Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2240
Vragen van het lid Stoffer (SGP) aan de Ministers van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen over de
financiële situatie van gezinnen (ingezonden 10 maart 2023).
Antwoord van de Ministers Van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
en Schouten (Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen) (ontvangen 12 april
2023).
Vraag 1 en 2
Hoe reageert u op het feit dat Nederland internationaal gezien onderaan de
ranglijst staat van financiële regelingen voor gezinnen met kinderen en
daarmee veel minder gezinnen uit de armoede houdt, zoals blijkt uit de
inbreng van hoogleraar Caminada aan het rondetafelgesprek Rondkomen d.d.
25 januari 20231 en figuur 3.3 uit het rapport Kansrijk Armoedebeleid van CPB
en SCP uit 20202?
Hoe beoordeelt u het feit dat Nederland via sociale regelingen het slechter
doet dan landen als Frankrijk, Luxemburg en Duitsland ten aanzien van het
verhelpen van armoede bij kinderen?
Antwoord 1 en 2
Kinderen hebben zelf geen invloed op de financiële situatie waarin zij
opgroeien, terwijl opgroeien in armoede gevolgen heeft voor hun hele leven.
Dit maakt kinderarmoede zo schrijnend, en daarom hebben wij als kabinet
afgesproken om kinderarmoede te halveren in deze kabinetsperiode. De
resultaten van de heer Caminada geven een interessante weergave van het
aandeel van de bevolking dat via sociale zekerheid en belastingen uit de
armoede blijft in internationaal perspectief. Een kanttekening bij de conclusies
is dat dit onderzoek gebaseerd is op data uit 2013. Het SCP3 laat zien dat in
de periode 2011 tot en met 2023 de armoede onder kinderen in 2013 ook het
hoogst was. Sindsdien heeft het kabinet het kindgebonden budget fors
verhoogd. Bovendien ontvangen alleenstaande ouders sinds 2015 een extra
verhoging bovenop het kindgebonden budget (alleenstaande ouderkop). Ter
illustratie: in 2013 ontving een alleenstaande ouder met drie kinderen
1

Reformatorisch Dagblad, 26 januari 2023, «Nederland valt uit de toon met kindregelingen»,
(https://www.rd.nl/artikel/1006736-nederland-valt-uit-de-toon-met-kindregelingen).
2
CPB/SCP, juni 2020, «Kansrijk armoedebeleid», (https://www.cpb.nl/sites/default/files/
omnidownload/CPB-SCP-Kansrijk-armoedebeleid.pdf).
3
SCP Kennisnotitie Armoede ramingen september 2022.

ah-tk-20222023-2240
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

maximaal circa € 2.200 kindgebonden budget per jaar4. In 2023 is dat
(inclusief alleenstaande ouderkop) met circa € 8.600 per jaar bijna vier keer
zo veel. In 2020 is daarnaast het inkomen waar de inkomensafhankelijke
afbouw van het kindgebonden budget start voor paren met ruim € 15.000
verhoogd. De intensivering van het kindgebonden budget sinds 2013 heeft er
mede toe geleid dat het kinderarmoedecijfer is gedaald van 10,2% in 2013
naar 6,8% in 2022. Het CPB verwacht dat de kinderarmoede in 2023 uitkomt
op 6,1%.
In de Formele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid van 13 maart jl. is het
Joint Employment Report 2023 aangenomen.5 Hierin staat dat in Nederland
het percentage kinderen dat risico loopt op armoede of sociale uitsluiting
(AROPE) op 14,9% stond in 2021. Dit percentage is lager dan in Frankrijk
(22,7%), Luxemburg (29,4%) en Duitsland (23,7%). Het EU-gemiddelde in 2021
was 24,4%. Het verschil met het in Nederland gehanteerde kinderarmoedecijfer en het AROPE-cijfer ontstaat door verschillen in definities. Het kabinet
blijft onverminderd gemotiveerd om de doelstelling om kinderarmoede te
halveren te behalen.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u het feit dat Nederland onder het Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)-gemiddelde scoort ten aanzien
van de publieke investeringen in gezinsregelingen?6 Wat vindt u van de
OESO-score van Nederland en welke ambities heeft u op dit punt?
Antwoord 3
Bij het opgroeien van kinderen speelt niet alleen de financiële situatie van het
gezin een rol. Op vrijwel alle levensdomeinen kunnen kinderen en jongeren te
maken hebben met materiele en immateriële tekorten waardoor zij belemmerd worden in hun ontwikkeling en beperkt worden in hun kansen in de
toekomst. Wij zijn ons bewust van deze OESO-score, maar deze toont slechts
een deel van de inzet om gezinnen met kinderen te ondersteunen. Naast
financiële ondersteuning zijn juist ook investeringen in onderwijs, gezondheid, sport, de sociale omgeving en huisvesting hiervoor essentieel.
Dit samen draagt ook bij aan een succesvolle aanpak van kinderarmoede en
het versterken van kansengelijkheid en tegengaan van intergenerationele
armoede voor kinderen. Nederland zet zich middels een aanpak op diverse
levensdomeinen in op het creëren van bepaalde uitkomsten, zodat de kans
groter is dat deze intergenerationele armoede wordt doorbroken. Zie hiervoor
het Nationaal Plan Kindergarantie, dat in april 2022 naar uw Kamer is
verzonden.7 Een ander onderzoek van de OESO naar de economische kosten
van sociaaleconomische achterstelling bij kinderen in Europese OESO-landen
laat zien dat Nederland met betrekking tot kansen op werk beter naar voren
komt dan heel veel andere landen.8Daarnaast is kinderarmoede in Nederland
lager dan in de meerderheid van OESO-landen, waarbij wij stevig inzetten op
de reductie van kinderarmoede.9
Daarnaast gebruikt het kabinet inkomensbeleid en arbeidsmarktbeleid om
gezinnen met kinderen te ondersteunen. Dit doen we naast investeringen in
bijvoorbeeld het onderwijs en de zorg met een breder koopkrachtinstrumentarium. Bijvoorbeeld door de verhoging van het minimumloon (en de
gekoppelde uitkeringen) met ruim 10% vanaf 1 januari 2023, en de herinvoering van de basisbeurs per 1 september 2023. Ook is de vorige kabinetsperiode € 900 miljoen extra geïnvesteerd in de ondersteuning van gezinnen met
kinderen (hogere kinderbijslag, kinderopvangtoeslag). Daarnaast helpt het
kabinetsbeleid om de structurele en culturele oorzaken van armoede aan te
pakken. Sinds 2017 trekt het kabinet structureel € 100 miljoen extra uit om de
armoede onder kinderen tegen te gaan.

Het bedrag in 2013 was circa € 1.700, wat omgerekend in prijzen 2023 uitkomt op circa € 2.200.
Joint Employment Report 2023, p. 28 (europa.eu)
6
OECD, 2023, «Family benefits public spending (indicator)», (https://data.oecd.org/socialexp/
family-benefits-public-spending.htm).
7
Kamerstuk 24 515, nr. 638
8
The Economic Costs Of Childhood Socio-economic disadvantage in European OECD countries
(oecd-ilibrary.org), figuur 2, p.28.
9
OECD data poverty rate: Inequality – Poverty rate – OECD Data
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

De Commissie Sociaal Minimum onderzoekt of verschillende type huishoudens, waaronder gezinnen met kinderen, kunnen rondkomen op het sociaal
minimum. De Commissie rapporteert naar verwachting eind juni de uitkomsten. Mocht dit rapport aanleiding geven tot een herijking van onze nationale
en internationale ambities, dan wordt u hierover geïnformeerd.
Vraag 4
In het licht van voorgaande vragen, hoe vindt u dat Nederland ervoor staat
ten aanzien van de financiële situatie van gezinnen, mede gelet op de inflatie
die ervoor zorgt dat gezinnen steeds moeilijker kunnen rondkomen?
Antwoord 4
Het raakt ons dat veel huishoudens moeilijker rondkomen door de hogere
prijzen in de afgelopen jaren. Huishoudens worden daarom in 2023 ondersteund. Hiervoor heeft het kabinet tijdelijk een groot koopkrachtpakket (circa
€ 12 miljard) in werking gesteld. De laagste inkomensgroepen ondersteunen
we bijvoorbeeld met een verhoging van het wettelijk minimumloon (en
gekoppelde uitkeringen) met ruim 10% en een energietoeslag. Niet alleen
gezinnen met een lager inkomen maar ook middeninkomens komen vaker in
de problemen. Daarom ondersteunt het kabinet ook de middeninkomens met
de verlaging van de lasten op arbeid via de arbeidskorting en het tarief in de
eerste schijf, een prijsplafond voor energie en ook een verhoging van de
zorgtoeslag.
Het CPB heeft in het CEP berekend dat dit inkomensondersteunend beleid in
2023 de koopkracht voor huishoudens fors heeft verbeterd en de armoede
heeft verminderd. In 2024 stijgt volgens het CPB de armoede onder personen
en kinderen zonder aanvullend beleid van het kabinet. Dit vinden wij zorgelijk.
In augustus neemt het kabinet een definitief besluit over koopkrachtmaatregelen, die op Prinsjesdag aan uw Kamer worden gepresenteerd.
De Commissie Sociaal Minimum onderzoekt wat verschillende type huishoudens minimaal nodig hebben om rond te komen. De Commissie rapporteert
naar verwachting eind juni de uitkomsten die wij als kabinet kunnen
betrekken bij de discussie over de koopkrachtmaatregelen in augustus.
Vraag 5
Hoe vindt u dat Nederland ervoor staat ten aanzien van de ambitie van het
kabinet om het aantal kinderen dat in armoede opgroeit in 2025 te halveren,
ten opzichte van 2015?
Antwoord 5
Wij vinden het belangrijk om vast te blijven houden aan de ambities uit het
coalitieakkoord en de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden, en om te
zorgen voor bestaanszekerheid en gelijke kansen voor iedereen. Het
koopkrachtpakket dat per 1 januari 2023 in werking is getreden, draagt bij aan
de verlaging van het aantal mensen en ook kinderen in armoede dit jaar. Om
gezinnen met kinderen te ondersteunen is hierin bijvoorbeeld het kindgebonden budget fors verhoogd. Daarnaast is in de begroting 2023 incidenteel
€ 200 miljoen extra beschikbaar gesteld voor huishoudens die in de knel
komen. Deze middelen voor 2023 en 2024 komen ook ten goede aan kinderen
in armoede en zijn onder andere bestemd voor gerichte tegemoetkomingen,
zoals de bijzondere bijstand, voedselbanken en initiatieven die deelname van
kinderen aan school en de samenleving financieel borgen.
In augustus neemt het kabinet een besluit over de koopkrachtmaatregelen
voor volgend jaar. Daarbij blijft het onverminderd de inzet van ons en het
hele kabinet om de kinderarmoededoelstelling te behalen.
Vraag 6
Bent u bereid te onderzoeken in hoeverre de kindregelingen afdoende zijn om
uit de armoede te blijven, met name voor grotere gezinnen?
Antwoord 6
Inkomensaanvullende kindregelingen voor ouders of verzorgers met middenen lage inkomens bieden extra financiële ruimte om uitgaven voor kinderen
te doen, waardoor de ontplooiingsmogelijkheden van kinderen worden
bevorderd. Wij vinden het belangrijk dat kinderen zo min mogelijk in
armoede opgroeien. De Commissie Sociaal Minimum doet op dit moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

onderzoek doet naar wat een aantal huishoudtypen minimaal nodig heeft om
rond te kunnen komen. We kunnen en willen nog niet vooruitlopen op de
uitkomsten van het rapport. De Commissie rapporteert naar verwachting eind
juni de uitkomsten. De uitkomsten kunnen wij betrekken bij de discussie over
de koopkrachtmaatregelen in augustus.
Vraag 7
Kunt u concreet aangeven met welke kosten u voor gezinnen met kinderen
rekent bij de totstandkoming van beleid? Met welk bedrag neemt de
kostenpost van een gemiddeld gezin toe naar mate een gezin groeit van één
naar twee kinderen, van twee naar drie kinderen, van drie naar vier kinderen,
van vier naar vijf kinderen, etc.?
Antwoord 7
De kindregelingen zijn niet één op één gekoppeld aan de (extra) kosten voor
meer kinderen in het gezin. Wel is in de beleidsdoorlichting10 van artikel 10
(Tegemoetkoming ouders) van de SZW-begroting op basis van CBS-cijfers
(2015)11 onderzocht hoe de feitelijke uitgaven aan kinderen zich verhouden
tot de totale uitgaven van huishoudens met kinderen. Hieruit blijkt onder
meer dat er schaalvoordelen optreden als er meer kinderen in het gezin
komen; de woonlasten per persoon zijn in dat geval lager, net als de uitgaven
aan meubels of voeding.
Voor paren kost het eerste kind gemiddeld 14% van de totale bestedingen,
het tweede kind kost 10% extra en het derde kind 6% extra. Voor eenoudergezinnenkost het eerste kind gemiddeld 23% van het besteedbaar inkomen,
terwijl het tweede kind 8% extra kost. De Commissie Draagkracht heeft de
analyse van de beleidsdoorlichting herhaald voor het jaar 202112. De
verschillen in kosten voor kinderen vergeleken met de beleidsdoorlichting zijn
beperkt. Voor paren kost het eerste kind gemiddeld 16% van de totale
bestedingen, het tweede kind kost 11% extra en het derde kind 5% extra.
De Commissie Draagkracht heeft ook onderzocht in hoeverre de kindregelingen kostendekkend zijn. Daaruit blijkt dat de kindregelingen een groot deel
van de kosten van kinderen dekken voor huishoudens met lage inkomens.
Voor alleenstaande ouders met een laag inkomen komt de commissie tot een
kostendekkendheid van meer dan 100%.13 De kostendekkendheid neemt af
naarmate het inkomen toeneemt, omdat het kindgebonden budget inkomensafhankelijk is.
Vraag 8
Bent u bereid de financiële situatie van gezinnen te betrekken bij uw
inventarisatie van gezinsbeleid in ons omringende landen?
Antwoord 8
Ja, dit zal onderdeel uitmaken van het onderzoek. Het aanbestedingstraject
voor het onderzoek naar gezinsbeleid in ons omringende landen loopt op dit
moment. Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft
onderzoeksbureaus gevraagd naar een onderzoeksplan. Hierbij heeft het
Ministerie van SZW aangegeven dat «inkomen» onderdeel van het onderzoek
moet zijn.
Vraag 9
Bent u bereid daarbij ook te verkennen welke beleidsinstrumenten voor
financiële ondersteuning van gezinnen worden ingezet in ons omringende
landen, zoals Duitsland en België, en hoe Nederland het vergelijkenderwijs
doet ten opzichte van andere landen ten aanzien van investeringen in
gezinnen? Hoe hoog is de totale omvang van het bedrag dat deze landen
uitgeven aan kindregelingen en hoe hoog is het bedrag dat per individueel
kind wordt uitgegeven?

10

Kamerstuk 30 982, nr. 46, p. 40.
Kosten van kinderen naar inkomensklassen, 2015 (cbs.nl)
12
Rapport Commissie Draagkracht (2021)
13
Rapport Commissie Draagkracht (2021), p. 37, tabel 3.7.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 9
Voor het onderzoek naar Gezinsbeleid in ons omringende landen heeft het
Ministerie van SZW gevraagd om beleidsinstrumenten te onderzoeken die
invloed op inkomen hebben. Onderdelen hiervan zijn financiële ondersteuning, armoedebestrijding, werkzekerheid en ander relevant inkomensbeleid.
Andere onderwerpen van het onderzoek zijn werk en zorg, welzijn van
kinderen, huisvesting en demografisch beleid.
In het aanbestedingstraject is de onderzoeksbureaus gevraagd om, indien dit
praktisch mogelijk is, ook de budgettering van de beleidsinstrumenten mee te
nemen. Of dit mogelijk is, en of we voor ieder land de totale omvang van de
uitgaven en de uitgaven per kind kunnen vaststellen, is nog niet bekend. Het
gezinsbeleid in Nederland wordt in dit traject niet onderzocht.
Van het onderzoek wordt per thema en land een overzicht verwacht van het
beleid, de politieke en beleidskeuzes die aan het beleid ten grondslag liggen,
de beleidsresultaten en afsluitend best practices die voor Nederland als
voorbeeld kunnen dienen.
Vraag 10
Waarom wordt een deel van de verhoging van het kindgebonden budget tot
2028 afgebouwd, en welke concrete gevolgen heeft dit voor het armoederisico van huishoudens met kinderen en het armoederisico van kinderen ten
opzichte van de situatie dat deze verhoging niet wordt afgebouwd?
Antwoord 10
In 2023 is in het licht van de gestegen energieprijzen het kindgebonden
budget geïntensiveerd met € 732 miljoen (prijspeil 2022) als onderdeel van
een fors koopkrachtpakket. Dit wordt tot en met 2028 geleidelijk weer
afgebouwd totdat een intensivering van € 100 miljoen structureel resteert.
Het koopkrachtpakket voor 2023 had als doel om huishoudens te ondersteunen in de uitzonderlijke omstandigheden van zeer hoge inflatie. Door de
afbouw ligt het kinderarmoedecijfer in 2028 naar verwachting 0,9%-punt
hoger dan zonder afbouw het geval zou zijn. Het niet afbouwen van de
maatregel vereist echter een (structurele) intensivering van circa € 630
miljoen per jaar. Wij zijn ons als kabinet ervan bewust dat de incidentele
maatregelen aflopen en nemen dit als kabinet mee in de besluitvorming over
koopkracht voor 2024.
Vraag 11
Bent u bereid aanvullende maatregelen te treffen die specifiek zijn gericht op
de groep gezinnen met drie of meer kinderen, aangezien zij vaker een
inkomen hebben dat structureel te laag is om van rond te komen?14 Zo nee,
waarom niet? Zo ja, welke?
Antwoord 11
Ja, het kindgebonden budget voor het derde kind en verder is bijvoorbeeld in
2016, 2021 en 2022 beleidsmatig substantieel verhoogd.
• In 2016 is het kindgebonden budget voor het derde kind en verder
beleidsmatig verhoogd met € 177 tot een maximaal bedrag van € 284.
• In 2021 was de verhoging € 617 tot een maximaal bedrag van € 919.
• In 2022 was de verhoging € 70 tot een maximaal bedrag van € 1.001.
• Het kabinet heeft daarnaast in 2023 met het koopkrachtpakket specifieke
maatregelen getroffen gericht op de groep gezinnen met drie of meer
kinderen. Het kindgebonden budget voor het derde kind of verder is in
2023 verhoogd met € 468 tot maximaal
• € 1.532. Hiermee is het bedrag gelijk aan het bedrag voor het tweede
kind.
• Structureel blijft het bedrag vanaf het derde kind verhoogd met € 151
vanaf 2028 tot maximaal € 1.215.
Om de ontwikkeling zichtbaar te maken, geeft onderstaande tabel 1 de
kindbedragen voor de jaren 2013, 2016, 2023 en in de structurele situatie
(exclusief reguliere indexaties).
De Commissie Sociaal Minimum onderzoekt of verschillende type huishoudens, waaronder gezinnen met kinderen, kunnen rondkomen op het sociaal
14

Kamerstuk 24 515, nr. 654.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

minimum. De Commissie rapporteert naar verwachting eind juni de uitkomsten. De koopkrachtbesluitvorming wordt afgerond in augustus, waarbij ook
maatregelen in de kindregelingen kunnen worden overwogen.

Alleenstaande ouderkop
Kindgebonden budget 1e
kind
Kindgebonden budget 2e
kind
Kindgebonden budget 3e
kind
Kindgebonden budget 4e
kind en verder

2013

2016

2023

Structureel

0

3.050

3.848

3.531

1.017

1.038

1.653

1.336

536

828

1.532

1.215

183

284

1.532

1.215

106

284

1.532

1.215

Vraag 12
Bent u bereid bij toekomstige maatregelen expliciet mee te laten wegen wat
dit betekent voor de inkomenssituatie van gezinnen met drie of meer
kinderen? En bent u bereid de gevolgen voor de inkomenssituatie van grote
gezinnen (met drie of meer kinderen) expliciet mee te nemen bij de koopkrachtplaatjes in uw Kamerbrieven?
Antwoord 12
Wij zijn ons als kabinet ervan bewust dat gezinnen met drie of meer kinderen
vaker in armoede verkeren dan huishoudens met één kind. Vanaf 2023 is
bijvoorbeeld het maximale kindgebonden budget dat ouders ontvangen voor
het eerste kind, tweede kind en het extra bedrag voor alleenstaande ouders
verhoogd met € 356. Hiermee komt het bedrag voor het eerste kind op
maximaal € 1.653 en voor het tweede kind op maximaal € 1.532. Voor het
derde kind of verder is het bedrag daarentegen verhoogd met € 468 tot
maximaal € 1.532.
Hiermee zijn de bedragen voor het derde kind en verder voor het eerst gelijk
aan het bedrag voor het tweede kind. De positie van grote gezinnen wordt
meegenomen in de kinderarmoedecijfers, hierin wordt ook het aantal
kinderen meegenomen. In de koopkrachtplaatjes van het kabinet worden
verschillende huishoudtypen gepresenteerd en geclusterd, om een representatief beeld te geven van Nederlandse huishoudens. In de boxplot kan niet elk
verschil tussen huishoudens zichtbaar gemaakt worden. Het kabinet zal
bezien of er aanpassingen nodig zijn in de presentatie van de koopkrachtontwikkeling van voorbeeldhuishoudens, zodat de uitkomsten daarvan beschikbaar zijn voor de presentatie van de koopkracht in de SZW-begroting van
2024. Representativiteit en vergelijkbaarheid zijn daarbij de belangrijkste
overwegingen. Het kabinet zal de vraag meenemen of gezinnen met drie of
meer kinderen op basis van deze overwegingen toegevoegd moeten worden
aan de voorbeeldhuishoudens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6