen in het medische, sociale en
publieke domein. Hierover zal de Stuurgroep Ondervoeding een adviesrapport opstellen. Dit adviesrapport is in de zomer van 2021 klaar.
Daarnaast zien we dat er in coronatijd extra aandacht is voor het risico op
ondervoeding, vooral bij thuiswonende ouderen. Zo heeft de Nederlandse
Vereniging van Diëtisten in samenwerking met de Stuurgroep Ondervoeding en het Voedingscentrum een flyer gemaakt over ondervoeding bij
kwetsbare mensen in coronatijd. Ook is de, in opdracht van het Ministerie
van VWS, door de Stuurgroep Ondervoeding ontwikkelde website
www.goedgevoedouderworden.nl in coronatijd driemaal zo veel bezocht
als normaal.
Vraag 573
Hoeveel mensen hebben geen netwerk om zich heen dat kan helpen bij
ziekte of zorg?
Antwoord:
Uit de publicatie «Zorg en ondersteuning: kerncijfers 2016» van het SCP
blijkt dat één op de tien Nederlanders een sociaal netwerk voor zorg mist.
Bij ouderen of mensen met beperkingen geldt dit bij 1 op de 5 mensen. Er
zijn nog geen recentere cijfers gepubliceerd.
Vraag 574
Hoe vaak werd in 2020 gedwongen zorg gemeld bij de IGJ? Wat voor
gedwongen zorg betrof dit? Kunt u aangeven hoe het aantal meldingen
zich verhoudt tot voorgaande jaren?
Antwoord:
De BOPZ cijfers over 2019 staan op de website van de IGJ met een korte
duiding. De cijfers over 2020 zijn nog niet bekend. Belangrijk om daarbij te
vermelden is dat op 1 januari 2020 de Wet zorg en dwang (Wzd) en de Wet
verplichte ggz (Wvggz) in werking zijn getreden. Op grond van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

191

wetten wordt onvrijwillige en verplichte zorg niet meer per individu
gemeld, maar per halfjaarlijks overzicht van de uitgevoerde onvrijwillige
en verplichte zorg. In het kader van de overgangsbepalingen was de Wet
bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz) voor
een deel van de patiënten en cliënten nog van toepassing. Dit betekent dat
er in 2020 nog wel gedwongen zorg op grond van de Wet Bopz uitgevoerd
en gemeld kan worden, maar dat dit afneemt. Zoals onder meer gemeld in
de brief van 20 december 2019 (Kamerstukken 32 399, nr. 91) hebben de
zorgaanbieders aangegeven dat de systemen in 2020 nog niet op orde
waren om te voldoen aan de verplichting op grond van de Wvggz en de
Wzd om (halfjaarlijks) cijfers m.b.t. de uitgevoerde onvrijwillige en
verplichte zorg aan te leveren bij de IGJ. Er zijn daarom afwijkende
afspraken gemaakt. Als gevolg hiervan heeft de IGJ over 2020 een
verminderde informatiepositie ten aanzien van de uitgevoerde onvrijwillige en verplichte zorg.
Vraag 575
Hoeveel ouderen die opgenomen waren in het ziekenhuis moesten daar
noodgedwongen langer blijven omdat ergens anders geen plek voor hen
was?
Antwoord:
Bij de beantwoording van deze vraag ga ik uit van de cijfers over
zogenoemde «verkeerde bedden». Een «verkeerd bed» is in de beleidsregels van de NZa gedefinieerd als noodgedwongen verblijf in een
instelling voor medisch-specialistische zorg na een opname, dat tot stand
komt omdat er geen mogelijkheid is tot opname in een instelling die
Wlz-zorg met verblijf biedt. Op basis van cijfers van de NZa ging het bij
gedeclareerde verkeerde bedden in 2018 om circa 26 duizend personen.
Vraag 576
Welke meerjaren prognose of raming maakt u voor de behoefte aan
intramurale ouderenzorg tot 2030?
Antwoord:
Naar aanleiding van vragen van uw Kamer heb ik TNO gevraagd de
behoefteontwikkeling naar verpleeg(huis)zorg in beeld te brengen voor de
komende vijf, tien en twintig jaar. TNO verwacht een behoefte aan
verpleeghuiscapaciteit van 200.630 in het jaar 2030. U treft dit aantal aan
op pagina 60 van het TNO-rapport Prognose capaciteitsontwikkeling
verpleeghuiszorg fase II dat ik u heb toegestuurd op 24 augustus jl
(Kamerstuk, 31 765, nr. 515).
Vraag 577
Op welke basis wordt de meerjaren prognose of raming voor behoefte
aan intramurale ouderenzorg gemaakt?
Antwoord:
Het kabinet maakt onder meer gebruik van de Volksgezondheid Toekomst
Verkenning (VTV) van het RIVM. Deze verschijnt elke vier jaar, in opdracht
van het Ministerie van VWS. In de meest recente rapportage (VTV-2014)
heeft het RIVM een prognose gemaakt van trends tot 2030. Deze prognose
geeft onder andere een beeld van de behoefte aan intramurale
ouderenzorg tot 2030 zonder aanvullend beleid. Daarnaast is in het
TNO-rapport Prognose capaciteitsontwikkeling verpleeghuiszorg fase II,
dat ik u heb toegestuurd op 24 augustus jl (Kamerstukken II 2019/20,
31 765, nr. 515), de behoefteontwikkeling naar verpleeg(huis)zorg in beeld
gebracht. De toekomstige behoefte is afhankelijk van verschillende trends.
Een zeer belangrijke trend is de demografie. Daarnaast onderscheidt TNO
technologie, sociale omgeving en het zorgsysteem als relevante trends.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

192

Vraag 578
Welke knelpunten worden in de toekomstige behoefte aan intramurale
ouderenzorg voorzien op het gebied van vastgoed, beschikbare zorgwoningen, personeel en andere zaken?
Antwoord:
Een belangrijk knelpunt is de toenemende schaarste aan verpleeghuisplekken als gevolg van een toename van de vraag. In het TNO-rapport
Prognose capaciteitsontwikkeling verpleeghuiszorg fase II dat ik u heb
toegestuurd op 24 augustus jl (Kamerstukken II 2019/20, 31 765, nr. 515) is
geraamd dat er een behoefte is aan ruim 287.000 verpleeghuisplaatsen in
het jaar 2040. Mijn reactie op het rapport heeft u op 21 september
ontvangen (Kamerstukken II 2019/20, 31 765, nr. 517). De concrete
bouwplannen van de onderzochte verpleeghuisorganisaties op korte en
middellange termijn zijn onvoldoende om aan de toenemende vraag in
deze periode te kunnen voldoen. Zowel de gemeenten en de lokale
partners als de zorgkantoren werken daarom aan regionale
woon-zorgplannen, die een impuls moeten geven aan de creatie van extra
capaciteit op de korte en middellange termijn. Met het actieprogramma
Werken in de zorg zet ik me in om de verwachte personeelstekorten zoveel
als mogelijk terug te dringen. Ik informeer u regelmatig over de voortgang
van alle trajecten en programma’s.
Vraag 579
Hoe verandert de verhouding tussen het aantal ouderen dat thuis blijft
wonen en de ouderen die in een verpleeghuis wonen?
Antwoord:
De laatste decennia is er sprake van een trend waarbij ouderen langer
zelfstandig blijven wonen. We zien een relatieve daling van het aantal
ouderen dat in het verpleeghuis woont ten opzichte van het percentage
dat thuis blijft wonen. In 1998 woonde 24,9% van de 80-plussers in
institutionele woonvormen waaronder verpleeghuizen (bron: CBS). In
2019 is dat 11,5% van de 80-plussers.
De komende jaren zal het aantal ouderen flink toenemen. Het aantal
personen in de bevolking van 80 jaar of ouder neemt naar verwachting
toe van ongeveer 0,8 miljoen in 2019 tot ongeveer 1,6 miljoen in 2040 (zie:
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/51/prognose-19-miljoen-inwoners-in2039).
In welke mate ook het aandeel van de ouderen dat thuis blijft wonen zal
stijgen, is niet geheel duidelijk. Ik verwijs u naar de analyses uit het
TNO-rapport Prognose capaciteitsontwikkeling verpleeghuiszorg fase II,
dat ik u heb toegestuurd op 24 augustus jl (Kamerstukken 31 765, nr. 515)
en mijn reactie hierop van 21 september (Kamerstukken 31 765, nr. 517).
Aannemelijk is dat als er nieuwe woonvormen tot stand komen, er meer
alternatieven voor verpleeghuisopname ontwikkeld kunnen worden. Dit
kan binnen de Wlz leiden een verdere verschuiving van verblijf naar
extramurale leveringsvormen zoals het VPT, MPT en pgb.
Vraag 580
Hoe groot is de toename van het aantal ouderen dat een beroep zal doen
op de verpleeghuiszorg in vergelijking met de groep ouderen die thuis
woont? Zal die verhouding veranderen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 579.
Vraag 581
Zorg in een verpleeghuis is veelal zorg in de laatste levensfase, wat is de
huidige gemiddelde opnameduur?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

193

Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 589.
Vraag 582
Hoeveel ouderen hebben nu plek nodig in een kleinschalige woonvorm of
verpleeghuis terwijl er geen plek voor ze is? Wat is de verwachting voor
de toekomst, wordt deze groep groter of kleiner?
Antwoord:
De cijfers waarover het Zorginstituut beschikt, geven aan welke landelijke
trend er gaande is in de wachtlijstontwikkeling, zie https://
www.istandaarden.nl/wachtlijsten. Ik heb echter landelijk geen inzicht in
de voorkeuren en behoeften van individuele cliënten. Ik beschik daarom
niet over concrete cijfers en kan nu geen kwantitatieve uitspraak doen. Het
zorgkantoor heeft, vanwege de zorgplicht en de zorgbemiddeling, wel een
beeld van wat cliënten willen. Per regio zullen zich accentverschillen
voordoen.
Vraag 583
Hoeveel brengt de Wlz-premie op?
Antwoord:
Voor 2021 wordt de opbrengst van de Wlz-premie geraamd op
€ 14,6 miljard (zie pagina 207 van de ontwerpbegroting).
Vraag 584
Hoeveel zou het opbrengen als de aftopping van de Wlz-premie zou
worden afgeschaft?
Antwoord:
De opbrengst van de Wlz-premie zou uitkomen op € 25,6 miljard als de
Wlz-premie geheven zou worden over alle schijven van de inkomensheffing.
Vraag 585
Hoeveel partners kunnen meeverhuizen naar het verzorgingshuis,
verpleeghuis of kleinschalige woonvorm?
Antwoord:
De zorginstelling geeft aan wanneer er sprake is van een partneropname.
Het aantal partneropnames is sinds 2018 geleidelijk gestegen.

Aantal cliënten met partneropname

1-1-18

1-1-19

1-4-19

1-4-20

1-9-20

1.576

1.706

1.766

1.783

1.725

In de Wet langdurige zorg (Wlz) is expliciet geregeld dat de partner van
een echtpaar waarvan een van beiden een geldige indicatie heeft voor
opname in een instelling, opgenomen kan worden in dezelfde instelling
zonder zelf over een indicatie te beschikken. Ik heb echter geen overzicht
dat aangeeft bij welke instellingen en locaties partneropname mogelijk is.
Desondanks kan het voorkomen dat de zorginstelling van voorkeur niet
beschikt over echtparenappartementen of dat deze reeds bezet zijn. Het is
niet mogelijk na te gaan hoe vaak dit voorkomt. Partneropname wordt niet
geïndiceerd door het CIZ, maar wordt geregistreerd op het moment dat de
zorginstelling de niet-geïndiceerde partner opneemt. Indien de zorginstelling van voorkeur geen mogelijkheden heeft voor partneropname
kunnen echtparen zich wenden tot het zorgkantoor. Het zorgkantoor heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

194

een inspanningsverplichting om bij een wens tot partneropname te
bemiddelen naar een passende plek.
Of echtparen uiteindelijk kiezen voor partneropname hangt ook af van de
situatie van de betrokken cliënten. Het komt voor dat de niet-geïndiceerde
partner besluit, na het afwegen van de mogelijkheden, geen gebruik te
maken van de mogelijkheid tot partneropname bijvoorbeeld omdat het
geboden woon- of zorgklimaat voor de niet-geïndiceerde partner
onvoldoende aansluit bij zijn of haar wensen en behoeften (bijvoorbeeld
een niet-geïndiceerde partner zonder dementie op een gesloten afdeling
voor psychogeriatrie).
Vraag 586
Zijn er ook zorginstellingen waar het niet mogelijk is om als partner mee
te verhuizen? Zo ja, hoeveel?
Antwoord:
Niet alle zorginstellingen zijn geschikt om te voorzien in partneropname.
Ik beschik echter niet over een overzicht dat aangeeft bij welke instellingen en locaties partneropname niet mogelijk is. Zorgaanbieders geven
dit doorgaans aan in hun voorlichtingsmateriaal, hun websites en voeren
hierover het gesprek met de cliënten.
Vraag 587
Hoeveel verpleeghuizen voldoen niet aan de norm van de personeelssamenstelling zoals genoemd in het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg?
Antwoord:
Vanaf 2022 worden verpleeghuizen geacht aan het Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg te voldoen, inclusief de daarin opgenomen personeelsnorm. De investering van € 2,1 miljard, juist bedoeld om aan die
personeelsnorm te kunnen voldoen, is ook over een langere periode
gespreid, van 2018 tot en met 2021. In het najaar van 2020 hebben de
verpleeghuizen dan ook nog niet de daarvoor benodigde middelen tot hun
beschikking.
In de vierde voortgangsrapportage Thuis in het Verpleeghuis, die uw
Kamer in juni 2020 is toegestuurd, is het voorziene groeipad voor de
personele ontwikkeling in de verpleeghuiszorg afgezet tegen de tot en met
2019 daadwerkelijk gerealiseerde ontwikkeling. Daaruit blijkt dat de sector
eind 2019 goed op schema ligt om eind 2021 aan de personeelsnorm van
het kwaliteitskader te kunnen voldoen.
Vraag 588
Hoeveel plaatsen zijn nodig in verpleeghuizen en kleinschalige
woonvormen om aan de toekomstige vraag naar instellingszorg te
voldoen voor de komende jaren?
Antwoord:
TNO raamt een behoefte aan totale verpleeghuiscapaciteit van 200.630 in
het jaar 2030 en 287.390 in 2014. U treft deze aantallen aan in de derde
tabel op p. 60 van het TNO-rapport Prognose capaciteitsontwikkeling
verpleeghuiszorg fase II dat ik u heb toegestuurd op 24 augustus jl
(Kamerstukken II 2019/20, 31 765, nr. 515). In deze tabel is geen onderscheid gemaakt naar kleinschalige of grootschalige verpleeghuiscapaciteit.
Hoeveel verpleeghuiscapaciteit in de toekomst precies nodig is hangt ook
af van andere ontwikkelingen, zoals het realiseren van nieuwe
woonvormen in de volkshuisvesting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

195

Vraag 589
Wat is de huidige gemiddelde opnameduur in een verpleeghuis en
hoelang verblijft men gemiddeld in een kleinschalige woonvorm? Zijn er
verschillen tussen het verpleeghuis en een kleinschalige woonvorm qua
opnameduur?
Antwoord:
Volgens gegevens van het CBS bedraagt het gemiddeld aantal
opgenomen dagen van alle cliënten die in 2018 zijn overleden
1.101 dagen. Er zijn geen gegevens beschikbaar van de gemiddelde
verpleegduur in kleinschalige woonvormen. In onderstaande tabel is het
gemiddeld aantal Wlz-opnamedagen weergegeven van personen die in
2018 overleden zijn met een ZZP VV01 t/m VV10.
Te zien is dat cliënten die zijn overleden met als laatste ZZP een VV01 of
VV02 gemiddeld langer opgenomen zijn geweest dan cliënten met een
hoog zzp bij overlijden.
U treft de tabel aan op:
https://www.monitorlangdurigezorg.nl/publicaties/
Label

aantal overleden

Gemiddeld aantal dagen

VV01
VV02
VV03
VV04
VV05
VV06
VV07
VV08
VV09B
VV10

40
130
405
5.055
22.990
11.820
4.080
895
685
50

3.469
3.076
2.767
1.026
1.019
1.026
1.666
1.514
331
957

Totaal VV01 t/m VV10

46.150

1.101

Vraag 590
Hoeveel bewoners in zorginstellingen hebben het afgelopen jaar
gedwongen moeten verhuizen naar een andere locatie?
Antwoord:
Het komt voor dat mensen door omstandigheden moeten verhuizen naar
een andere locatie. Ik beschik echter niet over een landelijke registratie,
waaruit af te leiden is hoe vaak dit voorkomt. Relevant daarbij is steeds de
context waarbinnen een verhuizing plaatsvindt. Dat is een zaak tussen de
cliënt en de zorgaanbieder.
Vraag 591
Hoeveel mensen maken gebruik van de Wmo 2015, uitgesplitst in
thuiszorg (huishoudelijke hulp), dagbesteding, begeleiding, beschermd
wonen en hulpmiddelen (en/of een combinatie hiervan)?
Antwoord:
Zie antwoord vraag 106.
Vraag 592
Hoeveel bezwaren zijn in 2020 ingediend tegen besluiten van de
gemeente betreffende de Wmo 2015? Hoeveel waren dit er in voorgaande
jaren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

196

Antwoord:
Op landelijk niveau zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal
bezwaren die zijn ingediend tegen besluiten van de gemeenten uit hoofde
van de Wmo 2015.
Vraag 593
Hoeveel rechtszaken zijn in 2020 gevoerd tegen besluiten van de
gemeente betreffende de Wmo 2015? Hoeveel waren dit er in 2015, 2016,
2017, 2018 en 2019?
Antwoord:
De Raad voor de Rechtspraak houdt het aantal rechtszaken bij rechterlijke
instanties bij. Analyse van zaken in het kader van de Wmo 2015, in beroep
en hoger beroep, geeft het volgende beeld.
Jaar

2015
2016
2017
2018
2019
2020 t/m september

Uitstroom Wmo-zaken rechtbanken

Uitstroom Wmo-zaken Centrale Raad
van Beroep

1.551
2.347
1.366
1.202
1509
882

251
541
426
242
275
124

Vraag 594
Hoeveel mensen hebben het afgelopen jaar afgezien van zorg vanuit de
Wmo 2015 omdat ze dit niet meer kunnen betalen?
Antwoord:
Hoeveel mensen afzien van ondersteuning vanuit de Wmo 2015 door de
eigen bijdrage is onbekend. Het Rijk beschikt dan ook niet over deze
gegevens.
Vraag 595
Hoeveel Wmo-regio’s (groepen gemeenten die gezamenlijk de zorg
inkopen) zijn er?
Antwoord:
Er is geen (landelijk) vastgestelde regio-indeling voor de uitvoering van de
Wmo. Voor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen bestaan er
op dit moment 43 samenwerkingsverbanden. Voor voorzieningen van
vrouwenopvang zijn er 35 centrumgemeenten. Er zijn daarnaast 26 Veilig
Thuis-organisaties, die tezamen een landelijk dekkend netwerk vormen en
nauw samenwerken met de Veiligheidsregio’s.
Vraag 596
Hoeveel Wmo-overlegtafels zijn er georganiseerd, hoe vaak vindt dit
overleg plaats en wie zitten er aan tafel?
Antwoord:
Ik heb geen registratie van de overleggen waarin op landelijk, regionaal of
lokaal niveau gesproken wordt over aangelegenheden die de Wmo
betreffen. Op landelijk niveau worden verschillende overleggen gevoerd,
in wisselende samenstellingen, zowel bestuurlijk als ambtelijk, met o.a.
VNG, gemeenten, organisaties van cliënten, aanbieders, zorgverzekeraars
en sociale partners.
Vraag 597
Welke partijen in deze overlegtafels zijn door u gesubsidieerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

197

Antwoord:
Er vindt geen aparte subsidiëring van Wmo 2015-overlegtafels plaats.
Vraag 598
Zijn er Wmo-verordeningen aangepast of vernietigd? Zo ja, hoeveel? Zo
ja, bij welke gemeenten en waarom?
Antwoord:
Gemeenten passen de Wmo-verordeningen periodiek aan. Ik heb daarvan
geen overzicht. Vanuit VWS zijn geen Wmo-verordeningen voorgedragen
voor vernietiging. Evenmin beschik ik over een overzicht van dergelijke
verordeningen.
Vraag 599
Hoeveel gemeenten zijn door u op de vingers getikt, omdat zij
Wmo-beleid uitvoerden dat in strijd was met de wetgeving over 2019 en
2020? Welke gemeenten waren dit en waarom?
Antwoord:
In het kader van het interbestuurlijk toezicht zijn 26 gemeenten in 2018 en
2019 verzocht om een bestuurlijke reactie omtrent de toegang tot de
maatschappelijke opvang. Dit verzoek was ingegeven doordat mystery
guests eerder, in 2017 en/of 2018, geen toegang kregen tot een slaapplek
in de maatschappelijke opvang (2018/19, 29 325, nr. 95). Daardoor was het
niet zeker dat de op grond van de Wmo 2015 vereiste landelijke toegankelijkheid door de betreffende gemeenten kon worden geborgd. Elf van deze
gemeenten is vervolgens gevraagd hieromtrent een plan van aanpak in te
dienen (gemeenten Almere, Amsterdam, Breda, Delft, Ede, Enschede,
Gouda, Hoorn, Maastricht, Nijmegen en Venlo). Hiermee eindigde ook het
contact in het kader van dit interbestuurlijk toezicht.
Daarnaast heb ik in 2019 intensief contact gehad met de gemeenten
Tilburg en Assen over de vormgeving van het beleid inzake de huishoudelijke hulp en, voor wat betreft Assen, de invoering van het abonnementstarief. Beide gemeenten hebben het beleid na deze contacten aangepast
en in overeenstemming gebracht met de uitgangspunten van de Wmo
2015.
In 2020 is tot nu toe geen sprake van het uitoefenen van interbestuurlijk
toezicht in verband met aan de Wmo 2015 strijdig beleid.
Vraag 600
Wat kost de Wmo 2015 jaarlijks, uitgesplitst in huishoudelijke verzorging,
dagbesteding, beschermd wonen, vervoer en hulpmiddelen?
Antwoord:
De gemeenten leveren via het Iv3-systeem (informatie voor derden)
informatie aan over hun begroting en hun daadwerkelijke gerealiseerde
uitgaven. Het Iv3-systeem kent een sterk geaggregeerd niveau en overlap
met andere gemeentelijke taken, waardoor de gevraagde uitsplitsing op
landelijk niveau niet kan worden gemaakt.
Vraag 601
Kunt u in een tabel aangeven wat in de Wmo 2015 de bezuinigingen zijn
op de huishoudelijke verzorging, begeleiding en dagbesteding vanaf 2015
tot heden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

198

Antwoord:
Gemeenten kunnen zelf bepalen in hoeverre zij – binnen de kaders van de
wet – sturen op de uitgaven van bepaalde voorzieningen. Er is geen
landelijk overzicht beschikbaar van de omvang van deze bezuinigingen.
Vraag 602
Hoeveel is bezuinigd op de huishoudelijke verzorging, dagbesteding en
begeleiding de afgelopen jaren? Kunt u dit per jaar inzichtelijk maken?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 607.
Vraag 603
Hoeveel mensen zijn geherindiceerd afgelopen jaar en hoeveel mensen
hebben minder uren/meer uren/dezelfde uren gekregen, zowel voor de
Wlz als voor de Wmo 2015?
Antwoord:
Er bestaat op landelijk niveau geen inzicht in het aantal mensen dat in het
afgelopen jaar een nieuwe beschikking op basis van de Wmo 2015 heeft
ontvangen. Ook is er geen inzicht in de precieze inhoud van die beschikkingen. Wel is het aantal maatwerkvoorzieningen dat op basis van de
Wmo 2015 wordt verstrekt bekend. Voor deze aantallen verwijs ik naar het
antwoord op vraag 112.
Voor de Wlz beschik ik op dit moment niet over de gevraagde informatie.
Het CIZ is gevraagd om deze gegevens wel aan te leveren, ik kan u daar
dus op later moment over informeren.
Vraag 604
Hoeveel en welke gemeenten hanteren voor de indicatiestelling de norm:
«resultaatgericht schoon huis»?
Antwoord:
Uit de database achter de Monitor gemeentelijke zorginkoop 2019, aan u
toegestuurd als bijlage bij brief van 10 februari 2020 (Kamerstuk 34 477
nr. 70), blijkt dat in 2019 van de 238 gemeenten die in dit onderzoek zijn
opgenomen voor de Wmo-maatwerkvoorziening huishoudelijke hulp in
totaal 98 gemeenten resultaatgerichte bekostiging hanteerden.
Vraag 605
Hoeveel rechtszaken hebben plaatsgevonden bij gemeenten die voor de
indicatiestelling de norm: «resultaatgericht schoon huis» hanteren?
Hoeveel rechtszaken hebben gemeenten hierin geschikt, gewonnen of
verloren?
Antwoord:
Ik beschik niet over dit overzicht. De Raad voor de Rechtspraak houdt niet
per sub onderwerp bij hoeveel rechtszaken op een domein aanhangig zijn
en wat daarvan de uitkomst is.
Vraag 606
Hoeveel huishoudelijk verzorgenden zijn in de afgelopen jaren gekort in
hun loon?
Antwoord:
Dergelijke informatie wordt niet bijgehouden. Een antwoord op deze
vraag kan dan ook niet worden gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

199

Vraag 607
Hoe ziet de verdeelsleutel eruit voor de uitkering uit het gemeentefonds
van gemeenten voor de Wmo 2015 (dagbesteding, persoonlijke
begeleiding en beschermde woonvormen) en voor de jeugdzorg?
Antwoord:
De middelen die gemeenten ontvangen voor de uitvoering van de Wmo
2015 en de Jeugdwet worden verstrekt via verschillende verdeelmodellen.
De middelen die gemeenten ontvangen via de decentralisatie-uitkeringen
maatschappelijke opvang en vrouwenopvang, en de algemene uitkering,
worden objectief verdeeld. Dit betekent dat het budget wordt verdeeld
volgens de verwachte kosten die gemeenten zullen maken op grond van
hun objectieve structuurkenmerken (demografisch, sociaaleconomisch,
gezondheid, fysiek en (sociaal-)geografisch) ten behoeve van de
uitvoering van de verantwoordelijkheden zoals deze in Wmo 2015 en de
Jeugdwet zijn opgenomen. Voor het budget dat gemeenten ontvangen
voor beschermd wonen geldt dat dit momenteel wordt verdeeld op basis
van een historische reconstructie. In 2022 zal een deel van de middelen
voor beschermd wonen voor het eerst objectief worden verdeeld vanuit
de algemene uitkering van het gemeentefonds.
Vraag 608
Op welke wijze wordt de arbeidsproductiviteit berekend van een
medewerker in de langdurige zorg?
Antwoord:
Er is geen berekening van de arbeidsproductiviteit van een medewerker in
de langdurige zorg. Het berekenen van de arbeidsproductiviteit in de
langdurige zorg is niet eenvoudig. Er kan uitgegaan worden van de
fte/cliënt-ratio. Daarbij dient dan wel gecorrigeerd te worden voor de
zorgzwaarte en bij voorkeur ook voor de kwaliteit van de geleverde zorg.
Omdat de meeste aanbieders in de langdurige zorg ook andere vormen
van zorg aanbieden, is de berekening nog meer complex. Zo bieden
aanbieders van verpleeghuiszorg ook vaak geriatrische revalidatiezorg
aan, hebben ze ELV-bedden en zijn ze vaak ook betrokken bij wijkverpleging en Wmo-zorg. Vaak komt het ook voor dat het (zorg)personeel
voor verschillende vormen van zorg ingezet wordt. Dit alles maakt het niet
eenvoudig om de arbeidsproductiviteit in de langdurige zorg betrouwbaar
in kaart te brengen.
Vraag 609
Hoe is de ontwikkeling geweest van de arbeidsproductiviteit van een
medewerker in de langdurige zorg in de afgelopen vier jaar?
Antwoord:
Deze gegevens zijn niet beschikbaar.
Vraag 610
Hoeveel zwerfjongeren telt Nederland nu en hoeveel opvangplekken zijn
er voor deze zwerfjongeren?
Antwoord:
Het CBS schat dat op 1 januari 2018 ongeveer 9.400 jongeren van
18–27 jaar in Nederland dak- of thuisloos waren. Er is geen landelijk beeld
van het aantal dak- en thuisloze jongeren onder de 18 jaar. De
verwachting is dat het CBS in het eerste kwartaal van 2021 cijfers
publiceert over het aantal dak- en thuisloze jongeren op 1 januari 2019 en
1 januari 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

200

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van
mensen die de thuissituatie hebben verlaten en niet in staat zijn zich op
eigen kracht te handhaven in de samenleving. Zij zijn verantwoordelijk
voor het inkopen van voldoende opvangplekken, passend bij wat in hun
regio noodzakelijk is. De capaciteit en het aantal opvanglocaties fluctueert
daarmee en kan ook variëren door het jaar heen. Er is geen centrale
registratie van het aantal opvanglocaties of het aantal opvangplekken. Wel
zal in het kader van het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren en
de brede aanpak van dakloosheid (Een (t)huis, een toekomst) in 2020 en
2021 worden gemonitord hoeveel dak- en thuisloze mensen (incl.
jongeren) en opvangplekken er zijn. De eerste resultaten van deze meting
worden eind 2020 verwacht.
Vraag 611
Hoeveel opvangplekken zijn de afgelopen jaren gesloten?
Antwoord:
Zie hiervoor het antwoord op vraag 610.
Vraag 612
Hoeveel opvangplekken zijn er voor gezinnen en is dit voldoende?
Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van
mensen die de thuissituatie hebben verlaten en niet in staat zijn zich op
eigen kracht te handhaven in de samenleving. Zij zijn verantwoordelijk
voor het inkopen van voldoende opvangplekken, passend bij wat in hun
regio noodzakelijk is. De capaciteit en het aantal opvanglocaties fluctueert
daarmee en kan ook variëren door het jaar heen. Er is geen centrale
registratie van het aantal opvangplekken. Wel zal in het kader van het
Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren en de brede aanpak van
dakloosheid (Een (t)huis, een toekomst) in 2020 en 2021 worden
gemonitord hoeveel opvangplekken er in totaal in Nederland zijn. De
eerste resultaten van deze meting worden eind 2020 verwacht.
Vraag 613
Zijn er voor zwerfjongeren en daklozen voldoende aansluitingsmogelijkheden naar werk, wonen en zorg? Wat is hiervan de huidige capaciteit?
Antwoord:
Hierover is geen landelijk beeld beschikbaar. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van mensen die de thuissituatie
hebben verlaten en niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in
de samenleving. Zij zijn ook verantwoordelijk voor de aansluitingsmogelijkheden naar werk, wonen en zorg. Zowel in de meerjarenagenda
beschermd wonen en maatschappelijke opvang, als het Actieprogramma
Dak- en Thuisloze Jongeren, als de brede aanpak van dakloosheid (Een
(t)huis, een toekomst) vormt dit een belangrijk uitgangspunt en ondersteun ik gemeenten bij de realisatie hiervan.
Vraag 614
Wat is de voortgang van het programma Dak- en thuisloze jongeren?
Antwoord:
De pilotgemeenten van het actieprogramma Dak- en thuisloze jongeren
stellen, ondanks de coronacrisis, alles in het werk de doelstelling van het
programma te halen, nl woonplekken met begeleiding voor alle jongeren
in deze gemeenten. Op basis van de doorbraken die op dit moment
worden gerealiseerd in de pilotgemeenten wordt de komende tijd gezocht
naar patronen/standaarden die alle jongeren in alle gemeenten kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

201

helpen. De actieve inzet van het jongerenpanel van het actieprogramma is
daarbij zeer waardevol. Zij volgen de inspanningen van gemeenten
nauwgezet en agenderen ook de kwesties waar nog extra inzet op nodig
is. De bewegingen die gemeenten maken naar een integrale aanpak en
een verbeterde uitvoeringspraktijk zijn goed zichtbaar. Bijvoorbeeld als het
gaat om de interne samenwerking binnen de gemeente tussen werk en
inkomen en de maatschappelijke opvang collega’s. Zij beoordelen
gezamenlijk de aanvraag door de jongere. Verder worden grote stappen
gezet als het gaat om de regie van de zorg rondom de jongeren waarbij er
een duidelijk aanspreekpunt is om de jongeren te ondersteunen bij de
regels en administratieve handelingen waar ze mee worden geconfronteerd. De verbeterde uitvoeringspraktijk is essentieel om de uitdagingen
waar gemeenten voor staan de komende tijd het hoofd te kunnen bieden.
Zeker nu de coronacrisis de positie van deze jongeren nog kwetsbaarder
maakt. Ook de impuls van € 200 mln voor de brede aanpak dakloosheid
helpt gemeenten om de ambities van het actieprogramma dak- en
thuisloze jongeren te verwezenlijken.
Vraag 615
Hoeveel dak- en thuisloze jongeren zijn al geholpen als gevolg van het
programma Dak- en thuisloze jongeren?
Antwoord:
Het streven naar een 100% afname, waarbij iedereen geholpen wordt met
maximaal drie maanden opvang, geldt voor de pilotgemeenten die mee
doen met het Actieprogramma. Bij deze gemeenten heeft een nulmeting
plaatsgevonden die afgelopen juni is afgerond. We doorlopen met de
pilotgemeenten en hun partners een proces om de kwaliteit, volledigheid
en vergelijkbaarheid van aangeleverde gegevens te verbeteren. We
streven ernaar om eind dit jaar de 1 meting af te ronden. Dan is het ook
mogelijk om in- en doorstroom te zien binnen de pilotgemeenten.
Vraag 616
Welke acties worden ondernomen om de overgang van 18- naar 18+
binnen de maatschappelijke opvang te verbeteren?
Antwoord:
Bij de maatschappelijke opvang worden jongeren opgevangen van 18 jaar
en ouder. Jongeren maken bij problematiek tot 18 jaar gebruik van
jeugdhulp vanuit de Jeugdwet. Na de 18e verjaardag kan sprake zijn van
begeleiding vanuit de Wmo, behandeling vanuit Zvw in geval van
GGZ-problematiek, of van langdurige zorg vanuit de Wlz. In het uiterste
geval, wanneer een jongere dakloos raakt, kan deze een beroep doen op
de maatschappelijk opvang. We streven er in twee actieprogramma’s juist
naar om uitval en een gang naar de maatschappelijke opvang te
voorkomen:
Vanuit het Actieprogramma Zorg voor de Jeugd is een van de doelstellingen om jongeren in kwetsbare posities beter op weg te helpen
zelfstandig te worden (zie beantwoording vraag 869).
Ook vanuit het Actieprogramma dak- en thuisloze jongeren (18–27 jaar)
wordt aandacht besteed aan de overgang 18-/18+ om de instroom van
jongvolwassenen in de opvang te voorkomen. In de 14 pilotgemeenten
die zich hebben gecommitteerd aan de ambitie een forse vermindering
van het aantal dak- en thuisloze jongeren te bewerkstelligen, is de
integrale ondersteuning op alle leefgebieden en de inzet van een
jongerenregisseur daarom expliciet onderdeel van beleid en werkwijze.
Vraag 617
Hoeveel locaties maatschappelijke opvang zijn er in Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

202

Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van
mensen die de thuissituatie hebben verlaten en niet in staat zijn zich op
eigen kracht te handhaven in de samenleving. Zij zijn verantwoordelijk
voor het inkopen van voldoende opvangplekken, passend bij wat in hun
regio noodzakelijk is. De capaciteit en het aantal opvanglocaties fluctueert
daarmee en kan ook variëren door het jaar heen. Er is geen centrale
registratie van het aantal opvanglocaties.
Vraag 618
Hoeveel locaties vrouwelijke opvang zijn er in Nederland?
Antwoord:
Er is een landelijk dekkend stelsel van vrouwenopvang met landelijke
toegankelijkheid. De 35 centrumgemeenten vrouwenopvang hebben
hiervoor, mede namens hun regiogemeenten, opvangplaatsen
beschikbaar op 22 opvanglocaties. Het aanbod vanuit deze opvanglocaties
varieert van crisisbedden en safe houses (bij ernstige bedreiging) tot
ambulante hulpverlening.
Vraag 619
Hoeveel opvanglocaties zijn er in totaal in Nederland?
Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van
mensen die de thuissituatie hebben verlaten en niet in staat zijn zich op
eigen kracht te handhaven in de samenleving. Zij zijn verantwoordelijk
voor het inkopen van voldoende opvangplekken, passend bij wat in hun
regio noodzakelijk is. De capaciteit en het aantal opvanglocaties fluctueert
daarmee en kan ook variëren door het jaar heen. Er is geen centrale
registratie van de capaciteit van opvanglocaties beschikbaar. Ook is er
geen (landelijk) beeld van de eventuele tekorten en de regio’s waar dit
eventueel speelt. In juni 2020 heeft het kabinet voor de periode 2020 en
2021 200 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de aanpak van
dakloosheid. Dit bedrag komt bovenop de 385 miljoen euro die
gemeenten jaarlijks ontvangen voor de maatschappelijke opvang.
Vraag 620
Hoeveel maatschappelijke opvang en vrouwencentra hebben te maken
met wachtlijsten en hoe lang zijn deze wachtlijsten?
Antwoord:
Zowel voor de maatschappelijke opvang als de vrouwenopvang geldt dat
wachtlijsten niet worden bijgehouden op landelijk niveau. Het is aan
gemeenten om eventuele wachtlijsten in beeld te brengen.
Vraag 621
Wat is de huidige capaciteit voor opvangcentra, welke tekorten zijn er en
in welke regio’s?
Antwoord:
Zie hiervoor het antwoord op vraag 619.
Het Ministerie van VWS heeft, naar aanleiding van signalen over een
tekort aan opvangplekken- in acute crisissituaties – in de vrouwenopvang,
samen met de VNG en in samenwerking met Valente (de brancheorganisatie van de instellingen die opvang bieden) in 2019 een onderzoek laten
uitvoeren naar de beschikbaarheid van opvangplaatsen in deze situaties.
Uit het onderzoek bleek dat in 2019 146 keer een alternatieve opvang
geboden is omdat binnen de daarvoor bedoelde opvang geen plek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

203

beschikbaar was. Gemeenten werken momenteel met de instellingen aan
het verbeteren van de in-, door- en uitstroom. Het Ministerie van VWS
heeft hiervoor én voor het organiseren van voldoende opvangplaatsen
vanaf 2020 jaarlijks structureel 14 miljoen beschikbaar gesteld aan
gemeenten.
Vraag 622
Welke resultaten zijn er inmiddels behaald met de aanpak van dak- en
thuisloosheid? Hoeveel daklozen zijn inmiddels geholpen? Hoe zit dit
precies met jongeren?
Antwoord:
De Minister van BZK en ik hebben met gemeenten, VNG en Aedes
afspraken gemaakt over de gezamenlijke ambitie om in 1,5 jaar tijd 10.000
extra woonplekken te realiseren voor de groep dak- en thuisloze mensen.
Een forse, maar noodzakelijke ambitie. Vanuit het kabinet is in 2020
50 miljoen euro beschikbaar gekomen voor de huisvesting van kwetsbare
groepen. Daarnaast heeft het kabinet 200 miljoen euro beschikbaar
gesteld voor o.a. de begeleiding van dak- en thuisloze mensen. Eind dit
jaar verwacht ik u een eerste overzicht te kunnen bieden van de resultaten
die zijn geboekt.
Voor hoe het specifiek zit met de jongeren, verwijs ik naar het antwoord
op vraag 615.
Vraag 623
Hoeveel extra woonplekken zijn inmiddels gerealiseerd voor dak- en
thuislozen? Welke afspraken zijn al specifiek gemaakt met gemeenten om
eind 2021 een aantal van 10.000 woonplekken georganiseerd te hebben?
Antwoord:
Er is een landelijke ambitie gesteld om voor 1 januari 2022, 10.000 extra
woonplekken voor dak- en thuisloze mensen te realiseren. Vanuit het
kabinet zijn middelen beschikbaar gesteld voor de realisatie van
woonplekken voor kwetsbare groepen én voor de begeleiding van dak- en
thuisloze mensen. Gemeenten hebben hiervoor regionale plannen
opgesteld. Hiernaast zullen de VNG en Aedes zich inspannen voor extra
flexwoningen voor dak- en thuisloze mensen. Om (centrum)gemeenten
extra te ondersteunen, biedt het Rijk een stevig ondersteuningsaanbod
aan gemeenten en andere betrokken partijen. Eind dit jaar verwacht ik u
een eerste overzicht te kunnen bieden van de resultaten die zijn geboekt.
Vraag 624
Hoeveel van de 10.000 extra woonplekken voor dak-thuislozen zijn reeds
gerealiseerd?
Antwoord:
Eind dit jaar verwacht ik u een eerste overzicht te kunnen bieden van de
resultaten die zijn geboekt.
Vraag 625
Hebben alle gemeenten een specifiek plan voor wat betreft de aanpak van
schulden?
Antwoord:
Op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, die onder de
verantwoordelijkheid valt van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, moeten alle gemeenten een plan vaststellen dat
richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan hun inwoners. Dit
plan wordt voor een periode van ten hoogste vier jaren vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

204

Vraag 626
Welke indicatoren heeft het Nivel gemaakt en welk inzicht geven die?
Antwoord:
Nivel heeft overkoepelende indicatoren voor het programma Onbeperkt
meedoen! gemaakt. Doel van dit programma is dat mensen met een
beperking merkbaar minder drempels gaan tegenkomen die het meedoen
in de weg staan.
De indicatoren van het Nivel richten zich op het monitoren van de
overkoepelende ambitie. Centrale vraag bij deze indicatoren is: ervaren de
mensen zelf dat zij beter naar wens en vermogen kunnen meedoen? De
indicatoren geven op basis van paneldata inzicht in de mate van participatie die mensen zelf rapporteren, met een verdieping van die cijfers op
onderdelen die mensen zelf belangrijk vinden. Een voorbeeld van een
indicator is de mate waarin mensen aangeven dat zij gebruik maken van
het openbaar vervoer. Ook brengen de indicatoren in beeld in welke mate
mensen aangeven dat zij het gevoel hebben mee te tellen in de
maatschappij en naar wens en vermogen kunnen participeren.
De indicatoren in het beheer van het Nivel worden tezamen met indicatoren in beheer van het RIVM gepresenteerd. De indicatoren van het RIVM
richten zich op de vraag of met maatregelen meer toegankelijkheid en
participatiemogelijkheden worden bewerkstelligd, zoals bijvoorbeeld in
het openbaar vervoer of op de arbeidsmarkt. De eerstvolgende indicatorenrapportage verschijnt tezamen met de voortgangsrapportage van het
programma Onbeperkt meedoen! voor het einde van 2020.
Vraag 627
Hoeveel daklozen waren er in 2010 en in 2019?
Antwoord:
Het CBS maakt schattingen van het aantal dakloze mensen in Nederland.
Zij kijkt daarbij naar peildata. Het CBS schat dat op 1 januari 2010 23.300
mensen dakloos waren en op 1 januari 2018 39.300. Er zijn nog geen
cijfers beschikbaar over het aantal dakloze mensen op 1 januari 2019 en
1 januari 2020. De verwachting is dat het CBS deze cijfers in het eerste
kwartaal van 2021 publiceert.
Vraag 628
Hoe wordt geborgd dat de circa 9000 cliënten die vanuit de Wmo 2015 en
Zvw overgaan naar de Wlz goed begeleid worden?
Antwoord:
Tijdens het aanvraagproces worden de cliënten begeleid door de
zorgaanbieder. Tevens zijn er regionale voorlichtingsbijeenkomsten
geweest voor cliënten via MIND. Daarnaast bestaat er de mogelijkheid dat
de cliënt zich laat ondersteunen door een onafhankelijke cliëntondersteuner. Het zorgkantoor voert gesprekken met de pgb-houders en de
zorgaanbieders zodat de cliënten in 2021 zorg kunnen ontvangen vanuit
de Wlz.
Ik ben in goed overleg met Zorgverzekeraars Nederland en de VNG zodat
de overgang van de cliënten met een psychische stoornis naar de Wlz
zorgvuldig verloopt.
Vraag 629
Wat is het bedrag wat in 2020 naar de 21 centrumgemeenten is gegaan
ten behoeve van de brede aanpak dak- en thuisloosheid? Hoe groot is het
bedrag voor de brede aanpak dak- en thuisloosheid waar gemeenten in
2021 aanspraak op kunnen maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

205

Antwoord:
Het kabinet stelt voor de aanpak van dak- en thuisloosheid een financiële
impuls beschikbaar van in totaal € 200 miljoen voor de jaren 2020 en
2021.
Hiervan wordt een bedrag van € 73 miljoen in 2020 aan gemeenten
verstrekt. In 2020 is een bedrag van € 67,5 miljoen verdeeld over 21
centrumgemeenten maatschappelijke opvang en beschermd wonen. De
312 regiogemeenten ontvangen in totaal € 5,5 miljoen wat uitkomt op een
bedrag van ieder € 17.628.
In 2021 is € 123 miljoen voor gemeenten beschikbaar. In 2021 gaat het om
een bedrag van € 113 miljoen dat verdeeld wordt over 43 centrumgemeenten maatschappelijke opvang en beschermd wonen. De 312
regiogemeenten ontvangen ieder een bedrag van € 32.051 in 2021 wat
optelt tot een totaal van € 10 miljoen.
Met de resterende middelen (4 miljoen euro) wordt onder andere het
ondersteuningsaanbod aan gemeenten, de maatschappelijke kostenbatenanalyse en monitoring gefinancierd.
Vraag 630
Het actieprogramma «Dak- en thuisloze jongeren» beoogt in de periode
2019–2021 een forse vermindering van het huidige dak- en thuisloze
jongeren; met welk aantal is het aantal dak- en thuisloze jongeren sinds
2019 afgenomen? Er wordt gestreefd naar 100% afname, wat is de huidige
(tussen)stand?
Antwoord:
Het streven naar een 100% afname geldt voor de pilotgemeenten die mee
doen met het Actieprogramma. Bij deze gemeenten heeft een nulmeting
plaatsgevonden die afgelopen juni is afgerond. We doorlopen met de
pilotgemeenten en hun partners een proces om de kwaliteit, volledigheid
en vergelijkbaarheid van aangeleverde gegevens te verbeteren. We
streven ernaar om eind dit jaar de 1 meting af te ronden. Dan is het ook
mogelijk om in- en doorstroom te zien binnen de pilotgemeenten.
Vraag 631
Wat zijn de (meest recente) cijfers betreffende de wachtlijsten voor een
verpleeghuisplek? Hoeveel verpleeghuisplekken zijn er respectievelijk in
2019 en 2020 bijgekomen? Hoe groot was de wachtlijst voor een verpleeghuisplek in de jaren 2010 en 2019?
Antwoord:
Er is geen registratie van het aantal fysieke verzorgings-/
verpleeghuisplekken. Wel heb ik u middels mijn schrijven op 24 augustus
jl. u laten weten dat ik TNO heb gevraagd om onderzoek uit te voeren naar
het in beeld brengen van verpleeghuiscapaciteit (TK 31 765, nr. 515). Bij de
uitvoering van het onderzoek is TNO begeleid door een werkgroep
bestaande uit ZN, enkele zorgkantoren, ActiZ en VWS. Op basis van
declaraties is reeds een inschatting te maken van het aantal plekken dat
bezet is (bron: CBS monitor langdurige zorg).
Verzorgingshuisplekken worden in dit antwoord gedefinieerd als plekken
waar zorg is geleverd aan cliënten met een zzp VV 1–3. Vanaf 2013 worden
geen nieuwe indicaties VV 1–2 meer verstrekt en vanaf 2014 niet meer
voor VV 3, waardoor het aantal plekken afneemt.
In 2019 zijn er op grond van de Wlz circa 2.400 verzorgingshuisplekken
voor cliënten met een zorgprofiel VV 1–3. Dit aantal is afgeleid van de
omvang van de declaraties die zorgkantoren over 2019 bij Vektis hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

206

aangeleverd voor deze zorg. In 2019 betroffen deze declaraties 877.000
dagen. Er zijn nog geen recentere gegevens beschikbaar. In 2010 waren er
op grond van de AWBZ circa 52.000 verzorgingshuisplekken voor cliënten
met een zorgprofiel VV 1–3. Dit aantal is afgeleid van de omvang van de
productieafspraken die zorgkantoren voor deze zorg in 2010 hebben
gemaakt. In 2010 betroffen deze afspraken circa 19 miljoen dagen. (bron:
CBS Monitor Langdurige Zorg)
Het Zorginstituut publiceert op de site https://www.istandaarden.nl/
wachtlijsten de stand van de actuele wachtlijst op instellings- en locatieniveau. U kunt daar tevens de wachtlijstcijfers raadplegen van 2019
evenals cijfers uit een verder verleden. De wachtlijstinformatie gaat terug
tot 2013, dus de cijfers van 2010 kan ik u niet verschaffen.
In 2013 werd de langdurige zorg vanuit de AWBZ bekostigd. Vergeleken
met de cijfers van ultimo 2013 is de wachtlijst in 2019 toegenomen,
namelijk van ongeveer 12.500 naar ruim 18.000.
Sector: Verpleging en verzorging

December 2013,
AWBZ

December 2019,
WLZ

Augustus 2020
Wlz

Actief wachtend, nog geen zorg
Actief wachtend, met zorg
Niet-actief wachtend

53
125
12.267

47
185
17.877

81
190
18.751

totaal

12.445

18.109

19.022

NB: De totalen zijn exclusief de actief wachtenden koster dan de treeknorm (in augustus 2020 zijn dat 1.182 personen)

Vraag 631
Hoeveel verpleeghuisplekken zijn er op dit moment? Hoeveel verpleeghuisplekken waren er in de jaren 2010 en 2019?
Antwoord:
Verpleeghuisplekken worden in dit antwoord gedefinieerd als plekken
waar zorg is geleverd aan cliënten met een zzp VV 4–10.
In 2019 zijn er op grond van de Wlz circa 122.000 verpleeghuisplekken
voor cliënten met een zorgprofiel VV 4–10. Dit aantal is afgeleid van de
omvang van de declaraties die zorgkantoren over 2019 bij Vektis hebben
aangeleverd voor deze zorg. In 2019 betroffen deze declaraties circa
45 miljoen dagen. Er zijn nog geen recentere gegevens beschikbaar.
In 2010 waren er op grond van de AWBZ circa 106.000 verpleeghuisplekken voor cliënten met een zorgprofiel VV 4–10. Dit aantal is afgeleid
van de omvang van de productieafspraken die zorgkantoren voor deze
zorg in 2010 hebben gemaakt. In 2010 betroffen deze afspraken circa
39 miljoen dagen.
(bron: CBS Monitor Langdurige Zorg)
Vraag 632
Hoeveel verzorgingshuisplekken zijn er op dit moment? Hoeveel verzorgingshuisplekken waren er in de jaren 2010 en 2019?
Antwoord:
Verzorgingshuisplekken worden in dit antwoord gedefinieerd als plekken
waar zorg is geleverd aan cliënten met een zzp VV 1–3. Vanaf 2013 worden
geen nieuwe indicaties VV 1–2 meer verstrekt en vanaf 2014 niet meer
voor VV 3, waardoor het aantal plekken afneemt.
In 2019 zijn er op grond van de Wlz circa 2.400 verzorgingshuisplekken
voor cliënten met een zorgprofiel VV 1–3. Dit aantal is afgeleid van de
omvang van de declaraties die zorgkantoren over 2019 bij Vektis hebben
aangeleverd voor deze zorg. In 2019 betroffen deze declaraties 877.000
dagen. Er zijn nog geen recentere gegevens beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

207

In 2010 waren er op grond van de AWBZ circa 52.000 verzorgingshuisplekken voor cliënten met een zorgprofiel VV 1–3. Dit aantal is afgeleid
van de omvang van de productieafspraken die zorgkantoren voor deze
zorg in 2010 hebben gemaakt. In 2010 betroffen deze afspraken circa
19 miljoen dagen.
(bron: CBS Monitor Langdurige Zorg)
Vraag 634
Hoeveel seniorenwoning waren er in de jaren 2010 en 2019?
Antwoord:
Het aantal seniorenwoningen wordt op dit moment niet bijgehouden. Om
een beter beeld te krijgen van de vraag en aanbod naar ouderenhuisvesting hebben de Minister van BZK en de Minister van VWS de opdracht
gegeven een monitor ouderenhuisvesting te ontwikkelen. De Kamer
ontvangt deze monitor aan het einde van 2020. Wel is er in 2019 een
nulmeting geweest naar het aantal geclusterde wooneenheden. RIGO
heeft de geclusterde woonvormen in 63% van de gemeenten in kaart
gebracht. Daarin zijn op dit moment 1.903 woonlocaties geïnventariseerd
met in totaal 91.467 wooneenheden, verdeeld over 235 gemeenten. RIGO
gaat de komende maanden een vervolgmeting doen. Hiermee verwacht ik
een beeld te krijgen van de verandering in het aantal geclusterde
wooneenheden.
Vraag 635
Wanneer, concreet, zijn de regioplannen per zorgkantoor gereed?
Antwoord:
De regioplannen capaciteit verpleeghuizen zijn in december 2020 gereed.
Vraag 636
Hoeveel gemeenten hebben nu een lokale visie op wonen en zorg voor
ouderen? Hoeveel provincies hebben een dergelijk document?
Antwoord:
Een derde van de gemeenten die aan de nulmeting van de Taskforce
wonen en zorg hebben meegedaan, beschikt over een woonzorgvisie
(69 van de 218 gemeenten). Een woonzorgvisie is daarbij een document
waarin – op basis van de woonzorganalyse – ambities zijn geformuleerd
en keuzes zijn gemaakt over de aanpak van de woonzorgopgaven in de
komende jaren. We hebben geen gegevens over het aantal provincies dat
een visie op wonen en zorg heeft.
Vraag 637
Wat wordt bedoeld met de «middellange termijn» bij de doelstelling voor
wachtlijsten voor verpleeghuizen?
Antwoord:
Bij de middellange termijn gaat het om de komende 5 jaar.
Vraag 638
Wat waren de opbrengsten van het onderzoeksprogramma «Memorabel»?
Antwoord:
Het doel van Memorabel is de kwaliteit van leven van mensen met
dementie en de aan hen geleverde zorg en ondersteuning te verbeteren
door:
het uitvoeren van baanbrekend onderzoek om het ontstaan van dementie
te begrijpen en te voorkomen, en aangrijpingspunten te vinden voor
diagnostiek en behandeling;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

208

het ontwikkelen en toepassen van effectieve en doelmatige instrumenten,
interventies, zorgmodellen en innovaties, om de zorglast te verminderen
die samenhangt met het toenemende aantal mensen met dementie.
Door het Memorabel programma is kennis ontwikkeld voor «de patiënt
van morgen» over onder andere genen, zenuwcellen, gliacellen, eiwitten
en neuro-inflammatie. Zo is er een nieuwe genetische oorzaak voor
Lewy-body dementie en Parkinson ontdekt. Er zijn stappen gezet in het
begrijpen van mechanismen van het ontstaan van dementie, zoals: de
verspreiding van het Alzheimereiwit tau, de werking van microglia,
inzichten in de rol van immunologische processen en er is meer kennis
over de variatie in cognitieve reserve. Het onderzoek naar hersenstructuren en processen in de hersenen die verband houden met dementie
worden ingezet in de zoektocht naar behandelmogelijkheden van
dementie. Tientallen studies zijn in Europees verband uitgevoerd, waarbij
het harmoniseren, verrijken en samenvoegen van data heeft gezorgd voor
nieuwe inzichten in het verloop van dementie. Nederlands patiënten
profiteren van deze kennis.
Ook het doel om een behandeling voor dementie te vinden is een stukje
dichterbij gekomen. Er is meer inzicht gekomen in hoe medicijnen de
bloed-hersenbarrière kunnen passeren. Momenteel worden combinaties
van verschillende medicijnen getest, evenals het effect van (diepe)
hersenstimulatie van RNA-modulatie.
De opbrengsten voor «de patiënt van vandaag» vergroten de kennis en
handvatten om de zelfredzaamheid en kwaliteit van leven van mensen
met dementie en hun naasten te vergroten c.q. te verbeteren. De
projecten vinden plaats onder de thema’s: zelfmanagement en eigen
regie, mantelzorg, gedrag, beweging, ICT en technologie, interventies
voor mensen met een migratieachtergrond en de organisatie van zorg en
leefomgeving. Een aantal projecten levert nu al een verbetering op in de
praktijk, zoals ontmoetingscentra, DemenTalent en de implementatie van
sociale robots.
Vraag 639
Hoe wordt het extra dementieonderzoeksbudget ingezet?
Antwoord:
Het onderzoeksprogramma Memorabel, uitgevoerd door ZonMw, eindigt
dit jaar. Met gebruikmaking van zowel het bestaande budget van € 8 mln
per jaar als het extra budget (met € 2 mln stijgend per jaar tot € 8 mln
vanaf 2024) wordt een nieuw onderzoeksprogramma ingericht. Vanaf 2024
is hier dus € 16 miljoen voor beschikbaar. Dit nieuwe onderzoeksprogramma heeft een focus op fundamenteel onderzoek, diagnostiek,
risicoreductie, veelbelovende technologische ontwikkelingen en het
integreren van onderzoek, zorg en onderwijs.
Vraag 640
Wordt ook budget vrijgemaakt voor onderzoek om dementie vroeger te
signaleren? Wordt ook budget vrijgemaakt voor onderzoek om de periode
tussen diagnose en behandeling te verkorten? Welke partijen zijn bij dit
onderzoek betrokken?
Antwoord:
Op dit moment zijn wij bezig met de nadere uitwerking van het nieuwe
dementie-onderzoeksprogramma. In dit programma ligt de focus onder
meer op onderzoek naar het ontstaan en beloop van dementie en
verbetering van diagnostiek. Daarbij is aandacht voor de bevordering van
kennisoverdracht tussen domeinen en snellere translatie van onderzoeks-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

209

resultaten naar de zorgpraktijk. Uit deze uitwerking van het programma
volgt ook een verdeling van het onderzoeksbudget over de verschillende
onderwerpen en betrokken onderzoeksconsortia. Nu zijn nog geen
beslissingen genomen over de partijen die het onderzoek gaan uitvoeren.
Vraag 641
Welk budget is beschikbaar voor de activiteiten van de Taskforce Wonen
en Zorg in 2021? Op welke wijze worden de lessen van de Taskforce
Wonen en Zorg geborgd?
Antwoord:
Er is 1,8 miljoen euro beschikbaar voor 2021. De lessen van de Taskforce
worden op verschillende wijzen geborgd. Door de samenwerking tussen
Platform31, de Rijksdienst van Ondernemend Nederland (RVO) en de
Taskforce komen de lessen terug in de handreikingen die worden
gemaakt, goede voorbeelden die worden gedeeld in bijeenkomsten en
leerkringen, oplossingen die door het ondersteuningsteam wonen en zorg
worden aangeleverd en de webinars en werksessies die worden
georganiseerd.
Vraag 642
In de begroting wordt de Nationale Dementiestrategie 2021–2030
aangekondigd, die op 21 september jl. is verschenen; welk budget is
binnen de begroting VWS beschikbaar voor de drie afzonderlijke pijlers
van de Nationale Dementiestrategie: dementie de wereld uit, mensen met
dementie tellen mee en steun op maat bij leven met dementie?
Antwoord:
Voor het onderzoek, thema «dementie de wereld uit», is in 2021
€ 10 miljoen beschikbaar. Dit bedrag neemt stapsgewijs toe tot
€ 16 miljoen vanaf 2024. Voor de andere twee thema’s in de strategie is
nog geen budget vastgesteld.
Vraag 643
Hoeveel verminkingen en gedwongen huwelijken zijn in beeld gekomen,
aangezien in de actieagenda «Schadelijke traditionele praktijken»
maatregelen zijn opgenomen om vrouwelijke genitale verminking en
huwelijksdwang eerder in beeld te krijgen of te stoppen en duurzaam op
te lossen? Hoeveel verminkingen en gedwongen huwelijken zijn
voorkomen?
Antwoord:
De actieagenda schadelijke praktijken is op 18 februari 2020 door de
Minister van VWS en de Minister voor Rechtsbescherming aangeboden
aan de Tweede Kamer. Vanwege het uitbreken van de corona-crisis is pas
in augustus 2020 gestart met de uitvoering. Op dit moment zijn de
effecten van de actieagenda dus nog niet zichtbaar en kunnen nog geen
uitspraken worden gedaan of en hoeveel verminkingen en gedwongen
huwelijken in beeld zijn gekomen dan wel voorkomen. Wel is zicht op het
aantal vrouwen dat risico loopt om besneden te worden en hoeveel
meldingen Veilig Thuis heeft geregistreerd over huwelijksdwang.
Uit een prevalentie-onderzoek van Pharos uit 2019 blijkt dat 41.000
vrouwen in Nederland besneden zijn. Daarnaast lopen van de 38.000
meisjes in de leeftijd van 0–19 jaar met tenminste één ouder uit één van
de 29 landen waar VGV voorkomt en waar prevalentiecijfers beschikbaar
zijn naar schatting 4200 meisjes het risico om besneden te worden. In
2019 heeft Veilig Thuis 270 meldingen geregistreerd van huwelijksdwang
en achterlating.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

210

Vraag 644
Hoeveel mantelzorgers zijn er in Nederland, wat zijn de meest recente
cijfers?
Antwoord:
1 op de 3 Nederlanders van 16 jaar en ouder gaven in 2016 mantelzorg.
Dit komt uit op circa 4,4 miljoen mantelzorgers. Dit zijn de meest recente
cijfers, daterend uit 2016 (Voor Elkaar, SCP 2017). Eind 2020 komt het SCP
met nieuwe cijfers over mantelzorg.
Vraag 645
Wordt verwacht dat het aantal mantelzorgers en vrijwilligers toeneemt,
gelijk blijft of daalt? Zo ja, wat is de reden daarvan?
Antwoord:
Nee, het aantal vrijwilligers blijft volgens het CBS ongeveer gelijk. Bijna
de helft van alle Nederlanders van 15 jaar of ouder doet minimaal één
keer per jaar vrijwilligerswerk. Voor het aantal mantelzorgers verwachten
het PBL en SCP voor 2040 een daling vanwege de toenemende
vergrijzing. Door de toenemende vergrijzing zijn per oudere minder
mantelzorgers beschikbaar.
Vraag 646
Hoeveel overbelaste mantelzorgers zijn er in Nederland, wat zijn de meest
recente cijfers? Hoe is de ontwikkeling hierin vergeleken met voorgaande
jaren?
Antwoord:
Van de 4,4 miljoen mantelzorgers in Nederland zijn er 8,6% zwaarbelast.
Dat zijn 380.000 mensen waarvan:
• 30.000 mantelzorgers van een naaste met een terminale ziekte;
• 110.000 mantelzorgers van mensen met dementie of geheugenproblemen;
• 100.000 mantelzorgers van mensen met een psychisch probleem
(Bron: Voor elkaar, SCP 2017).
Het aantal overbelaste mantelzorgers is de afgelopen 2 jaar niet
veranderd. Het SCP komt eind 2020 met nieuwe mantelzorgcijfers.
Vraag 647
Hoeveel respijtvoorzieningen en logeeropvanghuizen zijn er in Nederland?
Zijn het aantal respijtvoorzieningen in 2020 gestegen, gelijk gebleven of
gedaald en wat is uw duiding hiervan?
Antwoord:
Dat is niet bekend, omdat hiervan geen landelijke registratie plaatsvindt.
Het is aan gemeenten en (Wlz) zorgaanbieders om dit in te kopen of te
regelen.
Vraag 648
Hoe vaak worden mantelzorgers ingezet als vervanging van professionele
zorg?
Antwoord:
Dat is niet bekend, omdat hiervan geen landelijke registratie plaatsvindt.
Vraag 649
Waar is het bedrag van 19,6 miljoen euro voor de SET op gebaseerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

211

Antwoord:
De Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET) is een meerjarige subsidieregeling, waarbij in totaal € 90 miljoen beschikbaar is gesteld voor de
opschaling en borging van zorg en ondersteuning op afstand via digitale
toepassingen. Het in 2021 beschikbare bedrag van € 19,6 miljoen is
gebaseerd op een raming van de RVO (uitvoerder van de SET-regeling)
van de verleningen en uitbetalingen voor de SET over 2019 en 2020 en de
financiering van SET COVID-19 met € 23 miljoen in 2020.
Vraag 650
Hoe wordt concreet de effectiviteit van de stimuleringsregeling gemeten
en aan welke concrete doelstellingen en indiciatoren wordt het succes van
de stimuleringsregeling getoetst?
Antwoord:
De effectiviteit en het succes van de Stimuleringsregeling E-health Thuis
(SET) wordt op verschillende niveaus gemeten. In de Monitor Langer
Thuis44 is het aantal toegekende subsidieaanvragen bij de SET als
indicator opgenomen. Hierbij wordt ook gekeken naar het type e-healthtoepassing waarvoor aanvragen zijn ingediend. Uit de laatste monitor
blijkt dat de subsidie het meest gebruikt wordt voor e-health toepassingen
rondom medicatie, beeldzorg en apps. Monitoring van de ingediende
subsidieaanvragen vindt plaats op onder meer het soort aanvraag dat
wordt ingediend, het type zorgaanbieder die de aanvraag indient,
geografische spreiding en de doelgroep voor wie de e-health-toepassing
wordt ingezet. Projecten worden daarnaast eveneens op individuele basis
gemonitord door de RVO, uitvoerder van de regeling. Aanvragers van de
subsidie rapporteren de voortgang van de tussen- en einddoelen van hun
project.
De effectiviteit van de tijdelijke noodregeling SET COVID-19 is daarnaast
in een analyse van diepte-interviews onderzocht door onderzoeksbureau
Kantar. De resultaten hiervan zijn beschikbaar in het rapport «Digitale zorg
binnen de thuis- en huisartsenzorg»45.
Vraag 651
Waarom wordt de SET afgeschaald, aangezien er in 2021 een bedrag van
19,6 miljoen euro beschikbaar is voor de SET, terwijl dat in 2020 een
bedrag van 77 miljoen euro was?
Antwoord:
De Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET) is een meerjarig traject
waarin subsidie beschikbaar wordt gesteld voor de opschaling en borging
van e-health-toepassingen. In 2021 is hiervoor een bedrag van
€ 19,6 miljoen beschikbaar. Het bedrag van € 77 miljoen dat in 2020
beschikbaar is gesteld, is niet ingezet voor de SET-regeling, maar voor de
SET COVID-19 2.0. De SET COVID-19 2.0 is een tijdelijke noodregeling, die
is gericht op de inzet van zorg en ondersteuning op afstand ten tijde van
de coronacrisis en op duurzame borging en inbedding na de coronacrisis.
De beoordelingscriteria en vereisten voor de SET COVID-19 2.0 zijn
daarom ook afwijkend van de reguliere SET-regeling. Het bedrag van
€ 77 miljoen staat dus los van de reguliere SET-regeling.

44
45

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/07/03/monitor-langer-thuis-2020
https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=ef1754ca-73d9-4181-80b81a53aebef791&title=Digitale%20zorg%20binnen%20de%20thuis%20en%20huisartsenzorg.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

212

Vraag 652
Op welke wijze worden de lessen van het Pact voor de Ouderenzorg (Eén
tegen eenzaamheid, Langer thuis, Thuis in het verpleeghuis) geborgd na
2021?
Antwoord:
Elk van de drie programma’s onder het Pact voor de Ouderenzorg zal
afzonderlijk de geleerde lessen en behaalde resultaten moeten borgen in
deze laatste fase. Hoe dat na 2021 precies vorm krijgt, wordt uiteengezet
in de komende voortgangsrapportages van de programma’s.
Vraag 653
Om nieuwe woonzorginitiatieven te ontwikkelen kan gebruik gemaakt
worden van de Stimuleringsregeling Wonen en Zorg, speciaal voor
vernieuwende huisvesting. Hoeveel nieuwe woonzorginitiatieven zijn
ontwikkeld, zou u daarbij aantallen kunnen noemen? Hoeveel van de
Stimuleringsregeling Wonen en Zorg is reeds gebruikt voor woonzorginitiatieven?
Antwoord:
In 2019 zijn er 19 aanvragen voor de initiatieffase ingediend, waarvan er
12 zijn toegekend. In 2020 zijn er tot 1 september 38 aanvragen ingediend
voor de initiatieffase, waarvan er 27 zijn toegekend en nog 8 in behandeling zijn. Er is in 2020 totaal voor een bedrag van 478.000 euro aan
subsidie verleend. Er zijn 3 leningen voor de planontwikkelfase ingediend.
Hiervan is er een afgewezen en twee leningen voor een bedrag van
286.000 euro zijn nog in behandeling. Daarnaast is een lening van bijna
600.000 euro geborgd. We gaan ervan uit dat de komende tijd het aantal
aanvragen een stijgende lijn laat zien.
Vraag 654
Kan de Kamer geïnformeerd worden over de stand van zaken met
betrekking tot de pilots over maatschappelijk verantwoord inkopen inzake
de Jeugdwet en de Wmo 2015?
Antwoord:
Vanwege COVID-19 zijn diverse van de geplande inkopen die zouden
deelnemen aan de pilots uitgesteld. De volledige pilots worden daarmee
niet meer dit jaar doorlopen. In 2021 worden alsnog pilots gedraaid en
ondertussen wordt gewerkt aan de handreiking behorend bij de
wetgeving en pilots. Voor de kerst informeer ik u over de voortgang.
Vraag 655
In 2021 is 29,1 miljoen euro beschikbaar voor de Stimuleringsregeling
Wonen en Zorg; hoe wordt na 2021 vervolg gegeven aan deze
stimuleringsregeling?
Antwoord:
De regeling blijft ook na 2021 bestaan. Van de middelen in 2019, 2020 en
2021 is er 30 miljoen beschikbaar voor leningen in de planontwikkelfase.
Deze middelen krijgen een revolverend karakter. Na afbetaling van een
lening kunnen deze middelen weer opnieuw worden uitgeleend.
Daarnaast wordt 50 miljoen toegevoegd aan een risico-voorziening. Deze
middelen worden alleen aangesproken als er een beroep wordt gedaan op
de borgstelling op een lening. Omdat ook een premie wordt betaald voor
de borgstelling kan de regeling ook in de toekomst blijven bestaan. Over
de voortzetting van de subsidies in de initiatieffase in 2022 is nog geen
beslissing genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

213

Vraag 656
Wat is de reden voor het afschalen van de Stimuleringsregeling Wonen en
Zorg?
Antwoord:
De Stimuleringsregeling is niet afgeschaald maar gewijzigd. Een van de
wijzigingen van de stimuleringsregeling hield in dat de financiering van
de planontwikkelingsfase wordt uitgevoerd door de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). Met deze wijziging is het karakter van dit
onderdeel van de regeling veranderd: in plaats van borgstellingen waarbij
middelen pas worden aangesproken als er een beroep wordt gedaan op
de borgstelling, worden de middelen nu uitgeleend en wordt hiermee – in
termen van het kasstelsel – direct een beroep op de middelen gedaan.
Daarnaast wordt € 3 miljoen van de totaal € 90 miljoen voor de regeling
aangewend voor de ondersteuning van de Taskforce wonen en zorg:
€ 87 miljoen is nog steeds beschikbaar voor de regeling.
Vraag 657
Voor expertise over ernstige gedragsproblemen kunnen zorgverleners
terecht bij de Centra voor Consultatie en Expertise (CCE). Hoeveel
zorgverleners hebben in respectievelijk 2018, 2019 en 2020 gebruik
gemaakt van de expertise van de CCE?
Antwoord:
De door u gevraagde informatie is op dit moment niet beschikbaar. Wel
heb ik de volgende cijfers.
Het aantal door het CCE in behandeling genomen consultaties laat de
afgelopen jaren de volgende stijging zien:
2018: 1399
2019: 1567
2020: 1600 (schatting)
Vraag 658
Hoeveel subsidie geeft u voor de ontwikkeling van ict-toepassingen in
zorginstellingen? Kunt u een overzicht geven van de afgelopen zes jaar?
Antwoord:
In principe is het aan zorginstellingen zelf om te investeren in
ICT-toepassingen. Een eenduidig overzicht van alle subsidies voor
ontwikkeling van ICT-toepassingen in de afgelopen zes jaar is moeilijk te
geven, omdat de investering in ICT vaak onderdeel is van grotere
programma’s of initiatieven, bijvoorbeeld de programma’s van ZonMw en
het Topsectorenbeleid.
In ieder geval is vanuit VWS via de versnellingsprogramma’s informatieuitwisseling patiënt – professional, de zogenaamde VIPP’s, vanaf 2017 tot
en met 2023 circa € 425 miljoen beschikbaar voor zorginstellingen uit
diverse sectoren om het invoeren van een nieuwe werkwijze voor
informatie-uitwisseling tot stand te brengen. Daarvoor zijn ook ICT
aanpassingen nodig.
Vraag 659
Hoeveel subsidie wordt gegeven voor de ontwikkeling van e-health
toepassingen? Kunt u een overzicht geven van de afgelopen zes jaar?
Antwoord:
In principe is het aan zorginstellingen zelf om te investeren in
ICT-toepassingen. Een eenduidig overzicht van alle subsidies voor
ontwikkeling van ICT-toepassingen in de afgelopen zes jaar is moeilijk te
geven, omdat de investering in ICT vaak onderdeel is van grotere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

214

programma’s of initiatieven. Bijvoorbeeld de programma’s van ZonMw,
het Topsectorenbeleid of de subsidies aan patiëntenorganisaties.
Vraag 660
Welke kosten hebben zorginstellingen moeten maken om te voldoen aan
de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG)?
Antwoord:
Er zijn geen gegevens beschikbaar voor specifiek zorginstellingen of
ziekenhuizen over de kosten die zij hebben moeten maken om te voldoen
aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Vraag 661
Welke kosten hebben ziekenhuizen moeten maken om te voldoen aan de
AVG?
Antwoord:
Er zijn geen gegevens beschikbaar voor specifiek zorginstellingen of
ziekenhuizen over de kosten die zij hebben moeten maken om te voldoen
aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Vraag 662
Hoeveel overtredingen zijn in 2020 in zorginstellingen en gemeenten
geconstateerd bij het naleven van de AVG?
Antwoord:
Overtredingen die centraal worden gemeld zijn datalekken. Over de
gemelde datalekken in 2020 zijn nog geen gegevens bekend.
Vraag 663
Hoeveel winst is gemaakt door aanbieders van gegevensuitwisselingssystemen in ziekenhuizen?
Antwoord:
Er zijn vele partijen die gegevensuitwisseling in de zorg mogelijk (kunnen)
maken. Ik heb geen overzicht van de totale winst die door aanbieders van
gegevensuitwisselingssystemen in ziekenhuizen wordt gemaakt.
Vraag 664
Voor de inzet bij de uitvoering van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten is, samen met een aantal
andere posten, 15 miljoen euro beschikbaar; in hoeverre komt dit budget
ten goede aan acties in het kader van de implementatie-agenda van deze
wet en om welke acties gaat het?
Antwoord:
De genoemde € 15 miljoen betreft, naast de Wet zorg en dwang, ook de
inzet op onder andere dementie, antibioticaresistentie, het terugdringen
van de administratieve lasten, het Groninger zorgakkoord, de hersenletselteams en de inzet van vrijwillige mentoren bij kwetsbare cliënten.
Ik ben voornemens om hiervan ca € 2,5 miljoen te verplichten voor de
Wet zorg en dwang. De beschikbare middelen voor de Wet zorg en dwang
zien toe op de acties die nodig zijn om deze wet te implementeren en uit
te voeren. Het gaat daarbij om de financiering aan kenniscentra, beroepsgroepen en brancheverenigingen. Tevens dienen deze middelen voor het
standaardiseren van berichtenverkeer.
Vraag 665
Welke acties vallen onder de inzet op dementie en is hierbij ook aandacht
voor het Dementieregister en het initiatief samendementievriendelijk,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

215

aangezien er om de zorg merkbaar beter te maken onder andere wordt
ingezet op dementie, waarvoor (onder andere) in totaal 15 miljoen euro
beschikbaar is?
Antwoord:
Binnen het budget van € 15 miljoen subsidies om de zorg merkbaar beter
te maken vallen met betrekking tot dementie de al lopende subsidies voor
zogenaamde twinningprogramma’s, die Alzheimer Nederland uitvoert.
Financiering van het Dementieregister en het initiatief Samen dementievriendelijk valt hier niet onder.
Vraag 666
Welk deel van het geld dat met de Wlz wordt opgehaald, wordt daadwerkelijk aan zorg besteed?
Antwoord:
Als met de vraag wordt bedoeld welk deel van de eigen bijdragen
ontvangsten in de Wlz wordt besteed aan zorg in de Wlz, geldt dat dit
bedrag volledig wordt ingezet ter dekking van de kosten in de Wlz. Dit
verklaart het verschil tussen de bruto en netto uitgaven in de Wlz.
Vraag 667
Welk bedrag komt volgend jaar aan Wlz-premie binnen bij de belastingdienst voordat het beslag voor de heffingskortingen plaatsvindt?
Antwoord:
De opbrengst van de Wlz-premie wordt voor 2021 geraamd op
€ 14,6 miljard. In dit bedrag is voor € 15,8 miljard aan heffingskortingen
verrekend. Zonder verrekening van heffingskortingen is de opbrengst dus
€ 30,4 miljard.
Vraag 668
Hoe hoog moet de Wlz-premie zijn wanneer deze samen met de
inkomsten van eigen bijdragen kostendekkend is voor de geraamde
uitgaven voor de Wlz?
Antwoord:
Vanaf 2019 is er een rijksbijdrage die ervoor zorgt dat het Fonds
langdurige zorg geen tekorten meer kent.
Indien met de vraag wordt bedoeld hoe hoog de Wlz-premie zou moeten
zijn als in afwijking van de wettelijk vastgelegde systematiek de heffingskortingen niet in mindering worden gebracht en uit de Wlz-premie en de
eigen bijdragen alle Wlz-uitgaven gedekt kunnen worden (en er dus geen
rekening wordt gehouden met de BIKK en de rijksbijdrage Wlz), dan is het
antwoord 8,1% (tegen nu 9,65%).
Vraag 669
Welk bedrag komt binnen in de bijdrage in de kosten van kortingen
(BIKK)? Kunt u daarbij de volgende gegevens in een overzicht plaatsen:
(1) jaarlijkse premieopbrengsten AWBZ/Wlz vanaf 1999 tot heden, (2) welk
bedrag vanaf 1999 tot heden jaarlijks van de premieopbrengsten AWBZ
aan heffingskortingen wordt besteed, (3) welk bedrag vanaf 1999 tot
heden jaarlijks via de BIKK wordt gecompenseerd, (4) het verschil tussen
de compensatie via de BIKK en het bedrag dat opgaat aan heffingskortingen per jaar vanaf 1999 tot heden, (5) de jaarlijkse uitgaven aan
AWBZ-zorgkosten vanaf 1999 tot heden, (6) de jaarlijkse inkomsten aan
eigen bijdragen vanaf 1999 tot heden, (7) het verschil tussen de totale
premieopbrengsten en de jaarlijkse uitgaven minus de eigen bijdragen
vanaf 1999 tot heden, (8) de jaarlijkse opbrengst van de eigen bijdragen
vanaf 1999 tot heden, (9) de jaarlijkse uitgaven aan AWBZ-zorgkosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

216

vanaf 1999 tot heden minus de opbrengst eigen bijdragen, (10) de
AWBZ-premies exclusief heffingskortingen minus zorguitgaven en minus
opbrengst eigen bijdragen?
Wilt u een raming geven met betrekking tot de bovenstaande vraag,
onderdeel 1 tot met 10 voor het jaar 2020?
Antwoord:
Zie in onderstaande tabel de gevraagde gegevens voor de jaren 1999 tot
heden.
De vermelde bedragen zijn weergegeven in € miljard.

1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

(1)
Premieopbrengst
AWBZ/Wlz

(2)
Heffingskortingen
in
AWBZ/Wlzpremie

(3)
BIKK

(4)
Heffingskortingen
minus BIKK

(5)
Uitgaven

(6)(8)
Eigen
bijdragen

(7)
Uitgaven
minus
eigen
bijdragen

(9)
Premies
minus
uitgaven
min eigen
bijdragen

(10)
Premies excl
heffingskortingen minus
uitgaven min
eigen
bijdragen

A

B

C

D=B–C

E

F

G=E–F

H=A–G

I=A+B–G

13
14
11
12
14
16
16
14
13
16
14
15
15
17
19
19
15
14
15
16
16
15

–
–
9
9
12
13
14
14
14
14
15
15
15
16
15
15
12
12
13
13
14
15

–
–
2
2
4
5
5
5
4
5
5
5
5
5
4
4
3
3
4
4
4
4

–
–
7
7
8
8
9
9
9
10
10
10
10
10
11
11
9
9
9
10
10
11

13
15
16
18
20
21
22
23
23
22
23
24
25
28
27
28
20
20
20
22
24
26

2
2
2
2
2
2
2
2
2
2
2
1
2
2
2
2
2
2
2
2
2
2

12
13
15
17
18
19
20
21
21
20
22
23
24
26
26
26
18
18
18
20
22
24

1
1
–4
–5
–4
–3
–4
–7
–8
–5
–8
–8
–8
– 10
–7
–7
–2
–4
–4
–3
–6
–9

1
1
5
4
8
10
10
7
6
10
7
7
7
6
8
8
9
9
9
10
8
6

Vraag 670
Wilt u een raming geven met betrekking tot de bovenstaande vraag 1 tot
en met 10 voor de Wlz in het jaar 2020?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 669.
Vraag 671
Wat kosten de pgb’s jaarlijks, in totaal en uitgesplitst per wet?
Antwoord:
In onderstaande tabel zijn de (geraamde) uitgaven voor de persoonsgebonden budgetten opgenomen voor de jaren 2015–2020 in totaal en per
wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

217

Tabel Uitgaven voor persoonsgebonden budgetten in de jaren 2015 t/m 2020 uitgesplitst naar wet.
Uitgaven
(bedragen x € 1 miljoen)
2015
2016
2017
2018
2019
2020

Wlz

Wmo1

Jeugdwet1

Zvw2

1.285
1.463
1.756
1.895
2.0903
2.2604

673
591
447
424
406

297
286
189
182
174

297
307
328
344
333

1

Op basis van SVB-gegevens over de toekenningen in de Wmo en Jeugdwet. Voorts geldt ook
voor de Wmo en Jeugdwet dat vooraf geen afzonderlijk budgettair kader wordt vastgesteld voor
het pgb en er dus voor 2020 nog geen gegevens beschikbaar zijn.
2
In de Zvw wordt binnen het kader voor de wijkverpleegkundige zorg vooraf geen afzonderlijk
kader voor het pgb vastgesteld. Na afloop van 2020 zal derhalve pas bekend zijn wat is uitgegeven aan het pgb in dat jaar.
3
Bron: jaarverslag Ministerie van Volksgezondheid, Welzijnen Sport 2019 (TK 35 470 XVI-1).
4
Het betreft hier de geraamde pgb-uitgaven (zie voor bedrag 2020, tabel 8 van het Financieel
Beeld Zorg in de VWS ontwerpbegroting 2021).

Vraag 672
Hoeveel pgb’s worden jaarlijks afgegeven per zorgdoelgroep en sector?
Antwoord:
In onderstaande tabel zijn het aantal afgegeven pgb’s opgenomen voor de
Wet langdurige zorg (Wlz), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
en de Jeugdwet. De aantallen voor het Zvw-pgb over 2020 worden bekend
in de eerste helft van 2021 wanneer de gegevens over de uitvoering van
het Zvw-pgb in 2020 beschikbaar zijn. Op 1 januari 2019 was het aantal
budgethouders 18.131. Op 31 december 2019 bedroeg aantal budgethouders 19.043.

September 2020
30 september 2019

Wlz

Wmo

Jeugdwet

50.433
44.350

56.997
62.021

18.458
20.393

Wlz
De globale verdeling van de verzekerden met een zorgprofiel is als volgt
(ultimo juni 2020, o.b.v. Vektis cijfers):
– Verpleging en verzorging: 26%
– Verstandelijke beperking: 61%
– Lichamelijke beperking: 12%
– Zintuiglijke beperking: 1%
Vraag 673
Hoeveel indicaties «Begeleiding» hebben een pgb-financiering?
Antwoord:
In september 2020 waren er 34.726 Wmo-BG-budgetten in PGB1.0
geregistreerd. In PGB2.0 wordt nog geen splitsing gemaakt in begeleiding
en hulp bij het huishouden. Vanaf Q3 2022 wordt het mogelijk om de
splitsing in PGB2.0 te maken. Naast deze groep die expliciet begeleiding
geïndiceerd heeft gekregen, kan begeleiding ook ingekocht worden met
een Jeugdwet-pgb en een Wlz-pgb, deze worden niet apart geregistreerd.
Vraag 674
Hoeveel indicaties «Persoonlijke verzorging» hebben een
pgb-financiering?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

218

Antwoord:
In september 2020 waren er 50.433 Wlz-budgetten met (onder meer) een
zorgfunctie m.b.t. Persoonlijke verzorging.
Van Zvw-budgethouders die hun declaraties rechtstreeks indienen bij de
eigen zorgverzekeraar geldt dat eind 2019 1.859 van hen formele
verzorging en 7.980 informele verzorging inkochten. Eén budgethouder
kan overigens zowel formele verzorging als informele verzorging inkopen.
Vraag 675
Hoeveel informele zorgverleners worden betaald uit het pgb?
Antwoord:
De SVB maakt geen onderscheid tussen «formele» en «informele»
zorgverleners. De SVB registreert het type zorgovereenkomst (arbeidsovereenkomst, of overeenkomst van opdracht).
Alleen van Zvw-budgethouders die hun declaraties rechtstreeks indienen
bij de eigen zorgverzekeraar is bekend dat eind 2019 2.444 van hen
informele verpleging en 7.980 informele verzorging inkochten. Eén
budgethouder kan overigens zowel informele verpleging als informele
verzorging inkopen.
Vraag 676
Hoeveel mensen zetten per jaar hun zorg in natura om in een pgb?
Antwoord:
Op landelijk niveau zijn geen gegevens bekend van hoeveel mensen
jaarlijks hun zorg omzetten van zorg in natura naar pgb.
Vraag 677
Wat is het hoogste en laagste pgb-bedrag voor iemand?
Antwoord:
Het hoogste pgb-bedrag 2020 dat bij de SVB geregistreerd staat is een
Wlz-budget en is € 554.602. Het laagste pgb-bedrag 2020 dat bij de SVB
geregistreerd staat betreft een Wmo-budget en is € 3,11.
Vraag 678
Hoeveel klachten heeft de Sociale Verzekeringsbank (SVB) de afgelopen
twee jaar binnengekregen?
Antwoord:
In 2019 heeft de SVB 1.591 klachten binnengekregen. In 2020 heeft de SVB
tot en met augustus 744 klachten binnen gekregen. In 2020 is het effect
van de Coronapandemie in de klachten te zien, bijvoorbeeld ten aanzien
van telefonische bereikbaarheid en de verwerkingstermijn van stukken.
Vraag 679
Kunt u een overzicht geven van alle plussen en minnen uit de begroting
2021 met betrekking tot het pgb?
Antwoord:
In 2021 is dit € 2.341 miljoen voor pgb binnen de Wlz. Dit is € 81 miljoen
meer dan in 2020, toen er € 2.260 miljoen was voor pgb binnen de Wlz.
Deze oploop wordt met name verklaard door volumegroei (€ 52 miljoen),
het openstellen van de Wlz voor mensen met een psychische stoornis
(€ 67 miljoen) en het ontbreken van bedrag voor meerkosten als gevolg
van COVID -19 (€ 40 miljoen in 2020). (https://opendata.rijksbegroting.nl/
4c_Uitgebreide_verdiepingsbijlage_Wlz_OW_2021.xls)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

219

Voor de Zvw, Wmo 2015 en de Jeugdwet wordt vooraf geen specifiek
pgb-kader begroot en is pas achteraf vast te stellen hoeveel in de
betreffende domeinen aan pgb’s is uitgegeven.
Daarnaast is aan artikel 3 voor 2021 € 24,3 miljoen toegevoegd voor de
uitvoeringskosten van pgb’s voor de Wmo en de jeugdwet vanuit het
systeem van trekkingsrecht door de SVB (verdiepingshoofdstuk p. 216).
Vraag 680
Hoeveel procent van de maandelijks ingediende pgb-declaraties wordt
goedgekeurd en hoeveel procent wordt afgekeurd?
Antwoord:
Het percentage declaraties dat direct kan worden goedgekeurd door de
SVB is constant. Tot en met september 2020 is per maand gemiddeld
96,9% van de declaraties direct goedgekeurd. 2,3% wordt in eerste
instantie afgekeurd waarbij vervolgens aanvullende informatie wordt
opgevraagd bij de budgethouder om tot goedkeuring van de declaratie
over te kunnen gaan. De overige 0,8% van de declaraties is afgewezen.
Het merendeel van de declaraties zal tot uitbetaling leiden indien er
voldoende budget beschikbaar is.
Vraag 681
Hoeveel pgb’s zijn in 2020 afgegeven, uitgesplitst per maand, indicatie en
zorgsector? Hoeveel was dit in 2019?
Antwoord:
In onderstaande tabellen is voor 2019 en 2020 het aantal pgb’s
opgenomen per wet.
2019
2019 (ultimo per maand)
Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
Augustus
september
Oktober
November
December

Wlz

Jeugdwet

Wmo

Zvw

41.656
42.026
42.396
42.601
42.816
43.710
44.033
44.206
44.350
44.569
44.865
45.378

16.037
16.610
17.265
17.902
18.518
19.017
19.524
19.955
20.393
21.732
21.731
21.730

54.567
55.738
56.839
58.009
59.091
59.947
60.881
61.560
62.021
63.296
63.119
62.924

18.131
18.239
18.374
18.519
18.663
18.737
18.812
18.802
18.881
18.974
18.987
19.043

In 2019 zijn 11.360 nieuwe Zvw-pgb’s afgegeven.
De aantallen Zvw-pgb over 2020 worden bekend in de eerste helft van
2021 wanneer de gegevens over de uitvoering van het Zvw-pgb in 2010
beschikbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

220

2020
2020 (ultimo per maand)
Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
Augustus
september
1

Wlz

Jeugdwet

Wmo

44.633
44.996
45.315
45.668
46.090
46.425
46.706
NB1
NB

18.462
18.457
18.453
18.450
18.450
18.460
18.459
18.459
18.458

58.217
58.072
57.931
57.735
57.558
57.440
57.296
57.147
56.997

NB = niet beschikbaar.

In onderstaande tabel staat het aantal budgethouders dat volgens
informatie van Vektis een persoonsgebonden budget uit de Wlz heeft,
uitgesplitst naar het geïndiceerde zorgzwaartepakket (ZZP) en onderverdeeld naar: de ouderenzorg (VV), verstandelijk gehandicapten (VG), licht
verstandelijk gehandicapten (LVG en SGLVG), zintuiglijk gehandicapten
visueel en auditief (ZG), lichamelijk gehandicapten (LG) en GGZ-cliënten
(GGZ).
ZZP

Aantal budgethouders (ultimo
juni 2019)

Aantal budgethouders (ultimo
juni 2020)

ZZP VV 1–3
ZZP VV 4–10
ZZP LVG 1–5
ZZP VG 1–2
ZZP VG 3–8
ZZP LG 1,3
ZZP LG 2, 4–7
ZZP ZG 1
ZZP ZG 2–5
ZZP GGZB
Wlz-indiceerbaar

2
9.767
59
108
26.700
32
5.148
0
536
0
44

0
12.049
32
80
28.140
27
5.390
0
580
0
127

Totaal

42.396

46.425

Vraag 682
Hoeveel gemeenten doen de uitbetaling van pgb’s zelf? Welke gemeenten
zijn dit?
Antwoord:
Op grond van de Wmo 2015 zijn gemeenten verplicht om de uitbetaling
van pgb’s door de SVB te laten uitvoeren. De SVB voert voor alle
gemeenten de uitbetaling van pgb’s uit.
Vraag 683
Hoeveel pgb-aanvragen zijn in 2019 en 2020 geweigerd?
Antwoord:
Er zijn geen landelijke cijfers beschikbaar over het weigeren van pgb’s in
de Wlz, Wmo en Jeugdwet.
In 2019 zijn 13.917 aanvragen gedaan voor een Zvw-pgb en er werden er
2.557 geweigerd. De aantallen aanvragen Zvw-pgb over 2020 worden
bekend in de eerste helft van 2021 wanneer de gegevens over de
uitvoering van het Zvw-pgb in 2020 beschikbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

221

Vraag 684
Kan een overzicht gegeven worden van alle (voorspelde) kosten met
betrekking tot de bouw en de beheerskosten van het PGB 2.0-systeem?
Antwoord:
In het VSO Kostenoverzicht PGB2.0-systeem (kenmerk 25 657, nr. 319) zijn
de kosten voor bouw en beheer genoemd. De doorontwikkelkosten
bedroegen in eerste instantie € 20,5 miljoen. In het VSO Kostenoverzicht
werd ook de verhoging van € 12,5 mln. als gevolg van extra inspanningen
bij de conversie en technisch noodzakelijke aanpassingen gemeld.
Hiervoor zijn bij de najaarsnota 2019 en voorjaarsnota 2020 middelen
toegevoegd. Ten slotte is bij voorjaarsnota 2020 en ontwerpbegroting
2021 additioneel 3,758 beschikbaar gesteld voor de doorontwikkeling. De
jaarlijkse structureel beheerskosten bedragen € 9,4 miljoen.
Vraag 685
Welk deel van de 43,3 miljoen euro voor palliatieve zorg wordt besteed
aan geestelijke verzorging?
Antwoord:
Via de Regeling palliatieve terminale zorg wordt in 2021 € 6 miljoen
besteed aan geestelijke verzorging thuis, ten behoeve van mensen van
50 jaar en ouder en voor palliatieve patiënten van alle leeftijden.
Daarnaast wordt ongeveer € 1,3 miljoen besteed aan project- en
instellingssubsidies voor geestelijke verzorging in de thuissituatie.
Vraag 686
De raming voor de Rijksbijdrage Wlz is 3,7 miljard euro, terwijl in 2019 de
Rijksbijdrage 1,95 miljard euro was; waarom is, concreet, de bijdrage
binnen twee jaar bijna verdubbeld? Gaat deze bijdrage volgens u naar
verwachting zich om de paar jaar verdubbelen? Heeft u een plan om de
Rijksbijdrage op de lange termijn in te dammen, of laat u het voor wat het
is?
Antwoord:
De stijging van de Wlz-rijksbijdrage resulteert uit het feit dat de
Wlz-uitgaven harder stijgen dan de reguliere Wlz-inkomsten (Wlz-premie,
eigen bijdragen en BIKK).
Tussen 2019 en 2021 stijgen de Wlz-uitgaven met € 3,5 miljard, terwijl de
inkomsten met € 0,5 miljard lager uitkomen. Er ontstaat daardoor een gat
dat, conform afspraak in deze kabinetsperiode, wordt opgevangen door
een stijgende rijksbijdrage. De rijksbijdrage 2019 komt niet overeen met
het saldo, omdat de cijfers voor de inkomsten en uitgaven nog zijn
bijgesteld, nadat de rijksbijdrage is vastgesteld.

Wlz-uitgaven
Wlz premie
Eigen bijdrage
BIKK
Saldo
Rijksbijdrage

2019

2021

Groei

23,8 mld
15,7 mld
1,8 mld
3,7 mld
– 2,6 mld
1,95 mld

27,6 mld
14,6 mld
2,1 mld
4,0 mld
– 6,85 mld
6,85 mld

+ 3,8 mld
– 1,1 mld
+ 0,3 mld
+ 0,3 mld
– 4,3 mld
4,9 mld

Dat de uitgaven aan langdurige zorg harder groeien dan de premieopbrengsten is al veel langer het geval. Ten tijde van de AWBZ leidde dat
tot een in de tijd oplopend tekort in het Algemeen Fonds Bijzondere
Ziektekosten (AFBZ). Bij de beëindiging van de AWBZ resulteerde
daardoor een negatief vermogen in dit fonds van circa € 15 miljard. Het
bestaan van dit tekort was op zich geen probleem, zolang de uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

222

maar binnen de uitgavenkaders pasten. Een tekort in het AFBZ past dan
binnen het beoogde EMU-saldo. Het tekort in het AFBZ leidde indertijd tot
veel vragen en de (onjuiste) gedachte dat dit tekort er mede de oorzaak
van was dat er moest worden bezuinigd in de langdurige zorg. Daarom is
er deze kabinetsperiode voor gekozen om een oplopend tekort in het
Fonds langdurige zorg te voorkomen via de introductie van een rijksbijdrage Wlz. Deze rijksbijdrage Wlz staat op artikel 3 in de begroting en vult
het Flz zodat er geen tekort ontstaat binnen het Flz. In de optiek van het
kabinet is een stijgende rijksbijdrage geen probleem. Het kabinet ziet dan
ook geen reden om hier iets aan te doen.
Vraag 687
Hoe groot is het bedrag voor doorontwikkeling van het PGB 2.0-systeem
als onderdeel van de opdracht «Zorgdragen voor langdurige zorg tegen
maatschappelijk aanvaardbare kosten»?
Antwoord:
De doorontwikkeling van het PGB2.0-systeem maakt in 2021 voor
€ 10,2 mln. onderdeel uit van het instrument opdrachten «Zorgdragen
voor langdurige zorg tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten».
Vraag 688
Kunt u de totale kosten die tot nu toe zijn uitgegeven aan PGB 2.0 vanaf
de start van de ontwikkeling ervan per jaar in kaart brengen?
Antwoord:
Vanaf 1 januari 2019 heeft VWS het opdrachtgeverschap en de
eindverantwoordelijkheid voor de verdere doorontwikkeling van het
Zorgdomein overgenomen van Zorgverzekeraars Nederland en daarmee
is de ontwikkeling door DSW ook beëindigd. Vanaf dat moment is VWS
eindverantwoordelijk voor de realisatie van het integrale PGB
2.0-systeem. De gerealiseerde incidentele kosten in 2019 bedroegen
€ 15,9 miljoen voor doorontwikkeling en € 2,6 miljoen voor implementatie. Daarnaast bedragen de jaarlijkse structurele beheerskosten
€ 9,4 miljoen, zo ook in 2019.
Gerealiseerde kosten voor het jaar 2020 zijn bekend na afloop van het
boekjaar.
Vraag 689
Hoeveel regels zijn sinds het van kracht worden van het programma
«(Ont)regel de zorg» in mei 2018 geschrapt, aangezien het doel van het
desbetreffende programma is het zorgbreed merkbaar verminderen van
de ervaren regeldruk voor professionals en patiënt/cliënt? Kunt u hierbij
alle voorbeelden geven? Is de ervaren regeldruk sinds mei 2018
afgenomen en zo ja, met welk percentage?
Antwoord:
Van het aantal geschrapte regels valt geen totaaloverzicht te geven, omdat
veel formulieren en procedures door of in individuele zorginstellingen
gebruikt worden. Steeds meer zorginstellingen zijn ook zelf aan de slag
met het terugdringen van (interne) regeldruk. De totale opbrengsten
daarvan worden niet centraal geregistreerd.
Van de 171 acties en maatregelen uit het programma [Ont]Regel de Zorg
zijn er inmiddels zo’n 90 gerealiseerd. U wordt hierover in meer detail
geïnformeerd in de tweede voortgangsrapportage van het programma
[Ont]Regel de Zorg, die u dit najaar tegemoet kunt zien. U kunt de
voortgang ook raadplegen op de website behorend bij het programma,
www.ordz.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

223

De mate waarin de ervaren regeldruk is afgenomen sinds 2018 is
wisselend. Een van de methodes waarmee we dit meten is de merkbaarheidsscan: een enquête onder zorgverleners waarin zij kunnen aangeven
hoeveel tijd zij besteden aan de administratieve handelingen waar de
acties uit het programma betrekking op hebben en daar een rapportcijfer
aan kunnen toekennen. In het voorjaar van 2020 is een tweede meting
gedaan van de merkbaarheidsscan. Het eindrapport van deze tweede
merkbaarheidsscan heeft uw Kamer deze zomer ontvangen (TK 29 515
nr. 447). De korte samenvatting ervan is dat er inderdaad een effect
merkbaar is, maar nog niet over de gehele linie en wat ons betreft nog
niet voldoende. De grootste afname zien we onder fysiotherapeuten, waar
het rapportcijfer is gedaald van een 7,5 naar een 6,7 (een hoger cijfer staat
voor hogere ervaren regeldruk).
Vraag 690
Hoe hoog was het percentage administratieve lasten in 2010 en in 2019?
Antwoord:
Die vraag valt niet eenduidig te beantwoorden. In het programma
[Ont]Regel de Zorg is onze toetssteen de door zorgverleners ervaren
regeldruk. Daarin zien we de afgelopen periode een lichte afname. Deze
komt naar voren uit het eindrapport van de tweede merkbaarheidsscan,
dat u deze zomer heeft ontvangen (Kamerstukken, 29 515 nr. 447). Deze
afname is nog niet over de gehele linie merkbaar en is wat ons betreft nog
niet voldoende. Daarom gaan we vol door met de aanpak van regeldruk in
de zorg. In de volgende voortgangsrapportage van het programma
[Ont]Regel de Zorg, die uw Kamer dit najaar tegemoet kan zien, gaan we
hier nader op in.
Vraag 691
Hoeveel mensen maken op dit moment gebruik van een persoonlijke
gezondheidsomgeving?
Antwoord:
Er zijn al veel persoonlijke gezondheidsomgevingen (PGO’s) beschikbaar,
waarvan 30 PGO’s met een Medmij label. PGO’s bieden diverse
ingebouwde functionaliteiten met directe waarde voor de gebruiker, zoals
e-health toepassingen, alsmede zelfzorg- en leefstijladvies. Het is niet
bekend hoeveel mensen al gebruik maken van deze functionaliteiten. De
belangrijkste functionaliteit is de veilige en gestandaardiseerde uitwisseling van gegevens conform MedMij tussen burger en de zorgverlener.
Tot nu toe is de beschikbaarheid van medische gegevens nog zeer
beperkt. Het aantal mensen dat gebruik maakt of heeft gemaakt van een
PGO voor het veilig uitwisselen van gezondheidsgegevens is daarom nog
beperkt tot ongeveer honderd (vooral gefaciliteerd vanuit pilots en
gecontroleerde livegangen). De verwachting is dat de uitwisseling van
gezondheidsgegevens via PGO’s begin 2021 op gang zal komen en dat het
aantal mensen dat gebruik kan maken van deze functionaliteit snel zal
toenemen.
Vraag 692
Hoeveel persoonlijke gezondheidsomgevingen zijn er momenteel?
Antwoord:
Er zijn tientallen aanbieders van persoonlijke gezondheidsomgevingen
(PGO’s), waarvan er op dit moment 30 zijn met een MedMij label (zie
https://www.medmij.nl/pgo/). PGO’s met een MedMij label voldoen aan de
juridische en technische eisen voor een veilige en gestandaardiseerde
uitwisseling van gegevens tussen burger en de zorgverlener. Om
gegevensuitwisseling conform MedMij mogelijk te maken zijn zowel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

224

MedMij-gekwalificeerde PGO’s als MedMij-gekwalificeerde ICT systemen
van zorgaanbieders nodig.
Vraag 693
De (ont)regelbus rijdt langs zorgaanbieders om op locatie met
medewerkers en bestuurders aan de slag te gaan met interne regels;
hoeveel regels zijn concreet geschrapt met behulp van deze bus? Kunt u
alle voorbeelden hierbij sturen?
Antwoord:
Op dit moment zijn zo’n 20 zorginstellingen met ondersteuning van de
[Ont]Regelbus gestart met het aanpakken van interne regeldruk. Als
gevolg van de Coronacrisis hebben die trajecten vertraging opgelopen. Er
is daarom nog geen zorginstelling die een volledig traject voltooid heeft.
Bovendien is ieder traject maatwerk: de instelling bepaalt zelf waar zij mee
aan de slag willen. Om die redenen is het niet mogelijk een totaaloverzicht
van met behulp van de [Ont]Regelbus geschrapte regels te geven. Wel is
in september een tussenrapportage van de bevindingen van de [Ont]Regelbus tot nu toe gepubliceerd. Deze is beschikbaar op https://
www.ordz.nl/actueel/nieuws/2020/09/01/tussenrapportage-ontregelbus
Vraag 694
Gaat het lukken om de gezamenlijke opdracht bij het op 14 maart 2018
uitgebrachte actieprogramma Werken in de zorg, die luid en duidelijk is:
«de personeelstekorten moeten in 2022 naar nul of daar dichtbij» te
realiseren? Wat is de tussenstand?
Antwoord:
De ambitie van het actieprogramma Werken in de Zorg is voldoende
medewerkers, die goed zijn toegerust voor en tevreden zijn met het
belangrijke werk dat zij doen. Volgens de prognose van 2019 is het
verwachte tekort in 2022 gedaald tot 80 duizend personen. Er wordt twee
keer per jaar uitgebreid gerapporteerd over de voortgang van het
actieprogramma Werken in de zorg, in de monitor die met de voortgangsrapportages wordt meegezonden laten we een uitgebreid beeld zien van
arbeidsmarktontwikkelingen in de zorg. Naar verwachting ontvangt u
begin november een nieuwe voortgangsrapportage, inclusief een nieuwe
prognose van het tekort.
Vraag 695
Hoe hoog was het personeelstekort in de zorg in 2010 en in 2019?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers bekend over de personeelstekorten in de zorg in 2010.
Ook voor 2019 zijn geen cijfers bekend over de daadwerkelijke tekorten,
wel over de verwachte tekorten. Bij de laatste prognose (van voorjaar
2019) was dit verwachte personeelstekort in de zorg voor 2019 31.500
werknemers. Voor2022 was het verwachte personeelstekort voor geheel
zorg en welzijn 80.000 medewerkers. Deze aantallen betreffen de som van
alle tekorten bij de afzonderlijke beroepsgroepen op de kwalificatieniveaus 1 tot en met 6. Deze prognose is gebaseerd op het hoge scenario uit
het model zorggebruik (bron: Prismant, model zorggebruik). In november
verwachten we nieuwe prognoses. Hierover wordt u geïnformeerd in de
eerstvolgende voortgangsrapportage van het actieprogramma Werken in
de zorg die u begin november ontvangt.
Vraag 696
Hoeveel meer stageplaatsen zijn er gecreëerd sinds maart 2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

225

Antwoord:
Het is niet mogelijk om voor studiejaar 2019–2020 inzage te krijgen in
hoeveel meer stageplaatsen zijn ontwikkeld vanaf maart 2018. De
Stichting Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) erkent en ondersteunt
leerbedrijven. SBB heeft voor studiejaar 2019–2020 voor studenten in
zorgopleidingen 40.000 leerbedrijven erkend. Bij deze leerbedrijven zijn
circa 50.000 leerbanen en circa 40.000 stages gerealiseerd.
Vraag 697
Meer willen werken = meer kunnen werken, hoeveel contracten zijn in dit
verband uitgebreid sinds maart 2018?
Antwoord:
Dergelijke informatie wordt niet bijgehouden. Wel is de deeltijdfactor
vanaf 2018 gelijk gebleven (0,68).
Vraag 698
Zijn de administratieve lasten afgenomen sinds maart 2018? Zo ja, waaruit
blijkt dat?
Antwoord:
De mate waarin de ervaren regeldruk is afgenomen sinds 2018 is
wisselend. Een van de methodes waarmee we dit meten is de merkbaarheidsscan: een enquête onder zorgverleners waarin zij kunnen aangeven
hoeveel tijd zij besteden aan de administratieve handelingen waar de
acties uit het programma betrekking op hebben en daar een rapportcijfer
aan kunnen toekennen. In het voorjaar van 2020 is een tweede meting
gedaan van de merkbaarheidsscan. Het eindrapport van deze tweede
merkbaarheidsscan heeft uw Kamer deze zomer ontvangen (TK 29 515
nr. 447). De korte samenvatting ervan is dat er inderdaad een effect
merkbaar is, maar nog niet over de gehele linie en wat ons betreft nog
niet voldoende. In de volgende voortgangsrapportage van het programma
[Ont]Regel de Zorg, die uw Kamer dit najaar tegemoet kan zien, gaan we
hier nader op in.
Vraag 699
«Beter kiezen, minder uitval», is de uitstroom afgenomen sinds maart
2018, zo ja waaruit blijkt dit?
Antwoord:
Nee, deze uitstroom is niet afgenomen. Uit cijfers van het CBS blijkt dat de
uitstroom in het eerste kwartaal van 2018 en het laatste kwartaal van 2019
ongeveer gelijk is: 112.940 versus 113.500 personen. In het eerste kwartaal
van 2020 is de uitstroom echter toegenomen naar 118.130 personen (CBS,
AZW Statline). Hier heeft COVID-19 hoogstwaarschijnlijk ook een rol in
gespeeld. Zo zijn er delen van de zorg geweest waar het zorgvolume is
afgenomen vanwege COVID-19. Dat heeft waarschijnlijk voor het niet
verlengen van tijdelijke contracten gezorgd.
Vraag 700
«Anders kiezen, meer medewerkers blijven kiezen voor de zorg door
betere ondersteuning bij hun volgende stap binnen de zorg», hebben
meer medewerkers blijvend voor de zorg gekozen? Zo ja, waaruit blijkt
dit? Op welke manier heeft betere ondersteuning plaatsgevonden?
Antwoord:
Het aantal mensen dat in de zorg werkt is in de afgelopen jaren flink
toegenomen. Dit is vooral te danken een hoge instroom van nieuwe
medewerkers. Helaas blijft de uitstroom hoog. Via het actieprogramma
bieden we diverse mogelijkheden voor mensen die een loopbaanstap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

226

naar de zorg of binnen de zorg willen maken. Voor een eerste kennismaking met de sector of een volgende stap kunnen mensen terecht op
http://www.ontdekdezorg.nl en de http://www.zorginspirator.nl, voor
persoonlijk advies of voor loopbaanbegeleiding kunnen mensen terecht
op http://www.sterkinjewerk.nl. Met de subsidie SectorplanPlus bieden we
ondersteuning voor eventueel extra benodigde training of opleiding.
Hiervoor is deze kabinetsperiode € 420 miljoen euro beschikbaar. Deze
instrumenten zijn onderdeel van het actieprogramma Werken in de Zorg,
met in iedere regio een aanpak gericht op de werving en het behoud van
medewerkers. Overigens hebben werkgevers een cruciale rol als het gaat
om het behoud van hun medewerkers. Van hen verwachten we dat ze het
goede gesprek voeren met hun medewerkers. De sector kan en moet daar
nog stappen zetten. Dit ondersteunen we met onder meer een gerichte
regionale programmatische aanpak met het VWS-regioteam.
Vraag 701
«Anders werken, meer medewerkers kunnen blijven werken in de zorg
door gezonder werken, minder werkdruk, minder ziekteverzuim, minder
agressie en meer werkzekerheid», hebben meer medewerkers minder
werkdruk sinds maart 2018? Zo ja, waaruit blijkt dit? Hebben meer
medewerkers zich minder vaak ziekgemeld sinds maart 2018? Zo ja,
waaruit blijkt dit? Hebben meer medewerkers minder te maken met
agressie sinds maart 2018? Zo ja, waaruit blijkt dit? Hebben meer
medewerkers sinds maart 2018 meer werkzekerheid? Zo ja, waaruit blijkt
dit?
Antwoord:
Om de bovenstaande vragen te beantwoorden is gebruik gemaakt van de
cijfers van CBS AZW Statline uit de werknemersenquêtes van 2017 en
2019.
Hieruit komt naar voren dat het aandeel medewerkers in zorg en welzijn
dat het idee heeft dat de werkdruk het afgelopen jaar is afgenomen in
2017 op 3% lag. Dit aandeel is in 2019 toegenomen naar 4,2%. Daarnaast
gaf in 2017 nog 49% van de medewerkers aan dat de werkdruk te hoog of
veel te hoog was, in 2019 is dit aandeel afgenomen naar 43,9%. Meer
medewerkers hebben dus minder werkdruk ervaren.
Het aandeel medewerkers dat het afgelopen jaar heeft verzuimd wegens
ziekte lag in 2017 op 47,5% en is in 2019 toegenomen naar 51,0%. Het
aantal keer dat medewerkers hebben verzuimd vanwege ziekte is in
diezelfde periode toegenomen van gemiddeld 1,1 keer naar 1,4 keer. Meer
medewerkers hebben zich dus vaker ziekgemeld.
Het aandeel medewerkers in zorg en welzijn dat het idee heeft dat
agressie door patiënten of cliënten het afgelopen jaar is afgenomen lag in
2017 op 4%. Dit aandeel lag in 2019 lager, namelijk op 2,5%. Voor agressie
door collega’s gaat het om een aandeel van 10% in 2017 dat aangeeft dat
dit gedrag is afgenomen. In 2019 lag dit aandeel op 4,4%. Voor beide
bronnen van agressie zien we dus dat minder medewerkers aangeven dat
agressie is afgenomen.
Het aandeel medewerkers in zorg en welzijn dat verwacht om een baan bij
de huidige werkgever te behouden lag in 2017 op 95% en is in 2019
toegenomen naar 95,6%. Meer medewerkers hebben dus werkzekerheid.
Vraag 702
Hoe hoog was het ziekteverzuim in de zorg 2010 en in 2019?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

227

Antwoord:
Volgens cijfers van CBS AZW Statline lag het ziekteverzuimpercentage in
de sector zorg en welzijn breed in 2010 op gemiddeld 5,4% en in 2019 op
gemiddeld 5,7%.
Vraag 703
Hoe hoog was de uitstroom in de zorg in 2010 en in 2019?
Antwoord:
In 2019 stroomden 113.500 werknemers de sector zorg en welzijn (smal)
uit. In 2010 stroomden 109.310 werknemers uit (bron: CBS, AZW StatLine).
Vraag 704
Is het aantal zij-instromers (waaronder bijstandgerechtigden) en herintreders met 20% per jaar gestegen in sinds maart 2018 (in 2018, 2019 en
2020)? Heeft dit het verwachte tekort van 30.000 personen opgelost?
Antwoord:
Uw vraag lijkt te refereren aan de tabel «Potentiële effecten van regionale
acties op het verwachte tekort in 2022, vertaald naar landelijk niveau» op
pagina 17 van het actieprogramma Werken in de zorg46. In de betreffende
tabel is op basis van het toenmalig inzicht in de arbeidsmarkt het
potentiële effect van acties op het tekort in 2022 weergegeven. Het gaf
aangrijpingspunten weer voor het terugdringen van het tekort ten
behoeve van de partijen in de regio. Het verhogen van het aantal
zij-instromers en herintreders met 20% per jaar was daarmee geen
ambitie, maar een voorbeeld van het potentiële effect van maatregelen op
een bepaald terrein.
Dat gezegd hebbende is het aantal zij-instromers en herintreders in 2018
en 2019 met respectievelijk 13% en 22% toegenomen ten opzichte van
2017.
Vraag 705
Is het gemiddelde opleidingsrendement met 10% gestegen sinds maart
2018 (in 2018, 2019 en 2020)? Heeft dit het verwachte tekort van 15.000
personen opgelost?
Antwoord:
Uw vraag lijkt te refereren aan de tabel «Potentiële effecten van regionale
acties op het verwachte tekort in 2022, vertaald naar landelijk niveau.» op
pagina 17 van het actieprogramma Werken in de zorg47. In de betreffende
tabel is op basis van het toenmalig inzicht in de arbeidsmarkt het
potentiële effect van acties op het tekort in 2022 weergegeven. Het gaf
aangrijpingspunten weer voor het terugdringen van het tekort ten
behoeve van de partijen in de regio. Het verhogen van het opleidingsrendement met 10% per jaar was daarmee geen ambitie, maar een voorbeeld
van het potentiële effect van maatregelen op een bepaald terrein.
Dat gezegd hebbende is het gemiddelde opleidingsrendement binnen
zorg en welzijn opleidingen voor het mbo gestegen van 63% in studiejaar
2017/2018 naar 65% in studiejaar 2018/2019, voor het hbo gedaald van
48% in studiejaar 2017/2018 naar 44% in studiejaar 2018/2019 en voor wo
gedaald van 80% in studiejaar 2017/2018 naar 75% in studiejaar
2018/2019. Kanttekening hierbij is dat de verandering van het studierendement ook het gevolg kan zijn van samenstellingseffecten (het opleidingsrendement is gewogen naar het aantal studenten per opleiding).

46
47

Tweede Kamer, 2017–2018, kamerdossier 25 282, nr. 303
Tweede Kamer, 2017–2018, kamerdossier 25 282, nr. 303

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

228

Vraag 706
Is de contractomvang met een uur uitgebreid? Zo ja, op welke schaal?
Heeft dit het verwachte tekort van 20.000 personen opgelost?
Antwoord:
Uw vraag lijkt te refereren aan de tabel «Potentiële effecten van regionale
acties op het verwachte tekort in 2022, vertaald naar landelijk niveau.» op
pagina 17 van het actieprogramma Werken in de zorg48. In de betreffende
tabel is op basis van het toenmalig inzicht in de arbeidsmarkt het
potentiële effect van acties op het tekort in 2022 weergegeven. Het gaf
aangrijpingspunten weer voor het terugdringen van het tekort ten
behoeve van de partijen in de regio. Het uitbreiden van de contractomvang met 1 uur was daarmee geen ambitie, maar een voorbeeld van
het potentiële effect van maatregelen op een bepaald terrein.
Dat gezegd hebbende is de deeltijdfactor tussen het 1ste kwartaal van
2018 en het 1ste kwartaal van 2020 ongewijzigd gebleven op 0,68.
Vraag 707
Zijn de administratieve lasten met een uur per week verminderd sinds
maart 2018? Heeft dit het verwachte tekort van 20.000 personen opgelost?
Antwoord:
Uw vraag lijkt te refereren aan de tabel «Potentiële effecten van regionale
acties op het verwachte tekort in 2022, vertaald naar landelijk niveau.» op
blz 17 van het actieprogramma Werken in de zorg. In de betreffende tabel
is op basis van het toenmalig inzicht in de arbeidsmarkt het potentiële
effect van acties op het tekort in 2022 weergegeven. Het gaf aangrijpingspunten weer voor het terugdringen van het tekort ten behoeve van de
partijen in de regio. Het verminderen van de administratieve lasten van
zorgprofessionals met een uur per week (om zo het tekort met 20.000
personen te verminderen) was daarmee geen ambitie, maar een
voorbeeld van het potentiële effect van maatregelen op een bepaald
terrein. Voor de mate waarin de administratieve lasten de afgelopen
periode zijn afgenomen verwijzen wij naar het antwoord op vraag 704.
Vraag 708
Is het ziekteverzuim teruggedrongen naar het percentage gemiddeld in
alle sectoren sinds maart 2018? Heeft dit het verwachte tekort van 6.000
personen opgelost?
Antwoord:
Uw vraag lijkt te refereren aan de tabel «Potentiële effecten van regionale
acties op het verwachte tekort in 2022, vertaald naar landelijk niveau.» op
blz 17 van het actieprogramma Werken in de zorg49. In de betreffende
tabel is op basis van het toenmalig inzicht in de arbeidsmarkt het
potentiële effect van acties op het tekort in 2022 weergegeven. Het gaf
aangrijpingspunten weer voor het terugdringen van het tekort ten
behoeve van de partijen in de regio. Het terugdringen van het ziekteverzuim was daarmee geen ambitie, maar een voorbeeld van het
potentiële effect van maatregelen op een bepaald terrein.
Dat gezegd hebbende is het ziekteverzuim gestegen tussen 2017 en 2019
gestegen van 5,3% naar 5,8%.
Vraag 709
Is de productiviteit met 1% per jaar via arbeidsbesparende technologie
sinds maart 2018 (in 2018, 2019 en 2020) gestegen? Heeft dit het
verwachte tekort van 25.000 personen opgelost?
48
49

Tweede Kamer, 2017–2018, kamerdossier 25 282, nr. 303
Tweede Kamer, 2017–2018, kamerdossier 25 282, nr. 303

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

229

Antwoord:
Uw vraag lijkt te refereren aan de tabel «Potentiële effecten van regionale
acties op het verwachte tekort in 2022, vertaald naar landelijk niveau.» op
blz 17 van het actieprogramma Werken in de zorg50. In de betreffende
tabel is op basis van het toenmalig inzicht in de arbeidsmarkt het
potentiële effect van acties op het tekort in 2022 weergegeven. Het gaf
aangrijpingspunten weer voor het terugdringen van het tekort ten
behoeve van de partijen in de regio. Het verhogen van de productiviteit
met 1% per jaar via arbeidsbesparende technologie was daarmee geen
ambitie, maar een voorbeeld van het potentiële effect van maatregelen op
een bepaald terrein.
Ik beschik niet over cijfers over de productiviteitsontwikkeling binnen de
zorg.
Vraag 710
Is de uitstroom uit de zorgsector met 10% teruggedrongen sinds maart
2018? Heeft dit het verwachte tekort van 17.5000 personen opgeleverd?
Antwoord:
Uw vraag lijkt te refereren aan de tabel «Potentiële effecten van regionale
acties op het verwachte tekort in 2022, vertaald naar landelijk niveau.» op
pagina 17 van het actieprogramma Werken in de zorg51. In de betreffende
tabel is op basis van het toenmalig inzicht in de arbeidsmarkt het
potentiële effect van acties op het tekort in 2022 weergegeven. Het gaf
aangrijpingspunten weer voor het terugdringen van het tekort ten
behoeve van de partijen in de regio. Het terugdringen van de uitstroom
met 10% was daarmee geen ambitie, maar een voorbeeld van het
potentiële effect van maatregelen op een bepaald terrein.
Dat gezegd hebbende is de uitstroom in 2018 en 2019 met respectievelijk
2% en 1% gestegen ten opzichte van 2017.
Vraag 711
Hoeveel zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) werken jaarlijks in de
zorg, verdeeld per sector en verdeeld per regio? Kan een overzicht
gegeven worden van de jaren 2015 tot en met 2019?
Antwoord:
In onderstaande tabellen is het aantal zzp’ers in de zorg per branche en
per regio weergegeven. Hierbij gaat het om het aantal mensen dat
hoofdzakelijk als zzp’er werkt. Zorgverleners die naast hun hoofdbaan als
werknemer ook nog als zzp’er werken worden hierbij niet meegenomen.
Door afrondingen kan er een verschil ontstaan tussen het totaal zorg en
welzijn (smal) en de optelsom van de branches of regio’s.

50
51

Tweede Kamer, 2017–2018, kamerdossier 25 282, nr. 303
Tweede Kamer, 2017–2018, kamerdossier 25 282, nr. 303

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

230

Perioden

2015

2016

2017

2018

2019

x 1.000

x 1.000

x 1.000

x 1.000

x 1.000

Universitair medische centra
Ziekenhuizen en overige med. spec. zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsen en gezondheidscentra
Overige zorg en welzijn
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk

1
7
13
5
39
13
3
2
5

1
7
13
4
33
12
3
1
6

0
8
13
4
37
14
3
2
5

1
9
13
6
41
12
4
1
5

1
11
14
7
38
14
4
2
6

Zorg en welzijn (smal) (x 1.000)

87

79

85

92

95

Perioden

2015

2016

2017

2018

2019

Regio’s

x 1.000

x 1.000

x 1.000

x 1.000

x 1.000

Groningen
Drenthe
Fryslân
Regio Zwolle
Twente
Stedendriehoek & Noord-Veluwe
Achterhoek
Zuid-West Gelderland
Midden-Gelderland
Flevoland
Gooi- en Vechtstreek
Utrecht en omgeving
Amersfoort en omgeving
Noord-Holland Noord
Zaanstreek en Waterland
Amsterdam
Amstelland, Kennemerland en Meerl.
Rijnstreek
Rijnmond
Haaglanden en Nieuwe Waterweg Noord
Zuid-Holland Zuid
Zeeland
West-Brabant
Midden-Brabant
Noordoost-Brabant
Zuidoost-Brabant
Noord- en Midden-Limburg
Zuid-Limburg

3
2
3
2
2
3
1
3
3
2
2
6
2
3
1
5
4
4
5
6
2
2
3
2
3
4
3
3

3
2
3
2
2
3
1
3
3
2
1
6
2
3
1
5
4
3
5
5
2
2
3
2
3
3
2
3

3
2
3
2
2
3
1
3
4
2
2
6
2
3
1
5
4
4
5
6
2
2
3
2
3
4
3
3

3
2
3
2
2
4
2
4
4
2
2
7
2
3
1
6
4
4
5
6
2
2
4
2
3
4
3
3

3
3
3
2
3
4
1
4
4
2
2
7
2
3
1
6
4
4
6
6
2
2
4
3
4
4
3
3

Zorg en welzijn (smal)

87

79

85

92

95

AZW branches

Bron: AZW StatLine

Bron: AZW StatLine

Vraag 712
Hoeveel zorgprofessionals hebben gebruik gemaakt van de opschorting
van de herregistratieplicht tot nu toe?
Antwoord:
Vanaf 17 maart 2020 is de herregistratieplicht voor alle in artikel 3 van de
Wet BIG geregelde zorgberoepen opgeschort in verband met COVID-19. In
de periode van 17 maart tot heden hadden normaal gesproken ongeveer
16.000 zorgprofessionals hun herregistratie moeten aanvragen. Dit kan
het indienen van een aanvraag betekenen, maar ook het aanleveren van
(nadere) bewijsstukken bij het CIBG. Het gros van de zorgprofessionals
heeft gebruik gemaakt van de opschorting van de herregistratieplicht. Van
deze groep hebben namelijk slechts 583 zorgprofessionals toch een
aanvraag tot herregistratie (op basis van werkervaring, dan wel scholing)
ingediend bij het CIBG, ondanks dat dit niet nodig was.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

231

Voor de volledigheid verwijs ik u in dit kader ook graag naar de beantwoording van vraag 423.
Vraag 713
Welk gevolgen heeft de nieuwste loonraming van het CPB voor het
beschikbare bedrag voor de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling (OVA)?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 928.
Vraag 714
Kunt u aangeven wanneer in 2021 de Kamer het wetsvoorstel Wet
Elektronische Gegevensuitwisseling in de Zorg kan verwachten?
Antwoord:
Het wetsvoorstel wordt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2021
naar de Kamer gestuurd.
Vraag 715
Welke initiatieven lopen er bij het Ministerie van VWS wat betreft
taakherschikking en in welke fase zitten deze initiatieven?
Antwoord:
Taakherschikking is een belangrijk instrument om in te spelen op de
veranderende en stijgende zorgvraag. Taakherschikking past bij het idee
dat iedere professional moet doen waar hij goed in is. Hiermee wordt de
patiënt zo goed mogelijk geholpen. En dit komt het werkplezier, de
kwaliteit én de efficiency van professionals ten goede en daarmee de
effectiviteit van de zorg.
Een mooi voorbeeld van taakherschikking zijn de physician assistant (PA)
en de verpleegkundig specialist (VS). Zij nemen minder complexe
behandelingen over van artsen en medisch specialisten, zodat die zich op
de meer complexe zorgvragen kunnen richten. Binnen ziekenhuizen
worden deze zorgprofessionals ingezet op onder andere de wondzorg,
cardiologie en chirurgie. Ook zijn zij actief binnen de huisartsenzorg. Sinds
2004 bekostigt VWS samen met OCW de opleiding tot PA en VS.
Daarnaast faciliteert VWS sinds 2013 het opleiden van PA en VS voor de
huisarstenzorg via een aparte stimuleringssubsidie. Daarmee zijn
inmiddels in de periode 2013 t/m 2019 167 PA’s/VS’en opgeleid. In 2019
heb ik incidenteel extra middelen beschikbaar gesteld zodat 90 studenten
extra – bovenop de jaarlijks structurele 700 – konden starten aan een
opleiding. Van de 790 beschikbare opleidingsplaatsen zijn er 783 ook
daadwerkelijk benut. In 2020 zijn er 700 opleidingsplaatsen beschikbaar.
Volgens de laatste cijfers worden daarvan 696 daadwerkelijk benut. Dat is
nagenoeg 100%.
Daarnaast is er de Bachelor Medisch Hulpverlener als nieuw beroep. De
Bachelor Medisch Hulpverlener is een beroep met een brede medische
basisopleiding en werkzaam op de ambulancezorg, spoedeisende hulp en
operatieve zorg. De Bachelor Medisch Hulpverlener kan terecht komen in
acute levensbedreigende situaties waarin hij gelijk moet kunnen handelen
zonder dat een arts daarbij aanwezig is. Op dit moment zijn er 402
BMH’ers succesvol afgestudeerd. Het experiment met de BMH loopt tot
mei 2022. Ik verwacht de eerste resultaten van het experiment eind van dit
jaar en zal uw Kamer dan informeren.
En dan maak ik ook nog taakherschikking tussen tandartsen en
mondhygiënisten mogelijk. Het experiment waarbij geregistreerd-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

232

mondhygiënisten enkele voorbehouden handelingen zelfstandig kunnen
verrichten is per 1 juli jl. van start gegaan en loopt tot einde 2023. Ik zal
uw Kamer over het experiment tussentijds informeren.
Hiernaast heb ik een inventariserend onderzoek naar de diversiteit, kansen
en belemmeringen van taakherschikking in Nederland geïnitieerd. Het
onderzoek is uitgevoerd door Nivel en ik verwacht uw Kamer na het
herfstreces hierover te informeren.
Vraag 716
Wat is de precieze omvang van bekende én vermoede fraude in de zorg?
Antwoord:
De precieze omvang van fraude in de zorg is niet goed te kwantificeren,
omdat fraude per definitie heimelijk plaatsvindt en we niet weten wat we
niet weten. Dat betekent niet dat wat we niet zien, niet bestaat. We zijn ons
ervan bewust dat meer met zorggeld wordt gefraudeerd dan gemeld
wordt. Hoeveel geld daar concreet mee gemoeid gaat, blijft onduidelijk.
Ook is de precieze omvang van vermoede fraude in de zorg niet goed vast
te stellen.
De meest recente Rapportage resultaten en fraudebeheersing van
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) over 2019 geeft (ook) geen volledig
beeld van het totaal aan zorgfraude. Het onderzoek van ZN is bedoeld om
de door zorgverzekeraars aangetoonde fraude in kaart te brengen. Dit
onderzoek is niet bedoeld om het totaal aan (mogelijke) fraude weer te
geven.
In 2019 hebben zorgverzekeraars 1.039 fraudeonderzoeken afgerond.
Hiervan is in 278 onderzoeken fraude vastgesteld voor in totaal
€ 80,3 miljoen.
Vraag 717
Hoeveel fraudesignalen waren er in 2020 en hoeveel daarvan zijn
voorgelegd voor strafrechtelijk onderzoek? Hoeveel fraudezaken die
betrekking hebben op de gezondheidszorg zijn momenteel in behandeling
bij het Openbaar Ministerie (OM), uitgesplitst per zorgsector?
Antwoord:
In 2020 zijn (t/m 30 september) 354 unieke signalen bij het Informatie
Knooppunt Zorgfraude (IKZ) binnengekomen. Deze signalen zijn
afkomstig van ketenpartners die aangesloten zijn op het IKZ. Onderstaande tabel geeft het aantal ingebrachte signalen per ketenpartner bij
het IKZ weer.
Melder

Totaal

Belastingdienst
CIZ
Gemeenten
IGJ
iSZW
NZa
ZN

2
7
58
36
2
232
17

Eindtotaal

354

De besluitvorming over welke fraudesignalen in aanmerking komen voor
strafrechtelijke afdoening vindt plaats in de zogeheten Stuur- en
Weegploeg Zorg, onder voorzitterschap van het Openbaar Ministerie (het
onder andere in fraude gespecialiseerde Functioneel Parket, OM/FP). Om
de voortgang van de onderzoeken niet te schaden, geeft het OM geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

233

nadere informatie over lopende onderzoeken uit 2020 noch over welke
specifieke (sub)sectoren het betreft.
Vraag 718
In welke zorgsectoren vindt de meeste fraude plaats en wat zijn de
oorzaken hiervan?
Antwoord:
De hoeveelheid gepleegde fraude is niet bekend. Wel weten we welke
resultaten verschillende betrokken partijen melden vanuit hun fraudebeheersingsprocessen. De meest bruikbare rapportage op dit vlak komt van
Zorgverzekeraars Nederland.
Zorgverzekeraars hebben over het jaar 2019 fraude vastgesteld in alle
verzekeringsvormen. Uit de Rapportage Resultaten fraudebeheersing 2019
van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) blijkt dat vorig jaar de vastgestelde
fraude in de Zvw het hoogst was (83% van de bewezen gevallen), gevolgd
door de Wlz (14%). Ook in de aanvullende verzekering werd fraude
gepleegd (3%). Onderstaande diagram geeft per zorgsoort / verstrekkingsvorm de vastgestelde fraude weer.

De oorzaken van de verschillen tussen de sectoren zijn niet eenduidig. In
2019 is een aantal grote zaken afgesloten, die al jaren in onderzoek waren,
waardoor ze in het overzicht van 2019 voorkomen. De fraude zelf is dus al
jaren daarvoor gepleegd. Elk jaar zien we tevens verschuivingen tussen de
sectoren/zorgsoorten. Deze verschuivingen worden in veel gevallen
veroorzaakt door individuele, grote zaken en hoeven niet te duiden op een
systematisch probleem in de betreffende sector/zorgsoort.
Het grote aandeel van de wijkverpleging in de fraudes is overigens geen
toeval. Zorgverzekeraars weten dat hier relatief veel fraude wordt
gepleegd en passen hun controle- en onderzoekscapaciteit hier op aan. Dit
leverde in 2019 een aandeel van 42% in het totale aantal vastgestelde
fraudegevallen voor de wijkverpleging op.
Vraag 719
Zijn er zorgorganisaties die op dit moment onder verdenking staan van
het OM?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

234

Antwoord:
Dit is mij niet bekend. Het OM kan geen mededelingen doen over lopende
strafrechtelijke onderzoeken. Dit om het verloop van de onderzoeken niet
te schaden.
Vraag 720
Hoeveel personen zijn in 2020 opgepakt voor fraude in de zorg? Hoeveel
waren dat er in voorgaande jaren?
Antwoord:
Het OM kan geen mededelingen doen over (lopende) strafrechtelijke
onderzoeken. Dit om het verloop van de onderzoeken niet te schaden.
Derhalve is dit niet bekend.
Vraag 721
Hoeveel personen zijn berecht in 2020 voor fraude in de zorg?
Antwoord:
Opsporingsinstanties en het OM houden niet systematisch bij of het om
fraude in de zorg gaat. Deze informatie is derhalve niet beschikbaar.
Vraag 722
Hoeveel fte is beschikbaar voor de fraudeopsporing, uitgesplitst naar de
NZa, het Functioneel Pakket, het OM, zorgverzekeraars en gemeenten?
Antwoord:
De strafrechtelijke opsporing van fraude in de zorg is belegd bij de
bijzondere opsporingsdiensten Inspectie SZW en FIOD. Deze diensten
voeren strafrechtelijke onderzoeken uit onder gezag van het Functioneel
Parket van het Openbaar Ministerie (OM/FP). Het OM/FP is tevens
verantwoordelijk voor de strafrechtelijke vervolging.
De Inspectie SZW is verantwoordelijk voor de opsporing van zorgfraude.
De Inspectie SZW heeft hier structureel circa 68 fte voor beschikbaar. De
capaciteitsuitbreiding van 20 fte bij de Inspectie SZW, zoals ook gemeld in
de eerste voortgangsrapportage Rechtmatige Zorg (Kamerstukken II,
2018/19, 28 828 nr. 111), zal in 2021 zijn ingevuld.
De totaal beschikbare capaciteit voor zorgfraudebestrijding bij het gehele
OM is niet exact in fte’s aan te geven. Elke officier van justitie is in
beginsel toegerust om fraudezaken af te doen en kan dit doen als
onderdeel van een breder takenpakket. Hierdoor wordt de totale
beschikbare capaciteit van het OM ingezet daar waar deze op dat moment
het meest nodig is.
De capaciteit die de FIOD beschikbaar heeft voor zorgfraude bedraagt op
jaarbasis circa 20.000 opsporingsuren.
Volledigheidshalve merk ik op dat de NZa juridisch gezien geen
opsporingstaak heeft. De NZa is krachtens de Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg) verantwoordelijk voor het bestuursrechtelijke
toezicht en de handhaving van de rechtmatigheid in de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz). Ook het toezicht op de
toegankelijkheid en doelmatigheid van zorg, het toezicht op het CAK, de
zorgfusietoets (markttoezicht) en de voorbereidingen voor de nieuwe
taken in het kader van de aanpassingswet Wet toetreding zorgaanbieders
(aWtza) zijn onderdeel van het toezicht dat de NZa uitvoert. De capaciteit
die de NZa in 2020 in totaal beschikbaar heeft voor toezicht en
handhaving is 107 fte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

235

Ook voor zorgverzekeraars geldt dat zij formeel juridisch gezien geen
opsporingstaak hebben. Wel voeren de zorgverzekeraars reguliere
(formele en materiële) controles uit op de rechtmatigheid van de door
zorgaanbieders en verzekerden ingediende declaraties. Bij vermoedens
van fraude stellen zorgverzekeraars een fraudeonderzoek in. Zorgverzekeraars Nederland houdt geen administratie bij van de aantallen
medewerkers die bij de verschillende zorgverzekeraars en zorgkantoren
zijn belast met het uitvoeren van controles en (fraude)onderzoeken.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de rechtmatigheid van de uitgaven
in het kader van de Wmo en Jeugdwet. Gemeenten staan zelf aan de lat
dit adequaat in te richten.
Vraag 723
Hoeveel fte’s waren er in 2020 in totaal belast met het toezichthouden in
de zorg? Hoe groot was dat aantal in vorige jaren? Hoe was dat uitgesplitst naar toezichthoudende instantie zoals FIOD, de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), NZa en IGJ?
Antwoord:
In onderstaande tabel zijn het aantal fte voor de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
opgenomen die in totaal belast zijn met toezicht in de zorg. De NVWA en
de FIOD zijn niet in de tabel opgenomen. Het toezicht dat de NVWA voor
VWS uitoefent op voedsel- en productveiligheid vindt plaats in het kader
van de volksgezondheid. Dit is geen toezicht op de zorg. De FIOD is een
bijzondere opsporingsdienst en geen toezichthouder.
2017

2018

2019

2020

IGJ
NZa

708,1
100

756,9
100

779,3
105

789,2
107

Totaal

808,1

856,9

884,3

896,2

Vraag 724
Hoeveel (fraude-)onderzoeken zijn er door de NZa gedaan in 2020?
Hoeveel daarvan hebben geleid tot een bestuursrechtelijke maatregel?
Hoeveel daarvan hebben geleid tot een strafrechtelijke maatregel? Hoe
groot waren die aantallen in de vorige jaren?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bestuursrechtelijke
maatregelen die de NZa in de periode 2012–2018 heeft uitgevoerd. De
cijfers over 2019 en 2020 zijn nog niet bekend. De cijfers over 2019 zullen
begin 2021 met uw Kamer gedeeld worden in de 3e voortgangsrapportage van het programma Rechtmatige Zorg.
In 2018 is een flinke daling te zien in het totale aantal interventies van de
NZa. Zo is er fors minder gehandhaafd op de informatieverplichtingen en
is het aantal interventies bij zorgaanbieders gedaald.
Beide bevindingen zijn het resultaat van de verschuiving van reactief naar
proactief toezicht. Een voorbeeld is de proactieve benadering richting
zorgaanbieders om aan te geven dat aan de informatieverplichting moet
worden voldaan.
De strafrechtelijke opsporing van fraude in de zorg is belegd bij de
bijzondere opsporingsdiensten Inspectie SZW en FIOD. Deze diensten
voeren strafrechtelijke onderzoeken uit onder gezag van het Functioneel
Parket van het Openbaar Ministerie (OM/FP). Het OM/FP is tevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

236

verantwoordelijk voor de strafrechtelijke vervolging. Zoals te doen
gebruikelijk kan het OM geen mededelingen doen over lopende strafrechtelijke onderzoeken. Dit om het verloop van de onderzoeken niet te
schaden.
Activiteiten

2012

2013

2014

2015

20161

2017

2018

Interventies bij zorgaanbieders2
Interventies bij zorgverzekeraars en Wlz-uitvoerders
(zorgkantoren)2
Opgelegde boetes n.a.v. signalen en handhavingsacties
Handhaving informatieverplichtingen
Last onder dwangsom op grond van informatieverplichtingen

102

34

26

382

354

498

210

31
2
251

49
3
370

3

505
1
491

117
2
318

224
2
193

156
4
164

143
2
10

20

58

115

22

24

19

0

Totaal

406

514

1.138

841

797

841

365

1
In 2016 is het Snelle Interventieteam gestart. De interventies van dit team zijn onderdeel van de aantallen interventies bij zorgaanbieders en
verzekeraars/Wlz-uitvoerders (zorgkantoren).
2
Een interventie is een actie van de NZa richting een toezichtobject, met als doel om een ongewenste situatie te beëindigen. Een interventie kan
een rapportageverplichting, informatieverzoek, normoverdragend gesprek en de inzet van formele handhavingsinstrumenten (voornemen tot)
aanwijzing of last onder dwangsom zijn.
3
Aanwijzingen die in 2014 zijn gegeven aan zorgkantoren zijn tevens verstuurd aan de alle achterliggende zorgverzekeraars. De NZa registreert dit
als unieke aanwijzingen, waardoor het overzicht dubbeltellingen bevat.

Vraag 725
Hoeveel opsporingscapaciteit is er voor fraude met pgb’s, zowel bij OM,
FIOD/ECD, Inspectie SZW en zorgkantoren?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers beschikbaar met betrekking tot de beschikbare
capaciteit van fraude per financieringsvorm. Afhankelijk van de soort
zorgfraude die wordt geconstateerd, vindt er door betrokken partijen inzet
plaats. Voor de cijfers over de opsporingscapaciteit verwijs ik u naar het
antwoord op vraag 728.
Vraag 726
Hoeveel budget is er in 2021 beschikbaar voor de opsporing van fraude
met pgb’s en voor welk bedrag is sinds de invoering van het Trekkingsrecht gefraudeerd met pgb-gelden?
Antwoord:
Vanaf 2020 is er structureel € 10,6 miljoen beschikbaar voor de Inspectie
SZW voor de opsporing van zorgfraude. De meest recente en beschikbare
cijfers over fraude met pgb gaan over de resultaten van de strafrechtelijke
opsporing- en ontnemingsonderzoeken die de Inspectie SZW in 2019 heeft
uitgevoerd. Op basis van deze onderzoeken heeft de Inspectie SZW circa
€ 3,7 miljoen aan wederrechtelijk verkregen voordeel berekend. Daarvan
heeft € 3,5 miljoen betrekking op fraude met pgb.
Ter vergelijking, in 2018 ging het om een totaalcijfer van € 16,1 miljoen
aan wederrechtelijk verkregen voordeel, waarvan € 3,5 miljoen fraude
met het pgb betrof. Het verschil in het wederrechtelijk verkregen voordeel
tussen 2018 en 2019 heeft te maken met de omvang van de zaken die dat
jaar behandeld zijn en niet met het aantal zaken of beschikbare fte.
Vraag 727
Welke toezichthoudende instantie(s) zijn het meest bezig met het
voorkomen en bestrijden van zorgfraude?
Antwoord:
Om fraude aan te pakken is een ketenbrede aanpak noodzakelijk, waarbij
iedere ketenpartij zijn eigen rol en verantwoordelijkheid heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

237

De NZa is krachtens de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg)
verantwoordelijk voor het bestuursrechtelijke toezicht en de handhaving
van rechtmatigheid in de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet
langdurige zorg (Wlz). Ook het toezicht op de toegankelijkheid en
doelmatigheid van zorg, het toezicht op het CAK, de zorgfusietoets
(markttoezicht) en de voorbereidingen voor de nieuwe taken in het kader
van de (a)Wtza zijn onderdeel van het toezicht dat de NZa uitvoert.
De zorgverzekeraars voeren reguliere (formele en materiële) controles uit
op de rechtmatigheid van de door zorgaanbieders en verzekerden
ingediende declaraties. Bij vermoedens van fraude stellen zorgverzekeraars een fraudeonderzoek in.
De IGJ is verantwoordelijk voor het toezicht op de kwaliteit van zorg en
patiëntveiligheid.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de rechtmatigheid van de uitgaven
in het kader van de WMO en Jeugwet.
De strafrechtelijke opsporing van fraude in de zorg is belegd bij de
bijzondere opsporingsdiensten Inspectie SZW en FIOD. Deze diensten
voeren strafrechtelijke onderzoeken uit onder gezag van het Functioneel
Parket van het Openbaar Ministerie (OM/FP). Het OM/FP is tevens
verantwoordelijk voor de strafrechtelijke vervolging.
Vraag 728
Kunt u een overzicht geven van alle lopende activiteiten op het gebied van
uitkomstgerichte zorg waar de in het Regeerakkoord beschikbaar gestelde
middelen bij aansluiten?
Antwoord:
Het programma Uitkomstgerichte Zorg wordt uitgevoerd met partners uit
het Hoofdlijnenakkoord medisch-specialistische zorg 2019–2022. In het
programma wordt gewerkt aan het verbeteren van de positie van de
patiënt in het zorgproces langs vier lijnen:
het in kaart brengen van de uitkomsten van behandelingen voor
patiënten;
ervoor zorgen dat patiënten en professionals samen beslissen over
passende behandelopties;
het centraal stellen van de patiënt in de organisatie en financiering van
zorg;
de informatie van en voor de patiënt eenvoudig op de juiste plek
beschikbaar hebben.
Daarnaast wordt gewerkt aan het stimuleren van veranderingen van
organisatie, werkwijzen en gedrag die nodig zijn om de waarde van zorg
voor de patiënt centraal te stellen.
We voeren gezamenlijk een breed scala aan activiteiten uit. Ik zal een paar
voorbeelden noemen. We ontwikkelen sets van uitkomstenindicatoren in
verschillende aandoeningsspecifieke werkgroepen. We werken aan een
publiekscampagne rond samen beslissen. We bouwen een vindplaats van
goede keuzehulpen om het proces van samen beslissen te ondersteunen.
We inventariseren goede voorbeelden rondom uitkomstgericht organiseren en belonen zodat van elkaar geleerd kan worden. En we hebben een
website gelanceerd (www.uitkomstgerichtezorg.nl) met informatie over
uitkomstgerichte zorg en het programma.
Door de COVID-19 crisis is vertraging in het programma opgetreden. Veel
van de partners hebben de afgelopen maanden tijd en energie gestopt in
het bestrijden van de crisis. En zijn vervolgens (her)opgestart met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

238

reguliere zorg die in het gedrang was gekomen. Het is op dit moment nog
niet scherp aan te geven wat dit betekent voor de uitvoering van het
programma. Ik zal uw Kamer dit kwartaal met een voortgangsrapportage
uitgebreider informeren over de voortgang van het programma.
Vraag 729
Kunt u aangeven welke concrete stappen al gezet zijn naar aanleiding van
activiteiten op het gebied van uitkomstgerichte zorg?
Antwoord:
Binnen het programma Uitkomstgerichte Zorg zijn en worden diverse
acties in gang gezet; zie hiervoor het antwoord op vraag 734.
Vraag 730
Hoeveel zorgverleners werken in deeltijd en voltijds in de zorg? Kunt u dat
uitsplitsen per zorgsector?
Antwoord:
Volgens het CBS waren er in 2019 circa 254.000 voltijdsbanen en circa
1 miljoen deeltijdbanen binnen de sector zorg, welzijn en kinderopvang
(bron: CBS Statline). Cijfers over deeltijdbanen in zorg en welzijn (zonder
kinderopvang) en een uitsplitsing per sector zijn niet voor handen.
Vraag 731
In welke regio’s is het arbeidstekort het grootst?
Antwoord:
Bij de laatste prognose (van voorjaar 2019) was het verwachte personeelstekort voor geheel zorg en welzijn voor 2022 in absolute zin het grootst in
de regio’s Utrecht, Zuidoost-Brabant, Haaglanden en Rijnstreek (bron:
Prismant, model zorggebruik).
Vraag 732
Welke beroepen in de zorg hebben precies de grootste tekorten? Hoe
groot zijn deze tekorten?
Antwoord:
Bij de laatste prognose (van voorjaar 2019) was het verwachte personeelstekort voor geheel zorg en welzijn voor 2022 het grootst bij de beroepen
verzorgende en verpleegkundige, namelijk een tekort van 27.700 voor
mbo-verpleegkundigen, 24.500 voor hbo-verpleegkundigen en 21.200
voor verzorgenden (bron: Prismant, model zorggebruik).
Vraag 733
Wat zijn de verwachte personeelstekorten voor de komende jaren en waar
zijn de tekorten het grootst?
Antwoord:
Hiervoor verwijs ik naar de antwoorden op de vragen 700, 737 en 738.
Vraag 734
Hoeveel zorgverleners werken in de zorg in 2020?
Antwoord:
Er waren in het eerste kwartaal van 2020 1.249.000 werknemers in de zorg
(voorlopige cijfers, seizoensgecorrigeerd; bron: CBS, AZW Statline).
Vraag 735
Hoeveel hbo-verpleegkundigen zijn werkzaam in de zorg, uitgesplitst per
sector?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

239

Antwoord:
In onderstaande tabel is een indicatie gegeven van het aantal
hbo-verpleegkundigen dat werkzaam is in de zorg, uitgesplitst naar
branche.
Aantal hbo-verpleegkundigen (inclusief gespecialiseerd verpleegkundigen en
verpleegkundig coördinatoren), indicatief, afgerond op honderden werknemers
Zorg en welzijn totaal (exclusief kinderopvang)

130.900

Universitair Medisch Centrum
Ziekenhuizen en overige medisch specialistische zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk
Overige zorg en welzijn

14.100
50.500
15.300
9.400
29.700
4.400
.
.
5.100

Bron – CBS, AZW Werknemersenquête tweede meting 2019, bewerking door CBS.
N.B. Als in plaats van een waarde een punt is weergegeven, is er onvoldoende respons om
betrouwbare uitspraken te doen.

Vraag 736
Hoeveel mbo-verpleegkundigen zijn werkzaam in de zorg, uitgesplitst per
sector?
Antwoord:
In onderstaande tabel is een indicatie gegeven van het aantal
mbo-verpleegkundigen dat werkzaam is in de zorg, uitgesplitst naar
branche.
Aantal mbo-verpleegkundigen (basisverpleegkundigen niveau 4), indicatief, afgerond
op honderden werknemers
Zorg en welzijn totaal (exclusief kinderopvang)

74.200

Universitair Medisch Centrum
Ziekenhuizen en overige medisch specialistische zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk
Overige zorg en welzijn

3.300
21.400
4.300
.
37.300
6.100
.
.
.

Bron – CBS, AZW Werknemersenquête tweede meting 2019, bewerking door CBS.
N.B. Als in plaats van een waarde een punt is weergegeven, is er onvoldoende respons om
betrouwbare uitspraken te doen

Vraag 737
Hoeveel wijkverpleegkundigen zijn werkzaam in de thuiszorg?
Antwoord:
Er waren begin 2019 circa 15.000 wijkverpleegkundigen werkzaam in de
thuiszorg (bron: CBS, AZW werknemersenquête eerste meting 2019,
bewerking door CBS).
Vraag 738
Hoeveel verzorgenden IG zijn werkzaam in de zorg, uitgesplitst per sector?
Antwoord:
In onderstaande tabel is een indicatie gegeven van het aantal verzorgenden IG dat werkzaam is in de zorg, uitgesplitst naar branche.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

240

Aantal verzorgenden IG, indicatief, afgerond op honderden werknemers
Zorg en welzijn totaal (exclusief kinderopvang)

61.700

Universitair Medisch Centrum
Ziekenhuizen en overige medisch specialistische zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk
Overige zorg en welzijn

.
.
.
.
57.900
.
.
.
.

Bron – CBS, AZW Werknemersenquête tweede meting 2019, bewerking door CBS
N.B. Als in plaats van een waarde een punt is weergegeven, is er onvoldoende respons om
betrouwbare uitspraken te doen

Vraag 739
Hoeveel verzorgenden zijn werkzaam in de zorg, uitgesplitst per sector?
Antwoord:
In onderstaande tabel is een indicatie gegeven van het aantal verzorgenden dat werkzaam is in de zorg, uitgesplitst naar branche.
Aantal verzorgenden niveau 3, indicatief, afgerond op honderden werknemers
Zorg en welzijn totaal (exclusief kinderopvang)

167.400

Universitair Medisch Centrum
Ziekenhuizen en overige medisch specialistische zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk
Overige zorg en welzijn

.
.
.
.
146.300
4.900
.
.
8.400

Bron – CBS, AZW Werknemersenquête tweede meting 2019, bewerking door CBS
N.B. Als in plaats van een waarde een punt is weergegeven, is er onvoldoende respons om
betrouwbare uitspraken te doen.

Vraag 740
Hoeveel helpenden zijn werkzaam in de zorg, uitgesplitst per sector?
Antwoord:
In onderstaande tabel is een indicatie gegeven van het aantal helpenden
dat werkzaam is in de zorg, uitgesplitst naar branche.
Aantal helpenden niveau 2, indicatief, afgerond op honderden werknemers
Zorg en welzijn totaal (exclusief kinderopvang)

24.600

Universitair Medisch Centrum
Ziekenhuizen en overige medisch specialistische zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk
Overige zorg en welzijn

.
.
.
.
21.800
.
.
.
.

Bron – CBS, AZW Werknemersenquête tweede meting 2019, bewerking door CBS
N.B. Als in plaats van een waarde een punt is weergegeven, is er onvoldoende respons om
betrouwbare uitspraken te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

241

Vraag 741
Hoeveel alfahulpen zijn werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers beschikbaar over het aantal alfahulpen dat werkzaam is
in de zorg.
Vraag 742
Hoeveel huishoudelijk verzorgenden zijn werkzaam in de zorg?
Antwoord:
In de kwalificatiestructuur wordt onderscheid gemaakt tussen helpenden
zorg en welzijn (niveau 2) en zorghulpen (niveau 1). De term huishoudelijk
verzorgende wordt doorgaans gebruikt voor helpenden zorg en welzijn
(niveau 2).
In het najaar van 2019 waren er circa 24.600 helpenden en 41.700
zorghulpen werkzaam in de zorg (bron: CBS, AZW Werknemersenquête
tweede meting 2019, bewerking door CBS).
Vraag 743
Hoeveel medisch specialisten, uitgesplitst per beroep, zijn werkzaam in de
zorg?
Antwoord:
In onderstaande tabel zijn het aantal geregistreerde en werkzame
specialisten per 1 januari 2020 opgenomen, inclusief klinisch technologische specialisten en seh-artsen (bron: Capaciteitsorgaan).

Anesthesiologie
Cardiologie
Cardio-thoracale chirurgie
Dermatologie
Heelkunde
Interne geneeskunde
Keel-neus-oorheelkunde
Kindergeneeskunde
Klinische chemie
Klinische fysica
Klinische genetica
Klinische geriatrie
Longgeneeskunde
Maag-darm-leverziekten
Medische microbiologie
Neurochirurgie
Neurologie
Obstetrie/gynaecologie
Oogheelkunde
Orthopedie
Pathologie
Plastische chirurgie
Psychiatrie
Radiologie, incl. nucleaire
geneeskunde
Radiotherapie
Reumatologie
Revalidatiegeneeskunde
Spoedeisende eerste hulp
Sportgeneeskunde
Urologie
Ziekenhuisfarmacie
Totaal

Registraties 1-1-2020

Totale werkzamen 1-1-2020

2.071
1.266
159
656
1.526
2.561
589
1.698
313
445
177
335
767
640
327
183
1.093
1.221
812
897
505
387
3.750

1.698
1.114
137
577
1.328
2.279
507
1.477
300
427
165
302
690
557
298
150
995
1.074
682
789
434
321
3.300

1.615
374
370
649
613
157
510
593
27.259

1.389
325
318
591
595
149
444
593
24.005

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

242

Vraag 744
Hoeveel verloskundigen, kraamverzorgenden en gynaecologen zijn
werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Er stonden op 1 februari 2020 4.539 verloskundigen geregistreerd in het
BIG register en 1.221 medisch specialisten met de specialisatie obstetrie
en gynaecologie. Daarvan is het niet bekend hoeveel daarvan ook
werkzaam zijn. Via het Pensioenfonds Zorg & Welzijn is er wel inzicht in
het aantal werkzame kraamverzorgenden: 9.188 (2018).
Vraag 745
Hoeveel huisartsen zijn werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Op 1 januari 2020 was het aantal werkzame huisartsen naar schatting
13.060.
(14.026 geregistreerd, waarvan 93,11% werkzaam (bron: Capaciteitsorgaan))
Vraag 746
Hoeveel verpleeghuisartsen zijn werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Er zijn per 1-1-2020 naar schatting 1.729 specialisten ouderengeneeskunde
werkzaam (bron: Capaciteitsorgaan)
Vraag 747
Hoeveel nurse practitioners en physician assistants zijn werkzaam in de
zorg?
Antwoord:
Er zijn 1365 physician assistants (PA) en 3430 verpleegkundig specialisten
(VS) succesvol afgestudeerd (peiling 1-1-2020, bron cijfers Hogescholen
ism Capaciteitsorgaan). Uit eerder onderzoek blijkt dat vrijwel alle
afgestudeerde PA en VS ook daadwerkelijk een baan krijgen als PA en VS.
Vraag 748
Hoeveel anesthesisten zijn werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Het aantal werkzame anesthesisten per 1 januari 2020 bedraagt 1.698
(Bron: Capaciteitsorgaan).
Vraag 749
Hoeveel zzp’ers zijn werkzaam in de zorg en in welke zorgsectoren
precies?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 711.
Vraag 750
Wat kosten de zzp’ers jaarlijks?
Antwoord:
Er is geen overzicht te geven van de jaarlijkse totale kosten van zzp’ers in
de zorg. Overigens past het om niet alleen naar de kosten van de inzet van
zzp’ers, of in bredere zin flexwerkers, te kijken, maar ook nadrukkelijk de
baten daarvan in ogenschouw te nemen. In bepaalde zorgsectoren is de
inzet van zzp’ers bijvoorbeeld essentieel om kwalitatief goede zorg te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

243

kunnen verlenen. In veel zorgorganisaties bestaat gezien de aard van het
werk bovendien behoefte aan een flexibele schil.
Vraag 751
Hoeveel bemiddelingsbureaus zijn er in Nederland die zzp’ers inzetten
voor de zorg?
Antwoord:
Hierover zijn geen recente cijfers beschikbaar. Uit een rapport van
onderzoeksbureau Panteia uit 201652 blijkt dat er ongeveer 250 bedrijven
actief zijn die zzp’ers ondersteunen met opdrachtbemiddeling. Volgens
Panteia is er sprake van een bemiddelingsfunctie die altijd onderdeel
vormt van een breder dienstenpakket waarmee wordt geprobeerd de zorg
zo goed mogelijk te laten aansluiten op de verwachtingen van degene die
de zorg inhuurt. De diensten van
bemiddelingsbureaus hebben daardoor veel verwantschap met uitzendbureaus of met zorgverleners zoals thuiszorginstellingen. Onder de 250
bemiddelaars zijn dan ook hybride organisaties.
Vraag 752
Hoeveel mondhygiënisten zijn werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Het exacte aantal van werkzame mondhygiënisten is niet te geven.
Inschrijving bij de beroepsvereniging is geen verplichting en evenmin is
uit te sluiten dat mensen wel in het register van de beroepsvereniging
staan als mondhygiënist, maar inmiddels niet meer werkzaam zijn. Het
geschatte aantal werkende mondhygiënisten rond juli/augustus 2019 is
3.569 (Capaciteitsplan 2021–2024 – Deelrapport 3b Eerstelijns Mondzorg,
Capaciteitsorgaan december 2019).
Vanaf 1 juli 2020 is de geregistreerd-mondhygiënist als experimenteerberoep tijdelijk opgenomen in het BIG-register. Op 1 oktober 2020 stonden
er 145 geregistreerd-mondhygiënisten in het BIG-register.
Vraag 753
Hoeveel tandartsen zijn er in Nederland werkzaam? Kunt u dit uitsplitsen
naar zowel Nederlandse als buitenlandse tandartsen?
Antwoord:
In 2018 waren er 8.400 tandartsen werkzaam in Nederland (Staat van
Volksgezondheid en Zorg). Dit is het meest actuele cijfer over het aantal
werkzame tandartsen. Voor wat betreft registraties staan er op
1 september 2020 11.821 tandartsen in het BIG-register met een actieve
BIG-registratie. In Nederland zijn er 9.457 tandartsen met een actieve
BIG-registratie op basis van een Nederlands diploma en 2.364 tandartsen
met een actieve BIG-registratie op basis van een niet-Nederlands diploma.
Het aantal daadwerkelijk werkzame tandartsen wordt niet apart
geregistreerd.
Vraag 754
Hoeveel tandartsen zijn in 2019 en 2020 nieuw opgeleid, hoeveel zijn
vanuit het buitenland ingestroomd op de Nederlandse arbeidsmarkt?
Antwoord:
In 2019 zijn er 242 tandartsen met een Nederlands diploma
BIG-geregistreerd in Nederland en 146 tandartsen met een
52

Opdrachtbemiddeling in de zorg, onderzoek onder bemiddelaars en zzp’ers, 22 september
2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

244

niet-Nederlands diploma. In 2020 zijn tot 30 september 210 tandartsen
met een Nederlands diploma BIG-geregistreerd in Nederland en 129
tandartsen met een niet-Nederlands diploma.
Vraag 755
Hoeveel opleidingsplaatsen zijn er in 2020 bijgekomen, uitgesplitst naar
artsen, medisch specialisten, verpleegkundig specialisten en physician
assistants?
Antwoord:
Onderstaande tabel toont het verloop van de diverse groepen.
Opleidingsplaatsen 2018 t/m 2020

Artsen
Medisch specialist
Verpleegkundig specialisten en physician assistants

2018

2019

2020

2.785
1.175
700

2.785
1.225
790

2.785
1.216
700

Vraag 756
Hoeveel opleidingsplaatsen zijn opgevuld door zorgverleners afkomstig
uit het buitenland? Kunt u dit uitsplitsen per sector?
Antwoord:
Ik beschik niet over de door u gevraagde gegevens.
Vraag 757
Hoeveel buitenlandse zorgverleners zijn geweigerd om in Nederland te
komen werken omdat zij niet voldoen aan de eisen?
Antwoord:
Er zijn in 2019 in totaal 511 aanvragen van buitenlands gediplomeerde
zorgverleners om erkenning van hun beroepskwalificatie of BIG-registratie
afgewezen, omdat zij niet voldeden aan de eisen van de Wet BIG. In 2020
bedraagt het aantal afgewezen aanvragen tot dusver 414.
Vraag 758
Uit welke landen wordt buitenlands personeel aangetrokken om te werken
in de zorg in Nederland?
Antwoord:
Het aantrekken van buitenlands zorgpersoneel wordt vanuit VWS niet
actief gestimuleerd of gefaciliteerd, maar het staat zorginstellingen vrij om
zorgverleners uit het buitenland aan te nemen, mits die aan alle eisen
voldoen. Buitenlands gediplomeerden moeten, om in Nederland aan het
werk te kunnen als zorgverlener, erkenning van hun beroepskwalificaties
aanvragen. De buitenlands gediplomeerden die in 2019 en 2020 een
aanvraag tot erkenning en/of BIG-registratie hebben ingediend hebben
hun diploma behaald in 82 verschillende landen, zowel binnen als buiten
de EER. De meeste aanvragen betreffen zorgverleners met een diploma
behaald in België, Duitsland, Spanje, Portugal, Italië, Roemenië, Verenigd
Koninkrijk, Syrië, Polen en Griekenland.
Vraag 759
Hoeveel waarschuwingen heeft Nederland ontvangen en gegeven aan
andere lidstaten over zorgverleners die niet meer mogen werken vanwege
eerdere incidenten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

245

Antwoord:
Nederland heeft in de periode 1 oktober 2019 t/m 30 september 2020 via
het Europese waarschuwingssysteem 27 beroepsbeperkingen en
-verboden aan de andere lidstaten gemeld. Er zijn in deze periode 8.673
meldingen ontvangen van andere lidstaten. Slechts een zeer beperkt
aandeel daarvan heeft betrekking op zorgverleners die in Nederland een
aanvraag tot erkenning hebben gedaan en/of geregistreerd staan in het
BIG-register.
Vraag 760
Welke besparing op personeelskosten moet buitenlands personeel
opleveren in verhouding tot de kosten voor Nederlands personeel?
Antwoord:
Op grond van Europese regelgeving betreffende het vrij verkeer van
werknemers en het vrij verkeer van diensten kunnen Europese zorgverleners in Nederland zorg verlenen. Voor buitenlandse zorgverleners, ook
vanuit buiten de EU, die in Nederland werken geldt de Nederlandse
arbeidswetgeving, ook waar het gaat om het salaris. Er is wat ons betreft
geen relatie tussen de inzet van buitenlands personeel en een besparing
op personeelskosten.
Vraag 761
Hoeveel zorgverleners hebben een beroepsverbod gekregen?
Antwoord:
In de periode van 1 oktober 2019 tot en met 30 september 2020 is van
20 personen de bevoegdheid ontnomen om het beroep uit te oefenen.
Vraag 762
Hoeveel zorgverleners hebben een schorsing gekregen?
Antwoord:
In de periode van 1 oktober 2019 tot en met 30 september 2020 zijn
12 schorsingen en 9 voorwaardelijke schorsingen opgelegd.
Vraag 763
Hoeveel zorgverleners hebben een sanctie gekregen?
Antwoord:
In de periode van 1 oktober 2019 tot en met 30 september 2020 zijn
47 maatregelen verwerkt in het BIG-register.
Vraag 764
Hoe hoog is het ziekteverzuim onder zorgverleners, uitgesplitst per
zorgsector?
Antwoord:
De meest recente, voorlopige, ziekteverzuimcijfers zijn van CBS AZW
Statline over het eerste kwartaal van 2020. Daarbij de kanttekening dat in
het eerste kwartaal de effecten van het griepseizoen het sterkst zijn terug
te zien in de ziekteverzuimcijfers. Ook deed aan het einde van dit kwartaal
Covid-19 zijn intrede in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

246

2020 1e kwartaal
Zorg en welzijn (smal)
Universitair medische centra
Ziekenhuizen en overige med. spec. zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsen en gezondheidscentra
Overige zorg en welzijn
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk

6,7
5,7
5,9
6,9
5
4,6
8
7,5
7,2
7,2

Bron: CBS, AZW StatLine

Vraag 765
Wat is de gemiddelde uittredeleeftijd van zorgverleners, uitgesplitst per
zorgsector?
Antwoord:
We beschikken niet over gegevens over de gemiddelde leeftijd waarop
zorgverleners de zorgsector verlaten. Wel zijn cijfers beschikbaar over het
aandeel werknemers dat de zorg uitstroomt per leeftijdscategorie. Deze
cijfers zijn weergegeven in onderstaande tabel. In de leeftijdscategorie
55 jaar en ouder stroomde 10% van de werknemers zorg en welzijn uit (1e
kwartaal 2020). Uit cijfers van eind 2018 blijkt dat in deze leeftijdscategorie
45% van de totale uitstroom uitstroom naar pensioen is.
Uitstroom naar leeftijdscategorie als aandeel van het aantal werknemers per leeftijdscategorie, eerste kwartaal 2020
jonger dan
25 jaar

25 t/m 34 jaar

35 t/m 44 jaar

45 t/m 54 jaar

55 jaar en
ouder

Zorg en welzijn, excl. kinderopvang

21%

10%

7%

6%

10%

UMC
Ziekenhuizen en overige med. spec. Zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsen en gezondheidscentra
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk
Overige zorg en welzijn

25%
18%
21%
17%
21%
18%
27%
41%
25%

9%
7%
8%
7%
10%
8%
12%
18%
16%

5%
4%
7%
6%
7%
6%
8%
14%
12%

4%
3%
5%
4%
5%
5%
8%
12%
9%

9%
9%
10%
9%
10%
10%
12%
17%
13%

Bron: CBS, AZW dossier

Vraag 766
In welke regio’s is er een tekort aan zorgpersoneel, en aan welk
zorgpersoneel?
Antwoord:
In alle regio’s is in meer of mindere mate sprake van een tekort aan
zorgpersoneel. De verwachte personeelstekorten voor 2022 zijn in
absolute zin het grootsts in de regio’s Utrecth, Zuidoost-Brabant,
Haaglanden en Rijnstreek. Het betreft voornamelijk verzorgenden (IG) en
verpleegkundigen (mbo, hbo en gespecialiseerd).
Vraag 767
Hoeveel mensen zijn geregistreerd in de Wet BIG en hoeveel mensen zijn
dit per beroepsgroep?
Antwoord:
Op de Peildatum 1-10-2020, waren er de volgende aantallen
BIG-geregistreerden per beroepsgroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

247

Beroepsgroep
Apothekers
Artsen
Bachelor Medisch Hulpverleners (tijdelijke BIG-registratie)
Fysiotherapeuten
Geregistreerd-mondhygiënisten (tijdelijke BIG-registratie)
Gz-psychologen
Klinisch technologen
Orthopedagogen-generalist
Physician assistants
Psychotherapeuten
Tandartsen
Verloskundigen
Verpleegkundigen

Aantallen
5.898
74.606
238
36.009
145
16.650
229
1.672
1.433
5.129
11.862
4.608
203.219

Vraag 768
Hoeveel en welke zorgorganisaties maken gebruik van een au pair
regeling bij de zorgverlening?
Antwoord:
Er is geen inzicht in het aantal zorgorganisaties dat gebruik maakt van een
au pair regeling.
Vraag 769
Welke maatregelen treft u om de agressie tegen hulpverleners in de zorg
aan te pakken?
Antwoord:
Agressie tegen hulpverleners in de zorg is te allen tijde onacceptabel.
Zorgverleners moeten veilig zijn en zich veilig voelen zodat ze op een
gezonde en prettige manier hun beroep kunnen uitoefenen. Helaas krijgen
zorgverleners hier toch regelmatig mee te maken. Als het toch voorkomt,
dan is het essentieel dat zorgverleners goed worden opgevangen, de
nazorg goed is ingericht en de dader een passende en duidelijke reactie
krijgt op zijn grensoverschrijdend gedrag.
Vanuit de Arbowet ligt de verantwoordelijkheid voor het aanpakken van
agressie en geweld op de werkvloer in eerste instantie bij de werkgever.
Werkgevers zijn verplicht om beleid te voeren om werknemers tegen
agressie te beschermen. Ze worden hierbij op verschillende manieren
ondersteund vanuit de overheid. Zo is er de afgelopen jaren veel kennis
beschikbaar gesteld, onder meer via de zorgbrede campagne «Duidelijk
over agressie». Op de bijbehorende website kunnen werkgevers en
zorgverleners terecht voor informatie, goede voorbeelden en scholingsmaterialen. Ook zetten we via het platform Gezond & Zeker in op het
bieden van handvatten voor het omgaan met agressie, bijvoorbeeld door
het aanbod van gratis e-learnings en tips voor zorgverleners over dit
onderwerp. In het kader van het inmiddels afgeronde programma Veilige
Publieke Taak zijn samen met politie en OM Eenduidige Landelijke
Afspraken gemaakt om zorgverleners optimaal te beschermen. Er is
bijvoorbeeld opgenomen dat werkgevers aangifte kunnen doen van
agressie tegen hun medewerkers, het OM zoveel mogelijk lik-op-stuk
beleid hanteert en hoge prioriteit geeft aan de vervolging van agressie en
geweld tegen publieke functionarissen zoals zorgverleners.
Op dit moment is er dus al veel kennis en materiaal beschikbaar over het
omgaan met agressie. Door personeelswisselingen zal echter blijvend
aandacht gevraagd moeten worden om de informatie op dit vlak bij
werkgevers en zorgverleners onder de aandacht te blijven houden. We
werken daarom met sociale partners aan de ontwikkeling van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

248

meerjarig programma rond bevordering van veilig en weerbaar werken in
zorg en welzijn.
Vraag 770
Hoe groot zijn de wachtlijsten voor de mbo- en hbo-verpleegkundige
opleiding?
Antwoord:
Mbo-instellingen hebben de mogelijkheid om de instroom van studenten
te maximeren. Zes van de 42 mbo-instellingen die verpleegkunde en
verzorgende IG aanbieden hadden voor studiejaar 2018–2019 een
numerus fixus ingesteld voor de bol-variant (beroepsopleidende leerweg).
De numerus fixus in 2018–2019 lag hoger dan het aantal inschrijvingen
voor mbo-verpleegkunde en verzorgende IG. Voor studiejaar 2019–2020
hadden twee mbo-instellingen een numerus fixus ingesteld voor de bol
variant van de opleiding Verpleegkunde niveau 4. Voor studiejaar
2020–2021 is nog geen informatie over het aantal opleidingen met
beperkte opleidingsplaatsen bekend.
Tot studiejaar 2018–2019 hadden tien van de zeventien hogescholen een
numerus fixus voor de opleiding verpleegkunde. Vanaf studiejaar
2019–2020 is het aantal hogescholen met een numerus fixus gedaald tot
één. Voor studiejaar 2020–2021 heeft wederom één hogeschool een
numerus fixus voor de opleiding Verpleegkunde.53 We hebben geen
signalen dat studenten niet elders hebben kunnen starten met hun
opleiding.
Vraag 771
Zijn er wachtlijsten voor andere zorgberoepen? Zo ja, welke? Hoe lang
bedraagt de wachttijd gemiddeld?
Antwoord:
Naast de mbo- en hbo-opleiding verpleegkunde is voor studiejaar
2020–2021 nog niet bekend hoeveel mbo-instellingen beperkte opleidingsplaatsen hebben ingesteld voor de zorgopleidingen. Een aantal
hogescholen heeft een numerus fixus voor met name de opleiding
Fysiotherapie, Medische Hulpverlening of Mondzorgkunde.54
Vraag 772
Hoeveel opleidingsplekken zijn er in Nederland voor zorgopleidingen en
voor welke niveaus?
Antwoord:
Het Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor de bekostiging van
diverse vervolgopleidingen in de zorgsector. De aantallen opleidingsplekken in Nederland voor gesubsidieerde vervolgopleidingen in de
zorgsector in 2020 zijn in onderstaande tabel weergegeven.

53

https://studiekeuze123nl.cdn.prismic.io/studiekeuze123nl/5a1f9450-66a7-43a1-9e4d3580c1f7059d_Overzicht+opleidingen+met+numerus+fixus+2021-2022+1+oktober+2020.pdf
54
https://studiekeuze123nl.cdn.prismic.io/studiekeuze123nl/5a1f9450-66a7-43a1-9e4d3580c1f7059d_Overzicht+opleidingen+met+numerus+fixus+2021-2022+1+oktober+2020.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

249

Opleiding

Medisch specialist c.a.
Medisch specialisten instroom vooropleiding interne geneeskunde en heelkunde
Huisarts
Specialist ouderengeneeskunde
Arts verstandelijk gehandicapten
Sociaal geneeskundige
GGZ
Verpleegkundig specialist, physician assistant
Ziekenhuisopleidingen (CZO vervolgopleidingen verpleegkunde en medisch
ondersteunende beroepen)

Aantal
plaatsen
55.351
2.762
22.901
4.151
551
2.741
33.691
16.982
43.622

in fte
in personen
Voor nadere informatie over aantallen opleidingsplekken op mbo- en hbo-niveau en de initiële
opleidingen op wo-niveau, verwijs ik u naar de Minister van OCW.

Vraag 773
Hoeveel zorgverleners zijn in 2019 en 2020 ontslagen vanwege bezuinigingen, uitgesplitst per zorgsector en beroep? Wat zijn de cijfers van
voorgaande jaren?
Antwoord:
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal ontslagen
medewerkers vanwege bezuinigingen. In algemene zin zien we dat sinds
2016 de werkgelegenheid – net als de zorguitgaven – toeneemt. Dit is
terug te zien in de werkgelegenheidscijfers. Het aantal werknemers in zorg
en welzijn is sinds 2016 gestegen van 1.131.000 (1e kwartaal 2016) naar
1.249.000 (1e kwartaal 2020).
Vraag 774
Hoeveel in de afgelopen jaren ontslagen zorgverleners hebben inmiddels
weer een baan (in de zorg)?
Antwoord:
Ik beschik niet over gegevens over het aantal zorgverleners dat een baan
heeft gevonden na ontslag in de afgelopen jaren. Wel is het aantal
herintreders vanaf 2016 toegenomen. In 2016 (1e kwartaal) waren er
31.890 herintreders en in 2019 (1e kwartaal) waren dit er 45.370. In het
eerste kwartaal van 2020 lijkt het aantal herintreders iets minder te zijn,
namelijk: 42.090.
Vraag 775
Hoeveel werkzoekenden zijn er in de zorg per sector en per functieniveau?
Antwoord:
Bij het UWV stonden in mei 2020 in totaal 79.405 mensen met een zorg- of
welzijnsachtergrond ingeschreven als werkzoekend, waarvan 55.270
zonder dienstverband en 24.135 met dienstverband. In onderstaande tabel
is een onderverdeling naar opleidingsniveau weergegeven. Over
werkzoekenden met een dienstverband is niet bekend in welke
(zorg)sector of in welke functie ze werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

250

Werkzoekenden
zonder
dienstverband

Werkzoekenden
met
dienstverband

Lager opgeleiden (zonder startkwalificatie)
Middelbaar opgeleiden (mbo 2, 3, 4 en havo/vwo
Hoger opgeleiden (hbo of wo)
Opleidingsniveau onbekend

20.176
19.173
12.663
3.258

5.223
8.924
7.879
2.109

Totaal

55.270

24.135

Bron: UWV

Vraag 776
Wat is de loonontwikkeling van in service-verpleegkundigen sinds 2010?
Antwoord:
De loonontwikkeling van inservice-verpleegkundigen is niet te bepalen.
Deze hangt af van de feitelijke functie die een inservice-verpleegkundige
vervult, alsmede van factoren als leeftijd en ervaring en incidentele
loonontwikkeling. Algemeen geldt dat de loonontwikkeling van de
zorgmedewerkers die van de cao’s volgt. Tussen 2010 en 2019 bedroeg de
cao-loonontwikkeling in zorg en welzijn 16%.
Vraag 777
Wat is de loonontwikkeling van mbo-verpleegkundigen sinds 2010?
Antwoord:
De loonontwikkeling van mbo-verpleegkundigen is niet te bepalen. Deze
hangt af van de feitelijke functie die een mbo-verpleegkundige vervult,
alsmede van factoren als leeftijd en ervaring en incidentele loonontwikkeling. Algemeen geldt dat de loonontwikkeling van de zorgmedewerkers
die van de cao’s volgt. Tussen 2010 en 2019 bedroeg de
cao-loonontwikkeling in zorg en welzijn +16%.
Vraag 778
Wat is de loonontwikkeling van hbo-verpleegkundigen sinds 2010?
Antwoord:
De loonontwikkeling van hbo-verpleegkundigen is niet te bepalen. Deze
hangt af van de feitelijke functie die een hbo-verpleegkundige vervult,
alsmede van factoren als leeftijd en ervaring en incidentele loonontwikkeling. Algemeen geldt dat de loonontwikkeling van de zorgmedewerkers
die van de cao’s volgt. Tussen 2010 en 2019 bedroeg de
cao-loonontwikkeling in zorg en welzijn +16%.
Vraag 779
Wat is de loonontwikkeling van verzorgenden IG sinds 2010?
Antwoord:
De loonontwikkeling van verzorgenden IG is niet te bepalen. Deze hangt af
van de feitelijke functie die een verzorgende IG vervult, alsmede van
factoren als leeftijd en ervaring en incidentele loonontwikkeling.
Algemeen geldt dat de loonontwikkeling van de zorgmedewerkers die van
de cao’s volgt. Tussen 2010 en 2019 bedroeg de cao-loonontwikkeling in
zorg en welzijn 16%.
Vraag 780
Wat is de loonontwikkeling van verzorgenden sinds 2010?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

251

Antwoord:
De loonontwikkeling van verzorgenden is niet te bepalen. Deze hangt af
van de feitelijke functie die een verzorgende vervult, alsmede van factoren
als leeftijd en ervaring en incidentele loonontwikkeling. Algemeen geldt
dat de loonontwikkeling van de zorgmedewerkers die van de cao’s volgt.
Tussen 2010 en 2019 bedroeg de cao-loonontwikkeling in zorg en welzijn
+16%.
Vraag 781
Wat is de loonontwikkeling van gespecialiseerde verpleegkundigen sinds
2010?
Antwoord:
De loonontwikkeling van gespecialiseerde verpleegkundigen is niet te
bepalen. Deze hangt af van de feitelijke functie die een gespecialiseerde
verpleegkundige vervult, alsmede van factoren als leeftijd en ervaring en
incidentele loonontwikkeling. Algemeen geldt dat de loonontwikkeling
van de zorgmedewerkers die van de cao’s volgt. Tussen 2010 en 2019
bedroeg de cao-loonontwikkeling in zorg en welzijn 16%.
Vraag 782
Wat is de loonontwikkeling van huishoudelijk verzorgenden sinds 2010?
Antwoord:
De loonontwikkeling van huishoudelijk verzorgenden is niet te bepalen.
Deze hangt ondermeer af van de cao-afspraken, de inschaling van de
betreffende huishoudelijke verzorgende en moment waarop de huishoudelijke verzorgende over is gegaan naar de nieuwe huishoudelijke hulp
schaal in de cao VVT. Algemeen geldt dat de loonontwikkeling van de
zorgmedewerkers die van de cao’s volgt. Tussen 2010 en 2019 bedroeg de
cao-loonontwikkeling in zorg en welzijn +16%.
Vraag 783
Hoe verhoudt de loonontwikkeling van in service-, mbo- en
hbo-verpleegkundigen zich sinds 2010 ten opzichte van vergelijkbare
beroepen in de niet-publieke sector? Kunt u dit in kwalitatieve en
kwantitatieve zin aangeven?
Antwoord:
De loonontwikkeling van afzonderlijke beroepsgroepen is niet te bepalen.
Deze hangt onder meer af van de feitelijke functie die zorgmedewerker
vervult, alsmede van factoren als leeftijd en ervaring en incidentele
loonontwikkeling. Algemeen geldt dat de loonontwikkeling van de
zorgmedewerkers die van de cao’s volgt.
Tussen 2010 en 2019 bedraagt de cao-loonontwikkeling in sector zorg en
welzijn gemiddeld 16% tegenover 14,5% in de marktsector. Daarmee lag
de cao-loonontwikkeling in de zorg iets boven die markt.
Vraag 784
Kunt u aangeven hoeveel zorgverleners beneden modaal verdienen?
Welke beroepen betreffen dit precies?
Antwoord:
Het CPB heeft het modaal inkomen55 voor 2020 bepaald op 36.000 euro
per jaar.

55

Het modaal inkomen wordt berekend als 79% van het gemiddelde inkomen per arbeidsjaar,
waarbij de 79% bepaald is met een historische cijferreeks.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

252

Via het Pensioenfonds Zorg en Welzijn beschikken we over gegevens over
de inkomensverdeling van een groot gedeelte van de medewerkers
binnen Zorg en Welzijn. In de onderstaande tabel ontbreken alleen de
gegevens van medewerkers binnen de umc’s en een gedeelte van de
eerste lijn. Andere kanttekening is dat niet alleen zorgverleners in de
cijfers zitten, maar dat het ook medewerkers in niet-clientgebonden
functies – zoals in de administratie – betreft. Daarnaast moet bedacht
worden dat binnen zorg en welzijn het gros van de mensen in deeltijd
werkt, terwijl het modaal inkomen aan de hand van een voltijdsinkomen
wordt bepaald. Tot slot is het goed om te benadrukken dat het alleen gaat
om mensen in loondienst (alle zelfstandigen ontbreken dus).
Bruto inkomen
Inkomensklasse

Aantal werknemers

20.000 of minder
20.001 t/m 30.000
30.001 t/m 40.000
40.001 t/m 50.000
50.001 t/m 60.000
60.001 t/m 70.000
70.001 t/m 80.000
80.001 t/m 90.000
90.001 t/m 100.000
100.001 of meer
Totaal

9.784
275.621
444.292
233.336
111.475
35.134
17.024
6.939
4.249
14.278
1.134.471

Bron: Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Werknemers met hetzelfde beroep zullen in verschillende inkomensklassen voorkomen. Het inkomen van bijvoorbeeld een verpleegkundige
zal ondermeer afhangen van de functiezwaarte, leeftijd en ervaring, mate
waarin onregelmatig wordt gewerkt en de contractomvang.
Vraag 785
Kunt u aangeven hoeveel zorgverleners modaal verdienen? Welke
beroepen betreffen dit precies?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 784.
Vraag 786
Kunt u aangeven hoeveel zorgverleners twee keer modaal verdienen?
Welke beroepen betreffen dit precies?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 784.
Vraag 787
Kunt u aangeven hoeveel zorgverleners drie keer modaal verdienen?
Welke beroepen betreffen dit precies?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 784.
Vraag 788
Kunt u aangeven of de financiering voor zorgopleidingen kostendekkend
is? Zo ja, hoeveel gespecialiseerde artsen zijn de afgelopen vijf jaar
opgeleid voor de uitvoering van de Wet publieke gezondheidszorg en de
Jeugdwet? Staat dit aantal in verhouding met het bedrag dat is besteed?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

253

Antwoord:
Sinds 2019 is de financiering voor opleidingen in de publieke gezondheidszorg kostendekkend. Dit is gedaan in het kader van een pakket aan
maatregelen om de instroom in deze opleidingen te bevorderen. Sinds
2015 zijn in deze opleidingen 603 artsen in opleiding gegaan en 596 artsen
hebben hun opleiding afgerond. De beschikbare middelen voor de
instroom in de opleidingen zijn de afgelopen jaren niet volledig benut.
Daarom is met de betrokken veldpartijen een gezamenlijk meerjarig plan
van aanpak gestart om de instroom te verhogen.
Vraag 789
Heeft u een besluit genomen over het aantal extra opleidingsplekken voor
huisartsen?
Antwoord:
In december 2019 heeft het Capaciteitsorgaan een nieuw integraal
Capaciteitsplan met instroomadviezen voor de periode 2021–2024
gepubliceerd. Op basis hiervan zijn voor 2021 meer opleidingsplekken
beschikbaar gesteld, namelijk 800.
Vraag 790
Kan u aangeven hoeveel extra opleidingsplekken erbij komen in de
huisartsenopleidingen de komende jaren?
Antwoord:
In december 2019 heeft het Capaciteitsorgaan een nieuw integraal
Capaciteitsplan met instroomadviezen voor de periode 2021–2024
gepubliceerd. Op basis hiervan zijn voor 2021 meer opleidingsplekken
beschikbaar gesteld, namelijk 800. In april 2020 heeft het Capaciteitsorgaan een aangepast advies uitgebracht voor de periode 2021–2024. Ik
verwacht u in het najaar mijn standpunt op deze adviezen te kunnen
geven en aan te geven hoeveel opleidingsplekken er voor huisartsen
beschikbaar worden gesteld.
Vraag 791
Hoe wilt u burgers en zorgverleners informeren over en stimuleren tot
daadwerkelijk gebruik van de persoonlijke gezondheidsomgeving (pgo)?
Antwoord:
Om het gebruik van persoonlijke gezondheidsomgevingen te stimuleren
en om ondersteuning te bieden bij de keuze voor een PGO, steun ik de
PGO-alliantie.
De alliantie is een initiatief van de Patiëntenfederatie Nederland. Alliantiepartners zijn o.a. patiëntenverenigingen, maatschappelijke organisaties,
beroepsverenigingen, en (koepels van) zorgaanbieders.
Deze alliantie heeft als doel dat alle Nederlandse burgers, met of zonder
zorgvraag, de toegevoegde waarde van een PGO kennen en vertrouwen
krijgen in een PGO als hulpmiddel om regie te voeren op hun eigen
gezondheid.
Er zal onder andere gewerkt worden aan een keuzewijzer om mensen
ondersteuning te bieden bij de keuze voor een PGO, en de meerwaarde
van een PGO zal via de verschillende alliantie partners aan hun achterban
gecommuniceerd worden.
Daarnaast is een gebruikersregeling ontworpen. Iedere Nederlander die
dat wil kan kosteloos een PGO kiezen en gebruiken mits deze voldoet aan
de standaarden van het afsprakenstelsel MedMij. De leverancier van de
PGO krijgt een vergoeding uit de gebruikersregeling voor elke gebruiker
die tenminste één keer actief gegevens heeft opgehaald of gedeeld. Het
bedrag is vastgesteld op 7,50 euro per actieve gebruiker.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

254

Vraag 792
Kunt u aangeven waar de gelden voor de Versnellingsprogramma
Informatie-uitwisseling Patiënt en Professional (VIPP)-regelingen een plek
hebben in deze begroting?
Antwoord:
De middelen voor VIPP-MSZ worden verantwoord onder artikel 2,
artikelonderdeel 3. Ondersteuning van het zorgstelsel, onder subsidies
voor Medisch-specialistische zorg.
De middelen voor VIPP-GGZ worden verantwoord onder artikel 2,
artikelonderdeel 3. Ondersteuning van het zorgstelsel, onder subsidies
voor Curatieve GGZ.
De middelen voor VIPP BabyConnect worden verantwoord onder artikel 2,
artikelonderdeel 3. Ondersteuning van het zorgstelsel, onder subsidies
voor Medisch-specialistische zorg (digitale gegevensuitwisseling
geboortezorg).
De middelen voor VIPP OPEN worden verantwoord onder artikel 2,
artikelonderdeel 3. Ondersteuning van het zorgstelsel, onder subsidies
voor Eerstelijns zorg.
De middelen voor VIPP Farmacie worden verantwoord onder artikel 2,
artikelonderdeel 1. Kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de
zorg, onder subsidies voor Medische producten.
De middelen voor VIPP InZicht worden verantwoord onder artikel 3,
artikelonderdeel 2. Zorgdragen voor langdurige zorg tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, onder subsidies voor Kennis, informatie en
innovatiebeleid.
Vraag 793
Al dan niet met financiële steun vanuit het Ministerie van VWS zijn er
inmiddels 29 MedMij-labels behaald door leveranciers; kunt u aangeven
wat de verwachte toename zal zijn van het aantal MedMij-labels voor
2021?
Antwoord:
Er zijn nu 30 persoonlijke gezondheidsomgevingen met een MedMij-label
en er zitten er nog 5 in het toetredingsproces voor dit jaar. Voor 2021
worden er hooguit enkele nieuwe PGO’s verwacht met het MedMij-label.
Er kunnen in 2021 ook PGO’s afvallen als de uitwisseling van gezondheidsgegevens eenmaal op gang komt en mensen bepaalde PGO’s
minder vaak kiezen.
Vraag 794
Hoeveel personen maken gebruik van Valysvervoer, leerlingvervoer en
zittend ziekenvervoer?
Antwoord:
Valys:
Er zijn ruim 487.000 Valys-pashouders. Hiervan hebben ruim 10.900
Valys-pashouders een hoog Persoonlijk Kilometerbudget. (Bron:
Jaarverslag VWS (XVI)).
Niet alle pashouders zijn actief. Factoren zoals het weer, de gezondheid
van de pashouders of hun familieleden kunnen invloed hebben op het
gebruik van Valys.
Leerlingenvervoer:
Het leerlingenvervoer valt onder de verantwoordelijkheid van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Uit de meest recente
monitor leerlingenvervoer Nederland die in juni 2018 is gepubliceerd blijkt
dat in het schooljaar 2016/17 70.000 leerlingen gebruik maakten van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

255

vervoersvoorziening. Het gaat hierbij om leerlingen in het primair,
voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs.
Ziekenvervoer:
Het aantal gebruikers van het ziekenvervoer is in de afgelopen jaren
stabiel gebleven. Sinds 2015 zijn het er ongeveer 90.000 per jaar (Bron:
Zorginstituut NL).
Vraag 795
Hoeveel klachten en bezwaren heeft Valys in 2020 ontvangen en hoe
verhoudt dit zich tot voorgaande jaren? Is hierin een trend
waarneembaar?
Antwoord:
In 2020 zijn er over het eerste en tweede kwartaal 912 klachten ontvangen
waarvan 641 gegrond zijn verklaard. In deze periode hebben 199.717 ritten
plaatsgevonden.
De afgelopen jaren (2015, 2016, 2017, 2018 en 2019) zijn er in totaal 30.004
klachten ontvangen. Deze zijn allen afgehandeld. Zie onderstaande tabel
voor een overzicht van het aantal klachten, het aantal gegrond verklaarde
klachten en het aantal klagers dat in beroep is gegaan.

2015
2016
2017
2018
2019

Aantal ritten

Aantal klachten

Gegrond
verklaard

In beroep

960.683
965.334
958.287
998.429
1.067.113

7.171
5.018
5.847
7.054
4.914

4.578
4.314
5.153
6.523
4.139

7
4
2
1
0

Er is geen duidelijke trend waarneembaar. Veruit het grootste deel van de
klachten (zowel gegrond als ongegrond) gaat over de ophaal- of
aankomsttijd en over de reistijd. Daarnaast gaat een groot aantal klachten
over het combineren van ritten. VWS heeft regelmatig overleg met de
aanbieder om de klachten en (het verbeteren van) de kwaliteit van de
dienstverlening te bespreken.
Vraag 796
Hoeveel personen maken gebruik van vervoer van en naar dagbesteding
in de Wmo 2015 en in de Wlz?
Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een passend aanbod aan voorzieningen van maatschappelijke ondersteuning. Ik beschik niet over een
landelijke registratie van het aantal personen dat gebruik maakt van
vervoer van en naar dagbesteding in de Wmo. In de Wlz wordt niet apart
geregistreerd hoeveel personen gebruik maken van vervoer. Een globale
inschatting op basis van productieafspraken van de NZa, is dat rond de
25.000 personen gebruik maken van vervoer van en naar de dagbesteding
en behandeling.
Vraag 797
Hoeveel mensen moeten onterecht een eigen bijdrage betalen van
vervoer van en naar de dagbesteding?
Antwoord:
De persoon die geïndiceerd is voor vervoer van- en naar dagbesteding
moet minimaal vervoer naar één passende locatie aangeboden krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

256

Hiervoor geldt geen afzonderlijke eigen bijdrage. Indien de persoon
bijzondere voorkeuren heeft voor vervoer of een locatie, kan deze daar
afspraken over maken.
Vraag 798
Valt begeleiding bij vervoer van- en naar de dagbesteding onder de
huidige bekostiging of dienen mensen dit zelf te betalen?
Antwoord:
Het is de taak van de zorgaanbieder om passende dagbesteding en
passend vervoer te regelen, zo nodig met begeleiding. Een eigen bijdrage
is enkel aan de orde indien een cliënt ondanks het passende aanbod
andere wensen heeft en hierover afspraken maakt met de zorgaanbieder.
Vraag 799
Kan nader worden toegelicht hoe buitenlandse samenwerking en
gezamenlijke afspraken rondom digitale zorg (onder andere taal en
techniek) er concreet uitzien? Welke stappen worden op dit moment (ook
door u zelf) in internationaal verband gezet?
Antwoord:
Dat doe ik dicht bij huis, in samenwerking met onze buurlanden België en
Duitsland, in Europa en wereldwijd. Zo is in navolging op de politieke
verklaring van de BeNeLux en Noordrijn-Westfalen om op het vlak van
digitale zorg intensiever te gaan samenwerken eind 2018 in BeNeLux
verband de Beschikking afgerond. Deze biedt een juridische grondslag
voor veilige en betrouwbare uitwisseling van patiëntgegevens met België
en Luxemburg. Met Duitsland ben ik op regionaal als nationaal niveau
actief met het concretiseren van de samenwerking. Zo zal ik binnenkort
met mijn ambtsgenoot uit de deelstaat Noordrijn-Westfalen Minister
Laumann een regeringsverklaring ondertekenen waarin de samenwerking
geformaliseerd wordt. Met een aantal ziekenhuizen in de grensregio’s
Twente-Munsterland, Nijmegen-Kleve en Maastricht-Aachen worden
afspraken gemaakt over welke patiëntgegevens op welke wijze uitgewisseld kunnen gaan worden.
Ook met het Federale Bondsministerie voor Gezondheid teken ik
binnenkort eenzelfde regeringsverklaring over het digitaal uitwisselen van
patiëntgegevens. Zo verkent het Radboud UMC in Nijmegen met een
groep huisartsen in de regio Kleve de digitale uitwisseling van patiëntsamenvattingen bij spoedbehandeling voor patiënten met beroertes.
In Europa is mijn inzet om concrete afspraken te maken over eenheid van
taal en techniek. Concreet gebeurt dat in Europese overleggen,
werkgroepen en samenwerkingsprojecten zoals Joint Actions:
Mijn directeur Informatiebeleid en Chief Information Officer (CIO) is thans
interim- co-voorzitter van het eHealth Netwerk. Dat is de vrijwillige
samenwerking van EU-lidstaten op het gebied van grensoverschrijdende
gegevensuitwisseling en digitale zorg. VWS participeert in de eHealth
Netwerk werkgroepen over eenheid van taal en techniek. Nictiz is namens
Nederland voorzitter van de technische werkgroep en zeer actief in de
werkgroep over eenheid van taal. Concreet betekent dit dat de Nederlandse Zorg Informatie Bouwstenen (ZIBs), die aan de basis staan van de
VIPP-aanpakken in Nederland, ook onderdeel worden van de Europese
afspraken.
VWS neemt deel aan het X-eHealth project dat als opdracht heeft de EC
Aanbeveling over een Europees Uitwisselingsformaat voor Elektronische
Medische Gegevens uit te werken. Nictiz heeft een belangrijke rol in het
uitwerken van de afspraken over het digitaal uitwisselen van laboratoriumuitslagen en -rapporten, medische beelden en ontslagbrieven conform

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

257

de prioritaire zorgprocessen van het programma Gegevensuitwisseling,
waarover ik u op 2 oktober jongsleden informeerde56.
Deelname aan de nieuwe Towards a European Health Data Space Joint
Action (TEHDAS JA), waar ik ook een actieve rol in de vormgeving en
uitwerking van de Europese strategie en aanpak om tot veilige,
betrouwbare en privacy-respecterende toepassingen bij secundair gebruik
van zorgdata.
Verder ben ik lid van de Global Digital Health Partnership (GDHP), een
informeel samenwerkingsverband van ongeveer 30 nationale digitale zorg
autoriteiten. In de GDHP deel ik mijn aanpak op gebied van eenheid van
taal en techniek met de andere leden en werk ik aan een Global Master
Standards Index: een internationale lijst van welke technische en
taalkundige informatiestandaarden waar gebruikt dienen te worden.
Vraag 800
In totaal wordt 7,1 miljoen euro gereserveerd voor het programma
«Innovatie en Zorgvernieuwing» voor 2021, waarvan 5,5 miljoen euro
voor subsidies; kunt u aangeven of verwacht wordt dat dit bedrag in de
komende jaren zal stijgen?
Antwoord:
Voor 2021 is voor het VWS-programma Innovatie en Zorgvernieuwing
voor 2021 5,5 miljoen voor subsidie gereserveerd en 7,1 mln voor
opdrachten.
Voor 2022 is circa 10 mln en vanaf 2023 is circa 5 mln structureel
beschikbaar voor het programma vanuit de middelen van het huidige
Regeerakkoord.
Of in het nieuwe Regeerakkoord een extra impuls komt voor het
programma is nu nog niet bekend.
Vraag 801
Hoeveel jongeren hebben dit jaar meegedaan aan de maatschappelijke
diensttijd?
Antwoord:
Op basis van de stand eind september zijn er in totaal 18.029 jongeren een
MDT-traject gestart (waarvan inmiddels ruim 50% afgerond), circa 6.500
jongeren meer dan begin dit jaar.
Het aantal van ruim 18.000 jongeren bestaat uit 15.700 jongeren die vanuit
de experimenten in 2018, 2019 en 2020 zijn gestart en 2.300 jongeren die
begonnen zijn vanuit de 1e subsidieronde in 2020. In deze ronde (voorjaar
2020) zijn 27 projecten gehonoreerd met een beoogd aantal deelnemende
jongeren van 19.000.
Een groot deel van deze MDT-trajecten kan niet in 2020 beginnen,
vanwege de beperkingen die zijn opgelegd vanwege de coronacrisis. Eind
van dit jaar worden projecten in de 2e subsidieronde van 2020 gehonoreerd. Naar verwachting zullen aan deze projecten circa 20.000 jongeren
meedoen.
Omdat MDT continu inspeelt op de behoefte van de jongeren en de
samenleving, wordt MDT juist nu ingezet bij actuele thema’s waar
jongeren, ouderen en kwetsbare mensen in coronatijd mee te maken
hebben (sociaal isolement, jeugdwerkloosheid, schulden, gebrek aan
stageplekken). Daarom zijn er aanvullende initiatieven ondersteund die
buiten de reguliere subsidierondes hebben plaatsgevonden. Zo zijn in het
voorjaar 19 extra MDT-projecten (corona-initiatieven) opgezet en
uitgevoerd, waaraan circa 1.800 jongeren hebben deelgenomen.
56

4e brief gegevensuitwisseling, Kamerstuk 2020Z17837, dd. 2 oktober 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

258

Aanvullend zijn tijdens de zomer in het gemeentelijke MDT-project Jeugd
Aan Zet in 50 gemeenten activiteiten voor en door jongeren gedaan.
Daarnaast werken we, in lijn met de aanbevelingen van de werkgroep
«sociale impact van de coronacrisis», de komende maanden samen met
jongeren acties verder uit ter bestrijding en verlichting van belangrijke
thema’s die jongeren zelf aangeven.
Vraag 802
Hoe groot was de onderbesteding in de maatschappelijke diensttijd in
2020? Wat gaat met het geld van deze onderbesteding gebeuren?
Hoeveel procent van de maatschappelijke diensttijd over 2021 is juridisch
verplicht?
Antwoord:
De onderbesteding in de maatschappelijke diensttijd (MDT) in 2020 is
€ 7 miljoen. Deze onderbesteding is opgetreden door een tweetal
vertragingen in verband met de coronacrisis:
Het experiment met fondsen kon niet geheel in 2020 plaats vinden. Dit
experiment zal in 2021 worden voortgezet.
Ondanks een aantal extra uitgevoerde programma’s waarbij MDT is
ingezet rondom de (sociale) gevolgen van de coronacrisis, heeft MDT
vanwege deze crisis vertraging opgelopen bij de reguliere MDT-projecten.
De hiervoor beoogde middelen komen in 2021 beschikbaar voor het
fondsen experiment.
De onderbesteding bij MDT is ingezet voor het landelijke programma voor
suïcidepreventie.
Over 2021 zijn tot dusver 35% van de MDT middelen juridisch verplicht. In
de voortgangsbrief die voor het zomerreces naar de Kamer is gezonden,
TK-207471, is toegezegd dat met de in 2021 beschikbare middelen 60.000
MDT-trajecten zullen worden gestart. In de subsidierondes van 2021
worden de (aanvullende) verplichtingen hiervoor aangegaan.
Vraag 803
Krijgen gezinnen en kinderen sinds april 2018 daadwerkelijk op tijd
passende hulp? Waaruit blijkt dit?
Antwoord:
Nog niet alle gezinnen kinderen krijgen op tijd passende hulp. Wel geven
meer cliënten aan dat ze snel geholpen worden (61% in 2015 naar 64% in
2018) en goed geholpen worden (74% in 2015 en 82% in 2018). Meer
informatie hierover is te vinden in de voortgangsrapportage Zorg voor de
Jeugd van juni 2020.
Vraag 804
Hoeveel van het geld dat naar de gemeenten gaat voor jeugdzorg gaat op
aan aanbestedingsprocedures?
Antwoord:
Momenteel wordt een onderzoek, uitgevoerd door een onafhankelijk
onderzoeksbureau, afgerond dat onder andere inzicht moet geven in de
uitvoeringslasten van de aanbestedingen in het sociaal domein. Het
onderzoek zullen wij binnenkort aan uw Kamer aanbieden.
Vraag 805
Kunt u de uitgaven van de Jeugdzorg en de jeugd-ggz op een rij zetten
voor de jaren 2015 tot en met 2020?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

259

Antwoord:
Het budget voor jeugdhulp is onderdeel van de algemene uitkering van
het gemeentefonds en valt daarmee onder de beleids- en bestedingsvrijheid van gemeenten. Daardoor is niet precies bekend wat de uitgaven
van gemeenten aan de jeugdzorg zijn. Gemeenten hoeven hun uitgaven
niet te verantwoorden. Wel dienen zij hun rekeningcijfers in het
IV3-systeem in te vullen. De rekeningcijfers bieden inzicht in de uitgaven
van gemeenten, maar doordat de indeling van IV3 op onderdelen een
combinatie van Wmo 2015 en Jeugdwet betreft, zijn de uitgaven aan
jeugdzorg niet goed uit te splitsen. Hieronder volgt een overzicht van de
uitgaven aan jeugd, Wmo en gecombineerd Wmo en jeugd.
2015
2016
20171
2018
20192

€ 4.098 mln. (Wmo), € 2.963 miljoen (Jeugd) en € 3.783 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)
€ 4.121 mln. (Wmo), € 3.126 miljoen (Jeugd) en € 3.577 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)
€ 5.129 mln. (Wmo), € 3.822 miljoen (Jeugd) en € 2.651 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)
€ 5.422 mln. (Wmo), € 4.259 miljoen (Jeugd) en € 2.759 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)
€ 5.722 mln. (Wmo), € 4.546 miljoen (Jeugd) en € 2.781 mln. (onverdeeld Wmo
en Jeugd)

1

Vanaf 2017 zijn deze uitgaven exclusief overhead. Vanaf 2017 worden de overhead uitgaven als
één post apart in de IV3 gerapporteerd.
Bron: CBS, op basis van gemeentelijke rekeningcijfers Iv3 (Iv3: Informatie voor derden, het
format voor gemeenten op basis van het Besluit begroting en verantwoording provincies en
gemeenten). 2019 o.b.v. voorlopige cijfers.

2

Het jeugdzorgbudget is vanaf het begin af aan een ongedeeld budget
geweest. Zowel de budgetten als de uitgaven aan de jeugd-ggz, als
onderdeel van de jeugdzorg, is daardoor niet apart inzichtelijk.
Vraag 806
Zijn er wachtlijsten bij jeugdinstellingen en jeugdreclassering? Zo ja, wat
is de omvang van deze wachtlijsten?
Antwoord:
Er worden geen wachtlijsten voor jeugdinstellingen en jeugdreclassering
bijgehouden op landelijk niveau. Wachttijden en wachtlijsten zijn een
vraagstuk dat op regionaal niveau aangepakt dient te worden. De
oorzaken van wachttijden verschillen immers per regio en de oplossingen
zijn per regio dan ook verschillend. Het is aan gemeenten om wachttijden
in beeld te brengen.
Vraag 807
Bij hoeveel gemeenten zijn er tekorten op de jeugdzorgbudgetten en wat
is de totale omvang van deze tekorten?
Antwoord:
Zoals in vraag 299 aangegeven is er geen directe link te leggen tussen de
middelen die gemeenten uit het gemeentefonds ontvangen en hun
uitgaven. Er loopt op dit moment een onderzoek naar mogelijke tekorten
en de omvang hiervan. De planning is dat dit onderzoek eind 2020 wordt
afgerond.
Vraag 808
Hoeveel rechtszaken hebben jeugdzorgorganisaties aangespannen tegen
gemeenten en in welke gemeenten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

260

Antwoord:
Het is ons niet bekend hoeveel rechtszaken jeugdzorgorganisaties hebben
aangespannen tegen gemeenten, en wat hier de reden voor was. We
hebben geen totaaloverzicht.
Vanzelfsprekend is ons wel bekend dat er rechtszaken worden aangespannen. De hoogte van tarieven is het onderwerp waarover met enige
regelmaat een rechtszaak wordt aangespannen.
Vraag 809
Hoeveel jongeren doen een beroep op de jeugdzorg per jaar, sinds 2012?
Antwoord:
Hieronder het aantal jongeren die een beroep doen op de jeugdzorg
(jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering).

Jongeren (x 1.000) in Jeugdzorg

20121

20131

20141

2015

2016

2017

2018

20192

382

378

331

380

404

420

430

443

1
De administratie voor 2012–2014 is gebaseerd op een andere registratie. Meer informatie hierover is te vinden in de CBS publicatie «Jeugdzorg
voor en na de Jeugdwet».
2
Cijfers over 2019 betreffen voorlopige aantallen.

Vraag 810
Hoe hoog was het macrobudget voor de jeugdzorg per jaar in de periode
2012–2020 en in de periode 2012–2019?
Antwoord:
Op deze vraag is niet voor alle jaren een precies antwoord te geven. Voor
de jaren 2015–2018 (zie tabel) volgen deze bedragen rechtstreeks uit de
circulaires waarin het Ministerie van BZK bekend maakt welk budget
gemeenten ontvangen. In die jaren werd het jeugdzorgbudget nog via de
integratie-uitkering sociaal domein uitgekeerd, en was daarmee apart
zichtbaar. Vanaf 2019 is het jeugdzorgbudget overgeheveld naar de
algemene uitkering, en daarmee niet meer apart zichtbaar.
De bedragen die in onderstaande tabel voor de jaren 2019 en 2020 staan
weergegeven is het budget dat in 2019 is overgeheveld naar de algemene
uitkering, waarbij de incidentele extra middelen jeugdhulp van de
voorjaarsnota 2019 zijn toegevoegd. In deze bedragen mist de ontwikkeling van het accres.
In het jaar 2012–2014 was er geen integraal jeugdzorgbudget. Dit is dan
ook niet bekend. Het bedrag dat in 2014 is weergegeven in onderstaande
tabel is gebaseerd op de vaststelling van het bij de decentralisatie over te
hevelen budget, wat gebaseerd is op kosten.
Ontwikkeling Jeugdzorgbudget (in mln. €)

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Jeugdzorgbudget totaal

3.740

3.757

3.650

3.578

3.715

4.274

4.177

3.757

3.650

3.578

3.715

3.8741
420

3.8771
300

Opgesplitst
Budget
Extra middelen tbv gemeentefonds (cf VJN)

1
Vanaf 2019 maakt het grootste deel van de middelen voor jeugdzorg onderdeel uit van de algemene uitkering. Op bovenstaande bedragen heeft
nog geen accrestoerekening plaatsgevonden. De extra beschikbaar gestelde middelen voor 2019 tot en met 2021 zullen ook meelopen in de
grondslag van het gemeentefonds, waarover de accressen berekend worden. Daardoor zullen deze extra middelen een structureel accreseffect
hebben.

Vraag 811
Is er na 2021 extra budget nodig voor de jeugdhulp, aangezien het in 2021
aan het nieuwe kabinet is om samen met gemeenten conclusies te trekken
over het structureel benodigde budget (2022 en volgende jaren)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

261

Antwoord:
Het onderzoek naar de noodzaak van structurele middelen voor de
jeugdhulp bij een doelmatige en doeltreffende uitvoering van de
Jeugdwet is momenteel in uitvoering. Het onderzoek brengt ook
maatregelen in beeld om kosten te besparen. De planning is dat dit
onderzoek eind 2020 wordt afgerond. De resultaten van het onderzoek
dienen als inbreng van de komende kabinetsformatie. De uitkomsten van
het onderzoek zijn zwaarwegend. Dit in het licht van de jeugdhulpplicht
van gemeenten en de noodzaak van sluitende begrotingen. De uitkomsten
van het onderzoek worden bestuurlijk gewogen in het licht van de door
betrokken partijen verrichte inspanningen en afgesproken bestuurlijke
maatregelen.
Er is momenteel dan ook nog niet te zeggen of en in welke mate er
structureel extra budget nodig is voor de jeugdhulp.
Vraag 812
Hoeveel kinderen zijn er in 2020 afgezonderd in een specifieke separatieruimte? Bent u nog steeds van mening dat u dit in 2021 niet wilt toestaan?
Antwoord:
Op dit moment bestaat er voor de gesloten jeugdhulp geen wettelijke
verplichting tot registratie. Wel zijn alle instellingen voor gesloten
jeugdhulp in 2019 gestart met het project «Ik laat je niet alleen» gericht op
het verminderen van het aantal gedwongen afzonderingen. (https://
www.jeugdzorgnederland.nl/jeugdhulp/project-ik-laat-je-niet-alleen/) De
instellingen registeren in dat project het aantal gedwongen afzonderingen. Gedurende de periode november 2019 tot en met maart 2020
vonden bij de instellingen bijna 400 gedwongen afzonderingen plaats in
een sobere of separeerruimte. In het programma Zorg voor de jeugd is
aangekondigd dat in het wetsvoorstel gesloten jeugdinstellingen geregeld
gaat worden dat dat niet meer is toegestaan. De consultatiefase van het
wetsvoorstel is onlangs afgesloten. Naar verwachting wordt het
wetsvoorstel voor het zomerreces 2021 ingediend.
Vraag 813
Hoeveel van de 28 Veilig-Thuis regio’s kampen nog met wachtlijsten?
Antwoord:
Alle 26 Veilig Thuisorganisaties zijn gebonden aan wettelijke termijnen:
5 werkdagen voor de eerste veiligheidsbeoordeling en 10 weken voor een
vervolgonderzoek (indien daartoe wordt overgaan).
Veilig Thuis toetst bij iedere melding direct of sprake is van een acuut
onveilige situatie. In dat geval pakt Veilig Thuis de zaak direct op. Bij acuut
gevaar of onveiligheid wordt derhalve altijd gehandeld.
Bij meldingen waar geen sprake is van een acuut onveilige situatie en die
niet binnen de wettelijke termijnen kunnen worden opgepakt organiseert
Veilig Thuis het zicht op veiligheid gedurende de periode dat de eerste
veiligheidsbeoordeling en eventueel vervolgonderzoek nog niet kan
starten. Zodra er iets is veranderd in de gemelde situatie waardoor de
veiligheid van betrokkenen acuut in het geding komt, pakt Veilig Thuis de
melding alsnog onmiddellijk op
De behandeltermijnen kunnen, onder invloed van diverse factoren, sterk
fluctueren. Denk aan knelpunten op de arbeidsmarkt, ziekteverzuim,
knelpunten bij ketenpartners in het sociaal- of veiligheidsdomein,
toename in meldingen, etc. Een actueel landelijk beeld is niet beschikbaar
en geeft geen wezenlijk inzicht in de regionale situatie. Er zijn wel signalen
dat in sommige gevallen de genoemde wettelijke termijnen nog niet altijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

262

worden gehaald. Om duiding te kunnen geven, is het van belang om de
specifieke regionale context waarin een Veilig Thuis werkt te kennen.
Vraag 814
Is de 300 miljoen euro extra die gemeenten ontvangen voor jeugdzorg
voor 2021 genoeg om alle problemen en veranderingen in de jeugdzorg
aan te pakken? Zo ja, waar baseert u deze berekening op?
Antwoord:
De redenatie achter de € 300 miljoen is als volgt (zie Kamerstuk 31 839;
nr. 657):
«In 2019 komt het kabinet gemeenten tegemoet voor de volumegroei van
12,1%57 uit het verdiepend onderzoek jeugd, hierbij rekening houdend
met al eerder toegekende volumegroei58. Dit leidt tot extra budget van
€ 400 miljoen. In 2020 en 2021 stelt het kabinet jaarlijks € 300 miljoen
beschikbaar. Het gaat hier om een lager bedrag vanuit de noodzaak dat
investeringen en sturing van gemeenten effect sorteren. Tegelijkertijd
ontvangen gemeenten nog steeds een tegemoetkoming voor een groot
deel van de volumegroei die is geconstateerd.»
Tegelijkertijd is bij dat onderzoek ook geconstateerd dat de vraag of de
geconstateerde groeiende vraag naar jeugdzorg een boeggolf is of, en zo
ja in welke mate, een structureel karakter heeft, nog niet te beantwoorden
is.
Ondertussen vindt het onderzoek naar de noodzaak van structurele
middelen jeugdhulp plaats. Dit moet antwoord geven op de vraag of en zo
ja, in welke mate structureel meer budget voor de jeugdhulp noodzakelijk
is bij een doelmatige en doeltreffende uitvoering van de Jeugdwet.
Vraag 815
Is met gemeenten overlegd of 300 miljoen euro extra voor de jeugdzorg
genoeg is om de kosten bij de gemeenten te dekken?
Antwoord:
In mei 2019 is in een bestuurlijk overleg met de VNG gesproken over het
pakket aan afspraken waaruit ook de € 300 miljoen in 2021 voortkomt. Dit
betrof tijdelijk extra financiële middelen, een onderzoek naar de noodzaak
van structureel extra middelen, maar ook bestuurlijke afspraken over een
beter, effectiever en efficiënter, functionerend jeugdhulpstelsel. Gezamenlijke conclusie was dat gemeenten zelf ook een efficiëntieslag konden
maken, en daarmee kosten kunnen besparen.
Vraag 816
Komt er bij de voorgenomen wijziging van de Jeugdwet ook extra geld bij
om deze wijzigingen mogelijk te maken? Heeft u in beeld hoeveel deze
wijzigingen gaan kosten?
Antwoord:
We hebben bij de uitvoeringtoetsen van de jeugdwet naar invoeringskosten en structurele uitvoeringslasten gevraagd. De verwachting is dat
de voorgenomen maatregelen ten behoeve van een betere ordering en
werking van het jeugdstelsel niet leiden tot structurele meerkosten van de
jeugdzorg.
57

Het genoemde percentage van 12,1% moet met de nodige voorzichtigheid worden geduid.
Doordat er enkele beperkingen gelden ten aanzien van de cijfers over 2015 is het onmogelijk
om exact vast te stellen met welk percentage het volume vanaf 2015 is gestegen.
58
In de jaren 2015, 2016 en 2017 is in totaal € 49,4 miljoen aan volumegroei toegevoegd aan het
jeugdzorgbudget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

263

Momenteel vindt er een breed onderzoek plaats naar hoeveel middelen er
structureel nodig zijn voor jeugd bij een doelmatige en doeltreffende
uitvoering van de Jeugdwet. De resultaten van dit onderzoek worden eind
van dit jaar verwacht. De uitkomsten van dit onderzoek dienen als inbreng
voor de komende kabinetsformatie.
Vraag 817
Is er inzicht waar het extra geld naar jeugdzorg voor 2019 en 2020 naar toe
is gegaan? Kunt u dat specifiëren?
Antwoord:
De extra middelen voor de jeugdzorg die gemeenten in 2019 en 2020
hebben ontvangen zijn toegevoegd aan de algemene uitkering.
Gemeenten hebben beleids- en bestedingsvrijheid voor de middelen die
in de algemene uitkering zitten.
Vraag 818
Hoeveel kost het om de bezuinigingen die gepaard gingen met het ingaan
van de Jeugdwet in 2015 terug te draaien? Is de 1.020 miljoen euro extra
voor de periode 2019–2021 daarvoor genoeg geweest?
Antwoord:
Gelijktijdig met de invoering van de Jeugdwet heeft een taakstelling
plaatsgevonden op het jeugdhulpbudget, vanuit de gedachte van Rijk en
gemeenten dat door te decentraliseren de jeugdzorg effectiever ingericht
kon worden en daarmee kostenefficiënter zou zijn. Deze taakstelling liep in
2017 op tot (structureel) € 450 miljoen.
Het terugdraaien van de korting kost daarmee structureel € 450 miljoen.
De tijdelijke extra financiële middelen die in 2019, 2020 en 2021 (respectievelijk € 420 miljoen, € 300 miljoen en € 300 miljoen) aan gemeenten ter
beschikking worden gesteld zijn lager dan de taakstelling.
Vraag 819
Hoeveel kost het om de wachtlijsten in de jeugdzorg terug te dringen? Is
er een inschatting hoe lang die wachtlijsten zijn?
Antwoord:
Er worden geen wachtlijsten voor jeugdinstellingen en jeugdreclassering
bijgehouden op landelijk niveau. Wachttijden en wachtlijsten zijn een
vraagstuk dat op regionaal niveau aangepakt dient te worden. De
oorzaken van wachttijden verschillen immers per regio en de oplossingen
zijn per regio dan ook verschillend. Het is aan gemeenten om wachttijden
in beeld te brengen.
Vraag 820
In hoeverre is de 300 miljoen euro extra voor de jeugdzorg voor 2022 een
vast en zeker bedrag, wetende dat er dan een ander kabinet zit?
Antwoord:
Met Prinsjesdag heeft het kabinet € 300 miljoen aan tijdelijk extra
middelen voor de jeugdzorg beschikbaar gesteld aan gemeenten. Dit
betreft het jaar 2022. Hiermee biedt het kabinet gemeenten vroegtijdig
inzicht in het budget voor 2022, wat onrust voorkomt.
Dit is een zeker bedrag, in die zin dat de € 300 miljoen toegevoegd is aan
het gemeentefonds. Er zit geen voorbehoud op voor wat betreft
besluitvorming.
Het staat een nieuw kabinet vanzelfsprekend vrij om zijn eigen keuzes te
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

264

Vraag 821
Hoe kan geweld eerder en beter in beeld komen, en het stoppen en
terugdringen van dit geweld en de schade ervan beperkt worden, zodat de
cirkel van geweld en de overdracht hier van generatie op generatie wordt
doorbroken?
Antwoord:
Het doorbreken van de cirkel van geweld vraagt dat het geweld eerder en
beter in beeld is om tijdig bij te sturen. Dit is één van de doelstellingen
van het programma Geweld Hoort Nergens Thuis (GHNT). Het
programma GHNT zet om dit doel te behalen in op goed gebruik van de
verbeterde meldcode. Door de verbeterde meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling voor professionals komen namelijk steeds meer
gezinnen en huishoudens in beeld waar vermoedens zijn van huiselijk
geweld zijn. Ook zet het programma GHNT in op het eerder en breder
bespreekbaar maken van huiselijk geweld en kindermishandeling zodat
betrokkenen eerder hulp durven te vragen bij spanningen in gezinnen. Dit
gebeurt onder andere in het project «WIJ...doorbreken de cirkel van
geweld», een reizende binnen- en buitenexpositie die vanaf november
2020 voor alle regio’s beschikbaar is en direct door een aantal regio’s en
gemeenten wordt ingezet.
Het terugdringen van huiselijk geweld en kindermishandeling vraagt ook
dat in de hulpverlening zowel aandacht is voor het daadwerkelijk stoppen
van het geweld als voor het oplossen van achterliggende oorzaken, zoals
hechtingsproblemen, traumaklachten en opvoedstress. Vanuit het
programma GHNT worden instrumenten ontwikkeld voor professionals
die hen hierbij kunnen helpen en in de regio’s geïmplementeerd worden.
Voorbeelden hiervan zijn het kwaliteitskader Veiligheid voor lokale teams
en gemeenten en de visie gefaseerde ketenzorg. Voor gezinnen waar het
geweld al lang voortduurt is het belangrijk intensieve en langdurige hulp
te bieden en is goede samenwerking tussen zorg en de strafrechtketen
noodzakelijk. Het programma GHNT heeft hiervoor een standaard voor de
zogenaamde MDA++ aanpak ontwikkeld die in steeds meer regio’s wordt
geïmplementeerd.
Vraag 822
Hoe worden «kinderen in kwetsbare opvoedsituaties» gedefinieerd?
Antwoord:
Kinderen in kwetsbare opvoedsituaties zijn kinderen die opgroeien in een
gezinssituatie waarin (vaak) sprake is van een opeenstapeling van
risicofactoren en beperkingen zoals ernstige psychiatrische problematiek,
verstandelijke beperking, verslaving, dakloosheid, schulden, loverboyproblematiek, illegaliteit, etc. Daarbij is er in het gezin gebrek aan zelfredzaamheid en zelfherstellend vermogen en zijn de in het gezin aanwezige
beschermende factoren in relatie tot de zelfredzaamheid van het gezin
ontoereikend. Daarnaast schiet hulp van de zorg en omgeving voor deze
gezinnen vaak tekort of sluit onvoldoende aan, ondanks dat de (potentiële)
ouders vanwege complexe problematiek vrijwel altijd al in beeld zijn bij
diverse organisaties/hulpverleners. Nederlands onderzoek laat zien dat het
risico op kindermishandeling twee tot drie keer groter is voor kinderen
van ouders met psychiatrische problemen en verslavingsproblemen dan
het geval is bij andere kinderen59.

59

Verdurmen, J. Have, M. ten, Graaf, R. de, Dorsselaer, S. van, Land H. van ’t, &Volleberg, W
(2007) Psychische gevolgen van kindermishandeling op volwassen leeftijd. Resultaten van de
«Netherlands Mental Health Survey and Incidence study» Nemesis, Utrecht, Nederland:
Trimbos Instituut

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

265

Vraag 823
Hoeveel wordt in 2021 geïnvesteerd in het verbeteren en borgen van het
gebruik van de meldcode en de kindcheck door professionals?
Antwoord:
Voor het verbeteren en borgen van het gebruik van de verbeterde
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling en de kindcheck is voor
2021 1,9 miljoen euro beschikbaar gesteld.
Vraag 824
Hebben kinderen en gezinnen sinds april 2018 daadwerkelijk een betere
toegang tot jeugdhulp? Waaruit blijkt dit?
Antwoord:
Gemeenten en lokale teams zijn aan de slag met het borgen van de
basisfuncties voor lokale teams vanuit de leefwereld van kinderen en
gezinnen uit het KPMG-onderzoek «basisfuncties voor lokale teams in
kaart».
Om regio’s en gemeenten te ondersteunen bij het in de praktijk brengen
en borgen van de basisfuncties vanuit de leefwereld van kinderen en
gezinnen, biedt het OZJ samen met kennisinstituten en de associatie
wijkteams regionale bijeenkomsten, train de trainer sessies en lokale
ondersteuning aan. Ook wordt het collectief leren van lokale teams
gefaciliteerd. Diverse regio’s, waaronder Ijsselland, Groningen, Holland
Rijnland, Rijk van Nijmegen en Noord-Brabant zijn hiermee aan de slag.
De basisfuncties maken daarnaast onderdeel uit van de uitwerking van de
regiovisie van de Gezamenlijke Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO)
van de VNG, waarmee gemeenten met hulp van het OZJ aan de slag zijn
gaan. Verder ontvangen gemeenten specifiek via het Programma Geweld
hoort nergens thuis (GHNT) ondersteuning met instrumenten die op basis
van het Kwaliteitskader Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en
gemeenten zijn gemaakt.
Het bovenstaande moet bijdragen aan een betere toegang tot de
jeugdhulp. Cliënten geven aan dat ze iets sneller geholpen worden (61%
in 2015 naar 64% in 2018) en iets beter geholpen worden (74% in 2015 en
82% in 2018). Meer informatie hierover is te vinden in de voortgangsrapportage Zorg voor de Jeugd van juni 2020.
Vraag 825
Groeien meer kinderen daadwerkelijk zo lang mogelijk thuis op sinds april
2018? Waaruit blijkt dit?
Antwoord:
Het antwoord hierop is ja. Weliswaar is het aantal jongeren dat jeugdhulp
met verblijf ontvangt na een flinke daling in 2018 (van 46.185 naar 42.770)
weer licht gestegen in 2019 (+0,5%). Deze stijging is voor een groot deel te
verklaren door de groep jongeren die na hun 18de verjaardag een vorm
van verlengde jeugdhulp, zoals verlengde pleegzorg heeft ontvangen
(+35%). Bij de groep kinderen 0–18 jaar is het jeugdhulp met verblijf licht
afgenomen (-0,9%). Deze afname van jeugdhulp met verblijf (0–18 jaar)
zien we terug in de dalende trend in uithuisplaatsingen bij ondertoezichtstelling (OTS), van 29% in 2018 naar 27% in 2019.
Vraag 826
Hoeveel van de structureel 26 miljoen euro extra voor gespecialiseerde
regionale expertisecentra gaat naar coördinatiekosten? Hoeveel gaat naar
concrete zorg en hulp voor jongeren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

266

Antwoord:
Het is niet op voorhand te zeggen hoeveel de van de in 2021 beschikbare
26 miljoen naar coördinatiekosten en naar concrete zorg en hulp voor
jongeren gaat.
Het uitgangspunt en de afspraken die met gemeenten zijn gemaakt is dat
de middelen zoveel mogelijk naar het beschikbaar houden van zorg en het
toevoegen van expertise en kennis gaan om passende zorg en ondersteuning aan jongeren met meervoudige en complexe problematiek te
bieden.
Vraag 827
Gaat de structureel 26 miljoen euro voor gespecialiseerde regionale
expertisecentra ook voor plekken zorgen of vooral voor expertise? Hoe
ziet u de verhouding tussen plekken en expertise?
Antwoord:
Het is niet op voorhand bekend wat de verhouding is tussen de plekken en
expertise van de in 2021 beschikbare € 26 miljoen.
Uitgangspunt van de expertisecentra is dat jongeren met complexe en
meervoudige problematiek op tijd, de juiste hulp, op de juiste plek
ontvangen. Vanuit het expertisecentrum kan zorg en hulp worden
geboden door middel van:
Het tijdelijk invliegen van professionals om te ondersteunen en ambulante
hulp te bieden.
Het beschikbaar hebben van plekken, zodat deze jongeren niet hoeven te
wachten op de juiste plek.
Het bijdragen aan de ontwikkeling van een vervolgvoorziening.
De expertisecentra krijgen de taak om de vraag van en het aanbod voor
jongeren met complexe en meervoudige problematiek in de jeugdregio’s
in het werkingsgebied van het centrum inzichtelijk te maken. Gemeenten
zijn verantwoordelijk voor het organiseren van de ondersteuning en
passende zorg aan jongeren. Expertisecentra kunnen ondersteunen bij het
zorgen voor een passend aanbod voor een jongere met complexe
problematiek in de regio.
Vraag 828
Wordt de subsidie die verstrekt is aan Jeugdzorg Nederland met het oog
op Actielijn 2 «Meer kinderen zo thuis mogelijk laten opgroeien», ook
ingezet bij de training van jeugdhulpverleners en -beschermers om daar
waar mogelijk uithuisplaatsingen te voorkomen, bijvoorbeeld door zorg in
te zetten voor een ouder en/of verzorger?
Antwoord:
De subsidie voor de uitvoering van actielijn 2, «Meer kinderen zo thuis
mogelijk laten opgroeien», maakt diverse projecten en initiatieven
mogelijk van de Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ) en
StroomOP (de beweging van professionals die uitvoering geeft aan de
transformatie van de gesloten jeugdhulp). Deze projecten en initiatieven
zetten sterk in op gezinsgericht werken en de rol van professionals hierin.
Op die manier worden kinderen zo thuis mogelijk geholpen samen met
hun directe omgeving, ouders en gezin, en uithuisplaatsingen waar
mogelijk voorkomen. Ook initiatieven van andere actielijnen, zoals
wijkgericht werken, moeten hieraan bijdragen.
Vraag 829
Worden kwetsbare jongeren daadwerkelijk beter op weg geholpen
zelfstandig te worden? Waaruit blijkt dit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

267

Antwoord:
Vanuit het Programma Zorg voor de Jeugd is er specifieke aandacht voor
deze doelgroep en ook vanuit het Programma Dak- en thuisloze jongeren
lopen er in 14 gemeenten pilots om ervoor te zorgen dat deze jongeren
beter worden geholpen. Dit heeft ondermeer geleid tot nieuwe werkwijze
in de gemeenten Hengelo, Lekstroom, Dordrecht, Leiden, Gouda en
Tilburg waardoor de integrale ondersteuning aan jongeren is verbeterd.
De VNG ondersteunt met geld van VWS meerdere initiatieven om
dergelijke manieren van werken te bevorderen. Ook Nji en Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd zijn regionaal bezig met het organiseren
van een integrale, toekomstgerichte manier van werken. Een volledig
overzicht van al deze activiteiten wordt half jaarlijks naar uw Kamer
gestuurd en is ook te vinden op www.16-27.nl
Vraag 830
Hoeveel zou het kosten om de leeftijdsgrens in de Jeugdwet te verhogen
van 18 naar 21 jaar, net als nu geregeld wordt voor pleegzorg en
gezinshuizen?
Antwoord:
Een deel van de jongeren uit jeugdhulp ontvangt ook na hun 18e
verjaardag nog zorg vanuit de Jeugdwet. Dit wordt verlengde jeugdhulp
genoemd. Verlengde jeugdhulp kan tot het 23ste jaar worden ingezet. In
2019 gaven gemeenten zo’n € 300 miljoen uit aan verlengde jeugdhulp.
Deze uitgaven zullen de komende periode stijgen als gevolg van de
afspraak dat pleegzorg en gezinshuiszorg in principe standaard verlengd
wordt tot 21 jaar. Voor het verlengen van de leeftijd in gezinshuizen en
pleegzorg krijgen gemeenten extra budget.
Daarnaast ontvangt een belangrijk deel van de jongeren na hun
achttiende zorg vanuit een van de andere wettelijke kaders: Wlz, Zvw en/of
Wmo, die in geval van een verhoging van de leeftijdsgrens dan onder de
Jeugdwet zou komen. Een integraal overzicht van hoeveel jongeren na
hun 18e welke zorg (ambulant of verblijf) in welk domein ontvangen en
welke kosten daaraan voor hoe lang (1, 2 of 3 jaar) verbonden zijn, is er
niet. Daarmee is ook geen uitspraak te doen hoeveel het kost om de
leeftijdsgrens in de Jeugdwet integraal op te hogen.
Vraag 831
Hoeveel zou het kosten om de leeftijdsgrens in de Jeugdwet te verhogen
van 18 naar 21 jaar voor alle jeugdhulp om kwetsbare jongeren beter op
weg te helpen zelfstandig te worden?
Antwoord:
Een deel van de jongeren uit jeugdhulp ontvangt na hun 18e verlengde
jeugdhulp. Verlengde jeugdhulp kan tot het 23ste jaar worden ingezet. In
2019 gaven gemeenten zo’n € 300 miljoen uit aan verlengde jeugdhulp.
Deze uitgaven zullen de komende periode stijgen als gevolg van de
afspraak dat pleegzorg en gezinshuiszorg in principe standaard verlengd
wordt tot 21 jaar. Voor het verlengen van de leeftijd in gezinshuizen en
pleegzorg krijgen gemeenten extra budget. Daarnaast ontvang een deel
van de jongeren na hun achttiende zorg vanuit een van de andere
wettelijke kaders: Wlz, Zvw en/of Wmo die in geval van een verhoging van
de leeftijdsgrens dan onder de Jeugdwet zou komen. Een integraal
overzicht van hoeveel jongeren na hun 18e welke zorg (ambulant of
verblijf) in welk domein ontvangen en welke kosten daaraan voor hoe
lang (1, 2 of 3 jaar) verbonden zijn, is er niet.
Vraag 832
Hoeveel kost de verhoging van de leeftijdsgrens van 18 naar 21 jaar voor
de pleegzorg die nu wordt voorbereid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

268

Antwoord:
Om pleegzorg tot 21 jaar mogelijk te maken heeft het Rijk eerder
financiële middelen toegevoegd aan het gemeentefonds: € 5mln in 2018;
€ 10mln in 2019 en vanaf 2020 structureel € 13,7mln.
Vraag 833
Hoeveel kost de verhoging van de leeftijdsgrens van 18 naar 21 jaar voor
gezinshuizen dat nu door een bestuurlijke regeling geregeld is?
Antwoord:
De kosten voor het verhogen van de leeftijdsgrens tot 21 jaar voor
jongeren in de gezinshuizen is als volgt begroot:
2,2 mln euro in 2019, 6,1 mln euro in 2020, 7,8 mln euro in 2021, 9,5 mln in
2022, 11,4 mln structureel vanaf 2023.
Het Rijk heeft deze financiële middelen toegevoegd aan het sub-cluster
Jeugdhulp van de algemene uitkering aan gemeenten.
Vraag 834
Hoeveel investeert u in het behouden van personeel in de jeugdzorg en
het werven van nieuw personeel voor de jeugdzorg in 2021?
Antwoord:
De inzet sec op behoud en het werven van nieuw personeel in de
jeugdzorg is niet te isoleren uit het totaalbedrag dat door het kabinet
wordt geïnvesteerd ten behoeve van «Werken in de Zorg». Om goede
arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden en een marktconforme
loonontwikkeling te kunnen bieden wordt jaarlijks de overheidsbijdrage in
de arbeidskosten ter beschikking gesteld. Voor 2021 is dit circa 1 miljard
euro voor de hele sector. Het is vervolgens aan sociale partners om deze
te vertalen in CAO’s. Daarnaast investeert het kabinet in het werven en
behoud van personeel, ook in de jeugdzorg, via het Actieprogramma
«Werken in de zorg». Hiervoor zet ik gedurende deze kabinetsperiode
420 miljoen euro in voor training en scholing, ter beschikking voor
werkgevers via subsidie aan Sectorplanplus. Het actieprogramma
«Werken in de Zorg» loopt na 2021 af. Het kabinet hecht echter grote
waarde aan voortzetting van het Actieprogramma. Komend jaar stelt het
kabinet hiervoor € 20 miljoen extra beschikbaar, in 2022 is dit
€ 80 miljoen en vanaf 2023 gaat het om structureel € 130 mln per jaar.
Aanvullend op het Actieprogramma Werken in de Zorg, werken Jeugdzorg
Nederland, FNV en CNV, met ondersteuning van VWS en JenV, aan
projecten uit de Arbeidsmarktagenda jeugdhulp. Arbeidsmarktfonds
«Fonds Collectieve Belangen» (FCB) ontvangt hiervoor een subsidie van
€ 2,4 miljoen voor ruim 3 jaar. VWS stelt verder voor drie jaar in totaal
€ 1,3 miljoen beschikbaar voor Erkenning van eerder Verworven
Competenties (EVC) via de subsidieregeling EVC Jeugd- en gezinsprofessional.
Vraag 835
Hoeveel is in de afgelopen drie jaar geïnvesteerd in het behouden van
personeel in de jeugdzorg en het werven van nieuw personeel voor de
jeugdzorg?
Antwoord:
Behoud van personeel en het werven van nieuw personeel in de
jeugdzorg is afhankelijk van een veelheid van actoren en factoren, die
veelal met elkaar samenhangen. Op veel van deze factoren zet het
Actieprogramma «Werken in de zorg» in. Hiervoor zet ik in de periode
2018 tot eind 2020 € 420 miljoen in. Het is echter niet mogelijk om uit de
inzet van het Actieprogramma de inzet sec op behoud en het werven van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

269

nieuw personeel te isoleren. Zo is een van de doelen van de inzet op extra
instroom van personeel het verlagen van de werkdruk. Daarmee wordt de
werktevredenheid van zorgmedewerkers verhoogd en zal uitstroom
voorkomen worden. Ook de aanpak van de regeldruk helpt bij het
vergroten van werkplezier en draagt dus bij aan het verlagen van de
uitstroom.
Aanvullend op het Actieprogramma Werken in de Zorg, werken Jeugdzorg
Nederland, FNV en CNV, met ondersteuning van VWS en JenV, aan
projecten uit de Arbeidsmarktagenda jeugdhulp. Arbeidsmarktfonds
«Fonds Collectieve Belangen» (FCB) ontvangt hiervoor een subsidie van
€ 2,4 miljoen voor ruim 3 jaar. VWS stelt verder voor drie jaar in totaal
€ 1,3 miljoen beschikbaar voor Erkenning van eerder Verworven
Competenties (EVC) via de subsidieregeling EVC Jeugd- en gezinsprofessional.
Vraag 836
Hoe zal de continuïteit van jeugdhulp, kinderbescherming of jeugdreclassering gewaarborgd worden door middel van het Early Warning System
Jeugd? Hoeveel is hiervoor beschikbaar?
Antwoord:
De Jeugdautoriteit – die per 1 januari 2019 is opgericht – streeft ernaar om
continuïteitsproblematiek in jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen
en jeugdreclassering in een vroeg stadium in kaart te brengen. Daartoe
monitort zij ontwikkelingen in het veld en signaleert zij risico’s en
eventuele problemen die worden waargenomen, zowel op het stelselniveau als bij een individuele aanbieder. De Jeugdautoriteit verricht
daarbij meerdere activiteiten, zoals het opzetten van een Early Warning
System (EWS)60, stelselonderzoek en incidentele (thema)onderzoeken
waaronder de corona quickscan61.
Het EWS is een systeem voor het systematisch verzamelen, structureren
en analyseren van data op het gebied van brede bedrijfsvoering, inkoop
en contractmanagement, budgetten en actualiteiten. Slimme analyse van
deze geautomatiseerde data ondersteunt de Jeugdautoriteit bij het
inschatten van risico’s op discontinuïteit van jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Het vroegtijdig signaleren en
agenderen van risico’s en problemen helpt partijen in het jeugdzorgstelsel
deze tijdig op te pakken en op te lossen. De Jeugdautoriteit monitort of dit
voldoende gebeurt en zal indien noodzakelijk ook zelf acteren, bijvoorbeeld door ons te adviseren een bestuurlijke maatregel in te zetten of
tijdelijke liquiditeitssteun te verstrekken.
Voor het monitoren en signaleren heeft de Jeugdautoriteit een bedrag van
€ 280.000 ter beschikking, exclusief inzet van personeel.
Vraag 837
Welk landelijk beleid is er om buitenspelen te stimuleren en welk budget
is daar voor?
Antwoord:
Voor beleid rondom buitenspelen wordt er ingezet op enerzijds meer
kennis en onderzoek naar welke factoren het buitenspelen onder kinderen
bevorderen en wat daarvoor nodig is. Zo is de Kennisagenda Buitenspelen ontwikkeld samen met het Mulier Instituut en het Kenniscentrum
sport en bewegen. Dit najaar en in 2021 vinden onder andere de volgende
werkzaamheden plaats als onderdeel van de kennisagenda, namelijk een
60
61

TK 2019–2021 31 839, nr. 703
TK 2020–2021 25 295, nr. 543

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

270

review onderzoek naar beleidsprogramma’s en interventies voor
buitenspelen, zowel in Nederland als in het buitenland om geconstateerde
werkzame programma-elementen ter bevordering van (vormen van)
buitenspelen te identificeren. In aansluiting op het Buitenspeelakkoord zal
daarbij aandacht zijn voor inclusiviteit. Ook staat de ontwikkeling van een
toolbox voor de monitoring en evaluatie van (lokaal) buitenspeelbeleid op
de agenda.
Anderzijds stimuleert VWS het netwerk aan spelers rondom buitenspelen
en de verbinding richting gemeenten via de lokale sportakkoorden. Naast
een kennisagenda hebben partijen uit het veld onlangs met elkaar de
Alliantie «De Buitenspelers» gevormd. Vanaf juli is van start gegaan met
deelnemers als Jantje Beton, Cruijff Foundation en de Krajicek Foundation
en zij zijn momenteel in gesprek over de nadere doelstellingen voor de
komende periode. Er is een budget vanuit Ministerie VWS beschikbaar
van € 200.000,– voor 2020 en een budget van € 225.000,– voor 2021.
Vraag 838
Welk landelijk budget is er om zwemveiligheid te bevorderen? Waar is dat
budget voor bestemd?
Antwoord:
Vanuit VWS is voor de periode 2021–2024 jaarlijks € 100.000,– beschikbaar
om de zwemveiligheid te bevorderen. Dit bedrag is gereserveerd voor de
uitvoering van het Nationaal Plan Zwemveiligheid 2020–2024. Het plan is
er op gericht dat:
inwoners zwemvaardiger worden;
zwemomgevingen in Nederland veiliger worden;
inwoners zich bewuster zijn van risico’s op verdrinking.
Vraag 839
Hoe staat het met de uitvoering van de motie van de leden Van Nispen en
Rudmer Heerema over voldoende middelen om de taken van reddingsbrigades te bevorderen?
Antwoord:
Samen met de collega’s van IenW is VWS in gesprek met Reddingsbrigade Nederland om te bezien welke middelen vereist zijn om de
reddingsbrigades te ondersteunen zodat de veiligheid niet in gevaar komt.
De Reddingsbrigade verwacht eind oktober 2020 de financiële situatie in
kaart te hebben gebracht.
Vraag 840
Hoe staat het met de uitvoering van de motie van de leden Van Nispen en
Diertens over de effecten van extra investeringen in sport en bewegen in
verband met afname van zorgkosten?
Antwoord:
Op 15 september 2020 is de Aanbiedingsbrief Factsheet Lichamelijke
activiteit en Zorgkosten van het RIVM verzonden (TK 32 793, nr. 494). De
uitkomsten van dit onderzoek op basis van huidige bestaande kennis
wijzen op een mogelijke positieve relatie tussen sport en/of bewegen en
zorgkosten. Maar ook dat onder andere de zorgkosten in gewonnen
levensjaren niet of nauwelijks worden meegenomen bij bestaande kennis
op dit terrein. In de aanbiedingsbrief is om die reden aangegeven dat de
motie verder ter hand wordt genomen in een verdiepend vervolgonderzoek. De oplevering van dit onderzoek wordt verwacht in het najaar
van 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

271

Vraag 841
Hoe staat het met de uitvoering van de motie van de leden Van Nispen c.s.
over een laagdrempelig beweegaanbod in buurten?
Antwoord:
De afgelopen drie jaren is er ingezet op laagdrempelig beweegaanbod
vanuit het Nationaal Sportakkoord en Preventieakkoord. Daarmee zien we
dat de samenwerking tussen gemeenten en sportaanbieders is toegenomen via de lokale sportakkoorden en dat naast het georganiseerd
sporten ook het ongeorganiseerd en laagdrempeliger aanbod aan
wandelclubjes of bootcamp is toegenomen. De toename aan fte’s aan
buurtsportcoaches gerealiseerd vanuit de rijksoverheid en gemeenten
draagt daar ook aan bij.
Specifieker voor kinderen zien we de afgelopen jaren een groeiend aantal
JOGG-gemeenten en daarmee bewustwording bij gemeenten over wat
een gezonde leefomgeving inhoudt voor de jeugd. Tevens groeit het
aantal Gezonde Scholen gestaag en zien we dat niet alleen in het primair
onderwijs maar juist ook binnen het voortgezet en middelbaar onderwijs
voor de doelgroep jongeren waarvoor bewegen juist zo van belang is.
Vraag 842
Hoe gaat het met de uitvoering van de motie Marijnissen c.s., waarin de
regering wordt verzocht op basis van dit manifest en de reeds gedane
onderzoeken met een plan te komen om in verschillende sectoren sport
en bewegen te stimuleren om Nederland meer in beweging te krijgen en
hiertoe een aantal departementoverstijgende scenario’s en doorrekeningen op te stellen, en deze uiterlijk 1 april 2021 aan de Kamer te sturen?
62

Antwoord:
Er is een start gemaakt met de uitvoering van de motie door het vormen
van een interdepartementale ambtelijke werkgroep bestaande uit
vertegenwoordiging vanuit de departementen VWS, OCW, SZW, IenW en
BZK. Ook is de sportsector zelf en de wetenschap vertegenwoordigd. De
werkgroep is in september voor het eerst bijeen geweest. Voorafgaand
aan de start van de interdepartementale ambtelijke werkgroep hebben de
betrokken bewindspersonen gesproken met een aantal prominenten in de
sport- en beweegsector (Joop Alberda, Bas van de Goor, Erik Scherder)
over de oproep die zij hebben gedaan om te komen tot een samenhangende kabinetsaanpak om Nederland meer in beweging te krijgen. Uw
Kamer wordt zeer binnenkort nader geïnformeerd over de te zetten
stappen en planning.
Vraag 843
Hoeveel kinderen in Nederland hebben overgewicht en obesitas, wat zijn
de meest recente cijfers?
Antwoord:
In 2019 heeft 13,2 procent van de jongeren tussen de 4 en18 jaar
overgewicht: 11 procent heeft matig overgewicht en 2,1 procent heeft
obesitas63
Vraag 844
Zijn er verschillen in regio’s waar het overgewicht van kinderen hoog is?
Zo ja, welke?
62
63

Kamerstuk 25 295 nr. 437
https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/overgewicht-jongeren met als bron: Gezondheidsenquête/
Leefstijlmonitor, CBS i.s.m. RIVM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

272

Antwoord:
De meest recente regionale overgewichtcijfers staan in de Jeugdmonitor
2015 (2 tot 25 jaar). In 2015 was het percentage overgewicht onder
jongeren het hoogst in landsdeel Noord (16,4%) gevolgd door landsdeel
West (14,8%) en landsdeel Zuid (14,5%) en was het overgewichtpercentage het laagst in landsdeel Oost (12,9%). De kenmerken van de
verschillende regio’s worden niet bij deze dataverzameling meegenomen.
Vraag 845
Hoeveel volwassenen hebben overgewicht en obesitas, wat zijn de meest
recente cijfers?
Antwoord:
In 2019 heeft 50,1 procent van de bevolking van 18 jaar en ouder
overgewicht: 35,4 procent heeft matig overgewicht en 14,7 procent heeft
obesitas64
Vraag 846
Hoeveel en welke scholen hebben schoolzwemmen in het onderwijspakket?
Antwoord:
32% van de basisscholen biedt een vorm van schoolzwemmen aan
(Mulier Instituut, 2017). Het is niet bekend welke scholen dat precies zijn.
Vraag 847
Hoeveel en welke gemeenten bieden schoolzwemmen aan in hun
verordening?
Antwoord:
Uit factsheets van Mulier Instituut (2019) over schoolzwemmen blijkt dat
in 2018 36% van de gemeenten schoolzwemmen ondersteunde. Het is niet
bekend welke gemeenten dat zijn.
Vraag 848
Hoeveel kinderen verlaten de basisschool zonder zwemdiploma?
Antwoord:
Uit de factsheet van het Mulier Instituut (2019) over zwemvaardigheid
blijkt dat circa 96% van de jeugd (11–16 jaar) de basisschool met een
zwemdiploma verlaat. Derhalve heeft circa 4% geen zwemdiploma.
Vraag 849
Hoeveel kinderen en volwassenen zijn de afgelopen jaren verdronken
omdat zij onvoldoende zwemvaardig waren?
Antwoord:
Gemiddeld verdrinken 87 inwoners van Nederland (exclusief zelfdoding,
vervoersongevallen en geweldpleging) per jaar. In 2019 waren dit er 76.
Dit betreft vooral volwassenen die in open water verdrinken. Het is niet
eenduidig vast te stellen hoe groot het aandeel was dat voortkwam uit
onvoldoende zwemvaardigheid. Het onderzoek risicofactoren van
verdrinking in Nederland (Mulier Instituut, 2019) benoemt bij zes
risicogroepen de aandachtsgebieden. De overeenkomst tussen deze
groepen is dat het vaak gaat om mensen die wel zwemvaardig maar niet
zwemveilig zijn door de omstandigheden (stroming, val, temperatuurwisseling, etc.) waarin ze terecht komen.
64

https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/overgewicht met als bron: Gezondheidsenquête/
Leefstijlmonitor, CBS i.s.m. RIVM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

273

Vraag 850
Hoeveel kinderen worden niet bereikt door het Jeugdsportfonds?
Antwoord:
In 2019 hebben 79.348 kinderen en jongeren de kans gekregen om te
sporten en bewegen door het Jeugdsportfonds. Er zijn in Nederland
volgens de laatste CBS cijfers (over 2018) 264.000 minderjarige kinderen
die opgroeien in gezinnen met een inkomen onder de lage inkomensgrens. Dit betekent dat circa 185.000 kinderen nu nog geen beroep doen
op het Jeugdsportfonds. Het is wel mogelijk dat deze kinderen gebruik
maken van gemeentelijke minimaregelingen voor ondersteuning of
worden ondersteund door andere armoedefondsen zoals Stichting
Leergeld.
Vraag 851
Welke initiatieven worden genomen om ervoor te zorgen dat op scholen,
maar ook in andere organisaties waar mensen langdurig zitten, meer
bewogen wordt, gelet op het feit dat in Nederland mensen gemiddeld
ongezond lang stil zitten? Welk beleid wordt hierover ontwikkeld?
Antwoord:
Met diverse initiatieven vanuit het Nationaal Sportakkoord en vanuit
landelijke programma’s zetten we hierop in. Voor scholen, gemeenten en
jeugd en volwassenen wordt er onder andere beleid gevoerd via Gezonde
School (specifiek vignet sport en bewegen), via de intensivering van de
buurtsportcoach in de wijk om jongeren en mensen met lage SES aan het
bewegen te krijgen, ook met hulp van het programma Jongeren op
Gezond Gewicht. Ook richting werkgevers zijn er initiatieven om
werknemers te stimuleren om voldoende te bewegen gedurende hun
(thuis)werkdag. Zoals Vitaal Bedrijf dat VWS samen met het Ministerie
van SZW uitvoert en door goede landelijke initiatieven vanuit het
bedrijfsleven te ondersteunen zoals de jaarlijkse uitreiking van de prijs
voor Vitaalste onderneming van Nederland.
Vraag 852
Hoeveel kinderen zijn structureel gaan sporten naar aanleiding van de
sportimpuls?
Antwoord:
De Sportimpuls stimuleert lokaal sportaanbod op maat, zodat mensen in
de buurt kunnen sporten en bewegen. Jeugd is een belangrijke doelgroep
binnen de Sportimpuls. Twee van de drie varianten zijn specifiek gericht
op jeugd. Cijfers voor de jaren 2012 tot en met 2017 zijn bekend. Door de
projecten die in 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 en 2017 zijn gestart, zijn in
totaal 581.563 kinderen in beweging gebracht. Volgens de projectleiders is
van de rondes t/m 2016 ongeveer 30% doorgestroomd naar regulier/
structureel aanbod. Van de rondes 2017 en 2018 is structurele deelname
nog niet inzichtelijk.
Alle Sportimpuls projecten worden in opdracht van VWS gemonitord. De
gegevens van de Sportimpuls projecten uit ronde 2018 zijn medio 2021
bekend. In 2021 worden de resultaten van de volledige Sportimpuls
opgeleverd.
Vraag 853
Wat is de stand van zaken betreffende het programma om mensen met
een beperking meer aan het sporten en bewegen te krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

274

Antwoord:
Het programma Grenzeloos actief is eind 2018 afgelopen en overgegaan
in het deelakkoord Inclusief Sporten en bewegen. Hier vindt ook de inzet
plaats om mensen met een beperking meer aan het sporten en bewegen
te krijgen. Deze inzet richt zich op:
De ontwikkeling van het platform Uniek Sporten met inspirerende
verhalen en campagnes om 45% meer unieke bezoekers naar het platform
te krijgen. Hierdoor kunnen meer mensen met een handicap een passende
sport vinden.
Vergroten van de bewustwording onder sport- en beweegaanbieders,
zodat ze niet denken in problemen, maar in mogelijkheden. Dit gebeurt via
de alliantie «Sporten en bewegen voor iedereen» en een landelijke
campagne die eind oktober van start gaat.
Het fonds voor sporthulpmiddelen. Dit fonds ondersteunt mensen met
een handicap die willen sporten en bewegen en hiervoor een hulpmiddel
nodig hebben.
Een verkenning in de komende jaren hoe de bestaande vervoersvoorziening uit te breiden en voor meer sporters met een handicap in te zetten.
Ontwikkeling door Fonds Gehandicaptensport van een tool voor een
online personal trainer. Deze tool zal in 2021 van start gaan.
De lokale akkoorden zetten grotendeels ook in op mensen met een
handicap.
Het Ministerie van VWS steunt de projecten Healthy athletes (gezondheidschecks) rondom de nationale spelen en Play Unified (waarin de
ontmoeting tussen sporters met en zonder een verstandelijke beperking
centraal staat) van Special Olympics.
Vraag 854
Hoeveel mensen met een beperking maken gebruik van wheels2sport?
Antwoord:
Deze cijfers zijn bij ons niet bekend. VWS investeert niet in Wheels2sport.
Vraag 855
Kunt u per regio aangeven welk beleid er is om meer mensen met een
beperking te laten sporten?
Antwoord:
Het Mulier instituut heeft in 2018 onderzoek gedaan naar de positie van
gehandicaptensport in gemeentelijk beleid65. Bij gemeenten lijkt een
vergroting van de aandacht voor gehandicaptensport zichtbaar ten
opzichte van 2016. Deze is zichtbaar in onder andere een toename van het
aantal ondernomen activiteiten, deelname aan samenwerkingsverbanden
en de inzet van buurtsportcoaches. Bovendien is in de lokale sportakkoorden ruimschoots aandacht voor mensen met een handicap. Het
thema inclusief sporten en bewegen is in 35 van de eerste 39 lokale
sportakkoorden benoemd. Dit blijkt uit de analyse van deze eerste groep
akkoorden, die in november 2019 zijn opgeleverd. Uit analyse van de tot
nu toe opgeleverde lokale sportakkoorden blijkt dat bij het uitwerken van
het thema inclusief sporten en bewegen de zoekterm beperking/handicap
in de top vijf staat van meest gebruikte termen. In de monitor van
november 2020 zal dieper worden ingegaan op de invulling (monitor
Sportakkoord, voortgangsrapportage juni 2020).
Vraag 856
Kunt u inzicht geven in de verschillen tussen regio’s die mensen met een
beperking aan het sporten proberen te krijgen?

65

Gehandicaptensportbeleid in gemeenten: de stand van zaken in 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

275

Antwoord:
Nee, het is niet mogelijk om op dit moment inzicht te geven in de
verschillen. Wat wel bekend is dat binnen het programma Grenzeloos
actief 48 regionale samenwerkingsverbanden zijn ontstaan. Hierin werken
sport-, welzijn-, zorgpartijen en de gemeente samen om mensen met een
beperking te begeleiden naar het sport- en beweegaanbod. Deze regio’s
bestaan nog steeds en er wordt door NOC*NSF en Sportkracht samengewerkt om de regio’s blijvend te versterken.
Vraag 857
Kunt u een overzicht geven van het aantal mensen met een beperking dat
nu sport en hoeveel mensen dit waren in de afgelopen jaren? Hoe groot is
de stijging van het aantal mensen met een beperking die aan het sporten
zijn?
Antwoord:
Het aantal mensen met een beperking dat sport bedraagt circa
1,2 miljoen. Het betreft hier mensen met een motorische, auditieve en
visuele beperkingen en mensen met een chronische aandoening. Het
aantal mensen met een beperking en chronische aandoening dat wekelijks
sport laat een redelijk stabiel patroon zien over de jaren heen (2016:
1.207.000, 2017: 1.215.000, 2018: 1.231.000, 2019: 1.226.000 bron:
sportenbewegenincijfers.nl).
Vraag 858
Welke inzet is er voor de komende jaren om meer mensen met een
beperking aan het sporten te krijgen?
Antwoord:
Zie het antwoord bij vraag 887.
Vraag 859
Hoe groot is het aantal sportblessures in 2020 en hoe groot was dit aantal
in voorgaande jaren? Welke kosten zijn hiermee gemoeid? Kunt u deze
cijfers voorzien van uw duiding?
Antwoord:
In 2019 werden in Nederland in totaal ongeveer 5,5 miljoen sportblessures
opgelopen. In 2018 waren dat er 5,4 miljoen. Sportblessures worden in
Nederland sinds mei 2017 voor het eerst op de huidige wijze via de
Leefstijlmonitor van VeiligheidNL en het RIVM/CBS gemeten waardoor
een vergelijking met jaren voorafgaand aan 2018 niet te maken is. Alleen
van ernstige sportblessures is een trendanalyse over de jaren te maken.
Zo is in de periode 2010–2019 het aantal SEH-bezoeken in verband met
een ernstige sportblessure met tien procent gedaald (Stam, C & B. Blatter
(2020), Letsels 2019, Kerncijfers LIS, VeiligheidNL).
De directe medische kosten voor sportblessures waarvoor een sporter in
2019 werd behandeld op een SEH-afdeling en/of is opgenomen in een
ziekenhuis bedroegen in totaal 200 miljoen euro. Naast directe medische
kosten zorgen sportblessures ook voor maatschappelijke kosten door
arbeidsverzuim. In totaal bedroegen deze kosten in 2019 voor sportblessures 200 miljoen euro (in de leeftijdscategorie 15–69), net als in eerdere
jaren.
Vraag 860
Hoe hoog zijn de inkomsten uit de loterijopbrengsten en welk bedrag gaat
hiervan naar de sport?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

276

Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 895.
Vraag 861
Wat waren de loterijopbrengsten ten behoeve van de sport in 2010 tot en
met 2020?
Antwoord:
De loterijopbrengsten aan de sport in de periode 2010 t/m 2019 zijn in
onderstaande tabellen opgenomen. Voor 2020 zijn deze opbrengsten nog
niet bekend.
Gerealiseerde afdrachten (Lotto/Nederlandse Loterij) aan NOC*NSF:
Bedragen x miljoen euro’s
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019

53
55
42
42
42
43
44
45
43
46

Gerealiseerde afdrachten Goede Doelen Loterijen aan goede doelen op het gebied van
gezondheid en welzijn, waarbij sport als middel wordt ingezet:
Bedragen x miljoen euro’s
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019

8
9
10
14
10
14
12
15
16
PM

Vraag 862
Wat zijn de verwachte loterijopbrengsten ten behoeve van de sport in
2021?
Antwoord:
Een prognose voor de afdrachten vanuit de NLO en de Goede Doelen
Loterijen voor 2021 kan nog niet worden gegeven. Dit hangt af van de
feitelijke lotenverkoop.
Vraag 863
Wat zijn de laatste ontwikkelingen met betrekking tot matchfixing?
Antwoord:
De bestrijding van matchfixing is een doorlopend proces dat nauwe
samenwerking vereist tussen de sectoren: sport, kansspelen en opsporing
en vervolging. De aanstelling van de informatiecoördinator heeft gezorgd
voor betere samenwerking tussen de verschillende partners. Gezamenlijk
wordt gewerkt aan het wegnemen van barrières zodat signalen beter
worden gedetecteerd. Begin volgend jaar wordt gestart met een pilot
monitoring van gokbewegingen. Voorafgaand aan deze pilot zal er een
risk assessment plaatsvinden onder de sport om te bezien welke sporten
het meest kwetsbaar zijn voor matchfixing. Vanwege het grensoverschrij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

277

dende karakter van matchfixing, wordt ook op Europees niveau nadrukkelijk samengewerkt om onder meer de informatie-uitwisseling te
verbeteren. Nederland is actief betrokken bij een pilot vanuit Erasmus+
gericht op bewustwording van matchfixing bij justitie en handhaving.
Vraag 864
Wat zijn de laatste ontwikkelingen met betrekking tot doping?
Antwoord:
Ook in het antidopingbeleid worden de effecten van de coronacrisis
gevoeld. De Dopingautoriteit probeert, vanzelfsprekend met inachtneming
van de RIVM-richtlijnen, zo veel mogelijk dopingcontroles uit te voeren
nadat de uitvoering van dopingcontroles vanwege corona in het voorjaar
tijdelijk stil is komen te liggen. Het aantal controles dat voor het nationale
controleprogramma in 2020 gerealiseerd zal kunnen worden blijft
daardoor echter hoogstwaarschijnlijk achter bij het aantal dat oorspronkelijk voor 2020 gepland stond (te weten 2500 controles). NOC*NSF (als
opdrachtgever van de dopingcontroles) en de Dopingautoriteit (als
opdrachtnemer) zijn in overleg hoe daar het beste mee om te gaan.
Verder bevindt zich het onderzoek naar de aard, ernst en omvang van
handel in doping in Nederland in een afrondende fase. Ik hoop u de
uitkomsten daarvan binnenkort toe te sturen. Daarnaast wordt er gewerkt
aan een nieuwe meting van de prevalentie van dopinggebruik in de
Nederlandse topsport. Op basis van een eerdere meting in 2019 kon geen
uitspraak gedaan worden over de prevalentie van dopinggebruik in de
Nederlandse topsport. Ik heb u daarover in het voorjaar geïnformeerd, en
aangegeven dat ik daartoe een nieuwe meting zal uitzetten. Die wordt op
dit moment uitgevoerd en ik verwacht u de resultaten daarvan voor het
eind van het jaar te kunnen toesturen. Tot slot zal op 1 januari 2021 de
herziene Wereld Anti-Doping Code in werking treden. Conform de
bepalingen daartoe in de Wet uitvoering antidopingbeleid zal ik deze
nieuwe Code voor de inwerkingtreding publiceren in de Staatscourant.
Vraag 865
Kunt u een overzicht sturen van het aantal scholen dat een uur, twee uur
of drie uur gymnastiekonderwijs geven, zowel voor het basis- als
voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs?
Antwoord:
Voor het primair onderwijs is de volgende verdeling in percentages aan te
geven, naar groep 1–2 en de groepen 3 t/m 8: Groep 1–2: 17% heeft 1 uur
gymonderwijs, 40% heeft 2 uur gymonderwijs en 43% heeft 3 uren of
meer gymonderwijs. Groepen 3 t/m 8: 23% heeft 1 uur gymonderwijs,
74% heeft 2 uur gymonderwijs en 4% heeft 3 uur of meer.
Ruim de helft van het voortgezet onderwijs (vmbo, havo, vwo) geeft 2 of
3–5 lesuren per week. Op het VMBO gaat het om respectievelijk 58% (2
uur) en 37% (3–5 uren) les. Voor HAVO geeft 61% 2 uren les en 23% 3–5
lesuren. Op het VWO geeft 63% 2 lesuren en 18% 3–5 uren les.
Deze data komt uit de 1-meting bewegingsonderwijs van het Mulier
Instituut. Komend jaar wordt de meting (cyclus van 4 jaren) weer
herhaald.
Vraag 866
Hoeveel onbevoegde leerkrachten geven gymnastieklessen op de
basisscholen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

278

Antwoord:
Op één van de vijf basisscholen wordt weleens een onbevoegde groepsleerkracht ingezet in groep 1–2 (18%) en op één op de tien basisscholen
komt dat voor in de groepen 3 t/m 8 (11%).
Vraag 867
Hoeveel basisscholen maken gebruik van ALO (Academie voor Lichamelijke Opvoeding)-opgeleide leerkrachten voor gymnastieklessen?
Antwoord:
Uit de 1-meting bewegingsonderwijs in het primair onderwijs van het
Mulier Instituut (monitor, peildatum 2019) is gebleken dat voor groep 1–2
in totaal 23% een ALO-opgeleide leerkracht is. Voor de groepen 3 t/m 8 is
dat 59%.
Vraag 868
Hoeveel basisscholen en middelbare scholen bieden natte gymnastieklessen aan (zwemonderwijs)?
Antwoord:
Bij 32% van de basisscholen wordt een vorm van schoolzwemmen
aangeboden. Bij 43% richt zich dit op het behalen van een zwemdiploma,
bij 36% op een «natte gymles» en bij 20% op beide. Over middelbare
scholen zijn geen gegevens beschikbaar.
Vraag 869
Hoeveel kinderen, volwassenen en ouderen voldoen niet aan de Nederlandse norm gezond bewegen? Kunt u hierover uw duiding geven?
Antwoord:
Op dit moment voldoet 51% van de totale Nederlandse bevolking
(inclusief ouderen) niet aan de norm gezond bewegen. Voor kinderen
specifiek tussen de 4 en 11 jaar voldoet 44% niet aan de richtlijn van 1 uur
matig intensieve inspanning per dag. Over de tijd is er een licht stijgende
trend te zien voor zowel het voldoen aan de matig tot zwaar intensieve
activiteiten als spier- en botversterkende activiteiten. Belangrijk is te
realiseren dat verschillende activiteiten belangrijk zijn voor verschillende
leeftijdsgroepen, zoals buitenspelen voor kinderen of wandelen en fietsen
voor ouderen. Ook vind ik het van belang om te wijzen op het effect van
opleidingsniveau op de beweegcijfers. In 2019 was het percentage
hoogopgeleiden dat voldoet aan de beweegrichtlijnen ruim anderhalf keer
zo groot als het percentage laagopgeleiden (57% versus 36%). De
verschillen tussen de opleidingsniveaus nemen bovendien toe over de
tijd.
Het percentage mensen dat aan de beweegrichtlijn voldoet zien we graag
omhoog gaan. Met onder andere de inzet van de maatregelen uit het
Sportakkoord, het Preventieakkoord maar ook recenter met het initiatief
Bewegen het nieuwe normaal! werken we momenteel aan een interdepartementale inspanning om een positieve trendbreuk te realiseren naar 75%
in 2040.
Vraag 870
Hoeveel en welke basis- en middelbare scholen in Nederland laten hun
kinderen dagelijks sporten en bewegen?
Antwoord:
Het is niet bekend op hoeveel en welke basis- en middelbare scholen in
Nederland kinderen dagelijks sporten en bewegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

279

Vraag 871
Kunt u inzicht geven in het aantal uur dat in het basisonderwijs besteed
wordt aan lessen gericht op gezonde leefstijl, zowel inclusief als exclusief
gymnastieklessen? Om welke lessen gaat dit en welke lessen zijn scholen
verplicht te geven?
Antwoord:
Ik heb geen cijfers over het specifieke aantal uren dat wordt besteed aan
lessen met betrekking tot een gezonde leefstijl. Vanuit het programma
Gezonde School wordt structureel aandacht besteed aan gezondheid op
scholen aan de hand van de leefstijlpijlers van het programma. Ook JOGG
is een programma dat het belang van gezond eten, drinken en bewegen
vanuit gemeenten uitstraalt op de scholen. Gezonde School biedt
structureel aandacht, daarnaast zijn er tal van landelijke initiatieven zoals
het Schoolontbijt, de Koningsspelen en de Buitenspeeldag die het jaar
rond veel scholen weten te bereiken.
Vraag 872
Hoeveel extra gymnastiekdocenten zijn aangenomen van het geld
bestemd voor werkdrukverlichting?
Antwoord:
Het aantal (extra) vakleerkrachten dat is aangesteld met de werkdrukmiddelen wordt niet centraal geregistreerd. Uit een peiling uitgevoerd onder
schoolbestuurders in opdracht van de PO-Raad, de koepelorganisatie van
schoolbesturen in het primair onderwijs blijkt dat 49 procent van de
schoolbestuurders de werkdrukmiddelen (deels) gebruikt om een
vakleerkracht aan te stellen. Dit zijn vakleerkrachten in brede zin, het is
niet bekend hoeveel vakleerkrachten bewegingsonderwijs hiervan zijn
aangesteld.
Vraag 873
Hoeveel scholen geven inmiddels drie uur gymnastiek? Hoeveel wordt
gegeven door een ALO-opgeleide docent?
Antwoord:
Zie mijn antwoorden op de vragen 899 en 901.
Vraag 874
Wat kost het om op alle basisscholen drie uur gymnastiekles te geven?
Antwoord:
De berekeningen uit het onderzoek van Regioplan Bewegingsonderwijs en
vakleerkrachten (2017) laten zien dat een derde lesuur bewegingsonderwijs bij benadering € 180–190 miljoen extra kost. Wat het bewegingsonderwijs momenteel totaal kost verwijs ik u naar het Ministerie van OCW
en de begroting van OCW.
Vraag 875
Hoeveel JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht)-gemeenten zijn er
momenteel?
Antwoord:
Op dit moment zijn er 147 JOGG-gemeenten.
Vraag 876
Hoeveel procent van de scholen heeft een gezonde schoolkantine?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

280

Antwoord:
De meest recente cijfers (oktober 2020) van het Voedingscentrum laten
zien dat van alle scholen in het voortgezet- en middelbaar beroepsonderwijs 42% een gezonde schoolkantine heeft volgens de Richtlijn
Gezondere Kantines66.
Vraag 877
Hoeveel procent van de scholen heeft een rookvrij schoolplein?
Antwoord:
Het Mulier instituut meet jaarlijks hoeveel schoolterreinen rookvrij zijn. De
laatste meting (2019) toonde aan dat het merendeel van de scholen in het
primair onderwijs (80%), meer dan de helft van de scholen in het
voortgezet onderwijs (62%) en een klein deel van de scholen in het
middelbaar beroepsonderwijs (14%) een geheel rookvrij schoolterrein
heeft. In november wordt een nieuwe meting uitgevoerd. De resultaten
van deze meting worden in januari 2021 verwacht. Op 1 augustus 2020 is
de wijziging van de Tabaks- en rookwarenwet ten behoeve van de
rookvrije schoolterreinen in werking getreden. We verwachten dat de
afgelopen maanden al vele onderwijsinstellingen de stap hebben gezet
naar een rookvrij terrein. Om de rest op weg te helpen naar een rookvrij
onderwijsterrein, hebben wij eind augustus de Edsons geïntroduceerd.
Een team dat onderwijsinstellingen bijstaat om rookvrij te worden.
Vraag 878
Kunt u aangeven wat het huidige inspanningen zijn om kinderen uit
gezinnen met lage inkomens aan het sporten te krijgen?
Antwoord:
De huidige inspanningen om kinderen uit gezinnen met lage inkomens
aan het sporten te krijgen zijn gericht op:
het zoveel mogelijk wegnemen van financiële drempels. Dit is een
aandachtspunt in het nationaal Sportakkoord en doen we onder andere in
samenwerking met het Jeugdfonds Sport en Cultuur. Zij zijn partner in de
alliantie «Sporten en bewegen voor iedereen». Zij maken het mogelijk dat
kinderen van 0 tot en met 18 jaar worden ondersteund bij het sporten en
bewegen door bij te dragen aan onder andere het lidmaatschap en
materialen.
inzet van de buurtsportcoach (52% van de gemeente zet de buurtsportcoaches in voor gezinnen met lage inkomens) om onder andere partijen te
verbinden als onderdeel van een integrale aanpak, het ondersteunen van
sportverenigingen om deze doelgroep op de juiste wijze te includeren en
de organisatie van sport- en beweegactiviteiten onder professionele
begeleiding van een buurtsportcoach of een jongerenwerker te laten
plaatsvinden.
het kunnen meedoen. Een van de ambities van het (kinder)armoede beleid
van dit kabinet is dat kinderen ongeacht de financiële thuissituatie moeten
kunnen meedoen aan onder andere sport en cultuur. Het Rijk stelt hier
sinds 2017 jaarlijks € 100 miljoen beschikbaar voor. Hiervan gaat
€ 85 miljoen naar gemeenten. Met deze middelen kunnen gemeenten
zorg dragen voor voorzieningen in natura.
Vraag 879
Kunt u inzichtelijk maken hoeveel kinderen uit arme gezinnen nu sporten
en hoeveel dat was in voorgaande jaren? Is hiervan een stijging te zien of
niet? Kunt u uw antwoord van een duiding voorzien?

66

https://www.voedingscentrum.nl/nl/pers/persmappen/de-gezonde-schoolkantine.aspx.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

281

Antwoord:
We kunnen niet exact zeggen hoeveel kinderen uit arme gezinnen sporten.
Wat wel bekend is, is het aantal kinderen dat door het Jeugdfonds Sport
en Cultuur is gaan sporten. Daarnaast zien we wel dat mensen met een
laag inkomen en een laag opleidingsniveau beduidend minder sporten en
bewegen (21%) dan mensen met een hoge opleiding en een hoog
inkomen (74%). Door middel van het Jeugdfonds Sport en Cultuur en het
volwassenfonds Sport, zetten we erop in dit tij te keren. Ook het Ministerie
van SZW is hierbij betrokken.
Vraag 880
Kunt u goede voorbeelden geven van gemeenten die heel veel inzet
plegen om kinderen uit lage inkomensgezinnen te laten sporten?
Antwoord:
Er zijn verschillende gemeenten die veel inzet plegen om kinderen uit lage
inkomensgezinnen te laten sporten en bewegen. 63% van de gemeenten
werken al samen met het Jeugdfonds. Overige gemeenten hebben vaak
eigen minimaregelingen of afspraken met andere fondsen. Enkele goede
voorbeelden zijn:
Enschede: Supporter van elkaar in Enschede met investeren in ouders &
kinderen. Het project Supporter van Elkaar is gebaseerd op de visie van
Positieve Gezondheid. In dit project «adopteert» FC Twente gezinnen in
een kwetsbare situatie en werken zij samen aan verbeteringen op het
gebied van gezondheid en participatie.
Lelystad: Zij zijn gericht op integraal samenwerken en hebben een lokaal
Jeugdfonds Sport en Cultuur. Omdat er veel financiële ruimte wordt
gemaakt, kan dit fonds veel intermediaire in de wijken en buurten
plaatsen. Daardoor zijn er nauwe contacten met lokale partners als
jongerenwerkers, de scholen. Iedereen weet waar naartoe door te
verwijzen.
Helmond: Gezond opvoeden en opgroeien, gezond eten en drinken en
gezond bewegen. Dit zijn de drie thema’s van het project Op eigen kracht
waarin gezinnen uit achterstandswijken werken aan een gezonde
toekomst vanuit verschillende wijken in Helmond.
Vraag 881
Hoeveel topsporters moeten een extra olympisch jaar overbruggen in
verband met het verzetten van de Olympische Spelen?
Antwoord:
Dat is niet exact aan te geven. Op dit moment lijkt het in totaal om een
groep van ruim 750 topsporters te gaan die momenteel in training zijn
voor de Olympische en Paralympische Spelen in Tokyo. Naarmate de
Spelen dichterbij komen zal duidelijker aan te geven zijn hoeveel sporters
uit deze groep zich daadwerkelijk weten te kwalificeren en geselecteerd
worden voor de Spelen.
Vraag 882
Wat is het salaris van de directeur van NOC*NSF?
Antwoord:
In de meest recent gepubliceerde jaarrekening NOC*NSF 2019 wordt
vermeld dat bezoldiging van de algemeen directeur € 267.000,– bedroeg.
Inmiddels is bekend dat de huidige algemeen directeur op 1 oktober 2021
met pensioen gaat. NOC*NSF heeft eerder besloten dat alle nieuwe
arbeidsovereenkomsten binnen de WNT-norm moeten vallen.
Vraag 883
Wat is het salaris van de technisch directeur van NOC*NSF?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

282

Antwoord:
De functie van technisch directeur maakt geen deel uit van de directie van
NOC*NSF. Alleen de bezoldiging van de directie van NOC*NSF
(bestaande uit de algemeen directeur en zakelijk directeur) wordt separaat
vermeld in de gepubliceerde jaarrekening.
Vraag 884
Wat is het salaris van de zakelijk directeur van NOC*NSF?
Antwoord:
In de meest recent gepubliceerde jaarrekening NOC*NSF 2019 wordt
vermeld dat bezoldiging van de zakelijk directeur € 183.000,– bedroeg.
Vraag 885
Wat is het gemiddelde salaris van een medewerker van NOC*NSF?
Antwoord:
In de Algemene Vergadering van NOC*NSF vastgestelde begroting 2020
wordt een bedrag van € 89.000,– per fte vermeld.
Vraag 886
Hoeveel fte werkt bij NOC*NSF?
Antwoord:
In het meeste recente gepubliceerde jaarverslag NOC*NSF 2019 wordt
een formatie van 181,41 fte vermeld (peildatum 31-12-2019).
Vraag 887
Wat is de ontwikkeling van de afgelopen jaren met betrekking tot het
aantal werkzame fte’s bij NOC*NSF?
Antwoord:
Sinds 2018 is er sprake van een groei van circa 40 fte. De personeelssamenstelling fluctueert mee met projecten die NOC*NSF samen met haar
leden voor haar rekening neemt en kent daarnaast een sterk seizoen
patroon. De bezetting van de organisatie is onder meer afhankelijk van het
aantal internationale wedstrijden. NOC*NSF neemt eveneens de
coördinatie van het Sportakkoord samen met VWS en de VSG voor haar
rekening. Dit heeft geleid tot een groei in het aantal medewerkers.
Vraag 888
Hoeveel externe krachten worden ingehuurd door NOC*NSF?
Antwoord:
Dat is niet bekend, inhuur van externen wordt door NOC*NSF niet
separaat geregistreerd.
Vraag 889
In hoeverre heeft de coronacrisis tot budgettaire gevolgen geleid voor de
zorgtoeslag? Wat is de verwachting rondom de budgettaire gevolgen van
de coronacrisis voor de zorgtoeslag in 2022?
Antwoord:
Uit de realisatiegegevens van de Belastingdienst Toeslagen blijkt
vooralsnog dat er geen extra toename is van het aantal zorgtoeslaggebruikers in 2020. Op grond van de macro-economische rekening van het
CPB voor 2022 wordt wel verwacht dat het aantal zorgtoeslaggebruikers
zal toenemen. Bij de raming van de zorgtoeslag in 2022 is hiermee
rekening gehouden bij het bepalen van de totale uitgaven van de
zorgtoeslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

283

Vraag 890
Wat betekent de zinsnede: «Nederland zal zich nog nadrukkelijker moeten
verhouden tot internationale samenwerking», concreet in de praktijk?
Antwoord:
In de conceptbegroting 2021 hebben we aangegeven dat, gezien actuele
ontwikkelingen, Nederland zich nog nadrukkelijker zou moeten verhouden
tot internationale samenwerking. Hiermee wordt bedoeld dat Nederland
internationaal moet samenwerken om het hoofd te kunnen bieden aan de
grote uitdagingen op het gebied van de volksgezondheid. Nederland
neemt hierbij nadrukkelijk haar verantwoordelijkheid. Concreet kan hierbij
bijvoorbeeld worden gedacht aan de leidende rol van Nederland bij de
ontwikkeling en mogelijke aanschaf van een vaccin tegen Covid-19; het
voorzitterschap van Nederland van de stuurgroep van de Global Health
Security Agenda (de internationale samenwerking gericht op wereldwijde
versterking van de Internationale gezondheidsregulering – IHR); onze rol
in de internationale strijd tegen antimicrobiële resistentie (AMR) en onze
inzet om de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) te versterken in haar
rol als wereldwijde leidende organisatie op het gebied van de
volksgezondheid.
Vraag 891
Er zijn departement brede uitgaven gepland, onder andere voor samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat bij «onder
andere geneesmiddelenbeleid en economische diplomatie», wat wordt
precies met deze zinssnede bedoeld?
Antwoord:
VWS werkt nauw samen diverse ministeries op het terrein van internationaal gezondheidsbeleid. Met het Ministerie van EZK t.a.v. het geneesmiddelenbeleid, onderzoek en innovatie, intellectueel eigendom en
handelsmissies in het kader van economische diplomatie. Eventuele
uitgaven die hiermee samenhangen kunnen worden besteden uit dit
artikelonderdeel. Vooralsnog zijn er evenwel geen departementsbrede
uitgaven gepland op bovengenoemde thema’s.
Vraag 892
Kunt u een overzicht geven van de genomen acties om antimicrobiële
resistentie tegen te gaan?
Antwoord:
De afgelopen jaren is er met het programma Antibioticaresistentie (ABR)
veel in gang gezet om de risico’s van resistentie te beperken. U bent
hierover via voortgangsrapportages op de hoogte gehouden, laatstelijk in
april 2018. Het programma ABR is in 2019 door Berenschot geëvalueerd.
U heeft deze evaluatie, waarin een overzicht van de activiteiten wordt
gegeven, op 14 oktober 2019 ontvangen (Kamerstukken 2019–2020,
32 620, nr. 236). Ik zal u dit najaar informeren over het vervolg op het
programma ABR.
De bestrijding van resistente micro-organismen vraagt om een aanpak
over diverse domeinen heen. We noemen dit een One Health aanpak.
Resistente micro-organismen komen voor bij mensen, bij dieren, in ons
voedsel en in het milieu. Op die domeinen zijn verschillende maatregelen
genomen. Daarnaast is er veel geïnvesteerd in innovatie en onderzoek en
internationaal beleid. Een aantal voorbeelden van activiteiten:
Resistente bacteriën verplaatsen zich via patiënten en zorgprofessionals
en gaan daarom over de muren van instellingen heen. Patiënten
verplaatsen zich vooral tussen zorginstellingen binnen één regio.
Regionale samenwerking tussen zorginstellingen en professionals is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

284

daarom een onmisbaar onderdeel van de landelijke aanpak van AMR. Om
deze samenwerking via ketenzorg te faciliteren zijn tien regionale
zorgnetwerken ingesteld voor het bestrijden van resistentie;
Via het programma «Aanpak antibioticaresistentie in verpleeghuizen» is
ingezet op gedragsverandering op het gebied van hygiënisch werken en
bewustwording van de problematiek van ABR in de verpleeghuizen;
In de projecten Toezicht Infectiepreventie (TIP) van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) zijn in de afgelopen jaren alle ziekenhuizen en
een selectie van particuliere klinieken, verpleeghuizen en penitentiaire
inrichtingen bezocht en uitgebreid getoetst op de naleving van de
richtlijnen infectiepreventie en het antibioticabeleid;
De surveillancesystemen om gegevens te verzamelen over antibioticagebruik, uitbraken, zorginfecties en het vóórkomen van resistentie zijn de
afgelopen jaren verbeterd;
In Nederland is het «Netherlands Antibiotic Development Platform»
opgezet (NADP). Deze organisatie fungeert als een vliegwiel binnen het
Nederlandse innovatielandschap om onderzoek en ontwikkeling van
nieuwe (vormen van) antibiotica te versnellen;
Het RIVM heeft onderzocht hoe (resten van) antibiotica en resistente
bacteriën zich in het milieu gedragen, hoe de verspreiding hiervan
plaatsvindt en wat hiervan de gevolgen zijn voor de volksgezondheid;
Met betrekking tot voedsel zijn concrete maatregelen genomen om de
hygiëne in slachthuizen door toezicht van de Nederlandse Voedsel-en
Warenautoriteit te verbeteren, zijn verder de verspreidingsroutes van
resistentie via voedsel inzichtelijk gemaakt, ook bij invoer van voedsel van
buiten de EU, en is voorlichting over algemene keukenhygiëne door het
Voedingscentrum gegeven;
Op 19-20 juni 2019 organiseerde Nederland een tweede internationale
ministeriële AMR conferentie in nauwe samenwerking met de «Tripartite»,
bestaande uit de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Voedsel- en
Landbouworganisatie (FAO) en de Wereldorganisatie voor diergezondheid
(OIE);
Er zijn de afgelopen jaren verschillende campagnes gehouden om
bewustwording onder het publiek en zorgprofessionals te vergroten.
Vraag 893
Waaruit bestaat de internationale samenwerking met andere landen die
ook te maken hebben met een vergrijzende samenleving, aangezien
vergrijzing en dementie steeds meer een thema vormen op de internationale agenda?
Antwoord:
Vergrijzing en dementie wordt wereldwijd gezien als een van de grote
maatschappelijke – en volksgezondheidsuitdagingen voor de komende
jaren.
Nederland werkt in dit kader daarom nadrukkelijk internationaal samen
met andere landen, om zo van elkaars aanpak te leren. In EU-verband
wordt samengewerkt in de European Governmental Expert Group on
Dementia.
Hierin worden kennis en ervaring met dementiebeleid uitgewisseld.
Wereldwijd is er samenwerking met andere landen in de World Dementia
Council. Ook op bilateraal niveau is er uitwisseling van kennis en ervaring
met een groot aantal landen, binnen en buiten Europa. Met de overheden
van China en Indonesië hebben we een memorandum of understanding
op basis waarvan we samenwerken. Met China is er een Partners in
Business programma om bedrijven op dit terrein te ondersteunen. Voor
Japan wordt een dergelijk programma voorbereid met de Taskforce
Health Care.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

285

Vraag 894
Hoeveel fte, zowel intern als extern ingehuurd, is werkzaam binnen het
cluster «Ethiek»? Kunnen de aantallen hierover gegeven worden voor de
periode 2010 tot en met 2020?
Antwoord:
Binnen het cluster «Ethiek» zijn 9,1 fte werkzaam. Dit cluster houdt zich
bezig met verschillende medisch ethische onderwerpen.
Vraag 895
Hoeveel meldingen ontvangt de IGJ jaarlijks met betrekking tot de
ouderenzorg, gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg, ziekenhuiszorg en jeugdzorg?
Antwoord:
Zie de beantwoording bij vraag 896 waar de meldingen naar zorgsector
zijn uitgesplitst.
Vraag 896
Hebben de meldingen die de IGJ binnenkrijgt betrekking op veel dezelfde
problemen, zo ja welke problemen zijn dit?
Antwoord:
IGJ kreeg in 2019 ruim 11 duizend meldingen binnen. De IGJ deelt de
ontvangen meldingen in naar zorgsector en kent daarbij vier categorieën
van melding: Calamiteit, Geweld in de zorgrelatie, Ontslag disfunctioneren
en Andere melding. Bijgaand het overzicht van de cijfers van 2019,
afgerond naar tientallen. De cijfers van 2020 volgen in het Jaarbeeld 2020.
Zorgsector

Eerstelijns acute zorg
Eerstelijns farmacie
Eerstelijnszorg
Farmaceutische bedrijven
Gehandicaptenzorg
GGZ
Jeugd
Medisch-specialistische zorg
Medische technologie
Mondzorg
Netwerkzorg
Preventie
Producten
Verpleging & verzorging
Zorg aan asielzoekers en justitiabelen

Calamiteit

Geweld in
zorgrelatie

Ontslag disfunctioneren

Andere
melding

Totaal

260
20
70
0
120
80
501
880
0
0
0
0
0
350
20

0
0
0
0
100
80
100
10
0
0
0
0
0
90
10

0
0
20
0
60
30
0
30
0
10
0
0
0
90
0

40
110
350
1.740
210
310
310
350
4.350
140
10
10
160
540
40

300
130
440
1.740
490
500
460
1.270
4.350
150
10
10
160
1.070
70

1
Het aantal calamiteiten bij de zorgsector Jeugd is lager dan het aantal wat in het Jaarbeeld 2019 van de IGJ staat. In het Jaarbeeld zijn de calamiteiten meldingen en de geweld in de zorgrelatie meldingen samengenomen.

Vraag 897
Hoeveel sancties heeft de IGJ in 2020 uitgedeeld en hoe was dat in vorige
jaren? Kunt u dit duiden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

286

Antwoord:
20201

2019

2018

2017

2016

2015

Opgelegde boetes
Opgelegde lasten onder dwangsom
Gegeven aanwijzingen
Ingesteld Verscherpt Toezicht
Ingediende tuchtzaken
Opgelegde bevelen

20
38
12
7
9
0

54
531
37
17
20
2

56
1178
23
14
15
3

59
575
29
10
15
9

55
296
21
20
24
4

46
337
4
10
24
6

Totaal:

86

661

1289

697

420

427

Maatregel

1

Voorlopige aantallen (t/m tertaal 2).

Zie hierboven de aantallen interventies van de IGJ vanaf 2015. Opvallend
is dat het aantal «opgelegde lasten onder dwangsom» in 2019 lager was.
Wanneer een zorginstelling niet voldoet aan zijn verplichting om een
jaardocument aan te leveren dan legt de IGJ een last onder dwangsom
op. Dit aantal was in 2019 lager doordat de IGJ de bestanden heeft
geschoond van eenmanszaken. Die hebben namelijk geen verplichting tot
deponeren van het jaardocument.
De aantallen interventies zijn voor 2020 nog niet goed te duiden aangezien
ze de eerste helft van 2020 betreffen. Het aantal opgelegde lasten onder
dwangsommen t/m tertaal 2 is, vergeleken met voorgaande jaren, lager.
Dit kan worden verklaard door het besluit van de Minister van VWS om de
termijn van aanleveren van de jaarverantwoording over verslagjaar 2019
te verschuiven naar 1 oktober 2020. Dit vanwege de extra belasting op
zorginstellingen vanwege Covid-19. Nadere duiding volgt in het Jaarbeeld
2020 van de IGJ.
Vraag 898
Bij hoeveel nieuw opgerichte zorgorganisaties is de IGJ langs geweest?
Hoeveel nieuwe zorgorganisaties zijn niet bezocht?
Antwoord:
In 2019 heeft IGJ 185 nieuwe zorgaanbieders bezocht. De cijfers van 2020
zijn nog niet bekend, door de corona crisis zijn in ieder geval veel minder
zorgaanbieders bezocht dan verwacht. Van maart tot september 2020 is
meer dan 800 keer gebeld naar nieuwe zorgaanbieders en is meer dan 350
keer een vragenlijst gestuurd over de aanwezigheid van de randvoorwaarden voor goede zorg.
De vraag hoeveel organisaties niet zijn bezocht is niet goed te beantwoorden aangezien de meldplicht nog niet geldt en de cijfers vanuit het
Handelsregister niet volledig betrouwbaar zijn. Het is daardoor niet
duidelijk hoeveel nieuwe zorgaanbieders niet bezocht zijn.
Jaarlijks starten er naar schatting 25.000 nieuwe zorgaanbieders. In 2019
meldden zich meer dan 2900 nieuwe zorgaanbieders via het CIBG
waarvan ruim 17% aangaf een instelling te zijn.
Vraag 899
Hoeveel nieuw opgerichte zorgorganisaties mochten niet starten vanwege
het verleden van de oprichter, dat betrekking heeft op fraude, wanbeleid
et cetera?
Antwoord:
Iedereen mag in Nederland een zorgorganisatie starten. IGJ beoordeelt
niet of een zorgorganisatie wel of niet mag starten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

287

Vraag 900
Hoeveel onderaannemers zijn de afgelopen jaren door de IGJ bezocht?
Antwoord:
De IGJ houdt toezicht op zorgaanbieders. De hoofdaannemer is integraal
verantwoordelijk voor kwaliteit en veiligheid van de geboden zorg.
De inspectie heeft over 2019: 2.575 bezoeken afgelegd; 146 bestuursgesprekken gevoerd; 174 gesprekken met toezichtobjecten/bedrijven
gevoerd; 1.055 maatregelen opgelegd, waaronder 531 maal een last onder
dwangsom; 56 waarschuwingen; 54 boetes; 305 invorderingsbeschikkingen; 37 aanwijzingen en 28 maal Verscherpt Toezicht.
De IGJ maakt in haar registratie van toezichtsbezoeken en handhavingstrajecten geen onderscheid tussen hoofdaannemers en onderaannemers.
Vraag 901
Hoeveel hoofdaannemers zijn door de IGJ op de vingers getikt of hebben
een sanctie gekregen, omdat de onderaannemer(s) de zaken niet op orde
hadden?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 900.
Vraag 902
Welke invloed heeft de coronacrisis op het aantal meldingen bij het
Meldpunt Geneesmiddelentekorten- en defecten, en welke invloed gaat dit
mogelijk nog hebben?
Antwoord:
We zien in de periode maart t/m september van het afgelopen jaar een
lichte daling van het aantal meldingen vergeleken met dezelfde periode in
2019. Er zijn op dit moment geen concrete aanwijzingen dat dit in de
komende maanden gaat veranderen, al blijft dit lastig te voorspelen.
Vraag 903
Wat is de reden dat u een daling van de export van medicinale cannabis
verwacht vanaf 2022?
Antwoord:
Bij het maken van de meerjarenraming van het Bureau voor Medicinale
Cannabis (BMC) was bekend dat de gecontracteerde telers in Duitsland
vanaf eind 2020/begin 2021 zelf cannabis beschikbaar zouden hebben. Op
basis daarvan is de inschatting gemaakt dat de export van medicinale
cannabis naar Duitsland in 2021 en de jaren daarna sterk zal dalen en niet
zal worden gecompenseerd door toename van de export naar andere
landen.
Vraag 904
Kan een overzicht gegeven worden van de kostprijs per product (groep)
over de afgelopen 10 jaar?
Antwoord:
Op pagina 145 gaat het over: Toelichting overzicht doelmatigheidsindicatoren Kostprijzen per product Bij BIG is. In de onderstaande tabel zijn de
kostprijzen per product (groep) over de afgelopen 10 jaar opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

288

Vraag 905
Kunt u aangeven welke stappen ondernomen worden indien de volgende
aanname uit de memorie van toelichting in de praktijk anders uitpakt: «Bij
het opmaken van deze agentschapsparagraaf is uitgegaan van de kennis
die op dit moment aanwezig is over het (voornamelijk) vraaggestuurde
opdrachtenpakket van het RIVM en ontwikkeling van kosten in de
uitvoering. Grofweg betekent dit dat vooralsnog uitgegaan wordt van een
forse impuls in personeel om de uit de huidige omstandigheden volgende
werkzaamheden vol te kunnen houden in de komende jaren»?
Antwoord:
Voor 2021 worden extra werkzaamheden verwacht als gevolg van
COVID-19. Dit betekent een forse benodigde impuls in personeel en
bijbehorende middelen. Om tijdig de juiste mensen te vinden wordt ook
gebruik gemaakt van een speciaal acquisitieteam. Gezien de onvoorspelbaarheid van de ontwikkeling van het virus en de termijn waarop een
vaccin beschikbaar komt, zijn deze werkzaamheden naar verwachting
sterk aan verandering onderhevig. Qua aansturing wordt voor 2021 een
speciaal Covid-programma ingericht, in opdracht van VWS. Dit wordt
nauw gemonitord en tijdig bijgestuurd. Er wordt zoveel mogelijk gewerkt
met tijdelijke contracten om een extra sturingsmiddel in handen te
hebben, mocht het afschalen nodig zijn. Al kan schaarste op de arbeidsmarkt voor specifieke functies gepaard gaan met timing-verschillen, een
constante afweging tussen zekerheid en flexibiliteit. Indien de werkzaamheden juist langer noodzakelijk zijn is het verder opschalen van het
personeel in beginsel niet nodig en kunnen de contracten eventueel
verlengd worden, zolang hiervoor ook extra budget voor beschikbaar is.
Waar nodig vindt in afstemming met opdrachtgevers herprioritering
plaats.
Vraag 906
Hoe groot is de verwachtte instroom van nieuwe medewerkers in 2021?
Antwoord:
Op basis van de huidige situatie met COVID-19 is het op dit moment niet
in te schatten wat de instroom van medewerkers volgend jaar zal zijn.
Vraag 907
Bij de begroting van het RIVM in tabel 34 staat dat nieuwe ontwikkelingen
binnen de geneesmiddelen en de medische technologie zorgen voor
onzekerheid in de begroting. Over welke ontwikkelingen gaat dit, en hoe
groot zijn deze onzekerheden?
Antwoord:
De relatie tussen technologie en zorguitgaven is complex, en wordt ook
beïnvloed door ontwikkelingen van buiten de zorg. Nieuwe technologie
kan de zorg duurder maken door vaker ingrijpen, maar ook goedkoper

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

289

door sneller, efficiënter en effectiever ingrijpen. Het realiseren van de
kostenbesparing door technologie vraagt veel van de organisatie van de
zorg.
Vraag 908
Kunt u naast de in paragraaf 6.2.2 beschreven budgettaire effecten van de
coronacrisis op de zorg die bekostigd wordt via de Zvw en Wlz, ook op
hoofdlijnen inzicht geven wat de budgettaire effecten tot nu toe zijn voor
de via de Wmo 2015 en Jeugdwet bekostigde zorg?
Antwoord:
Gedurende de gehele periode van de coronacrisis zijn de budgetten die
voor de bekostiging van de Wmo 2015 en Jeugdwet vanuit het Rijk
richting gemeenten vloeien onverminderd doorgezet. Dit is logisch, omdat
Rijk en VNG gezamenlijk een dringende oproep aan gemeenten hebben
gedaan om gecontracteerde zorgaanbieders onverminderd door te
betalen (van 25 maart tot 1 juli) en de zorg inmiddels weer grotendeels
opgestart is. Door de coronacrisis hebben gemeenten echter ook kosten
aan zorgaanbieders moeten vergoeden die niet onder de reguliere
budgetten konden worden gedekt. Gemeenten worden hiervoor door het
Rijk gecompenseerd en hebben eind mei op basis van de toen
beschikbare informatie reeds een voorschot van 144 miljoen op deze
compensatie ontvangen. Het Rijk en de VNG hebben deze zomer
gezamenlijk een onderzoek uitgezet waarin de budgettaire effecten als
gevolg van corona voor de via de Wmo 2015 en Jeugdwet bekostigde
zorg nader wordt onderzocht. De uitkomsten van dit onderzoek en de
daaruit volgende definitieve compensatieafspraken tussen Rijk en VNG
worden op korte termijn verwacht.
Vraag 909
Waarom verwachten zorgverzekeraars dat herstel van de reguliere zorg
plaatsvindt na de eerste uitbraak in de periode maart tot en met mei en in
hun raming geen rekening houden met een tweede golf?
Antwoord:
Tijdens de eerste golf is een groot deel van de reguliere zorg stilgevallen.
Daarna is de reguliere zorg weer grotendeels op gang gekomen. In de
raming van de zorguitgaven op de VWS-begroting wordt geen rekening
gehouden met de tweede golf. De effecten van de tweede golf op de
uitgaven zijn immers moeilijk in te schatten, onder meer als gevolg van
onzekerheid over duur en diepte van de tweede golf. De inspanningen zijn
er bovendien op gericht dat we COVID blijven indammen met de
maatregelen die het kabinet neemt. Wel is er rekening gehouden met de
mogelijkheid van de tweede golf; zo zijn op de VWS-begroting middelen
gereserveerd voor opschaling van de IC-capaciteit.
Vraag 910
Waarom is het de verwachting dat de Zvw-uitgaven per saldo niet hoger
of lager uitvallen dan eerder geraamd?
Antwoord:
In de ontwerpbegroting 2021 zijn de op basis van de meest recente
inschatting van verzekeraars de Zvw-cijfers 2020 geactualiseerd. Op basis
van die cijfers is de verwachting dat de Zvw-uitgaven 2020 per saldo niet
hoger of lager uitvallen dan eerder geraamd. Dit komt enerzijds doordat in
de raming van de eerste twee kwartalen 2020 de uitgaven aan reguliere
prestaties lager uitvallen dan eerder geraamd en anderzijds doordat
verzekeraars continuïteitsbijdragen hebben verstrekt en meerkosten door
COVID-19 vergoeden. Zie de tabel «Uitgaven Zvw 2020 via verzekeraars
inclusief COVID-19» (pagina 156 van de VWS-begroting 2021).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

290

Vraag 911
Kunt u aangeven wat het betekent voor de raming van de zorgverzekeraars dat nu toch een tweede golf in Nederland is aangebroken, aangezien
in de memorie van toelichting staat: «Zorgverzekeraars verwachten dat
herstel zal plaatsvinden van de reguliere zorg na de eerste uitbraak in de
periode maart tot en met mei en houden nu in hun raming geen rekening
met een tweede golf»? Passen deze kosten binnen de bandbreedte?
Antwoord:
Er is veel onzekerheid over toekomstige uitbraken van het COVID-19-virus
en de daarmee samenhangende financiële gevolgen voor de
Zvw-uitgaven. De financiële gevolgen van een tweede golf zijn nu nog niet
te vertalen in een raming, ook in verband met onzekerheid over de duur
en diepte van zo’n tweede golf. Zoals in paragraaf 6.2.2.1 over de effecten
van COVID-19 op de Zvw-uitgaven is aangegeven, komen meerkosten, als
deze zich voordoen, voor rekening van de zorgverzekeraars, die deze
meerkosten kunnen inbrengen in de catastroferegeling.
Vraag 912
Wat is de exacte berekening die ten grondslag ligt aan de aanpassing van
de begrotingsbestanden (kolom 5)?
Antwoord:
In onderstaande tabel is kolom 5 «aanpassing begrotingsstanden» van
pagina 156 van de ontwerpbegroting 2021 opgenomen als kolom 3. Deze
kolom is tot stand gekomen door de stand van de VWS-begroting zonder
Q2 mutaties (kolom 1) af te zetten tegen de aangeleverde gegevens van
het Zorginstituut op basis van de eerste twee kwartalen (Q2) (kolom 2).
Door beide standen met elkaar te vergelijken zijn de verschillen in beeld
gebracht, die resulteren in kolom 3. Vervolgens zijn deze verschillen
verwerkt in de ontwerpbegroting 2021 voor het jaar 2020. Daarmee sluit
de VWS-begroting weer aan op de laatst geleverde zorgcijfers van het
Zorginstituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

291

Tabel aanpassing begrotingsstanden als gevolg van Q2 mutaties voor het jaar 2020 (bedragen x € 1 miljoen)1
Stand begroting
zonder Q2 mutaties

Levering Zorginstituut
Nederland Q2-2020

Aanpassing begrotingsstanden als gevolg van
Q2

(1)2

(2)3

(3)

2020

2020

2020

Eerstelijnszorg
Huisartsenzorg
Multidisciplinaire zorgverlening
Tandheelkundige zorg
Paramedische zorg
Verloskunde
Kraamzorg
Zorg voor zintuiglijk gehandicapten

6.421,2
3.319,9
682,2
819,7
830,3
257,8
336,4
174,9

6.413,7
3.294,8
678,4
804,8
848,4
260,2
348,6
178,4

– 7,5
– 25,1
– 3,8
– 14,9
18,1
2,4
12,2
3,5

Tweedelijnszorg
Medisch-specialistische zorg
Geriatrische revalidatiezorg en eerstelijnsverblijf
Overig curatieve zorg

25.967,4
24.303,2
1.128,3
535,9

25.964,3
24.317,7
1.076,4
570,2

– 3,1
14,5
– 51,9
34,3

Geneeskundige geestelijke gezondheidszorg

4.106,0

4.188,2

82,2

Apotheekzorg en hulpmiddelen
Apotheekzorg
Hulpmiddelen

6.602,8
4.944,8
1.658,0

6.689,8
4.978,1
1.711,7

87,0
33,3
53,7

Wijkverpleging

3.817,1

3.598,9

– 218,2

Ziekenvervoer
Ambulancevervoer
Overig ziekenvervoer

794,0
667,1
126,9

795,5
672,1
123,3

1,5
5,0
– 3,6

Grensoverschrijdende zorg

696,8

662,0

– 34,8

1

In deze tabel zijn alleen de sectoren opgenomen waarbij er mutaties zijn geweest als gevolg van de Q2 levering.
Dit betreft de stand 1e suppletoire begroting 2020, inclusief enkele (autonome en technische) mutaties.
3
In deze tabel zijn alleen de sectoren opgenomen waarbij er mutaties zijn geweest als gevolg van de Q2 levering.
2

Bron: VWS, gegevens Zorginstituut Nederland over (voorlopige) financieringslasten Zvw en Wlz en NZa-gegevens over de productieafspraken en
(voorlopige) realisatiegegevens.

Vraag 913
Wat zijn de totale uitgaven aan intramurale en extramurale geneesmiddelen geweest in Nederland in de periode 2010–2019? Kunt u per jaar een
uitsplitsing geven?
Antwoord:
Uitgaande van de uitgaven binnen de Zvw aan geneesmiddelen die vallen
onder apotheekzorg («extramuraal») en de «add-ons» binnen de medisch
specialistische zorg («intramuraal») is het overzicht, bedragen in
miljoenen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

292

Vraag 914
Welk deel van de uitgaven aan medisch-specialistische zorg en
apotheekzorg betreft dure geneesmiddelen en welk deel weesgeneesmiddelen? Kunt u een overzicht geven over de periode 2010–2019?
Antwoord:
Voor medische specialistische zorg geldt dat de uitgaven aan «add-ons» in
de regel als de dure geneesmiddelen wordt aangemerkt. Voor de goede
orde, geneesmiddelen kunnen zowel onder dure als onder weesgeneesmiddelen vallen. Hieronder een overzicht van 2015–2019 (2010–2014 op
korte termijn niet beschikbaar).

De cijfers m.b.t. weesgeneesmiddelen zijn exclusief verrekening van
prijsarrangementen.
Voor apotheekzorg geldt dat het Zorginstituut op gipdatabank.nl voor dure
geneesmiddelen de definitie hanteert van «in het meest actuele jaar is de
vergoeding hoger dan € 15 miljoen en de gemiddelde vergoeding per
gebruiker is hoger dan € 1.000». Nadeel van deze methodiek van het
Zorginstituut is dat het «het meest actuele jaar» als uitgangspunt neemt,
waardoor het als trend niet bruikbaar is. Die cijfers zijn daarom in dit
overzicht niet gebruikt.
Vraag 915
Hoeveel is begroot voor intramurale uitgaven aan geneesmiddelen in
2021? Wat zijn de verwachtingen per jaar van 2022 tot en met 2025 op
basis van de huidige inzichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

293

Antwoord:
Er is geen expliciet bedrag voor uitgaven aan intramurale geneesmiddelen begroot (de uitgaven zijn onderdeel van het kader voor medisch
specialistische zorg).
In de jaren 2014–2018 zijn de uitgaven met gemiddeld 8% gegroeid. In
2019 komt de groei uit op zo’n 6%, wat gegeven de btw-verhoging van 3%
een lagere groei dan de voorgaande jaren betekent. 2020 is door
COVID-19 uiteraard een uitzonderlijk jaar. Bij de intramurale geneesmiddelen wordt geen raming gemaakt door het Zorginstituut (voor de
extramurale geneesmiddelen wel). Een verwachting uitspreken voor de
uitgavenontwikkeling bij intramurale geneesmiddelen is zeer lastig: dit
komt m.n. door de (mogelijke) komst van nieuwe (dure) geneesmiddelen
enerzijds en patentverloop van bestaande geneesmiddelen anderzijds.
Vraag 916
Wat zijn de gemiddelde uitgaven per patiënt aan geneesmiddelen en wat
is de gemiddelde geneesmiddelenprijs zowel intramuraal als extramuraal?
Kunt u een overzicht geven over de periode 2010–2019?
Antwoord:
Hieronder een overzicht van 2015–2019 (2010–2014 op korte termijn niet
beschikbaar). Bij de interpretatie daarvan is het belang te realiseren dat de
prijzen avn extramurale geneesmiddelen zijn gedaald terwijl er bij
intramurale geneesmiddelen nieuwe dure middelen bijkomen.

De gemiddelde prijs van geneesmiddel heeft SFK voor extramuraal
(apotheekzorg) beschikbaar, zie hieronder. Voor intramuraal ontbreekt een
dergelijke index (nog).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

294

Vraag 917
Kunt u in kaart brengen wat de gezondheidswinst voor patiënten is van
alle geneesmiddelen samen over de periode 2010–2019?
Antwoord:
Het is duidelijk dat geneesmiddelen bijgedragen hebben aan gezondheidswinst voor miljoenen patiënten de afgelopen decennia. Ik wil hier, en
zeker niet uitputtend, wel voorbeelden noemen hoe de behandeling van
diabetes, kanker, HIV, hepatitis, longaandoeningen, reuma,
auto-immuunziektes en weesziektes verbeterd is. Met name ook door
geneesmiddelen. Uw vraag over de hoeveelheid gezondheidswinst die
geneesmiddelen de afgelopen decennia hebben opgeleverd is echter niet
kwantitatief te beantwoorden.
Vraag 918
Kunt u aangeven waarom er geen budgettair effect van inhaalzorg in 2021
wordt verwacht?
Antwoord:
Tijdens de eerste golf is een groot deel van de reguliere zorg stilgevallen.
Daarna is de reguliere zorg weer grotendeels op gang gekomen. In de
raming van de zorguitgaven op de VWS-begroting wordt geen rekening
gehouden met inhaalzorg in 2021. Of er op grote schaal inhaalzorg
plaatsvindt in 2021, en zo ja welke effecten dat heeft op de zorguitgaven,
is immers moeilijk in te schatten.
Vraag 919
Hoe verhouden de onderbesteding in de wijkverpleging en de veronderstelling dat er geen budgettair effect van inhaalzorg in 2021 zal zijn zich tot
de toegankelijkheid en kwaliteit van wijkverpleging?
Antwoord:
In het addendum op het hoofdlijnenakkoord wijkverpleging is met de
HLA-partijen afgesproken dat het effect van de Corona-crisis zelf en het
terugschalen van de zorg zich moeilijk laat voorspellen en dat dit een
goede beoordeling van het effect van de ramingsbijstelling bemoeilijkt.
Uiterlijk in februari 2021 vindt een gezamenlijke beoordeling door
HLA-partijen plaats van beide effecten. Ik benadruk dat de ramingsbijstelling niets af doet aan de afspraken die zijn gemaakt in het hoofdlijnenakkoord wijkverpleging. Mochten de uitgaven alsnog op het niveau van
het oorspronkelijke HLA-kader komen, dan is dat conform de gemaakte
afspraken in het hoofdlijnenakkoord en volgen er geen budgettaire
maatregelen.
Vraag 920
Wat is er gebeurd met de resultaten van het onderzoek van AEF ten
aanzien van de substitutie effecten van fysiotherapie?
Antwoord:
AEF doet in het rapport «Zorgverplaatsing naar de paramedische sector:
lokale kansen verzilveren op nationaal niveau» na het bestuderen van
verschillende initiatieven aanbevelingen om verschuiving van medisch
specialistische zorg en huisartsen zorg naar de paramedische zorg te
stimuleren. Deze aanbevelingen gaan over het onderbouwen van kwaliteit
van zorg en kosteneffectiviteit, de organisatiegraad van de paramedische
sector, vertrouwen, samenwerking en harmonisatie in de netwerkstructuur
om de bestaande initiatieven groter te maken en nieuwe initiatieven te
vinden. Deze onderwerpen komen terug in de Bestuurlijke Afspraken
Paramedische Zorg 2019–2022 (TK 2018–2019, 33 578, nr. 67). Bij de
uitvoering van deze afspraken worden de aanbevelingen uit het rapport

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

295

van AEF meegenomen, bijvoorbeeld bij het opstellen van een plan van
aanpak voor het vergroten van de organisatiegraad van paramedici.
Vraag 921
Hoe gaat u er zorg voor dragen dat de zorg die fysiotherapie te bieden
heeft beter benut wordt en er meer substitutie van zorg plaatsvindt?
Antwoord:
De transformatie naar de juiste zorg op de juiste plek is, net als in de
verschillende Hoofdlijnenakkoorden, het uitgangspunt van de Bestuurlijke
Afspraken Paramedische Zorg 2019–2022 (TK 2018–2019, 33 578, nr. 67).
De paramedische zorg kan een belangrijke bijdrage leveren aan het
realiseren van de doelen van de juiste zorg op de juiste plek (JZOJP). Door
gezamenlijk te werken aan de uitvoering van de bestuurlijke afspraken,
worden de randvoorwaarden gecreëerd om paramedici – waaronder
fysiotherapeuten – beter in staat te stellen die bijdrage te leveren.
Vraag 922
Hoe gaat u bewerkstelligen dat de besparingen die worden gerealiseerd in
de tweede lijn als gevolg van (vele malen kosteneffectievere) extra inzet
van fysiotherapie (deels) terugvloeien naar het beschikbare budget voor
fysiotherapie in de basisverzekering en de aanvullende verzekering?
Antwoord:
In de eerste plaats is het aan zorgverzekeraars om met hun inkoopbeleid
juiste zorg op de juiste plek te stimuleren. Zorgverzekeraars en fysiotherapeuten maken hierover contractafspraken. Over de juiste zorg op de juiste
plek zijn bovendien afspraken gemaakt in de hoofdlijnenakkoorden.
Binnen de Zvw geldt dat wanneer bepaalde zorg wordt verschoven naar
fysiotherapie in de eerste lijn daar ook in de macrokaders rekening mee
wordt gehouden. Zo is meest recentelijk voor de behandeling van
claudicatio intermittens budget overgeheveld naar de sector fysiotherapie.
Voor het deel dat vanuit de aanvullende verzekering wordt betaald, geldt
dat verzekeraars zelf bepalen welk bedrag zij beschikbaar stellen voor
fysiotherapie.
Vraag 923
Wat is de reden dat in de begroting 2021 nu al rekening wordt gehouden
met meerkosten voor de GGD-en en de veiligheidsregio’s voor een bedrag
van bijna 500 miljoen euro? Waar is het bedrag op gebaseerd?
Antwoord:
Ik verwijs u hiervoor naar mijn antwoorden op de vragen 964 en 966.
Vraag 924
Is het juist dat de extra uitgaven Wlz van 190 miljoen euro voor
pgb-houders en zorgaanbieders die te maken hebben met extra kosten
door het coronavirus gebaseerd is op de ramingen en inzichten tot en met
mei 2020? Is dat bedrag toereikend, gezien het verloop van de coronapandemie? Zijn op dit punt al meer actuele cijfers beschikbaar?
Antwoord:
De COVID-19 pandemie leidt tot uitgaven voor zorgaanbieders en
pgb-houders in de Wlz. Omdat hier geen prestatie/grondslag voor was, en
om zorgaanbieders in staat te stellen om te doen wat nodig is om veilige
en verantwoorde zorg te kunnen leveren, zijn hiervoor aparte regelingen
opgesteld.
Voor cliënten met een pgb is hiervoor de regeling Extra Kosten Corona
opgesteld. Op basis van eerste realisatiecijfers is een inschatting gemaakt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

296

van het financiële effect. Dit bedraagt € 40 miljoen voor de periode maart
t/m juli 2020.
Voor zorg in natura binnen de Wlz is deze maatregel uitgewerkt in de
beleidsregel SARS-CoV-2 virus van de NZa. Het financiële effect hiervan
wordt geraamd op € 150 miljoen voor de periode maart t/m mei. Deze
extra kosten worden buiten de contracteerruimte vergoed.
Voor zowel het pgb als zorg in natura geldt dat de regeling in ieder geval
t/m 31 december 2020 van kracht is. Deze bedragen kunnen dus nog
oplopen. Vanwege de onzekerheid omtrent het verloop van het virus en
de hiermee samenhangende kosten is geen raming voor heel 2020
opgenomen. Er zijn nog geen actuelere cijfers beschikbaar.
Vraag 925
Kun u naast de in paragraaf 6.2.2. beschreven budgettaire effecten van de
coronacrisis op de zorg die bekostigd worden via de Zvw en Wlz, ook op
hoofdlijnen inzicht geven wat de budgettaire effecten tot nu toe zijn voor
de via de Wmo 2015 en de Jeugdwet bekostigde zorg?
Antwoord:
Gedurende de gehele periode van de coronacrisis zijn de budgetten die
voor de bekostiging van de Wmo 2015 en Jeugdwet vanuit het Rijk
richting gemeenten vloeien onverminderd doorgezet. Dit is logisch, omdat
Rijk en VNG gezamenlijk een dringende oproep aan gemeenten hebben
gedaan om gecontracteerde zorgaanbieders onverminderd door te
betalen (van 25 maart tot 1 juli) en de zorg inmiddels weer grotendeels
opgestart is. Door de coronacrisis hebben gemeenten echter ook kosten
aan zorgaanbieders moeten vergoeden die niet onder de reguliere
budgetten konden worden gedekt. Gemeenten worden hiervoor door het
Rijk gecompenseerd en hebben eind mei op basis van de toen
beschikbare informatie reeds een voorschot van 144 miljoen op deze
compensatie ontvangen. Het Rijk en de VNG hebben deze zomer
gezamenlijk een onderzoek uitgezet waarin de budgettaire effecten als
gevolg van corona voor de via de Wmo 2015 en Jeugdwet bekostigde
zorg nader wordt onderzocht. De uitkomsten van dit onderzoek en de
daaruit volgende definitieve compensatieafspraken tussen Rijk en VNG
worden op korte termijn verwacht.
Vraag 926
Klopt het dat de extra uitgaven van 190 miljoen euro voor pgb-houders en
zorgaanbieders die te maken hebben met extra kosten door het coronavirus gebaseerd zijn op de ramingen en inzichten tot en met mei 2020? Is
dat bedrag toereikend en zijn er nu al meer actuele cijfers beschikbaar?
Antwoord:
De COVID-19 pandemie leidt tot uitgaven voor zorgaanbieders en
pgb-houders in de Wlz. Omdat hier geen prestatie/grondslag voor was, en
om zorgaanbieders in staat te stellen om te doen wat nodig is om veilige
en verantwoorde zorg te kunnen leveren, zijn hiervoor aparte regelingen
opgesteld.
Voor cliënten met een pgb is hiervoor de regeling Extra Kosten Corona
opgesteld. Op basis van eerste realisatiecijfers is een inschatting gemaakt
van het financiële effect. Dit bedraagt € 40 miljoen voor de periode maart
t/m juli 2020.
Voor zorg in natura binnen de Wlz is deze maatregel uitgewerkt in de
beleidsregel SARS-CoV-2 virus van de NZa. Het financiële effect hiervan
wordt geraamd op € 150 miljoen voor de periode maart t/m mei. Deze
extra kosten worden buiten de contracteerruimte vergoed.
Voor zowel het pgb als zorg in natura geldt dat de regeling in ieder geval
t/m 31 december 2020 van kracht is. Deze bedragen kunnen dus nog
oplopen. Vanwege de onzekerheid omtrent het verloop van het virus en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

297

de hiermee samenhangende kosten is geen raming voor heel 2020
opgenomen. Er zijn nog geen actuelere cijfers beschikbaar.
Vraag 927
Welk gedeelte van de totale meevaller van de totale zorguitgaven, die
volgens tabel 2 op oploopt tot 4,5 miljard euro in 2024, is toe te schrijven
aan de meerjarige aanpassing van de geraamde loonontwikkeling in de
zorg?
Antwoord:
Zoals weergegeven in tabel 2 op pagina 162 van de
VWS-ontwerpbegroting 2021, zijn de netto zorguitgaven in 2020 opwaarts
bijgesteld met € 89 miljoen en vanaf 2021 neerwaarts bijgesteld met
€ 1,8 miljard, oplopend tot € 4,5 miljard in 2024.
Deze bijstelling van € 4,5 miljard in 2024 is voor minder dan de helft toe te
schrijven aan de aanpassing in de geraamde loonontwikkeling
(€ 2 miljard in 2024). De geraamde loonontwikkeling is aangepast doordat
de ramingen uit de Middellangetermijnraming (MLT) van het CPB in de
begroting zijn verwerkt. Bij de MLT is de loonontwikkeling van gemiddeld
2,6% in de jaren 2021–2024 naar beneden bijgesteld tot gemiddeld 1,9% in
de jaren 2021–2024 door het CPB.
Vraag 928
Welk gevolgen heeft de nieuwste loonraming van het CPB voor het
beschikbare bedrag voor de OVA?
Antwoord:
De ova-systematiek volgt de rekenregels uit het ova-convenant. Dit
gebeurt op basis van objectieve criteria uit de ramingen van het Centraal
Planbureau (CPB). Deze systematiek is er op gericht om in zorg en welzijn
een marktconforme arbeidskostenontwikkeling mogelijk te maken.
Dit betekent dat wanneer in de marktsector een lagere contractloonontwikkeling geraamd wordt dit zich voor zorg en welzijn automatisch
doorvertaalt in een navenant lagere overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling.
Nu de economische situatie in Nederland in verband met COVID-19
minder rooskleurig is geworden is de verwachte contractloonontwikkeling
in de markt ook lager. Ten opzichte van de Macro-Economische
Verkenning 2020 van september 2019 vertaalt zich dit in een lagere
geraamde contractloonstijging voor 2021 en bijgevolg in een neerwaartse
bijstelling van het gereserveerde bedrag voor loon- en prijsontwikkeling.
Naar de huidige inschattingen zal de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling in 2021 circa 1 miljard euro bedragen.
Vraag 929
Welk gedeelte van de totale meevaller van de totale zorguitgaven, die
volgens tabel 2 oploopt tot 4,5 miljard euro in 2024, is toe te schrijven aan
de meerjarige aanpassing van de geraamde loonontwikkeling in de zorg?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 927
Vraag 930
Kan worden toegelicht hoe het zit met de schadelast van de ggz in de
begroting, waarbij om technisch-administratieve redenen sprake is van
eenmalige lagere zorguitgaven in termen van schadelast?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

298

Antwoord:
Ik heb de Tweede Kamer recent geïnformeerd over mijn voornemen een
aanwijzing te geven aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) om per 2022
het zogenaamde zorgprestatiemodel in te voeren als nieuwe bekostiging
voor de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (ggz). Met de nieuwe
bekostiging verandert ook de wijze waarop ggz-kosten worden toegerekend aan een bepaald jaar. Op dit moment worden alle kosten van een
ggz-behandeltraject toegerekend aan het jaar waarin de behandeling start.
Van een behandeltraject dat bijvoorbeeld loopt van 1 juni 2020 tot 1 juni
2021 worden dus alle kosten toegerekend aan schadelastjaar 2020.
In de nieuwe systematiek wordt de zorg echter niet per traject bekostigd,
maar per los consult. Hierdoor worden de kosten van elk ggz-consult
toegerekend aan het jaar waarin dit consult ook echt plaatsvond. Van een
behandeltraject dat bijvoorbeeld loopt van 1 juni 2021 tot 1 juni 2022
worden de kosten van alle consulten die na 1 januari plaatsvinden, dus
toegerekend aan schadelastjaar 2022 en niet aan schadelastjaar 2021.
Dit veroorzaakt in de boekhouding incidenteel een opvallend lage omvang
van de totale schadelast in het jaar 2021. Echter, dit effect is puur
administratief: de werkelijk geleverde hoeveelheid zorg verandert er niet
door, evenmin als de bijbehorende omzet van zorgaanbieders.
Vraag 931
Hoe komt het verwachte besparingsverlies van 40 miljoen euro door
uitstel van de modernisering van het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) tot stand? Kan dit bedrag nader worden toegelicht?
Antwoord:
Bij de nadere uitwerking van de taakstelling uit het regeerakkoord op
genees- en hulpmiddelen (zie brief aan Tweede Kamer d.d. 15 juni 2018,
Kamerstuk 29477), is de besparing van de GVS modernisering voor het
jaar 2021 bepaald op € 40 miljoen. Dit bedrag was een oploop richting het
totaalbedrag van € 140 miljoen in 2022.
Vraag 932
In hoeverre wordt het verwachte besparingsverlies door uitstel van de
modernisering van het GVS gecompenseerd door onder andere de
jaarlijkse onderschrijding op het geneesmiddelenbudget en andere
maatregelen zoals de aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen in
combinatie met de devaluatie van de Noorse kroon?
Antwoord:
Dit is niet gedekt via een eventuele onderschrijding van het geneesmiddelenkader, omdat het kader voor 2020 vooralsnog op een overschrijding
staat (en 2021 nog niet bekend is). Ook is het besparingsverlies niet
gedekt door aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen: die besparing
draagt bij aan het behalen van de taakstelling op genees- en hulpmiddelen uit het regeerakkoord.
Vraag 933
Hoeveel is bezuinigd op de wijkverpleging sinds 2015?
Antwoord:
Er is in de jaren vanaf 2015 niet bezuinigd op de uitgaven voor wijkverpleging. Wel is er in het kader van het Hoofdlijnenakkoord Wijkverpleging
2018 afgesproken dat een deel van de onderschrijding in 2017 (namelijk
€ 50 miljoen) structureel wordt afgeroomd vanaf 2018. Daarnaast heb ik
begin dit jaar een technische bijstelling op het budget voor de wijkverpleging doorgevoerd. Dit heeft geen consequenties voor de uitvoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

299

van de ambities in de wijkverpleging. De in het hoofdlijnenakkoord
wijkverpleging 2019–2022 afgesproken groei van jaarlijks 2,4% blijft
gewoon bestaan; het kader neemt als gevolg van deze groei jaarlijks met
circa € 100 miljoen toe.
Vraag 934
Kunt u een overzicht sturen van de uitgaven van de wijkverpleging sinds
2015?
Antwoord:
Jaar

2015

2016

2017

2018

2019

Uitgaven wijkverpleging
(x € 1 miljoen)

3.114

3.237

3.398

3.621

3.563

De uitgaven in 2018 en 2019 betreffen voorlopige uitgavenrealisaties. Voor
de jaren 2020 en 2021 zijn nog geen cijfers over de uitgavenrealisaties
beschikbaar.
Vraag 935
Hoe groot zijn de personeelstekorten in de wijkverpleging en de palliatieve zorg?
Antwoord:
Het onderzoek van bureau Panteia («De situatie op de arbeidsmarkt in de
wijkverpleging» dd. 30 april 202067) voorspelt dat in de periode 2018–2027
30% extra personeel in de wijkverpleging nodig is om de verhoogde vraag
als gevolg van de vergrijzende bevolking en de verhoogde uitstroom van
personeel vanwege pensionering aan te kunnen. Omgerekend betekent dit
dat voor de wijkverpleging een tekort wordt verwacht dat op kan lopen tot
circa 8.000–10.000. Voor de palliatieve zorg zijn geen aantallen bekend
over mogelijke personeelstekorten.
Palliatieve zorg vindt nagenoeg in alle zorgsectoren plaats, er wordt niet
apart bijgehouden of er personeelstekorten zijn in de palliatieve zorg.
Vraag 936
Hoeveel patiëntenstops hebben plaatsgevonden in de wijkverpleging in
2020? Hoeveel waren dit er in voorgaande jaren?
Antwoord:
De NZa monitor contractering wijkverpleging 2020 (TK 2019–2020, 32 620,
nr 261) laat zien dat in 2019 ruim 18% van de aanbieders een patiëntenstop heeft afgegeven in verband met het bereiken van het omzetplafond (tegenover 19% in 2018 en 16% in 2017). Van de 240 aanbieders
die de enquête van de NZa hebben ingevuld, geeft 20% aan gedurende
2019 vanwege een personeelstekort een patiëntenstop te hebben
ingesteld. In 2017 was dat 15% en in 2018 14%.
Over 2020 zijn hierover nog geen gegevens beschikbaar.
Vraag 937
Kunt u een overzicht sturen hoeveel geld er sinds 2015 is overgehouden
op de wijkverpleging ten opzichte van de geraamde budgetten?

67

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/04/30/de-situatie-op-dearbeidsmarkt-in-de-wijkverpleging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

300

Antwoord:
Jaar

2015

2016

2017

2018

2019

Afgesproken in HLA
Loon- en prijsbijstelling
Herverdeling extramuralisering
n.a.v. actualisering 2014
Samenloop Wlz
Overige mutaties
Beschikbaar budget
(Verwachte) realisatie
Onderschrijding

3.079
4

3.336
51

3.589
105

3.778
132

3.956
142

84

6

– 32

3.167
3.114
53

39
3.432
3.237
195

– 137
3.525
3.398
127

– 80
3.860
3.621
239

4.018
3.563
455

De uitgaven in 2018 en 2019 betreffen voorlopige uitgavenrealisaties.
Vraag 938
Welke invloed heeft de corona-crisis (gehad) op de uitgaven aan
apotheekzorg?
Antwoord:
Enerzijds zijn er signalen zoals uit de KNMP Monitor Coronavirus dat het
aantal verstrekkingen fors lager heeft gelegen dan in 2019. Anderzijds, in
de uitgavencijfers van het zorginstituut (gebaseerd op gegevens van
verzekeraars) komt deze daling nog niet terug in de totale uitgavencijfers
m.b.t. 2020; die cijfers komen vooralsnog op een vrij normale groei van
rond de 2,5%. Ook de cijfers vanuit de Stichting Farmaceutische Kengetallen komen vooralsnog op een groei van rond de 2%. Het is dus nog
onvoldoende duidelijk wat hier over het totaal van 2020 zal zijn gebeurd
qua uitgaven (overigens ook mede gegeven mogelijke gevolgen van de
2de golf).
Vraag 939
Hoeveel procent van het geneesmiddelenbudget is in de afgelopen jaren
uitgegeven aan weesgeneesmiddelen? {Vraag moet zijn: «Is er een
schatting van hoeveel procent van het geneesmiddelenbudget zal worden
uitgegeven aan weesgeneesmiddelen, en zo ja hoeveel?»}
Antwoord:
Zie ook antwoord op vraag 920, in totaal werd in 2015–2019 rond de 10%
van de uitgaven aan geneesmiddelen uitgegeven aan weesgeneesmiddelen in een stijgende trend. Als deze stijging zich doorzet dan kunnen de
brutouitgaven (exclusief verrekening van prijsarrangementen) naar
verwachting tegen de 15% van de uitgaven aan geneesmiddelen in 2021
bedragen.
Vraag 940
Hoeveel procent van het geneesmiddelenbudget is in de afgelopen jaren
uitgegeven aan weesgeneesmiddelen?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 914.
Vraag 941
Welke uitgaven zijn specifiek lager dan verwacht, aangezien het extramurale hulpmiddelenkader met 40 miljoen euro naar beneden wordt
bijgesteld, omdat de uitgaven naar verwachting lager zijn dan het
beschikbare budgettaire kader?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

301

Antwoord:
Er was in het hulpmiddelenkader voor het jaar 2020 ruim groeiruimte
beschikbaar (+5,8%). Dit was mede door verwachte meerkosten door
invoering van Europese regelgeving omtrent markttoelating vanaf 2020
(€ 45 miljoen op jaarbasis). Deze regelgeving is uitgesteld. Daarnaast is
het mogelijk dat door uitval van reguliere zorg in 2020 ook de uitgaven
aan hulpmiddelen in het algemeen lager zouden zijn dan verwacht.
Vraag 942
Er wordt aangegeven dat een deel van de kosten (48 miljoen euro) van het
uitstellen van de aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen naar
verwachting kan worden opgevangen binnen het bestaande financiële
kader voor extramurale geneesmiddelen, maar waarom niet het gehele
bedrag? Hoe gaat dit «opvangen» in zijn werk?
Antwoord:
Het gehele bedrag paste naar verwachting niet binnen het bestaande
kader (dan zou er naar verwachting een overschrijding ontstaan), vandaar
dat voor een deel wel en voor een deel niet het kader is opgehoogd. M.b.t.
de term opvangen: hiermee wordt bedoeld dat het binnen het budget
past.
Vraag 943
Wat is het nettobedrag OVA over 2021? Wat wordt geraamd voor 2022 en
2023? Hoeveel was de definitieve OVA in 2020?
Met hoeveel miljoen euro zal naar verwachting de pensioenpremie
volgend jaar stijgen in de sector zorg en welzijn?
Antwoord:
Onderstaande tabel bevat de Ova-bedragen voor de periode 2020–2023.
Ova 2020–2023 (x mld.)
2020

2021

2022

2023

1,1

1,0

0,8

1,0

Het bedrag voor 2020 is definitief vastgesteld. De bedragen voor
2021–2023 betreffen actuele ramingen en zijn gebaseerd op de MEV 2021
van het CPB die in september is verschenen. Mede door de Corona-crisis
hebben de bedragen voor 2022 en 2023 nog een zeer voorlopig karakter.
Naar verwachting stijgen de pensioenpremies zorg in 2021 met circa
0,5 mld. ten opzichte van 2020.
Vraag 944
Welke invloed heeft de beoogde modernisering van het GVS op de
patiënt?
Antwoord:
De modernisering van het GVS kent twee hoofdelementen: een herberekening van de vergoedingslimieten en de invoering van een vangnet
(medische noodzaak) voor de patiënt. Ten aanzien van het eerste betekent
dit dat voor het grootste deel van de producten de vergoedingslimiet
omlaag gaat. In bepaalde gevallen kan hierdoor een bijbetaling voor de
patiënt op het product ontstaan. Echter, als fabrikanten hun prijzen
verlagen tot de nieuwe vergoedingslimieten, dan ontstaat deze bijbetaling
voor de patiënt niet. Als de fabrikant de prijs niet verlaagt (en dus een
bijbetaling ontstaat), dan kan de patiënt de bijbetaling vermijden door te
wisselen naar een vergelijkbaar geneesmiddel zonder bijbetaling. In het
geval een patiënt om medische redenen alleen een geneesmiddel met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

302

bijbetaling kan gebruiken, wordt er gewerkt aan een vangnet. Dat betekent
dat de patiënt de bijbetaling niet verschuldigd is. De herberekening van de
vergoedingslimieten leidt er voor bepaalde producten toe dat de
vergoedingslimiet juist stijgt, waardoor in bepaalde gevallen de huidige
bijbetaling voor de patiënt vervalt. Met de modernisering van het GVS
wordt dus enerzijds een uitgavenbeheersing gerealiseerd door fabrikanten
aan te zetten tot prijsverlagingen, maar ook door doelmatig gebruik door
artsen en patiënten te stimuleren.
Vraag 945
Kunt u aangeven welke stappen ondernomen worden als firmas en
groothandels geneesmiddelenvoorraden niet aanleggen en zich terugtrekken van de Nederlandse markt? Welke gevolgen heeft dat voor de
aanleg van de voorraden?
Antwoord:
Marktpartijen beslissen zelf of zij hun producten op de Nederlandse markt
aanbieden. Bij het intrekken van een handelsvergunning controleert het
College voor de Beoordeling van Geneesmiddelen of er andere vergelijkbare producten beschikbaar blijven. In sommige gevallen wordt een
beroep gedaan op het bedrijf om een product toch op de markt te houden.
Het is van belang dat de Nederlandse markt een interessante afzetmarkt is
en blijft voor fabrikanten en groothandels. Ik heb hierbij structurele
aandacht voor de gevolgen met betrekking tot het aanleggen van
voorraden en voor kwetsbare geneesmiddelen aan de «onderkant van de
geneesmiddelenmarkt».
Vraag 946
Waarom komt de nieuwe regeling voorwaardelijke toelating geneesmiddelen en het daarvoor beschikbare budget in een toelichting wel aan bod,
maar is hier in de rest van de VWS-begroting niets over terug te vinden?
Antwoord:
De indeling van de hoofdstukken in de VWS-begroting is gewijzigd. In het
eerste hoofdstuk zijn de wijzigingen in het FBZ opgenomen. In de
hoofdstukken 6.2, 6.3 en 6.4 wordt de uitgavenontwikkeling in beeld
gebracht. Vervolgens wordt in hoofdstuk 6.5 de financiering van de
zorguitgaven gepresenteerd. De uitgaven binnen de voorwaardelijke
toelating geneesmiddelen staan vermeld in het verdiepingshoofdstuk bij
hoofdstuk 6.5. Dit verdiepingshoofdstuk wordt alleen nog integraal als
open data beschikbaar gesteld. Op https://opendata.rijksbegroting.nl/
#dataset_4c en https://data.overheid.nl/data/dataset?tags=vws worden de
financiële bijstellingen per deelsector tussen de ontwerpbegroting 2020
en 2021 gepresenteerd en toegelicht.
Vraag 947
Wat wordt precies bedoeld met de zinsnede dat het resterende bedrag van
17,2 miljoen euro meerkosten betreft die worden bekostigd uit de
wettelijke domeinen waarbinnen zij actief zijn?
Antwoord:
De NZa heeft de kosten van de medische vervolgopleidingen ggz herijkt.
Hierdoor nemen de uitgaven in het kader van de beschikbaarheidsbijdrage toe met € 40,9 miljoen. Van dit bedrag betreft € 23,7 miljoen
specifiek de opleidingskosten voor de curatieve ggz. Conform het
Hoofdlijnenakkoord ggz wordt dit bedrag gedekt via het macrokader voor
de curatieve ggz. Dan resteert een bedrag van € 17,2 miljoen aan
meerkosten voor opleidingen door geïntegreerde ggz-instellingen binnen
de Wlz, de Wmo, de Wet forensische zorg en het gemeentelijke domein

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

303

(jeugd-ggz). Deze meerkosten worden via meevallers elders binnen het
Uitgavenplafond Zorg gedekt.
Vraag 948
Waarom komt de nieuwe regeling voorwaardelijke toelating geneesmiddelen en het daarvoor beschikbare budget in een toelichting wel aan bod,
maar is hier in de rest van de VWS-begroting niets over terug te vinden?
Antwoord:
Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 946
Vraag 949
Kunt u een uitsplitsing geven van de verschillende effecten die hebben
geleid tot een actualisering van de opbrengst van het eigen risico?
Antwoord:
Er zijn meerdere effecten die hebben geleid tot een bijstelling van de
raming van de opbrengsten van het eigen risico. Ten eerste zijn er nieuwe
cijfers verwerkt van de Erasmus School of Health Policy & Management
(ESHPM) met betrekking tot de verdeling van de zorgkosten. Dit leidt tot
een beperkte opwaartse bijstelling. Ten tweede is de raming van het
verwachte aantal verzekerden opwaarts bijgesteld, ook dit leidt tot een
opwaartse bijstelling. Als laatste zijn de totale zorgkosten waarover het
eigen risico wordt betaald, per saldo neerwaarts bijgesteld als gevolg van
de lagere loon- en prijs ontwikkeling en de lagere middellange termijn
raming. Bovengenoemde effecten leiden per saldo tot een opwaartse
bijstelling met € 11,8 miljoen van de verwachte opbrengsten van het
eigen risico in 2021 en een neerwaartse bijstelling in latere jaren.
Vraag 950
Het aantal uitstaande indicaties voor verpleging en verzorging is
toegenomen van ruim 162.000 euro op 1 januari 2019 naar bijna 170.000
euro op 1 januari 2020, wat is in dit verband het verschil tussen uitstaande
indicaties en wachtenden op een plaats in een verpleeghuis?
Antwoord:
Het aantal uitstaande indicaties geeft aan hoeveel unieke personen op het
betreffende peilmoment een geldige indicatie hebben. Als het aantal
toeneemt is sprake van een toename van de vraag naar Wlz-zorg. Het
overgrote deel van de cliënten met een uitstaande indicatie is
opgenomen, of is in zorg op basis van VPT of pgb.
Het aantal wachtenden betreft mensen met een opnamewens op korte of
wat langere termijn. Het overgrote deel van de wachtenden ontvangt
extramurale zorg tot cliënt wordt opgenomen.
Vraag 951
Kunt u een overzicht geven van de kosten voor de ouderenzorg per jaar
gedurende deze kabinetsperiode, uitgesplitst naar het basispad op grond
van de Middellangetermijnverkenning (MLT)-raming, middelen op grond
van het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg en andere aanpassingen?
Antwoord:
De MLT 2018–2021 is reeds verwerkt in de VWS-begroting van 2018.
Daarom zijn deze standen als basispad genomen. Onderstaande tabel
geeft een overzicht van de uitgaven aan (intramurale) ouderenzorg in de
Wlz per jaar gedurende deze kabinetsperiode in prijspeil 2017. De tabel
maakt een onderscheid tussen de uitgavenontwikkeling op grond van het
basispad, de extra uitgaven als gevolg van het Kwaliteitskader en overige
aanpassingen. Onder overige aanpassingen vallen met name de volumeen prijsontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

304

bedragen in miljarden euro1

2017

2018

2019

2020

2021

9,1
0,1
0,0
9,2

9,4
0,4
0,3
10,1

9,4
1,0
1,3
11,7

9,3
1,6
1,9
12,8

9,3
2,1
2,0
13,5

Basispad intramurale ouderenzorg OW2021
Extra middelen kwaliteitskader verpleeghuiszorg
Overige aanpassingen
Intramurale ouderenzorg, realisatie t/m 2019; raming vanaf 20212
1
2

Bron: Jaarverslagen VWS 2017, 2018 en 2019 en Ontwerpbegrotingen VWS 2018 en 2021.
De tabel bevat afrondingsverschillen.

Vraag 952
Hoe kan het budget voor de post «Volledig pakket thuis» langjarig
hetzelfde blijven, terwijl de groep mensen die hier gebruik van maakt
aantoonbaar groter wordt?
Antwoord:
De reden dat voor de toekomstige jaren bij Volledig pakket thuis (VPT)
hetzelfde bedrag is vermeld, is omdat de groeiruimte voor VPT voor die
jaren nog is opgenomen onder de post «nominaal en onverdeeld».
Vraag 953
Wat is de verklaring voor het feit dat de lange termijn uitgaven voor
«extramurale zorg» fluctueren, maar afnemen, in ogenschouw nemende
dat de doelgroep van deze financiering toeneemt?
Antwoord:
De gepresenteerde uitgaven voor «extramurale zorg» in tabel 8 van het
Financieel Beeld Zorg zijn vanaf het jaar 2022 exclusief groeiruimte. De
gereserveerde groeiruimte zorgt ervoor dat er voldoende middelen zijn
om de verwachte groei van de doelgroep op te vangen.
Vraag 954
Hoe komt het dat er een neerwaartse aanpassing is van het plafond voor
het kader Zorg voor 2021, terwijl sprake is van een structurele stijging van
de zorgkosten?
Antwoord:
Het Uitgavenplafond Zorg (UPZ) is bij de Startnota van het kabinet-Rutte
III voor de periode 2018–2021 vastgesteld. Het UPZ wordt conform de
begrotingsregels bijgesteld voor loon- en prijsontwikkelingen op basis
van actuele macro-economische inzichten van het Centraal Planbureau
(CBP) en overboekingen tussen de Uitgavenplafonds. De loon- en
prijsontwikkeling voor 2021 ligt € 444 miljoen lager dan werd verwacht bij
de ontwerpbegroting 2020 (zgn. verticale ontwikkeling). Hiervoor is het
Uitgavenplafond Zorg gecorrigeerd.
Ondanks deze neerwaartse bijstelling van het Uitgavenplafond nemen de
zorguitgaven nog steeds toe (zgn. horizontale ontwikkeling). Zoals op
pagina 162 (horizontale ontwikkeling zorguitgaven) van de VWS-begroting
is te zien stijgen de netto zorguitgaven in 2021 ten opzichte van 2020 met
€ 1,8 miljard (van € 73,5 miljard naar € 75,3 miljard).
Vraag 955
Wat kostte een bewoner van een verpleeghuis in 2019, op welke ligduur
baseert u dit getal en is dit in- of exclusief de eigen bijdragen van een
cliënt? Kunt u hetzelfde aangeven voor een bewoner uit 2015?
Antwoord:
Verpleeghuiszorg wordt in dit antwoord gedefinieerd als zorg die wordt
geleverd aan cliënten met een zzp VV 4–10, inclusief behandeling. De
gemiddelde kosten voor een verpleeghuisdag bedroegen in 2019 € 263

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

305

per dag. Dit is het zzp-tarief inclusief behandeling en de normatieve
huisvestingscomponent, verhoogd met de opslag voor Waardigheid en
Trots en de extra middelen vanuit het kwaliteitsbudget verpleeghuiszorg.
Dit bedrag is afgeleid van de declaraties die zorgkantoren over 2019 bij
Vektis hebben aangeleverd voor zzp VV 4–10. Omgerekend naar jaarbasis
zijn de kosten circa € 96.000 per persoon, ervan uitgaande dat de cliënt
het hele jaar in het verpleeghuis verblijft. Deze kosten zijn exclusief de
eigen bijdrage van de cliënt.
In 2015 bedroegen de kosten voor verpleeghuiszorg (VV 4–10, inclusief
behandeling) gemiddeld € 216 per dag, inclusief normatieve huisvestingscomponent (100%) en toeslagen. Dit bedrag is afgeleid van de omvang
van de productieafspraken voor zzp VV 4–10 die zorgkantoren over 2015
hebben gemaakt. Omgerekend naar jaarbasis zijn de kosten circa € 79.000
per persoon, ervan uitgaande dat de cliënt het hele jaar in het
verpleeghuis verblijft. Deze kosten zijn exclusief de eigen bijdrage van de
cliënt (bron: 2019: CBS Monitor Langdurige Zorg; 2015: NZa productiegegevens 2015).
Vraag 956
Wat kostte een Wlz-client met een verpleging en verzorging (vv)-indicatie
die thuis woont in 2019? Kunt u dit tevens aangeven voor een cliënt uit
2015?
Antwoord:
De kosten van een Wlz-cliënt met een verpleging en verzorging
(vv)-indicatie die thuis woont, hangen onder meer af van de gekozen
leveringsvorm. Bij de beantwoording van deze vraag worden de kosten
van een cliënt met een volledig pakket thuis (vpt) en van een cliënt met
een modulair pakket thuis (mpt) weergegeven als de cliënt gedurende het
hele jaar deze zorg zou hebben ontvangen. De kosten worden afgeleid van
de omvang van de declaraties die zorgkantoren voor deze zorg bij Vektis
hebben aangeleverd (bron: CBS Monitor Langdurige Zorg).
Zorg die wordt geleverd via een volledig pakket thuis, is in de financiering
herkenbaar doordat er aparte vpt’s per sector zijn. De tijdseenheid is één
dag, zodat het mogelijk is te bepalen wat de kosten zijn voor een cliënt als
hij gedurende het hele jaar (365 dagen) een vpt-VV heeft.
In 2019 kostte een cliënt met een vpt-VV circa € 61.400 op jaarbasis. Dit
bedrag is afgeleid van de omvang van de declaraties (circa 3,3 miljoen
dagen met een totaalbedrag van circa € 552 miljoen betekent circa € 168
per dag).
In 2015 kostte een cliënt met een vpt-VV circa € 46.700 op jaarbasis. Dit
bedrag is afgeleid van de omvang van de declaraties (circa 1,8 miljoen
dagen met een totaalbedrag van circa € 228 miljoen betekent circa € 128
per dag).
Bij het modulair pakket thuis wordt geen onderscheid gemaakt naar
sector. Daarom wordt als benadering voor de groep Wlz-cliënten met een
verpleging en verzorging (vv)-indicatie met een mpt gekozen voor de
groep cliënten van 65 jaar en ouder met een mpt; dit is inclusief de
mensen die overbruggingszorg hebben.
Voor de berekening van de kosten van een mpt over een heel jaar worden
«mpt-plekken» gedefinieerd als het aantal 65-plussers met een mpt op een
peildatum.
In 2019 kostte een Wlz-cliënt 65+ met een mpt circa € 24.200 op jaarbasis.
Dit bedrag is afgeleid van de omvang van de declaraties voor het mpt aan
Wlz-cliënten van 65 jaar en ouder (totaalbedrag in 2019 was circa
€ 570 miljoen). Op peildatum tweede vrijdag van november 2019 hadden
circa 23.600 65-plussers een mpt. Daaruit volgt dat de kosten per
«mpt-plek» in 2019 circa € 24.200 per jaar waren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

306

In 2015 kostte een Wlz-cliënt 65+ met een mpt circa € 26.400 op jaarbasis.
Dit bedrag is afgeleid van de omvang van de declaraties voor het mpt aan
Wlz-cliënten van 65 jaar en ouder (totaalbedrag in 2015 was circa
€ 415 miljoen). Op peildatum tweede vrijdag van november 2015 hadden
circa 15.700 65-plussers een mpt. Daaruit volgt dat de kosten per
«mpt-plek» in 2015 circa € 26.400 per jaar waren.
De werkelijke mpt-kosten die voor een unieke cliënt worden gemaakt in
een jaar kunnen afwijken van deze berekende kosten per «mpt-plek»,
bijvoorbeeld als men slechts een half jaar in zorg is of als men minder
uren zorg afneemt.
Vraag 957
Wanneer ontvangt de Kamer de analyse en evaluatie van de invoering van
het abonnementstarief bij de Wmo 2015?
Antwoord:
Met de VNG is afgesproken dat de (financiële) effecten van het abonnementstarief worden gevolgd door middel van een landelijk monitoronderzoek. Op 4 december 2019 (TK, 2019–2020, 29 538, nr. 309) is de eerste
monitor verschenen waarin is gekeken naar de periode vóór de invoering
van het abonnementstarief (een nulmeting over 2017/2018). Op korte
termijn zullen de resultaten van de tweede monitor beschikbaar komen
over het jaar 2019, het eerste jaar na invoering van het abonnementstarief. De Minister van VWS zal deze monitorrapportage inclusief
beleidsreactie vóór de begrotingsbehandeling naar de Tweede Kamer
zenden.
Vraag 958
Er is een toevoeging van 36 miljoen euro extra budget voor de Wlz als
gevolg van het openstellen van de Wlz voor cliënten met een psychische
stoornis per 2021; waar is dit bedrag voor en hoe groot is het bedrag dat
uit het gemeentefonds wordt gehaald?
Antwoord:
De extra kosten in de Wlz hangen samen met een hogere tariefstelling in
de Wlz dan in het gemeentelijk domein en een verwacht hoger gebruik
van dagbesteding.
Er is een bedrag van € 495 miljoen uit het gemeentefonds gehaald.
Vraag 959
De reële groei van de netto zorguitgaven in 2021 is 0,9%, is bij deze
«groei» een eventuele tweede covid-golf meegenomen?
Antwoord:
In de reële groei van de netto zorguitgaven in 2021 van 0,9% is een bedrag
in de VWS-begroting opgenomen van circa € 58 miljoen voor noodmaatregelen COVID-19, zie hiervoor tabel 3 op pagina 163. De Zvw-cijfers in de
ontwerpbegroting 2021 zijn gebaseerd op de tweede kwartaalcijfers 2020
van de verzekeraars. In deze cijfers is nog geen rekening gehouden met
een tweede golf.
Overigens kan een eventuele tweede golf tot een verhoging van de
zorguitgaven leiden, maar dat hoeft niet. Dit hangt af van de ernst van een
tweede golf, de mate waarin de reguliere zorg moet worden afgeschaald
en in hoeverre er ruimte is om de meerkosten voor COVID-19 binnen de
reguliere afspraken in te passen.
Vraag 960
De reële groei van de netto zorguitgaven in de Wlz is in 2021 6,2%, is dat
geheel toe te schrijven aan de stijgende vraag naar intramurale
ouderenzorg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

307

Antwoord:
De reële groei van de netto zorguitgaven in de Wlz in 2021 van 6,2% is
voornamelijk toe te schrijven aan de intramurale ouderenzorg en het
openstellen van de Wlz voor mensen met een psychische stoornis. In de
VWS-begroting 2021 is in tabel 8 op pagina 183 te zien dat de uitgaven
aan de intramurale ouderenzorg in 2021 ten opzichte van 2020 stijgen met
€ 0,7 miljard
(van € 12,8 miljard naar € 13,5 miljard), met name vanwege de ingroei
van het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg. De uitgaven aan de langdurige
ggz in 2021 stijgen ten opzichte van 2020 met € 0,6 miljard (van
€ 0,6 miljard naar € 1,2 miljard) vanwege het openstellen van de Wlz voor
mensen met een psychische stoornis.
Vraag 961
Kunt u een overzicht geven per jaar hoeveel middelen op grond van de
OVA ter beschikking zijn gesteld voor de lonen in de zorg vanaf het sluiten
van het convenant tot en met 2021?
Antwoord:
VWS verhoogt elk jaar de uitgavenramingen met de vergoeding voor
loon- en prijsstijgingen. Deze bedragen komen ook terecht in
MBI-plafonds, contracteerruimte en het macro-prestatiebedrag.
VWS past de ramingen altijd in een keer aan voor de loon- en prijsstijging.
Voor recente jaren valt nog te berekenen welk deel betrekking heeft op de
lonen (zie onderstaande tabel). Voor oudere jaren, valt dit niet te achterhalen.
De in onderstaande tabel opgenomen bedragen betreft de ontwikkeling
van de loonkosten (contractloonstijging, ontwikkeling sociale werkgeverslasten en incidentele loonstijging). Dit verklaart ook de nul in 2015. In dat
jaar was sprake van een contractloonstijging van 1,1% en een sociale
lastenontwikkeling van -1,02% (onder andere vanwege een flink lagere
inkomensafhankelijke bijdrage).
Voor het jaar 2021 is de loonbijstelling nog niet toegevoegd aan de
ramingen van sectoren. Voor dat jaar is de geraamde loonbijstelling
opgenomen.
Tabel: Verwerkte loonbijstelling in miljarden euro

Verwerkte loonbijstelling

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

1,2

0,0

0,6

0,8

1,7

1,9

1,1

1,0

Vraag 962
Kunt u een overzicht geven van de geraamde hoogtes van het eigen risico
op basis van de huidige begrotingsstand voor alle jaren in de komende
kabinetsperiode?
Antwoord:
De tabel hieronder toont de raming van de hoogte van het verplichte
eigen risico voor de jaren 2021 tot en met 2025 op basis van de huidige
begrotingsstand. In het regeerakkoord is besloten dat het verplichte eigen
risico ook in 2021 nog is bevroren op 385 euro. Daarna zal de hoogte
volgens de gebruikelijke systematiek worden geïndexeerd met de stijging
van de zorgkosten.
Jaar

2021

2022

2023

2024

2025

Raming (euro)

385

390

400

410

425

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

308

Vraag 963
Waarom worden de kosten die mensen maken voor zelfzorg en/of
niet-verzekerde zorg, aanvullende verzekering en/of voor dienstverlening
in een Wlz-instelling niet genoemd? Kan een indicatie gegeven worden
van wat de gemiddelde Nederlander betaalt aan bijkomende zorgkosten?
Antwoord:
Wat een verzekerde betaalt aan zelfzorg/niet verzekerde zorg en/of
dienstverlening in een Wlz-instelling is niet bekend. Dit verschilt namelijk
per individuele situatie van de verzekerde, welke voor elke verzekerde
uniek is. Qua kosten voor een aanvullende zorgverzekering is bekend dat
in 2018 de gemiddeld betaalde maandpremie per aanvullend verzekerde
26 euro was (Vektis, Zorgthermometer 2020). 83,2% van de mensen is
momenteel aanvullend verzekerd.
Vraag 964
Waarom wordt in de begroting 2021 nu al rekening gehouden met
meerkosten voor GGD-en en veiligheidsregio’s in het jaar 2021 voor een
bedrag van 459 miljoen euro?
Antwoord:
Doordat de verwachting is dat GGD-en en veiligheidsregio’s ook in 2021 te
maken krijgen met meerkosten als gevolg van de bestrijding van
COVID-19 is hier in de begroting 2021 rekening mee gehouden.
Vraag 965
Zijn dit kosten die doorlopen uit de nu in gang gezette maatregelen voor
het najaar van 2020?
Antwoord:
Het gaat hier inderdaad om kosten die doorlopen uit de reeds in gang
gezette maatregelen in 2020. Dat er voor 2021 al rekening is gehouden
met meerkosten voor de GGD’en en Veiligheidsregio’s heeft te maken met
de aard van de werkzaamheden waarvan verwacht wordt dat deze in 2021
nog doorlopen. Er is een raming gemaakt van de verwachte kosten,
waarbij gebruik is gemaakt van beschikbare informatie over de afgelopen
periode.
Vraag 966
Op welke veronderstellingen is de raming van 459 miljoen euro voor
GGD-en en veiligheidsregio’s in 2021 gebaseerd in termen van duur en
ernst van de pandemie in het jaar 2021?
Antwoord:
De raming van € 459 miljoen voor 2021 is gebaseerd op door onderzoeksbureau AEF uitgevoerde kostenonderzoeken voor de GGD-en en veiligheidsregio’s. De meerkosten voor de GGD GHOR zijn gebaseerd op
begrotingen voor de opdrachten die deze organisatie in opdracht van het
Rijk uitvoert.
Vraag 967
Wat is de huidige status van de beschikbaarheidsregeling voor geneesmiddelen in de pakketsluis zoals die in de VWS-begroting van 2020 werd
aangekondigd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

309

Antwoord:
Ik heb u eind vorig jaar, in de brief «Stand van zaken moties en toezeggingen VWS kerst 201968», bericht over het beschikbaar stellen van
geneesmiddelen zolang deze in de «pakketsluis» zijn opgenomen.
Hiervoor geldt dat het aan fabrikanten is om hun geneesmiddel
beschikbaar te stellen aan patiënten tijdens deze periode. Het is immers
niet de sluis maar de hoge prijs die snelle toegang in de weg staat. Ik blijf
fabrikanten daar ook op aanspreken en toe bewegen. Indien dit kosten
voor de fabrikant met zich meebrengt die een gezonde bedrijfsvoering in
de weg zouden staan, dan is het aan de fabrikant om ook deze kosten
– net als hij doet voor andere kosten bij de ontwikkeling en productie van
het geneesmiddel – mee te wegen in zijn bereidheid om tot een onderhandelingsresultaat te komen. Ik heb toegezegd dat vanuit de kant van de
overheid de opstelling voortaan zal zijn dat daar in de onderhandeling
rekening mee gehouden kan worden.
Vraag 968
Wat is de huidige stand van zaken met betrekking tot het geschatte budget
voor de Free Style Libre?
Antwoord:
Ik beschik nog niet over deze gegevens. Binnenkort wordt vanuit het
Zorginstituut een eerste inschatting verwacht over de verwachte uitgaven
in 2020.
Vraag 969
Wat zijn de verwachte uitgaven aan de Free Style Libre in 2021 en
opvolgende jaren?
Antwoord:
De totale uitgaven zijn eerder door het Zorginstituut ingeschat op
€ 106 mln per jaar
Vraag 970
Welke resultaten heeft de subsidie aan Fair Medicine voortgebracht bij het
van de grond krijgen van een alternatief businessmodel voor geneesmiddelenontwikkeling?
Antwoord:
De subidie aan Fair Medicine is verstrekt om meer te leren over de
mogelijkheden van alternatieve businessmodellen. De afgelopen jaren
heeft dit geleid tot verschillende nieuwe inzichten. Gebleken is dat er ook
uitdagingen zijn in het model dat zij hadden ontwikkeld. Fair Medicine is
op dit moment bezig met een (eind)rappportage. Deze zal ik ook delen met
de Kamer zodat ook andere initiatieven hiervan kunnen leren.
Vraag 971
Welke resultaten heeft Fair Medicine voortgebracht bij het van de grond
krijgen van een alternatief businessmodel voor geneesmiddelenontwikkeling?
Antwoord:
De subidie aan Fair Medicine is verstrekt om meer te leren over de
mogelijkheden van alternatieve businessmodellen. De afgelopen jaren
heeft dit geleid tot verschillende nieuwe inzichten. Gebleken is dat er ook
uitdagingen zijn in het model dat zij hadden ontwikkeld. Fair Medicine is
op dit moment bezig met een (eind)rappportage. Deze zal ik ook delen met
de Kamer zodat ook andere initiatieven hiervan kunnen leren.
68

Kamerstuk 35 300 XVI, nr. 150.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

310

Vraag 972
Het programma «Zorg voor de jeugd» is in april 2018 gelanceerd, is
sindsdien de jeugdhulp daadwerkelijk merkbaar en meetbaar verbeterd?
Waaruit blijkt dit?
Antwoord:
De praktijk voor kinderen, jongeren, (pleeg)ouders, professionals,
jeugdhulpaanbieders en gemeenten verbetert stapje voor stapje, maar er
is nog veel werk te verrichten. Dit blijkt uit de vierde voortgangsrapportage van de Stuurgroep Zorg voor de Jeugd, die u in juni ontving. De
stuurgroep, waarin de VNG, de brancheorganisaties van jeugdhulpaanbieders, beroepsorganisaties, cliëntenorganisaties en de Ministeries OCW,
JenV en VWS samenwerken aan het actieprogramma Zorg voor de Jeugd,
brengt twee keer per jaar (in mei en november) verslag aan mij uit over
haar inspanningen en resultaten middels een voortgangsrapportage. De
mei-rapportages geven ook inzicht in de effectmeting op basis van de
jaarcijfers van het CBS, verrijkt met andere databronnen.
In de periode waar de vierde voortgangsrapportage over rapporteert
(november 2019–mei 2020) zijn er onder meer concrete verbeteringen
gerealiseerd op de ondersteuning aan lokale (wijk)teams, terugdringen
van vermijdbare administratieve lasten, de mogelijkheden om als jongere
langer in een gezinshuis te verblijven en het leren van complexe
casuïstiek. Om nog beter te leren van complexe casuïstiek stelde het
Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd een jaarrapportage op. Een
ander voorbeeld is dat partijen in de jeugd- en opvoedhulp in de landelijke
schrapweek (februari 2020) afspraken om te stoppen met vermijdbaar
tijdschrijven. Voor een overzicht van de acties en bijbehorende resultaten
verwijzen wij u graag naar de voortgangsrapportage.
De meetbare effecten van het programma vindt u in dezelfde voortgangsrapportage in het overzicht «Zorg voor de Jeugd in cijfers» (blz. 12–13). De
effectmeting is ook uitgesplitst in een factsheet per actielijn; deze
factsheets en een tabel met resultaten en vervolgstappen per actielijn
staan in bijlage 1 (blz. 30–60).
Hoewel de trends met voorzichtigheid geduid moeten worden, lijken de
indicatoren erop te wijzen dat we langzaam maar zeker stapjes zetten in
de richting van de transformatiedoelen van de Jeugdwet:
Jeugdhulp toegankelijker maken voor jeugdigen en gezinnen is een van
de doelen. Ten opzichte van 2015 zien we dat meer jeugdigen en gezinnen
volgens henzelf snel geholpen worden. Daarnaast geven zij aan dat de
beslissingen over de hulp vaak of altijd samen met hen genomen worden.
Het lijkt erop dat kinderen en gezinnen positiever zijn over jeugdhulp.
We willen dat kinderen en jongeren zo thuis mogelijk kunnen opgroeien.
De trend gaat voorzichtig de goede kant op. Zo is het aandeel jeugdhulp
met verblijf van de totale jeugdhulp gedaald voor alle leeftijdsgroepen,
behalve voor de 18 tot 23-jarigen. De stijging bij 18+ jongeren is te
verklaren uit het feit dat dit programma verlengde jeugdhulp mogelijk
maakte. Dit laat zien dat jongeren steeds vaker na hun 18e verjaardag bij
hun pleegouders of gezinshuis mogen blijven als dat nodig is, zodat ze op
een passende manier hun weg naar zelfstandigheid kunnen vinden.
Dat jongeren relatief minder jeugdhulp met verblijf ontvangen komt
overeen met de daling van het aantal uithuisplaatsingen bij ondertoezichtstelling in de jeugdbescherming. Steeds vaker wordt in een voortraject
gekeken naar alternatieven voor uithuisplaatsing. Als kinderen en
jongeren niet meer thuis wonen is pleegzorg of gezinsgerichte opvang zo
thuis mogelijk. Hier zien we sinds 2015 een voorzichtige stijging bij het
aandeel pleegzorg en gezinsgerichte opvang, terwijl we een daling zien bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

311

residentiële en overige verblijfsvormen. Het lijkt erop dat jeugdhulp met
verblijf meer kleinschalig en gezinsgericht aangeboden wordt.
Jeugdhulp moet gegeven worden door vakbekwame jeugdprofessionals.
Het is daarom belangrijk dat we investeren in vakmanschap en dat
professionals blijven leren. Professionals in de jeugdsector geven een
positiever beeld over hun werk. Zo ervaren ze sinds 2015 steeds meer
invloed op hun werk en zijn ze over het algemeen meer tevreden over hun
werk.
De eerstvolgende (vijfde) voortgangsrapportage verwacht ik u eerste helft
november (voor het WGO op 23 november) met mijn halfjaarlijkse
voortgangsbrief te kunnen toezenden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XVI, nr. 16

312