Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 392

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2014
Uw Kamer heeft mij gevraagd om een reactie naar aanleiding van het
eindoordeel van de NVAO over onvoldoendes voor de wo-opleidingen in
het cluster Geesteswetenschappen. Met deze brief informeer ik u over de
opleidingen die in dit cluster als onvoldoende zijn beoordeeld in het kader
van de accreditatie en geef ik mijn eerste reactie daarop.
Er zijn 212 wo-bachelor en wo-masteropleidingen op het gebied van de
geesteswetenschappen geaccrediteerd (zie bijlage1). Hiervan zijn er 21
goed, 160 voldoende en 26 als onvoldoende beoordeeld. Voor vier
opleidingen is de besluitvorming niet afgerond en één instelling heeft
besloten de accreditatieaanvraag in te trekken.
Ernstig bericht
Laat ik vooropstellen dat ik de uitkomst zorgelijk vind: 26 van de 212
opleidingen met een herstelperiode is echt te veel. Wel wil ik benadrukken
dat de NVAO mij ervan heeft verzekerd dat de onvoldoendes niet zijn
gegeven op grond van fraude of onrechtmatig handelen. Hoewel mij dat
gerust stelt, vragen de uitkomsten van de recente accreditatiebeoordelingen om een voortvarende aanpak. Dat ervaren de universiteiten
gelukkig ook zo; ik zie dat de universiteiten onmiddellijk aan de slag zijn
gegaan met de verbetertrajecten. Voor alle opleidingen met een herstelperiode zijn door de instelling verbeterplannen ingediend die inmiddels zijn
goedgekeurd door de visitatiepanels en de NVAO. De NVAO heeft er
vertrouwen in dat de opleidingen de tekortkomingen binnen afzienbare
tijd kunnen wegnemen. Ook ik ga ervan uit dat instellingen deze tekortkomingen zo snel mogelijk herstellen. Dat zal in de herbeoordeling in 2016
moeten blijken.
1

kst-31288-392
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 288, nr. 392

1

Aanbevelingen niet meer vrijblijvend
Het is goed dat dit boven tafel is gekomen. De herstelperiode waarvan
thans gebruik wordt gemaakt, bestaat nog niet zo lang. Deze is pas enkele
jaren geleden ingevoerd, juist met het doel om oordelen kritischer te
maken. Als opleidingen onvoldoende scoren, krijgen ze alleen een
dergelijke herstelperiode toegekend als ze aantonen dat ze in korte tijd
weer op voldoende niveau zullen zijn. Vroeger stond het stoplicht op
groen of op rood: een opleiding scoorde voldoende of onvoldoende. Dat
laatste betekende dat de opleiding moest worden beëindigd en de
studenten de opleiding elders moesten afronden of gedurende een
overgangstijd nog de eigen opleiding konden afronden. Daar waren
visitatiecommissies zeer terughoudend mee, omdat studenten er de dupe
van zouden kunnen worden. Nu hebben we naast rood (onvoldoende) en
groen (voldoende) licht ook de mogelijkheid om het licht op oranje te
zetten: de opleiding is dan gekwalificeerd als onvoldoende maar met
goede kans om te herstellen naar voldoende. In deze situatie blijft de
accreditatie gehandhaafd, allereerst tijdelijk (gedurende de herstelperiode)
en als de opleiding heeft aangetoond de verbeteringen te hebben
doorgevoerd, voor de gehele accreditatieperiode.
Het zijn vooral de studenten die baat hebben bij deze wijziging. Ze weten
nu beter waar ze aan toe zijn, omdat de transparantie is toegenomen Ook
kunnen deskundigen kritischer oordelen zonder dat dit meteen betekent
dat een opleiding moet worden beëindigd. Een kritisch oordeel zet nu
meer dan ooit aan tot ingrijpen door de instelling, met beter onderwijs als
gevolg.
De gegeven oordelen zijn ernstig, maar het laat ook zien dat de wijzigingen in het accreditatiestelsel die we onlangs hebben doorgevoerd
werken. De vrijblijvendheid is uit het systeem gehaald en de eisen zijn
aangescherpt. Dit heeft als logisch gevolg dat meer opleidingen deze
verscherpte eisen niet in één keer halen.
Oorzaken zijn divers
De oorzaak van de geconstateerde tekortkomingen zijn divers, blijkt uit
ook de achtergrondnotitie van de NVAO over de uitkomsten van de
onderzoeken.2 Zo wordt de kwaliteit van de eindwerkstukken in voorkomende gevallen als onvoldoende ervaren door de visitatiecommissies.
Ook hebben niet alle examencommissies, die sinds de inwerkingtreding
van de Wet versterking besturing (2010) verantwoordelijk zijn voor het
borgen van de kwaliteit van de toetsing en examinering, hun taken altijd
optimaal kunnen uitvoeren.
Daarnaast blijkt dat de opleidingen de cesuur tussen voldoende en
onvoldoende niet altijd goed hebben gehanteerd of te hoge beoordelingen hebben toegekend. Een andere belangrijke oorzaak voor het
tekortschieten van het eindniveau is dat het beoogde niveau van de
bacheloropleiding soms te ambitieus wordt gedefinieerd. Een aantal
opleidingen heeft de eisen te hoog gesteld, waardoor bachelorscripties
werden beoordeeld op masterniveau. Na invoering van de harde knip is
het bepalen van het juiste niveau voor de bachelorscriptie nog belangrijker geworden; maar sommige instellingen blijken nog op zoek te zijn
naar de grens van het juiste niveau voor een bachelorscriptie. Ook
signaleert de NVAO dat er een categorie nieuwe opleidingen is die
zodanig breed is geformuleerd, dat het eigenaarschap soms ontbreekt, dat
wil zeggen dat er weinig samenhang en uitdaging is voor de student.
Daarnaast geldt voor de sector Geesteswetenschappen een aantal
specifieke ontwikkelingen.
2

NVAO Achtergrondinformatie beoordeling Geesteswetenschappen 2014, zie website NVAO

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 288, nr. 392

2

Ontwikkelingen in de sector Geesteswetenschappen
De NVAO merkt op dat zich ontwikkelingen hebben voorgedaan binnen de
sector Geesteswetenschappen die een sterke impact op deze opleidingen
hebben gehad. De sector heeft de afgelopen jaren veel ingrijpende, elkaar
versterkende, veranderingen tegelijkertijd in het onderwijs moeten
doorvoeren en de gevolgen daarvan zijn in beoordelingen terug te zien.
Hierbij denk ik bijvoorbeeld aan de teruglopende studentenaantallen,
kleinere opleidingen en bredere programma’s. Mede in het licht hiervan is
een aantal jaren geleden het sectorplan Duurzame Geesteswetenschappen tot stand gekomen. Sinds 2011 wordt in dat verband jaarlijks 15
miljoen euro toegekend aan de betrokken universiteiten voor versterking
van het onderwijs en onderzoek. De herlabeling van masteropleidingen
tot bredere programma’s heeft ook nog niet altijd geleid tot samenhangende masteropleidingen; in veel gevallen lijkt nog te weinig sprake van
een geïntegreerde programmering doordat de oude programma’s nog
steeds als zelfstandige opleidingen opereren. Verder zijn de Geesteswetenschappen traditioneel sterk gericht op het opleiden van studenten.
Meer focus op onderzoek heeft druk gezet op onderwijs. De werkdruk is
bij veel opleidingen hoog en heeft geleid tot minder inzet voor het
onderwijs en de begeleiding van afstuderende studenten. Kortom, de
commissies hebben oordelen moeten vellen over opleidingen die in
transitie en in beweging waren. Veel van de opleidingen (87%) zijn,
ondanks deze ingewikkelde transitie, met een voldoende of goed
beoordeeld, maar te veel ook niet (13%).
Hier is werk aan de winkel. Daarbij moeten we wel voorkomen, ook in het
kader van het nieuwe accreditatiestelsel, dat alles te veel dichtgeregeld
wordt. In het bijzonder bij de Geesteswetenschappen tellen ook vaardigheden als creativiteit, verbeelding en interdisciplinair werken. En ook die
willen we bevorderen.
Geldigheid diploma’s en studenten niet de dupe
De NVAO heeft geconstateerd dat er geen sprake is van fraude of
moedwilligheid van instelling en student. Er is derhalve geen reden om te
twijfelen aan de geldigheid van de diploma’s. Mochten studenten zich
zorgen maken naar aanleiding van de bevindingen van de NVAO, dan
roep ik hen op om dit te melden bij de universiteit. De examencommissie
van de opleiding is verantwoordelijk voor het afstuderen van een student.
Die commissie kan beoordelen of er aanvullende stappen wenselijk zijn. Ik
kan geen uitspraken doen over individuele gevallen. De LSVb heeft
aangegeven dat studenten met vragen en klachten ook terecht kunnen bij
de LSVb Studentenlijn. Dat vind ik positief.
Proces en vervolg: universiteiten in eerste instantie aan zet
De betrokken universiteiten zijn nu aan zet. Ze zijn druk bezig met de
implementatie van verbeteringen. Dat is goed, want dit is een serieuze
zaak, waar studenten niet de dupe van mogen worden.
Ik ga hierover zelf met het ISO en de LSVb in gesprek. Uiteraard heb ik mij
naar aanleiding van deze berichten laten informeren door de NVAO en ik
zal mij door de NVAO en de VSNU op de hoogte laten houden van de
verbeterstappen die zijn en worden genomen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 288, nr. 392

3