Vergroten van veiligheid door internationale klimaatactie: de Internationale Klimaatstrategie
biedt een goed kader maar ontbreekt verdere inzet en concretisering
Position paper ter voorbereiding van het rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over de
Internationale Klimaatstrategie
Februari 2023
Anniek Barnhoorn en Karen Meijer
Op 7 oktober verscheen de eerste Nederlandse Internationale Klimaatstrategie met als ondertitel: van
ambitie naar transitie. Deze strategie komt in een tijd van een veranderend geopolitiek landschap waar
de oorlog in Oekraïne en de versnelde energietransitie om afhankelijkheid van olie te verminderen een
nieuw tijdperk van risico illustreren met verweven klimaat- en veiligheidsuitdagingen. Daarnaast
benoemt het meest recente rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) dat
klimaatverandering nadelige gevolgen kan hebben waarbij de meest kwetsbare groepen onevenredig
groot worden geraakt. De expliciete aandacht voor de relatie tussen klimaat en veiligheid in de strategie
reflecteert deze urgentie.
De relatie tussen klimaat en veiligheid is diepgaand en al over de hele wereld zichtbaar. Droogte en
overstromingen kunnen leiden tot mislukte oogsten en droogvallende waterbronnen en perken de
gebieden in waar vee kan grazen. Als gevolg hiervan neemt de competitie over water en geschikt land
toe, met spanningen en soms zelfs gewelddadige conflicten als gevolg. Of toenemende competitie leidt
tot geweld hangt af van de bestaande context-specifieke sociale, economische en politieke dynamiek.
Hierdoor kunnen juist in fragiele staten met weinig sociale voorzieningen en een zwakke overheid de
gevolgen van klimaatverandering extra hard aankomen en bijdragen aan spanningen en gewelddadige
conflicten. Naarmate de effecten van klimaatverandering toenemen, zal dit in steeds grotere mate een
destabiliserende rol gaan spelen als beheer en beleid in deze landen niet verbeteren.
De Internationale Klimaatstrategie benoemt inzet op een aantal aspecten die een rol spelen in de relatie
tussen klimaat en veiligheid, zoals de mogelijke gevolgen van klimaatverandering voor politieke
stabiliteit. Daarnaast besteedt de strategie aandacht aan de noodzaak om negatieve neveneffecten van
klimaatacties te voorkomen, onder andere door zich specifiek te richten op de meest kwetsbare groepen.
Een eerlijke en inclusieve transitie, aanpassingen van maatregelen aan de lokale context en het
verbeteren van levensomstandigheden zijn allemaal aspecten die van belang kunnen zijn bij het
voorkomen van spanningen tussen verschillende bevolkingsgroepen. Ook de verbetering van de
kwantiteit, kwaliteit en toegankelijkheid van klimaatfinanciering die Nederland voorstaat is relevant in
dit kader: het United Nations Development Programme (UNDP) toonde vorig jaar aan dat fragiele en
conflictgevoelige landen slechts een fractie van de internationale klimaatfinanciering krijgen van wat
niet fragiele landen ontvangen.
Naast een rijksbrede ambitie schetst de strategie ook handelingsopties en aanknopingspunten voor het
huidige kabinet: Nederland zal actief zijn in climate hotspots in onder andere de MENA-regio en Afrika,
regio’s waar zich al veel gewelddadige conflicten voordoen. Het is daarom extra van belang om ervoor
te zorgen dat klimaatacties de ongelijkheden en spanningen tussen verschillende groepen in de
maatschappij niet vergroten, maar juist op een positieve manier bijdragen aan het versterken van vrede

en veiligheid. Bovendien gaat het hierbij deels om conflicten waarin de beschikbaarheid van en toegang
toe water, land en voedsel een belangrijke rol spelen – drie inhoudelijke onderwerpen waar Nederland
zich op zal richten.
De strategie biedt een goed kader van waaruit Nederland door middel van internationale klimaatacties
meer aandacht kan besteden aan de mogelijke effecten op veiligheid en eventueel conflict. Al is het
voor het eerst dat klimaat en veiligheid een aparte alinea heeft in een beleidsdocument, ontbreekt er in
de strategie verdere concretisering om klimaat gerelateerde risico’s daadwerkelijk aan te pakken. Om
hier verder invulling aan te geven hebben wij drie aanknopingspunten geïdentificeerd voor de
Nederlandse overheid voor verdere uitwerking:
Kijk verder dan de effecten op bevolkingsgroepen: om onbedoelde neveneffecten van klimaatactie,
waaronder conflict en geweld te voorkomen is het van belang om niet alleen te begrijpen hoe de
levensomstandigheden van verschillende groepen zullen veranderen, maar ook hoe zij hierop zullen
reageren: wie rekenen ze verslechteringen aan? Als mensen wegtrekken op zoek naar inkomen, voedsel
of water, hoe beïnvloedt dat gemeenschappen in ontvangende gebieden? Wat betekent het voor degenen
die achterblijven? Welke alternatieven zijn er?
Verken kansen om niet alleen conflict-sensitief, maar ook ‘peace-positive’ te zijn: veranderende
beschikbaarheid van natuurlijke hulpbronnen en nieuwe kansen door investeringen in adaptatie en
mitigatie kunnen ook mogelijkheden bieden voor verbeterde samenwerking. Een aanpak die ook nadruk
legt op vrede gaat verder dan het voorkomen van negatieve effecten van maatgelen door te zoeken naar
manieren hoe bijgedragen kan worden aan het verbeteren van de veiligheidssituatie.
Maak aandacht voor de invloed van klimaatacties op conflicten onderdeel van de eisen aan
financiering: Om in klimaatacties aandacht voor mogelijke conflicten en veiligheid te vergroten is het
van belang dat bij het toekennen van internationale klimaatfinanciering hiernaar wordt gevraagd. Dit
vraagt duidelijke criteria, methodes voor het analyseren van de sociale, politieke en conflict dynamiek
in relatie tot klimaatacties evenals indicatoren om deze effecten te meten.
Recent onderzoek van het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) naar hoe
verschillende EU-lidstaten dit onderwerp adresseren in beleid en in de praktijk laat zien dat zelfs in
lidstaten die het onderwerp van klimaat en veiligheid hoog op de agenda hebben staan (zoals Duitsland,
Zweden, Nederland) de formulering in beleidsstukken relevant is, maar dat de invulling in de praktijk
vaak achterblijft. Nederland staat hierin dus niet alleen.
Nederland heeft al veel in huis om voorop te lopen bij de praktische invulling van de klimaat en
veiligheid agenda. In navolging van de ondertitel van de Internationale Klimaatstrategie eindigen we
met: de ambitie van de strategie is goed maar om de transitie ook verder te laten bijdragen aan het
verminderen van conflictrisico’s en het bevorderen van vrede en veiligheid is specifieke inzet en
concretisering nodig.

Anniek Barnhoorn: Research Analyst, Climate Change and Risk Programme, Stockholm International
Peace Research Institute (SIPRI)
Dr Karen Meijer: Senior Researcher, Climate Change and Risk Programme, Stockholm International
Peace Research Institute (SIPRI)
Contact opnemen kan via: anniek.barnhoorn@sipri.org