Seksualisering:
“Je denkt dat het normaal is…”
Onderzoek naar de beleving van jongeren

Auteur(s)

Hanneke Felten, Kristin Janssens en Luc Brants

Datum

Utrecht, maart 2009

© MOVISIE

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: ”Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren.

1

MOVISIE Kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling
MOVISIE is hét landelijke kennisinstituut en adviesbureau voor maatschappelijke ontwikkeling. We
bieden toepasbare kennis, adviezen en oplossingen bij de aanpak van sociale vraagstukken op het
terrein van welzijn, participatie, zorg en sociale veiligheid. In ons werk staan vijf actuele thema's
centraal: huiselijk & seksueel geweld, kwetsbare groepen, leefbaarheid, mantelzorg en vrijwillige inzet.
We investeren in de kracht en de onderlinge verbinding van burgers. We doen dit door
maatschappelijke organisaties, overheden, maatschappelijk betrokken bedrijven en burgerinitiatieven
te ondersteunen, te adviseren èn met hen samen te werken. Lokaal of landelijk, toegesneden op het
vraagstuk en de organisatie. Zo kunnen deze organisaties en hun professionals hun werk voor de
samenleving zo goed mogelijk doen.
Kijk voor meer informatie op www.movisie.nl.

COLOFON
Auteur(s): Hanneke Felten, Kristin Janssens en Luc Brants
M.m.v. Ben Serkei, Charlot Pierik en Chris Wouters
Eindredactie: Nonja Meintser
Projectleiding: Kristin Janssens
Projectnummer: P1957
Datum: Maart 2009
© MOVISIE
Bestellen: www.movisie.nl
Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van, en is gefinancierd door, het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap.

Voorwoord
De veelheid aan seksueel getinte, vaak genderstereotiepe, uitingen en beelden in de samenleving, met
name in de media, en het mogelijke verband met (seksueel) gedrag en welzijn van jongeren, zijn een
bron van maatschappelijke onrust geworden. Hebben jongeren eerder seks dan ze eigenlijk willen door
het veelvuldig geconfronteerd worden met seksuele beelden? Zijn meisjes al te zeer bezig met hun
uiterlijk door de gephotoshopte seksueel aantrekkelijke modellen die ze in de glossy’s voorgeschoteld
krijgen? Vormen de vele videoclips waarin een machoman omringd wordt door ‘kroelende vrouwtjes’
een voorbeeld voor jongens?
Om meer inzicht te krijgen in de (mogelijke) relatie tussen de toenemende seksualisering van de
samenleving en de ideeën en het seksuele gedrag van jongeren, heeft het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap in het voorjaar van 2008 opdracht gegeven tot een verkennend onderzoek. Dat
onderzoek bestond uit een bundeling van een aantal deelstudies, waaraan het Nederlands
Jeugdinstituut, de Rutgers Nisso Groep en MOVISIE ieder een bijdrage hebben geleverd. Het
Nederlands Jeugdinstituut heeft een literatuuronderzoek uitgevoerd, de Rutgers Nisso Groep heeft
secundaire analyses gedaan en, in samenwerking met het Nederlands Jeugdinstituut, een
kwantitatieve studie. MOVISIE heeft een kwalitatief onderzoek uitgevoerd (De Graaf et al., november
2008).
In aanvulling op deze vierdelige verkenning kreeg MOVISIE de opdracht het kwalitatieve
onderzoeksgedeelte uit te breiden, zodat van een bredere groep jongeren de ideeën, beleving en
behoeften in beeld komen. Dit rapport doet verslag van deze studie.
Als onderzoeksteam willen we een aantal mensen bedanken. De meeste dank zijn we natuurlijk
verschuldigd aan de jongeren die met ons in gesprek zijn gegaan over hun ideeën, beleving en
behoeften. Hun openheid over dit onderwerp, waarover zij vaak voor het eerst in het openbaar
spraken, vormde de noodzakelijke basis van dit onderzoek. Daarnaast waren ook de docenten en
teamleiders van de deelnemende scholen van onschatbare waarde bij de werving van deelnemers aan
het onderzoek. Ook danken we Wilco Schilthuis (GGD Amsterdam) voor de goede samenwerking op
het punt van contact leggen met de deelnemende vmbo-scholen in Amsterdam. Verder danken we Jiro
Ghianni, die de werving van de scholen voor zijn rekening nam. Zonder zijn grote inzet zouden we er
niet in geslaagd zijn op zeer korte termijn een zestigtal jongeren te spreken.
Tenslotte bedanken wij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor het financieel
mogelijk maken van dit onderzoek.

Het onderzoeksteam,
Kristin Janssens
Hanneke Felten
Luc Brants
Ben Serkei
Ossama Abu Amar

Maart 2009

Inhoudsopgave
Inhoudsopgave.......................................................................................................................................... 4
1
Inleiding ............................................................................................................................................. 1
1.1 Achtergrond en aanleiding......................................................................................................... 1
1.2 Begrippenkader.......................................................................................................................... 6
1.3 Doelstellingen en leidende vragen............................................................................................. 7
1.4 Onderzoeksopzet....................................................................................................................... 8
2
Seksualisering: beleving en behoeften van jongeren in Nederland ................................................ 14
2.1 Algemene observaties ............................................................................................................. 14
2.2 Vmbo-jongeren ........................................................................................................................ 14
2.3 HAVO jongeren........................................................................................................................ 32
3
Analyse ............................................................................................................................................ 55
3.1 Beleving van de invloed van media ......................................................................................... 55
3.2 Seksestereotiepe beeldvorming en opvattingen van jongeren................................................ 56
3.3 Seksualiteit en seksueel grensoverschrijdend gedrag ............................................................ 59
3.4 Objectivering en zelfobjectivering ............................................................................................ 60
3.5 Psychosociaal welbevinden..................................................................................................... 62
3.6 Kwetsbare jongeren ................................................................................................................. 63
3.7 Risico- en beschermende factoren .......................................................................................... 64
3.8 Behoefte aan aanpak geseksualiseerde media....................................................................... 66
4
Samenvatting en conclusies............................................................................................................ 68
5
Aanbevelingen ................................................................................................................................. 72
5.1 Seksecoderingen ..................................................................................................................... 72
5.2 Informatie over ‘echtheid’......................................................................................................... 72
5.3 In gesprek met elkaar .............................................................................................................. 72
5.4 Jongens ................................................................................................................................... 72
5.5 Jongeren met homoseksuele en lesbische gevoelens. ........................................................... 73
5.6 Jongeren met een verstandelijke beperking............................................................................ 73
6
Discussie ......................................................................................................................................... 74
7
Bronnenlijst ...................................................................................................................................... 75
8
Bijlagen ............................................................................................................................................ 78
8.1 Powerpointpresentatie ............................................................................................................. 78
8.2 Vragenlijst focusgroepen ........................................................................................................... 85
8.3 overzicht namen en etniciteiten. ................................................................................................ 87

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren.

1

Inleiding
1.1 Achtergrond en aanleiding
1.1.1 Maatschappelijke onrust
Het beeld van de gewillige stoeipoes die zich op haar achterwerk laat
slaan, komt ons de neus uit.
Manifest “Sex moet weer haute couture worden”

In de afgelopen jaren is er maatschappelijke onrust ontstaan over de veelheid aan seksueel
getinte en genderstereotiepe beelden en andere uitingen in de samenleving, in het bijzonder
in de media, en de mogelijke negatieve effecten hiervan op met name jongeren.
Journalisten, wetenschappers, hulpverleners, leerkrachten en andere maatschappelijke
organisaties maken zich zorgen over het verschijnsel ‘seksualisering van de samenleving’.
Het manifest ‘Sex moet weer haute couture worden’ (Pans et al., z.j.) werd door meer dan
1
tienduizend mensen ondertekend. In het veel gelezen ‘Slow Sex Manifest’ (Paardenkop &
Van Rijsbergen, 2008) wordt gepleit voor een nieuw moreel kader voor seksualiteit. In
‘McSex’ (Hilkens, 2008) wordt een lans gebroken voor vernieuwde beeldvorming op het
gebied van seksualiteit, of liever nog een nieuwe seksuele revolutie.
Ook op politiek niveau is er aandacht voor het thema ‘seksualisering van de samenleving’.
Men wil weten òf er een verband bestaat tussen de vermeende toename van het aantal
seksueel getinte media-uitingen enerzijds en verschuivingen in de seksuele moraal
anderzijds (Plasterk, Meer kansen voor vrouwen, 2007). Jongeren worden hierbij gezien als
een groep die extra kwetsbaar is, omdat zij nog volop bezig zijn met hun seksuele en
relationele ontwikkeling en omdat zij relatief naïeve, intensieve mediagebruikers zijn. In de
media verschijnen met enige regelmaat berichten die het bestaan van een dergelijk verband
2
onderstrepen. Er gaan stemmen op voor media-educatie (Dibi, 2007) en een gedragscode
voor de media (Dijsselbloem & Van Dam, 2006; Plasterk, 2007).
Waar gaat de discussie over?
Onder andere over de al dan niet vermeende seksualisering, over wat ‘goede’ en ‘slechte’
seks is en sekse- en genderstereotiepen die daarbij aan de orde komen.
Vooral aan het begrip ‘seksualisering van de samenleving’ worden verschillende
betekenissen gehecht. Sommigen verstaan er onder dat seks een (te) grote rol speelt in het
openbare domein, anderen de genderstereotiepe beelden van seks in de media.
In paragraaf 2.2 Begrippenkader, geven wij onze omschrijving van dit begrip.
De ‘seksualiseringskritiek’ omvat minstens drie verschillende soorten van kritiek.
Er is ten eerste kritiek op de (te) grote mate waarin seksueel getinte uitingen in de media
voorkomen. Het feit dat er steeds meer porno steeds gemakkelijker beschikbaar is en dat

1 Op zaterdag 5 april 2008 verscheen de korte versie van het Slow Sex Manifest in Trouw. Het boek Slow sex: een erotisch
beschavingsoffensief, waar het manifest van is afgeleid, is gepresenteerd op maandag 7 april (http://www.slowsex.nl/, gezien op 11 maart
2009).
2

Zie bijvoorbeeld http://tweedekamer.groenlinks.nl/nieuws/2007/07/06/groenlinks-lanceertinitiatiefwet-media-educatie (gezien op 11 maart 2009).

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

1

ook steeds meer ‘gewone’ media-uitingen seksueel getint zijn, is voor velen een reden tot
zorg.
Er is ten tweede kritiek op de manier waarop mannen en vrouwen worden afgebeeld. De
eenzijdige, beperkte en genderstereotiepe manier waarop seksualiteit wordt verbeeld meisjes en vrouwen als lustobject en gewillig, jongens en mannen als dominant,
vrouwonvriendelijk en onderdrukkend – is niet alleen feministen een doorn in het oog. Er ligt
een sterke nadruk op een mooi, sexy uiterlijk, vooral voor meisjes en vrouwen, hetgeen kan
leiden tot frustratie en minderwaardigheidsgevoelens bij jongens en vooral meiden die niet
kunnen voldoen aan de eisen. En omdat de gepresenteerde schoonheidsidealen
onrealistisch zijn (de beelden worden immers doorgaans bewerkt), zijn ze vrijwel onhaalbaar
zonder hulp van cosmetische chirurgie (APA Taskforce, 2007). Er wordt ten derde kritiek en
zorg geuit over het beeld van seksualiteit dat wordt neergezet. Zo is in het gangbare aanbod
bijvoorbeeld maar weinig ruimte voor de emotionele kant van seks en de fysieke en
psychische gezondheidsrisico’s (Nikken, 2007).
Zijn de zorgen over mogelijke (negatieve) gevolgen voor jongeren van seksueel getinte
beelden in de media terecht?
Allereerst moet dan de vraag beantwoord worden òf seksueel getinte beelden in de media
gevolgen hebben voor het gedrag van jongeren. Naast signalen van maatschappelijke
organisaties zijn er ook wetenschappelijke gegevens die aangeven dat contact met, of
gebruik van,geseksualiseerde uitingen in de media inderdaad invloed kunnen hebben op
gedrag van jongeren. Het Amerikaanse onderzoek van Collins et al uit 2004) toont
bijvoorbeeld aan dat jongeren die meer dan gemiddeld naar televisiebeelden met een
seksuele inhoud kijken qua seksueel gedrag 9 tot 17 maanden voorlopen op jongeren die
daar gemiddeld of minder vaak naar kijken. Uit Nederlandse cross-sectionele studies komt
naar voren dat jongeren die meer in contact komen met seksuele getinte media-uitingen,
ruimere opvattingen hebben over onder andere seks zonder verliefde gevoelens, seks als
ruilmiddel en grensoverschrijding, dan anderen (De Graaf et al., 2007; Nikken, 2007).
Ten tweede moet de vraag beantwoord worden of de invloed van seksueel getinte beelden
op jongeren als negatief betiteld moet worden, en (dus) reden tot zorg geven. Zowel vanuit
maatschappelijke organisaties als vanuit de wetenschap zijn er signalen dat het zien van
genderstereotiepe seksuele beelden jongeren leidt tot genderstereotiepe ideeën bij
jongeren, of deze bevestigt. Uit enkele Nederlandse experimentele studies kwam naar
voren dat de onderzochte jongens na het zien van seksueel objectiverende videoclips vaker
instemmen met stellingen als “een vrouw hoort thuis achter het aanrecht” (Schwinghammer,
2007) of “een sexy uiterlijk is belangrijk voor meisjes” (Ter Bogt, 2008) dan na het zien van
neutrale mediabeelden. Niet iedereen zal een dusdanige invloed als negatief zien, maar
voor de Nederlandse overheid, die een actief emancipatiebeleid voert en uitgaat van gelijke
rechten en kansen voor mannen en vrouwen, moet een anti-emancipatorische invloed van
genderstereotiepe seksuele beelden wel als negatief gezien worden, en dus reden tot zorg.
Er is verder enige steun voor de hypothese dat genderstereotiepe seksuele beelden een
negatieve invloed hebben op het welzijn van meisjes. Op basis van een uitgebreide
literatuurstudie concludeert de Amerikaanse APA Taskforce (2007) dat de sterke nadruk op
vrouwelijk schoon in de media zou leiden tot een preoccupatie met het eigen uiterlijk
(‘zelfobjectivering’) bij meisjes, hetgeen vervolgens negatieve gevolgen zou hebben voor het
psychosociaal welzijn van meisjes en vrouwen.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

2

Al met al zijn er veel aanwijzingen voor (negatieve) invloed van met name
genderstereotiepe seksuele beelden op de attitudes en het gedrag van jongens en meisjes,
maar niet meer dan dat. Er is geen ‘bewijs’. De literatuurstudie van de APA Taskforce
(2007) schetst een verontrustend beeld van de Verenigde Staten, maar het is niet gezegd
dat de beschreven verbanden ook gelden voor Nederland, waar een veel liberaler seksueel
klimaat bestaat (Braeken, Rademakers & Reinders, 2002). Bovendien zijn jongens in de
APA-studie geheel buiten beschouwing gelaten. Nederlandse cross-sectionele studies
tonen slechts een verband aan met eerder seksueel actief worden of met attitudes over
seks. Hierbij is onduidelijk wat de richting is van het gevonden verband: zo is het goed
mogelijk dat jongeren die al verder zijn op seksueel gebied dan hun leeftijdgenoten vaker
seksueel getinte media-uitingen opzoeken, en dus niet eerder seksueel actief worden omdat
zij seksueel getinte media-uitingen zien.. Bovendien zijn dergelijke verbanden niet zonder
meer negatief te noemen, omdat ze niets zeggen over seksueel risicovol gedrag of
grensoverschrijding. Van het beschikbare experimentele onderzoek is weliswaar duidelijk
wat de kip is en wat het ei, maar er zijn slechts attitudes gemeten. Het is de vraag in
hoeverre de gemeten attitudes zich laten vertalen in daadwerkelijk seksistisch of seksueel
intimiderend gedrag.
Daarnaast is het zo dat seksualisering zich niet alleen in de media manifesteert, hoewel de
maatschappelijke discussie anders doet vermoeden. Denk bijvoorbeeld aan de invloed van
ouders, die wellicht veel waarde hechten aan het uiterlijk van hun dochter of die meebetalen
aan plastische chirurgie, of aan de druk van de vrienden- en vriendinnengroep om er goed
uit te zien. Tot slot, er is nog weinig onderzoek naar, en inzicht in, de beleving van jongeren.
Daar gaat deze onderzoeksrapportage over.
2.1.1. Verkennend onderzoek in Nederland
In november 2008 hebben de Rutgers Nisso Groep, het Nederlands Jeugdinstituut en
MOVISIE het onderzoek ‘Seksualisering: Reden tot zorg? Een verkennend onderzoek’ (De
Graaf et al., 2008) uitgebracht aan het ministerie van OCW. In het rapport wordt verslag
gedaan van vier Nederlandse deelstudies naar de rol van seksualisering in het leven van
jongeren: 1) een literatuurstudie, 2) secundaire analyses op bestaande data, 3) een
kwantitatieve studie (panelonderzoek) onder 1294 jongeren en hun ouders en 4) een
kwalitatief onderzoek (focusgroepen) onder 28 jongeren en 20 professionals.
De studies leverden elkaar aanvullende – en soms uiteenlopende – inzichten op. Ze
verschilden van elkaar, zowel methodisch als voor wat betreft de groepen jongeren die
eraan hebben deelgenomen. Kwantitatief onderzoek is bij uitstek een methode die geschikt
is om statistische verbanden te berekenen en moet in principe representatief zijn voor een
grote groep. Kwalitatief onderzoek geeft vooral inzicht in de belevingswereld van de
betrokkenen - in dit geval jongeren - en daarmee in de verbanden die jongeren vanuit hun
eigen context zelf leggen. Aan het kwantitatieve onderzoek bleken achteraf vrijwel
uitsluitend autochtone jongeren deelgenomen te hebben met een, naar het zich liet aanzien,
relatief gunstige gezinsachtergrond. Het is daarom niet, hoewel dat wel de opzet was,
representatief voor ‘de’ jongeren in Nederland. Er heeft immers slechts een zeer beperkt
aantal allochtone jongeren in geparticipeerd. Waardoor er op basis van dit
onderzoeksgedeelte geen uitspraken gedaan kunnen worden over mogelijke verbanden
tussen seksualisering en seksueel en psychosociaal welzijn van ‘de’ jongeren in Nederland.
De RNG en E-quality voeren daarom in 2009 een kwantitatief vervolgonderzoek uit.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

3

Aan het kwalitatieve onderzoek met focusgroepen hebben vrijwel uitsluitend laagopgeleide
jongeren met een allochtone (hoofdzakelijk Turkse of Marokkaanse) achtergrond, wonend in
‘probleemwijken’, deelgenomen, en professionals die in hun dagelijkse werk veel in
aanraking komen met jongeren. Het was dusdanig klein van opzet dat het onvoldoende
inzicht gaf in de belevingswereld van verschillende groepen jongeren. Het ontbrak in het
onderzoek met name aan jongeren van Surinaamse, Antilliaanse en Nederlandse afkomst
(en van specifieke groepen zoals jongeren met een verstandelijke beperking en jongeren
met lesbische of homoseksuele gevoelens). Ook verschafte het onderzoek geen zicht op
mogelijke verschillen naar opleidingsniveau. Daarom is dit aanvullende kwalitatieve
onderzoek gedaan. Doel daarvan is ‘de stem’ van een bredere groep jongeren te laten
horen en een beter zicht te krijgen op de belevingswereld en de behoeften van jongeren
wanneer het gaat over de veelheid aan seksueel getinte en genderstereotiepe beelden in de
media. Waarbij rekening is gehouden met de diversiteitsfactoren sekse, etnische
achtergrond, opleidingsniveau alsmede persoonlijke en contextuele factoren.
Van de vervolgonderzoeken in 2009 door RNG en E-quality enerzijds en MOVISIE
anderzijds wordt ditmaal geen gezamenlijk rapport gemaakt. Wel worden gezamenlijke
conclusies geformuleerd op grond van het kwantitatieve en het kwalitatieve
vervolgonderzoek.

2.1.2 Uitgangspunten
Hieronder lichten we een aantal belangrijke uitgangspunten bij dit onderzoek toe. Deze zijn
bepalend geweest in de keuzes die we hebben gemaakt bij het opzetten en uitvoeren van
het onderzoek en de analyse van de gegevens.
Jongeren staan centraal
In dit onderzoek staat de beleving en verschillende perspectieven van jongeren ten aanzien
van seksualisering centraal.
In de huidige discussie over seksualisering speelt vooral de zorg over verschuivingen in de
seksuele moraal en de wijze waarop vrouwen en mannen worden neergezet in de media.
De discussie wordt gedomineerd door volwassenen die zich zorgen maken over de
seksuele moraal en het daarbij horende gedrag van jongeren. Wij zien voor jongeren een
belangrijke rol weggelegd in het bijdragen aan kennisontwikkeling. We zijn geïnteresseerd in
de veelheid aan perspectieven die jongeren op dit terrein hebben: ‘waarom doen ze de
dingen die ze doen, zoals ze die doen?’ Hoe beleven jongeren de seksueel getinte beelden
in de media en de wijze waarop seksualiteit verbeeld wordt? Het uitgangspunt is dan ook:
de dialoog aangaan, het uitwisselen en in beeld brengen van verschillende perspectieven,
maar ook oog hebben voor de context waarbinnen bepaalde gebeurtenissen en bepaald
gedrag plaatsvinden. Inzicht hierin kan een belangrijke bijdrage leveren aan de emancipatie
van meisjes en jongens en de preventie en aanpak van seksueel grensoverschrijdend
gedrag. Naast het aangaan van de dialoog met jongeren ten behoeve van
kennisontwikkeling, zien wij ook een rol voor hen weggelegd in een eventuele aanpak van
de problematiek.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

4

Seksuele en reproductieve rechten
In de discussie over de seksuele moraal van jongeren zijn wij van mening dat de seksuele
en reproductieve rechten van jongeren voorop dienen te staan. Dit betekent dat
keuzevrijheid bij seksualiteit en het krijgen van kinderen het uitgangspunt is. Bijvoorbeeld de
keuze of je seks wilt hebben, met wie en wanneer. Wederzijds respect en gelijkheid tussen
partners zijn van belang bij deze keuzes. Ze moeten vrij zijn van discriminatie, stigma of
vooroordelen.
Seks is leuk

Seks is leuk, of zou dat in ieder geval moeten zijn. In onze benadering van jongeren vinden
we een positieve insteek van groot belang. We willen seksualiteit niet problematiseren maar
de prettige kanten ervan benadrukken, met aandacht voor de eigen wensen, gevoelens en
verlangens. Daarbij hechten we belang aan waarden als respect voor jezelf en anderen en
rekening houden met eigen en andermans waarden, wensen, grenzen en mogelijkheden.
Als seks niet langer leuk is
Maar als grenzen worden overschreden, is seks niet meer leuk. Een negatieve seksuele
ervaring kan tot een trauma leiden, met negatieve gevolgen voor psychisch en lichamelijk
welbevinden. Uit onderzoek blijkt dat seksuele dwang onder jongeren relatief vaak voorkomt
(De Graaf et al., 2005). Ook professionals melden regelmatig dat ze zich zorgen maken
over de manier waarop jongeren met elkaar omgaan. MOVISIE onderkent deze
problematiek en werkt in haar projecten aan het tegengaan van seksuele dwang en
seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zo benadrukken wij het belang van het voorkomen
van seksueel grensoverschrijdend gedrag door het leren herkennen, aangeven en
verwoorden van de eigen wensen, gevoelens en verlangens, om van daar uit ook grenzen
aan te kunnen geven en grenzen van anderen te respecteren.
Emancipatie
Als het om seksueel gedrag gaat, is ons uitgangspunt dat iedereen, man of vrouw, jongen of
meisjes, vorm moet kunnen geven aan haar of zijn eigen seksualiteit. Daarin moeten zij niet
beperkt of gedwongen worden door ideeën en beelden die bestaan over wat seksualiteit en
seksuele rollen behoren te zijn. Het zelf vorm kunnen geven aan de eigen seksualiteit is een
mensenrecht (en dus ook een recht van jongeren).
Opvattingen, gedrag en beleving van seksualiteit worden beïnvloed door individuele en sociale
factoren

Seksualiteit neemt in het leven van de meeste mensen een belangrijke plaats in. Dat geldt
zeker voor jongeren. Het is een leerproces waarin verschillende factoren de opvattingen
over, het gedrag en de beleving van seks beïnvloeden. Zowel individuele psychologische
factoren spelen een rol (karakter, de individuele levensgeschiedenis, de individuele
levensbeschouwing) als sociale factoren (sekse, seksuele voorkeur, sociale klasse, etnischculturele achtergrond, leeftijd, het al dan niet hebben van een beperking). (Zie ook
[1]
www.sensoa.be < beleving).
Voor de analyse van de uitkomsten van de focusgroepen hebben we een emancipatorische
visie gehanteerd, die gebaseerd is op het kruispuntdenken (Wekker & Lutz, 2001). Het

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

5

kruispuntdenken gaat er vanuit dat iedereen zich bevindt op een aantal belangrijke ‘assen’
van maatschappelijke betekenisgeving, zoals sekse en etniciteit. Deze worden
diversiteitfactoren genoemd: factoren die aangeven dat mensen onderling van elkaar
verschillen. Deze diversiteitfactoren hebben een invloed op verschillende terreinen van het
leven van mensen. In de analyse van de onderzoeksgegevens spelen deze factoren een
belangrijke rol. Zo kijken we in dit onderzoek in hoeverre verschillen tussen jongens en
meisjes, opleidingsniveau en etniciteit een rol spelen op het gebied van seksualisering en
de mogelijke invloed ervan.

1.2 Begrippenkader
In het maatschappelijke debat worden verschillende termen gehanteerd die nadere
toelichting behoeven. Het zijn termen die vaak terugkomen, maar waarvan de betekenis niet
altijd even duidelijk is. Het gaat om de termen ‘seksualisering’, ‘(zelf)objectivering’, seksueel
grensoverschrijdend gedrag en psychosociaal welbevinden van jongeren.
Op basis van de uitkomsten van de focusgroepen zullen we nagaan of de gehanteerde
definities aangescherpt dienen te worden, en zo ja, op welke manier.
1.2.1 Seksualisering
Zoals als in de inleiding is opgemerkt, wordt in de maatschappelijke discussie het begrip
‘seksualisering’ gebruikt om verschillende fenomenen te beschrijven. Soms heeft het begrip
uitsluitend betrekking op de media, soms wordt het veel breder getrokken en gaat het over
‘de geseksualiseerde maatschappij’. Soms gaat het alleen over beelden van seks en bloot,
op andere momenten gaat het over de manier waarop mannen en vrouwen(rollen) worden
afgebeeld, of over het onrealistische schoonheidsideaal van vooral vrouwen in de media.
In dit onderzoek omschrijven we seksualisering als ‘de toename van seksuele en seksueel
getinte beelden en andere uitingen in alle aspecten van het maatschappelijke leven’.
In dit onderzoek beperken we ons tot seksuele en seksueel getinte beelden en andere
uitingen in de media die een seksestereotiep karakter hebben. Als onderzoekers stonden wij
in 2008 voor de uitdaging het begrip seksualisering zodanig in te vullen dat het begrip
‘meetbaar’ werd. Daarom hebben we ons beperkt tot media-uitingen: dat zijn de uitingen
van seksualisering die het meest zichtbaar zijn en waar de discussie zich vooral op richt. Op
basis van literatuuronderzoek en uitgebreide discussie is er voor gekozen om ons te richten
op twee mogelijk problematische kanten aan media-uitingen die vaak onder de noemer van
seksualisering geplaatst worden. Het gaan dan als eerste om de overmaat aan seksueel
getinte, eenzijdige, schenderstereotiepe uitingen in de media. Dit benoemen wij als
seksualisering. Het gaan als tweede om de onrealistisch ‘mooie, sexy’ beelden van (vooral)
vrouwen in de media. Sinds de komst van de plastische chirurgie en het ‘photoshoppen’ zijn
deze beelden nog onrealistischer geworden. In bepaalde media-uitingen is een ‘mooi’
uiterlijk van vrouwen van veel groter belang dan andere kenmerken (gevoelens, gedachten,
vaardigheden). Wij noemen deze overmatige nadruk op het uiterlijk van een vrouw of man,
in combinatie met een beperkte aandacht voor andere kenmerken, objectivering. Wanneer
iemand deze objectivering internaliseert, dus wanneer iemand zelf ook overmatig veel

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

6

waarde hecht aan het eigen uiterlijk, of meer waarde hecht aan het eigen uiterlijk dan aan
andere persoonlijke kenmerken, spreken we van zelfobjectivering.
Objectivering en seksualisering komen vaak in combinatie met elkaar voor. In bepaalde
videoclips worden bijvoorbeeld vrouwen zowel geobjectiveerd (ze hebben zuiver een
uiterlijke, decoratieve functie) als geseksualiseerd (ze hebben weinig kleding aan, de focus
ligt vooral op borsten en billen, en de bewegingen zijn seksueel getint).
1.2.2 Seksueel grensoverschrijdend gedrag
Onder seksueel grensoverschrijdend gedrag verstaan we seksuele dwang: het fysiek of
psychisch gedwongen worden om seksuele dingen te doen of toe te staan die iemand niet
wil. Of een ander daartoe dwingen. Het gaat dan niet uitsluitend om gedwongen
geslachtsgemeenschap, maar ook om een gedwongen tongzoen of een andere seksuele
handeling die iemand niet wil. Ook vormen van subtiele drang en dwang vallen eronder,
zoals iemand overhalen tot seks en manipulaties.
De grens tussen ‘vrijwillig’ en ‘gedwongen’ is niet eenduidig vast te stellen. Wel zijn er
criteria te formuleren op basis waarvan bepaald kan worden of seksueel (getint) gedrag al
dan niet grensoverschrijdend is. Er is sprake van seksueel grensoverschrijdend gedrag als
in seksueel contact aan één of meerdere van de volgende drie criteria niet wordt voldaan:
gelijkwaardigheid, toestemming en vrijwilligheid (Frans, 2008).
In de sociale wetenschappen en de hulpverlening vallen onder de term seksueel
grensoverschrijdend gedrag doorgaans alle lichte en zware vormen van seksueel geweld
zoals het gedwongen worden iemand geslachtsdeel te zien (exhibitionisme), seksuele
opmerkingen te krijgen, aanranding en verkrachting.
1.2.3 Psychosociaal welbevinden
Onder psychosociaal welbevinden verstaan we in het kader van dit onderzoek het volgende:
het welbevinden en de gezondheid van een persoon, betrekking hebbend op het psychische
voor zover dit wordt bepaald door sociale factoren en invloeden. Ook doelt de term
psychosociaal welbevinden op de afwezigheid van psychosociale problemen: dat zijn
problemen op het gebied van bewustzijn, beleving en gedrag van individuen. Daartoe
behoren ook het afwezig zijn van problemen tussen mensen onderling, in het gezin en in
andere samenlevingsverbanden; problemen van mensen met aspecten van het openbare
leven (school, werk en dergelijke); problemen tussen generaties en groepen (Van Dale
1999, Koenen 2006, Wolters 1998).

1.3 Doelstellingen en leidende vragen
Aangezien dit onderzoek een vervolg is op het eerder verrichtte onderzoek (De Graaf et al.,
2008), sluiten de doelstellingen en leidende vragen nauw aan bij het voorgaande
onderzoek. Er zijn enkel aanpassingen gedaan wat betreft de onderzoeksgroep, omdat het
hier uitsluitend gaat om jongeren en niet, zoals in het vorige onderzoek, ook om
professionals.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

7

1.3.1 Doelstellingen
Doel van dit aanvullende kwalitatieve onderzoek is meer inzicht te verwerven over
seksualisering door ‘de stem’ van een brede groep jongeren te laten horen.
De doelstellingen zijn:
1. Inzicht krijgen in het verband tussen seksualisering enerzijds en zelfobjectivering
en psychosociaal (niet) welzijn anderzijds bij jongeren in Nederland.
2. Inzicht krijgen in het verband tussen seksualisering en objectiverende en
grensoverschrijdende interacties tussen jongeren.
3. Inzicht krijgen in de visie op en beleving van seksualisering door jongeren en
hun eventuele behoefte aan ondersteuning.
4. Factoren identificeren die een rol spelen bij de invloed van seksualisering op
jongeren.
Deze inzichten vormen input voor beleid dat aansluit bij de beleving en behoeften van
jongeren.
1.3.2 Vraagstelling
3

De volgende vragen zijn leidend bij dit onderzoek :
1. Hoe wordt seksualisering in Nederland beleefd door jongeren?
2. Zijn er aanwijzingen voor een verband tussen seksualisering in de media enerzijds
en seksueel (grensoverschrijdend) gedrag anderzijds bij jongeren?
3. Zijn er aanwijzingen voor een verband tussen objectivering door media, ouders en
leeftijdsgenoten en zelfobjectivering anderzijds bij jongeren?
4. Zijn er aanwijzingen voor een verband tussen zelfobjectivering enerzijds en
psychosociaal welbevinden en seksueel (grensoverschrijdend) gedrag anderzijds bij
jongeren?
5. Welke beschermende en risicofactoren spelen een rol bij de invloed van
seksualisering op jongeren?
6. Welke (groepen) jongeren zijn het meest kwetsbaar voor de invloed van
seksualisering?
7. Welke behoeften hebben jongeren?

1.4 Onderzoeksopzet
1.4.1 Onderzoeksgroep
Het onderzoek richt zich op jongens en meisjes in de leeftijd van 13 tot 16 jaar, met
aandacht voor verschillen naar etniciteit en opleidingsniveau. We hebben daarom gekozen
voor een werkwijze waarbij jongens en meisjes uit verschillende etnische groepen en van
verschillende opleidingsniveaus met elkaar konden worden vergeleken. Om tot vergelijking
te kunnen komen, hebben we getracht de onderzoeksgroep te beperken tot jongens en
3

De vraag “Wat zijn witte plekken in het bestaande onderzoek naar de invloed van seksualisering op jongeren?”

die in het onderzoek uit 2008 wèl is gesteld, is geschrapt omdat het vrijwel niet mogelijk is deze vanuit kwalitatief
onderzoek goed te beantwoorden.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

8

meisjes met een Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse achtergrond en
autochtone jongeren. In de praktijk bleek het onmogelijk om de focusgroepen te beperken
4
tot enkel jongeren met deze etnische achtergronden (zie paragraaf 2.4.2).
Om iets te kunnen zeggen over seksualisering – opleidingsniveau hebben we deelnemers
geworven op, en onderscheid gemaakt tussen, vmbo- en havo-scholen. Waarbij voor havo
is gekozen en niet voor vwo vanwege het grotere aantal allochtone jongeren op de
havo(CBS 2008).
De onderzoeksgroep bestond uiteindelijk uit 58 jongeren. De verdeling naar sekse, etniciteit
en opleidingsniveau is terug te vinden in de onderstaande tabellen, 2.4.1 en 2.4.2.
Tabel 2.4.1 Sekse en etnische afkomst deelnemers VMBO
Etnische afkomst
Nederlands
Marokkaans
Surinaams Creools
Surinaams Hindoestaans
Turks
Antilliaans
Ghanees / Surinaams

Jongens

Meisjes

2

4
3
8

2
1
1
4

1
1
1

Italiaans / Nederlands
Moluks / Nederlands
Indonesische / Surinaams

1

Totaal

11

18

Tabel 2.4.2 Sekse en etnische afkomst deelnemers HAVO
Etnische afkomst

Jongens

Meisjes

Afghaans
Nederlands
Congolees
Marokkaans
Turks
Engels / Zuid-Amerikaans
Italiaans / Pakistaans

2
10

1
7
1

Totaal

17

3
1

2
1

1

12

Een overzicht van (fictieve) namen, etnische afkomst en leeftijd van de jongeren met wie wij
gesproken hebben, is opgenomen in bijlage 9.3.

4 Aan het eind van de bijeenkomst werden de jongens en meisjes gevraagd hun etnische achtergrond aan te geven. Hieronder verstaan we
het land van herkomst van beide ouders.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

9

1.4.2 Methode
Er is gekozen voor een kwalitatief onderzoek middels focusgroepen om meer inzicht te
krijgen in de belevingswereld van jongeren ten aanzien van seksualisering. Centraal in deze
benadering staat de betekenis die mensen, jongeren in dit geval, zelf geven aan de beelden
en gebeurtenissen in hun wereld. Het gaat er om de leefwereld te leren kennen en begrijpen
van de onderzoeksgroep (Migchelbrink, 2004).
Focusgroepen

De opdrachtgever heeft gekozen voor een uitbreiding van de focusgroepen, met als doel
ook zicht te krijgen op de belevingswereld en behoeften van laag opgeleide en hoog
opgeleide Antilliaanse, Surinaamse en autochtone jongeren. Het betreft een kortdurend
onderzoek met een doorlooptijd van acht weken. Dit heeft gevolgen voor de methode en
reikwijdte van het voorgestelde onderzoek.
Focusgroepen zijn bij uitstek geschikt voor het achterhalen van belevingsaspecten en de
totstandkoming van deze beleving in onderlinge interacties. Behalve efficiëntie in tijd en
geld, kennen focusgroepen de volgende voordelen:
• Inzicht in hoe er over thema’s wordt gesproken in een bepaalde doelgroep.
• Inzicht in hoe een doelgroep op elkaars meningen en ideeën reageert.
Het werken met focusgroepen heeft echter ook een aantal nadelen, zoals eventuele
groepsdruk onder jongeren en een beperkte mogelijkheid om diep in te gaan op de
individuele beleving van de participanten. Individuele interviews bieden de mogelijkheid om
de individuele belevingswereld van jongeren in beeld te brengen en hiermee ook meer
diepgang te verkrijgen. Bovendien is groepsdruk dan niet aanwezig. Een onderzoeksopzet
gebaseerd op individuele interviews was echter in een tijdsbestek van acht weken niet
mogelijk.
In aanvulling op de eerder georganiseerde focusgroepen in 2008, werden vier
bijeenkomsten op scholen georganiseerd, elk bestaande uit drie onderdelen. Net zoals in
het voorgaande onderzoek werden er drie focusgroepen op een dag georganiseerd: een
naar sekse gemengde, een meisjes- en een jongensgroep
Aandacht voor diversiteit
In de focusgroepen in 2008 zijn vooral Turkse en Marokkaanse jongeren in het vmbo aan
het woord geweest. In aanvulling op de bijeenkomsten die we in 2008 uitgevoerd hebben,
werden er vier bijeenkomsten georganiseerd, waarvan twee op vmbo-scholen en twee op
havo-scholen, met onder meer Antilliaanse, Surinaamse en Nederlandse jongeren. Bij de
werving van de leerlingen uit het havo-onderwijs is gestreefd naar het waarborgen van
heterogeniteit wat betreft etnisch-culturele achtergrond. De realiteit van het hoger voortgezet
onderwijs (havo / vwo ) is dat jongeren met een allochtone afkomst hier
ondervertegenwoordigd zijn. Daardoor was het moeilijk om specifiek op deze doelgroepen
te werven. Jongeren van Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse afkomst zijn in
de focusgroepen vertegenwoordigd, maar jongeren van Nederlandse afkomst zijn
oververtegenwoordigd.
Werving via scholen

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

10

We hebben ervoor gekozen de jongeren te werven via scholen. Dat heeft voor- en nadelen.
Een voordeel is dat op zeer korte termijn jongeren geworven kunnen worden voor deelname
aan groepsgesprekken. Docenten spelen hierin een belangrijke rol. Zij staan in nauw
contact met de leerlingen, en hebben gewoonlijk redelijk goed zicht op welke jongeren willen
deelnemen en bijdragen aan een onderzoek. Door groepsgesprekken te laten plaatsvinden
op school, kan het probleem van ‘no show’ (jongeren die zich aanmelden voor een
groepsgesprek, maar niet komen opdagen) voor een groot deel voorkomen worden.
Bovendien worden jongeren die op het laatste moment afhaken of zich ziek melden, door de
docent vaak vervangen door een andere leerling.
Maar er zijn ook nadelen. Scholen worden al overvraagd; naast hun toch al zeer drukke
werkzaamheden, worden docenten (te) vaak gevraagd om aan onderzoek of projecten deel
te nemen. Het was dan ook niet gemakkelijk om scholen te vinden die mee wilden werken
aan het onderzoek. Dit leek in eerste instantie te komen door de aanwezige werkdruk:
docenten hebben veel taken en het meedoen aan een onderzoek betekent voor hen nog
een extra verantwoordelijkheid. Ook de leerlingen hebben vaak een druk programma. Het is
niet gemakkelijk om in een vol rooster tweeënhalf uur vrij te houden voor deelname aan een
onderzoek.
Een tweede drempel om mee te werken aan het onderzoek, was de gevraagde etnische
diversiteit in de focusgroepen. Aan de docenten werd gevraagd om een leerlingengroep
samen te stellen met een specifieke etnische achtergrond: conform de opdracht werd aan
vmbo-docenten gevraagd een groep samen te stellen met autochtone leerlingen en
leerlingen met een Surinaamse of Antilliaanse achtergrond; aan havo-docenten werd
gevraagd een etnisch diverse groep samen te stellen.
De vraag naar etnische selectie stuitte op veel weerstand bij teamleiders en docenten. De
meesten vinden het niet wenselijk om een groep van leerlingen samen te stellen op basis
van etniciteit. Voor hen is het niet prettig om hun leerlingen allereerst te checken en te
labelen op hun etnische afkomst, en vervolgens hen op basis van dit ‘etnische label‘ al dan
niet te selecteren voor deelname aan een focusgroep. Deze weerstand is begrijpelijk: op
zo’n moment wordt van docenten en teamleiders gevraagd om datgene te doen wat wij als
samenleving veroordelen, namelijk onderscheid maken op basis van etnische afkomst. Ook
al werd aan docenten de bedoeling van het onderzoek uitgelegd, toch besloten veel scholen
om niet mee te doen vanwege de vraag naar etnische selectie.
De docenten en teamleiders die aangaven wel bereid te zijn een groep samen te stellen op
basis van etnische afkomst, vergisten zich soms in de afkomst van leerlingen. Zo is het voor
docenten en teamleiders niet altijd duidelijk of een leerling van Surinaamse of van
Antilliaanse afkomst is. En ook jongeren van Marokkaanse, Afghaanse en Turkse afkomst
worden soms door elkaar gehaald. Het was dan ook moeilijk om alleen met jongeren te
spreken van de gewenste etnische afkomst. Hoewel we zeer duidelijke richtlijnen voor de
werving hebben gehanteerd ten aanzien van de gewenste groepssamenstelling, hadden we
door al deze factoren niet volledig in de hand wie er in de focusgroepen terechtkwamen.
Gesprekvoering
Voor de focusgroepen met jongeren werden identieke vragen gehanteerd als bij de
gespreksvoering in 2008. In aanvulling hierop werd bij het gedeelte over beïnvloedende
factoren, expliciet gevraagd naar de mogelijke rol van cultuur en religie op dit terrein.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

11

Daarnaast werden de jongeren uitgenodigd waar mogelijk te nuanceren (zie ook de
vragenlijst, bijlage 8.2).
Wanneer het gaat om verbanden is onderzocht of jongeren deze verbanden zelf leggen.
Grensoverschrijdend gedrag zou door jongeren bijvoorbeeld aangeduid kunnen worden als
een mogelijk gevolg van seksualisering, maar naar dat verband is niet expliciet gevraagd.
Waar mogelijk hebben we wel getoetst of jongeren zelf een verband zien tussen
seksualisering en grensoverschrijdend gedrag.
Daarnaast is onderzocht welke factoren jongeren zelf naar voren brengen, die volgens
hen een rol spelen bij de (mogelijke) invloed van seksualisering. Het doel is om risico- en
beschermende factoren te inventariseren. Hierbij is aandacht voor zowel positieve als
negatieve invloeden. Ook is gekeken naar wat volgens jongeren mogelijk kwetsbare
groepen jongeren zijn als het gaat om (mogelijke) invloed van seksualisering.
Tot slot hebben we geïnventariseerd wat jongeren denken nodig te hebben om met de
overmaat aan veelal eenzijdige en genderstereotiepe, seksueel getinte uitingen in de media
(beter) om te kunnen gaan en welke verantwoordelijkheid de overheid daarin zou kunnen
nemen (behoeften).
Seksespecifieke benadering
Een onderzoek naar seksualisering, waarin het draait om de invloed van seksestereotiepe
beelden in de media, vraagt om een seksespecifieke benadering. De focusgroepen met
meisjes werden dan ook door vrouwelijke interviewers uitgevoerd en de focusgroepen met
jongens door mannelijke interviewers. Bij de naar sekse gemengde groepen waren de vier
onderzoekers aanwezig: een mannelijke en vrouwelijke interviewer voerden het gesprek; de
andere onderzoekers notuleerden en observeerden.
Drie naar sekse gemengde groepen zijn begeleid door een man van Palestijnse afkomst en
een Nederlandse vrouw; een naar sekse gemengde groep door een man van Surinaamse
afkomst en een Nederlandse vrouw. Bij deze groepen waren twee observatoren aanwezig:
de man van Surinaamse afkomst of een Nederlandse man, en een vrouw van Belgische
afkomst. De meisjesgroepen zijn begeleid door deze twee vrouwen, die afwisselend als
gespreksleider of observator optraden, de jongensgroepen door de Palestijnse, de
Surinaamse en de Nederlandse man, die in wisselende samenstelling als gespreksleider of
observator optraden.
In de hulpverlening is bekend dat de sekse en de etniciteit en andere
achtergrondkenmerken van de hulpverlener het gesprek met de cliënt beïnvloeden
(Noordenbos, 2007). Mogelijk is dit ook het geval buiten de hulpverlening, in dit kwalitatieve
onderzoek bijvoorbeeld. Het zou kunnen dat de allochtone meisjes gemakkelijker praten
tegen de allochtone mannelijke gespreksleider dan tegen de Nederlandse en Belgische
vrouwelijke gespreksleiders. Maar ook is het mogelijk dat de meisjes juist opener durven te
zijn tegen de Nederlandse interviewer, omdat ze minder bang zijn dat deze roddels
verspreidt in de eigen gemeenschap.
Beelden en vragen

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

12

Elke bijeenkomst bestond allereerst uit een gemengde focusgroep, waarna jongens en
meisjes uiteen gingen en simultaan twee seksespecifieke focusgroepen plaatsvonden. In de
gemengde groep werd begonnen met uitleg aan de jongeren dat er vaak beelden van sexy
vrouwen en mannen op tv zijn en dat zij daarvan een aantal voorbeelden te zien zouden
krijgen. De jongeren kregen een powerpointpresentatie te zien met verschillende
afbeeldingen die vaak worden aangemerkt als ‘geseksualiseerd’ (zie bijlage 8.1). Allereerst
kregen de jongeren plaatjes te zien van bekende muziekartiesten. Het ging om foto’s van
Justin Timberlake, Madonna, The Pussy Cat Dolls, Beyonce en Usher. Allen zijn gekleed in
een weinig verhullende outfit en poseren sexy. Ook waren er foto’s van 50 Cent en Snoop
Dogg, beiden omringd door schaars en sexy geklede vrouwen. Vervolgens was er een
gedeelte van de songtekst te zien van Baas B waarin onder andere stond: “Moppie, ik strik
je, ik kus je, ik lik je.” Daarna volgde een aantal afbeeldingen van twee tv-programma’s: het
WK lingerie en Spuiten & Slikken. Deze werden gevolgd door afbeeldingen van de bekende
billboards van Sloggi en de omstreden Scarlett-reclame met daarop een vrouw en klein
meisje in identieke bikini’s en sexy pose staan afgebeeld. Daarna volgden er enkele covers
van tijdschriften: FHM, een jongensblad met daarop een vrouw in bikini, Men’s health, een
mannenblad met daarop een man met een ontbloot gespierd bovenlijf en Cosmo Girl, een
glossy voor meisjes met daarop een jonge vrouw met een aangekleed bovenlijf en een goed
verzorgd uiterlijk. Als laatste kregen de jongeren een deel van de videoclip ‘Candy shop’ te
zien van 50 Cent. Hierin is te zien hoe de mannelijke rapper 50 Cent omringd wordt door
allerlei schaars geklede, dansende vrouwen.
Na het zien van de beelden, kregen de jongeren open vragen voorgelegd (zie bijlage 8.2).
De groepsgesprekken werden op geluidsband opgenomen. Na het uitvoeren van de
groepsgesprekken werden de meest opvallende zaken die naar voren gekomen waren
besproken en uitgewerkt in een ‘highlights’ verslag. Vervolgens werden de
groepsgesprekken woordelijk uitgewerkt.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

13

2

Seksualisering: beleving en behoeften van jongeren in Nederland

In dit hoofdstuk presenteren we de onderzoeksresultaten. Om te beginnen geven we de
uitkomsten van de focusgroepen weer. Dit doen we per opleidingsniveau. Paragraaf 3.2
gaat over de focusgroepen op het vmbo. In 3.2.1. worden de gemengde groepen
behandeld, in 3.2.2. de meisjesgroepen en 3.2.3 de jongensgroepen. Paragraaf 3.3 gaat
over de focusgroepen op de HAVO, met in 3.3.1 de gemengde groepen, 3.3.2 de
meisjesgroepen en in 3.3.3. de jongensgroepen.
Als jongeren geciteerd worden, staan daarbij een (fictieve) naam en (bij de gemengde
groepen) hun geslacht vermeld. In bijlage 9.3 staat een volledig overzicht van namen,
geslacht, etnische afkomst en leeftijd van de jongeren.

2.1 Algemene observaties
De gesprekken in de focusgroepen zijn goed verlopen. De meeste jongeren vonden het
thema interessant en namen actief deel aan het gesprek, de één uiteraard meer dan de
ander. In de gemengde groepen namen de jongens doorgaans vaker het woord dan de
meisjes, in één groep was het juist andersom. In de seksehomogene groepen – alleen
jongens of alleen meisjes - namen meer verschillende jongeren het woord dan in de
gemengde groepen. Zowel de jongens als de meisjes gaven aan dat ze het prettig vonden
om alleen met seksegenoten te praten.
In de ene focusgroep voelde de sfeer veiliger dan in de andere. Dit lijkt onder andere te
maken te hebben met de sfeer op de school als geheel. Op de ene school leek er meer
vertrouwen tussen de leerlingen onderling te zijn dan op de andere. Ook was het op
sommige scholen gebruikelijk om op een open manier over seksualiteit te spreken en op
andere niet. Op deze scholen vonden leerlingen het gemakkelijker om met elkaar over
seksualiteit en seksualisering te praten.

2.2 Vmbo-jongeren
2.2.1 De twee naar sekse gemengde groepen
Lekkere wijven/halfnaakte vrouwen
Gevraagd naar wat voor beelden de jongeren gezien hebben, wordt al gauw door een
aantal jongens geroepen dat zij “lekkere wijven” of “lekkere meiden” hebben gezien. Ook
worden de “lekkere” lichaamsdelen benoemd: “dikke billen” en “grote borsten”. Een aantal
meisjes zeggen “(half)naakte vrouwen” te hebben gezien. In beide groepen wordt er door de
meisjes iets gezegd over de manier waarop de vrouwen in de video van 50 Cent bewegen
en de manier waarop ze kijken op de foto’s: ze bewegen “sexy” en kijken “geil”. In de ene
groep wordt door de meisjes ook iets gezegd over de mannen die ze hebben gezien. Die
worden “gespierde mannen” genoemd. In de andere groep wordt er door meisjes niet over
mannen gesproken. De jongens maken geen opmerkingen over de mannen.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

14

Normaal
Als aan de jongeren gevraagd wordt wat ze van de beelden vinden, wordt in eerste instantie
gezegd dat ze het “erg normaal” vinden.
”Ik ben er wel een beetje aan gewend geraakt, het is normaal
aan het worden”. (Lotte, meisje)
Het zijn vooral de vrouwen die je halfnaakt ziet, valt de jongeren in beide focusgroepen op.
“Je raakt er wel aan gewend; zo’n beetje nu wel bij elke clip
die je ziet, zie je naakte vrouwen, seksuele bewegingen…”
(Sharda, meisje)
Er zijn ook jongeren die meteen aangeven de beelden niet leuk te vinden.
“Zo seksistisch. Ze doen alsof ze (…) elke dag seks hebben. Gewoon niet
normaal. Ik vind het niet normaal.” (Jennifer, meisje)
Toch vindt het merendeel van de jongeren de beelden in de media in eerste instantie niet
zo’n probleem. Daarbij maken zij wel onderscheid tussen verschillende beelden. Zo worden
de foto’s van de beroemde vrouwen die in een sexy outfit poseren door de meeste meisjes
uit de eerste groep vrij normaal gevonden, maar andere mediabeelden, zoals videoclips met
veel vrouwelijk naakt, keuren zij af. In de tweede groep geeft een Surinaamse jongen aan
dat hij dance-clips soms erger vindt dan hiphop-clips. Ook reageren in deze tweede groep
een aantal meisjes negatief op de afbeelding van vrouwen die in lingerie penalty’s schieten
(zie bijlage 8.1). Een meisje dat zelf voetbalt legt uit dat hiermee problemen heeft
“… als je dan meisjes er [in lingerie] inzet, dan gaat het nòg meer lijken
alsof het alleen voor mannen is.” (Shanti, meisje)
In de andere groep koppelen een aantal jongeren de beelden direct aan de invloed die ze
aan deze beelden toekennen: ze zeggen dat deze niet goed zijn voor kinderen.
“Het kan rare ideeën opwekken bij kleine kinderen; vooral shocken.” (Vanessa,
meisje)
Ook zijn er in beide groepen een aantal jongeren die aangeven geen problemen te hebben
met de beelden, omdat ‘je er voor kan kiezen om er naar te kijken’.
Invloed
In de eerste focusgroep zeggen jongens en meisjes in eerste instantie dat het wel meevalt
met de invloed van de media. Maar wanneer het gesprek verder vordert, noemen zij toch
verschillende vormen van invloed. In de tweede focusgroep is deze visie al aan het begin
van het groepsgesprek te horen.
In beide focusgroepen denken zowel jongens als meisjes dat meisjes meer beïnvloed
worden door de beelden dan jongens. Meisjes gaan zich sexier kleden, denken ze.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

15

“Ik vind eerder dat veel meisjes, hier bijvoorbeeld [op school],
beïnvloed zijn door zulke beelden; ik zie echt veel dezelfde meisjes,
weet je, allemaal dezelfde stijl en ik vind ’t allemaal terug in die
videobeelden, dus het heeft echt heel veel invloed.” (Jay, jongen)
Al gauw wordt naar voren gebracht dat dit niet voor alle meisjes geldt. De jongeren in beide
focusgroepen denken dat het vooral de onzekere meisjes zijn die beïnvloed worden door de
beelden. Daarbij denken ze dat dat de meisjes zijn die graag de aandacht van jongens
willen trekken. Meisjes doen de beelden dus niet zomaar na, ze doen dit met als doel
jongens te verleiden, aldus de meeste jongens en meisjes in de eerste focusgroep.
“Ze willen gewoon dat … boys, ze willen gewoon neuken.” (Mandy,
meisje)
Meisjes die de beelden in hun kleding nadoen worden niet positief beoordeeld door de
jongeren, net zomin als de meisjes in de videoclips. Beter is ‘om gewoon jezelf te zijn’. De
meisjes in de gemengde groep geven aan dat de beelden geen invloed op henzelf hebben:
zij zoeken niet zozeer de aandacht van jongens en zijn daarbij ook niet zo onzeker. Als er
gevraagd wordt wat ze in hun directe omgeving zien, komen er wel voorbeelden naar voren
van beïnvloeding.
“… ik heb het zelf een paar keer meegemaakt met vriendinnen; dan hoort
[een vriendin] een jongen zeggen over een billboard: ‘Oh, die meisjes zijn
echt lekker...’. En dan zien ze bijvoorbeeld een meisje staan in een te kort
truitje met een navelpiercing, met een korte hotpants. (…) En toen kwam
ze de volgende dag met bijna precies hetzelfde aan. (…) Dus het heeft
wel invloed.” (Karila, meisje)
Niet alleen gaan sommige meisjes zich anders gedragen, vinden een aantal jongeren in de
tweede focusgroep, de media veranderen in het geheel je beeld over hoe vrouwen er uit
moeten zien.
“Ik vind dat als je zulke clipjes ziet, dat je wel een ander beeld over
vrouwen krijgt.” (Shanti, meisje)
Meisjes krijgen volgens deze jongeren het idee dat ze er perfect uit moeten zien, zoals de
vrouwen in de media. Zo hebben de vrouwen in de media volgens hen altijd stijl haar en
zijn ze allemaal erg lang en mooi. Een van de jongens legt uit hoe dat volgens hem werkt.
“Je denkt volgens mij dat het normaal is, om dan zo te zijn, en als je niet
zo bent, dan vind je dat minder.” (Milan, jongen)
Dat de beelden van de ‘perfecte’ vrouwen en mannen moeilijk zijn te evenaren, daar zijn de
jongeren in de tweede focusgroep van overtuigd: de meeste plaatjes zijn immers
gephotoshopt. Volgens hen is dat voor veel meisjes wel duidelijk, maar willen de meeste
meisjes er toch graag uitzien zoals de vrouwen op de plaatjes.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

16

Of jongens beïnvloed worden door de beelden, staat veel meer ter discussie. In beide
focusgroepen. Van de geprononceerde buikspieren (‘wasbordje’ of ‘sixpack’) die op een
aantal foto’s te zien zijn, zeggen enkele meisjes die erg leuk te vinden:
“Jongens die denken: ‘ja, meisjes houden echt van sixpacks’ en die
gaan trainen.” (Lotte, meisje)
Een jongen geeft aan dat hij niet zal proberen een sixpack te krijgen omdat dat als
ideaalbeeld in de media te zien is. Hij geeft aan dat hij zich eerder iets van zal aantrekken
als een meisje dat hij leuk vindt zegt waarde te hechten aan een sixpack.
Omgeving
Steeds als het gaat over de invloed van de media, wijzen de jongeren in beide
focusgroepen er op dat het niet alleen gaat om media. Het gaat om een algemene
groepsdruk onder jongeren. Jongens en meisjes doen veel van elkaar na, zo
maakt een aantal van hen duidelijk.
“…als je ziet van andere mensen… iedereen vindt het leuk dat je ringen
draagt, dan ga jij ook ringen dragen. Omdat iedereen het leuk vindt (…). Dat
verandert jouw beeld ook eigenlijk een beetje. Dus jij gaat het ook anders
zien. Omdat de rest het ook zo ziet. Je kan niet echt je eigen manier gaan, ‘ik
vind dit’, want dan ben jij alleen…. Dat wil je niet.” (Solange, meisje)
Vooral vrienden en vriendinnen spelen in dit proces een belangrijke rol. Als je eigen
vriendengroep de clips niet leuk vindt, trek jij je er ook weinig van aan, vertellen jongeren in
de tweede focusgroep. Ook ouders spelen volgens de jongeren een rol. Als je ouders ver
van huis zijn, heeft het misschien meer invloed op je, zo denken verschillende jongeren.

2.2.2 De meisjesgroepen vmbo (twee)
Schoonheidsnormen
De vrouwen in de media zien er vaak erg mooi uit, vertellen de meisjes in beide
focusgroepen. De vrouwen hebben platte buiken, ronde billen en grote borsten. Ook hebben
de meeste vrouwen lang en stijl haar. Veel meisjes willen er zelf ook graag zo uitzien.
“De meeste zwarte meisjes die ik ken… willen allemaal lang,
stijl haar hebben.” (Solange, meisje)
De perfecte vrouwen in de media kunnen meisjes erg onzeker maken over zichzelf. De
meisjes in de beide focusgroepen vertellen over hoe zij dit zelf ervaren. Verschillende
meisjes geven aan dat ze niet helemaal tevreden zijn met zichzelf. De een wil grotere
borsten en de ander vindt zichzelf te dik.
“Ik voel me gewoon dik. Dat voelt niet goed. Ik eet gewoon te
veel.” (Mandy)
De meisjes lijken deze ontevredenheid over hun eigen lijf als vrij normaal te beschouwen.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

17

“Iedereen heeft wel iets dat-ie aan zichzelf wil veranderen.”
(Lotte)
In beide meisjesgroepen komen verschillende voorbeelden naar voren van hoe meisjes
proberen zoveel mogelijk aan het ideaalbeeld te voldoen. Vooral autochtone meisjes doen
aan de lijn om dunner te worden, sommige Surinaamse meisjes doen een zwembroekje
tussen hun billen zodat die dikker lijken. De meisjes zeggen dat dit niet zozeer wordt
gedaan om te voldoen aan het ideaalbeeld uit de media, maar meer om de aandacht van
jongens te krijgen. En jongens, denken de meisjes, willen graag een meisje dat er mooi
uitziet en voldoet aan het ideaalbeeld. Zo zegt een van de meisjes over jongens:
“Ja, want ze willen er meer van. Ze denken ‘nu heb ik het een keer
gezien, nu wil ik meer’ en dan gaan ze vaker kijken … en ‘ik wil ook een
vriendin die er zo uitziet’ “. (Shanti)
Meisjes willen graag in de smaak vallen bij de jongens, dus gaan zij proberen er uit te zien
als de vrouwen in de media. Meisjes onderling maken ook opmerkingen over elkaars
uiterlijks, zo wordt verteld, wat meisjes weer stimuleert worden om meer op de
ideaalbeelden te lijken.
Toch kijken de meisjes tegelijkertijd ook erg kritisch naar de beelden uit de media die ze
proberen na te streven. In de tweede focusgroep vinden de meeste meisjes dat je maar
beter tevreden met jezelf kunt zijn.
“Soms denk ik ook wel: dat zou ik graag willen hebben,
maar ik weet dan dat het gewoon niet bij me past” (Mira)
In de tweede focusgroep wordt ook verteld dat schoonheidsnormen cultureel bepaald zijn. In
Suriname, bijvoorbeeld, worden dikke vrouwen juist mooi gevonden. Er zijn veel verschillen
tussen vrouwen, concluderen de meisjes. Ook in de eerste focusgroep zijn deze geluiden te
horen. Een meisje dat aangeeft grotere borsten te willen hebben, ziet dat topmodellen juist
weer kleinere borsten hebben dan zijzelf. Dit lijkt haar wens te relativeren. Meisjes geven
ook aan dat het niet altijd leuk is om te voldoen aan de schoonheidsnormen. Je krijgt dan
veel aandacht van jongens, en die aandacht vinden ze niet altijd gewenst. Zo vertelt een
meisje dat - zowel naar eigen zeggen als volgens de andere meisjes in de groep - grote
borsten heeft, dat ze daar vaak vervelende opmerkingen over krijgt:
“Als je in de klas zit, dan voel je gewoon dat sommige mensen
gewoon naar je kijken. En sommige mensen zeggen ook
gewoon dingen. En dan denk ik: hou je mond (…) Bijvoorbeeld
een jongen uit mijn klas, daar zat ik naast, en die zei: Hey Lot,
grote tieten! Dan denk ik echt: Hoe kan je dat zeggen?’” (Lotte)
De meisjes hebben ook veel kritiek op de sexy kleding en sexy ‘looks’ in de media, die
volgens hen door verschillende meisjes wordt nagedaan. Geen enkel meisje in de
focusgroepen zegt overigens zelf deze sexy ‘looks’ na te streven. Sterker nog, ze keuren
dit streven sterk af. Vrouwen in schaarse kleding in de media, zoals een foto van Britney
Spears die we tonen, vinden de meeste meisjes ‘niet goed’. Vooral de sexy pose van

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

18

vrouwen op foto’s vinden zij ‘irritant’. Ook gevoelens van schaamte spelen hierbij een
grote rol.
“Als ik eerlijk moet zijn, als ik zulke meisjes zie, dan
schaam ik me. Ik schaam me echt dood voor die meisjes.
(…). Dat ze er zo bijlopen, en dat ze ook nog met een
trotse rotglimlach op hun gezicht, zo een beetje
seksistisch zitten te doen. Daar kan ik gewoon niet
tegen.” (Solange)
De meisjes in beide focusgroepen vinden dat veel vrouwen in de media zichzelf ‘verkopen’.
Daarbij doelen ze niet alleen op vrouwen zich naakt tonen in de media. Het gaat hen vooral
om de pose die een vrouw aanneemt. Een vrouw die ‘normaal’ kijkt, dat is acceptabel. Een
vrouw die ‘uitdagend’ kijkt niet. Fotomodel zijn is dus niet verkeerd, als je er maar niet ‘geil’
op staat, zo wordt gezegd. Deze opvatting komt voor onder meisjes van elke afkomst, maar
sterker onder meisjes met een islamitische achtergrond.
Over de grens
Voor de meisjes in de focusgroepen, bij elke etnische afkomst, is het duidelijk dat jongens
het leuk vinden om naar videoclips te kijken.
“Ze raken opgewonden.” (Shanti)
Jongens willen graag zijn zoals 50 Cent, zeggen de meisjes. Ze willen net als 50 Cent veel
meisjes kunnen krijgen. Maar volgens de meisjes vertekenen de clips ook het beeld van de
werkelijkheid. Ze zeggen dat jongens van die clips het idee krijgen dat álle meisjes seks
willen.
“Dat ze gewoon alle meisjes kunnen pakken die ze maar willen.”
(Moniek)
In een clip zie je nooit dat een meisje ‘stop’ zegt, vertelt een meisje in de tweede
focusgroep. Volgens de meisjes in de eerste focusgroep gaan de jongens door het zien van
die clips meisjes lastig vallen.
“Als die jongens (…) naar die beelden kijken, dan denken ze dat het lekker
is en willen ze het ook uitproberen. En dan denken die jongens – niet
allemaal – van: Ja, wat maakt het uit hoe het meisje eruit ziet, wie ze is, als
ik ‘r maar kan pakken. En dan, als ze het hebben gedaan, dan (…) denkt
het meisje misschien: Oh, ik heb de liefde van m’n leven gevonden. En dan
gaat [hij bij haar] weg (…) en dan is zij gebruikt. Dat kan ook allemaal door
die clips komen.” (Rahma)
Maar wat precies de invloed is van de media, vinden de meisjes moeilijk om aan te geven.
Want de meisjes in beide focusgroepen zijn van mening dat jongens eigenlijk altijd seks
willen.
“Jongens zeggen nooit ‘stop’.” (Sharda)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

19

De meisjes in de tweede focusgroep geven aan dat daarom een meisje de taak heeft om de
grenzen aan te geven in seksueel contact. Een van hen geeft hierbij aan dat meisjes
daardoor macht over jongens hebben:
”Meisjes hebben toch altijd wel meer macht dan jongens. Als meisjes
zeggen: Oké, als je (…), aan het vrijen bent en dat je dan zegt: Nu, stop,
nu wil ik gewoon niet meer’. (Lotte)
In de tweede focusgroep vertellen meisjes van elke etnische afkomst dat het ook belangrijk
is dat je duidelijk ‘nee’ zegt tegen een jongen. De meisjes laten aan de interviewers zien hoe
je dat kunt doen. Hun ervaring is dat hier meestal wel goed naar geluisterd wordt. ‘Een
goede jongen stopt dan ook’. Maar niet altijd. Soms gaan jongens over de grenzen van een
meisje heen. Als de interviewster vraagt of het te maken heeft met de media, dat meisjes de
grenzen moeten aangeven en jongens geen grenzen kennen, weten de meisjes daarop
geen duidelijk antwoord te geven. Na enige tijd nagedacht te hebben komt één van hen tot
de conclusie dat ze verband ziet tussen de media en de manier waarop meisjes en jongens
in haar eigen omgeving met elkaar omgaan:
“Je ziet niet in een videoclip dat een meisje alleen maar jongens heeft (…).
Dat zie je echt gewoon niet. Dat heb ik volgens mij nog nooit gezien of zo.
Dat valt me nu wel op, nu ik er zo over nadenk.” (Shanti).
Geven de meisjes in de tweede focusgroep aan dat de meeste jongens meestal luisteren
naar een duidelijk ‘nee’ van een meisje, de meisjes in de eerste focusgroep kennen veel
verhalen over jongens die over de grenzen heen gaan van een meisje. De meisjes uit deze
focusgroep vertellen over hoe jongens hen regelmatig benaderen via MSN en vragen naar
webcamseks. Deze jongens blokkeren ze meteen op MSN, zeggen ze. De meisjes kennen
ook verhalen van meisjes die, zoals ze het zelf noemen, slachtoffer zijn geworden van een
groepsverkrachting.
“Dan vragen ze je of je [hun haren wilt] vlechten op MSN of zo, maar
dan hebben ze afgesproken met vrienden dat ze daar naartoe komen en
dan ben je het enige meisje…. Dan kom je daar en word je gepakt.”
(Jennifer)
Volgens dit meisje heeft een vriendin van haar iets dergelijks meegemaakt. Ook de
andere verhalen over dwang hebben de meisjes gehoord van vriendinnen. Zij hebben zelf
nooit zoiets meegemaakt, zeggen ze.
Dat de grenzen worden overschreden van een meisje, ligt vaak aan het meisje zelf,
denken de meisjes in de tweede focusgroep. Meisjes kleden zich erg sexy: dit doen zij na
van de media, wordt gezegd. Zoals eerder beschreven hebben deze meisjes veel kritiek
op de schaars geklede vrouwen in de media. Ze hebben nog meer kritiek op de meisjes
die deze vrouwen nadoen in hun kledingkeuze.
“Die mensen in die clip zien er ook een beetje tè uit, te
ordinair. Je kan niet zo over straat lopen. (…) Wel een rokje
of zo, maar … dat is echt te ordinair.” (Laila)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

20

De meisjes die dit nadoen, willen op deze manier de aandacht van jongens trekken, zo
denken de meeste meisjes in de eerste focusgroep. Jongens reageren hierop en gaan aan
meisjes zitten.
“Die meisjes die bijvoorbeeld op straat gaan lopen, dan
vragen ze er ook om. Als een jongen naar hun toe komt,
gaan ze zeggen van nee. Maar ze vragen erom. Zij willen
zo lopen en die jongens gaan … zich dan voelen van ‘ja,
haar wil ik pakken, want ze loopt zo over straat’. En dan
gebeurt het.” (Rahma)
De redenering lijkt te zijn dat meisjes zich door de videoclips bloter gaan kleden, waardoor
jongens hen meer gaan lastig vallen. Een aantal meisjes uit de eerste focusgroep vindt dat
dit meisje door haar kleding grensoverschrijdend gedrag uitlokt bij jongens. Twee meisjes
van Turkse en Marokkaanse achtergrond gaven dit aan, alle andere meiden in beide
focusgroepen waren het hiermee eens.
Er zijn meisjes die zich met opzet zo sexy kleden, juist omdat ze de aandacht van jongens
willen trekken, denken de meisjes. Dat vinden de meeste meisje verkeerd. Maar van de
andere kant, denken jongens ook al erg snel dat meisjes hoeren zijn. Het ligt volgens hen
dus ook aan de jongens.
“Nee, het is niet zo veilig op straat, want als je een
kort rokje aan hebt, dan denken ze meteen ‘zij is een
hoertje’ ”. (Jennifer)
De meisjes vertellen dat je tegenwoordig al snel lastig gevallen wordt door jongens. Ook als
je je niet zo bloot kleedt. Vooral op straat hebben de meisjes hier last van. Ze worden
regelmatig voor ‘hoer’ uitgemaakt, er lijkt geen ontkomen aan:
“Als je niet kijkt, vinden ze je een hoer. En als je wel
kijkt, vinden ze je ook een hoer.” (Karila)
Bij grensoverschrijdend gedrag spelen meisjes en jongens allebei een rol, vindt men. De
interviewer vraagt een paar keer of dit grensoverschrijdende gedrag komt door de clips.
Veel meisjes vinden van wel:
“… soms gaan meisjes zich kleden zoals in die clip
en vaak, als jongens die clip ook hebben gezien, dan
(…) beginnen ze een beetje te flirten op de
verkeerde manier.” (Karila)
Maar er zijn ook andere meningen:
“Het heeft er echt niet mee te maken. Helemaal niet.” (Sharida)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

21

In beide focusgroepen geven veel meisjes aan dat volgens hen de media van invloed zijn
op grensoverschrijdend gedrag, maar dat er meerdere factoren een rol spelen:
“Voor de helft heeft het er wel mee te maken, maar voor de
andere helft is het gewoon je eigen keus.” (Rahma)
Dubbele moraal
In de eerste focusgroep lijkt het er op dat de meisjes van alle afkomsten de rolverdeling
zoals ze die zien in de clips voor kennisgeving aannemen. Ze hebben vooral een mening
over de manier waarop de vrouwen in de geseksualiseerde media zich gedragen. Het valt
één van de meisjes wel op dat iemand als 50 Cent nooit uit de kleren gaat, terwijl de
vrouwen waarmee hij zich omringt, altijd schaars gekleed zijn. Maar dat jongens en meisjes
verschillend worden beoordeeld op hun seksuele gedrag, lijken de meisjes in deze groep
niet te zien.
In de tweede focusgroep zijn de meisjes veel kritischer. Zij constateren dat
je in clips alleen maar mannen ziet met veel vrouwen en niet andersom. En één
meisje merkt op dat er in clips alleen maar dingen te zien zijn die jongens leuk
vinden, zoals auto’s. Ze noemen ook ongelijkheden op in de omgang tussen
jongens en meisjes. Zo geeft één meisje aan dat jongens zich meer kunnen
permitteren tegenover meisjes dan andersom:
“Wat me ook opvalt, is dat jongens met een meisje erbij gewoon praten van
‘die chick is echt lekker en haar wil ik ...’, maar als een meisje zegt ‘wow, die
jongen is echt leuk’, dan worden die jongens helemaal opstandig.” (Solange)
Ook geven enkele meisjes aan dat meisjes sneller een slechte naam krijgen dan
jongens:
“Als een jongen veel vriendinnen heeft gehad, dan is hij gelijk een mooiboy,
maar als een meisje veel vriendjes heeft gehad is ze gelijk een slet of hoer.”
(Glenn)
Als meisje heb je volgens een aantal meisjes in de tweede focusgroep de
verantwoordelijkheid om jongens te begrenzen. Dat moet je vooral heel erg
duidelijk doen, anders zal de jongen er niet mee stoppen. En als je jongens niet
begrenst, loop je het risico om een ‘sletterige’ uitstraling te krijgen.
“En dan hebben jongens geen respect voor je.” (Solange)
Ook realiseren enkele meisjes zich dat er voor meisjes heel veel scheldwoorden
zijn, maar voor jongens bijna niet:
“Jongens is gelijk stoer: pimp of pooier.” (Solange)
Omgeving
Je eigen persoonlijkheid speelt een grote rol in hoe je omgaat met je eigen uiterlijk
en met seksualiteit, denken de meisjes in beide focusgroepen. Maar ook de

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

22

omgeving speelt een grote rol. Ouders en familie spelen een grote rol, denken de
meeste meisjes in beide focusgroepen. Meisjes vertellen over de verschillende
manieren waarop hun ouders willen dat ze omgaan met seks en hoe dat jongeren
beïnvloedt in hun denken.
“Mijn moeder heeft liever niet dat ik het voor een bepaalde
leeftijd ga doen (…). Alles gebeurt steeds eerder. Maar voor mij
geldt dat als ik een vriendje heb die ik vertrouw, en hij mij, en
het gebeurt dan, dan vind ik het geen probleem. Maar hij moet
het niet doen terwijl ik niet wil.” (Solange)
De islamitische meisjes in de eerste focusgroep, allemaal van Marokkaanse
afkomst, brengen de opvoeding door hun ouders sterk in verband met religie.
“Ligt er ook aan hoe je opgevoed bent. Als je ouders hebt die niet
zo gelovig zijn, of zo, die echt zo van die tatoeages dragen en
piercings en ze laten alles toe…” (Laila)
Voor de Marokkaanse meisjes in deze focusgroep is seks voor het huwelijk taboe.
De niet-islamitische meisjes in deze focusgroep geven dan ook aan dat zij wel seks
mogen hebben voor het huwelijk omdat zij ‘geen religie hebben’.
“Ik heb geen geloof. Ik mag … mijn moeder zal, denk ik, heel
boos worden als ik zeg ‘ik heb het gedaan’, maar (…) stel ik
ben 16 en ik doe het; het is mijn keus. Niemand heeft me ooit
verteld: Voor het huwelijk geen seks”. (Karila)
Een van de meisjes geeft aan dat meerdere factoren tegelijkertijd een rol spelen.
De andere meisjes lijken hier mee in te stemmen.
“Belangrijkste is toch echt geloof, familie en vrienden. Dat zijn
de drie bases… Want als je vrienden het vet vinden, maar je
familie niet en jij niet (…). Het moet gewoon allemaal in één
pakket.” (Laila)
In de tweede focusgroep zijn er geen meisjes die aangeven dat ze religieus zijn. Zij
kennen wel islamitische meisjes en zien dat er verschillen met hen zijn.
“Voor sommigen geen seks voor het huwelijk. En meisjes doen
vreselijke dingen om te laten zien dat ze geen seks hebben
gehad.” (Sharda)
De meisjes beoordelen dit gedrag veelal als ‘hypocriet’. Voor de meisjes in de tweede
focusgroep speelt religie in hun omgeving niet of nauwelijks een rol. Zij denken eerder aan
de invloed van vrienden en ouders. Vrienden kunnen zowel een goede als een slechte rol
spelen. Goede vriendinnen kunnen je beschermen, zo zegt een aantal van hen. Aan het
eind van het gesprek worden ook de media nog een keer genoemd.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

23

“Sowieso omgeving, maar media spelen sowieso altijd de
grootste rol, altijd een groot stuk er in.” (Glenn)
Wat kan er gedaan worden (behoeften)
Als de meisje gevraagd wordt of ze vinden dat er iets gedaan moet worden aan de sexy
beelden in de media, komen er uit de beide focusgroepen heel verschillende antwoorden. In
de eerste focusgroep geeft één van de meiden aan dat er wat haar betreft niets veranderd
hoeft te worden.
“Er hoeft niks aan gedaan worden. Als je het wil, dan kijk je
ernaar. En als je het niet wil, dan haal je het weg. Er zijn ook
andere programma’s.” (Sharida)
Maar daar zijn niet alle meisjes het mee eens. Enkelen van hen willen “minder bloot” of
minder “minder geile acties”. Vooral meisjes afkomstig uit traditionele eerculturen willen dit.
Maar het geldt niet voor alle media.
“Gewoon tijdschriften en zo, die kun je wel houden, maar clips, ik
hou er gewoon echt niet van.” (Karila)
Andere meisjes vinden dat de clips gewoon mogen blijven bestaan. De meisjes zijn het wel
met elkaar eens dat de beelden later moeten worden uitgezonden. Ze vertellen hoe ze ’s
avonds maar tot negen uur naar commerciële zenders kunnen kijken en dat er daarna ‘echt
rare dingen’ uitgezonden worden. Dat zouden de meisjes graag anders willen. ‘Ze zouden
beelden van blote vrouwen pas na twee uur ’s nachts moeten uitzenden, bijvoorbeeld’.
Vooral voor kinderen is dat belangrijk, geven ze aan. Als de interviewster vraagt of zij als
kind werden beïnvloed door blote beelden, vertelt een meisje:
“Ik wist toen toch niet wat het was. Dus ja, het boeide niet.” …..
“Ik denk niet dat m’n broertje er op let, maar als ouders zijnde of
zus zijnde kijk je er heel anders tegen aan.” (Moniek)
Nadat dit meisje dit heeft gezegd, wordt er door de andere meisjes meer benadrukt dat zij
zelf de beelden ‘s avonds niet prettig vinden.
‘Wat ook goed werkt, is een onderzoek zoals dit’, zegt een meisje. En de andere lijken
daarmee in te stemmen. Maar ze willen dan wel over meer thema’s dan alleen de media
praten.
De meisjes in de tweede focusgroep zijn eensgezind: zij willen meer realistische beelden in
de media. Zo mogen ook volslanke vrouwen in de media. Het gaat er volgens hen om dat
er meer diversiteit te zien zou moeten zijn.
“Ik denk dat de media dat wel zouden doen, wel
realistische dingen [laten zien], als dit zo doorgaat … heeft
iedereen op een gegeven moment neptieten en grote
billen.” (Chevelle)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

24

De reclamespot van Dove wordt dan ook erg gewaardeerd. Ook een liedje van de zanger
Mika, ‘Big girl, you are beautiful’, een lofzang op de volslanke vrouw, wordt genoemd als
‘goed’.
“Van allebei krijg je zo’n warm gevoel” (Lotte)
Een aantal meisjes denkt dat het goed is om beelden te verbieden. De reden hiervoor is
dat zij denken dat er anders niets verandert.
“Ik weet niet of je hier nog iets aan kan veranderen; het is
volgens mij al te laat. Als je echt wil veranderen moet je
alles weghalen” (Chantal)
De andere meisjes zijn het hier niet mee eens. Verbieden heeft volgens hen toch geen zin.
‘Dan gaan mannen alleen maar protesteren’, zo geeft een van hen aan. Andere meisjes
vinden het veel belangrijker dat het duidelijk wordt dat veel beelden niet echt zijn en
bewerkt door middel van Photoshop. Als de interviewster vraagt of zij een voorstander zijn
van een Photoshop-logo, zeggen zij volmondig ‘ja’. Het zou volgens hen ook goed zijn om
een reclame uit te zenden waarin je ziet dat veel beelden ‘nep’ zijn. Ze verwijzen naar een
Dove-reclame: Dove heeft een filmpje gemaakt waarin je ziet hoe foto’s bewerkt zijn.
Hierover zijn de meisjes erg te spreken. Ze zouden meer van dit soort reclamespots willen
zien. De overheid zou volgens hen hiervoor moeten zorgen.
“De Tweede Kamer zou een reclamespot moeten maken
en het op elk kanaal laten zetten. Ze moeten daarin laten
zien hoe zo’n meisje er eigenlijk uitziet.” (Lotte)
5

Daarnaast wordt ook de plakactie van Beperkt Houdbaar , waarbij stickers werden geplakt
over reclameborden die nep zijn, genoemd als een goed initiatief. Erover praten met elkaar,
zoals gebeurt in de focusgroep, is volgens de meisjes ook erg belangrijk. “Heeft dit zin?”,
vraagt de interviewster. Hierop wordt enthousiast gereageerd:
“Ja, want wij zijn de toekomst!” (Solange)
De andere meisjes juichen met haar mee. Wat de meisjes vooral niet willen, is dat er nog
meer ‘nepbeelden’ komen in de media. Duidelijk wordt dat de meisjes zich graag met dit
thema bemoeien. Ze willen er zelfs voor naar de Tweede Kamer.

2.2.3 De twee Vmbo-jongensgroepen
Een sterke man
De jongens in de eerste focusgroep geven aan tevreden te zijn met hun eigen uiterlijk. Ze
hebben niet het idee dat de beelden uit de media veel invloed hebben op de manier
waarop ze naar hun eigen uiterlijk kijken. Maar ze kennen misschien wel andere jongens
die hun best doen om te voldoen aan het ideaalbeeld van de gespierde man in de media:
5

Zie http://www.beperkthoudbaar.info/Photoshop%20Vrij/

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

25

“… sommige jongens van deze school drukken zich elke dag
op en zo. Om ook zo gespierd te worden.” (Aaron)
De algemene visie van de jongens in deze eerste focusgroep is dat de media weinig
invloed hebben op de manier waarop jongens naar hun uiterlijk kijken. Ook in de tweede
focusgroep zijn een aantal jongens die dat vinden.
“Ik weet niet, ik vind gewoon… Ik trek me er niks van aan,
van deze beelden, ik trek aan wat ik wil, ik doe mijn haar
zoals ik wil. Zoals ik het zie, niet veel mensen hebben
gewoon dit kapsel, ik ben de enige …” (Jay)
De andere jongens in deze tweede focusgroep denken wel dat jongens beïnvloed worden
in de manier waarop ze kijken naar hun eigen uiterlijk. Zie zien dit vooral in relatie tot
meisjes: meisjes willen graag een man die voldoet aan het ideaalbeeld van een gespierde
man. En jongens willen graag voldoen aan het ideaalbeeld van meisjes.
“Ik merk een beetje dat ze [als ze zulke] plaatjes zien,
denken ze, van ja, zo’n man wil ik ook, ze willen niet iemand
die slap is, die hun niet kunnen optillen. Echt een sterke
man.” (Johnson)
De jongens in deze groep vinden dit ideaalbeeld niet prettig. Een jongen had zelf een nare
ervaring hiermee.
“Ik vind dat wel heel vervelend, want ik had een vriendin,
die tegen mij zei, je zou eigenlijk veel leuker zijn als je
buikspieren had. Dan denk ik van: ik ga toch ook niet tegen
jou zeggen, dat je eigenlijk naar de dokter moet om grotere
borsten te krijgen, of zoiets. Dat ga ik toch ook niet tegen
jou zeggen....“ (Hesday)
De jongens hebben ideaalbeelden over vrouwen. Zo geven een aantal jongens aan dat ze
wel zouden willen dat alle vrouwen er zo zouden zien als het model op de voorkant van het
magazine FHM, dat aan hen is getoond. Maar een aantal zou het toch wel erg saai vinden
als alle vrouwen er hetzelfde uit zouden zien. De jongens zeggen ook dat de media invloed
hebben op het ideaalbeeld van een vrouw dat zij hebben.
Hesday: “Ik vind het wel mooi, ja, volgens mij ligt het ook
aan … je hebt zo’n beeld van zo’n smal gezicht, niet…,“
Milan: “Je ziet het heel duidelijk in die make-over
programma’s. Dan komt het naar voren en dan kijken ze
zó, en op die foto daarna staan ze zó.”
Interviewer: “Dus eigenlijk zeggen we, beelden kunnen wel
invloed hebben”
Hesday: “Zeker wel…”

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

26

Maar volgens de jongens heb je het niet altijd in de gaten dat je door de media wordt beïnvloedt.
“Dat het niet zomaar zo bewust gaat, denk ik. Het gaat wel
een beetje onbewust.” (Milan)
De beelden zijn volgens de jongens niet realistisch. Meisjes zien er in het echt helemaal
niet zo uit. Ook volgens de jongens in de eerste focusgroep zijn de beelden nep.
“Tijdschriften zijn allemaal nep. Haar gezicht is wel mooi, vind
ik. Maar haar borsten zijn nep. En ik hou niet echt van nep,
dus daarom. Ze is wel een mooie vrouw.” (Matthew)
De jongens uit deze groep zeggen dat de beelden hen daarom niet zo veel doen, de
vrouwen zijn immers toch niet echt. Veel leuker vinden ze het om een meisje in het echt te
ontmoeten.
De jongens in beide focusgroepen hebben het idee dat meisjes proberen te voldoen aan
het ideaalbeeld van vrouwen zoals dat in de media voorkomt. In beide groepen wordt
aangegeven dat meisjes zich bloter gaan kleden, net zoals in de media. De meisjes doen
dit volgens de jongens om de aandacht te krijgen van jongens. In de eerste focusgroep
worden deze meisjes gezien als ‘sletten’ of ‘hoeren’.
“Ze doen het om de jongens te krijgen naar hun kant...
Zoals die meisjes daar gekleed waren, dat vind ik eigenlijk
een beetje sletterig, hoerig. Want als ze zich zo gaan
kleden, dan gaan ze eigenlijk diezelfde richting op. Terwijl
ze het zelf niet eens in de gaten hebben.” (Surender)
De meeste jongens in de eerste focusgroep bestempelen meisjes die zich onder invloed
van media bloter gaan kleden en de schaars geklede vrouwen in de media zelf als negatief.
Over het uiterlijk van jongens wordt minder negatief geoordeeld. Volgens de jongens uit de
eerste focusgroep zien de jongens op hun school er ‘gewoon normaal’ uit. Als er verder
wordt gevraagd door de interviewer wat een meisje een slet maakt, wordt geantwoord dat
het gaat om een meisje die jongens geil maakt en met hen naar bed gaat. De interviewer
vraagt of jongens ook sletten kunnen zijn. De jongens antwoorden dat dit geldt voor ‘gays’,
maar niet voor heteromannen.
“Dan is hij geen slet. Eigenlijk gewoon meer een player.”
(Aaron)
Desgevraagd bevestigen de jongens dat de term ‘player’ een positievere betekenis heeft
dan de term ‘slet. Als je een jongen een player noemt, dan is dat geen belediging.
In de tweede focusgroep wordt er geen oordeel gegeven over meisjes en jongens die zich
bloot kleden. De jongens in deze groep lijken er minder problemen mee te hebben dan die
uit de eerste groep. Een aantal jongens geven zelfs aan dat ze het normaal vinden als
meisjes hun uiterlijk mooier maken voor jongens.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

27

“Het moet niet, maar ik vind het best wel logisch dat
mensen er leuker uit willen zien.” (Milan)
Seksuele opwinding en seksueel gedrag
De jongens in beide focusgroepen geven aan dat zijzelf en/of andere jongens het leuk
vinden om naar de billen en borsten te kijken van de vrouwen in de media. Ook gezicht en
benen doen er toe.
“De meeste mannen kijken alleen naar de billen, de
borsten en het gezicht. En misschien haar benen.” (Adrion)
Verschillende vrouwen op de meegebrachte foto’s worden door de jongens aantrekkelijk
gevonden. Maar als er wordt gevraagd naar de invloed op hun gedrag, vinden de jongens
dit moeilijk aan te geven. Gaan ze anders om met meisjes of met seksualiteit door deze
beelden? In de eerste focusgroep weten de jongens niet goed wat ze hierop moeten
zeggen. Zij lijken weinig bezig te zijn met meisjes en seksualiteit.
In de tweede focusgroep leidt de vraag tot nadenken. Enkele jongens wijzen op
uiteenlopende invloeden van de media op hun eigen seksuele gedrag en hun omgang met
meisjes. Een jongen vertelt dat porno voor hem een informatiebron is over wat je met een
meisje kunt doen.
“Nou, ook bijvoorbeeld met pornobeelden. Als jij
pornobeelden ziet, dan ga je ook wel denken, van het lijkt
wel of die jongen het naar zijn zin heeft. Dus dan wil ik ook
wel bijvoorbeeld mijn meisje dit laten doen. Dus die
beelden hebben zeker wel invloed.” (Hesday)
Een andere jongen geeft aan dat hij eerder bij een van zijn broers te rade zou gaan als hij
wil weten wat hij met een meisje in bed kan doen dan porno zou gaan kijken. Maar als het
gaat om versieren van meisjes, denkt hij, net als de anderen, dat de media erg handig zijn.
In videoclips en songteksten kun je immers tips opdoen over hoe je een meisje kunt
versieren, vertellen enkele jongens.
“Dat je bijvoorbeeld in een clip ziet dat Baas B. op een
manier tegen een meisje praat, of een zin zegt, waar
meisjes gewoon op reageren. Dan ga je dat ook wel
gewoon in de praktijk doen.” (Milan)
Maar deze beelden worden niet klakkeloos overgenomen, zeggen de jongens. Ze worden
uitgetest in de praktijk.
“Je ziet het in een film of een videoclip, maar je weet niet
zeker of het echt is. Dus je gaat bijvoorbeeld eerst naar een
meisje toe, en je vraagt het eerst gewoon, of het ze aantrekt
of zo. En als zij ja zegt, kan je het wel misschien gebruiken.”
(Johnson)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

28

Maar de beelden in de media zijn niet allemaal positief, vinden de jongens. Zo vindt een
aantal van hen dat er in media respectloos wordt omgegaan met vrouwen. De media
kunnen je dus ook een verkeerd beeld geven, zoals over de beschikbaarheid van meisjes.
Johnson: “Ja, je gaat denken dat je ze [meisjes] allemaal
zo makkelijk kunt krijgen.”
Milan: “Precies!”
Waar ligt de grens?
De jongens in beide focusgroepen vinden sommige media-uitingen erg overdreven en niet
leuk. Zo vinden de jongens in de tweede focusgroep bepaalde songteksten niet kunnen. Zij
benoemen dit als ‘porno in een liedje’. Toch wordt uit het gesprek in deze focusgroep
duidelijk dat de meeste jongens wel naar porno kijken. Maar de jongens waarderen niet alle
pornobeelden. Ze zien daarin soms dingen die ze niet graag zelf zouden doen, vertellen
enkelen van hen. Porno maakt hen ook bewust van wat ze niet willen op het gebied van
seks. Zo vertelt een jongen dat hij geen wil seks wil met ‘poep en zo’, zoals hij dat heeft
gezien in een film. De interviewer vraagt aan de jongens of hij hieruit mag concluderen dat
de jongens ook grenzen hebben op het gebied van seksualiteit. De jongens beamen dit en
het gesprek gaat verder over seksuele handelingen die zij liever niet uitvoeren.
Er wordt ook gesproken over seksuele handelingen waarvan de jongens denken dat meisjes
ze niet leuk vinden en daarom misschien liever niet willen doen.
“Maar ook klaarkomen op een vrouw, dat vind ik allemaal een
beetje … echt niet nodig. Hoe zeg ik dat, eigenlijk vind ik het
een beetje onrespectvol naar vrouwen toe. Dat soort dingen
gebeurt, in het gezicht spuiten of op hun mond of zo.”
(Hesday).
Hierdoor komt het gesprek in deze tweede focusgroep op hoe je als jongen weet wat een
meisje wil. In sommige gevallen is het heel duidelijk:
“Als ze begint te schreeuwen van ‘wat doe je nou’ en begint
te slaan en zo. Dan weet je dat ze het niet leuk vindt.”
(Johnson)
Maar meestal vinden de jongens het moeilijk om op te merken wat een meisje wel of niet
wil.
“Als ze het niet wil, moet je het gewoon niet doen. Maar
als ze zeggen ‘ik wil het wel’, (…) misschien dat zij dat wel
fijn vinden, dat weet je eigenlijk niet. “(Milan)
“Je weet het nooit, ze kunnen tegen jou zeggen ‘ik wil het
wel’, maar dan weet je eigenlijk niet of het nou wel of niet
is. Dus dan kun je eigenlijk geen rekening houden met het
respect voor die vrouw.”
(Hesday)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

29

Daarbij, zo vinden de jongens, is het moeilijk om terwijl je seks hebt na te denken. Wanneer
er wordt gesproken over het klaarkomen in het gezicht of de mond van een meisje, zoals de
jongens dat veelvuldig zien in porno, geven de jongens aan dat dit ‘gewoon vanzelf’ gaat.
Het is moeilijk te stoppen. Ook omdat het onbewust gaat, aldus de jongens.
“Want omdat je in porno ziet dat het ongeveer normaal lijkt,
ga je het onbewust ook gewoon doen. Want als dat niet in
je hoofd zat, zou je wel op het moment van klaarkomen je
omdraaien. ( …) Het heeft zeker wel invloed op je, hoe je
het ook wendt of keert.” (Milan)
Een aantal andere jongens beamen dit. De jongens uit deze focusgroep geven ook aan dat
ze pornobeelden vaak erg liefdeloos vinden. De meesten denken dat ze geen seks kunnen
hebben zonder liefde, maar dat weten ze niet zeker. Wanneer zij zich in een verleidelijke
situatie bevinden, weten ze niet zeker of ze ‘nee’ zullen zeggen.
Wie wordt meer beïnvloed?
De meisjes worden meer beïnvloed door de mediabeelden dan jongens, denken de jongens
in beide focusgroepen. Dit geldt met name voor onzekere meisjes.
“Ik denk meer bij meisjes, want meisjes zijn … ik weet
niet… ze praten over alles. Dat als ze een meisje zien, dan
denken ze, zo wil ik ook zijn. Maar bij jongens komt het niet
echt voor.” (Matthew)
Meisjes hebben hier ook last van, denken de jongens. In de tweede focusgroep denken de
jongens zelfs dat de meisjes het jongens kwalijk nemen dat zij naar die beelden kijken,
omdat zij daar onzeker van worden.
“Nou, ik denk, diep in hun hart nemen ze [de meisjes] het
ons een beetje kwalijk, want door [de media] wordt dat
beeld automatisch in ons [jongens] gezet, en dan denken
hun weer, dat zij daar een soort van de dupe van zijn. Ze
denken dat jongens minder snel op hen vallen, waardoor
ze ons [de jongens] minder leuk gaan vinden.” (Milan)
Ook in de eerste focusgroep zeggen de jongens dat meisjes negatief over hen praten, maar
dat zou eerder zijn omdat meisjes denken dat jongens verkrachten.
Cultuur speelt een rol in de mate waarin je beïnvloed wordt door de media, denken de
jongens in beide focusgroepen. In de eerste focusgroep geven ze in eerste instantie aan dat
dit geen invloed heeft. Maar bij verder doorvragen zien deze jongens toch culturele
verschillen. Turken en Marokkanen worden genoemd als groepen die weinig praten over
seksualiteit en misschien anders omgaan met de beelden. Er wordt ook verwezen naar de
Turkse jongen die een moment eerder de focusgroep verliet. Er wordt gezegd dat hij zich
misschien schaamt of dat hij niet van zijn ouders naar die beelden mag kijken. Als de
jongens wordt gevraagd naar hun eigen ouders, vertellen ze dat hun moeders het niet goed
vinden dat ze er naar kijken. Maar dit geldt niet voor alle jongens:

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

30

“Mijn ouders vinden het normaal, als je gewoon zo loopt.
Op de Antillen, waar mijn moeder vandaan komt, kun je
gewoon zo lopen. Dat is echt mode daar. Als je poseert,
zoals Beyoncé daar”. (Matthew)
De jongens in beide focusgroepen denken dat vrienden ook bepalen of je beïnvloed wordt
door de media of niet. Maar het is individueel: het verschilt van persoon tot persoon.
In de tweede focusgroep zien de jongens nog meer factoren die van invloed zijn. Zo
vertellen de jongens dat als je seksuele handelingen die je ziet in de media vies vindt, je die
niet snel zult nadoen. En als je heel erg verliefd bent, ga je eerder iets nadoen uit de media
om de aandacht te krijgen van een meisje. Leeftijd wordt ook genoemd: als je jong bent doe
je minder snel seksuele handelingen na uit de media. Daarnaast wordt aangegeven dat het
uitmaakt wat je hebt meegemaakt in je leven, of je ziek bent of gezond en hoeveel geld je
hebt. Een jongen denkt dat het gaat om de gehele omgeving.
Wat kan er gedaan worden (behoeften)
Verschillende jongens uit zowel de eerste als de tweede focusgroep vinden dat de sexy
beelden in de media geen probleem zijn. ‘Ik vind het niet erg’ of ‘ik zie het niet als een
probleem’ wordt er gezegd. Volgens hen hoeft er dus ook niets aan gedaan te worden. Maar
in beide focusgroepen zijn er ook jongens die het wel een probleem vinden. In de eerste
focusgroep zegt één van hen bijvoorbeeld:
“Ik vraag me eigenlijk af waar het goed voor is. Alleen voor
het geld gaan ze het misschien doen, of voor drugs. Maar ik
snap ook niet zo goed waarom zoveel mensen ernaar kijken.
Wat voor zin heeft het? Kijken… klaar. Je gaat ze toch niet in
het echt ontmoeten. Ik vind het verkeerd. Eigenlijk vind ik het
helemaal niet kunnen.” (Surender)
Later licht deze jongen toe dat hij vooral de grote hoeveelheid aan beelden storend vindt.
“Ja, omdat je het bijna overal treft. Ga je in de supermarkt,
dan heb je tijdschriften, in de kiosk (…), op de televisie, de
computer, kranten, heb je het in de ochtend. Het zal wel nog
meer zijn.” (Surender)
Maar ook een andere jongen vindt het een probleem. Beide jongens
vinden daarom dat de beelden minder moeten worden.
“Ze moeten het gewoon weghalen.” (Erol)
De andere jongens uit deze focusgroep, die allemaal niet, zoals de beide hierboven
aangehaalde jongens, afkomstig zijn uit traditionele eerculturen, vinden het minder een
probleem. Zij zijn dan ook geen voorstander van het verbieden van dit soort beelden, onder
andere omdat ze denken dat er niets aan te doen valt. Maar ook in de tweede focusgroep
zijn er jongens die vinden dat de beelden verboden moeten worden.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

31

“Ik vind gewoon dat sommige dingen verboden moeten
worden, bijvoorbeeld als 50 Cent zo’n clip uitgeeft, en hij
brengt hem naar MTV, en hij zegt “Zend dit uit”, dat zij ook
gewoon moeten kunnen zeggen “Nee, dit zenden we niet
uit”’. Hun bepalen toch of ze dat doen? Of de mensen die
zulke dingen uitbrengen, publiceren…” (Hesday)
Een ander idee dat wordt geopperd is om het bij de beelden te vermelden als ze bewerkt
zijn. Ook denken de jongens in deze tweede focusgroep dat het goed zou zijn om de
beelden niet overdag uit te zenden. De reden hiervoor is dat kleine kinderen het dan niet
kunnen zien. Een jongen zegt bij zijn zusje van 8 jaar te merken dat ze nu al beïnvloed
wordt.
“Niet op televisie brengen, of bijvoorbeeld na 12 uur. Op een
uur dat ze [kleine kinderen] al lang moeten slapen. Dan kun
je het doen.” (Johnson)
Ook wordt er genoemd dat het belangrijk is om veilig internet te hebben.
Het praten erover vinden de jongens in deze tweede focusgroep ook erg leuk. Ze hebben
op school “Beperkt Houdbaar” gezien. Dat vonden ze ook erg goed.

2.3 HAVO jongeren
2.3.1 De twee naar sekse gemengde groepen
Lekkere wijven en mooie auto’s
Als de jongeren wordt gevraagd wat ze allemaal hebben gezien in de beelden, wordt in
beide focusgroepen gezegd dat er ‘schaars geklede dames’ , ‘seks’, ‘sexy vrouwen’ of
‘lekkere wijven’ (de laatste opmerking is van een jongen) te zien waren. Al snel kaarten
zowel jongens als meisjes aan dat de mensen op de foto’s er wel èrg perfect uitzien. Zowel
jongens al meisjes zien dat de vrouwen allemaal ‘heel dun’ zijn, met ‘hele grote borsten’ en
‘hele mooie huidjes’: ‘alles lijkt perfect bij die mensen’ concluderen ze. In de eerste
focusgroepen weten de jongeren wel hoe dat komt: Photoshop.
In beide focusgroepen valt het vooral de jongens op dat er ook mooie materiële zaken zoals
auto’s te zien zijn. De meisjes zeggen hier minder over.
Het went
In beide focusgroepen gaat het gesprek over wat de jongeren hebben gezien al snel over in
wat ze van de beelden vinden. Opvallend is dat zowel jongens als meisjes in beide
focusgroepen aangeven dat er meer bloot is te zien in de media dan vroeger. Zelf merken
de jongeren, jongens en meisjes, van alle afkomsten, dat ze hier aan wennen.
“Misschien is het wel zo, als je kijkt naar de clip van Toxic,
ook van Britney Spears, toen je het voor het eerst zag, dacht
je van ‘ooh’, maar als je er nu naar kijkt, dan denk je van ‘wat
is er eigenlijk mis mee”. (Kelly, meisje)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

32

Het is zo normaal dat je er nog maar weinig bij stil staat.
“Als je er naar kijkt op Internet of op TV, dan heb je niet
echt door wat voor beelden er in voor komen, dat besef je
niet, je beseft het pas als je er over gaat praten, dan zie je
pas wat het inhoudt. “ (Mo, jongen)
In beide focusgroepen wordt aangegeven dat deze beelden worden gemaakt omdat ze nu
eenmaal verkopen. En uiteindelijk draait het volgens de jongeren allemaal om verkoop.
Kritisch
De jongeren in beide focusgroepen valt het op dat het vooral vrouwen zijn die schaars
gekleed zijn in de media. Enkele meisjes geven aan dat er ook mooie mannen te zien zijn.
Verschillende meisjes, van alle afkomsten, geven aan dat ze mooie mannen wel leuk
vinden, maar dat je ook niet moet overdrijven.
“Ja, ik vind het wel mooi, maar dat vind ik tè…Maar een
beetje een sixpack, dat vind ik leuk. Als iedereen zo
overdreven perfect zou zijn, dan zou het ook niet leuk zijn,
vind ik”. (Marieke, meisje)
Met name over de overdaad van blote vrouwen is een aantal jongeren, opnieuw zowel
jongens als meisjes en van alle afkomsten, in beide focusgroepen vrij kritisch. Er wordt in
beide groepen ook opgemerkt dat de vrouwen in de media vaak te dun zijn. Dat vinden
jongens en meisjes vooral van vrouwen op de catwalk. Een aantal van hen geeft aan dat ze
dit er niet mooi vinden uitzien. Ook is er kritiek op videoclips: in beide focusgroepen zeggen
jongens en meisjes dat het vaak om de clip draait en niet zozeer om het liedje.
“Het gaat niet meer om het liedje, maar om wat ze in de clip
draagt. Het gaat om de modellen, om hoe ze zich hebben
gekleed.” (Hulya, meisje)
Dit meisje gaf aan dat ze om deze reden niet of nauwelijks naar videoclips kijkt maar alleen
muziek luistert. Ook andere jongeren gaven een zelfde mening. Toch zijn er in beide
groepen veel jongeren die de beelden op zich geen probleem vinden. In de eerste
focusgroep zeggen jongens van verschillende afkomsten dat het van persoon tot persoon
wisselt, of je het een probleem vindt of niet.
“[het] is bij iedereen anders. Ja het is een probleem want
een op de twintigduizend mensen doet het… ja… het is
gewoon puur persoonlijk of het probleem is of niet”
(Andrew, jongen)
“Het ligt er ook aan als het te ver gaat. Bijvoorbeeld bij
anorexia. Als een paar mensen anorexia krijgen door die
beelden, dan gaat het te ver. Dan moeten ze wel

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

33

afschaffen die video’s. Tja en als dat niet gebeurt…. “
(Munir)
Deze jongens vinden het een probleem als beelden uit de media een negatieve invloed
hebben op jongeren. Ook in de tweede focusgroep is deze visie te horen: ook hier vinden
een aantal jongens en meisjes de beelden vooral een probleem als jongeren hierdoor
onzeker worden over hun eigen lichaam.
In de eerste focusgroep kaarten jongeren ook aan dat de manier waarop in videoclips
mannen met vrouwen omgaan problematisch vinden. Gevraagd naar wat ze van die
omgang vinden, zeggen ze:
Ralf, jongen: “Of dat ze [de vrouwen in de clip] van hem [50 Cent]
zijn. Want hij heeft er keiveel. “
Eline, meisje: “Alsof het een voorwerp is. Alsof je zo kunt
oppakken en…. “
Madina, meisje: “Respectloos.”
De andere jongeren stemmen hier mee in.
Onzeker over je eigen lijf
Volgens de jongeren in de tweede focusgroep kan een invloed van de media zijn dat
jongens en meisjes zich onzeker gaan voelen en dat hun zelfbeeld verandert.
“Ja, op je eigendunk, je zelfbeeld. Je denkt ik zie er niet uit
als die vrouw of die man, je denkt dat je lelijk bent en dan
krijg je die problemen.” (Jochem, jongen)
Er wordt in beide focusgroepen allereerst gesproken over de invloed op meisjes.
Lianne, meisje : “Meisjes zeggen sneller dat ze dik zijn”.
Mo, jongen: “Dat komt door wat je ziet op tv, dat je slanke
vrouwen, strakke buiken…”
Verschillende meisjes, zowel autochtoon als allochtoon, uit beide focusgroepen, geven aan
hun eigen lijf te vergelijken met de lijven van de vrouwen in de media.
“Wel dat je je afvraagt, heb ik zo een mooi lichaam….”
(Afryea, meisje)
Als er wordt gevraagd naar de invloed op jongens, wordt gezegd dat dit voor jongens veel
minder speelt.
“Vooral meisjes, bijvoorbeeld te dik. Als ik naar Usher kijk,
dan denk ik niet ‘ik wil ook zo’n lichaam, ik ga afvallen’.
Vrouwen hebben dat eerder.” (Munir, jongen)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

34

In de eerste focusgroep wordt gezegd dat jongens simpelweg minder kijken naar
afbeeldingen van knappe mannen.
“Dat is gewoon gedrag van meisjes en jongens. Vrouwen
praten wel over andere vrouwen, die is mooi. Bij jongens is
dat niet zo.” (Munir, jongen)

Maar er zijn ook meisjes die denken dat jongens simpelweg niet durven toegeven
dat ze in de manier waarop ze naar hun eigen uiterlijk kijken beïnvloed worden door
de media.
“Ik denk dat mannen het wel belangrijk vinden. Meisjes
vallen sneller op een knappe en gespierde man. Misschien
kunnen ze dat niet gewoon toegeven.” (Hulya, meisje)
Ook geven enkele jongeren, jongens en meisjes, aan dat jongeren niet
geassocieerd willen worden met homoseksualiteit. Daarom houden ze zich liever
niet veel bezig met afbeeldingen van mannen. En vergelijken zich ook niet met
andere jongens.
“Ze [de jongens] denken dan: ‘Dadelijk denken ze dat ik
homo ben’.” (Marcha, meisje)
In de tweede focusgroep zijn de jongeren van mening dat mannen zich minder
spiegelen aan de ideaalbeelden in de media, omdat het uiterlijk van jongens van
minder belang is. Om die reden worden jongens minder door de media beïnvloed
als het gaat om hun uiterlijk.
“Jongens worden door dat soort dingen ook minder
beïnvloed, want ze weten dat meisjes meer geven om
innerlijk dan jongens.” (Michiel, jongen)
Jongens en meisjes verschillen hierin van elkaar, denken de jongeren in deze tweede
focusgroep.
Sletten en players
In beide focusgroepen worden door de jongens en meisjes ook andere verschillen tussen
meisjes en jongens aangesneden. Zoals het feit dat een meisje een ‘slet’ of een ‘hoer’
wordt genoemd als ze met veel jongens verkering heeft, zoent of naar bed gaat, en een
jongen eerder stoer wordt gevonden als hij veel meisjes versiert. Zulke jongens worden
‘player’ genoemd of ‘pimp’, en dat is niet een negatieve term, geven de jongeren aan.
Terwijl ‘slet’ en ’hoer’ dat wel zijn.
Ralf, jongen: “Een ‘pimp’ heeft veel status omdat hij veel
vrouwen heeft. Maar een ‘hoer’ heeft geen veel status omdat
ze veel mannen heeft”.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

35

Munir, jongen: “Omdat die mannen haar gebruiken.”
Ralf, jongen: “Of zij gebruikt die mannen. “
“Als een meisjes alleen maar jongens heeft als vrienden,
dan wordt ze gezien als een hoer. Andersom hoor je hier
niet zoveel van.” (Marcha, meisje)
Dit verschil constateren vrijwel alle jongeren, ongeacht geslacht of afkomst. Een aantal
geeft aan zelf ook verschillend te oordelen over meisjes en jongens met veel seksuele
contacten, vooral bij jongens.
“Ja, bij meisjes heb ik dan toch wel, ze is een slet. Bij een
jongen is het stoer.” (Sohrab, jongen)
Er zijn ook een paar jongens en meisjes die het zowel voor meisjes als jongens slecht
vinden om veel relaties of veel seks te hebben. Die jongeren geven aan dat de
verschillende beoordeling van meisjes en jongens, als het gaat om seks, komt doordat de
vriendinnen van een meisje anders reageren dan de vrienden van een jongen.
“Meisjes onder elkaar vinden het erg als een meisje ‘de
slet’ gaat uithangen. Als een vriend van mij met 16 meisjes
op een avond gaat zoenen, dan feliciteer ik hem daarmee,
dan heeft hij een leuke avond gehad.” (Michiel, jongen)
Als gevraagd wordt of de media ook een rol spelen in die verschillende beoordeling van
meisjes en jongens, kunnen de jongeren daar in eerste instantie niet goed op
antwoorden. Een aantal denkt van wel, een aantal van niet. Ze constateren wel dat
vrouwen veel schaarser gekleed zijn en dat er in videoclips vaak veel meer vrouwen rond
lopen dan mannen.
Wanneer aan de jongeren wordt gevraagd of ze het terecht vinden dat er verschil gemaakt
wordt tussen meisjes en jongens als het gaat om veel verschillende seksuele contacten,
geven de meeste jongeren, zowel jongens als meisjes, aan dat ze het hier niet mee eens
zijn. De oorzaak zoeken een aantal jongeren onder andere in de ongelijkheid tussen
vrouwen en mannen vroeger. Volgens een meisje is deze ongelijkheid er nog steeds,
althans in de cultuur waar zij vandaan komt.
“In onze cultuur [Afghaanse] hebben jongens nog steeds meer
vrijheid dan meisjes. Jongens mogen wel een vriendinnetje
hebben, is helemaal niet erg.” (Madina, meisje)
Nadoen
Enkele jongeren in beide focusgroepen geven verschillende voorbeelden van de manier
waarop gedrag uit videoclips of andere media wordt nagedaan door andere jongeren. Zo
vertellen de jongeren in de eerste focusgroep dat meisjes op Hyves vaak een foto zetten
zoals te zien is in de media.
“Ze hebben allemaal van die mislukte kusmondjes.“ (Brian,
jongen)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

36

Ook valt de jongeren in beide focusgroepen op dat meisjes de kleding nadoen uit de
media. Maar ook bij jongens kan dit het geval zijn. Verschillende jongeren, zowel jongens
als meisjes geven aan dat ze ook zelf kleding die ze zien in de media kopen. Voorwaarde
daarbij is wel dat ze het zelf mooi vinden, zo wordt verteld in de eerste focusgroep. In de
tweede focusgroep wordt aangegeven dat meisjes door de media zich vooral bloter gaan
kleden.
“Vooral de kleding, nou ja vooral meisjes dan, jongens letten
daar niet op, als je naar een feestje gaat, die trekken soms
amper kleren aan, soms, ja niet altijd.” (Najib, jongen)
In deze focusgroep valt de jongeren ook op dat de bewegingen uit videoclips vaak worden
nagedaan in de disco of op feestjes.
“Als er clips zijn van een liedje waar heel sexy in gedanst
wordt, en die wordt afgespeeld in de disco, dan gaan ze in
de disco ook zo dansen.” (Jason, jongen)
Een andere jongen nuanceert dit en zegt dat het ook ligt aan wat voor feest of disco het is.
“Het ligt aan de sfeer, als er echt uitdagend wordt gedaan,
dan komt het eerder aan op pakken en zo, maar als het echt
een rustig feestje is, dan is het niet zo.” (Omhar, jongen)
Ook andere jongens, zowel allochtoon als autochtoon, geven aan dat jongens bij het
uitgaan vaak gericht zijn op ‘pakken wat je pakken kunt’. Dit ligt volgens de jongens niet
zozeer aan de media. Vrienden spelen hierbij wel een belangrijke rol.
Kwetsbare jongeren
Jongens en meisjes in beide focusgroepen zijn het erover eens dat met name meisjes
worden beïnvloed door de media. Daarbij zijn het met name onzekere meisjes die
beïnvloed worden.
“Het hangt er een beetje van af hoe je zelf bent. Als je erg
onzeker bent, ga je misschien ook wel een beetje nadenken
of je er ook zo wilt uitzien… “ (Emma, meisje)
Jongeren die gepest worden, die net naar de middelbare school gaan, of gewoon in de
puberteit zijn, zijn volgens zowel de meisjes als de jongens extra kwetsbaar. Ook
jongeren die hun eigen lichaam niet accepteren, worden eerder beïnvloed door de media,
zo wordt geopperd in de tweede focusgroep. Maar als er in beide focusgroepen verder
over wordt doorgesproken, zijn er verschillende jongeren die tot de conclusie komen dat
alle jongeren wel in meer of mindere mate worden beïnvloed door de media:
Lianne, meisje: “Ik denk dat je er stiekem toch altijd wel een beetje door wordt
beïnvloed.”
Michiel, jongen: “Zonder dat je het in de gaten hebt…”

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

37

Marieke, meisje: “Dat je er toch altijd wel liever zo uit had willen zien, maar dat je
jezelf toch accepteert met het lichaam dat je toch hebt. Maar als je zou mogen
kiezen…”
Cultuur en opvoeding
In beide focusgroepen komen cultuur en religie naar voren als belangrijke factoren die
bepalen in welke mate je beïnvloed wordt door de media. In de eerste focusgroep wordt
aangegeven dat in islamitische culturen blote kleding ongebruikelijk is, vooral voor meisjes.
Maar dat ook de opvoeding thuis een grote rol speelt:
“Ik denk dat ik het van mijn ouders niet mag, dus het heeft
geen invloed op mij. Omdat het sowieso niet mag.“ (Hulya,
meisje)
Dit meisje van Turkse afkomst geeft aan dat ze de blote kleding uit de media om deze
reden niet kopieert. Maar volgens een ander Turks meisje passen allochtone jongeren zich
aan de Nederlandse cultuur aan en gaan zij zich ook anders kleden:

“Maar je past je wel aan. Je kan niet zo… Als je bij andere
mensen strakke broeken ziet en zo, dan pas je jezelf aan.
Ga je dat ook doen.” (Gulden, meisje)
In de tweede focusgroep denken de jongeren in eerste instantie dat je jezelf dan minder
snel bloot gaat kleden als je religieus bent. Maar dat wordt door religieuze jongeren zelf
gerelativeerd.
“Nou, het heeft er niet zoveel mee te maken. Ik ben zelf
ook gewoon gelovig, christelijk, maar ik hoef niet per se
een uniform aan naar school. Dus het valt wel mee. Je
krijgt natuurlijk niet mee in je opvoeding van ‘je moet
uitdagende kleding aan’.” (David, jongen)
Toch denken veel jongeren dat ‘een opvoeding met veel normen en waarden’ er voor zorgt
dat je minder snel de media gaat nadoen.
“Ik denk dat als je ouders vrijer zijn met jou, dan word je
volgens mij eerder beïnvloed door de media dan wanneer
ze strenger zijn.” (Omhar, jongen)
Maar andere jongeren zijn het hier niet mee eens.
Mo, jongen: “Jongens worden door regeltjes beïnvloed, als
het ware. Ze denken: ”De regels zijn gemaakt om ze te
overtreden”. Zo denken jongens, zou ik zeggen. Als mij, als
jongen, iets wordt verboden, dan denk ik: ‘’Ik ga het juist
doen, om te kijken wat er gebeurt, want je weet niet wat
goed is totdat je het fout hebt gedaan.”

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

38

Rianne, meisje: “Illegale dingen zijn toch ook veel leuker
om te doen dan legale.”
De jongeren komen hier niet helemaal uit.

2.3.2 De havo meisjesgroepen (twee).
Schoonheidsidealen
“Waarom zijn wij niet zo mooi?” (Madina)
Voor bijna alle meisjes in de twee havo-focusgroepen staat deze vraag centraal als het gaat
om het omgaan met geseksualiseerde beelden in de media. Het gegeven dat vooral meisjes
aan schoonheidsidealen moeten voldoen, speelt in beide focusgroepen, zowel bij
autochtone als allochtone meisjes. Daarbij denken ze allemaal dat die beelden invloed
hebben op hun denken daarover:
“Onbewust word je toch wel beïnvloed door de mooie lichamen en
die leuke kleding.“ (Esmee)
Het valt veel meisjes daarbij nadrukkelijk op, dat er in de media meer vrouwen dan mannen
in beeld komen, en dat mannen en vrouwen in een bepaalde relatie tot elkaar staan.
“… je [hebt] veel meer vrouwen op tv, in tijdschriften, reclames… het
zijn altijd meer vrouwen dan mannen. En mannen zie je ook veel
vaker met vrouwen.” (Eline)
Het valt de meisjes in de eerste focusgroep vooral op dat al die mooie vrouwen erg op
elkaar lijken:
“Ze zijn allemaal hetzelfde” (Afryea)
En dat vrouwen die niet voldoen aan schoonheidsidealen negatief gelabeld worden:
“Je ziet alleen maar mooie meisjes. En als er dan een lelijk meisje is,
dan is het meteen iemand die minder is.” (Marcha)
Wat de meisjes als hun schoonheidsideaal beschouwen, vertoont verschillen die voor een
belangrijk deel samenvallen met afkomst. Daarbij valt op dat meisjes met een autochtone
afkomst de nadruk op slank zijn leggen en allochtone meisjes prijs stellen op een wat ‘voller’
uiterlijk.
“… ik heb niks met slank worden. Ik wil juist meer… (…) ik heb niet, als
ik een dun meisje zie, dat ik dan denk: ‘Dat wil ik ook’.(…) Volle
vrouwen vind ik veel mooier dan dunne.” (Gulden)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

39

Wat vrijwel alle meisjes met elkaar delen is, dat als ze zich met de beelden van vrouwen in
de media vergelijken, ze constateren dat ze niet aan die beelden voldoen.
“Ik heb ook echt zo van: ‘Oh, ik ben eigenlijk veel te dik’…” (Marieke)
“Waarom ben ik niet zo dun als haar? Dan kan ik ook kleren aan, die staan me dan
leuker.” (Madina)
Die constatering leidt vervolgens bij vrijwel alle meisjes tot ontevredenheid over het eigen
uiterlijk:
“Maar dan zie je zo’n vrouw. Dan ga je jezelf minder stellen. Dus van tevreden ga je
naar minder tevreden.” (Marcha)
De meeste meisjes zijn er zich van bewust dat ze niet kùnnen voldoen aan dat ideaalbeeld,
omdat de beelden zijn gemanipuleerd.
“Vaak weten meisjes wel, het is gephotoshopt. (…) En toch denk je: ‘Zo moet ik er ook
uitzien’ “. (Eline)
De ontevredenheid met het eigen lichaam leidt tot een andere vorm van ontevredenheid die
daarvan afgeleid is: ontevredenheid over het feit dat je niet tevreden bent over jezelf. Want
ook dat behoor je te zijn.
“Je kunt wel plastische chirurgie [laten doen], maar ik vind toch dat je tevreden moet
zijn met jezelf. Iedereen moet accepteren wie je bent.” (Hulya)
“Dat hebben niet veel meisjes, hoor [tevreden zijn met jezelf]. Als je dat hebt, kun je
echt trots zijn op jezelf.” (Marcha)
Mannelijke ideaalbeelden
Niet alleen ideaalbeelden van vrouwen hebben invloed, ook die van jongens lijken invloed te
hebben op meisjes. Daarbij constateren enkele meisjes, dat jongens die aan het mannelijk
ideaalbeeld voldoen zich arrogant opstellen.
“Mooie jongens hebben zo’n uitstraling, van ‘ik ben mooi’.“ (Kelly, meisje)
“Ja, en ik kan toch wel krijgen wie ik wil. Ik hoef alleen maar met mijn
vingers te knippen en dan…” (Kim)
Hierdoor gaan meisjes ervan uit dat ‘mooie’ jongens veel meisjes hebben gehad, wat tot
gevolg kan hebben dat meisjes mooie jongens juist gaan ontwijken.
“… [meisjes] zeggen: ‘oh, wat een knappe jongen, die kan ik toch niet
krijgen, ik ga wel voor iemand anders”. (Marieke)

Ervaren gevolgen

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

40

De meeste meisjes zijn het erover eens, dat de beelden in de media invloed hebben op de
manier waarop ze naar hun eigen lichaam kijken. De meningen gaan uiteen lopen als het
gaat over de (mogelijke) gevolgen daarvan op hun gedrag. In de eerste focusgroep gaf een
aantal meisjes aan hun (eet)gedrag onder invloed van die beelden te veranderen:
Madina: “Als ik chocolade aan het eten ben, dan leg ik dat weg. Dan kom
ik weer aan…”
Afryea: “Ja, dat heb ik ook.”
In de tweede focusgroep gaven enkele meisjes aan hun (eet)gedrag onder invloed van die
beelden juist niet aan te passen:
“ …[het] is eigenlijk ook wel zo dat ik eigenlijk helemaal geen zin heb om
te gaan afvallen (…). Als ik een reep chocola zie, dan denk ik gewoon,
‘oh, lekker’, niet dat ik denk ‘oh, ik moet afvallen’ “. (Marieke)
In deze groep gaf een aantal meisjes aan, dat ze de mening van hun directe familie over
hun uiterlijk veel belangrijker vonden dan de beelden uit de media:
“Het is wel iets anders als je moeder zegt: ‘je bent dik’. Als je ouders je
dik vinden, dan heb ik wel zoiets van mmm.” (Rianne)
Als het om kleding gaat, dan geven in beide focusgroepen een aantal meisjes aan dat de
media daarop invloed hebben, maar in beperkte mate: belangrijker is de omgeving, school
en de vriendengroep. De media zijn dan één van de informatiebronnen waaruit je kunt
putten om te zien wat er in de mode is.
“… als je mooie kleren ziet (…) onbewust kijk je rond, op school, (…) en
dan denk ik van ‘oh ja, die heeft ook wel mooie kleren”. (Emma)

De invloed van media op de jongens
Over de –mogelijke- invloed van beelden in de geseksualiseerde media op jongens geven
meisjes aan dat daarin verschillen voorkomen voor wat betreft het onderwerp. Als het om
mode gaan, denken veel meisjes dat die invloed klein is:
“Jongens denken er ook wel minder aan, die doen gewoon wat aan.”
(Emma)
Maar als het over de manier gaat waarop jongens tegen meisjes aankijken gaat, denken
meisjes dat die invloed groot is.
“… dat [jongens] denken van: ‘ze moet wel dikke tieten hebben’, (…) zo
wordt er gekeken.” (Marieke)
“Stel, een jongen heeft een vriendin. Het is een mooi meisje en hij ziet [in de media] een
mooiere vrouw, dan vind hij [zijn vriendin] ineens veel lager.” (Gulden)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

41

Meisjes maken daarin wel onderscheid tussen verschillende jongens.
“Mijn vriendje maakt het geen drol uit. ” (Rianne)
Maar zo’n houding lijkt eerder uitzondering te zijn. Veel meisjes geven voorbeelden van
jongens die het uiterlijk van hun vriendinnen wel nadrukkelijk naast de beelden uit de media
leggen.
“Mijn (…) vriend had dat wel eens. (…) Op tv zag hij dan een meisje. En
dat was een hele mooie meid. Dan zie je hem zo kijken… zo vergelijken..
zo van: ‘wat is dat nou?’ (…) Ik voel me dan zo vernederd. Ik voel me dan
zo klein. Dan wil ik ook zo zijn. Ik moet zijn aandacht trekken.” (Marcha)
Meisjes gaan er van uit, dat alle jongens een meisje willen hebben dat aan de ideaalbeelden
uit de media voldoet.
“Je hebt er wel die denken ‘ik moet wel een mooi meisje hebben’.”
(Rianne)
Daarbij lijken ze er van uit te gaan dat ook groepsdruk bij jongens een rol speelt. En dat het
dan absoluut niet om het innerlijk van het meisje gaat.
“Ook jongens onder elkaar. (…) staan ze allemaal te kijken. ‘Oh kijk, een
lekker wijf’. En het maakt ze niks uit, ook al is ze heel arrogant, omdat ze
een knap meisje is.” (Marcha)
Ook constateren enkele meisjes uit de tweede focusgroep dat groepsdruk er voor zorgt dat
jongens zich in een groep anders gedragen dan individueel.
“Het is ook vaak als je met een groepje jongens bent, dan zijn ze allemaal
stoer en gemeen, maar als je met één staat, dan zijn ze heel lief, een
ander karakter.” (Selma)
Een aantal meisjes afkomstig uit traditionele eerculturen, vooral in de eerste focusgroep,
geeft aan dat ze het idee hebben dat er voor jongens een zeker machtsaspect meespeelt.
“Alle jongens willen machtig zijn.” (Gulden)
En beelden in de geseksualiseerde media stimuleren dat volgens enkele meisjes:
“Als jongens zo’n video zien, dan denken ze ‘ik kan ook zo’n meisje
gebruiken’…” (Madina)
Vooral meisjes uit traditionele eerculturen geven aan het gevoel te hebben dat jongens hen
als wegwerpartikel gebruiken.
“Als speelgoed, daar kun je mee spelen. En dan heb je er genoeg van en
dan gooi je het weg. Een wegwerpartikel.” (Hulya)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

42

“Ik heb een broer en die zie ik dan op MSN en dan zegt hij ‘heb je al met
haar gebald?’ En tegen vrienden ‘heb je met haar wel eens geneukt? Dat
is wel een lekkere’ (…) Ik denk dan ‘waarom praten zij zo over meisjes?’
Wij zijn ook mensen. Ik praat toch ook niet over jongens van ‘ik neuk hem
effe en dan gooi ik hem weg’.” (Madina)
Dit gedrag van jongens wordt in beide groepen verklaard uit wat je zou kunnen omschrijven
als ‘de natuur van de man’:
“Jongens willen eigenlijk één ding en dat is seks.” (Madina)
“Het hoort bij hun karakter.” (Afryea)
In de tweede focusgroep gaven enkele meisjes aan, dat er ook meisjes zijn die op een
vergelijkbare manier met jongens omgaan.
“Dan lijkt het alsof jongens met heel veel meisjes gezoend hebben, maar
meestal is het juist omgekeerd, dat meisjes juist met veel meer jongens
hebben gezoend…” (Kelly)
Tegelijkertijd constateren meisjes dat jongens in dit opzicht zich veel meer kunnen
permitteren dan zijzelf. Een meisje dat veel (seksuele) contacten heeft met jongens kan snel
de reputatie van ‘slet’ krijgen. Met een jongen die veel (seksuele) contacten heeft met
meisjes gebeurd het omgekeerde: zijn sociale status stijgt.
“Als een meisje dat doet, dan wordt je gelijk als slet gezien en bij een
jongen is het van ‘goed gedaan’.” (Marieke)
Er lijkt zelfs een zekere consensus te zijn over hoe ‘sletten’ er eigenlijk uitzien: die hebben
blond haar en blauwe ogen. Voor een aantal meiden in de tweede focusgroep betekende
het hebben van deze uiterlijke kenmerken al een zekere statusverlaging.
“Blond haar en blauwe ogen vind ik meer een beetje sletterig, zeg maar.”
(Lianne)
“Ja, heel hoogblond vind ik een beetje ordinair.” (Emma)
Terwijl een meisje van gemengd allochtone afkomst uit deze groep haar van dit ideaalbeeld
afwijkende uiterlijk als zeer negatief zag:
“… dan denk ik, waarom ben ik niet zo mooi [met blond haar en blauwe
ogen], daar sta ik dan gewoon een beetje buiten.” (Selma)
In beide focusgroepen constateren meisjes dat het zijn van een ‘slet’ slecht is voor je sociale
status, waarbij de meisjes uit traditionele eerculturen dat het meest pregnant lijken te
ervaren.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

43

“Meisjes worden eerder afgeschilderd als hoer, als ze iets fouts doen, in de ogen van
andere mensen. En jongens, daar wordt niet zoveel op gelet als meisjes. Mensen kijken
anders naar meisjes dan naar jongens.” (Gulden)
Dat heeft voor het meisje dat op zo’n manier bekend staat gevolgen:
“Dan denken ze dat eigenlijk elke jongen bij haar langs kan omdat ze toch
al met iemand naar bed is gegaan. Dus kan iedereen het wel met haar
doen.” (Hulya)
Maagdelijkheid en, meer specifiek, de mythe van het maagdenvlies speelt voor hen een
belangrijke rol.
“Als een meisje gaat trouwen, wordt in het ziekenhuis nagekeken of ze nog maagd is of
niet.” (Madina,)
Voor mannen speelt dat niet, bij hen kun je maagdelijkheid niet ‘nachecken’.
Ook schaamte lijkt meisjes uit traditionele eerculturen een rol te spelen:
“Ik vind het al schaamtevol als ik een vriendje heb. Bij ons in de cultuur is
dat niet echt normaal. Dus als ik in de stad een moslimmeisje zie die
hand in hand loopt met haar vriend, dan vind ik dat ook niet heel normaal.
Je kunt wel iets met een jongen hebben, maar laat het dan niet zo
merken.” (Madina)
Bij een aantal van deze meisjes lijken de beelden van vrouwen in de media juist een
omgekeerd effect te hebben:
“Ik ben dan trots op mijzelf als ik zoiets niet doe. Ik denk dan, ‘ik ben
tenminste nog maagd, ik ben nog niet met jongens’. Als ik hun dan zo zie,
dan denk ik (…) ‘ik ben echt een goed meisje’. “ (Gulden)
Soorten media
Bij meisjes lijken de glossy bladen meer invloed te hebben op ideaalbeelden voor hun eigen
uiterlijk en kleding dan clips. Meisjes kijken in die bladen om te zien wat er in de mode is. De
vrouwen die ze daarin zien, beschouwen ze niet als sletterig. Dat doen ze wel met de
vrouwen die in videoclips te zien zijn.
“Ze kunnen ook gewoon fotomodel worden, waar mooie foto’s van
gemaakt worden. In plaats daarvan gaan ze een beetje goedkoop tegen
een jongen aanrijen in zo’n videoclip.” (Lianne)
“Modellenfoto’s, dat is wel leuk. Dat is een beetje normaal.” (Kelly)
De vrouwen in de videoclips worden niet gezien als ‘normaal’ en moreel afgekeurd:
“Die kiezen niet voor respect maar voor betaald krijgen. (…) Die meisjes
hebben weinig respect voor henzelf.” (Madina).

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

44

Seksueel gedrag
In de eerste focusgroep was het kijken naar porno (en dus ook de mogelijke invloed op
seksueel gedrag) niet bespreekbaar (dat gold overigens ook voor de jongensgroep op deze
school). De meisjes in de tweede focusgroep geven aan dat ze (vrijwel) nooit naar
pornografie kijken. Een aantal van hen vindt het niet interessant: dat heeft te maken met het
ontbreken van mannelijk naakt en het denigrerende vrouwbeeld dat er vaak in wordt
neergezet.
“… er zijn pornofilms waarin je alleen maar meisjes ziet, de jongens zijn
wel bezig, maar niet dat je hun lul ziet, dat is een echt een voorbeeld dat
meisjes het minder interessant vinden, en meisjes worden er vaak
minderwaardig door gezien, door die films.” (Rianne)
Geen van de meisjes geeft aan dat ze promiscue gedrag vertonen. Maar ze kennen wel
meisjes die dat wel doen.
“Er zijn wel meisjes die dat doen. Dat zijn meestal de onzekere meisjes.
Die denken dat ze dan aanzien krijgen.” (Madina)
In de eerste focusgroep gaven een aantal meisjes aan, zoals al eerder aangehaald, dat
clips als die van 50 cent bij jongens ertoe kunnen leiden dat ze denken dat ze meisjes
kunnen misbruiken. In de tweede focusgroep denken meisje dat de vraag, of jongens de
grenzen van meisjes overschrijden, vooral van persoonlijke kenmerken afhangt:
“[Het] hangt af van het meisje en van de jongen. Want de ene jongen is
heel verlegen en de andere jongen heeft iets van ‘we gaan er gelijk
overheen’. En het ene meisje heeft iets van ‘kom maar, het maakt me niet
uit’ en het andere meisje heeft iets van ‘ho, daar wil ik nog even mee
wachten’.” (Kelly)
Enkele meisjes hadden ervaring met achternagezeten worden ’s avonds laat op straat. Voor
hen was dat reden om in de avond niet meer alleen over straat te gaan. Markant is dat in de
tweede focusgroep één van de meisjes de verantwoordelijkheid voor seksueel
grensoverschrijdend gedrag (deels) bij meisjes, als ze pleit voor minder ‘blote’ kleding:
“… dan gaan ze dat aandoen en dan worden ze een keer verkracht en
dan gaan ze zeggen: ‘die heeft mij verkracht’ … ja, je lokt het dan zelf uit.”
(Gulden)
Deze opmerking werd door de andere meisjes niet afgekeurd.
In deze focusgroep gaf één van de meisjes ook aan dat ze denkt dat jongens onzekerder
zijn dan meisjes, maar dat ze dat niet willen toegeven: ze moeten immers aan hun imago
ten opzichte van hun vrienden moeten denken:
“Jongens willen toch stoer overkomen” (Marieke)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

45

De meiden uit de eerste focusgroep lijken ook een dergelijke houding te zien:
“Er zijn ook jongens die alleen maar opscheppen, terwijl ze het nog nooit gedaan
hebben” (Eline)
Wie wordt meer beïnvloed?
Alle meisjes geven aan dat je familie en de cultuur waaruit je stamt veel invloed hebben op
je (seksuele) gedrag. In beide groepen wordt de mening van ouders ter harte genomen.
Veel autochtone meisjes geven aan dat in hun gezin van herkomst seksualiteit een
onderwerp van gesprek is.
“Wij praten er thuis gewoon over. Ik zeg dan tegen mijn moeder, ‘als ik
dat wil, dan doe ik dat’. En dan zegt mijn moeder, ‘als je dat echt wilt dan
doe je dat, meisje’.“ (Marcha)
Veel allochtone meisjes geven aan dat in hun gezin van herkomst seksualiteit
onbespreekbaar is:
“Ik ga er niet met mijn ouders over praten”. (Gulden)
Communicatie vind dan vaak plaats door middel van het opleggen van (strenge) regels. Zo
zijn er meisjes die niet mogen uitgaan. Een aantal van hen ervaart dat als een gemis:
“Wij missen een stukje vrijheid dat erbij hoort. Dus ik zou het mijn dochter
wel laten doen. Omdat ik heb gezien hoe het is om dat stukje vrijheid niet
te hebben.” (Madina)
Anderen vinden deze regels een houvast bieden, waardoor ze grenzen kunnen stellen.
“Ik ben zelf een moslimmeisje. De islam is best streng op seksueel
gebied. Maar ik houd mij daar dus aan.” (Hulya)
Dat wil niet zeggen dat dit voor alle meisjes met deze achtergrond geldt.
“Ik zie niet dat Turkse mensen zich altijd aan de regels houden. Want er
zijn ook Turkse meisjes die van hun ouders gewoon met jongens naar
bed mogen gaan. Dat heeft toch weer te maken met je ouders, je familie,
hoe je bent opgevoed. Die zijn dan meer ruimdenkend.” (Hulya)
Verder gaven in de tweede focusgroep de meisjes aan dat leeftijd ook een belangrijke factor
is bij de mate van beïnvloeding door beelden uit de media:
“Ik denk dat kinderen die in de puberteit zitten, rond 13, 14, dat die er wel
veel last van hebben.” (Kelly)
Ook de buurt waarin je opgroeit is volgens enkele meisjes uit de tweede focusgroep een
factor:

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

46

“Het ligt er ook wel aan in wat voor buurt je woont. Want als je in een
beetje ordinaire buurt woont… en je ziet al die videoclips… mijn nichtje,
die woont in zo’n buurt en die kleedt zich soms, die is 10, 9, 8 en die
kleedt zich soms dat ik denk van ‘wat heb jij aan’?” (Lianne)

Wat kan er gedaan worden (behoeften)
De meisjes in de tweede focusgroep vinden verbieden van geseksualiseerde beelden geen
optie. Als hen gevraagd wordt wat de overheid vooral niet moet doen om problemen die
hieruit voortkomen te voorkomen, zijn de meisjes het snel eens:
“Taboe maken en verbieden.” (Kelly)
Want als je dat doet, geven enkele meisjes aan, dan gaan het stiekem gebeuren.
Veel meisjes willen graag met elkaar over seksualisering en geseksualiseerde beelden
praten:
“Ik vind het ook wel goed dat er (…) over wordt gepraat. Dat je bij maatschappijleer er
een debat over hebt. Dan hoor je andere meningen erover.” (Emma)
Ook in de eerste focusgroep geven de meisjes aan wel iets te zien in praten, maar geven ze
tegelijkertijd ook de beperkingen aan:
“Maar onderling heeft geen nut.” (Hulya)
Zij zien meer in een rol voor de media op dit gebied, bijvoorbeeld door over dit onderwerp
tv-programma’s te maken. Daarbij denken ze dat vooral meisjes bereikt zullen worden, want
jongens ‘kun je niet echt veranderen’, zoals één van hen opmerkte.
In beide focusgroepen gaven meisjes aan dat ze meer diversiteit in vrouwbeelden willen
zien in de media.
“Reclames waarin staat dat je niet altijd perfect (…) hoeft te zijn. Gewoon
ook een model dat er iets voller uitziet.” (Eline)
Verder zien beide focusgroepen wel iets in het aangeven dat een foto gephotoshopt is. Ze
vinden dat vooral van belang voor jonge kinderen, omdat die er zich niet van bewust zijn dat
foto’s worden bewerkt.
“Sommige meisjes letten er niet op dat het nep is.” (Afryea)
Ook al te veel bloot wijzen beide groepen af. Een meisje in de eerste focusgroep oppert de
mogelijkheid om tè magere fotomodellen te verbieden op te treden.
“Als je er … meer dan vijf kilo onder zit, niet mee laten doen. (…) anders
ga je mensen alleen maar aansporen om anorexia te krijgen.” (Marcha)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

47

Zij vinden dat er voorlichting in tijdschriften en op televisie moet komen over de gevolgen
van ondergewicht:
“Zeggen: dit is nu anorexia, zo moet je er nooit uit komen te zien.” (Eline)
Sowieso vinden de meiden in de eerste focusgroep dat de overheid wat steviger mag
ingrijpen. Dat konden ze immers met tabaksreclame: die is inmiddels verboden. Zij wijzen
nadrukkelijk op de ‘macht van de media’: die vinden zij erg groot. Deze willen ze ook
inzetten: gevraagd naar wat de overheid op dit gebied kan doen, zeggen ze:
“Reclames. Hoe je respectvol met elkaar omgaat.” (Marcha)
“Jongens en meisjes evenveel op televisie laten zien. Met respect voor elkaar.”
(Madina)

2.3.3 De havo jongensgroepen (twee).
Eigen uiterlijk
In de eerste focusgroep denken de jongens dat jongens in meer of mindere mate beïnvloed
worden door de media in de manier waarop ze kijken naar hun eigen uiterlijk. Ze willen
graag aan het ideaalbeeld van de gespierde man voldoen, maar weten dat dit vaak niet
haalbaar is. Om die reden proberen ze het niet actief na te streven.
“Nee. Ik ben niet zo, dat ik een gespierde man, dat ik
dan…. ja, zo wil je natuurlijk wel zo zijn. Dat is altijd wel zo.
Maar ik neem er niet de moeite voor om er zo uit te gaan
zien. Ze moeten mij maar nemen zoals ik ben, anders
dan… laat maar.” (Ralf)
De jongens vinden het erg belangrijk dat meisjes niet van alles aan hen willen veranderen.
De jongens zijn ook niet erg bezig om met hun uiterlijk indruk te maken op meisjes, zo
vertellen ze.
“Ik trek kleren aan die ik zelf wil, in mijn eigen stijl. Ze hebben
me maar te nemen.” (Aiden)
“Het boeit me niet wat wijven vinden. Ik trek gewoon aan wat
ik zelf wil, ik hoef geen indruk te maken.” (Ilker)
Een andere reden waarom de jongens het niet actief nastreven om te voldoen aan het
gespierde mannelijke ideaalbeeld is dat zij denken dat meisjes meer geïnteresseerd zijn in
het innerlijk van een jongen dan in zijn uiterlijk. Toch denken de jongens wel dat meisjes in
de manier waarop ze naar mannen kijken door de media beïnvloed worden. Meisjes willen
graag zo’n stoere gespierde man zoals ze in de media zien, maar zulke gespierde jongens,
zo beredeneren de jongens in deze eerste focusgroep, zien de meisjes in het ‘echt’, hier op
school, toch niet. De jongens maken zich niet te veel zorgen over hun eigen lichaam, dat

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

48

niet overeenstemt met het ideaalbeeld uit de media. Daarbij duurt het voor de jongens veel
te lang om zo’n gespierd lijf te krijgen, vertellen ze, en het lijkt hen ook helemaal niet goed
voor je lichaam om zulke spieren te gaan kweken als je nog in de groei bent.
De jongens in de tweede focusgroep vertellen dat uit de media, en dan vooral uit videoclips,
een mannelijk ideaalbeeld naar voren komt dat niet alleen sterk en gespierd is maar ook
stoer en rijk. Zowel meisjes als jongens willen dit volgens hen graag zo zien:
“Die rappers zoals 50 cent en Snoop Dogg hebben twee
dingen die ze moeten doen, aan jongens om te verkopen:
laten zien dat ze vrouwen hebben en geld en zo. En om aan
meisjes te kunnen verkopen moeten ze laten zien dat ze
breed zijn en sterk en dat ze geld hebben.” (Michiel)
Dit is volgens de jongens een reden waarom een nummer als ‘Candyshop’ van 50 Cent zo
goed scoort. ‘Die clip heeft het allemaal’. Maar de jongens denken niet dat zij zelf of andere
jongens hier in hun denken over hun eigen uiterlijk sterk door worden beïnvloedt. Alleen een
paar jongens, die zich onzeker voelen, zouden misschien beïnvloed worden.
“Onzekere types worden daar door beïnvloed. Macho
types, die zien zichzelf als een persoonlijke status. Die
denken ‘ik ben een macho, en niet hij.” (Mo)
Opvallend is dat de jongens van verschillende afkomsten in beide focusgroepen wel denken
dat meisjes in meer of mindere mate beïnvloed worden door de media in de manier waarop
ze kijken naar hun eigen uiterlijk. Als er in de tweede focusgroep wordt gevraagd aan de
jongens wat ze denken van de invloed op jongens wordt er meteen verwezen naar de
invloed op meisjes.
“Ik denk het niet echt. Ik denk dat meisjes het eerder
hebben als ze zo’n meisje in een clip zien, dan een jongen
die zo’n man ziet.” (Jason)
“Ik denk niet dat een jongen jaloers is op een 50 cent of Ne-Yo
type, maar een meisje zal eerder jaloers zijn op, b.v. Doutzen
Kroes.” (Mo)
Meisjes gaan zich door die beelden op tv eerder onzeker voelen, is het idee dat de jongens
hebben. De jongens in de eerste focusgroep denken dit ook, maar zijn toch minder
overtuigd van de invloed van de media op meisjes. Zij zien wel dat sommige meisjes
anorexia krijgen maar weten niet allemaal zeker of dit te maken heeft met de media.
“Ik denk, gewoon onzeker. Mijn nichtje heeft ook anorexia
gehad, ze was gewoon onzeker over hoe mensen over haar
dachten. Ze dacht dat ze heel erg dik was en dat de mensen
op de middelbare school haar daardoor zouden uitlachen. Ik
denk niet dat de tv echt invloed heeft gehad, maar gewoon
onzekerheid over jezelf, niet goed in je vel zitten.” (Andrew)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

49

Jongeren die onzeker zijn over zichzelf en hun eigen uiterlijk zul je altijd hebben, volgens de
jongens in de eerste focusgroep. Daar kun je niet zo veel aan veranderen.
Beeld van vrouwen
In beide focusgroepen geven jongens aan de beelden van schaars geklede vrouwen leuk te
vinden. In de tweede focusgroep noemen ze de beelden in de media veelal ‘geil’. De
jongens in de eerste focusgroep houden zich meer op de vlakte. Ze gebruiken geen
woorden als ‘geil’ maar geven bijvoorbeeld aan dat ze superster Beyoncé op een van de
meegebrachte foto’s erg aantrekkelijk vinden. Maar, zo zeggen ze, het uiterlijk is niet alleen
van belang. Een ‘kreng’ of een ‘bitch’, daar zitten ze niet op te wachten. Het draait voor hen
niet alleen om het uiterlijk, al is dat wel het eerste wat opvalt, zeggen ze. Over Beyoncé
wordt gezegd:
“Ze is gewoon een bitch. Misschien ziet ze er wel mooi uit en
zo, maar als het gewoon echt zo’n kreng is, dan wil je er ook
niks mee.” (Brian)
Toch geven de jongens aan dat bij de 0900-reclames op tv zij allerlei ‘gedachtes’ en
‘fantasieën’ krijgen.
In de tweede focusgroep geven de jongens aan dat de beelden van vrouwen in de media
hen vooral opwinden als de vrouw in het beeld ‘je aankijkt’.
“Het klinkt misschien raar, maar op foto’s kijken ze je
meestal aan. Ze kijken je verleidelijk aan. Dat verleidt jou
om naar die foto te kijken of naar een vrouw.” (Mo)
Maar gaan jongens hierdoor ook anders om met vrouwen in het echte leven? Dat vinden de
jongens in beide groepen een moeilijke vraag om te beantwoorden. Duidelijk wordt dat de
jongens denken dat meisjes en jongens sterk van elkaar verschillen; maar dit wordt in
eerste instantie niet toegeschreven aan de media. Zo denken in de eerste focusgroep
(vooral autochtone) jongens dat meisjes veel gevoeliger zijn dan jongens.
Ralf : “Ik denk dat een vrouw het rustig aan wil, maar ik denk
dat een man het snel wil. Gewoon hard.”
Andrew: “Die houden van actie”.
Ralf: “Vrouwen zijn eerder van gevoel en mannen van actie.”
Het is niet duidelijk of ze deze ideeën uit de media halen. In de tweede focusgroep denken
jongens van verschillende afkomsten ook dat jongens en meisjes sterk van elkaar
verschillen. Hier wordt meer een ongelijkheid aangekoppeld. Als de interviewer vraagt wat
belangrijk is aan een vrouw voor een man, wordt er op deze ongelijkheid gewezen:
Mo: “Een meisje moet ook aardig zijn. Als een meisje niet
aardig is, dan heb je er denk ik niks mee. Als jongen wil je
niet onder de plak zitten, of dat een meisje of je vriendin
boven je staat.”

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

50

Michiel: “Dat zij de broek aan heeft, zoals dat zo mooi heet.”
Interviewer: “Is zij niet gelijkwaardig dan?”
Mo: “Het is misschien niet gelijkwaardig, maar een jongen
heeft toch altijd een gevoel van ‘ik ben de man’. Ik wil er ook
wel boven staan. Ik denk ook niet dat als u getrouwd zou zijn,
dat uw vrouw het meer voor het zeggen heeft. Dat heeft u
toch liever niet?”
Volgens deze jongens heeft het idee, dat een man in een relatie meer macht dan
een vrouw behoort te hebben, niet zozeer met de media te maken. Allereerst komt
dat omdat het door anderen van je verwacht wordt.
“Het is ook het beeld naar buiten. Dat de man de baas is in
die relatie. Hier op school als je iets hebt met een meisje,
dan weet iedereen het, tenminste veel mensen weten het.
Dan moet toch een beetje het beeld naar buiten zijn dat jij
het voor het zeggen hebt.” (Jason)
Maar oorspronkelijk komt dit volgens een jongen voort uit de natuur.
“Je ziet het ook bij beesten. In de natuur zie je dat
mannetjes eerder vechten. Als je een hond neemt dan is
een teefje veel makkelijker op te voeden dan een reu. Een
mannetjeshond loopt gewoon weg als ie zin heeft.”
(Michiel)
De andere jongens, van verschillende afkomsten, lijken hier mee in te stemmen. Deze
jongens geven ook aan dat er anders wordt gereageerd op vrouwen die veel seks hebben
dan op mannen.
“Een jongen die op een avond meerdere meisjes heeft
gezoend wordt als een held gezien, een meisje dat
hetzelfde heeft gedaan wordt een slet genoemd.” (Najib)
Ook andere jongens, zowel autochtoon als allochtoon, geven dit aan. Als er aan de
jongens gevraagd wordt wat dit met de media te maken heeft, antwoordt een jongen:
“Je kunt het wel een beetje vergelijken. Het is niet iets wat
daar vandaan komt. Dat je het op tv gezien hebt, en denkt zo
moet ik ook leven.” (Mo)
Toch geven deze jongens aan dat gedrag dat ze zien in videoclips, soms ook te zien is op
de dansvloer. In eerste instantie geven ze aan dat dit gebeurt onder invloed van andere
jongeren. ‘Je ziet dat zij het doen, dat ga je dan nadoen’. Later in het gesprek geven ze
aan dat toch wel jongeren, jongens en meisjes, zien die de clips nadoen. Wat je precies
nadoet, heeft te maken met het ‘type’ liedje.
“Het ligt er net aan wat voor liedje. Bijvoorbeeld bij

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

51

‘Candyshop’ [clip van 50 cent] kun je je wel voorstellen dat
dat [schuren] kan. Het is net dat type liedje. Het is niet bij
elk liedje dat je zo gaat dansen.” (David)
De jongens zien dit niet als een directe beïnvloeding.
In de eerste focusgroep geven de jongens aan dat ze de manier waarop 50 Cent omgaat
met vrouwen niet oké is. Ze vinden hem een ‘player’ en een ‘gangster’. Iemand die geen
respect heeft voor vrouwen.
“Maar het gaat om de manier waarop, ze hebben schijt aan
die vrouwen. En ze gebruiken ze, echt zo’n player.” (Munir)
Van deze jongens identificeert er zich geen met een man als 50 Cent.

Seksueel gedrag
De jongens in de tweede focusgroep praten met andere jongens over seks waardoor ze op
die manier meer te weten komen over seks. Ook halen ze hun informatie van internet en
televisieprogramma’s, zoals ‘Spuiten en Slikken’. Als er gevraagd wordt op welke andere
manier zij informatie over seks krijgen roepen verschillende jongens ‘porno!’. Dat zien ze
vooral op internet maar op televisie
“Bij mij op de tv. Er is 24 uur per dag keiharde porno op
Dichtende.” (Jochem)
Als aan de jongens gevraagd wordt hoe ze de grenzen van een meisjes inschatten,
verschillen ze van mening. De een denkt dat je dit vanzelf merkt en een ander denkt van
niet. In ieder geval zijn ze het er wel over eens, dat het verschilt of het gaat om een
langdurige relatie of een ‘one night stand’. In een relatie heb je het erover wat je wilt en of je
er aan toe bent. ‘Want je gaat niet zomaar iets doen bij je vriendin wat zij niet wil.’ Dat is
anders als je maar één keer seks met iemand wil:
“Bij een one night stand is het van beide kanten dat je van
bil wilt en daarna weg. Maar bij een relatie heb je het
erover. Ik ben er aan toe. Want je gaat niet zomaar iets
doen bij je vriendin wat zij niet wil.” (Mo)
In de tweede focusgroep lijken de jongens veel minder met seks bezig te zijn. Dat is er
misschien de verklaring voor dat ze moeilijk kunnen aangeven of de media invloed
hebben op hun seksuele gedrag. Eén jongen geeft aan een voorkeur te hebben voor
‘keihard ballen’ maar of dat onder invloed van de media is, wordt niet duidelijk. Een
andere jongen bevestigt, er direct naar gevraagd, de stelling dat de media eerder
aanzetten tot seks.
Cultuur en andere factoren
Cultuur en geloof spelen volgens de jongens in beide focusgroepen een rol in de manier
waarop je omgaat met geseksualiseerde media. De islamitische jongens in de tweede

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

52

focusgroep leggen uit dat vanuit hun cultuur schaamte een rol speelt bij het bekijken van de
beelden. Dit geldt echter alleen als er ouders bij zijn.
“Ik ben van huis uit Islamitisch, en dan is het schaamte en
mag het gewoon niet. Als jij naast je ouders een film zit te
kijken en er komt een seksscène langs, dan is het normaal
dat je wegzapt. We krijgen het van huis uit al mee.” (Mo)
De andere islamitische jongens geven ook aan dat er thuis wordt weggezapt als er seks
op tv komen. Ook een autochtone christelijke jongen geeft aan dat dit bij hem thuis ook
gebeurt.
“Het geloof zegt er niet echt iets over. Het is vaak als je
met ouders zit te kijken, dan is het even wegzappen.”
(David)
Bij jongens waar religie een minder belangrijke rol speelt komt dit minder voor, al vinden
enkele (autochtone) jongens het moeilijk om naar seksuele beelden te kijken met (bepaalde)
familieleden in de buurt.
“Ik ga niet opzettelijk iets opzetten of zo. Maar als het
voorbijkomt, laten we het gewoon staan. Het is geen
probleem als ik met m’n vader of broers kijk. Mijn moeder die
loopt meestal naar de keuken om dan even iets te drinken te
pakken.” (Dylan)
De jongens uit de tweede focusgroep denken ook dat opleidingniveau een verschil maakt in
hoe je met de beelden omgaat. Jongens op het vmbo hebben volgens deze havo-jongens
eerder seks en worden meer beïnvloed door de media. Een jongen die eerder op het vmbo
heeft gezeten geeft aan verschil te merken.
“Ik heb zelf op het vmbo gezeten, en je merkt dat het anders
is. Je ziet meer mensen die vaak wat wijzer willen doen. Op
de havo is het toch anders, wat serieuzer. Het is niet bedoeld
om lullig te doen tegenover mensen die op het vmbo zitten.
Jongens willen wat stoerder doen, zeker de jongens van het
platteland.” (David)
In de eerste focusgroep gaan twee jongens uit traditionele eerculturen er van uit dat het
voor Nederlandse jongeren het heel gebruikelijk is om vroeg seks te hebben maar dat dit
voor hen niet zo is.
“Dat is je religie. De islam. Het is niet goed om voor je
huwelijk seks te hebben. Sommige meisjes blijven denken
dat het niet goed is. En het is niet slecht om zo te denken.
Dat is gewoon je religie. Bij Nederlanders is het gewoon
e
normaal. Dat je op je 15 al seks hebt. Dat is voor hun
normaal.” (Munir)

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

53

Omdat van zijn religie seks voor het huwelijk niet mag, zo lijkt de redenering van deze
jongen te zijn, hebben seksuele beelden uit de media minder invloed op hem en andere
islamitische jongeren

Wat kan er gedaan worden (behoeften)
Een aantal jongens vindt het niet goed als geseksualiseerde beelden in de media 24 uur per
dag te zien zijn. Ze willen dat ze ’s avonds pas na een bepaalde tijd vertoond mogen
worden. Sommigen zien daar de zin niet van in:
“Wat moet je anders laten zien op TMF?
Sesamstraat?”(Jochem)
Maar de meeste jongens zouden toch liever zien dat beelden later worden uitgezonden,
vooral omdat het niet goed is als kinderen ze zien. Ook de jongens uit de andere
focusgroep denken dat.
“Ze kunnen het beter na een bepaalde tijd uitzenden. Als je
nu ’s middags naar TMF kijkt, dan krijg je ook al 50 cent te
zien. Dan kunnen de kleine kinderen het ook zien. Als je
het na 9 uur uitzendt… voor de rest kun je het niet
weghalen.” (Aiden)
Wat de jongens in beide focusgroepen een goed idee vonden was om er met elkaar over
praten. Vooral de jongens in de tweede focusgroep vonden dit.
“ Fijn om erover te praten. Je hoort er bijna nooit iets over
op school, op straat, thuis. De overheid doet er ook niet
veel aan. Goed om er zo open met klasgenoten over te
praten, mensen waar je eigenlijk voor zou schamen om
erover te praten. Vind ik eigenlijk best goed.” (Mo)
Door over het thema te praten, veranderen sommige jongens ook hun visie.
“Het is goed om het erover te hebben omdat je er dan
anders naar kijkt.” (David)
Een jongen suggereerde om het thema meer aandacht te geven binnen maatschappijleer of
zelfs het vak maatschappijleer als geheel te schrappen zodat er aandacht kan worden
besteed aan dit thema.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

54

3

3.1

Analyse

Beleving van de invloed van media

Er kwamen in dit onderzoek geen grote verschillen naar voren tussen de jongeren van het
vmbo en de havo. Wel spelen sekseverschillen een belangrijke rol. Jongens en meisjes
gaan anders om met de geseksualiseerde media en beleven deze ook anders. Op sommige
gebieden zijn ook verschillen langs etnische en religieuze lijnen zichtbaar.
Normaal of niet?
In alle groepen is de algemene opvatting dat jongeren in grote mate seksueel getinte
beelden zien. Door de veelheid aan deze beelden geven de jongeren aan dat er een zekere
gewenning ontstaat, de beelden zijn overal om hen heen aanwezig. Maar net als in de
focusgroepen uit het vorige onderzoek, gaven ook nu veel jongeren aan dat ze, door over
geseksualiseerde beelden te praten en te discussiëren, erover gaan nadenken en een
preciezere mening gaan vormen. Dat geldt voor alle jongeren, van alle etnische afkomsten
en bij zowel havo als vmbo. Wel zijn het vooral de meisjes die de beelden problematisch
vinden.
De jongeren hebben ook het idee dat seksualisering een ontwikkeling is die je moeilijk kunt
stoppen. Ze zien het aantal geseksualiseerde beelden steeds meer toenemen en
verwachten dat het in de toekomst alleen nog maar meer zal worden.
Dat de jongeren aangeven de beelden als normaal te beschouwen, betekent overigens niet
dat ze de inhoud van de beelden daarmee goedkeuren. Beelden die worden ervaren als
vrouwonvriendelijk worden bijvoorbeeld vooral door de meisjes afgekeurd.
Beïnvloed?
Jongeren geven aan dat ze geseksualiseerde beelden in de media vooral problematisch
vinden als ze invloed hebben. Het idee van beïnvloeding vinden ze negatief. Dat hangt
samen met het idee van jongeren, dat je minder ‘jezelf bent’ als je wordt beïnvloed, dat je
dan niet je eigen keuzes maakt. ‘Jezelf zijn’ vinden veel jongeren belangrijk. Dat kan o.a.
verklaren dat veel jongeren, enigszins nonchalant, stellen dat ze zich ‘niks van de media
aantrekken’.
Toch geven jongeren aan dat ze merken dat gedrag dat te zien is in de media wordt
gekopieerd, door henzelf en (vooral) door anderen. Daarnaast geven ze aan dat er naast de
media nog tal van andere factoren zijn die invloed hebben op het gedrag van jongeren.
Het is belangrijk om hierbij op te merken dat er sprake was van een proces, dat zich in de
loop van de groepsgesprekken afspeelde. Gaandeweg de gesprekken gaven jongeren zelf
aan verbanden te zien tusen beelden in de media en het gedrag en de belevingswereld van
jongeren.
De jongeren zien dat kleding uit magazines, videoclips of andere beelden uit de media
worden nagedaan door jongeren – in hun omgeving of door henzelf. Hetzelfde geldt voor
bewegingen op de dansvloer die vaak worden gekopieerd uit videoclips.
Als het gaat om de omgang tussen jongens en meisjes en met seksualiteit wordt het voor
jongeren ingewikkelder om iets te zeggen over de invloed van de media hierop. In eerste
instantie ervaren zij de invloed van de media op dit terrein veel minder direct. Een mogelijke
verklaring hiervoor is dat zowel in de VMBO- als HAVO-groepen, jongeren aangeven dat de

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

55

manier waarop mannen en vrouwen, jongens en meisjes zich ten opzichte van elkaar
gedragen ‘nu eenmaal zo is’ en dat jongens en meisjes zich nu eenmaal ‘zo (behoren te)
gedragen’. Deze opvattingen sluiten vijrwel naadloos aan bij klassieke mannelijkheids- en
vrouwelijkheidscoderingen (Van Oosten & Van der Vlugt, 2002). Veel van de jongeren
schrijven hun seksestereotiepe opvattingen toe aan bestaande verhoudingen in de natuur
(‘bij dieren zijn mannetjes ook de baas’) of historisch gegroeide verhoudingen tussen
mannen en vrouwen. De jongeren vinden het moeilijk om op dit gebied de invloed van de
media te zien, omdat ze er van overtuigd zijn dat deze verhoudingen tussen mannen en
vrouwen weinig of nauwelijks te veranderen zijn. Ook hier viel op dat in de loop van de
groepsgesprekken de jongeren aangaven dat ze zich gingen realiseren dat klassieke
opvattingen over mannen en vrouwen weerspiegeld worden in de media.
Het is opvallend dat in de gemengde groepen de meisjes veel meer dan de jongens
aangeven zelf beïnvloed te worden door de media. Ook jongens zijn van mening dat
meisjes veel meer beïnvloed worden. Jongens zeggen eerder dat de beelden hen niets
doen en zeggen dat vooral in de gemengde groepen, waar de meisjes bij zijn. Een
verklaring hiervoor kan zijn, dat jongens zich niet graag al te kwetsbaar opstellen, vooral in
de aanwezigheid van meisjes. Één jongen in een HAVO-focusgroep verwoordde deze
opvatting letterlijk: hij gaf aan het belangijk te vinden dat jongens toch een beetje ‘de
overhand’ hebben op meisjes. Een andere verklaring kan groepsdruk zijn: onder invloed van
anderen (jongens en/of meisjes) geven jongens niet gemakkelijk toe dat ze worden
beïnvloed. Mogelijk dat jongens, als ze individueel waren geïnterviewd, wel hadden
aangegeven dat ze beïnvloed worden door de media. In de meisjesgroepen zeggen veel
meisjes dat de invloed van de media op jongens groter is dan op meisjes, vooral op het
gebied van seksueel gedrag. De meisjes denken dat jongens dat niet durven toe te geven.

3.2

Seksestereotiepe beeldvorming en opvattingen van jongeren

Seksestereotiepe opvattingen
Er heersen heel wat opvattingen onder jongeren die we als kunnen classificeren als
seksestereotiep, in overeenstemming met de klassieke mannelijkheids- en
vrouwelijkheidscoderingen.:
- Jongens hebben altijd zin in seks, meisjes moeten hun grenzen aangeven.
- Meisjes zijn meer gericht op de relatie dan op seksualiteit.
- Jongens zijn meer gericht op het uiterlijk van vrouwen.
- Meisjes zijn meer gericht op het innerlijk van mannen.
- Dubbele moraal: een jongen met veel meisjes is ‘stoer’, een meisje met veel
jongens is een ‘hoer’.
- Als jongen hoor je de overhand te hebben over een meisje.
In bijna iedere focusgroep kwamen deze seksestereotyperingen naar voren, hoewel per
focusgroep de mate en de vorm waarin we deze opvattingen tegen kwamen verschillend
was. Deze opvattingen lijken jongeren vaak te belemmeren in het kritisch kijken naar de
mogelijke invloed van de media op hun eigen gedrag. Ze gaan er in eerste instantie vanuit
dat mannen en vrouwen nu eenmaal zo zijn, dus dat dit niets met de media te maken heeft.
Maar in de loop van de gesprekken gaan jongeren vaak opvattingen over sekse die zij zelf
hanteren, herkennen in mediabeelden. Door over de inhoud van de beelden met elkaar te

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

56

praten en erover na te denken, gaven een aantal jongeren aan, invloed van de media te
herkennen op hun eigen opvattingen en gedrag.
Twee van deze genderstereotiepe opvattingen, die in alle focusgroepen pregnant naar
voren kwamen, worden hieronder nader behandeld: ‘jongens hebben altijd zin in seks,
meisjes moeten hun grenzen aangeven’ en de ‘dubbele moraal’.
Jongens hebben altijd zin in seks
In alle focusgroepen kwam naar voren dat jongens worden verondersteld altijd zin te
hebben in (hetero)seks en daarin geen grenzen te kennen. Dat gaven zowel jongens als
meisje (autochtoon en allochtoon, binnen HAVO én VMBO) aan. Van jongens wordt ook
verwacht dat ze altijd op zoek zijn naar seks. Sommige meisjes duiden hen zelfs aan als
‘jagers’. Die opvatting delen veel jongens zelf ook. Echter, er lijkt sprake te zijn van een
mythe, die inhoudt dat jongens onbedwingbare seksuele lusten hebben die meisjes al dan
niet moeten indammen.
Opvallend is dat in het merendeel van de focusgroepen met alleen jongens, de jongens wèl
een aantal grenzen benoemden. Pas nadat de interviewer hen daarop wees, realiseerden
zij zich dat jongens wel degelijk grenzen kennen op seksueel gebied.
Als jongens verondersteld worden ‘jagers’ te zijn, zou dat meisjes tot ‘prooi’ maken.
Verschillende meisjes hebben het letterlijk over ‘gepakt worden’. Maar dat kan (ook)
betekenen dat meisjes zich expres ‘laten pakken’. Meisjes vertelden ook over ervaringen
waarin zijzelf of andere meisjes ongewenst seksueel benaderd zijn door jongens, variërend
van lastig gevallen worden op MSN tot groepsverkrachtingen. Bij dit laatste voorbeeld werd
aangegeven dat dit anderen betrof. Het is voor meisjes onduidelijk in hoeverre de media
invloed hebben op seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Opvallend was dat enkele meisjes zich realiseerden dat ze macht over jongens hebben:
omdat jongens altijd seks willen, kunnen zij jongens seks weigeren, of niet. Dat legt de
verantwoordelijkheid daarvoor wèl exclusief bij het meisje: door al dan niet grenzen te
stellen, bepaalt zij hoever seks en seksuele handelingen gaan. Meisjes hebben niet het idee
dat jongens grenzen stellen, ze leggen die verantwoordelijkheid bij henzelf. Ook jongens
leggen die verantwoordelijkheid bij de meisjes. En verwachten dat meisjes expliciet hun
grenzen aangeven. De meeste jongens gaven aan daqt ze moeite hebben om subtiele
grensafbakening van meisjes te zien. Ze verwachten zéér expliciet gedrag van meisjes op
dit gebied (slaan, schoppen, ‘nee’ zeggen). Toch realiseert een aantal jongens zich dat ook
minder expliciet gedrag op ‘niet-willen’ kan wijzen. Of ze ingaan op dit minder expliciete
gedrag werd niet duidelijk.
In de focusgroepen viel het verschillende jongeren op dat in de media vrijwel geen andere
beelden dan van onbedwingbare mannelijke lust en vrouwen die daarop ingaan te zien zijn.
Dubbele moraal
Op basis van de mythe van de ‘onbedwingbare lust van jongens/mannen’ lijken jongens
minder streng beoordeeld te worden op hun seksuele gedrag dan meisjes. In alle
focusgroepen komt dit naar voren. Er wordt met twee maten gemeten: een meisje is een
‘hoer’ of ‘slet’ als ze veel jongens heeft, een jongen is eerder een stoere ‘player’ als hij veel
meisjes heeft gehad. De termen ‘hoer’ en ‘slet’ hebben een negatieve connotatie, de termen
‘player’ en ‘pimp’ niet, aldus de meeste jongeren.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

57

Deze dubbele moraal werd in het eerdere onderzoek (De Graaf et al., 2008) al gesignaleerd
onder met name allochtone jongeren van vooral Turkse en Marokkaanse afkomst. Ook nu
valt op dat jongeren (jongens én meisjes), op zowel het vmbo als de havo, uit culturen waar
6
familie-eer belangrijk is (o.a. de Afghaanse, Turkse, Surinaams-Hindoestaanse en
Marokkaanse cultuur) meisjes eerder als ‘hoer’ classificeren dan jongeren uit andere
culturen. Meisjes die zich (te) uitdagend (oftewel ‘hoerig’) kleden lokken seksueel
grensoverschrijdend gedrag van jongens uit, geeft een aantal van hen aan. Promiscu
gedrag van jongens wordt door hen minder als een probleem beschouwd. De meisjes uit
deze culturen geven, net als in de vorige focusgroepen, aan dat zij van hun familie minder
vrijheid dan jongens krijgen op het gebied van relaties en seksualiteit. Het wordt hen
bijvoorbeeld vaak verboden om vòòr het (hetero)huwelijk een relatie (verkering) te hebben.
Zij doen het seksueel uitdagende gedrag van vrouwen zoals ze dat in de media zien, dan
ook niet na, zeggen ze, omdat zij dat niet mogen. Op zich aanvaarden deze meisjes deze
regels die vanuit de familie worden opgelegd, ze beschouwden ze ook als een
beschermende factor tegen beïnvloeding door de media. Wel hebben ze bezwaar tegen het
meten met twee maten: hun broers hebben meer vrijheid dan zijzelf en dat vinden ze niet
eerlijk.
Maar ook jongeren met een andere etnische achtergrond, zoals Nederlandse, SurinaamsCreoolse en Antilliaanse jongeren, hanteren de dubbele moraal. Wel gaven veel van deze
jongeren aan deze dubbele moraal af te keuren. Hierbij vragen we ons echter af in hoeverre
er sprake is van politiek correcte en sociaal wenselijke antwoorden. In de Nederlandse
cultuur wordt immers openlijk seksisme gezien als discriminatie en dus afkeurenswaardig
(zie o.a. Kuyper en Bakker: 2006). Het zou kunnen zijn dat het enige verschil tussen de
Afghaanse, Turkse, Surinaams-Hindoestaanse en Marokkaanse jongeren aan de ene kant
en Nederlandse, Surinaams-Creoolse en Antilliaanse jongeren aan de andere kant, is dat
de laatsten beter op de hoogte zijn van de ongeschreven omgangsvormen in de
Nederlandse samenleving. De dubbele moraal vinden jongens en meisjes weerspiegeld in
de media, die in deze zin goed aan lijken te sluiten bij hun eigen belevingswereld.

6 Zoals in het vorige rapport omschreven staat wordt hier met familie–eer de zedelijke familie–eer bedoeld. Deze zedelijke of seksuele eer is
een belangrijk onderdeel van de maatschappelijke eer die families in deze culturen ervaren. Mannen en vrouwen hebben een zeer
verschillend takenpakket in het handhaven en beschermen van deze eer. Vrouwen en meisjes vanaf de vruchtbare leeftijd moeten zorgen dat
zij kuis zijn. Dat betekent niet alleen dat zij geen buitenhuwelijks seksueel contact mogen hebben, maar ook dat zij zich netjes moeten kleden
en in contact met jongens en mannen buiten de familie ‘gepaste’ afstand moeten bewaren. Vooral voor nog niet getrouwde meisjes worden
vaak allerlei beperkingen opgelegd: zij moeten maagd blijven tot aan het huwelijk, worden nauwlettend in de gaten gehouden en mogen soms
niet zonder begeleiding de deur uit. Verwacht wordt dat seksualiteit een taboethema voor hen is. Wanneer in de gemeenschap waar de
familie van een meisje toe behoort wordt geroddeld dat een meisje niet netjes is (niet kuis), wordt de familie–eer geschonden. Mannen en
jongens vanaf zo’n 12 jaar hebben de taak om de familie–eer te beschermen en dus om deze eerschending te voorkomen (Bakker & Felten,
2007). Jongens wordt daarom van kleins af aan geleerd om hun zusjes en later hun echtgenote in de gaten te houden. Voor jongens zelf is
seksuele ervaring voor het huwelijk juist een pre. Seksueel actief zijn vormt een belangrijk onderdeel van het mannelijke eergevoel (Ermers,
2007). Er is dus sprake van een dubbele moraal.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

58

3.3

Seksualiteit en seksueel grensoverschrijdend gedrag

Seksueel gedrag
Zowel meisjes als jongens geven aan dat jongens opgewonden (kunnen) raken van de
seksueel getinte beelden in de media. Voor meisjes lijkt dit minder te gelden. Enkelen van
hen geven wel aan de sixpacks sexy te vinden. De jongens keken met name naar borsten
en billen. In de focusgroepen op VMBO scholen die we in 2008 uitvoerden, kwam de
seksuele opwinding onder jongens nog sterker naar voren.
Beelden van seksualiteit in de media komen het meest expliciet naar voren in pornografie.
Het lijkt erop dat de meeste jongens naar porno kijken. In twee (VMBO en HAVO) van de
vier focusgroepen gaven jongens dat expliciet aan. Een aantal van hen geeft aan porno te
gebruiken als informatiebron en ter inspiratie voor seksuele technieken. De geboden
beelden worden niet klakkeloos overgenomen, maar eerst geprobeerd ‘of het wel lekker is’
en vervolgens al dan niet vaker gebruikt. Ook werd porno as ‘negatief voorbeeld’ gebruikt:
veel jongens hebben vormen van seks gezien in porno die ze zeker niet willen gebruiken.
Een enkeling geeft aan sommige seksuele technieken niet te willen gebruiken omdat dat
‘respectloos’ is ten opzichte van meisjes.
Het bekijken en bespreken van pornografie van jongens onderling is op een aantal scholen
geaccepteerd en wordt ‘stoer’ gevonden, op een aantal andere scholen niet. Welke factoren
daarop van invloed zijn is geen onderwerp in dit onderzoek.
Meisjes lijken veel minder naar porno te kijken. Een aantal meisjes geeft aan dat porno
vooral op jongens gericht is. Aan wat meisjes aantrekkelijk zouden kunnen vinden wordt
volgens hen geen aandacht besteedt. Bovendien worden de vrouwen er vaak slecht in
behandeld, geven enkele meisjes aan.
Maar niet alleen kopieergedrag van pornografie heeft mogelijk invloed op het seksuele leven
van jongens, ook bij videoclips lijkt dat het geval te zijn. Bijvoorbeeld als het gaat om
‘schuren’: videoclips inspireren sommige jongeren om dit na te doen op de dansvloer. En
soms worden citaten uit clips letterlijk overgenomen, om meisjes te versieren. Meiden zelf
geven aan dat volgens hen videoclips invloed hebben op het gedrag van jongens: ze gaan
zich ‘stoer’ gedragen, zeker in groepsverband. Sommige jongens willen volgens hen de
status van een idool als ’50 cent’ bereiken.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag
Om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen is het niet alleen van belang te
weten wat je eigen en andermans grenzen zijn, maar ook zicht te hebben op je eigen en
andermans wensen (Janssens et al., 2009).
Sommige meisjes en geen enkele jongen geven aan ervaring te hebben met seksueel
grensoverschrijdend gedrag, Relatief ‘lichte’ vormen hiervan ( (zoals het idee hebben
achtervolgd te worden zonder daadwerkelijke gevolgen) geven bij de meisjes die deze
ervaring hebben aanleiding tot een onveilig gevoel. Enkele meisjes vertellen verhalen over
andere meisjes die het slachtoffer zijn geworden van (ernstig) seksueel grensoverschrijdend
gedrag (groepsverkrachting). Mogelijk ging het om ervaringen van henzelf, maar was de
sfeer niet veilig genoeg om het als een persoonlijke ervaring te vertellen. Een extra knelpunt
was dat in twee groepen (HAVO en VMBO) meisjes stelden dat je door het dragen van

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

59

uitdagende kleding seksueel grensoverschrijdend gedrag uitlokt. Hiermee legden zij de
schuld bij het slachtoffer, wat voor het slachtoffer een extra belasting kan zijn.
De mythe van de onbedwingbare mannelijke lust en vrouwen die die lust al dan niet
behoren te begrenzen, zoals behandeld bij ‘seksestereotiepe opvattingen’, neemt het zicht
op die wensen en grenzen weg. Bij jongens wordt verondersteld dat ze altijd (hetero)seks te
willen. Daardoor lijkt het alsof ze geen specifieke persoonlijke wensen hebben. Bij meisjes is
dit risico nog groter: ze zijn bezig met enerzijds het ‘pleasen’ van jongens (en daarmee met
het vervullen van de veronderstelde verlangens van jongens) en anderzijds het afbakenen
van hun grenzen. Dit heeft mogelijk als gevolg dat meisjes niet aan hun eigen verlangens en
wensen toekomen. De invloed van de media zijn niet direct aan te geven, maar wel is
duidelijk geworden dat jongens en meisjes in de media, zoals ze zelf aangeven, enerzijds
mannen zien die seks met vrouwen willen, het liefst zo veel en zo vaak mogelijk, en
anderzijds meisjes die gewillig zijn en nooit ‘nee’ zeggen. Ondanks dat ze in de media
nauwelijks zien dat een meisje ‘nee’ zegt, lijken de meeste meisjes zich zeer bewust te zijn
hun verantwoordelijkheid grenzen aan te geven en ‘passen ze op’. In hun normale leven
moeten meisjes namelijk voorkomen dat ze als ‘te gewillig’ overkomen, om niet als ‘slet’ of
‘hoer’ geclassificeerd te worden en daardoor respectloos behandeld te mogen worden. Veel
meisjes valt het op dat er in de media respectloos of zelfs denigrerend wordt omgegaan met
vrouwen. Zo vonden een aantal meisjes de videoclips niet leuk omdat meisjes er als
‘wegwerpvoorwerpen’ of ‘verkoopartikelen’ werden neergezet.
Jongens zien alleen mannen die veel vrouwen hebben en altijd seks willen.
Jongeren nemen in de media amper alternatieven waar voor de manier waarop mannen en
vrouwen zich kunnen gedragen en met elkaar om kunnen gaan. Een deel van hen geeft aan
daar behoefte aan te hebben.
Jongeren zien in de media een eenzijdig beeld van rollen en gedragingen van vrouwen en
mannen. De mythe van de onbedwingbare mannelijke lust die vrouwen behoren in te
dammen zien zij hierin weerspiegeld. Deze mythe vormt de basis voor een dubbele moraal.
Het geheel zorgt ervoor dat jongens en meisjes hun wensen en grenzen op seksueel gebied
veronachtzamen. Dit maakt hen kwetsbaar voor seksueel grensoverschrijdend gedrag.

3.4

Objectivering en zelfobjectivering

Objectivering
Objectivering beschouwen wij als ‘de overmatige belangstelling voor iemands lichaam of
uiterlijk in combinatie met een gebrekkige aandacht voor andere kenmerken van die
persoon’.
Meisjes zeggen over zichzelf dat ze het uiterlijk van jongens belangrijk te vinden, omdat dit
het eerste is wat je ziet. Het liefst willen ze een jongen met een ‘sixpack’, zoals die in
videoclips te zien zijn. Tegelijkertijd geven ze aan dat het karakter van een jongen het
belangrijkste is. En dat ‘mooie’ jongens vaak arrogant zijn, en dus niet zo begerenswaardig.
Jongens zeggen over zichzelf dat ze het uiterlijk van meisjes belangrijk vinden. Het liefst
willen ze een meisje met grote borsten en ronde billen. In de media kijken de jongens er

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

60

graag naar, terwijl ze zich realiseren dat die beelden nep (kunnen) zijn. Daarom zien veel
jongens het liefst vrouwen ‘in het echt’. Ook bij deze vrouwen en meisjes zeggen ze het
liefste naar borsten en billen te kijken. Tegelijkertijd geven ze aan dat ze het karakter van
een meisje ook belangrijk vinden. En dat ‘mooie’ meisjes vaak arrogant zijn, en dus niet zo
begerenswaardig.
Interessant is, dat meisjes en jongens op een vergelijkbare manier naar elkaar kijken, terwijl
ze denken dat het anders in elkaar steekt. In de focusgroepen geven veel meisjes aan dat
ze denken dat jongens vooral gericht zijn op het uiterlijk van meisjes en het innerlijk niet zo
belangrijk vinden. En jongens denken dat meisjes vooral het innerlijk van jongens belangrijk
vinden en daarom het uiterlijk van jongens niet zo belangrijk vinden. Daarom vinden zowel
jongens als meisjes het logisch dat er in de media meer ‘blote’ vrouwen te zien zijn dan
mannen. Jongens kijken voor de ‘lust’ naar vrouwen, meisjes om zich aan die vrouwen te
kunnen spiegelen.
Zelfobjectivering
Zelfobjectivering beschouwen we als de internalisatie van de objectivering: een overmatig
hechten van waarde aan het eigen uiterlijk, of het meer waarde hechten aan het eigen
uiterlijk dan aan andere persoonlijke kenmerken.
Veel jongens denken dat meisjes het uiterlijk niet belangrijk vinden en vooral naar het
‘innerlijk’ kijken. Voor jongens lijkt het een reden te zijn om niet zoveel aandacht aan hun
eigen uiterlijk te besteden; ze verwachten dat meisjes hen wel nemen ‘zoals ze zijn’.
Buikspieren, de ‘sixpack’ zoals veel mannen in de media hebben zouden ze wel willen
hebben, maar ze zien het niet als noodzakelijk om in de smaak bij meisjes te vallen. Een
andere reden waarom jongens niet aan hun uiterlijk willen werken is dat zij daarvoor tè veel
moeite zouden moeten doen om het ideaalbeeld te bereiken en het daarom als onhaalbaar
beschouwen. De beelden in de media zijn gephotoshopt en dus nep, zo realiseren zij zich.
Etnische achtergrond lijkt hierop weinig of geen invloed te hebben. Daarnaast benoemen de
jongens de angst om als homoseksueel te worden beschouwd als zij ‘te veel’ naar het
uiterlijk van andere mannen kijken.
Hierbij moet opgemerkt worden, dat dit de beleving is zoals jongens die verwoorden in een
groepscontext. Mogelijk spelen mannelijkheidscoderingen (Van Oosten en Van der Vlugt
2002) hierin een rol, die voorschrijven dat mannen zich niet kwetsbaar horen op te stellen.
Het is niet ‘stoer’ om in het bijzijn van anderen toe te geven ontevreden of onzeker te zijn
over je eigen lijf, al dan niet als gevolg van de media.
Uit alle focusgroepen met meisjes komt naar voren dat de media een rol spelen in de
manier waarop meisjes naar hun eigen uiterlijk kijken. Dit geldt zowel voor allochtone als
autochtone meisjes. De meisjes hebben verschillende vrouwelijke ideaalbeelden, afhankelijk
van hun etnische/culturele achtergrond. Het ideaalbeeld van de Surinaamse meisjes is veel
‘ronder’ dan dat van autochtone meisjes. Surinaamse meisjes willen graag ‘dikke billen’
terwijl de autochtone meisjes vooral niet te dik willen zijn. De autochtone meisjes refereren
dan ook vaak aan de slanke modellen op de catwalk en in glossy magazines en de
Surinaamse meisjes meer aan de ‘ronde’ vrouwen in videoclips. De meisjes lijken zich
daarmee te identificeren met die vrouwen waarmee zij enigszins gelijkenis vertonen. Huiden haarkleur lijkt hierbij doorslaggevend te zijn: op de catwalk en in de glossy magazines

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

61

zijn witte, vaak blonde, vrouwen in de meerderheid en in videoclips zijn donkere vrouwen
goed vertegenwoordigd (Woertman 2003).
Bij de Turkse, Marokkaanse en Afghaanse meisjes is niet direct duidelijk aan welk
vrouwelijk ideaalbeeld zij zich spiegelen. In een groep waarin autochtone meisjes in de
meerderheid zijn lijken zij zich ook te spiegelen aan de fotomodellen, in een groep met
Surinaamse meisjes meer aan de vrouwen in de videoclips. De context waarin Turkse,
Marokkaanse en Afghaanse meisjes zich bevinden lijkt van groot belang. Dat werd ook
duidelijk toen een meisje van Zuid Amerikaanse afkomst in een vrijwel ‘witte’ HAVO groep,
aangaf haar haar- en oogkleur té donker te vinden. Dit meisje leek zich te spiegelen aan de
witte vrouwen in glossy magazines, net zoals haar Nederlandse leeftijdsgenootjes op
school.
Wat bijna alle meisjes met elkaar delen, is een zekere ontevredenheid over hun eigen
lichaam. De reden voor deze ontevredenheid is dat bijna niemand aan het ideaalbeeld
voldoet. Bij doorvragen blijkt dat dit ideaalbeeld zijn wortels vindt bij beelden uit de media.
Ondanks het feit dat zij er zich van bewust zijn dat die ideaalbeelden bewerkt
(‘gephotoshopt’) zijn, streven ze dit onbereikbare ideaalbeeld toch na. De meeste meiden
zijn zich daar van bewust. Veel meisjes zijn kritisch op de ideaalbeelden en zouden graag
hierin meer variatie zien in de media. Ze passen hun gedrag niet allemaal aan om te
voldoen aan het ideaalbeeld (bijvoorbeeld door diëten) maar zijn wel ontevreden over hun
eigen lichaam.

3.5

Psychosociaal welbevinden

In de media zien de meisjes een ideaalbeeld van de vrouw. Dit beeld is anders in
verschillende media, maar centraal staat de aantrekkelijkheid van de vrouw voor mannen,
zo ervaren veel meisjes. Meisjes denken dat dit ideaalbeeld nauw aansluit bij wat jongens in
hun eigen omgeving graag willen. Ze geven aan dat ze het belangrijk vinden dat deze
jongens hen aantrekkelijk vinden. Dat betekent naar hun idee dat ze moeten voldoen aan
die ideaalbeelden in de media. Die beelden zijn echter onhaalbaar en onrealistisch, zo
weten de meisjes. Maar omdat het erop lijkt dat ze het zo belangrijk vinden om aantrekkelijk
te zijn voor jongens, wordt er wel waarde gehecht aan deze ideaalbeelden. Daardoor lijkt
ontevredenheid over zichzelf onontkoombaar. Meisjes ervaren deze ontevredenheid vaak
als vanzelfsprekend: ‘we hebben allemaal wel iets wat we aan ons lijf willen veranderen’.
Deze ontevredenheid hoeft overigens niet enkel voort te komen uit de invloed van de media,
maar ook breder gedragen opvattingen over schoonheid kunnen bepalend zijn. In gesprek
met meisjes geven de meesten aan dat ze deze ontevredenheid als onprettig ervaren: ze
worden er vaak onzeker van. Bovendien leidt het ook tot ontevredenheid over het feit dat ze
niet tevreden over zichzelf zijn. Het liefst zouden ze namelijk blij met zichzelf zijn.
Uit de literatuur is bekend dat het hebben van een laag zelfbeeld, een (extreem) ontevreden
gevoel over zichzelf, één van de risicofactoren is om slachtoffer te worden van seksueel
grensoverschrijdend gedrag (Kramer et.al. 2007). Jongeren hebben niet aangeven dat ze
vanwege dat zelfbeeld met seksueel grensoverschrijdend gedrag te maken hebben
gekregen.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

62

Een ander aspect hiervan is, dat meisjes ook weer niet tè veel succes bij de jongens mogen
hebben. Wie ervan verdacht wordt tè veel (seksuele) contacten met jongens te hebben, kan
geclassificeerd worden als ‘slet’ of ‘hoer’, wat statusverlagend werkt. Dit betekent dat
meisjes in een lastige positie verkeren, waarin ze aan de ene kant niet preuts mogen over
komen, maar de andere kant niet als tè seksueel actief mogen worden gezien. Meisjes
kunnen daardoor in een ‘Catch 22’-positie verkeren. Dit dilemma wordt zichtbaar in hun visie
op de media. Zo kunnen zich een aantal meisjes voorstellen dat ze fotomodel zouden
kunnen zijn, als ze daarbij maar niet te ‘hoerig’ worden afgebeeld. Opvallend is dat het niet
alleen gaat om het daadwerkelijke seksuele gedrag van meisjes. Ook door het niet voldoen
aan de verwachtingen van jongens kan je als ‘hoer’ bestempeld worden door jongens. Zo
vertellen een aantal meisjes over de vervelende ervaring om op straat zo te worden
uitgescholden. Als je wordt nagefloten en je kijkt om ben je een ‘hoer’, als je het niet doet
ook.
Ook geven jongens en meisjes aan dat meisjes elkaar onderling als hoer of slet
bestempelen. Toch kan seksueel actief gedrag door meisjes als positief bestempeld worden
door (andere) meisjes. In één van de meisjesgroepen vertelden meisjes verhalen over
zichzelf en anderen waarin ze tijdens de vakantie zoveel mogelijk jongens probeerden te
zoenen. Hierop werd door andere meisjes goedkeurend gereageerd.
Jongens worden niet geconfronteerd met een Catch-22-dilemma. Zij worden wel
geconfronteerd met (onrealistische) schoonheidsidealen, maar lijken dat veel makkelijker
naast zich neer te leggen dan meisjes. Bovendien hoeven zij niet bang te zijn om als te
‘hoerig’ te worden geclassificeerd, omdat veel (seksuele) contacten met meisjes voor hen
juist statusverhogend werken. Jongens kunnen geen hoeren zijn. Of je moet ‘gay’ zijn, zoals
sommige jongens zeiden. Als jongen moet je voorkomen dat je als homoseksueel wordt
gezien. Dit lijkt strijdig te zijn met de mannelijke identiteit.

3.6

Kwetsbare jongeren

We kunnen een aantal kwetsbare groepen onderscheiden. Daarnaast spelen specifieke
risico- en beschermende factoren een rol, die ervoor kunnen zorgen dat een jongere meer
of minder kwetsbaar is om door de beelden in de media beïnvloed te worden.
Jongens en meisjes
Zowel jongens als meisjes worden door beelden in de media beïnvloed. Meisjes vergelijken
hun eigen uiterlijk regelmatig met de afgebeelde vrouwen in de media, kleden zich ernaar of
dansen op een vergelijkbare manier zoals te zien is in sommige videoclips. Maar ook
jongens worden zowel wat betreft hun uiterlijk als hun seksuele gedrag mogelijk beïnvloed
door de media. Bijvoorbeeld het nastreven van een zogenaamde sixpack, maar ook het
navolgen van omgangsvormen met meisjes zoals te zien in sommige videoclips.
Meisjes uit traditionele eerculturen
Een bijzonder kwetsbare positie nemen meisjes uit traditionele eerculturen in, waar kuisheid
van meisjes door de familie wordt opgelegd en vaak bewaakt. Net als in het vorige
onderzoek naar voren kwam, kunnen roddels over het verliezen van maagdelijkheid voor
het huwelijk voor deze meisjes zeer ernstige consequenties hebben (eergerelateerd

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

63

geweld). De mythe van het maagdenvlies speelt hierbij een belangrijke rol. Verschillende
meisjes leken zich bewust te zijn van hun precaire positie. De angst om niet als maagd te
worden gezien was bij een aantal van deze meisjes voelbaar. Deze maagdelijkheidcultus
staat in scherp contrast met het beeld van seksualiteit dat in de media weergegeven wordt.
In de media zien zij dat vrouwen zich gewillig dienen op te stellen ten aanzien van de
seksuele verlangens van mannen, terwijl zij in hun opvoeding meekrijgen dat, voor het
huwelijk, deze gewilligheid absoluut taboe is. Zowel vanuit de media als vanuit hun familie
komt er geen stimulans om hun eigen seksuele wensen en grenzen te ontdekken.
Antilliaanse en Surinaamse jongeren
In de publieke opinie wordt er van uitgegaan dat Antilliaanse en Surinaamse jongeren extra
gevoelig zouden zijn voor de invloed van geseksualiseerde media. Dit omdat deze jongeren
zich gemakkelijk met de afgebeelde mannen en vrouwen zouden kunnen identificeren. Uit
ons onderzoek komen Surinaamse en Antilliaanse jongeren niet als bijzonder kwetsbare
groep naar voren: het lijk er niet op dat zij sterker de invloed van geseksualiseerde media
beleven dan andere jongeren. Opvallend is, dat bepaald gedrag, zoals ‘blote’ kleding en
‘schuren’, volgens deze groep niet wordt gekopieerd uit de geseksualiseerde media maar
voortkomt uit de eigen culturele context. Dit lijkt zeer aannemelijk.
Onzekere jongeren
Volgens de jongeren zijn de jongeren die onzeker zijn het meest kwetsbaar om beïnvloed te
worden door de media. De jongeren hebben het idee dat wanneer je goed weet wat je wil en
je minder vatbaar bent voor de mening van anderen, je ook minder vatbaar bent voor
eventuele beïnvloeding door de media. Hoewel zowel jongens als meisjes van mening zijn
dat het vooral meisjes zijn die onzeker zijn, is het zeer aannemelijk dat ook jongens deze
onzekerheid kennen. Onzekerheid van jongens past minder bij de gangbare rolpatronen
onder jongens en meisjes.
Kinderen en jonge tieners
Kinderen worden gezien als meer beïnvloedbaar door de media. Voorbeelden van invloed
op broertjes, zusjes en neefjes en nichtjes worden gegeven. Jongeren geven niet aan dat zij
als kind meer beïnvloed werden door de media. Wel geven een aantal meisjes aan dat ze
als jonge tieners – denk bijvoorbeeld aan twaalfjarigen die de overstap maken naar de
middelbare school – meer beïnvloed werden door de mediabeelden dan nu het geval is: ze
werden er vooral onzeker van.

3.7

Risico- en beschermende factoren

Of een jongere daadwerkelijk beïnvloed wordt hangt niet alleen samen met risicofactoren,
maar ook met bescherming en bedreiging vanuit de omgeving.
Verlangen naar aandacht
Jongeren die graag de aandacht willen trekken van de andere sekse lijken meer te kijken
naar de media als voorbeeld. De media geeft inspiratie voor verleiding van de andere sekse:
de media laat zien hoe je uiterlijk er hoort uit te zien, hoe je kunt dansen en hoe je kunt

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

64

versieren. Jongens en meisjes die meer gericht zijn op dit verleiden worden meer beïnvloed
door de media, zo denken veel jongeren.
Vrienden
Jongeren zijn gevoelig voor de mening van leeftijdsgenoten. Ze vinden het belangrijk om
erbij te horen. Uit de media worden vooral die dingen overgenomen die populair zijn onder
leeftijdsgenoten met wie ze binding hebben. Daarbij ervaren ze dat hun vrienden de invloed
van de media zowel kunnen vergroten als verkleinen. Zo geven meisjes aan dat ‘goede’
vriendinnen hen kunnen weerhouden van ‘verkeerd gedrag’. ‘Slechte vrienden’
daarentegen, brengen je op het verkeerde pad.
Familie
Voor alle jongeren geldt dat familie en de manier waarop je bent opgevoed mede bepaalt in
hoeverre je al dan niet beïnvloed wordt door de media. Met name de meisjes uit traditionele
eerculturen gaven aan dat hun familie een grote invloed heeft: zij kunnen voorbeelden uit de
media niet navolgen door middel van kleding en (seksueel) gedrag, omdat hun familie dit
niet toestaat. Bij andere jongeren kwam de invloed van familie op een andere manier naar
voren. Zo gaven een aantal Surinaams-Creoolse meisjes aan dat hun moeders duidelijke
grenzen stelden aan hun kleding en seksuele gedrag, en hierbij ook de nodige uitleg gaven.
Dit werd door de meisjes gewaardeerd en het lijkt er op dat dit hun seksuele weerbaarheid
vergroot.
Ook geven meisjes aan dat ze opmerkingen van hun ouders over hun lichaam een grotere
impact zou hebben dan de schoonheidsidealen in de media, maar dat ouders die
opmerkingen niet maken.
Zelfbeeld
Jongeren die tevreden zijn met zichzelf, en die meer tevreden zijn met hun lichaam, lijken
zich minder aan te trekken van het geschetste schoonheidsideaal in de media. Ook is
bekend dat een positief zelfbeeld een beschermende factor is voor seksueel
grensoverschrijdend gedrag (Kramer et al., 2006).
Cultuur en religie
Sommige jongeren denken dat een opvoeding en/of religie met veel regels ervoor zorgt dat
je minder beïnvloed wordt door de media. Zo vertelden de meisjes uit traditionele
eerculturen dat ze van hun familie geen uitdagende kleding mochten dragen. Op deze
manier ervaren zij hun religieuze regels als bescherming. Andere jongeren denken juist dat
een opvoeding of religie met veel regels juist averechts werkt: regels zijn er immers om
overtreden te worden.
Kennis
Het schoonheidsideaal van mannen en vrouwen dat gepresenteerd wordt in de media is
veelal bewerkt met Photoshop. Jongeren geven aan dat, doordat zij dit weten, ze dit
schoonheidsideaal onhaalbaar achten en het mede daarom ook niet actief nastreven.
Doordat ze zich realiseren dat het schoonheidsideaal onrealistisch is, staan zij ook kritischer
ten opzichte van dit schoonheidsideaal. Dit betekent echter niet dat de beelden geen invloed
hebben op hun zelfbeeld: veel jongens en meisjes zouden er toch graag zo uit willen zien
zoals de ‘perfecte’ mannen en vrouwen in de media.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

65

Omgeving: school en buurt
Opvallend is dat de uitkomsten van de focusgroepen op VMBO-scholen in 2008 duidelijk
verschillen van de uitkomsten van VMBO scholen waar dit onderzoek is uitgevoerd. Dit zou
erop kunnen wijzen dat de sfeer op school een grote rol speelt bij de eventuele invloed van
de media op jongeren. Maar ook andere factoren kunnen een rol spelen, zoals een
eenzijdige etnische samenstelling van de populatie op school of de buurt waarin kinderen
opgroeien. Zoals aangegeven in het vorige rapport (De Graaf et al., 2008) zou het kunnen
dat de geseksualiseerde media meer invloed hebben op jongeren die wonen in onveilige
wijken, in krappe en slechte behuizing en waar onder bewoners weinig toekomstperspectief
heerst. Ook opleidingsniveau zou een rol kunnen spelen, maar de uitkomsten van de VMBO
en HAVO groepen verschillen minder van elkaar dan de uitkomsten van de VMBO groepen
in 2008 en 2009.
Opleiding
Een klein aantal jongens op de HAVO geeft aan, dat ze verwachten dat jongeren op het
VMBO meer beïnvloed worden door de geseksualiseerde media dan zijzelf. In het
onderzoek zijn die verschillen niet geconstateerd.

3.8

Behoefte aan aanpak geseksualiseerde media

Vooral meisjes geven aan dat er te veel ‘perfecte’ vrouwen in de media zijn te zien. Onder
veel meisjes leeft de behoefte aan een meer gevarieerd beeld van vrouwen en
vrouwelijkheid. Hierbij werden verschillende aspecten genoemd, zoals haarlengte, maar wat
het meest kwam voren kwam was de kwestie ‘dik/dun’. Meisjes willen meer ‘gewone’
vrouwen zien, dat wil zeggen zowel slanke als dikke als volslanke vrouwen. Als positief
ervaren zijn dan ook de ‘Dove’ reclame waarin ‘volle’ vrouwen de hoofdrol spelen.
Daarnaast vinden veel meisjes het belangrijk dat het duidelijk is dat veel beelden
gephotoshopt zijn. Een logo met informatie hierover (bij de desbetreffende foto’s) kan
volgens hen helpen, ook voorlichting via tv programma’s of andere populaire media.
Treffend was dat de jongeren (ook jongens) die de film “Beperkt Houdbaar” hadden gezien,
inderdaad ook kritischer waren ten aanzien van het schoonheidsideaal uit de media. Een
dergelijke film voldoet aan de behoefte van jongeren aan meer genuanceerde beelden, zet
hen aan het denken en lijkt dus effect te hebben.
De tweede behoefte die is gesignaleerd, sluit hier bij aan. Gedurende de gesprekken bleek
dat de meeste jongeren niet gewend waren om over media, sekse en seksualiteit te praten,
maar dit erg leuk en leerzaam vonden. Bij de vraag naar eventuele behoeften werd
aangegeven dat met elkaar praten hierover erg zinvol is. Door discussie met elkaar kregen
ze nieuwe inzichten, zo vertelden ze. Dit was ook duidelijk aan de jongeren te merken.
Het verbieden van beelden is een optie die sommige jongeren wel aansprak. Hier was
echter veel discussie over. Verschillende jongeren denken dat verbieden van beelden geen
zin heeft. De voorstanders van een verbod vinden dit vooral in het belang van jonge
kinderen. Deze beelden zouden voor kleine kinderen niet goed zijn, omdat ze hierdoor
teveel beïnvloed zouden worden. Ook een kinderslot op internet is een suggestie geweest.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

66

Veel jongeren willen in ieder geval graag dat geseksualiseerde beelden op tv op een later
tijdstip worden uitgezonden. Zo gaven ze aan het zelf ook onprettig te vinden om reclames
van sekslijnen aan te treffen. Dat geldt vooral voor meisjes.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

67

4

Samenvatting en conclusies

In deze conclusies komen we terug op de vragen die leidend waren bij het onderzoek, zoals
we ze in paragraaf 2.3.2 hebben gesteld.
1. Zijn er aanwijzingen voor een verband tussen seksualisering in de media
enerzijds en seksueel (grensoverschrijdend) gedrag anderzijds bij jongeren?
Er zijn veel overeenkomsten tussen de beelden in de media en de beelden die
jongeren hebben over sekse en seksualiteit. De media weerspiegelen de klassieke
rolverdeling, ook wel genderstereotiepe ideeën genoemd, die al gangbaar zijn onder
jongeren. Voor zover er sprake is van een verband, dan is het dat de
genderstereotiepe opvattingen van de meeste jongeren in de media worden
weerspiegeld en dus versterkt.
Zo denken veel jongeren dat mannen altijd (hetero-)seks willen en vrouwen gewillig
zijn. Als er over media wordt gepraat dan valt het veel jongeren op dat deze ideeën
ook gerepresenteerd worden in de media. Wat wel verschilt met de werkelijkheid is
dat meisjes in de media nooit ‘nee’ zeggen en uit de gesprekken blijkt dat meisjes dat
in de praktijk wel doen. De verantwoordelijkheid om grenzen aan te geven ligt
exclusief bij het meisje. Jongens hebben immers geen seksuele grenzen, alleen
meisjes hebben die, zo denken de meeste jongeren.
Om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen is niet enkel het stellen van
grenzen van belang maar ook het kennen van wensen. Meisjes lijken gericht op de
veronderstelde behoeften van jongens. Zij lijken niet stil te staan bij hun eigen
seksuele wensen. Jongens worden verondersteld altijd zin te hebben in (hetero-)seks.
Daardoor staan zij mogelijk niet stil bij hun eigen grenzen maar ook niet bij hun eigen
specifieke persoonlijke wensen; jongens moeten immers alles op (hetero)seksueel
gebied willen. Uit eerder onderzoek weten wij dat dit gebrek aan kennis over eigen
wensen en grenzen een risicofactor voor seksueel grensoverschrijdend gedrag vormt.
Verschillende jongeren realiseerden zich tijdens het gesprek dat media invloed
hebben op hun eigen gedrag of op dat van anderen. Sommige jongeren ervaren die
invloed heel direct: zij gebruiken de beelden als ‘educatief materiaal’ voor hun eigen
seksuele gedrag. Dit varieert van openingszinnen voor contact tot concrete seksuele
handelingen.
2.

Zijn er aanwijzingen voor een verband tussen objectivering door media, ouders en
leeftijdsgenoten en zelfobjectivering anderzijds bij jongeren?

De media laten een beeld zien van de perfecte man en vrouw. In verschillende
mediavormen verschilt dit beeld, maar jongeren ervaren deze beelden als vrij
eenzijdig. Ondanks dat veel jongeren weten dat de beelden veelal gephotoshopt zijn,
vergelijken zij zichzelf met deze beelden. Veel meisjes zijn hierdoor ontevreden met
hun eigen lijf omdat ze niet voldoen aan het perfecte beeld. Ook sommige jongens
ervaren deze ontevredenheid, maar zij geven aan minder waarde te hechten aan
hun eigen uiterlijk. Een belangrijke reden hiervoor is dat jongens denken dat meisjes
het uiterlijk van jongens niet zo belangrijk vinden. Daarbij moeten jongens

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

68

voorkomen dat ze als homo worden gezien door zich ‘te veel’ te vergelijken met
andere mannen.
Meisjes zijn ervan overtuigd dat jongens wèl willen dat meisjes voldoen aan het
ideaalbeeld uit de media. In werkelijkheid bleek dat zowel jongens als meisjes het
uiterlijk én het innerlijk belangrijk vinden aan de andere sekse.
3.

Zijn er aanwijzingen voor een verband tussen zelfobjectivering enerzijds en
psychosociaal welbevinden en seksueel (grensoverschrijdend) gedrag anderzijds bij
jongeren?

Meisjes vergelijken zichzelf met de ideaalbeelden die zij in de media zien. Deze
vergelijking pakt voor hen altijd negatief uit. De beelden in de media zijn immers
onrealistisch. Deze ontevredenheid met hun eigen lijf ervaren veel meisjes als
vanzelfsprekend, maar wel onprettig. Het voldoen aan het perfecte uiterlijk is voor
hen van belang om daardoor goed in de smaak te vallen bij jongens. Echter, als een
meisje té goed in de smaak valt bij jongens, loopt zij het risico om als ‘hoer’ of ‘slet’
te worden gezien. En dat willen de meesten vermijden.
Jongens worden eerder als ‘player’ aangeduid: een woord met een meer positieve
connotatie dan ‘hoer’ of ‘slet’. Deze dubbele moraal werd aangegeven door alle
etnische groepen, op zowel havo als vmbo, maar kon ook vaak op flinke afkeuring
rekenen. Vooral meisjes kunnen zich hier boos om maken vanwege de
onrechtvaardigheid ervan.
In het eerdere onderzoek (De Graaf et al., 2008) werd deze dubbele moraal sterker
waargenomen. Dit kan te maken hebben met de etnische achtergrond van de
leerlingen; ook in dit onderzoek viel op dat jongeren uit eerculturen (Turks,
Marokkaans, Afghaans en Surinaams-Hindoestaans) sterker die dubbele moraal
hanteren. Deze krijgen zij vaak vanuit de familie mee.
Enkele meisjes hadden ervaringen met seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Mogelijk zelfs met ernstige vormen zoals aanranding en verkrachting. Zorgwekkend
is dat sommige meisjes vinden dat het dragen van uitdagende kleding seksueel
grensoverschrijdend gedrag uitlokt. Hiermee leggen zij de verantwoordelijkheid, en
zelfs de schuld, van dit grensoverschrijdend gedrag (voor een groot deel) bij meisjes.
4. Welke risico- en beschermende factoren spelen een rol bij de invloed van
seksualisering op jongeren?

Jongeren die verlangen naar aandacht van de andere sekse, ‘verkeerde’ vrienden en
een laag zelfbeeld hebben, zijn volgens jongeren meer beïnvloedbaar door de
media. Ook wordt aangegeven dat de opvoeding een rol speelt in de mate waarop
de je door de media beïnvloedbaar bent. Zo denken sommige jongeren dat een
strenge en/of religieuze opvoeding met veel regels beïnvloeding kan voorkomen,
maar andere jongeren geven aan dat strenge regels overtredingen kunnen uitlokken.
Een belangrijke factor die naar voren komt uit dit onderzoek is kennis van de (on)realiteit van beelden uit de media: jongeren geven aan dat kennis hierover kan
helpen beelden te relativeren.
Wat ook een rol lijkt te spelen is de sfeer op school. Ook de wijk waarin jongeren
opgroeien zou van belang kunnen zijn. Enkele jongeren geven dat expliciet aan.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

69

Ook een eenzijdige etnische samenstelling van de populatie lijkt een belangrijke rol
te spelen. Het verschil tussen de resultaten van de VMBO-groepen in 2008 en 2009
zou mogelijkerwijze hierdoor verklaard kunnen worden.
5.

Welke (groepen) jongeren lopen het grootste risico op beïnvloeding door de
seksualisering?

Volgens de jongeren zijn vooral onzekere jongeren het meest beïnvloedbaar door de
media. Zij spiegelen zich meer aan de mediabeelden. Meisjes worden gezien als
meer onzeker dan jongens. Jongens in de focusgroepen geven minder blijk van
onzekerheid. Het is echter zeer goed mogelijk dat hierbij mannelijkheidscoderingen
een rol spelen: mannen horen niet onzeker te zijn.
Meisjes geven van zichzelf vaker aan onzeker te zijn. Meisjes zijn ook diegenen die
het meest ontevreden zijn met zichzelf in vergelijking met de ideaalbeelden uit de
media. Het is daarmee een kip of ei kwestie: zijn meisjes meer onzeker door de
beelden uit de media, of zijn meisjes onzeker waardoor zij zichzelf vaker spiegelen
aan de beelden uit de media? De richting van het verband is niet vast te stellen door
middel van dit onderzoek.
Kinderen en jonge tieners worden door de jongeren als makkelijker beïnvloedbaar
door de media gezien. Jongeren noemen voorbeelden die uit hun eigen omgeving
komen (broertjes, zusjes). Onduidelijk blijft in hoeverre daadwerkelijk sprake is van
beïnvloeding door de media.
Niet zozeer kwetsbaar voor beïnvloeding door de media, maar wel vaker in een
benauwde positie, zijn meisjes uit traditionele eerculturen. De boodschappen die zij
krijgen vanuit enerzijds de media en anderzijds hun familie staan haaks op elkaar.
De media laat vooral gewillige vrouwen zien die toegeven aan de seksuele wensen
van mannen terwijl vanuit de familie kuisheid wordt geëist. In beide gevallen staan
de grenzen maar vooral eigen wensen van het meisje zelf niet centraal.
6. Hoe wordt seksualisering in Nederland beleefd door jongeren?
In eerste instantie geven veel jongeren aan dat zij de geseksualiseerde beelden als
normaal beschouwen. De beelden zijn overal aanwezig, waardoor je er aan went, zo
vertellen de jongeren. Door er over te praten - voor vele jongeren is dit de eerste
keer dat zij er zo expliciet over praten - gaan ze over deze beelden nadenken en er
een mening over vormen. Veel jongeren lieten zich in het gesprek kritisch uit over de
inhoud van de beelden in de media.
7. Welke behoeften hebben jongeren?
Jongeren (met name de meisjes) hebben behoefte aan meer diversiteit in de
beeldvorming in de media van mannen en vrouwen. Ook willen ze graag informatie
áls er een beeld gephotoshopt is, zodat ze weten dat ze naar een onrealistisch
schoonheidsideaal kijken. In de focusgroepen valt het op dat informatie hierover de
jongeren kritischer maakt. Al weerhoudt het hen er niet van om dit ideaalbeeld na te
streven.
Sommige jongeren vinden dat je sommige beelden moet verbieden of op zijn minst
op een later tijdstip moet uitzenden. Zij denken dat vooral kinderen in bescherming

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

70

genomen moeten worden tegen de invloed van de beelden.
Waar de meeste jongeren het over eens zijn is dat het helpt om met elkaar erover te
praten. Hierdoor ga je met elkaar in discussie, en ga je met elkaar erover nadenken
om vervolgens zelf te ontdekken in hoeverre je beïnvloed wordt door de
mediabeelden. De overgrote meerderheid van de jongeren vind het leuk om te doen.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

71

5

5.1

Aanbevelingen

Seksecoderingen

Net als in het onderzoek uit 2008, is in dit onderzoek duidelijk geworden dat
genderstereotiepe ideeën dominant zijn onder jongeren. De media weerspiegelen zulke
ideeën en lijken daardoor bij te dragen aan een verdere verspreiding en versterking van die
ideeën.
Zoals in het vorige rapport is aangegeven dient daarom de gelijkwaardigheid van jongens
en meisjes veel aandacht te krijgen binnen seksuele en relationele vorming, maar ook in
aparte lessen en interventies. Het is belangrijk (ook) de rol van de media hierin te betrekken.
Daarnaast lijkt opvoedingsondersteuning voor ouders, waarin aandacht besteed wordt aan
gelijke rechten voor jongen en meisjes, ook op zijn plaats. Bijzondere aandacht dient er te
zijn voor ouders uit een traditionele eercultuur (Turks, Marokkaans, Afghaans, Surinaams,
Hindoestaans, etc.).

5.2

Informatie over ‘echtheid’

Jongeren hebben behoefte aan informatie over de ‘echtheid’ van de beelden. Veel beelden
van mannen en vrouwen worden gephotoshopt en bieden daardoor een onrealistisch
schoonheidsideaal, zo ervaren jongeren. Informatie hierover, bijvoorbeeld door middel van
een logo of keurmerk, kan helpen jongeren kritisch te maken ten opzichte van het
schoonheidsideaal. Het wordt dan ook aangeraden om de mogelijkheden hiervoor te
verkennen. De media kunnen hierin als partner worden betrokken.

5.3

In gesprek met elkaar

De meeste jongeren ervoeren het praten met elkaar over geseksualiseerde beelden in de
media als erg prettig. Dit gold met name voor de gesprekken in (kleinschalige)
seksespecifieke groepen. Voor de meesten was het de eerste keer dat zij in schoolverband
met elkaar over sekse en seksualiteit van gedachten wisselden. Ondanks dat het niet de
intentie was van het onderzoek, is duidelijk gebleken dat de gesprekken een bijdrage
leverden aan de bewustwording van de invloed van geseksualiseerde media en dat de
meeste jongeren dat zeer op prijs stelden. Met het oog op methodiekontwikkeling verdient
het aanbeveling deze te richten op het bespreekbaar maken en vergroten van
bewustwording van de invloed van de geseksualiseerde media.
Daarnaast is het belangrijk om jongeren handvatten aan te reiken voor het kennen van
wensen en het stellen van grenzen, in een vorm die goed aansluit bij jongeren die van
elkaar verschillen op gebied van sekse, seksualiteit, religie, etniciteit enzovoort.
5.4

Jongens

Er zijn veel interventies en programma’s die gericht zijn op de weerbaarheid van meisjes.
Voor jongens zijn er weinig lespakketten beschikbaar. Zij staan op dit gebied op

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

72

achterstand. Het verdient de aanbeveling, zoals eerder door MOVISIE bepleit (Felten 2008,
Janssens et. al. 2009), om programma’s te ontwikkelen waarin grenzen en wensen van
jongens op het gebied van seksualiteit nadrukkelijk aan de orde komen.

5.5

Jongeren met homoseksuele en lesbische gevoelens.

Onder de jongeren in de focusgroepen is heteroseksualiteit de norm. Jongens worden
vanzelfsprekend geacht om op meisjes te vallen en vice versa. In de media is dit ook het
dominante beeld. Homo- en lesbische seksualiteit lijkt erg onzichtbaar, er wordt dan ook
weinig melding gemaakt van homoseksualiteit onder jongens en nog niet of nauwelijks
melding gemaakt van lesbische gevoelens. Voor jongeren met homoseksuele gevoelens is
nauwelijks ruimte, zowel in de beelden in de media als in gesprekken met hun
leeftijdsgenoten. Hierdoor zijn deze jongeren met homoseksuele en lesbische gevoelens
niet zichtbaar geworden. Onderzoek naar de manier waarop deze jongeren de
geseksualiseerde media beleven, en hun behoefte op dit gebied, is dan ook erg hard nodig.

5.6

Jongeren met een verstandelijke beperking

Uit eerdere groepsgesprekken die MOVISIE heeft uitgevoerd, met jongeren met een lichte
verstandelijke beperking over grensoverschrijdend seksueel gedrag, is gebleken dat deze
jongeren veel beelden erg letterlijk nemen (Janssens et al., 2009). Dit is van invloed op hun
beeldvorming over jongens en meisjes. Negatieve, denigrerende opvattingen over meiden
zijn een risicofactor voor (seksueel) grensoverschrijdend gedrag. Wij pleiten er dan ook voor
kwalitatief onderzoek te doen onder deze kwetsbare groep jongeren. Naast jongeren met
een verstandelijke beperking zou het ook goed zijn om jongeren met een fysieke beperking
in beeld te brengen (denk bijv. aan dove jongeren).

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

73

6

Discussie

Dit onderzoek biedt een inkijkje in de beleving van seksualisering in de media door
jongeren. Het heeft veel nuttige en interessante inzichten opgeleverd. Toch kent het
onderzoek zijn beperkingen. Zo is slechts een beperkte groep jongeren aan het woord
gekomen, in twee onderwijsvormen en op vier scholen in het westen, midden en zuiden van
het land. De uitkomsten zijn dus niet zonder meer generaliseerbaar voor álle leerlingen in
het voortgezet onderwijs in Nederland.
Uiteraard kent ook de onderzoeksmethodiek beperkingen: jongeren zullen in een
groepsgesprek niet zonder meer hun diepste ervaringen, gedachten en overtuigingen aan
de orde stellen. Hun medeleerlingen hebben invloed, dat kan leiden tot sociaal wenselijke
antwoorden. Ook heeft de sfeer op school invloed. Hoe veiliger leerlingen zich voelen, hoe
meer zij voor hun eigen mening uitkomen.
Wel geven focusgroepen inzicht in de manier waarop jongeren onderling over bepaalde
onderwerpen praten en wat daarbij wel en niet acceptabel is. Algemene opvattingen die
onder jongeren gangbaar zijn komen naar voren.
We troffen vergelijkbare opvattingen bij alle gespreksgroepen aan; gezien de diversiteit die
de groepen leerlingen vertoonden (qua afkomst en woonplaats) is het aannemelijk dat zij
hierin de mening van grotere groepen jongeren in dit land weerspiegelen.
Toch raden wij aan om verder onderzoek te doen naar dit thema, om de stem van zoveel
mogelijk verschillende jongeren hoorbaar te maken.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

74

7

Bronnenlijst

American Psychological Association, Task Force on the Sexualization of Girls (2007).
Report of the APA Task Force on the Sexualization of Girls. Washington, DC: American
Psychological Association, www.apa.org/pi/wpo/sexualization.html.
Bakker, H. en Felten, H. (2007) Respect en eer. Eergerelateerd geweld en de rol van
scholen. Uit: Bij de Les. Utrecht: NVS-NVL.
Beperkt houdbaar (geraadpleegd maart 2009). Photoshop-vrij actie,
http://www.beperkthoudbaar.info/Photoshop%20Vrij/.
Braeken, D., Rademakers, J., & Reinders, J. (2002). Welcome to the Netherlands: a journey
through the Dutch approach to young people and sexual health. Utrecht: Youth Incentives.
Buijs, L., G. Hekma & J.W. Duyvendak (2009), Als ze maar van me afblijven, een onderzoek
naar antihomoseksueel geweld in Amsterdam, Amsterdam: Amsterdam University Press
Collins, R., Elliott, M., Berry, S., Kanouse, D., Kunkel, D., Hunter, S. & Miu, A. (2004).
Watching sex on television predicts adolescent initiation of sexual behavior. Pediatrics, 114,
280-289.
Dibi, T. (2007, geraadpleegd maart 2009), GroenLinks lanceert initiatiefwet media-educatie,
http://tweedekamer.groenlinks.nl/nieuws/2007/07/06/groenlinks-lanceert-initiatiefwet-mediaeducatie.
Dijsselbloem, J., & Van Dam, M. (2006). Geen censuur, wel respect. Ingezonden brief in
Dagblad Trouw, 11-10-2006.
Ermers, R. (2007). Eer en eerwraak, definitie en analyse. Amsterdam: Bulaaq.
Factsheet Seksueel geweld: feiten en cijfers (2009). Utrecht: MOVISIE.
Felten, H. (2008), Als een homo op je valt…, acceptatie van homoseksualiteit onder
Utrechtse (hetero)jongeren. Utrecht: MOVISIE.
Frans, E. (red.) (2008). Seksueel grensoverschrijdend gedrag [gids Sensoa]. Antwerpen:
Sensoa.
Graaf, H. de, Hoïng, M., Zaagsma, M. & Vanwesenbeeck, I. (2007). Tienerseks. Vormen
van instrumentele seks onder tieners. Den Haag: WODC/Utrecht: RNG.
Graaf, H. de, Nikken, P., Felten, H., Janssens, K. & W. van Berlo (2008). Seksualisering:
Reden tot zorg? Een verkennend onderzoek onder jongeren [Rapport]. Utrecht: Rutgers
Nisso Groep/Nederlands Jeugdinstituut/MOVISIE.
Graaf, H. de, Meijer, S., Poelman, J., & Vanwesenbeeck, I. (2005). Seks onder je 25e:
Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2005. Delft: Eburon.
Hilkens, M. (2008). McSex. De pornoficatie van onze samenleving. Amsterdam/Antwerpen:
Uitgeverij L.J. Veen.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

75

Janssens, K., Schakenraad, W., Lammers, M. & Brants, L. (januari 2009). Seks: waar ligt de
grens? Jongeren en docenten uit het Amsterdamse praktijkonderwijs aan het woord
[Brochure]. Utrecht: MOVISIE.
Koenen (2006). Woordenboek Nederlands.
Kramer, S., Janssens, K., Çinibulak, L. & Cense, M. (mei 2007) Over de grens. Opvattingen
van jongeren en beroepskrachten over grensoverschrijdend seksueel gedrag van jongeren
[Rapport]. Utrecht: MOVISIE.
Kuyper, L. & Bakker, F. (2006). De houding ten opzichte van homoseksualiteit: een
beschrijvende literatuurstudie. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
Levy, A. (2007). Female Chauvinist Pigs: de opkomst van de bimbo cultuur. Amsterdam:
Uitgeverij Meulenhoff.
Migchelbrink, F. (2004). Praktijkgericht onderzoek in zorg en welzijn. Utrecht: Uitgeverij
SWP.
Nikken, P. (2007). Jongeren, media en seksualiteit. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.
Noordenbos (2007). G. “Aandacht voor sekse en cultuur in de behandeling van depressie,
aanvulling op de multidisciplinaire richtlijn Depressie.” Utrecht: TransAct.
Pans, L., M. Lieuwens, M. Hilkens, S. Bergman & S. Jensen (z.j., geraadpleegd maart
2009). Manifest: sex moet weer haute couture worden,
www.beperkthoudbaar.info/upload/Manifest.pdf.
Plasterk, R. (2007). Meer kansen voor vrouwen. Emancipatiebeleid 2008-2011. Den Haag:
Ministerie OCW.
Schwinghammer, S. (2007). Seksistische videoclips. Tilburg: Universiteit Tilburg.
Ter Bogt, T. (2008). Whazz up? Nieuw onderzoek naar popmuziek in Nederland. Oratie 15
februari 2008 Universiteit Utrecht. Journey Press The Netherlands.
Van Oosten. N. & I. van der Vlugt (2002), Seksespecifieke hulpverlening voor
maatschappelijk werkers. Bussum: Coutinho.
Paardekooper, B. & Van Rijsbergen, D. (2008). Slow Sex. Een erotisch
beschavingsoffensief. Amsterdam: Stichting Waterland.
Van Dale (1999). Groot woordenboek der Nederlandse taal.
Wekker & Lutz (2001). Een Hoogvlakte met koude winden. De Geschiedenis van het
gender- en etniciteitsdenken in Nederland. In: Botman, M. N. Jouwe en G. Wekker (red.).
Caleidoscopische Visies. Zwarte, Migranten- en Vluchtelingen Vrouwenbeweging in
Nederland. Amsterdam: KIT.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

76

Woertman, L. (2003). Moeders mooiste: de schone schijn van het uiterlijk. Lisse: Swets &
Zeitlinger.
Wolters (1998). Ster woordenboek Nederlands.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

77

8

Bijlagen
8.1

Powerpointpresentatie

Seks in de media
Wat vind jij?

Seks in de media
• Videoclips
• Songteksten (lyrics)
• Tv programma’s
• Reclames
• Tijdschriften
• Games
• Internetsites

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

78

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

79

Songteksten (teksten)
Baas B:
moppie ik strik je
ik kus je, ik lik je
ik streel je
bespeel je met mijn tanden op je slipje
dip je als een chipje
shit, moppie ik digg je
ik neem je in mijn armen en flip je

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

80

TV programma’s

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

81

Reclames

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

82

Tijdschriften

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

83

Games

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

84

8.2 Vragenlijst focusgroepen
Gemende groepen
Seksualisering
 Het weergeven van de powerpoint. – ongeveer 5 min.
1.
2.
3.
4.

Wat heb je gezien?
Wat vind je er van?
Wat vind je normaal? Waarom? Wanneer?
Wat vind je problematisch? Waarom? Wanneer?

Factoren die een rol spelen bij de invloed van seksualisering op jongeren
5. Hebben dit soort beelden invloed op jongeren? Zo ja, hoe dan?
6. Hebben de beelden ook invloed op jou?
7. Hoe komt het dat je door deze beelden wel beïnvloed wordt?
8. Hoe komt het dat je door deze beelden minder beïnvloed wordt?
9. Welke jongeren worden in het bijzonder beïnvloed door die beelden?
Seksespecifieke groepen
Verbanden?
10. Wat doen de beelden met (andere) meisjes / jongens? Wanneer? Waar?
11. Herken je het ook bij jezelf? Wanneer? Waar?
Gedrag
12. Doen anderen de beelden na? Wanneer dan? Waar?
13. Doe jij zelf de beelden na? Wanneer dan? Waar?
14. Ga je door het zien van die beelden anders om met jongens / meisjes?
15. Ga je door het zien van die beelden anders om met seks? (vragen naar seksueel
grensoverschrijdend gedrag: Ga jij eerder over de grens van een ander door die
beelden? Of doen anderen dat, dat jij merkt? Doe jij eerder iets tegen je zin in door
die beelden? Doen anderen eerder iets tegen hun zin in?)
Beleving/psychosociaal welzijn
7
16. (Wat doen de beelden met je?)
17. Ga je door die beelden anders naar jezelf kijken? Hoe dan? Wanneer dan?
18. Wat vind je van de invloed van de beelden? Is het goed of slecht voor jongeren? Of
maakt het niets uit? Wanneer is het goed / slecht? Wanneer is het leuk, wanneer is
het een probleem?
Factoren
19. Waarom beïnvloedt het jou wel / niet? Wanneer (beïnvloedt het je wel of niet)?
In hoeverre speelt cultuur of geloof hierbij een rol?
En andere factoren?

Behoeften
7 Deze vraag werd gesteld als het nog niet aan de orde was geweest.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

85

20. Wat denk jij dat er nodig is?
a. Moet er iets aan gedaan? Vind je dat er iets moet gebeuren? Waarom wel
of waarom niet?
8
b. Zo ja, wat denk jij dat er nodig is?
- Verbieden van bepaalde beelden? of bijvoorbeeld niet meer
overdag uitzenden?
- Meer info over de beelden? bijvoorbeeld over wat echt is en wat
niet? denk aan Photo shop logo
- Meer praten over de beelden? meer discussie, ideeën uitwisselen.
Op school of met ouders.
- Iets anders namelijk……..
Met oog op eventuele aanpak en/of methodiekontwikkeling:
c. Wat werkt volgens jou?
d. Wat werkt juist niet?
e. Hoe bereik ik jou?

8 In eerste instantie hebben we deze open vraag gesteld. Pas daarna hebben we getoetst hoe de jongeren dachten over de onder deze vraag
genoemde mogelijkheden.

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

86

8.3 overzicht namen en etniciteiten.
Alle namen zijn gefingeerd
De afkomst die we aangeven is door de jongeren zelf aangegeven.
Wij hebben hen gevraagd aan te geven uit welke landen hun ouders afkomstig zijn.

HAVO
Eerste focusgroep:
Ilker, jongen, Turks, 16 jaar.
Munir, jongen, Afghaans, 15.
Andrew, jongen, Nederlands, 15.
Brian, jongen, Nederlands, 15.
Aiden, jongen, Nederlands, 16.
Ralf, jongen, Nederlands, 17.
Brent, jongen, Nederlands, 16.
Hulya, meisje, Turks, 16.
Madina, meisje, Afghaans, 16.
Afryea, meisje, Congolees, 16.
Gulden, meisje, Turks, 15.
Marcha, meisje, Nederlands, 15.
Eline, meisje, Nederlands / Italiaans, 16.

Tweede focusgroep
Jason, jongen, Nederlands, 15.
David, jongen, Nederlands, 16.
Najib, jongen, Marokkaans, 16.
Mo, jongen, Marokkaans, 17.
Sohrab, jongens, Afghaans, 16.
Omhar, jongen, Italiaans / Pakistaans, 16.
Mimoun, jongen, Marokkaans, 16.
Jochem, jongen, Nederlands, 15.
Dylan, jongen, Nederlands, 15.
Michiel, jongen, Nederlands, 15.
Rianne, meisje, Nederlands, 16.
Emma, meisje, Nederlands, 15.
Selma, meisje, Engels / Zuid-Amerikaans, 15.
Kelly, meisje, Nederlands, 17.
Marieke, meisje, Nederlands, 15.
Lianne, meisje, Nederlands, 15.

VMBO

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

87

Eerste focusgroep
Matthew, jongen, Nederlands / Antilliaans, 13
Erol, jongen, Turks, 14
Adrion, jongen, Creools Surinaams, 14
Surender, jongen, Hindoestaans Surinaams, 13
Aaron, jongen, Creools Surinaams, 13
Karila, meisje, Nederlands / Surinaams, 15
Moniek, meisje, Nederlands,14
Laila, meisje, Marokkaans, 14
Vanessa, meisje, Nederlands / Surinaams, 14
Mandy, meisje, Ghanees / Surinaams, 15
Aicha, meisje, Marokkaans, 13
Jennifer, meisje, Surinaams, 14
Sharida, meisje, Surinaams, 14
Rahma, meisje, Marokkaans, 14

Tweede focusgroep:
Jay, jongen, Arubaans, 14
Milan, jongen, Nederlands, 15

Hesday, jongen, Creools Surinaams, 14
Merwin, jongen, Javaans Surinaams, 14
Michael, jongen, Antilliaans, 14
Chantal, meisje, Nederlands, 14
Chevelle, meisje, Nederlands, 15
Mira, meisje, Moluks / Nederlands, 15
Solange, meisje, Nederlands / Surinaams, 14
Lotte, meisje, Nederlands, 14
Glenn, meisje, Nederlands / Surinaams, 14
Sharda, meisje, Surinaams, 15
Shanti, meisje, Surinaams / Nederlands, 14

Utrecht, maart 2009 * Seksualisering: “Je denkt dat het normaal is…”. Onderzoek naar de beleving van jongeren

88