Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 846

Wijziging van de Algemene Ouderdomswet en
andere wetten in verband met wijziging van de
ingangsdatum van het ouderdomspensioen (Wet
wijziging ingangsdatum
AOW-ouderdomspensioen)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 26 september 2011
ALGEMEEN
1.
2.
3.
4.

Voorstel en uitwerking van het wetsvoorstel
Inkomenseffecten
Uitvoeringsaspecten
Financiële aspecten

De regering heeft met belangstelling kennisgenomen van het verslag van
de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid over
bovengenoemd wetsvoorstel. De verschillende fracties stellen vragen
over het tempo van en de aanpassing van cao’s, de relatie met aanvullende pensioenen, de administratieve lasten voor bedrijfsleven en
uitvoerders en de financiële effecten. Onderstaand wordt nader op de
specifieke vragen ingegaan. Daarbij zijn vragen die met elkaar verband
houden, samengevoegd.
1. Voorstel en uitwerking van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie erkennen dat het aan de sociale partners is
om de regeling met betrekking tot het functioneel leeftijdsontslag zodanig
aan te passen dat deze aansluiting vinden bij het onderhavige
wetsvoorstel.
De leden van de fracties van de VVD, PvdA en ChristenUnie vragen naar
de gevolgen van het wetsvoorstel voor de uitvoerders van aanvullende
pensioenregelingen in de tweede en derde pijler, zoals pensioenfondsen
en verzekeraars. Ook vragen zij naar de wenselijkheid van verschillen in
ingangsdatum tussen AOW en aanvullend pensioen.
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel en in het nader rapport
is aangegeven dat het aan sociale partners is om cao-regelingen aan de
nieuwe ingangsdatum van de AOW aan te passen. De nadruk lag daarbij
met name op bepalingen over functioneel leeftijdsontslag in cao’s. De
verantwoordelijkheid van sociale partners strekt zich echter ook uit tot
andere arbeidsvoorwaardelijke regelingen, zoals aanvullende pensioenen.

kst-32846-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

1

Het wetsvoorstel kent geen verplichting om de pensioenleeftijd in
pensioenregelingen aan te passen aan de nieuwe ingangsdatum van de
AOW. In de praktijk bestaat er in pensioenregelingen ook nu al variatie in
de ingangsdatum van het aanvullend pensioen, waarbij die ingangsdatum
af kan wijken van de AOW-ingangsdatum. De eerste dag van de maand
waarin men 65 jaar wordt, de verjaardagsdatum zelf en de eerste dag van
de maand die volgt op de maand waarin men 65 jaar wordt, zijn de drie
meest voorkomende mogelijkheden. Het is dus aan sociale partners om te
beslissen of zij in het wetsvoorstel aanleiding zien om de ingangsdatum
van het aanvullend pensioen te wijzigen. Het is vervolgens ook de
verantwoordelijkheid van sociale partners om erop toe te zien dat de
uitvoerder van die pensioenregeling, een pensioenfonds of verzekeraar,
deze aanpassing verwerkt. Hetzelfde geldt voor bestaande (pensioen-)
regelingen in de derde pijler. Het is aan de betrokken contractpartijen om
hun overeenkomsten, indien dat nodig en gewenst wordt geacht, aan te
passen aan de nieuwe situatie.
De leden van de VVD- en de ChristenUnie-fractie vragen of de regering
kan aangeven hoe ver sociale partners al zijn met hun aanpassingen. De
leden van de ChristenUnie-fractie willen weten in hoeveel cao’s er
momenteel al rekening wordt gehouden met de voorgenomen wetswijziging en hoe reëel het is dat de bestaande cao’s tot het in werking treden
van de wet per 1 januari 2012 allemaal zijn aangepast. De leden van de
PvdA-fractie vragen in hoeverre de regering daarbij rekening heeft
gehouden met meerjarige cao’s. Zij zijn van mening dat de termijn voor
aanpassing van de cao’s te kort is en dat het voor sociale partners
ondoenlijk is om aan de komende wetswijzigingen te voldoen met de
ambitie van de inwerkingtredingdatum van 1 januari 2012. Deze leden
vragen welke mogelijkheden er zijn om sociale partners meer tijd te geven
om deze regeling goed te implementeren. Zij vragen of de regering bereid
is enig uitstel te steunen, omdat anders de uitvoering in gevaar kan
komen. Zo nee, waarom niet?
Verder hebben deze leden geconstateerd dat er diverse tijdstippen worden
gehanteerd voor het functioneel leeftijdsontslag. Zij krijgen graag een
overzicht van de verhoudingen van de drie meest voorkomende
tijdstippen van functioneel leeftijdsontslag: op de eerste dag van de
maand waarop iemand 65 jaar wordt, op de 65e verjaardag, op de eerste
dag van de maand nadat iemand 65 jaar is geworden. Ook vragen zij
hoeveel cao’s er aangepast moeten worden om de voorgestelde
wetswijziging door te voeren.
Het cao-onderzoek «Perspectief op langer doorwerken 2010» van
september 2010 is een onderzoek naar afspraken over oudere
werknemers, die worden gemaakt tussen sociale partners. Er is onderscheid gemaakt naar algemene bepalingen, bepalingen op het gebied van
werving, bepalingen op het gebied van behoud en bepalingen op het
gebied van uittreding.
Het onderzoek is uitgevoerd op basis van een standaardsteekproef van
115 cao’s. De steekproef bestaat uit alle bedrijfstak-cao’s die van
toepassing zijn op 10 000 of meer werknemers en alle ondernemingscao’s die van toepassing zijn op 3 000 of meer werknemers. Onder de
gebruikte steekproef vallen ongeveer 5 miljoen werknemers, ofwel 89%
van het totale aantal werknemers vallend onder een cao. Hiermee kan een
goed beeld worden gegeven van de mate waarin cao-afspraken gelden
voor werknemers die onder een cao vallen. Tabel 1 geeft een overzicht
van de cao’s in Nederland en in de onderzochte steekproef.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

2

Tabel 1: Dekkingspercentages per sector, SBI-2008
Sector

Totaal aantal
cao’s

Steekproef
cao’s

Percentage
werknemers in
steekproef cao’s t.o.v.
alle werknemers in
Nederland onder cao

Landbouw en visserij
Industrie
Bouwnijverheid
Handel en horeca
Vervoer en communicatie
Zakelijke dienstverlening
Overige dienstverlening1

10
291
14
104
92
106
95

4
21
4
27
14
21
24

92%
83%
95%
89%
83%
85%
94%

Totaal

712

115

89%

1

Tot de sector overige dienstverlening behoren ook de gezondheidszorg en het onderwijs.

In het onderzoek is in het kader van «uittreding» onder andere onderzocht
in hoeveel cao’s de arbeidsovereenkomst eindigt vanwege het bereiken
van 65 jaar.
In 106 cao’s (92% van de steekproef-cao’s, 96% van de werknemers) is een
bepaling gevonden waaruit blijkt dat de arbeidsovereenkomst beëindigd
wordt bij het bereiken van 65 jaar. Een cao kan dit op verschillende manier
verwoorden, namelijk: ontslag of beëindiging van de arbeidsovereenkomst bij 65 jaar, de AOW-leeftijd of de pensioengerechtigde leeftijd. In
het vervolg zal gesproken worden over cao-bepalingen met een «ontslagbepaling bij het bereiken van 65 jaar» (met uitzondering van citaten uit
cao-teksten).
In tabel 2 is te zien dat in alle cao’s in de sectoren landbouw en visserij,
industrie en bouwnijverheid afspraken zijn gemaakt over het beëindigen
van de arbeidsovereenkomst bij het bereiken van 65 jaar. Het laagste
percentage bepalingen is gevonden in de sector zakelijke dienstverlening,
namelijk in 76% van de cao’s.
Tabel 2: Percentage cao’s en werknemers met een ontslagbepaling bij het bereiken
van 65 jaar en mogelijkheid om door te werken (2010)
Sector

Ontslagbepaling bij het bereiken van 65 jaar
Cao’s

Werknemers

Landbouw en Visserij
Industrie
Bouwnijverheid
Handel en horeca
Vervoer en communicatie
Zakelijke dienstverlening
Overige dienstverlening

100%
100%
100%
93%
93%
76%
96%

100%
100%
100%
96%
96%
88%
97%

Totaal

92%

96%

Om de vraag «op welke dag wordt het arbeidscontract beëindigd?» te
beantwoorden zijn 50 akkoorden opnieuw bekeken. Om een zo divers
mogelijk beeld te geven zijn de cao’s op alfabet gesorteerd. De onderzochte cao’s komen uit de volgende sectoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

3

Tabel 3: Aantal onderzochte cao’s per sector
Sector

Aantal cao’s
onderzocht op
het «moment
van ontslag»

Aantal cao’s
met een
ontslagbepaling bij het
bereiken van 65
jaar

Percentage cao’s
onderzocht op
ontslagmoment ten
opzichte van cao’s met
een ontslagbepaling
bij het bereiken van 65
jaar

Landbouw en visserij
Industrie
Bouwnijverheid
Handel en horeca
Vervoer en communicatie
Zakelijke dienstverlening
Overige dienstverlening1

3
11
2
14
5
7
10

4
21
4
25
13
16
23

75%
52%
50%
56%
38%
44%
43%

Totaal

52

106

49%

1

Tot de sector overige dienstverlening behoren ook de gezondheidszorg en het onderwijs.

Uit de onderzochte cao-bepalingen blijkt dat de arbeidsovereenkomst op
verschillende momenten beëindigd wordt bij het bereiken van 65 jaar.
Tabel 4: Verschillende momenten waarop het contract wordt beëindigd
Moment
Op de eerste dag van de maand waarin de werknemer de pensioengerechtigde leeftijd bereikt
Op de laatste dag van de maand waarin de werknemer de pensioengerechtigde leeftijd bereikt/eerste dag van de volgende maand waarin de
werknemer de pensioengerechtigde leeftijd bereikt
Op de dag dat de werknemer pensioengerechtigde leeftijd bereikt
Door het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd
De dag voor de dag dat de pensioenregeling ingaat
Totaal

Aantal cao’s

20

9
3
18
2
52

Uit tabel 4 blijkt dat in ieder geval de eerste genoemde 20 cao’s moeten
worden aangepast zodat er geen gat ontstaat tussen het ontslagmoment
en de AOW-ingangsdatum. Op basis van de steekproef zou dat
neerkomen op ruim een derde van de caos. De aanpassing van
betreffende cao-bepalingen kan in principe op korte termijn plaatsvinden.
In de najaarsrapportage cao-afspraken 2011 zal een actueel beeld worden
gegeven. Deze rapportage wordt in december of januari aan Tweede
Kamer aangeboden.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering haar mening deelt dat
alle wetsvoorstellen betreffende AOW en pensioen in samenhang moeten
worden bekeken met een eventueel pensioenakkoord. En, dat er
bovendien gekeken moet worden naar een slim moment waarop alle
systemen van fondsen, verzekeraars en overige uitvoerders aangepast
kunnen worden aan alle wijzigingen, zodat deze uitvoerders niet de
komende drie jaar ieder jaar hun systemen hoeven aanpassen. Zij vragen
welke oplossing de regering ziet voor het scenario dat ieder jaar systemen
moeten worden aangepast.
De regering deelt de mening van de PvdA-fractie dat ernaar gestreefd
moet worden om het aantal wijzigingsmomenten voor de uitvoering te
beperken. Dit kan echter geen doel op zich zijn. Over de AOW en de
pensioenen zijn wetsvoorstellen ingediend en zullen er in de nabije
toekomst, naar aanleiding van het bereiken van het pensioenakkoord, ook
nieuwe wetsvoorstellen worden ingediend. Het clusteren van de behan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

4

deling van de verschillende wetsvoorstellen betekent dat dit wetsvoorstel
nu moet worden aangehouden. Gezien de beoogde inwerkingtredingdatum leidt dit direct tot besparingsverlies. Om deze reden is de regering
geen voorstander van het gezamenlijk behandelen van alle voorstellen
rond de AOW en pensioen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de wetswijziging met zich
meebrengt dat een gat kan ontstaan tussen de ingangsdatum van het
AOW – ouderdomspensioen en het eindigen van de arbeidsovereenkomst.
Hierdoor kunnen problemen ontstaan. De afdeling advisering van de Raad
van State wijst hier ook op. Het wordt nu volledig aan de cao-partijen
overgelaten om deze arbeidsvoorwaardelijke regeling aan te passen. De
leden van de CDA-fractie vragen of dit werkelijk volstaat. Deze leden
vragen of de regering kan garanderen dat dit begin 2012 niet tot vervelende situaties gaat leiden. Zij vragen op welke manier hierover overleg is
gepleegd met de cao-partners, hoe private partijen hierin staan en of
hierover overleg heeft plaatsgevonden.
Begin van dit jaar zijn de hoofdlijnen van het wetsvoorstel tot wijziging
van de ingangsdatum AOW met sociale partners besproken. In dat
overleg is aangegeven dat het voorstel gevolgen kan hebben voor
cao-bepalingen over het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Ter
toelichting zijn de hiervoor al genoemde resultaten uit het cao-onderzoek
«Perspectief op langer doorwerken 2010» gebruikt. Dit najaar zal worden
bezien of nader overleg wenselijk of nodig wordt geacht.
De leden van de PvdA-fractie zijn groot voorstander van het algemeen
verbindend verklaren van cao’s, en zijn dan ook van mening dat het niet
redelijk is om te dreigen cao’s niet langer algemeen verbindend te
verklaren indien deze regeling niet op 1 januari 2012 in alle cao’s is
geïmplementeerd. Zij zijn van mening dat dit dreigement te zwaar is,
mede in het licht van de bereidwilligheid van sociale partners om de cao’s
aan te passen. Welke andere stimuleringsmiddelen kan de regering
gebruiken om de voorgestelde wijzigingen (op tijd) in de cao’s te
verwerken, aldus deze leden. Zij vragen of de regering bereid is naar een
minder zwaar drukmiddel te kijken. De leden van de SP-fractie constateren
dat cao-partijen het functioneel leeftijdsontslag moeten aanpassen. Zij
vragen op basis waarvan de regering rekent op het verschuiven van de
ontslagdatum door werkgevers. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe
de regering denkt over het idee om het functioneel leeftijdsontslag
helemaal uit cao’s te halen. Deelt de regering de mening van de leden van
de PvdA-fractie dat vrijwillig langer doorwerken, in overleg met de
werkgever, mogelijk moet zijn, maar dat dit niet zou mogen leiden tot
verdrijving op de arbeidsmarkt. Welke voor- en nadelen ziet de regering
voor werkgevers, werknemers en de overheid als het functioneel
leeftijdsontslag niet meer in cao’s zal staan?
De totstandkoming en de inhoud van de cao is aan cao-partijen zelf.
Binnen de kaders van de wet- en regelgeving kunnen zij cao-bepalingen
opnemen die in het belang van de sector zijn. Uit de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid (Wgba)volgt dat onderscheid op
grond van leeftijd verboden is, tenzij er een objectieve rechtvaardiging is
voor het gemaakte onderscheid. Dit kader geeft sociale partners in cao’s
de ruimte om onderbouwde cao-afspraken te maken over functioneel
leeftijdsontslag.
Regelingen inzake het zogenoemde functioneel leeftijdsontslag gelden
voor bepaalde functies (zoals beroepsvlieger en brandweerman) en
houden in dat aan personeel bij het bereiken van een bepaalde leeftijd
(veelal 55 jaar of ouder) ontslag wordt verleend onder toekenning van een
inkomensvervangende uitkering. Deze leeftijdsgrens zal in de regel zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

5

ingegeven door gezondheids- en veiligheidsheidsoverwegingen of eisen
die in verband met een goede vervulling van de arbeid moeten worden
gesteld. Hieraan ligt de veronderstelling ten grondslag dat er een
vermindering in het functioneren in deze specifieke beroepsactiviteiten
optreedt bij het ouder worden. Deze regelingen zullen objectief gerechtvaardigd moeten worden.
Indien vaststaat dat het in de cao gemaakte leeftijdsonderscheid niet
objectief gerechtvaardigd is, wordt de betreffende cao-bepaling niet
algemeen verbindend verklaard. Het is aan de rechter of aan de
Commissie gelijke behandeling om te bepalen of het leeftijdsonderscheid
objectief gerechtvaardigd is.
Functioneel leeftijdsontslag is dus gebonden aan concrete functies.
Gelden de ontslagregeling en de daaraan gekoppelde pensioenregeling
voor de hele sector en daarmee ook voor werknemers waarvoor de
functionele beperkingen niet spelen, dan betreft het geen regeling van
functioneel leeftijdsontslag.
Het wettelijke verbod op leeftijdsdiscriminatie1 in de Wgba is zo geformuleerd dat dit niet geldt als de arbeidsverhouding of het ambtelijk dienstverband wordt beëindigd in verband met het bereiken van de leeftijd
waarop op grond van de Algemene Ouderdomswet (AOW) recht op
ouderdomspensioen ontstaat. Is dat niet het geval, dan is er sprake van
leeftijdsdiscriminatie, waardoor de regering de betreffende cao-bepaling
niet algemeen verbindend kan verklaren. Werkgevers zullen ernaar
streven te voldoen aan de wettelijke eisen die gelden bij ontslag. Gezien
de verantwoordelijkheid van cao-partijen voor de totstandkoming en de
inhoud van cao-bepalingen rust op hen eveneens de primaire verantwoordelijkheid voor toetsing van cao-bepalingen aan relevante wet- en
regelgeving, en het in lijn brengen daarmee. Zoals hiervoor is aangegeven, zal dit najaar worden bezien of nader overleg wenselijk of nodig
wordt geacht.
De leden van de PvdA-fractie hechten er aan om ook aandacht te vragen
voor die werknemers, die wel langer kunnen en willen blijven doorwerken
na de officiële datum van de pensioengerechtigde leeftijd.
In het pensioenakkoord, dat steunt op een meerderheid van uw Kamer, is
vastgelegd dat de AOW flexibel kan worden opgenomen en indien
gewenst ook in deeltijd.
De leden van de PVV-fractie vragen of door de regering is overwogen om
het wetsvoorstel zodanig aan te passen dat het AOW-pensioen ingaat op
de eerste dag van de maand volgend op de maand waarin iemand de
AOW-gerechtigde leeftijd heeft bereikt. Zodoende blijft in de visie van
deze leden de eenvoud in het stelsel behouden en worden de extra kosten
voor bedrijfsleven en de uitvoerders van andere sociale zekerheidswetten
beperkt.

1

Zie artikel 7, eerste lid, onderdeel b, van de
Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd
bij de arbeid.
2
Regeerakkoord VVD-CDA, Bijlage F,
Inkomensoverdrachten, punt 11, pag. 13.

In het regeerakkoord2 is afgesproken het AOW-pensioen niet meer te laten
ingaan op de eerste dag van de maand waarin de belanghebbende de
pensioengerechtigde leeftijd bereikt, maar met ingang van de dag waarop
de belanghebbende die leeftijd bereikt. Het voorstel van de leden van de
PVV-fractie is niet conform deze afspraak en heeft tevens tot gevolg dat de
belanghebbende later dan op de pensioengerechtigde leeftijd recht krijgt
op een AOW-pensioen. Dit acht de regering onwenselijk. Ook sluit de in
het wetsvoorstel opgenomen systematiek aan bij veel andere uitkeringsregelingen die eveneens ingaan op het moment dat het recht ingaat. Hierbij
valt te denken aan de werknemersverzekeringen en de Wet Werk en
Bijstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

6

De leden van de SP-fractie constateren dat de beëindiging van het recht
op verschillende werknemersverzekeringen gelijk wordt aan de nieuwe
ingangsdatum van het AOW-pensioen. De leden van de PvdA-fractie
vragen de regering op welke manier rekening is gehouden met lopende
regelingen als prepensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering. Zij
vragen of de regering de mening van de leden van de PvdA-fractie deelt
dat het wenselijk is dat er voor lopende prepensioenregelingen een
overbrugging wordt gecreëerd en dat het een gezamenlijke verantwoordelijkheid is van werknemer, verzekeraar en overheid om voor private
inkomensverzekeringen in aanvulling op de sociale zekerheid een
overbrugging te creëren. Ook de leden van de CDA-fractie en de
ChristenUnie-fractie vragen naar de gevolgen van het wetsvoorstel voor
mensen met een vroegpensioen.
De beëindiging van het recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering sluit
aan op de ingangsdatum van het AOW-pensioen. Vandaar dat dit
wetsvoorstel tevens regelt dat de beëindiging van werknemers-, volksverzekeringen en sociale voorzieningen zal doorschuiven naar de dag dat
men 65 jaar wordt. Op deze manier ontstaat er geen gat tussen de
beëindiging van bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheidsuitkering en het
ingaan van het AOW-pensioen. Dat kan afhankelijk van het afgesloten
contract anders liggen voor private arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
in aanvulling op de sociale zekerheid en het vroegpensioen. Zoals in de
memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is aangegeven, kan de
ingangsdatum van het AOW-pensioen, en daarmee de einddatum van de
private arbeidsongeschiktheidsverzekering of het vroegpensioen, per
regeling verschillen. In welke mate private arbeidsongeschiktheidsverzekeringen zijn afgesloten die eindigen op de 1e van de maand dat iemand
65 jaar wordt is, niet bekend. Het betreft individuele contracten en het is
aan betrokkenen zelf deze desgewenst aan te passen. Met de invoering
van de Wet aanpassing fiscale behandeling VUT- en prepensioenregelingen en introductie levensloopregeling (Wet VPL) in 2006 zijn de
mogelijkheden van vroegpensioenregelingen beperkt tot de groep
werknemers die voor 1 januari 2005 55 jaar of ouder was en die uiterlijk in
2014 de 65-jarige leeftijd bereikt. De mensen uit deze groep die gebruik
maken van vroegpensioen en op 1 januari 2012 nog geen 65 jaar zijn,
krijgen te maken met de nieuwe AOW-ingangsdatum. Welke gevolgen dit
heeft voor het inkomen is afhankelijk van de datum waarop het vroegpensioen eindigt en het AOW-pensioen, aansluitend hierop, ingaat.
Bij vroegpensioenregelingen met een einddatum op of na de 65e
verjaardag zal het wetsvoorstel niet leiden tot een – tijdelijke – inkomensdaling. Bij vroegpensioenregelingen met een einddatum vóór de 65e
verjaardag kan dat wel het geval zijn. Gezien de verscheidenheid aan
einddata in vroegpensioenregelingen is niet bekend welk deel van de
mensen met een vroegpensioen met een tijdelijke inkomensdaling
geconfronteerd kan worden. Een generieke overbruggingsregeling voor
mensen met vroegpensioen ligt daarom vanuit overwegingen van
kostenefficiëntie en effectiviteit van de uitvoering niet voor de hand.
Pensioenuitvoerders en sociale partners zijn bij uitstek op de hoogte van
die gevallen waarin de samenloop van vroegpensioen en verschuiving
van de AOW-ingangsdatum ongewenste inkomenseffecten hebben.
Hierdoor zijn zij het beste in staat om ongewenste inkomensgevolgen
voor de relatief beperkte groep mensen met vroegpensioen in de
overgangsperiode tot 2015 te repareren.
De leden van de SP-fractie constateren dat de regering in de memorie van
toelichting schrijft dat het aanpassen van de systematiek van premieheffing aan de nieuwe ingangsdatum zou leiden tot hogere uitvoeringskosten en hoge administratieve lasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

7

De leden van de SP- en ChristenUnie vragen naar de administratieve
argumenten om de systematiek van loon- en premieheffing niet aan te
passen naar de nieuwe ingangsdatum van de AOW.
De loon- en premieheffing die zich richt op de situatie van de eerste van
de maand waarin iemand 65 jaar wordt, is ingesteld om de uitvoering
door de Belastingdienst en de administratie van inhoudingsplichtigen te
ontlasten. Het laten meeschuiven van deze systematiek naar de dag dat
iemand de pensioengerechtigde leeftijd bereikt – in de nieuwe situatie op
de dag dat iemand 65 jaar wordt – zou betekenen dat een deel van de
maand geheven zou worden tegen het tarief voor onder de 65 jaar en een
deel van de maand tegen het tarief voor boven de 65 jaar, waarbij die
delen afhankelijk zijn van de geboortedatum. De hoogte van de
loonheffing zou in die maand dus afhankelijk worden van de datum
waarop de 65-jarige leeftijd wordt bereikt, waardoor de uitvoeringspraktijk
zou worden geconfronteerd met circa 30 extra maandtabellen. Dit leidt tot
onnodig hoge uitvoeringskosten en hoge administratieve lasten.
Verder vragen de leden van de SP-fractie in hoeverre de administratieve
argumenten, die de regering had in 1954 nog valide zijn.
Sinds de invoering van de AOW zijn er grote stappen gemaakt in de wijze
waarop administraties worden gevoerd. Het handwerk en de papieren
dossiers die het destijds wenselijk maakten de uitkering te laten beginnen
op de 1e van de maand zijn inmiddels vervangen door geautomatiseerde
computersystemen. Deze nieuwe manier van administreren maakt het
makkelijker meer complexe berekeningen uit te voeren. De administratieve argumenten van toen zijn daarom nu in sterk verminderde mate
relevant.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om de stijging van de
loonkosten voor werkgevers aan te geven bij het verschuiven van
ingangsdatum voor een AOW-ouderdomspensioen.
Omdat cao’s nu uitgaan van beëindiging van de arbeidsovereenkomst op
zowel de eerste dag van de maand, de laatste dag van de maand en op de
dag dat de pensioengerechtigde leeftijd wordt bereikt, veranderen de
loonkosten gemiddeld genomen niet. Daar waar sprake is van beëindiging
van het contract op de eerste van de maand zal een werkgever een
werknemer gemiddeld een halve maand langer in dienst hebben dan nu
het geval is.
2. Inkomenseffecten
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar de maximale
inkomenseffecten voor vervroegd gepensioneerden en willen weten
waarop deze inschatting is gebaseerd.
De daadwerkelijke inkomenseffecten bij vervroegd gepensioneerden zijn
afhankelijk van de mate waarin het vervroegde pensioen doorloopt tot het
moment dat het AOW-pensioen ingaat of de mate waarin mensen bereid
zijn om langer door te werken tot hun verjaardag. De inkomenseffecten
zijn maximaal in die situaties waarin het vervroegde pensioen niet verder
doorloopt dan de eerste dag van de maand, en degene die het vervroegd
pensioen ontvangt tegen het einde van de maand jarig is.
In een situatie waarin een alleenstaande op 31 januari 65 jaar wordt, is het
nu nog zo dat het AOW-pensioen samen met het aanvullende pensioen op
1 januari ingaat. De ingangsdatum van het AOW-pensioen verschuift naar
31 januari, met als gevolg dat de persoon in dit geval bijna een maand
minder AOW-pensioen krijgt. Indien het vervroegde pensioen niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

8

doorloopt, geeft dit een tijdelijk inkomenseffect bij mensen met een klein
aanvullend pensioen van bijvoorbeeld 2000 euro per jaar van maximaal
–6%. In situaties waarin het vervroegde pensioen doorloopt, of dat
mensen doorwerken totdat hun verjaardag is bereikt, worden deze
inkomenseffecten gecompenseerd.
3. Uitvoeringsaspecten
De leden van de VVD-fractie vernemen graag van de regering op welke
wijze de voorgenomen wetswijziging gecommuniceerd gaat worden naar
de betrokkenen. Zeker ook omdat in de visie van deze leden communicatie
vooraf veel problemen en vragen achteraf kan voorkomen. Ook de leden
van de PvdA-fractie hebben hier vragen over gesteld.
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft eind
maart een persbericht over dit wetsvoorstel uitgebracht, nadat het
voorstel was aangenomen in de Ministerraad. Tevens is hiervoor aandacht
gevraagd op de website van SZW. Zodra de Tweede Kamer akkoord is, zal
opnieuw dit wetsvoorstel op de website van SZW onder de aandacht
worden gebracht en daarbij zal ook worden ingegaan op de gevolgen
voor de betrokkenen. Hierbij wordt uiteraard de kanttekening geplaatst dat
de Eerste Kamer nog met onderhavig wetsvoorstel moet instemmen. Ook
de uitvoerders zullen hun klanten hierover inlichten. Zodra de Tweede
Kamer met het wetsvoorstel heeft ingestemd, zal de Sociale Verzekeringsbank (SVB) bij de aanvraag van het AOW-pensioen melding maken
van deze voorgenomen wijziging, met de kanttekening dat de Eerste
Kamer nog moet instemmen met het voorstel. De beschikking die
betrokkene ontvangt als op de aanvraag is beslist, zal worden aangehouden totdat ook de Eerste Kamer heeft ingestemd. De betrokkene zal
wel een brief ontvangen als op de aanvraag is beslist, waarin eveneens
melding zal worden gemaakt van het voornemen om de AOW te laten
ingaan op de dag dat de persoon 65 jaar wordt. Om een zorgvuldige
voorlichting richting betrokkenen mogelijk te maken, ben ik bereid de
inwerkingtreding van het wetsvoorstel met drie maanden uit te stellen tot
1 april 2012. De SVB start de AOW-aanvraagprocedure voor deze
betrokkenen in oktober 2011, zodat bij hun aanvraag melding kan worden
gemaakt van dit wetsvoorstel. Verschuiving van de inwerkingtreding naar
1 april 2012 geeft tevens sociale partners meer tijd om de cao’s aan te
passen. Ik vertrouw erop dat sociale partners hiermee voldoende tijd
hebben om de cao’s aan te passen.
Het is de verantwoordelijkheid van sociale partners, pensioenfondsen en
verzekeraars om te zorgen dat de gevolgen van dit wetsvoorstel voor hun
regelingen c.q. cao’s helder naar hun achterban wordt gecommuniceerd.
De leden van de fracties van de VVD en de PVV vragen naar de gevolgen
voor de uitvoeringskosten van andere sociale zekerheidsregelingen.
Het wetsvoorstel levert beperkte extra uitvoeringskosten op, samenhangend met de toets op aanvullend inkomen, voor de uitvoering van
andere sociale zekerheidswetten.
Voor de Sociale Verzekeringsbank (SVB) bedragen deze in 2012 € 0,4 mln.
in verband met de uitvoering van de Anw. Deze kosten nemen geleidelijk
af.
Deze uitvoeringskosten zijn meegenomen in de uitvoeringskosten bij dit
wetsvoorstel. Met betrekking tot de werknemersverzekeringen gaan de
uitvoeringskosten van het Uitvoeringsorgaan werknemersverzekeringen
(UWV) structureel met € 0,15 mln. omhoog. De éénmalige extra uitvoeringskosten voor implementatie bedragen € 0,3 mln. Deze kosten worden
binnen het reguliere uitvoeringsbudget van het UWV opgevangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

9

4. Financiële aspecten
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA en de SP vragen in welke
mate de uitvoerders (gemeenten, UWV en SVB) worden gecompenseerd
voor de langere of hogere uitkeringen die moeten worden doorbetaald als
gevolg van de verschuiving van de beëindigingsdatum van de verschillende sociale zekerheidsuitkeringen. Deze leden vragen tevens welk
bedrag met deze compensatie gemoeid is.
De uitvoerders worden gecompenseerd voor zowel langere als hogere
uitkeringen die moeten worden doorbetaald als gevolg van de
verschuiving van de beëindigingsdatum van de verschillende sociale
zekerheidsuitkeringen. Bij SVB en UWV wordt dit automatisch meegenomen bij de reguliere afrekening. Bij gemeenten wordt het geraamde
bedrag toegevoegd aan het macro-budget. Onderstaande tabel bevat de
raming van de extra uitkeringslasten per regeling als gevolg van dit
wetsvoorstel.
Tabel 5: extra uitkeringslasten per regeling (€ mln.)

WAO
IVA
WGA
WAZ
Wajong
WW
WWB
Anw

2012

2013

2014

2015

2016

24,0
1,4
1,0
1,4
1,0
2,2
4,4
6,3

20,8
1,7
1,2
1,2
1,0
2,3
4,2
5,7

18,1
2,2
1,5
0,9
1,0
2,4
4,0
5,4

16,1
3,0
1,8
0,8
1,1
2,5
4,0
2,5

15,1
3,6
2,1
0,8
1,1
2,6
3,8
1,2

Deze leden vragen of de regering kan toelichten hoe de beoogde
besparing uit het regeer- en gedoogakkoord wordt bereikt als daarbij de
administratieve lasten en extra kosten voor inhoudingsplichtigen mede
worden betrokken. Zij vragen voorts of de regering helder kan onderbouwen dat één uur administratieve last, slechts één Euro kost. Verder
vragen zij de regering een onderbouwing te geven van de administratieve
lasten als gevolg van het wetsvoorstel.
De administratieve lasten en extra kosten als gevolg van dit wetsvoorstel
hebben geen relatie met de besparing van de uitkeringslasten van de
overheid, maar betreffen de tijd en kosten van burgers en bedrijven om te
voldoen aan de verplichtingen die uit dit wetsvoorstel voortvloeien. Deze
tijd en kosten vallen onder de doelstellingen van het kabinet om de
administratieve lasten voor burgers en bedrijven deze kabinetsperiode te
verminderen. Op 19 september 2011 hebben de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en van Economische Zaken,
Landbouw & Innovatie hierover brieven aan de Tweede Kamer gestuurd.
De doelstellingen voor administratieve lasten zijn netto doelstellingen. Het
kabinet houdt van alle wetgeving bij welke toenames en reducties aan
administratieve lasten worden veroorzaakt. Dus ook de toenames door
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Deze staan vermeld in de bijlage
bij de brief van de minister van BZK van 19 september 2011.
De administratieve lasten voor burgers nemen als gevolg van het
wetsvoorstel tijdelijk toe met 68 000 uur en € 68 000. Deze lasten slaan
neer bij burgers die een inkomensafhankelijke uitkering ontvangen in de
periode voorafgaand aan het eerste AOW-pensioen. In deze periode is
namelijk sprake van meerdere inkomensveranderingen op verschillende
momenten, die van belang zijn voor de hoogte van hun inkomensafhankelijke uitkering. De 68 000 uur heeft betrekking op de tijd die zij zullen
moeten besteden aan het doorgeven van hun inkomensgegevens. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

10

€ 68 000 heeft betrekking op kosten die zij daarbij moeten maken,
bijvoorbeeld voor postzegels en het maken van kopieën. Het is toeval dat
de berekening van het aantal uren gelijk is aan de kosten uitgedrukt in
euro’s.
De leden van de fracties van de VVD, de PVV en de ChristenUnie vragen
naar de extra uitvoeringskosten voor het bedrijfsleven van dit
wetsvoorstel.
Inhoudingsplichtigen hoeven geen aanpassingen te plegen in de
loonadministratie. Wel is het zo dat in geval dat de datum van ontslag in
de arbeidscontracten verschuift naar (ten minste) de dag waarop men de
pensioengerechtigde leeftijd bereikt en de werkgever loon uitkeert over
die periode (van de eerste maand dat iemand 65 jaar wordt tot de dag dat
iemand 65 jaar wordt), voor de inhouding op dat loon rekening gehouden
moet worden met de loon- en premieheffingsystematiek voor 65 jaar en
ouder. In de huidige situatie is dat niet altijd aan de orde omdat, zoals al
eerder beschreven, een deel van die contracten eindigt op de eerste van
de maand dat iemand 65 jaar wordt. In de loonsoftwarepakketten is deze
systematiek voor 65 jaar en ouder evenwel al aanwezig en zal dit punt dus
niet leiden tot extra uitvoeringskosten of administratieve lasten voor het
bedrijfsleven.
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat in de financiële bijlage van
het regeerakkoord een besparing werd genoemd van € 70 miljoen, en dat
de besparing in het onderhavige wetsvoorstel iets lager uitkomt. Zij
vragen de regering om aan te geven hoe het verschil wordt opgelost.
Bij de nadere uitwerking van het wetsvoorstel is inderdaad gebleken dat
de besparing iets lager uitkomt dan eerder werd verwacht. Ook het
verschuiven van de inwerkingtreding naar 1 april aanstaande leidt tot een
besparingsverlies van ruim € 5 mln. per maand. De begrotingsregels
schrijven voor dat dergelijke begrotingsmutaties in het geheel van alle
positieve en negatieve bijstellingen bekeken moet worden. Dat betekent
dat niet iedere tegenvaller of besparingsbijstelling specifiek van dekking
voorzien hoeft te worden. In de begroting 2012 van SZW (onderdeel 4.2) is
vermeld welke maatregelen het kabinet heeft genomen om de begroting
van SZW sluitend te krijgen. Hiermee is het totaal van alle positieve en
negatieve bijstellingen gedekt.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 846, nr. 6

11