Bijlage: Toelichting op de stand van zaken van het plan van aanpak
verbeteren sociale en juridische positie sekswerkers
Probleemanalyse
De afgelopen periode is met onder meer de SWAD en betrokken (overheids-)
partijen gewerkt aan een probleemanalyse, en is gestart met het formuleren van
een plan van aanpak. Er zijn verschillende hoofdthema’s benoemd die van invloed
zijn op de sociale en juridische positie van sekswerkers:
1. Zakelijke dienstverlening
2. Zorg
3. Problematiek in het politiedomein
4. Problematiek in het gemeentelijk domein
5. Communicatie.
Per thema wordt hieronder een weergave gegeven van de kern van de
problematiek:
Zakelijke dienstverlening
Sekswerkers ervaren moeilijkheden bij het afnemen van financiële dienstverlening
zoals het openen van een bankrekening of het afsluiten van een verzekering of
hypotheek. Belangrijke knelpunten zijn risico’s die financiële instellingen zien
(zowel qua imago/moreel risico) als herkomst van geldstromen, regelgeving
waaraan de banken/verzekeraars zich dienen te houden als het gaat om het
maken van een risico-inschatting van de klant, omdat het vaak lastig is herkomst
van het vermogen en inkomen vast te stellen. Documenten die financiële
instellingen op grond van de Wet ter voorkoming van witwassen en het
financieren van terrorisme (Wwft) vragen kunnen mede daardoor niet altijd door
sekswerkers worden aangeleverd. Daarbij speelt de (hoge) omloop van contant
geld vaak ook een rol en kan het intern beleid van een bank dienstverlening in de
weg staan. Voor andere type financiële producten zoals
arbeidsongeschiktheidsverzekeringen spelen tevens de bestendigheid van het
inkomen en het risico op uitval een rol.
Praktische problemen ten aanzien van de toegang tot zakelijke dienstverlening
zijn ook aan de orde bij het gebruik van de opting-in regeling door sekswerkers
en exploitanten1. De opting-in regeling wordt niet alleen door de sekswerkbranche
zelf als ingewikkeld ervaren, ook dienstverlenende organisaties zijn hier in de
praktijk onvoldoende mee bekend.
Voorwaarde voor toepassing van de opting-in regeling is dat er een
(vaststellings)overeenkomst wordt aangegaan door de exploitant met de
Belastingdienst waarbij het voorwaardenpakket geaccepteerd wordt en vervolgens
wordt nageleefd. Als de exploitant een overeenkomst heeft gesloten met de
Belastingdienst en het voorwaardenpakket heeft geaccepteerd, is de sekswerker
niet in loondienst.2 Het voorwaardenpakket stelt onder meer eisen aan de
bedrijfsvoering en de administratie en regelt de fiscale afwikkeling van
omzetbelasting en de verdiensten van de sekswerkers. Het belangrijkste
onderdeel betreft een aantal regels waarin de arbeidsverhouding tussen exploitant
en sekswerkers wordt vastgesteld. In de praktijk is het lastig om de regeling in

Als geen sprake is van een echte dienstbetrekking met de exploitant, is het uitgangspunt
dat de sekswerker in fictieve dienstbetrekking werkt, waardoor de exploitant loonheffingen
afdraagt en de sekswerker verplicht verzekerd is voor de werknemersverzekeringen. Indien
wordt gewerkt overeenkomstig het zogenaamde voorwaardenpakket hoeven de premies
werknemersverzekeringen niet te worden geheven en is de sekswerker dus niet verzekerd in
geval van onvrijwillige werkloosheid en arbeidsongeschiktheid
2
Art. 2.2 Uitvoeringsregeling loonbelasting 2011.
1

Fout! Onbekende naam voor documenteigenschap.

Fout! Onbekende naam voor
documenteigenschap. 1

deze branche te handhaven. Dit komt tot uiting als de voorwaarden van het
voorwaardenpakket worden geschonden door de exploitanten, hetgeen regelmatig
voorkomt. De individuele sekswerker heeft in praktijk dan weinig middelen om op
te treden tegen exploitant. Daarnaast geven sekswerkers aan dat de opting-in
regeling vaak een verplichting is en geen vrije keuze. Dit komt door de
voorwaarde dat de exploitant de regeling voor alle sekswerkers moet toepassen.
De coronapandemie heeft voor sekswerkers soms schrijnende omstandigheden
opgeleverd. Sekswerkers mochten minder snel dan andere contactberoepen weer
aan de slag. Daarnaast kwamen zij werkend via de opting-in regeling niet in
aanmerking voor de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid
(NOW) en evenmin voor de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige
ondernemers (TOZO). Later is de Tijdelijke Ondersteuning voor Noodzakelijke
Kosten (TONK) gekomen waar sekswerkers wel gebruik van konden maken. Ook
een aantal gemeenten heeft steun verleend aan sekswerkers. Dit neemt niet weg
dat vooral sekswerkers die via de opting-in regeling werkten zich toch
genoodzaakt zagen om een bijstandsuitkering aan te vragen.
Thematiek in het zorgdomein
Ten aanzien van (toegang) tot zorg is naar voren gekomen dat sekswerkers, als
gevolg van de aard van hun beroep, geen of beperkt toegang krijgen tot de
gezondheidszorg die zij nodig hebben. Dit betreft niet alleen de basis zorg, maar
ook de geestelijke gezondheidszorg en toegang tot medisch specialistische zorg.
Gebleken dat in hun medisch dossier in een aantal gevallen melding wordt
gemaakt van hun professie, zonder dat hiervoor toestemming is gevraagd. Als
gekeken wordt naar de huisarts, worden sekswerkers naar hun mening niet altijd
voorzien van de gevraagde doorverwijzing, en worden zij met regelmaat
doorverwezen naar een instantie waar niet om gevraagd is (bijvoorbeeld een SOA
kliniek) of de klachten worden geproblematiseerd. Ook worden er soms
voorwaarden gesteld aan het verlenen van zorg. Zo vragen zorgverleners de
sekswerkers soms te stoppen met hun beroepsuitoefening. Professionele
hulpverleningsinstanties bevestigen dit beeld. De gevraagde zorg wordt pas
toegankelijk gemaakt als sekswerkers door hulpverleners worden ondersteund of
vergezeld.
Thematiek gerelateerd aan de dienstverlening door de politie
Problematiek rondom de dienstverlening door de politie ziet met name op
bejegening. Uit verschillende onderzoeken en signalen vanuit de SWAD is
gebleken dat de problematiek ten aanzien van dienstverlening door de politie met
name ziet op bejegening en contact c.q. toegang tot dienstverlening.
Onderwerpen als het doen van aangifte, het doen van meldingen en
onduidelijkheid over de specifieke rol van de politie zijn het meest genoemd.
Als het gaat om het doen van meldingen over (vermoedens) van mensenhandel
en uitbuiting, die door de sekswerkbranche zelf worden gedaan, ziet de branche
dat deze minder serieus genomen worden. Men ziet geen opvolging van de
meldingen, of communicatie over de afhandeling.
Daarnaast wordt het (kunnen) doen van aangifte als specifiek probleem genoemd.
Sekswerkers geven aan dat zij hiertoe niet altijd in de gelegenheid worden
gesteld. Als het gaat om aangifte doen van bijvoorbeeld bedreiging, verkrachting
is de ervaring dat het niet altijd lukt om deze aangifte te kunnen doen. Redenen
die genoemd worden is gebrek aan bewijs. Effect hiervan is dat sekswerkers zich
niet serieus genomen voelen en het veiligheidsgevoel verdwijnt.
Daarnaast is de rol van de politie niet overal helder. De politie is in sommige
gemeentes belast met een deel van de handhaving van regels voor sekswerk,
bijvoorbeeld de controle of er vergund gewerkt wordt. Dit zorgt ervoor dat de
Fout! Onbekende naam voor documenteigenschap.

Fout! Onbekende naam voor
documenteigenschap. 2

politie, daar waar dit aan de orde is, niet of minder snel gezien wordt als partij
waar de sekswerker naar toe kan voor hulp. Daarbij komt dat buitenlandse
sekswerkers vaak wantrouwend zijn naar de politie in Nederland, door ervaringen
met de politie in het thuisland.
Deze problematiek zorgt ervoor dat sekswerkers over het algemeen terughoudend
zijn om contact te zoeken met de politie.
Thematiek gerelateerd aan gemeentelijk beleid
Aangezien de Nederlandse gemeentes divers beleid voeren op het gebied van
sekswerk is de problematiek verschillend. De signalen gaan veelal over de
controles die een gemeente uitvoert ten aanzien van het ‘vergunde werken’ en de
daaruit volgende gevolgen met betrekking tot de mogelijkheden om te blijven
werken c.q. te blijven werken op de plaats waar men dat doen. Daarnaast gaan
de signalen over het inhoudelijke beleid van de gemeenten, met name de
restricties die het nulbeleid (sekswerk wordt niet vergund toegestaan) opleveren.
De problematiek hangt soms nauw samen met de ontwikkelingen in de Wrs.
Sekswerkers geven bijvoorbeeld aan dat exploitanten in gemeenten met een
maximumbeleid (sekswerk wordt tot een maximum vergund toegelaten) of
nulbeleid misbruik kunnen maken van hun machtspositie, omdat er te weinig of
geen vergunde werkplekken zijn.
Thematiek rondom communicatie en media
Uit een variëteit van casuïstiek blijkt dat berichtgeving en beelden over sekswerk
frequent eenzijdig en stigmatiserend kunnen zijn in mediaberichtgeving en
overheidscommunicatie. Er wordt bijvoorbeeld alleen over vrouwen gesproken,
waardoor een groot deel van de sekswerkers zichzelf niet terugziet in het beleid.
Ook wordt sekswerk vaak gerelateerd aan mensenhandel, aan werken onder
dwang, het wordt gekoppeld aan een legale of illegale verblijfsstatus, en in
sommige gevallen verheerlijkt, dat wil zeggen dat een zeer rooskleurig beeld
wordt geschetst in plaats van de professionele kant te belichten van het vak.
De overheid zou over al het beleid en ontwikkelingen die de sekswerkbranche
raken, duidelijker, eenduidiger moeten communiceren, zodat niet alleen voldaan
wordt aan de (informatieve) behoeftes van de individuele sekswerker, maar ook
aan die van de hulpverleners, of instanties die belast zijn met dienstverlening aan
sekswerkers en niet in de laatste plaats, de informatieve boodschappen aan de
maatschappij. Het is van groot belang dat deze communicatieverbeteringen
worden ontwikkeld met de sekswerkbranche zelf, teneinde stigma en
onbekendheid met de doelgroep en regelgeving te verminderen.
Ten aanzien van de media wordt aangegeven dat stigma in de maatschappij
wordt vergroot als gevolg van eenzijdige berichtgeving in de media over de
doelgroep. Alhoewel de gebaande paden door de vertegenwoordiging van de
sekswerkbranche zijn bewandeld, leidt dit tot op heden niet tot vermindering van
eenzijdige berichtgeving, of tot het vaker toepassen van bijvoorbeeld
ruggenspraak met de branche zelf. Aangezien media relatief vaak onderwerpen
overneemt waarover eerder door het rijk is gecommuniceerd, lijkt een eerste stap
te kunnen worden gezet door overheid breed communicatie-uitingen te
verbeteren.

Fout! Onbekende naam voor documenteigenschap.

Fout! Onbekende naam voor
documenteigenschap. 3