Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 523

Voorstel van wet van het lid Snels tot wijziging
van de Wet op de dividendbelasting 1965 en
enige andere belastingwetten in verband met de
invoering van een conditionele eindafrekening
(Spoedwet conditionele eindafrekening
dividendbelasting)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
I.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
II.

ALGEMEEN
Inleiding
Conditionele eindafrekening in de dividendbelasting
Aanvullende maatregel ingeval van zetelverplaatsing
Belastingverdragen en EU-aspecten
Budgettaire aspecten
Inwerkingtreding
Uitvoering Belastingdienst
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

1
1
3
8
10
11
11
12
12

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De Wet op de dividendbelasting 1965 is mede gebaseerd op het internationaal erkende heffingsrecht van een staat om dividenden te belasten die
worden uitgekeerd door een in die staat gevestigde vennootschap aan
buitenlandse aandeelhouders. In het geval van een beursgenoteerde
multinationale onderneming heeft de staat waarin het hoofdkantoor is
gevestigd, internationaal bezien de hoogste aanspraak op de heffing van
dividendbelasting.1 In de regel gaat het daarbij om belastingheffing op
dividenden die worden uitgekeerd aan zogenoemde «portfolioaandeelhouders».2 Over dividenden die (klein)dochtervennootschappen
uitkeren aan een moedervennootschap (hoofdkantoor) vindt veelal geen
of nauwelijks heffing van dividendbelasting plaats. Dergelijke intragroepwinstuitkeringen vinden wereldwijd veelal belastingvrij plaats ter

1
2

kst-35523-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstukken II, 1962–1963, 6000, nr. 11, blz. 2, linker kolom.
In de Nederlandse context gaat het om aandeelhouders die minder dan 5% van de aandelen
bezitten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

1

voorkoming van economische dubbele belastingheffing.3 Zo geldt in de
Wet op de dividendbelasting 1965 een inhoudingsvrijstelling voor in
nationale en internationale deelnemingsverhoudingen uitgekeerde
dividenden.4 Als een Nederlandse dochtervennootschap van een
buitenlandse multinational dividend uitkeert, geldt daarvoor dus in de
regel de inhoudingsvrijstelling.
Wat betreft de in Nederland gevestigde hoofdkantoren van multinationals
heeft Nederland een dividendbelastingclaim op (nagenoeg) alle
aanwezige (latente) winstreserves. Het maakt hierbij niet uit of die
winstreserves op Nederlands grondgebied zijn ontstaan. Oók de (latente)
winstreserves van in het buitenland gevestigde dochtervennootschappen
van een in Nederland gevestigd hoofdkantoor, behoren tot de Nederlandse dividendbelastingclaim. Naast het feit dat het hoogste heffingsrecht internationaal bezien toekomt aan het land van het hoofdkantoor,
meent de initiatiefnemer dat de aanwezigheid van een hoofdkantoor in
Nederland een zelfstandig aanknopingspunt is voor de heffing van
dividendbelasting. Alle winstreserves, dus ook de buitenlandse winstreserves, hebben volgens de initiatiefnemer een uitdrukkelijke band met
Nederland vanwege de (regie) van het hoofdkantoor. De opstelsom van
alle (latente) winstreserves wordt wel aangeduid als de aanwezige
«zuivere winst».5 In de systematiek van de Wet op de dividendbelasting
1965 wordt hieronder verstaan alles wat er meer is dan het op de
aandelen gestorte kapitaal.
In de huidige Wet op de dividendbelasting 1965 ontbreekt een eindafrekeningsverplichting als de inhoudingsplicht van het hoofdkantoor eindigt als
gevolg van grensoverschrijdende zetelverplaatsing, grensoverschrijdende
fusie, grensoverschrijdende splitsing en grensoverschrijdende aandelenfusie. Hierdoor gaat bij deze grensoverschrijdende reorganisaties
momenteel de dividendbelastingclaim verloren. Dit wetsvoorstel beoogt
de heffing van dividendbelasting alsnog zeker te stellen ingeval de
(latente) winstreserves als gevolg van een grensoverschrijdende
reorganisatie overgaan naar twee typen jurisdicties, te weten:
− Staten die geen met de Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare
bronheffing op dividenden kennen; en
− Staten die bij binnenkomst de (latente) winstreserves aanmerken als
gestort kapitaal («step-uplanden»).
Voorgesteld wordt om de heffing van dividendbelasting in dergelijke
gevallen zeker te stellen door invoering van een conditionele eindafrekeningsverplichting in de Wet op de dividendbelasting 1965.6 De conditionele eindafrekeningsverplichting heeft een tweeledig doel, namelijk (1)
het behouden van de opgebouwde dividendbelastingclaim én (2) het
tegengaan van reorganisaties waarbij die dividendbelastingclaim wordt
ontgaan. Om aanmerkelijke aankondigingseffecten te voorkomen, waarbij
bedrijven in de periode tussen de publicatie van het wetsvoorstel en de
inwerkingtreding van de wet een grensoverschrijdende reorganisatie
uitvoeren, wordt voorgesteld aan de eindafrekeningsverplichting
terugwerkende kracht te verlenen tot aan het moment dat het
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer aanhangig is gemaakt (zie par. 6).

3

Op grond van Richtlijn (EU) 2011/96 vinden binnen de EU intragroepwinstuitkeringen belastingvrij plaats.
4
Zie artikel 4 van de Wet op de dividendbelasting 1965.
5
Kamerstukken II, 1958–1959, 5380, nr. 3, blz. 42.
6
De voorgestelde eindafrekeningsverplichting wordt aangeduid als «conditioneel» omdat die
slechts van toepassing is als de winstreserves overgaan naar vennootschappen in «kwalificerende staten».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

2

2. Conditionele eindafrekening in de dividendbelasting
Aan het begin van de jaren »90 van de vorige eeuw is de invoering van
een integrale eindafrekeningsverplichting in de dividendbelasting bij
grensoverschrijdende zetelverplaatsing afgewezen wegens twijfel over de
rechtsgrond van een dergelijke maatregel.7 De maatregel werd daarbij
echter enkel in het licht bezien van de verplaatsing van de zetel van in
Nederland gevestigde (lege) tussenholdings naar het buitenland. Het
onderhavige wetsvoorstel beoogt juist de dividendbelastingclaim op de
(latente) winstreserves van in Nederland gevestigde hoofdkantoren van
multinationals zeker te stellen door middel van een eindafrekeningsverplichting bij de volgende vier typen grensoverschrijdende reorganisaties:
− grensoverschrijdende zetelverplaatsing;
− grensoverschrijdende juridische fusie;
− grensoverschrijdende splitsing; en
− grensoverschrijdende aandelenfusie.
De voorgestelde eindafrekeningsverplichting geldt alléén als de vennootschap ná een zetelverplaatsing, de verkrijgende vennootschap in het geval
van een juridische fusie of splitsing respectievelijk de overnemende
vennootschap in het geval van een aandelenfusie is gevestigd in een
zogenoemde «kwalificerende staat» die de Nederlandse dividendbelastingclaim typisch niet «overneemt» waardoor – in spreekwoordelijke zin –
de dividendbelastingclaim tussen wal en schip valt. In deze gevallen is
sprake van een internationale fiscale mismatch omdat belastingstelsels
van landen niet op elkaar aansluiten. De initiatiefnemer vindt het dan ook
in deze gevallen bij uitstek gerechtvaardigd om een uitzondering te maken
op de bestaande belastingvrijdom bij grensoverschrijdende reorganisaties. Van belang daarbij is dat de voorgestelde eindafrekeningsverplichting géén internationaal dubbele bronbelasting tot gevolg heeft en
dat door middel van een bronbelasting op dividenden het ontwijken van
belasting over dividendinkomen door aandeelhouders wereldwijd (deels)
wordt voorkomen. Een dividendbelasting vervult dan ook een spilfunctie
in het internationale belastingsysteem.
Als kwalificerende staten worden in de eerste plaats aangemerkt staten
die géén met de Wet op de dividendbelasting 1965 vergelijkbare
bronheffing op dividenden kennen. Van een met de Wet op de dividendbelasting 1965 vergelijkbare heffing is sprake indien de bronheffing ten
minste wordt geheven op dividenden die door een eindschakel (hoofdkantoor) in een concernketen worden uitgekeerd, waardoor aldus het
internationaal erkende hoogste heffingsrecht door die staat wordt benut
(zie par. 1). Hierdoor voldoet bijvoorbeeld enkel een bronheffing op
intragroepsdividenden naar landen op een «zwarte lijst» niet. Voor de
vraag of een buitenlandse bronheffing op dividenden vergelijkbaar is met
de Wet op de dividendbelasting 1965 is het tarief waartegen de
dividenden in de heffing worden betrokken in beginsel niet van belang.
Als het echter een nultarief of bijna-nultarief betreft, is geen sprake van
een vergelijkbare bronheffing op dividenden.
In de tweede plaats worden als kwalificerende staten aangemerkt staten
die de overgegane (latente) winstreserves in het kader van een grensoverschrijdende reorganisatie aanmerken als gestort kapitaal voor de heffing
van een met de Wet op dividendbelasting 1965 vergelijkbare bronheffing
(«step-uplanden»). Nederland verleent op de voet van het bestaande
artikel 3a Wet op de dividendbelasting 1965 in beginsel zélf een dergelijke
7

Zie par. V.2 van de toelichting op het Voorontwerp van de wet houdende wijziging van de Wet
op de vennootschapsbelasting 1969 in verband met een evenwichtige behandeling van
internationale fiscale verhoudingen, Ministerie van Financiën, 16 juli 1993, nr. 93/120.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

3

«step-up» bij grensoverschrijdende aandelenruil, grensoverschrijdende
juridische fusie en grensoverschrijdende splitsing. Hierdoor ontstaat geen
Nederlandse dividendbelastingclaim op bestaande buitenlandse winstreserves.8 Het betreft situaties waarin Nederland is betrokken bij een
grensoverschrijdende reorganisatie als staat van de overnemende
vennootschap (in het geval van een aandelenfusie) respectievelijk als staat
van de verkrijgende vennootschap (in het geval van juridische fusie en
splitsing). Naar de mening van de initiatiefnemer ontstaat ná de invoering
van de voorgestelde eindafrekening in de dividendbelasting een
evenwichtig systeem waarbij Nederland:
1. een step-up verleent voor buitenlandse winstreserves bij «binnenkomst»; en
2. conditioneel afrekent over de in Nederland onder vigeur van de Wet
op de dividendbelasting 1965 aangeroeide winstreserves bij
«vertrek».9
Om recht te doen aan deze systematiek, wordt voorgesteld om ook een
step-up in te voeren voor een grensoverschrijdende zetelverplaatsing van
een vennootschap náár Nederland.
De conditionele eindafrekeningsverplichting is vormgegeven aan de hand
van een veronderstelde uitdeling van de bij de vennootschap aanwezige
«zuivere winst». Hieronder wordt verstaan alles wat er meer is dan het
gestorte kapitaal, zodat niet alleen open maar ook stille reserves eronder
vallen.10 De voorgestelde «uitdelingsfictie» is ontleend aan elders in de
belastingwetgeving opgenomen uitdelingsficties.11 Op grond van de
uitdelingsfictie wordt de inhoudingsplichtige op het onmiddellijk aan de
grensoverschrijdende reorganisatie voorafgaande tijdstip geacht de
aanwezige zuivere winst te hebben uitgekeerd aan de deelgerechtigden
tot die zuivere winst naar de mate van hun deelgerechtigdheid. In het
geval van beursvennootschappen kan de zuivere winst eenvoudig worden
afgeleid uit het verschil tussen de beurskoers van de aandelen vlak
voorafgaand aan de grensoverschrijdende reorganisatie en het gestorte
kapitaal op de aandelen. Bij een grensoverschrijdende zetelverplaatsing
en grensoverschrijdende juridische fusie ziet de voorgestelde uitdelingsfictie op de gehele zuivere winst van de inhoudingsplichtige. Bij een
grensoverschrijdende afsplitsing is de voorgestelde uitdelingsfictie, kort
gezegd, van toepassing naar rato van het vermogen dat wordt afgesplitst.
Bij een grensoverschrijdende aandelenfusie is de voorgestelde uitdelingsfictie, kort gezegd, beperkt tot de zuivere winst waartoe de overnemende
vennootschap gerechtigd wordt. De voorgestelde uitdelingsfictie leidt in
combinatie met het bestaande artikel 3, eerste lid, onderdeel a, van de
Wet op de dividendbelasting 1965 tot een belastbaar feit voor de heffing
van de dividendbelasting. Op grond van het bestaande artikel 3, eerste lid,
onderdeel a, van de Wet op de dividendbelasting 1965 worden winstuitdelingen tot de voor de heffing van dividendbelasting belaste opbrengsten
van aandelen gerekend. De optelsom van de bij wege van fictie uitgedeelde (latente) winstreserves wordt aangemerkt als «geconserveerde
winstuitdeling».
De inhoudingsplichtige moet in beginsel de verschuldigde dividendbelasting over de geconserveerde winstuitdeling in één keer betalen. Voor

8

Kamerstukken II, 2015–2016, 34 305, nr. 3, blz. 39.
Dat de huidige systematiek (wel step-up bij binnenkomst, geen eindafrekening bij vertrek)
onevenwichtig is, wordt alom onderschreven. Zie bijvoorbeeld R.P.C.W.M. Brandsma en R.J. de
Vries, Grensoverschrijdende inbound en outbound omzetting (deel 1), WFR 2017/131, par. 2.4.4.
10
Zie HR 17 november 2014, nr. 13/03922, ECLI:NL:2014:2976.
11
Artikel 28a Wet op de vennootschapsbelasting 1969, welke bepaling volgens het tweede lid
ook geldt voor de Wet op de dividendbelasting 1965, en artikel 5.8 Belastingwet BES.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

4

zover het geconserveerde dividend wordt geacht te zijn uitgekeerd in
deelnemingsverhoudingen is geen dividendbelasting verschuldigd. Aldus
ziet de voorgestelde eindafrekeningsverplichting bij uitstek op de
dividendbelastingclaim die rust op de (latente) winstreserves waartoe de
portfolio-aandeelhouders van een beursvennootschap zijn gerechtigd.
Mede in verband hiermee spitst het wetsvoorstel de voorgestelde
eindafrekeningsverplichting toe op vennootschappen die deel uitmaken
van een groep als bedoeld in artikel 24b van het Burgerlijk Wetboek of
soortgelijke buitenlandse regeling met een geconsolideerde netto-omzet
van ten minste € 750 miljoen. Conform de systematiek van de eindafrekeningsverplichting in de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 bij onder
andere grensoverschrijdende zetelverplaatsing, grensoverschrijdende
juridische fusie en grensoverschrijdende splitsing, wordt op verzoek van
de belastingschuldige uitstel van betaling verleend. Het uitstel wordt
vervolgens steeds door de ontvanger beëindigd voor zover, kort gezegd,
ná de grensoverschrijdende reorganisatie daadwerkelijk dividenden
worden uitgekeerd. Voor een nadere toelichting op de voorgestelde
regeling voor uitstel van betaling wordt verwezen naar de artikelsgewijze
toelichting. Wat betreft de mogelijkheden tot verrekening- en teruggaafmogelijkheden van de dividendbelasting aan aandeelhouders geldt
grosso modo het volgende:
− Ingeval de vennootschap de verschuldigde dividendbelasting over de
geconserveerde winstuitdeling in één keer betaalt, bestaat geen recht
op verrekening door of teruggaaf aan de aandeelhouders; en
− Ingeval de vennootschap verzoekt om uitstel van betaling, bestaat
recht op verrekening door of teruggaaf aan de aandeelhouders voor
zover het uitstel van betaling is beëindigd naar aanleiding van het
daadwerkelijk uitkeren van dividenden ná de grensoverschrijdende
reorganisatie.
De eerste grensoverschrijdende reorganisatie waarop de voorgestelde
conditionele eindafrekeningsverplichting van toepassing is, betreft de
verplaatsing van de zetel van een in Nederland gevestigde vennootschap
naar een kwalificerende staat. Hieronder wordt in figuur 1 een voorbeeld
gegeven.
Figuur 1: Zetelverplaatsing

Op de voet van het voorgestelde artikel 3c, eerste lid, onderdeel a, van de
Wet op de dividendbelasting wordt de in Nederland gevestigde vennootschap onmiddellijk voorafgaand aan de verplaatsing van haar zetel geacht
haar (latente) winstreserves aan de aandeelhouders te hebben uitgedeeld.
In het wetsvoorstel wordt zetelverplaatsing, kort gezegd, omschreven als
de omstandigheid waarin een vennootschap voor de toepassing van de
Wet op de dividendbelasting 1965 of voor de toepassing van een door
Nederland gesloten verdrag ter voorkoming van dubbele belasting niet
langer als inwoner van Nederland wordt beschouwd. Van belang daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

5

is dat het door Nederland gesloten verdrag ter voorkoming van dubbele
belasting een verbod op extraterritoriale heffing bevat conform artikel 10,
vijfde lid, van het OESO-modelverdrag.12 In HR 2 september 1992, nr.
27252, ECLI:NL:HR1992:BH8491, besliste de Hoge Raad dat Nederland
vanwege dit verbod niet langer dividendbelasting mag heffen over
dividenden die worden uitgekeerd door een bv aan haar (wereldwijde)
aandeelhouders zodra die bv voor de toepassing van het door Nederland
en Ierland gesloten verdrag ter voorkoming van dubbele belasting
inwoner van Ierland is geworden. In dit geval was de bv verdragsinwoner
van Ierland geworden omdat de feitelijke leiding van die bv naar Ierland
was verplaatst. De voorgestelde eindafrekeningsverplichting is ingeval
Nederland een verdrag ter voorkoming van dubbele belasting heeft
gesloten waarin is voorzien in een onderlinge overlegprocedure voor de
vaststelling van de woonplaats van een vennootschap, pas aan de orde
indien de uitkomst van die procedure is dat de vennootschap voor de
toepassing van het verdrag is gevestigd in de andere staat. Mede met het
oog hierop bevat het wetsvoorstel een aanvullende maatregel (zie par. 3).
De tweede grensoverschrijdende reorganisatie die de voorgestelde
conditionele eindafrekeningsverplichting uitlokt, is een grensoverschrijdende juridische fusie waarbij een in Nederland gevestigde vennootschap
verdwijnt en het vermogen onder algemene titel overgaat op een in een
kwalificerende staat gevestigde vennootschap. Grensoverschrijdend
fuseren is civielrechtelijk mogelijk sinds de implementatie van Richtlijn
(EU) 2005/56.13 Hieronder wordt in figuur 2 een voorbeeld gegeven.
Figuur 2: Grensoverschrijdende fusie

In dit voorbeeld wordt de in Nederland gevestigde vennootschap die in
het kader van de juridische fusie verdwijnt, op de voet van het voorgestelde artikel 3, eerste lid, onderdeel b, van de Wet op de dividendbelasting 1965 onmiddellijk voorafgaand aan de fusie geacht haar (latente)
winstreserves te hebben uitgedeeld aan haar aandeelhouders.
De derde grensoverschrijdende reorganisatie die leidt tot de voorgestelde
conditionele eindafrekening in de dividendbelasting, is een grensoverschrijdende splitsing waarbij het vermogen van een in Nederland
gevestigde vennootschap onder algemene titel overgaat op een in een
kwalificerende staat gevestigde vennootschap.14 Het kan een grensoverschrijdende zuivere splitsing betreffen waarbij de in Nederland gevestigde
12

De meeste door Nederland gesloten verdragen ter voorkoming van dubbele belasting
bevatten een dergelijk verbod.
13
Richtlijn (EU) 2005/56 van 26 oktober 2005 betreffende grensoverschrijdende fusies van
kapitaalvennootschappen.
14
Grensoverschrijdende splitsingen zijn in Nederland civielrechtelijk nog niet geregeld, maar dat
gaat veranderen als gevolg van Richtlijn (EU) 2019/2121 tot wijziging van Richtlijn (EU)
2017/1132 met betrekking tot grensoverschrijdende omzettingen, fusies en splitsingen, welke
richtlijn uiterlijk 31 januari 2023 door de EU-lidstaten moet worden geïmplementeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

6

vennootschap verdwijnt of een grensoverschrijdende afsplitsing waarbij
de in Nederland gevestigde vennootschap blijft bestaan. Hieronder wordt
in figuur 3 een voorbeeld gegeven van een zuivere splitsing.
Figuur 3: Grensoverschrijdende zuivere splitsing

In dit voorbeeld wordt de verdwijnende Nederlandse vennootschap op de
voet van het voorgestelde artikel 3, eerste lid, onderdeel c, van de Wet op
de dividendbelasting onmiddellijk voorafgaand aan de splitsing geacht
haar (latente) winstreserves te hebben uitgedeeld aan haar aandeelhouders naar rato van het vermogen dat onder algemene titel overgaat op
de vennootschap die is gevestigd in een kwalificerende staat. Voor zover
haar vermogen overgaat op de in Nederland gevestigde vennootschap,
geldt de voorgestelde eindafrekeningsverplichting niet. In plaats daarvan
wordt op de voet van het bestaande artikel 3a, tweede lid, van de Wet op
de dividendbelasting 1965 als fiscaal erkend kapitaal op de toegekende
aandelen in de verkrijgende Nederlandse vennootschap (slechts)
aangemerkt een evenredig deel van het gestorte kapitaal op de vervallen
aandelen in de verdwenen Nederlandse vennootschap. Op deze wijze
wordt de bestaande dividendbelastingclaim op de winstreserves van de
verdwenen Nederlandse vennootschap gedeeltelijk «doorgeschoven».

De vierde grensoverschrijdende reorganisatie die onder de voorgestelde
conditionele eindafrekeningsverplichting in de dividendbelasting is
gebracht, is een grensoverschrijdende aandelenfusie. Een dergelijke fusie
is in het wetsvoorstel, kort gezegd, omschreven als de overname van
meer dan 50% van de aandelen in een Nederlandse vennootschap door
een vennootschap in een kwalificerende staat tegen uitgifte van eigen
aandelen. Hieronder wordt in figuur 4 een voorbeeld gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

7

Figuur 4: Grensoverschrijdende aandelenfusie

In dit voorbeeld wordt de overgenomen Nederlandse vennootschap op de
voet van het voorgestelde artikel 3c, eerste lid, onderdeel d, van de Wet
op de dividendbelasting 1965 geacht haar (latente) winstreserves te
hebben uitgedeeld aan haar aandeelhouders.
3. Aanvullende maatregel ingeval van zetelverplaatsing
Het wetsvoorstel bevat een aanvullende maatregel mede met het oog op
het veiligstellen van de Nederlandse dividendbelastingclaim bij zetelverplaatsing. De aanvullende maatregel houdt in dat een vennootschap die is
opgericht naar buitenlands recht en die ten minste twee jaar in Nederland
is gevestigd, ná de verplaatsing van de zetel (feitelijke leiding) naar het
buitenland nog gedurende een periode van tien jaar voor de toepassing
van de Wet op de dividendbelasting 1965 wordt geacht in Nederland te
zijn gevestigd. De aanvullende maatregel komt neer op een uitbreiding
van de vestigingsplaatsfictie in de Wet op de dividendbelasting 1965 zoals
die thans geldt voor naar Nederlands recht opgerichte vennootschappen,
zoals NV’s en BV’s. Naar Nederlands recht opgerichte vennootschappen
worden altijd geacht in Nederland te zijn gevestigd voor de toepassing
van de Wet op de dividendbelasting 1965.15 Voor een naar buitenlands
recht opgerichte vennootschap die na twee jaar of langer in Nederland te
zijn gevestigd haar zetel (feitelijke leiding) verplaatst, acht de initiatiefnemer de band met Nederland zodanig sterk om de vennootschap nog
voor een periode van tien jaar als inwoner van Nederland te beschouwen.
De initiatiefnemer wijst erop dat aan het begin van de jaren »90 van de
vorige eeuw een vergelijkbare uitbreiding van de vestigingsplaatsfictie
(vooralsnog) niet opportuun werd geacht.16 Mede vanwege de opmars
van de onderlinge overlegprocedure in verdragen ter voorkoming van
dubbele belasting met het oog op de vaststelling van de woonplaats van
een vennootschap, acht de initiatiefnemer een dergelijke uitbreiding van
de vestigingsplaatsfictie thans wél opportuun.17

15

Artikel 1, derde lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965.
Zie par. V.3 van de toelichting op het Voorontwerp van de wet houdende wijziging van de Wet
op de vennootschapsbelasting 1969 in verband met een evenwichtige behandeling van
internationale fiscale verhoudingen, Ministerie van Financiën, 16 juli 1993, nr. 93/120.
17
De onderlinge overlegprocedure wordt voorgeschreven door artikel 4, derde lid, van het
OESO-modelverdrag (2017).
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

8

De onderlinge overlegprocedure is een uitvloeisel van het OESO/BEPSproject (2015) en is intussen in tal van door Nederland gesloten verdragen
ter voorkoming van dubbele belasting opgenomen.18 De crux ervan is dat
de verdragsluitende staten in onderling overleg vaststellen in welke staat
een vennootschap voor de toepassing van het verdrag is gevestigd als de
vennootschap een dubbele woonplaats heeft omdat beide staten op
grond van hun nationale recht de vennootschap als een inwoner
beschouwen. De onderlinge overlegprocedure beoogt een dam op te
werpen tegen veelal vrij eenvoudig te bewerkstelligen zetelverplaatsingen
– door middel van de verplaatsing van de feitelijke leiding van de
vennootschap – die (mede) als drijfveer belastingontwijking hebben. Bij
het doorhakken van de knoop in welke staat de vennootschap voor de
toepassing van het verdrag is gevestigd, spelen verschillende factoren
een rol, waaronder het voorkomen van belastingontwijking.19 Dat zou –
afhankelijk van de feiten – dus kunnen leiden tot de conclusie dat de
vennootschap voor de toepassing van het verdrag wordt geacht inwoner
te zijn (gebleven) van Nederland, waardoor het recht daadwerkelijke
dividenden te belasten in de toekomst blijft bestaan. In een dergelijk geval
wordt niet toegekomen aan de voorgestelde eindafrekeningsverplichting
om de dividendbelasting veilig te stellen (zie par. 2). Als gevolg van de
voorgestelde uitbreiding van de vestigingsplaatsfictie is de onderlinge
overlegprocedure ook van toepassing op een (beoogde) zetelverplaatsing
van een naar buitenlands recht opgerichte vennootschap die ten minste
twee jaar inwoner van Nederland is geweest, uiteraard mits het een
(beoogde) zetelverplaatsing betreft naar een staat waarmee Nederland
een verdrag ter voorkoming van dubbele belasting heeft gesloten dat het
lot van de vennootschap laat afhangen van de uitkomst van een onderlinge overlegprocedure.
De initiatiefnemer wijst erop dat de voorgestelde uitbreiding van de
vestigingsplaatsfictie de Nederlandse Belastingdienst ook een hulpmiddel
beoogt te verschaffen om het ontgaan van dividendbelasting tegen te
gaan ingeval een naar buitenlands recht opgerichte vennootschap haar
zetel (feitelijke leiding) verplaatst naar een staat waarmee Nederland een
verdrag ter voorkoming heeft gesloten dat de staat van de feitelijke leiding
aanwijst als woonplaats van de vennootschap. Het begrip «feitelijke
leiding» kan namelijk volgens het officiële commentaar op het
OESO-Modelverdrag (2017) zo worden geïnterpreteerd dat misbruik wordt
voorkomen.20 Ten slotte is de voorgestelde uitbreiding van de vestigingsplaatsfictie van belang ingeval een naar buitenlands recht opgerichte
vennootschap zijn zetel (feitelijke leiding) verplaatst naar een staat
waarmee Nederland géén verdrag ter voorkoming van dubbele belasting
heeft gesloten. Voor de goede orde merkt de initiatiefnemer op dat de
voorgestelde uitbreiding van de vestigingsplaatsfictie een generieke
maatregel is en – anders dan de voorgestelde eindafrekeningsverplichting
in het geval van zetelverplaatsing – niet is beperkt tot zetelverplaatsingen
naar zogenoemde «kwalificerende staten». Een vestigingsplaatsfictie heeft
namelijk een breder nut dan alleen het voorkomen dat een dividendbelastingclaim wordt afgeschud. In het algemeen wordt met de vestigingsplaatsfictie voorkomen dat een vennootschap nergens is gevestigd en het
inkomen van die vennootschap daardoor nergens wordt «opgepikt».21

18

Al dan niet via het Multilaterale Verdrag ter implementatie van aan belastingverdragen
gerelateerde maatregelen ter voorkoming van grondslaguitholling en winstverschuiving
(Trb. 2017, 86 en Trb. 2017, 194).
19
Zie par. 24.1 van het commentaar op artikel 4 van het OESO-modelverdrag (2017).
20
Zie par. 24.5 van het commentaar op artikel 4 van het OESO-modelverdrag (2017).
21
Om deze reden en omwille van de uniformiteit wordt ook een vergelijkbare uitbreiding van de
vestigingsplaatsfictie in de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 voorgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

9

4. Belastingverdragen en EU-aspecten
De voorgestelde conditionele eindafrekeningsverplichting in de Wet op de
dividendbelasting 1965 levert naar de mening van de initiatiefnemer geen
spanning op met de door Nederland gesloten verdragen ter voorkoming
van dubbele belasting en met EU-wetgeving.
Onder de door Nederland gesloten verdragen ter voorkoming van
dubbele heffing heeft Nederland een beperkt heffingsrecht – van
doorgaans 15% – op de door een in Nederland gevestigde vennootschap
uitgekeerde dividenden aan de in de andere staat woonachtige portfolioaandeelhouders.22 De door Nederland gesloten verdragen met deze
«aandeelhoudersstaten» staan volgens de initiatiefnemer niet in de weg
aan de effectuering van de voorgestelde eindafrekeningsverplichting. In
het specifieke geval waarin sprake is van een zetelverplaatsing, staat ook
een door Nederland gesloten verdrag met de staat waarnaar de zetel
wordt verplaatst en waarin een verbod op extraterritoriale heffing is
opgenomen, volgens de initiatiefnemer niet in de weg aan de effectuering
van de eindafrekeningsverplichting in de dividendbelasting. Het begrip
«dividend» wordt onder verdragen ter voorkoming van dubbele belasting
in beginsel mede ingevuld conform het nationale recht van de staat die
het verdrag toepast, zodat ingeval Nederland als bronstaat het verdrag
toepast daaronder in beginsel de voorgestelde geconserveerde winstuitdeling is begrepen.23 Volgens de initiatiefnemer bestaat geen aanleiding
om van de nationale invulling af te wijken. In het bijzonder noopt de
goede trouw die Nederland in acht dient te nemen bij toepassing van een
verdrag ter voorkoming van dubbele belasting daartoe niet.24 In het
systeem van de Wet op de dividendbelasting 1965 is de eindafrekening
een regeling die een dividend ter grootte van de in de Nederlandse
periode aangegroeide winstreserves belast en niet een (potentiële)
vervreemding van aandelen (zie par. 1 en 2). Aangezien een dividend naar
zijn aard ter gedeeltelijke heffing is toegewezen aan Nederland als
bronstaat, mag Nederland de wijze en het tijdstip bepalen waarop het een
dividend in de heffing betrekt, waaronder door middel van het gebruikmaken van een (uitdelings)fictie.25 Het tweede doel van de voorgestelde
eindafrekeningsverplichting, te weten het tegengaan van grensoverschrijdende reorganisaties waarbij een dividendbelastingclaim wordt ontgaan
zonder dat die wordt «overgenomen» door een andere staat (zie par. 1),
vormt volgens de initiatiefnemer een extra reden om de uitdelingsfictie te
laten doorwerken onder een verdrag ter voorkoming van dubbele
belasting.26 In dit verband is van belang dat óók in de preambule van
verdragen ter voorkoming van dubbele belasting tot uitdrukking is
gebracht dat het niet de bedoeling is van een verdrag om mogelijkheden
tot dubbele niet-belasting te scheppen.
De voorgestelde eindafrekeningsverplichting in de dividendbelasting is
naar de mening van de initiatiefnemer eveneens in overeenstemming met
de door het Werkingsverdrag van de EU gegarandeerde vrijheid van
vestiging en de vrijheid van kapitaalverkeer.27 De eindafrekeningsverplichting levert weliswaar een beperking op van deze vrijheden, maar die
beperking kan volgens vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie van
de EU over exitheffingen worden gerechtvaardigd vanwege een
22

Zie artikel 10, tweede lid, onderdeel b, van het OESO-modelverdrag.
Zie artikel 10, derde lid, en artikel 3, tweede lid, van het OESO-modelverdrag.
24
Artikelen 26 en 31, eerste lid, van het Verdrag van Wenen inzake het Verdragenrecht.
25
Zie onder andere de arresten HR 5 september 2003, nr. 37651, ECLI:NL:HR:2003:AE8398, HR
18 juni 2004, 39385, ECLI:NL:HR:2004:AP1896 en HR 20 februari 2009, nr. 42701,
ECLI:NL:HR:2009:AZ2232.
26
Zie par. 73 en 77 van het commentaar op artikel 1 van het OESO-modelverdrag (2017).
27
Artikel 49 en artikel 63 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

10

evenwichtige verdeling van de heffingsbevoegdheid tussen EU-lidstaten
en het territorialiteitsbeginsel.28 Omwille van de proportionaliteit moet
volgens het Hof van Justitie van de EU aan de belastingschuldige de
keuze worden geboden tussen onmiddellijk betaling van de exitheffing en
uitgestelde betaling. Het wetsvoorstel voorziet in deze keuzemogelijkheid.
Daarnaast voorziet het wetsvoorstel omwille van de proportionaliteit, in
het geval waarin is gekozen voor uitstel van betaling, in de mogelijkheid
tot kwijtschelding van de verschuldigde belasting over de geconserveerde
winstuitdeling indien uiteindelijk bij liquidatie van de verplaatste
vennootschap (in het geval van zetelverplaatsing), de verkrijgende
vennootschap (in het geval van grensoverschrijdende juridische fusie of
splitsing) of de overgenomen vennootschap (in het geval van aandelenfusie) de in de geconserveerde winstuitdeling begrepen (latente)
winstereserves niet blijken te zijn gerealiseerd.
5. Budgettaire aspecten
In het algemeen geldt dat de budgettaire opbrengst van de dividendbelasting volatiel, complex en daarmee lastig te ramen is. De verplaatsing
van een in Nederland gevestigde hoofdkantoor van één of enkele
beursgenoteerde ondernemingen door middel van een grensoverschrijdende reorganisatie kan evenwel tot een zeer forse budgettaire derving
leiden, omdat de dividendbelastingopbrengst voor een groot deel wordt
opgebracht door de aandeelhouders van die beursgenoteerde ondernemingen. Met dit wetsvoorstel wordt deze budgettaire derving voorkomen,
waardoor er per saldo geen budgettaire gevolgen zijn.
6. Inwerkingtreding
De in het wetsvoorstel opgenomen conditionele eindafrekeningsverplichting en uitbreiding van de vestigingsplaatsfictie treden met terugwerkende kracht in werking tot en met het moment van aanhangig making
van het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer. De initiatiefnemer wijst erop
dat bedrijven vanaf dat moment rekening kunnen houden met de
conditionele eindafrekeningsverplichting en de uitbreiding van de
vestigingsplaatsfictie.
De initiatiefnemer beseft dat het met terugwerkende kracht in werking
treden van de voorgestelde maatregelen voor de betreffende onderneming en diens aandeelhouders belastend is. De initiatiefnemer is
evenwel van mening dat inwerkingtreding met terugwerkende kracht is
gerechtvaardigd omdat zónder die terugwerkende kracht het risico bestaat
dat aanmerkelijke aankondigingseffecten zullen optreden. De voorgestelde terugwerkende kracht beoogt te voorkomen dat ondernemingen
anticiperen op de voorgestelde maatregelen door in de periode tussen de
publicatie van het wetsvoorstel en de inwerkingtreding, een grensoverschrijdende reorganisatie uitvoeren waarbij de Nederlandse dividendbelastingclaim verloren gaat, zonder dat die claim wordt «overgenomen»
door een andere staat.29 Aangezien van de totale opbrengst van de
dividendbelasting een groot deel wordt geheven van de aandeelhouders
van Nederlandse beursfondsen, kan de budgettaire derving bij een
28

Zie onder andere de arresten HvJ EU 29 november 2011, C-371/10 (National Grid Indus), HvJ
EU 7 september 2006, C470/04 (N) en HvJ EU 21 december 2016, C-503/14 (Commissie/
Portugal).
29
Hoe snel een grensoverschrijdende reorganisatie te realiseren is, hangt af van de omstandigheden van het geval. Hoewel grensoverschrijdende reorganisaties op zichzelf doorgaans de
nodige voorbereidingstijd vergen, zijn dergelijke reorganisaties onder omstandigheden, denk
bijvoorbeeld aan een verplaatsing van de feitelijke leiding of aan een situatie waarin een
grensoverschrijdende juridische fusie reeds is geagendeerd op de vergadering van aandeelhouders, toch binnen afzienbare termijn te realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

11

«vertrek» van één of enkele beursfondsen door middel van een grensoverschrijdende reorganisatie bovendien fors zijn.
7. Uitvoering Belastingdienst
Omdat de grensoverschrijdende reorganisaties waarop de voorgestelde
eindafrekeningsverplichting van toepassing is slechts incidenteel zullen
voorkomen, verwacht de initiatiefnemer dat regeling uitvoerbaar is voor
de Belastingdienst.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I
Onderdeel A (artikel 2 Wet op de vennootschapsbelasting 1969)
De voorgestelde nieuwe vierde volzin van artikel 2, vierde lid, van de Wet
op de vennootschapsbelasting 1969 voorziet in een uitbreiding van de
vestigingsplaatsfictie. Deze uitbreiding is toegelicht in par. 3 van het
algemene deel van de memorie van toelichting.
Onderdeel B (artikel 25 Wet op de vennootschapsbelasting 1969)
De voorgestelde derde volzin van artikel 25, eerste lid, van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1965 regelt, kort gezegd, dat een vennootschapsbelastingplichtige aandeelhouder de dividendbelasting die is geheven
over een geconserveerde winstuitdeling kan verrekenen voor zover het
uitstel van betaling is beëindigd.
Artikel II, onderdeel A (artikel 1 van de Wet op de dividendbelasting 1965)
De voorgestelde nieuwe derde volzin van artikel 1, derde lid, van de Wet
op de dividendbelasting 1965 voorziet in een uitbreiding van de vestigingsplaatsfictie. Deze uitbreiding is toegelicht in par. 3 van het algemene
deel van de memorie van toelichting.
Artikel II, onderdeel B (artikel 3a Wet op de dividendbelasting 1965)
De voorgestelde wijziging van artikel 3a van de Wet op de dividendbelasting 1965 regelt dat bij een grensoverschrijdende zetelverplaatsing naar
Nederland toe, geen Nederlandse dividendbelastingclaim ontstaat op
bestaande buitenlandse winstreserves. Hiertoe wordt de waarde in het
economische verkeer van het vermogen ten tijde van de zetelverplaatsing
aangemerkt als op de aandelen gestort fiscaal erkend kapitaal. De
introductie van deze zogenoemde «step-up» is toegelicht in par. 2 van het
algemene deel van de memorie van toelichting. De voorgestelde step-up
geldt, kort gezegd, niet als de zetelverplaatsing in overwegende mate is
gericht op belastingontwijking.
Artikel II, onderdeel C (artikel 3c Wet op de dividendbelasting 1965)
Op grond van het voorgestelde artikel 3c van de Wet op de dividendbelasting 1965 wordt een vennootschap vlak voorafgaand aan een grensoverschrijdende reorganisatie de aanwezige zuivere winst te hebben
uitgedeeld. Deze winstuitdeling wordt aangemerkt als een «geconserveerde winstuitdeling». De bepaling is toegelicht in par. 2 van het
algemene deel van de memorie van toelichting en aldaar geïllustreerd aan
de hand van voorbeelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

12

Artikel II, onderdeel D (artikel 7 Wet op de dividendbelasting 1965)
Het voorgestelde artikel 7, zesde lid, van de Wet op de dividendbelasting
1965 regelt dat de door de door de vennootschap verschuldigde belasting
over de geconserveerde winstuitdeling wordt geheven door voldoening
op aangifte. Dit heeft een praktische achtergrond omdat geen inhouding
kan plaatsvinden op een geconserveerde winstuitdeling. Voorts is
geregeld dat geen dividendbelasting wordt geheven over een geconserveerde winstuitdeling in deelnemingsverhoudingen. In zoverre leidt de
geconserveerde winstuitdeling dan ook niet tot een dividendbelastingschuld.
Artikel II, onderdeel E (artikel 10 Wet op de dividendbelasting 1965)
In het voorgestelde artikel 10, zevende lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 wordt, kort gezegd, onder andere geregeld dat in Nederland
gevestigde rechtspersonen die niet aan de vennootschapsbelasting zijn
onderworpen, zoals pensioenfondsen, in aanmerking komen voor een
teruggaaf van de dividendbelasting die is geheven over een geconserveerde winstuitdeling voor zover het uitstel van betaling is beëindigd.
Artikel II, onderdeel F (artikel 10a Wet op de dividendbelasting 1965)
In het voorgestelde artikel 10a, zevende lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 wordt, kort gezegd, onder andere geregeld dat buitenlandse
portfolio-aandeelhouders onder omstandigheden in aanmerking komen
voor een teruggaaf van de dividendbelasting die is geheven over een
geconserveerde winstuitdeling voor zover het uitstel van betaling is
beëindigd.
Artikel III (artikel 25c Invorderingswet 1990)
Op grond van het voorgestelde artikel 25c van de Invorderingswet wordt
op verzoek aan de belastingschuldige uitstel van betaling verleend van de
verschuldigde belasting over een geconserveerde winstuitdeling. In het
voorgestelde derde tot en met zesde lid is per grensoverschrijdende
reorganisatie bepaald wanneer het uitstel van betaling wordt beëindigd.
In het algemeen is dat het geval als ná de grensoverschrijdende reorganisatie daadwerkelijk dividenden worden uitgekeerd. Het voorgestelde
achtste lid voorziet de mogelijkheid tot kwijtschelding van de verschuldigde belasting over de geconserveerde winstuitdeling indien de in de
geconserveerde winstuitdeling begrepen (latente) winstereserves niet
blijken te zijn gerealiseerd. Deze kwijtscheldingsmogelijkheid is toegelicht
in par. 4 van het algemene deel van de memorie van toelichting. Het
voorgestelde negende lid voorziet in de mogelijkheid dat bij ministeriële
regeling nadere regels kunnen worden gesteld over de toepassing van het
voorgestelde artikel 25c van de Invorderingswet 1990.
Artikel IV (artikel 9.2 Wet inkomstenbelasting 2001)
Het voorgestelde artikel 9.2, tiende lid, van de Wet inkomstenbelasting
2001 regelt, kort gezegd, onder andere dat een in Nederland woonachtige
aandeelhouder die voor zijn aandelenbezit wordt belast in box 3 van de
inkomstenbelasting, de dividendbelasting die is geheven over een
geconserveerde winstuitdeling kan verrekenen voor zover het uitstel van
betaling is beëindigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

13

Artikel V (inwerkingtreding)
Voorgesteld wordt om de voorgestelde maatregelen met terugwerkende
kracht in werking te laten treden tot aan het moment dat het wetsvoorstel
bij de Tweede Kamer aanhangig, en dus openbaar, is gemaakt. De
terugwerkende kracht is toegelicht in par. 6 van het algemene deel van de
memorie van toelichting.
Snels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 523, nr. 3

14