Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 772

Beleidsdoorlichting Volksgezondheid, Welzijn en
Sport

Nr. 30

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 20 oktober 2017
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de brief van 24 mei 2017 inzake de Beleidsdoorlichting van artikel 4.2 «Opleidingen, Beroepenstructuur en Arbeidsmarkt»
van de VWS-begroting en de evaluatie van de registratiecommissies
(Kamerstuk 32 772, nr. 26).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 19 oktober
2017. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Lodders
De griffier van de commissie,
Post

kst-32772-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

1

1
De instrumenten onder artikel 4.2 opleidingen, beroepenstructuur en
arbeidsmarkt zijn gericht op het creëren en behouden van een
evenwichtige arbeidsmarkt met voldoende goed opgeleid personeel. In de
verpleeghuizen is een groot tekort aan personeel. Welke instrumenten
onder artikel 4.2 kunnen ingezet worden om de tekorten in de verpleeghuiszorg op te lossen?
Een gecombineerde inzet van in de beleidsdoorlichting beschreven
instrumenten onder artikel 4.2 draagt bij aan het oplossen van tekorten in
de verpleeghuiszorg. Hierbij is de gezamenlijke inzet van alle partijen
nodig. Ik ben dan ook verheugd over de «Arbeidsmarktagenda 2023»
waarin Actiz, BTN, CNV, FNV, de MBO-raad, NVZ en VWS vanuit hun eigen
rol en verantwoordelijkheid samen werken aan oplossingen.
2
Het doel van de subsidie is bevordering van gezamenlijk arbeidsmarktbeleid van instellingen op regioniveau, om zo slagvaardiger te kunnen
handelen op de arbeidsmarkt. Uit de beleidsdoorlichting blijkt dat vooral
de (directe) link tussen inspanningen en resultaten moeilijk is vast te
stellen. Dit komt mede doordat onvoldoende duidelijk wordt gemaakt op
welke arbeidsmarktvariabelen de activiteiten zijn gericht en een globale
meting van de effecten. Is dit gewenst?
Idealiter kan er een directe link tussen de inspanningen en het resultaat
worden vastgesteld. Zoals de onderzoekers in de beleidsdoorlichting ook
aangeven is dat op het beleidsterrein van artikel 4.2 niet altijd mogelijk.
Wel zijn er verbeteringen mogelijk. De daarop gerichte aanbevelingen
neem ik ter harte.
3
Verwacht wordt dat een slagvaardige regionale samenwerking onder
andere bijdraagt aan het vergroten van de instroom in zorgberoepen en
het behoud van medewerkers. De afgelopen jaren zijn er veel zorgmedewerkers ontslagen. In hoeverre is gekeken naar om/bijscholing van dit
ontslagen personeel om zo de medewerkers in de zorg te houden?
VWS geeft structurele steun aan Regioplus (regionale werkgeversverbanden) om een regionale aanpak te stimuleren. De hiermee bereikte
organisatiekracht maakte de succesvolle uitvoering van de regionale
sectorplannen zorg mogelijk. Hiermee zijn bijna 70.000 mensen bij-/op-/
omgeschoold.
Voorts kunnen werkzoekenden in de langdurige zorg op grond van de
tijdelijke regeling subsidie scholing richting een kansberoep aanspraak
maken op een subsidie om scholing richting een van de in de regeling
opgenomen kansberoepen te bekostigen.
De uit het Zorgakkoord van 2013 voortkomende subsidieregeling
Kwaliteitsimpuls Personeel Ziekenhuizen is een ander instrument
waarmee wordt gekeken naar de opleiding van personeel in de zorg
gericht op duurzame inzetbaarheid van personeel in de zorg. Met het
recente tussenakkoord is deze regeling met een jaar verlengd.
4
De decentralisatie en bezuinigingen en de afnemende werkgelegenheid in
zorg en welzijn hebben bijgedragen aan onzekerheid over de toekomstige
personeelsbehoefte en een «omkering» in de arbeidsmarkt teweeg
gebracht. Hoe wordt deze omkering weer teruggedraaid?
Zie hiervoor de op 12 juli 2017 uitgebrachte arbeidsmarktagenda 2023
«Aan het werk voor ouderen» (Kamerstuk 29 282, nr. 276)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

2

5
De toegevoegde waarde van de subsidie is de basis voor het beschikbaar
stellen van extra middelen voor regionaal beleid. De subsidie moet iets te
weeg brengen dat met alleen de regionale middelen niet zou zijn
gerealiseerd. Het concept toegevoegde waarde komt in de beleidsstukken
niet terug. De monitor geeft een beeld van de totale effecten van de
inspanningen op regionaal niveau, niet een beeld of indicatie voor de
additionaliteit (toegevoegde waarde) van de subsidie. Heeft de subsidie
wel toegevoegde waarde?
Door de verplichte cofinanciering kent de inzet van subsidiemiddelen een
additioneel effect.
Om deze toegevoegde waarde beter te kunnen duiden worden in het
programma Koersen op Kansen Regionaal Resultaat 2016–2019 output en
outcome centraal gesteld en onderdeel van de jaarlijkse monitoring
gemaakt.
Een voorbeeld van de toegevoegde waarde van deze middelen is de
regionale structuur die is neergezet welke een succesvolle inzet van de
beschikbare middelen voor de regionale sectorplannen mogelijk heeft
gemaakt.
6
De vraag naar stages in de zorg is momenteel groter dan het beschikbare
aanbod aan stageplaatsen. Deze mismatch is vooral een gevolg van het
feit dat het aantal (zorg)studenten op niveau 2 groter is dan de vraag naar
personeel op dit niveau. Hoe gaat dit worden opgelost?
De zorgvraag is leidend bij het arbeidsmarktbeleid. De verwachte
zorgvraag is leidend geweest bij de recente herrichting van de
beschikbare middelen uit het stagefonds. Als uitvloeisel daarvan is er voor
het aanbieden van stageplaatsen voor opleidingen naar tekortberoepen
een hoger vergoedingsbedrag beschikbaar.
Daarnaast gaan regionale partijen onder de arbeidsmarktagenda 2023
gezamenlijke afspraken maken om vanaf 2018 voldoende stage- en
opleidingsplaatsen inclusief bijbehorende begeleiding aan te bieden.
7
De grootste personeelsproblemen zouden zich naar verwachting
voordoen voor de verzorgenden op mbo-niveau 3. Aangezien deze vooral
werkzaam zijn in de verpleeg- en verzorgingshuizen, bestond de
verwachting dat deze sector het meest geconfronteerd zou worden met de
personeelsproblematiek.
Maar ook voor de gehandicaptenzorg, de thuiszorg, de jeugdzorg en de
geestelijke gezondheidszorg werden serieuze personeelstekorten
voorzien. Al in 2007 bestond de verwachting dat er grote personeelstekorten zouden ontstaan. Waarom zijn er de afgelopen jaren toch zoveel
ontslagen gevallen? Is het juiste beleid gevoerd?
De werkgelegenheid in de zorg blijft niet steeds hetzelfde. De zorg(vraag)
verandert als gevolg van veranderende voorkeuren vanuit de samenleving
en technologische ontwikkelingen. Soms moet antwoord worden gegeven
op meer en complexere zorgvragen, soms is meer personeel nodig voor
aandacht en begeleiding. Zowel in tijd, plaats en kwaliteit voltrekken zich
dus veranderingen in de werkgelegenheid. Daarnaast speelt in de zorg –
net als in andere sectoren – de gevolgen van de financieel economische
crisis.
Om te zorgen dat ook toekomstige generaties bij deze ontwikkelingen
verzekerd zijn van goede en betaalbare zorg zijn de afgelopen jaren
vernieuwingen in de zorg doorgevoerd. Deze hebben een flinke impact

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

3

gehad op de organisatie van de zorg en ook op de zorgverleners. Er zijn
functies verloren gegaan, maar er ontstaan ook nieuwe functies.
De afgelopen jaren is er veel aandacht geweest om personeel waarvan de
werkgelegenheid in gevaar kwam te ondersteunen. Het kabinet hierbij
ingezet op het waarborgen van de kwaliteit van zorg, het voorkomen van
onnodige ontslagen en daar waar ontslag onvermijdelijk was inzetten op
het zo goed mogelijk ondersteunen en van baan naar baan helpen van
mensen. Zo heeft het Ministerie van VWS zich bij (dreigende) faillissementen van (grote) instellingen zoals bij TSN ingezet voor continuïteit van
zorg en ondersteuning en behoud van werk met fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden. Een ander voorbeeld zijn de regionale sectorplannen zorg
waarmee bijna 70.000 werknemers aan op-, her- en bijscholingstrajecten
hebben deelgenomen.
8
Er is afgesproken dat het grootste deel van het stagefondsbudget ten
goede zou komen aan de langdurende zorg (care). In de praktijk betekende
dit dat 70% van het budget naar de care en 30% naar de cure ging. Deze
verdeling was gebaseerd op de prognose dat juist in de care de grootste
knelpunten op de arbeidsmarkt konden worden verwacht. Is dit nog
steeds de huidige verdeling? Zo nee, waarom niet?
Het budget van het stagefonds wordt verdeeld over opleidingsrichtingen.
Bij deze verdeling wordt gekeken naar de verwachte vraag op de
zorgarbeidsmarkt naar de bijbehorende beroepen. Of deze zich manifesteert in de cure of de care is daarbij, ook met het oog op de vervagende
grenzen tussen beide, van ondergeschikt belang. Van een strikte één op
één sturingsrelatie tussen de inzet van middelen en de uiteindelijke
verdeling van middelen over cure en care is geen sprake.
In de praktijk gaat het grootste deel van het budget nog steeds naar de
care en gezien de huidige arbeidsmarktvooruitzichten is de verwachting
dat dit zo zal blijven.
9
Volgens de onderwijsinstellingen heeft het aanbod van stageplaatsen de
afgelopen jaren onder druk gestaan door forse bezuinigingen in de zorg.
Hierbij worden de hogere werkdruk van het personeel en een beperktere
behoefte aan nieuwe instroom van personeel als argumenten
genoemd. Heeft het huidige personeel genoeg tijd om stagairs te
begeleiden?
De beschikbaarheid van voldoende begeleidingscapaciteit is een van de
knelpunten bij de realisatie van stageplaatsen. Om het aanbieden van
stageplaatsen te stimuleren is de subsidieregeling stageplaatsen zorg II
van kracht. Op grond hiervan komen zorginstellingen die stageplaatsen
aanbieden in aanmerking voor een tegemoetkoming in de stagekosten,
waaronder de kosten van begeleidingscapaciteit.
Daarbij is het bieden van voldoende stageplaatsen en bijbehorende
begeleiding een van de punten waaraan sociale partners en onderwijs
zich in de Arbeidsmarktagenda 2023 gecommitteerd hebben.
10
De huidige stagemarkt wordt gekenmerkt door een kwantitatieve
mismatch. Zowel uit de interviews met zorgorganisaties, als de onderwijsinstellingen komt naar voren dat de vraag naar stages groter is dan het
aantal beschikbare stageplaatsen en de arbeidsmarktperspectieven
daarna. Dit geldt in bijzonder voor de opleidingen op niveau 2, waarvoor
het arbeidsmarktperspectief matig is, maar het aantal studenten
aanzienlijk. Voor mbo-bol niveau 4 en hbo-opleidingen is het arbeidsmarktperspectief beter, maar zijn er desondanks te weinig stageplekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

4

beschikbaar. Welke actie worden er genomen om deze mismatch op te
lossen?
Met de wijziging van 16 juni 2017 is de subsidieregeling stageplaatsen
geactualiseerd om de inzet van de beschikbare € 112 miljoen zorg te laten
aansluiten bij de actuele verwachtingen van tekortberoepen in de zorg.
In de arbeidsmarktagenda 2023 spreken sociale partners met elkaar af om
vraag en aanbod van stageplaatsen beter op elkaar af te stemmen en er
voor te zorgen dat er vanaf 2018 voldoende stageplaatsen beschikbaar
zijn. Op regionaal niveau zijn hiervan al mooie voorbeelden te vinden
zoals in Zeeland waar opleidingen en leerbedrijven, zolang de instroom in
verhouding blijft met de behoefte aan de vraagzijde van de arbeidsmarkt,
zorgen voor voldoende stageplaatsen voor studenten die in Zeeland een
opleiding zorg en welzijn volgen, of in Noord Brabant waar zorg- en
werkgeversorganisaties een intentieverklaring getekend hebben waarbij
het uitgangspunt is dat elke zorgorganisatie 15 opleidingsplaatsen op elke
100 zorginhoudelijke medewerkers levert.
11
Verpleeg- en verzorgingshuizen (VVT) ervaren dat de aantrekkelijkheid van
hun sector onder studenten minder is dan bijvoorbeeld de ziekenhuizen.
In de verpleeghuizen is op korte termijn extra personeel nodig, hoe gaat
de Staatssecretaris hiervoor zorgen?
Samen met de betrokken partijen wordt gewerkt aan de ontwikkeling van
imagobevorderende activiteiten rond het werk van de zorg en ondersteuning voor ouderen met activiteiten op landelijk en regionaal niveau en
uitnodigend voor verschillende doelgroepen. Deze activiteiten vinden
plaats in de context van de arbeidsmarktagenda. Daarbij gaat het
bijvoorbeeld ook om het bieden van voldoende en kwalitatieve stages, het
bieden van goede werkplekken met perspectief op ontwikkeling.
12
Factoren die de kwaliteit van de stages de afgelopen jaren onder druk
hebben gezet, zijn gerelateerd aan bezuinigingen, fusies/reorganisaties
van zorgorganisaties, waardoor er volgens betrokken minder tijd en
capaciteit is voor de begeleiding. In sommige interviews is er dan ook
voor gepleit dat er op moet worden toegezien dat studenten daadwerkelijk
begeleid worden als stagiairs en niet worden gezien als een extra
medewerker. De praktijk wijst volgens sommigen anders uit. Is het
wenselijk dat stagiaires ingezet worden als extra medewerkers? Zo nee,
hoe gaat de Staatssecretaris voorkomen dat instellingen stagairs inzetten
als extra medewerkers?
Inzet van stagiairs als extra medewerker mag niet de insteek van het
aanbieden van stageplaatsen zijn. Stages zijn onderdeel van het opleiden
van kwalitatief goed opgeleid zorgpersoneel. Daarbij zijn de opleidingsinstellingen verantwoordelijk voor de kwaliteit van de opleidingen en de
daartoe behorende stages. De zorginstellingen zijn verantwoordelijk voor
de kwaliteit van de geleverde zorg.
13
Hebben de inzichten uit de beleidsdoorlichting een rol gespeeld bij het
besluit om in de Voorjaarsnota meerjarig 72 miljoen extra uit te trekken
voor regionaal arbeidsmarktbeleid? Zo ja, kan hierover een toelichting
gegeven worden?
Nee, de actuele en verwachte arbeidsmarktproblematiek op de zorgarbeidsmarkt is daarbij leidend geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

5

14
Hebben de inzichten uit de beleidsdoorlichting een rol gespeeld bij het
besluit om in de Voorjaarsnota om meerjarig 145 miljoen extra uit te
trekken binnen het NKZ voor arbeidsmarktbeleid? Zo ja, kan hierover een
toelichting gegeven worden?
Nee, dit heeft te maken met de invoering van het kwaliteitskader
verpleeghuiszorg.
15
Op welke wijze wordt gekeken naar de huidige en toekomstige vraag naar
zorg in zowel de care als de cure en toekomstig aanbod naar opleidingsniveaus? Wie heeft hier de leiding in en hoe kan dit verbeterd worden?
De aansluiting van vraag naar zorg en het toekomstig aanbod naar
opleidingsniveau is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de
opleidingsinstellingen en de zorginstellingen. De overheid speelt met
name een rol bij de toelating en bekostiging van de opleidingen.
Bij de initiële opleidingen ligt het voortouw bij het Ministerie van OCW.
Nieuwe opleidingen die voor bekostiging vanuit OCW in aanmerking
willen komen doorlopen een macrodoelmatigheidstoets, waarbij de
arbeidsmarktbehoefte een belangrijke rol speelt. Bij de mbo-opleidingen
adviseert de stichting samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven de
Minister van OCW over de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt.
Bij de post-initiële opleidingen ligt de verantwoordelijkheid meer bij VWS.
Deze verantwoordelijkheid wordt ondersteund door adequate verzameling
en ontsluiting van eenduidige (regionale) arbeidsmarktinformatie via het
onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt in Zorg en Welzijn (AZW). Dit
onderzoeksprogramma wordt aangestuurd door het Ministerie van VWS
en de sociale partners in zorg en Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening, Jeugdzorg en Kinderopvang. Om te komen tot een bredere en
diepere informatiebasis wordt gewerkt aan een ontwerp voor AZW 2.0.
Met Regioplus investeert VWS in een nadere regionale inkleuring van de
arbeidsmarktinformatie uit AZW.
Daarnaast wordt voor verschillende medische vervolgopleidingen die via
de beschikbaarheidbijdragen worden gefinancierd ramingen van het
Capaciteitsorgaan gebruikt. Bij het opstellen van de ramingen van het
Capaciteitsorgaan zijn organisaties van beroepsgroepen, opleidingsinstellingen, zorgverzekeraars en werkgevers vertegenwoordigd.
Voor zowel het onderzoeksprogramma AZW als Capaciteitsorgaan geldt
dat onder meer op grond van de toekomstige zorgvraag op transparantie
wijze scenario’s worden opgesteld voor wat betreft het aantal benodigde
zorgverleners. Aan het aantal benodigde zorgverleners kan vervolgens het
aantal benodigde opleidingsplaatsen worden gerelateerd.
16
Worden in volgende beleidsdoorlichtingen een verbeterparagraaf
opgesteld voor de volgende doorlichtingen? Zo neen, waarom niet?
De actuele rijksbreed geldende voorwaarden waaraan evaluatieonderzoek
moet voldoen staan verwoord in de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek. Deze kent geen verbeterparagraaf. Daarmee is niet gezegd dat er
geen aandacht is voor verbeteringen. Zoals ik in mijn antwoord op vraag 2
aangeef ben ik aan de slag met aanbevelingen van de onderzoekers voor
komende beleidsdoorlichtingen.
17
Gaat de Staatssecretaris deze feitelijke vragen wel inhoudelijk beantwoorden of wordt dit ook overgelaten aan een volgend kabinet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

6

Daar waar deze vragen niet over nieuw, toekomstig inhoudelijk beleid
gaan, ga ik ook inhoudelijk in op de door u gestelde feitelijke vragen.
18
Waarom was niet voorzien dat de kwaliteit van het evaluatiemateriaal
onvoldoende was om een goede effectevaluatie uit te voeren? Hoe wordt
dit opgelost?
Een beleidsdoorlichting betreft normaliter syntheseonderzoek: de
beleidsdoorlichting wordt gebaseerd op bestaande evaluaties, Kamerstukken en andere relevante documenten. Als er witte vlekken zijn met
betrekking tot het vaststellen van de doeltreffendheid en doelmatigheid
van beleid, moeten deze weliswaar benoemd worden, maar er hoeft geen
aanvullend onderzoek gedaan te worden om de witte vlekken in te vullen.
Bij de beleidsdoorlichting van artikel 4.2 opleidingen, beroepenstructuur
en arbeidsmarkt is in de begeleidingscommissie eerst stilgestaan bij vraag
10: In hoeverre maakt het beschikbare onderzoeksmateriaal uitspraken
over de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleidsterrein
mogelijk?
Er is een inventarisatie gemaakt van de beschikbare evaluaties.
Vervolgens is beoordeeld in welke mate van de 16 thema’s kwantitatieve
informatie beschikbaar was om gefundeerd uitspraken te kunnen doen
over doeltreffendheid (effectiviteit) en doelmatigheid (efficiëntie). En de
beschikbare kwalitatieve informatie over het proces en uitvoering van de
maatregelen van de 16 thema’s is in beeld gebracht. Deze zogenaamde
witte vlekkenanalyse leverde op dat voor ruim de helft van de thema’s
onvoldoende kwantitatieve informatie beschikbaar is. Met de beperkte
kwantitatieve informatie die beschikbaar is, zou het niet goed mogelijk zijn
om harde uitspraken over doeltreffendheid te kunnen doen. Indien de
doeltreffendheid niet kan worden aangetoond, dan is het ook niet
mogelijk om de doelmatigheid te bepalen omdat het bereiken van het
doel daarvoor een voorwaarde is.
In de begeleidingscommissie zijn vervolgens de volgende conclusies
getrokken:
– Een reguliere beleidsdoorlichting is voor artikel 4.2. niet goed mogelijk
vanwege het ontbreken van een kwantitatieve basis en evaluaties.
Daarmee zijn de effecten van het beleid niet goed in kaart te brengen
en kunnen gefundeerde uitspraken over doeltreffendheid en doelmatigheid moeilijk worden gedaan.
– Er is een alternatieve methode van de verklarende evaluatie gekozen,
waarbij er voor elk van de zestien thema’s een wisselende hoeveelheid
aanvullend onderzoek is gedaan.
– De plausibiliteit van de beleidstheorie bij de verschillende thema’s is
getoetst.
– In deze beleidsdoorlichting zijn aanbevelingen opgenomen om ervoor
te zorgen dat in de komende jaren er wel relevante kwantitatieve
gegevens worden verzameld en evaluaties worden uitgevoerd, zodat
de komende beleidsdoorlichting daarop kan voortbouwen.
19
Waar in het schema (p80 van de overkoepelende eindrapportage
beleidsdoorlichting Artikel 4.2) vallen de sectorplannen zorg?
De sectorplannen zorg vallen als zodanig niet onder beleidsartikel 4.2 van
de VWS-begroting, maar onder de beleidsverantwoordelijkheid van het
Ministerie van SZW. Binnen het schema raken de sectorplannen zorg het
meest aan thema 1B: Regionaal arbeidsmarktbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

7

20
Het rapport van Ecorys concludeert dat de doeltreffendheid van het
regionaal arbeidsmarktbeleid matig aangetoond is. Uit de eerste
suppletoire wet blijkt dat 72 miljoen extra is vrijgemaakt (artikel 4) voor
versterking van het regionaal onderwijs- en arbeidsmarktbeleid. Hoe gaat
dat geld besteed worden? En hoe gaat de Staatssecretaris borgen dat het
beleid dat met dit geld betaald wordt doeltreffend(er) wordt?
Zoals ik in de arbeidsmarktagenda 2023 heb aangegeven is dit bedrag
bestemd voor het verbeteren van het beeld van werken in de zorg en voor
scholing van nieuw aan te trekken personeel. Aan de exacte invulling en
operationalisering wordt op dit moment hard gewerkt. Daarbij zal zoveel
mogelijk worden aangesloten bij eerder bewezen doeltreffend en
doelmatig beleid zoals de sectorplannen zorg.
21
Uit de beantwoording van de feitelijke vragen over de eerste suppletoire
wet blijkt dat die 72 miljoen ook bedoeld is voor de arbeidsmarktagenda
kwetsbare ouderen. Hiervoor worden uitkomsten deze zomer verwacht.
Wordt met de besluitvorming over de besteding van middelen gewacht op
deze agenda? Hoe en wanneer wordt de Kamer hierover geïnformeerd?
Kan de Kamer dan nog meebeslissen over de inzet van die middelen?
De arbeidsmarktagenda 2023 «Aan het werk voor ouderen» is 12 juli
gepubliceerd en aan de Tweede Kamer aangeboden.
22
Hoe zal de doeltreffendheid en doelmatigheid van de intensivering
arbeidsmarktbeleid (72 miljoen op de begroting en 145 miljoen uit het
BKZ) worden gemonitord?
Bij de ontwikkeling van het in te zetten instrumentarium wordt nadrukkelijk gekeken naar de wijze waarop monitoring plaats zal vinden opdat
geborgd wordt dat de Tweede Kamer periodiek geïnformeerd kan worden
over de effecten van de intensivering
23
De regeling Veilig Werken in de Zorg is per 2017 beëindigd. De doeltreffendheid van deze regeling wordt als deels plausibel beoordeeld. Hoe
wordt ervoor gezorgd dat de inzichten, instrumenten en ervaringen die in
het kader van deze regeling ontwikkeld zijn, worden gedeeld en
beschikbaar blijven voor de sector?
De instrumenten, campagnematerialen, good practices en scholingsmaterialen van het actieplan blijven vrij beschikbaar op de website duidelijkoveragressie.nl. De O&O-fondsen hebben besloten deze website
gezamenlijk in de lucht te houden. De stuurgroep Veilig Werken in de
Zorg, met daarin vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers en
het Ministerie van VWS hebben afgesproken dat dit onderwerp blijvend
aandacht vraagt. Branches voeren hun eigen sectorspecifieke beleid. De
leden van de stuurgroep zullen regelmatig samen blijven komen om de
aanpak van agressie te bespreken, om de branchespecifieke activiteiten
op elkaar af te stemmen en waar mogelijk elkaar te versterken.
24
Kan op basis van deze beleidsdoorlichting worden geconcludeerd dat er
geen onderbouwd zicht was op de effectiviteit van het ingezette beleid
met betrekking tot de arbeidsmarkt in de zorg?
Nee, de beleidsdoorlichting laat zien dat de gehanteerde beleidstheorie
plausibel is geweest. Het aantonen van de één-op-één relatie tussen
ingezette instrumenten en de effecten van die inzet is veelal echter
moeilijk gebleken doordat uitkomsten op de arbeidsmarkt vaak door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

8

gelijktijdige invloed van meerdere elementen bepaald worden en omdat
daarvoor niet altijd voldoende gegevens beschikbaar waren.
25
Waarom laat de Staatssecretaris de uitkomsten van de beleidsdoorlichting
over aan een volgend kabinet, terwijl in de voorjaarsnota geld bestemd is
voor arbeidsmarktbeleid. Wat is de verklaring en uitleg hierover?
De belangrijkste conclusies van de beleidsdoorlichting waren niet
(beleids)inhoudelijk van aard en daar heb ik ook op gereageerd. Gezien de
demissionaire status van het kabinet past het mij niet om op de enkele
beleidsinhoudelijke uitkomsten in te gaan.
26
Welke maatregelen zet de Staatssecretaris na aanleiding van de beleidsdoorlichting in en welke maatregelen worden overgelaten aan een nieuw
kabinet? Kan de Kamer hiervan een overzicht ontvangen?
De op de aanbevelingen voor het verbeteren van de meting van effectiviteit en doelmatigheid gerichte maatregelen uit de kabinetsreactie zet ik
in. Op de beleidsmatige aanbevelingen zijn geen maatregelen geformuleerd. Dit laat ik over aan een nieuw kabinet. Uit de hoofdrapportage
betreft dit enkel de aanbeveling om in te zetten op taakherschikking als de
doelmatigheid is aangetoond. Zoals in de kabinetsreactie aangegeven
wordt het aan een nieuw kabinet overgelaten om invulling te geven aan
de wijze waarop zij met de inhoudelijke aanbevelingen zoals geformuleerd
in de deelrapportages omgaan.
27
De inzet is het voorkomen van varkenscycli en marktverstorend
free-ridergedrag. Kan de regering hier voorbeelden van geven en wat is
het verschil in de aanpak hiervan tussen nu en vroeger?
De kosten voor opleiden zaten voorheen in de voor de instellingen
beschikbare tarieven en budgetten. Daarmee werd de blik van de
instellingen daar waar het opleiden betreft als vanzelf ook gericht op de
eigen instelling en capaciteitsbehoefte.
Wanneer instellingen in zwaar weer de begeleidingscapaciteit voor
opleiden verminderen daalt de opleidingscapaciteit, terwijl dit op
(middellange) termijn of zorgbreed gezien helemaal niet wenselijk hoeft te
zijn. Bij de meerjarige opleidingsduur van de zorgopleidingen komen er
daarmee juist minder mensen op de zorgarbeidsmarkt wanneer het zwaar
weer voorbij is en extra mensen nodig zijn. Andersom geldt dat pas in
opleidingen wordt geïnvesteerd dreigt te worden wanneer er tekorten
optreden.
Van free-rider gedrag is sprake wanneer zorginstellingen zelf geen
opleidingscapaciteit vrij maken, daar dus ook de kosten niet voor maken,
maar vervolgens elders opgeleide zorgverleners wegkopen. Als gevolg
daarvan wordt opleiden onaantrekkelijk en dreigen tekorten.
Vanwege de dreiging van varkenscycli en marktverstorend free-ridergedrag zijn de beschikbaarheidbijdragen voor opleidingen in het leven
geroepen. Het budget dat nu via de beschikbaarheidbijdrage voor de
financiering van opleidingen ter beschikking wordt gesteld is voor het
grootste deel gevuld met uit de instellingsbudgetten geschoonde
middelen.
De voortgaande verbetering van de informatievoorziening over de
(regionale) arbeidsmarkt, onder meer via het onderzoeksprogramma
arbeidsmarkt in zorg en welzijn ondersteunt het voeren van een gestructureerd personeelsbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

9

Het grootste verschil met vroeger is dat nu veel meer toegewerkt wordt
naar en gewerkt wordt aan gezamenlijke regionale afspraken op basis van
een gedeelde regionale agenda.
28
Welke andere mogelijkheden zijn er om onderinvestering in personeel te
voorkomen naast de inzet van aanjaagsubsidies? Zijn deze benut? Zo ja,
hoe? Zo nee, waarom niet?
Een gedegen informatievoorziening, kennisdeling, samenwerking en
communicatie zijn in dit verband belangrijke thema’s. Op basis van goede
informatie over de ontwikkelingen op de zorgarbeidsmarkt kunnen
instellingen meer trendmatig kijken naar de behoefte aan personeel. Een
goede afstemming tussen onderwijs en zorginstellingen helpt de
aansluiting tussen beide verbeteren.
In dit kader zijn het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt in Zorg en
welzijn, de ramingen van het Capaciteitsorgaan, het Zorgpact, maar
bijvoorbeeld ook ingezette instrumenten gericht op strategisch
personeelsbeleid, zoals de kwaliteitsimpuls personeel ziekenhuizen
ingezet.
Daarnaast neemt ook het veld zelf verantwoordelijkheid. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar met de Arbeidsmarktagenda 2023, waarmee partijen
regionale afspraken gaan maken, ook over opleiden. Daarnaast geldt voor
de FZO beroepen dat partijen op regionaal niveau – onder leiding van
NFU en NVZ – afspraken maken over het aantal op te leiden gespecialiseerd verpleegkundigen.
29
Een evenwichtig arbeidsmarktbeleid met voldoende goed opgeleid
personeel is het doel van het arbeidsmarktbeleid van VWS (in samenwerking met het veld). Een van de thema’s om dat doel te bereiken is het
«trendmatig opleiden». VWS maakt daartoe afspraken met de sector om
middelen apart te zetten en geoormerkt terug te geven onder de
voorwaarde dat er voldoende toekomstgericht wordt opgeleid en dat er
voldoende stageplaatsen zijn. Toekomstgericht opleiden en voldoende
stageplaatsen, zijn twee doelstellingen die zich naar het laat aanzien goed
in concrete doelen laten uitdrukken. Welke mogelijkheden ziet de
Staatssecretaris om die doelen scherper te maken? Hoe stuurt VWS op de
besteding van middelen en de bijdrage aan deze doelstelling?
Het arbeidsmarktbeleid kenmerkt zich door een veelheid aan actoren en
factoren die van invloed zijn op de uitkomsten. Daarmee kan de inzet van
een instrument wel gericht zijn op het bereiken van een doel, maar kan de
invloed van een enkel instrument niet bepaald worden.
Toekomstgericht opleiden dient gericht te zijn op de verwachte vraag op
de arbeidsmarkt voor zorg en welzijn. Het aanbod aan stageplaatsen dient
daar op aan te sluiten.
De hoogte van de instroom zal moeten aansluiten bij de geprognosticeerde behoefte. De betrokken instellingen zullen hun activiteiten ernaar
richten om de feitelijke instroom zo dicht mogelijk bij de gewenste
instroom te krijgen.
Voor de gewenste instroom zullen partijen moeten zorgen voor voldoende
stages. Een goed voorbeeld hiervan is de afspraak die in Zeeland is
gemaakt. Daar hebben opleidingen en leerbedrijven met elkaar
afgesproken dat, zolang de instroom in verhouding blijft met de behoefte
aan de vraagzijde van de arbeidsmarkt, zij zorgen voor voldoende
stageplaatsen voor studenten die in Zeeland een opleiding zorg en welzijn
volgen.
Onder de Arbeidsmarktagenda 2023 committeren regionale partijen zich
via regionale afspraken aan het aanbod van voldoende stageplaatsen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

10

de bijbehorende begeleidingscapaciteit. Een concreet voorbeeld hiervan
zijn de afspraken die op initiatief van de regionale werkgeversorganisatie
Transvorm in Noord-Brabant gemaakt zijn in het actieprogramma «Zonder
zorg 2020». Daar hebben partijen hun gedeelde visie vertaald naar
tastbare afspraken als streven naar 15 opleidingsplaatsen op elke 100
zorginhoudelijke werkers, een verhoging van de instroom van jongeren in
2018 met 15%, of een verhoging van het opleidingsrendement naar 80%
met kwalitatieve stages, leerwerkplekken en begeleiding.
30
Op welke wijze wordt de mismatch tussen vraag en aanbod van stages op
diverse niveaus (met name niveau 2) tegengegaan? Wie heeft de regie
hierin?
Het voorkomen van een mismatch start met het inzichtelijk maken van de
verwachte vraag en het verwachte aanbod aan beroepen en bijgevolg de
benodigde opleidingsinspanning met de daaraan gekoppelde behoefte
aan stageplaatsen (AZW programma met sociale partners). De perspectieven van de verschillende opleidingen zullen nadrukkelijk een plaats
moeten krijgen in de voorlichting van potentiële studenten. Hiervoor
gebruiken we onder andere YouChooz.
De inzet van middelen uit het stagefonds wordt periodiek herzien
aansluitend op de arbeidsmarktprognoses uit het onderzoeksprogramma
arbeidsmarkt in zorg en welzijn. Daarmee krijgen stageaanbieders voor
opleidingen waar een grotere behoefte aan is een hogere vergoeding om
het aanbieden van deze stageplaatsen aantrekkelijker te maken.
In de Arbeidsmarktagenda 2023 is een van de uitgangspunten dat in de
zorg ook ruimte is voor mensen op mbo 2 niveau. Op regionaal niveau
wordt vastgesteld wat nodig is om de betreffende regionale zorgvraag te
voldoen en wat dit betekent voor de personeelsbehoefte.
31
Welke checks en balances heeft de regering uitgeoefend om te borgen dat
de middelen goed zijn besteed en wat heeft dit opgeleverd?
Om te borgen dat de middelen die via subsidieregelingen ter beschikking
worden gesteld goed worden besteed heeft de regering verschillende
vormen van checks and balances ingezet. Dit betreft onder meer eisen tot
cofinanciering, horizontale verantwoording, een gestructureerde
overlegstructuur bij de besteding van ter beschikking gestelde middelen
en in de regelingen gestelde eisen aan de subsidieverantwoording.
32
Welke aanpassingen worden gedaan in de drie instrumenten, te weten
regionaal arbeidsmarktbeleid, beschikbaarheidbijdrage overige opleidingen in ziekenhuizen en ondersteuning arbeidsmarktprojecten, om de
doeltreffendheid van deze instrumenten in de toekomst wel te kunnen
aantonen?
Bij de monitoring van het programma «Koersen op Kansen, regionaal
resultaat» wordt nadrukkelijk aandacht gevraagd voor output en outcome.
Het regionaal arbeidsmarktbeleid krijgt bovendien een prominente plaats
in de vervolgevaluatie. Hierin zal ik de aanbevelingen uit de beleidsdoorlichting meenemen.
Naar aanleiding van Capaciteitplan 2018 van het Capaciteitsorgaan maken
de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en de Nederlandse
Federatie van Universitair Medische Centra (NFU) in samenwerking met
het College Zorgopleidingen (CZO) een monitor met een landelijk
overzicht van alle opleidingsinspanningen, waaruit zal blijken in hoeverre

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

11

de geraamde extra opleidingsinspanningen ook in de praktijk en in de
regio’s daadwerkelijk worden gerealiseerd.
Net als bij het regionaal arbeidsmarktbeleid en de kwaliteitsimpuls
personeel ziekenhuizen geldt dat VWS bij de arbeidsmarktprojecten
branches stuurt met globale, generieke doelstellingen en concretisering
op een lager niveau met cofinanciering en veelal horizontale verantwoording. De onderzoekers doen een aantal aanbevelingen gericht op het
beter inzichtelijk maken van effectiviteit en doelmatigheid. Die aanbevelingen neem ik mee bij de vormgeving van de vervolgevaluatie.
33
De ondersteuningsregeling Veilig werken in de zorg is per 2017 beëindigd.
In hoeverre blijft dit onder de aandacht van instellingen en welke
maatregelen zet de Staatssecretaris hiervoor in?
Ik verwijs u naar mijn antwoord op vraag 23
34
Welke stappen zullen worden gezet om de doelmatigheid van een aantal
instrumenten in de toekomst verder te verbeteren? Welke mogelijkheden
zijn er om over meer gegevens te kunnen beschikken per instrumenten
om de doelmatigheid te kunnen beoordelen?
De onderzoekers hebben een aantal aanbevelingen gericht op het beter
inzichtelijk maken van effectiviteit en doelmatigheid, deze neem ik mee bij
de vormgeving en uitwerking van de vervolgevaluatie.
Daarnaast vindt er bij subsidieregelingen conform regelgeving standaard
na maximaal vijf jaar een evaluatie plaats. Daarbij is goede informatie om
de doelmatigheid en doeltreffendheid te kunnen beoordelen noodzakelijk.
Indien uit de evaluaties blijkt dat deze informatie nog niet volledig op orde
is dan zullen naar aanleiding hiervan de regelingen op dit punt verder
aangescherpt worden.
Bij het opstellen van eventuele nieuwe regelingen besteed ik standaard
aandacht besteed aan het expliciteren en meetbaar maken van de doelen
van de regeling.
35
Een ander thema om dit doel te bereiken betreft «duurzaam inzetbare
medewerkers». De doeltreffendheid van ondersteuning arbeidsmarktprojecten branches is matig aangetoond zo blijkt uit de tabel op bladzijde 5
van de brief. Welke arbeidsmarktprojecten zijn in dit kader ondersteund?
De volgende arbeidsmarktprojecten branches zijn in de voor de beleidsdoorlichting relevante jaren ondersteund:
Titel

Organisatie

Korte omschrijving

Leerlandschap OKC

Maxima Medisch
Centrum

Ontwikkelen nieuwe opleidingstructuur operatieassistenten
en anesthesiemedewerkers

Zelfroosteren in de thuiszorg

BTN

Ontwikkelen van systeem voor zelfroosteren

Een intercultureel fundament

VGN

Ontwikkelen intercultureel zorgaanbod i.c.m. intercultureel
personeelsbeleid

Diversiteit in personeelsbeleid

AbvaKabo

Ontwikkelen intercultureel personeelsbeleid

Hr 2020 programma Durf samen ter excelleren

Medisch Centrum
Alkmaar

Ontwikkelen tools voor HR-beleid om het (meer) in de lijn
te organiseren

Nieuwe functies in het sociale domein

BTN

Ontwikkelen van nieuwe functies ten behoeve van een
geïntegreerde dienstverlening in het sociale domein

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

12

Titel

Organisatie

Korte omschrijving

Nieuw talent voor de care

VGN

Ontwikkelen wervings- en personeelsinstrumenten gericht
op jongeren uit etnische minderheden

Ontwikkelwerkplaats Dunya

Stichting dichterbij

Ontwikkelen intercultureel zorgaanbod i.c.m. intercultureel
personeelsbeleid

Opzet Zorgcollege

Het Vakcollege bv

Ontwikkelen doorlopende leerlijnen vmbo-mbo

Stimulering mantelzorg

Stg Vughterstede

Ontwikkelen instrumenten om mantelzorgers meer in te
zetten in V&V-huizen

Plan van aanpak Arbeidsmarkt Jeugdzorg

FCB

Ontwikkelen en inzetten arbeidsmarktinstrumenten
Jeugdzorg

Pilot implementatie WAI in zorg & welzijn in Limburg

Zorg Aan Zet

Implementeren Workability index

Pilot Duurzamen inzetbaarheid in noord Nederland

Zorgplein Noord

Ontwikkelen instrumenten voor duurzame inzetbaarheid
zorgpersoneel

Kans op Balans

CAOP

Pilotproject gericht op werkvermogen en de duurzame
inzetbaarheid van medewerkers in de zorgsector

Sociale innovatie in de praktijk

Actiz

Ontwikkelen en implementeren sociale innovaties

Vitale medewerkers in een vitale sector

Werkgeversvereniging Twente /
Achterhoek

Implementeren Workability index

Open armen

Stg A&OVVT

Campagne om imago van het werken in de ouderenzorg te
verbeteren

Idealoog

Stg SoFoKleS

Ontwikkelen en implementeren instrumenten HRM-beleid

Youchooz

Stg Calibris
Stg A&OVVT

Instandhouden en doorontwikkelen informatiesysteem
voor opleidingen in zorg en welzijn

Pilot behoud medewerkers in de GGZ

Stg De Hoop

Ontwikkelen instrumenten om medewerkers te behouden
voor de GGZ

Welslagen Zeeland

Stg Calibris

Implementeren toeleidingstraject voor nieuwe medewerkers in de zorg

Waarschuwingsregister Zorg en Welzijn

ZorgZijnWerkt

Ontwikkelen en implementeren waarschuwingsregister met
zorgmedewerkers die over de schreef zijn gegaan

De verzorgd gezinscoach als professional in het sociale
domein

Stg Combinatie
Jeugdzorg

Ontwikkeling en implementeren van een nieuwe functie in
het sociale domein

Instroom door werving en doorstroom door opleiden

Stg Amarant

Ontwikkelen instrumenten en opleidingen om personeel te
werven en door te laten stromen

Versterking infrastructuur arbeidsmarkt huisartsenzorg

SSFH

Versterking infrastructuur arbeidsmarktbeleid huisartsenzorg en ontwikkeling instrumenten

De HBO-verpleegkundige in de ouderenzorg

Actiz

Campagne gericht op het werven van HBOverpleegkundigen in de intramurale en extramurale
ouderenzorg

36
Kan de Staatssecretaris ingaan op de aanbevelingen die de onafhankelijke
deskundige heeft gesteld en op welke wijze de Staatssecretaris invulling
geeft aan de aanbevelingen?
Naar aanleiding van de conclusies en aanbevelingen uit de beleidsdoorlichting werk ik aan een vervolgevaluatie. De inzichten en aanbevelingen
van de onafhankelijk deskundige bieden mij veel aanknopingspunten voor
het vormgeven van de vervolgevaluatie. Deze moet tevens recht doen aan
de complexiteit van het arbeidsmarktbeleid waarbij veelal geen sprake is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

13

van een ondubbelzinnige één-op-één-relatie tussen de inzet van een
instrument en het beoogde doel.
In de vervolgevaluatie staat centraal hoe VWS met de relevante landelijke
en regionale stakeholders de maatschappelijke impact van het
arbeidsmarkt- en opleidingsbeleid op de werkvloer kan maximaliseren.
Het doel is om beter inzicht te krijgen in de kwaliteit en samenhang van
het gevoerde en voorgenomen beleid en lopende het beleid lessen te
kunnen trekken over de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid en
indien nodig bij te sturen.
37
Is er een samenhang tussen de onvoldoende kwaliteit van het evaluatiemateriaal en de kennislacunes van de ambtenaren op het terrein van
evaluatieonderzoek?
Met een toename van het kennisniveau stijgt de kwaliteit van het
evaluatiemateriaal. Gestructureerder en tijdiger inzet van beschikbare
kennis draagt bij aan de beschikbaarheid van goed evaluatiemateriaal.
Daartoe zet ik ook in op een vervolgevaluatie lopende het beleid
(ex-durante evaluatie).
38
In de brief van de Staatssecretaris staat beschreven dat VWS voornemens
is een vervolgevaluatie op te zetten. Op welke termijn wil de Staatssecretaris deze evaluatie uitvoeren? Hoe wordt geborgd dat dan wel het
benodigde kwalitatieve en kwantitatieve materiaal beschikbaar is om een
goede effectevaluatie te kunnen maken?
De voorbereidingen voor de vervolgevaluatie worden reeds getroffen.
Deze vervolgevaluatie zal voor de afloop van de vijfjarige termijn van een
beleidsdoorlichtingscyclus worden afgerond.
De vervolgevaluatie moet leiden tot een continue lerend netwerk dat
inzicht moet bieden in de wijze waarop de verschillende actoren op de
verschillende niveaus een zo groot mogelijke maatschappelijke impact op
de werkvloer kunnen genereren. Om deze rol te kunnen pakken zal er
continu aandacht zijn voor de (meting van de) effecten van beleid. Bij de
samenstelling van het netwerk zal speciale aandacht worden geschonken
aan het borgen van onafhankelijkheid en de beschikbaarheid van en
kennis over evaluaties.
39
In de reactie op onderdelen van de evaluatie schrijft de Staatssecretaris
over het regionaal arbeidsmarktbeleid dat «de landelijke inzet gericht is op
een aantal generieke doelstellingen die in het verlengde liggen van de vijf
samenhangende thema’s van dit artikel». Kan de Staatssecretaris
aangeven wat hier bedoeld wordt met «in het verlengde liggen van»?
De vier programmalijnen «Strategisch arbeidsmarktbeleid», «Werven met
beleid», «Kwalificeren voor zorg en welzijn» en «Duurzame inzetbaarheid»
sluiten aan op met name de thema’s «Betrouwbare eenduidige informatievoorziening», «Trendmatig opleiden», «Toekomstbestendige beroepen en
opleidingen» en «Duurzaam inzetbare medewerkers» waarbinnen VWS op
artikel 4.2 werkt aan de realisatie van een evenwichtige arbeidsmarkt met
voldoende goed opgeleid personeel en beogen deze het regionale niveau,
juist daar waarop de arbeidsmarkt zich manifesteert, te verwezenlijken.
40
De Staatssecretaris schrijft in de brief dat er meer mogelijk is op het
gebied van het inzichtelijk maken van beleid dan op dit moment gebeurt.
Kan aangegeven worden welke maatregelen ondernomen worden en op
welk termijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

14

Om meer mogelijk te maken op het gebied van het inzichtelijk maken van
beleid werk ik met de vervolgevaluatie aan een permanent traject van
monitoren en evalueren. Daarnaast lopen er reeds een aantal trajecten
gericht op de verbetering van het inzicht in de resultaten van beleid zoals
de monitoring van het door Regioplus uitgevoerde programma «Koersen
op Kansen, regionaal resultaat» en de herijking met de bij het programma
AZW betrokken sociale partners om de toegevoegde waarde ervan te
vergroten voor effectief arbeidsmarktbeleid.
41
Vanuit de Kwaliteitsimpuls Personeel ziekenhuiszorg kan niet nauwkeurig
vastgesteld worden hoeveel medewerkers daadwerkelijk zijn bereikt en/of
er sprake is van verbetering van de kwaliteit van zorg. Wat is de visie van
de Staatssecretaris hierover?
Met het zorgakkoord uit 2013 kwamen middelen vrij voor de cure sector.
In plaats van deze rechtstreeks naar de sector terug te laten vloeien is met
de sector afgesproken deze middelen te oormerken voor opleidingen.
Gezamenlijk is gekozen voor de vorm van een subsidieregeling. Door te
kiezen voor een subsidie is per definitie de controle op de besteding van
de middelen al toegenomen. Doel van deze regeling is de instellingen te
stimuleren de benodigde investeringen in het personeel te realiseren,
hetgeen met dit lichte oormerk is verwezenlijkt.
Er is gekozen voor een licht subsidieregime om instellingen de ruimte te
bieden zelf nadere invulling te geven. Om te garanderen dat instellingen
de middelen ook daadwerkelijk uitgeven aan de door hen opgestelde
opleidingsplannen, is één van de eisen dat deze goedgekeurd zijn door
ondernemingsraden. De ziekenhuizen houden wel zelf bij wat zij doen met
de ontvangen gelden en leveren informatie hierover aan bij de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen. Dit betreft bijvoorbeeld een
jaarverslag Kwaliteitsimpuls Personeel Ziekenhuiszorg dat ziekenhuizen
conform een leidraad van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen
(NVZ) opstellen en laten ondertekenen door de Raad van Bestuur van het
ziekenhuis.
De suggesties van de onderzoekers om de resultaten van de regeling te
evalueren en kennisuitwisseling tussen instellingen te stimuleren worden
meegenomen bij een eventueel besluit tot verlening van de regeling na
2018.
42
Is de beslissing om een licht subsidieregime in te stellen wel juist
geweest. Wat zou een zwaar subsidieregime hebben opgeleverd qua
inzicht in effectiviteit en kwaliteit?
In de context van de totstandkoming van de regeling (zie antwoord op
vraag 41) is deze keuze voor een licht regime een juiste geweest. Dit
regime voorkomt een grote verzwaring van de toename van de administratieve lasten bij de instellingen bij de inrichting van de regeling en komt
tegemoet aan het uitgangspunt dat de primaire verantwoordelijkheid voor
de personeelszorg bij de instellingen zelf ligt.
De wel beschikbare kwalitatieve informatie over de effecten geeft zoals uit
de doorlichting blijkt een indicatie dat de effecten van de regeling positief
zijn geweest. Met een zwaarder regime had dit nader onderbouwd kunnen
worden met kwantitatieve gegevens. Hier had dan echter een verhoogde
verantwoordingslast en daarmee beperktere potentiële efficiëntie van de
middelen tegenover gestaan.
43
Over de kwaliteitsimpuls ziekenhuiszorg wordt gesteld dat door het lichte
subsidieregime niet nauwkeurig kan worden vastgesteld hoeveel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

15

medewerkers daadwerkelijk bereikt zijn en of er sprake is van verbetering
van de kwaliteit van zorg. Ziet de Staatssecretaris, zonder het regime
aanzienlijk te verzwaren, mogelijkheden om het inzicht in die twee zaken
(bereik medewerkers en verbetering kwaliteit van zorg) toch mogelijk te
maken?
Het doel van de regeling is om instellingen te stimuleren te investeren in
de kwaliteit van het personeel. Uit de doorlichting blijkt dat de regeling
doeltreffend is op de volgende punten. Instellingen en branches zien een
duidelijke verbetering in het personeelsbeleid (instellingen hebben
strategische opleidingsplannen opgesteld en afgestemd met hun
ondernemingsraad) en het aantal medewerkers dat bijscholing krijgt is
gestegen. Ook is het bereik onder instellingen hoog. De subsidiehoogte is
kostendekkend. Het is voor veel instellingen een bedrag waarmee zij
verandering teweeg kunnen brengen en een grote groep medewerkers
kunnen bereiken. Instellingen hebben aangegeven dat zij, zonder deze
subsidieregeling, alleen zouden investeren in personeelsbeleid dat
minimaal noodzakelijk is vanuit cao-afspraken, wetgeving, keurmerken of
convenanten.
Inzicht in het exacte aantal bereikte medewerkers is in principe nog
relatief eenvoudig te verkrijgen, maar een uitsplitsen naar welk deel
daarvan voor rekening van de subsidieregeling kwaliteitsimpuls personeel
ziekenhuizen komt vraagt een gedetailleerde administratie en scheiding
van geldstromen die mogelijk contra-effectief werkt.
Inzicht in de kwaliteitsverbetering van de zorg is van zoveel factoren
afhankelijk dat het identificeren van het deel dat voor rekening van de
kwaliteitsimpuls komt als onwerkbaar moet worden beschouwd.
Mogelijke verbeteringen in kwalitatieve zin en over informatie over het
aantal bereikte medewerkers worden meegenomen bij een eventueel
besluit tot verlening van de regeling na 2018.
44
Op welke wijze is de beschikbaarheidbijdrage voor ziekenhuizen ingezet
als sturingsinstrument om personeelstekorten op te vullen?
Het Fonds Ziekenhuisopleidingen (FZO) is aan het begin van het studiejaar
2010/2011 (per 1 augustus 2010) ingegaan. De aanleiding voor het Fonds
Ziekenhuisopleidingen was zichtbaar marktfalen en een (dreigend) tekort
aan gespecialiseerde verpleegkundigen en medisch ondersteunend
personeel (in ziekenhuizen en Universitair Medische Centra).
Het doel van het FZO was om opleidingsplekken voor gespecialiseerd
verpleegkundigen en medisch ondersteunend personeel te stimuleren om
daarmee tekorten bij deze beroepsgroepen te voorkomen. Hiertoe werden
middelen onttrokken uit de algemene ziekenhuisbegrotingen en
vervolgens gericht verdeeld aan de hand van de gepleegde opleidingsinspanningen. Op deze manier betalen ziekenhuizen met weinig opleidingsinspanningen, mee aan de opleidingen die andere, meer actieve,
ziekenhuizen verzorgen. Hiermee wordt free-ridergedrag tegengegaan.
Een aanpalende doelstelling was om het opleidingsaanbod stabieler te
maken en de varkenscyclus te doorbreken. Daarnaast hoopte men dat
regionaal meer afstemming plaats zou vinden en instellingen voor elkaar
gingen opleiden.
Bij deze regeling is er bewust voor gekozen om de verdeling van
opleidingsplekken niet centraal te regisseren, maar te koppelen aan de
feitelijke inzet op de (regionale) deelmarkten.
45
Is het subsidie-instrument nu het doel geworden om partijen met elkaar te
verbinden? Kan samenwerking niet zonder financiële prikkel tot stand
komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

16

Nee, samenwerking kan niet de doelstelling van een subsidieregeling zijn,
maar kan wel als voorwaarde gesteld worden of een positief neveneffect
zijn.
In de meeste gevallen zal samenwerking uit welbegrepen eigen belang tot
stand moeten komen. De beschikbaarheid van relevante informatie over
de arbeidsmarkt zal partijen veelal dwingen met elkaar in gesprek gaan
over de betekenis van die cijfers en over de benodigde acties naar
aanleiding van die cijfers.
Stimuleren en voeren van de goede dialoog met partijen kan ondersteunend zijn bij het tot stand komen van samenwerking tussen partijen.
46
Op welke basis wordt bepaald of het toevoegen van beroepen aan het
BIG-register leidt tot meer patiëntveiligheid en betere kwaliteit van zorg?
In mijn beleidsreactie op de evaluatie Wet BIG van 2 december 2014
(Kamerstuk 29 282, nr. 211) heb ik aangegeven welke beleidslijn ik hanteer
voor het reguleren van beroepen. Het opnemen van beroepen vraagt om
zorgvuldige toetsing aan de criteria die zijn opgenomen in deze beleidsreactie. Aspecten die een rol spelen bij de wettelijke regulering van een
beroep zijn onder meer of er direct patiëntencontact is, of het beroep
onderscheidend is van andere beroepen, of er zelfstandig en onder eigen
verantwoordelijkheid risicovolle handelingen verricht worden en of de
beoefenaar van het beroep direct toegankelijk is voor patiënten.
47
Wat is de stand van zaken ten aanzien van het wetstraject Wijziging van de
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg in verband met de
verbeteringen die worden doorgevoerd in het tuchtrecht alsmede
verbeteringen ten aanzien van het functioneren van de wet (Kamerstuk
34 629)?
Het nieuwe kabinet zal de Nota naar aanleiding van het verslag en de nota
van wijziging inzake wetsvoorstel met Kamerstuk 34 629 aan de Tweede
Kamer sturen.
48
Wat is de stand van zaken ten aanzien van het wetstraject Wijziging van de
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg i.v.m. het
opnemen van de physician assistant in de lijst van registerberoepen, het
toekennen van zelfstandige bevoegdheid voor bepaalde voorbehouden
handelingen aan physician assistants en verpleegkundig specialisten en
het opnemen van de mogelijkheid tot het instellen van een tijdelijk
register voor experimenteerberoepen (Kamerstuk 34 630)?
Op 13 december 2016 is dit wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer.
Op 21 juni 2017 heeft de Minister van VWS een nota naar aanleiding van
het verslag ingediend (Kamerstuk 34 630, nr. 6), waarmee een aantal
schriftelijke vragen van kamerleden worden beantwoord. Tevens is op
21 juni een nota van wijziging op bovengenoemd wetsvoorstel aan de
Kamer gestuurd (Kamerstuk 34 630, nr. 7). Het wetsvoorstel is
12 september 2017 door de Tweede Kamer aangenomen (Handelingen II
2016/17, nr. 101, item 22).
49
Waarom wordt geld niet besteed aan meer banen in de zorg, maar
uitgetrokken voor een vervolgevaluatie? Hoe verhoudt dit zich tot de
uitspraak van de onafhankelijke deskundige die aangeeft dat er werk aan
de winkel is voor VWS?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

17

De vervolgevaluatie heeft als doel bij te dragen aan het vergroten van de
doeltreffendheid en doelmatigheid van VWS-beleid op het arbeidsmarkt
voor zorg en welzijn. Enerzijds wordt er daarmee werk gemaakt van de
aanbevelingen van de onafhankelijk deskundige en anderzijds wordt er
hiermee gewerkt aan een zo goed mogelijke besteding van de beschikbare
middelen.
50
Wanneer wordt de kamer geïnformeerd over de uitkomsten van het
overleg van de Staatssecretaris met de registratiecommissies en de
Inspectie voor de Gezondheidszorg?
Dit najaar zal ik met de specialistenregistratiecommissies van artikel 14
Wet BIG in gesprek treden over de aanbevelingen van het rapport. In
overleg met deze registratiecommissies zal ik bezien welke acties
ondernomen dienen te worden. In vervolg daarop zal ik de Kamer
daarover eind dit jaar informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 772, nr. 30

18