Hoorzitting Drones en killer drones
Hoe kunnen we de regels handhaven en ons fysiek verdedigen?
Introductie - Het gebruik van onbemande vliegende systemen (in het Engels Unmanned Aircraft
Systems, afgekort tot UAS, ook vaak drones genoemd) voor zowel civiele als militaire toepassingen
neemt steeds verder toe. UAS hebben hun nut bewezen en de verwachting is dat zowel de aantallen als
de mogelijkheden de komende tijd alleen maar verder zullen groeien.
Civiele handhaving - In Nederland geldt voor zowel het hobbymatige als het professionele gebruik van
drones strikte regelgeving. Handhaving van deze regelgeving kan vereisen dat er tijdens het gebruik van
drones ingegrepen moet kunnen worden. Net als bij een automobilist die een overtreding begaat, kan
het wenselijk zijn om ook een drone staande te houden en de verantwoordelijke aan te spreken. Ook
zou opgetreden moeten kunnen worden tegen intentioneel crimineel gebruik van drones, bijvoorbeeld
het afleveren van mobiele telefoons of wapens in gevangenissen, het observeren op politieactiviteit
door criminelen, het hinderen of in gevaar brengen van vliegtuigoperaties, het veroorzaken van paniek
in menigtes of het plegen van aanslagen. Echter is het vaststellen van overtredingen en het tijdig
reageren bij drones niet eenvoudig.
Militair optreden tegen UAS - In het militaire domein vormen UAS van verschillende afmetingen al
jarenlang een onderdeel van de capaciteiten van de Nederlandse en geallieerde krijgsmachten. De
Nederlandse Doctrine voor Air en Space Operations definieert Airpower als het vermogen om in en
vanuit de derde dimensie boven het aardoppervlak, politieke en militaire doelstellingen te realiseren,
of daar aan bij te dragen. UAS vormen bij uitstek een middel om Airpower uit te kunnen oefenen, zowel
voor statelijke als voor irreguliere partijen. Observeren en aanvallen van doelwitten is niet alleen
mogelijk met speciaal daartoe ontwikkelde militaire drones, maar kan ook met relatief goedkope
drones uit de consumentenmarkt of door het samenstellen van commercieel beschikbare
componenten en zelfbouwonderdelen. Bij vijandelijkheden in Oost-Oekraïne, Syrië en Irak zijn al
verschillende geïmproviseerde platformen aangetroffen. De reguliere militaire luchtverdedigingssystemen vormen vaak geen adequate oplossing om deze dreiging te pareren, bijvoorbeeld door het
kleine formaat van een drone of het significante verschil in kostprijs tussen een luchtverdedigingsraket
en een drone.
Ketenbenadering - Het detecteren van en/of het ingrijpen bij drones wordt Counter-UAS (C-UAS)
genoemd. C-UAS als een keten van detectie, besluitvorming en interventie biedt een referentiekader
om de huidige stand van zaken hieronder verder toe te lichten.
Detectie - De detectie van kleine drones is niet eenvoudig. Voor actieve radars zijn de echo’s die
terugkomen van kleine drones zodanig gering dat ze slechts op korte afstand waarneembaar zijn, en
zijn ze moeilijk te onderscheiden van die van vogels. Visuele en akoestisch detectie kennen eveneens
beperkingen, bijvoorbeeld met betrekking tot de afstand. En elektromagnetische detectie, door het
waarnemen van de dataverbinding tussen de operator en de drone, is een gangbare en populaire
methode maar bijvoorbeeld niet succesvol bij systemen die niet afhankelijk zijn van een dergelijke
dataverbinding. De omgeving heeft ook een grote invloed op de mate waarin detectie succesvol is: een
verstedelijkte omgeving met hoogbouw stelt andere eisen dan een landelijke omgeving met laagbouw.
Besluitvorming - Na detectie volgt besluitvorming over wat te doen met de drone die een overtreding
begaat of een bedreiging vormt. Een goedwillende hobbyist die onwetend in gecontroleerd luchtruim
opereert vereist een ander ingrijpen dan een kwaadwillende die een acute dreiging vormt. In een
aantal gevallen is de tijd tussen detectie, het bepalen van de intentie van de drone en het moment dat
de drone haar uitwerking heeft dusdanig kort dat geautomatiseerd ingrijpen noodzakelijk lijkt. Het
zoeken naar de balans tussen besluitvorming, consequenties en juridisch kader verdient verdere
invulling.
20190117

NLR Position Paper

Pagina 1 van 2

Hoorzitting Drones en killer drones
Hoe kunnen we de regels handhaven en ons fysiek verdedigen?
Interventie - De beschikbare aangrijpingsmiddelen voor het stoppen van de operatie van de drone zijn
op dit moment beperkt. Veel nu verkrijgbare systemen zijn gebaseerd op het verstoren van de
dataverbinding tussen drone en operator. Het verstoren van dataverbindingen kan in de directe
omgeving doorwerken en heeft daarmee potentieel ongewenste gevolgen. Bovendien is het mogelijk
de standaard dataverbinding te manipuleren en bestaan er volledig autonoom opererende UAS die niet
afhankelijk zijn van een dataverbinding. Andere aangrijpingsmiddelen, zoals een projectiel dat een net
ontvouwt en high power microwave systemen om de interne elektronica te verstoren, zijn beperkt in
hun effectieve afstand. Systemen die kunnen aangrijpen op grotere afstand zijn bijvoorbeeld high
energy lasers en relatief goedkope snelle hunter-killer drones om andere drones te onderscheppen en
uit te nemen, maar deze oplossingen zijn vooralsnog vooral conceptueel.
Afronding - Afrondend kan gesteld worden dat de aanpak tegen drones volop in gang is maar nog
voldoende ruimte biedt voor (door)ontwikkeling. In de geïntegreerde aangrijpingsketen van drones
(detectie-besluitvorming-interventie) bestaan nog grote uitdagingen. Voor alle elementen van de keten
zijn systemen beschikbaar, die echter nog in de kinderschoenen staan en nog de nodige ontwikkeling
vereisen. Het is van belang om voor ogen te houden dat er ook in de toekomst geen “silver bullet” zal
bestaan die dé oplossing zal zijn voor dit probleem. Het is een mix van verschillende systemen en
technologieën. Daarnaast vereisen onderwerpen als personeel, organisatie, opleiding, training,
procedures, leiderschap, faciliteiten, juridische kaders en het besluitvormingsproces eveneens de
nodige aandacht.
Advies - NLR werkt op C-UAS gebied al enige tijd samen met de Nationale Politie en Defensie en voert
samen met NAVO partnerlanden C-UAS onderzoek uit. Defensie, Politie, NLR en TNO hebben elkaar
sinds 1 januari gevonden in meerdere onderzoeksprogramma’s, die onderdeel vormen van het
strategisch partnerschap van Defensie en Justitie & Veiligheid, en nemen nu samen de
verantwoordelijkheid om te werken aan een capaciteit om drones effectief te kunnen detecteren en
bestrijden. NLR heeft een helder beeld van de stand van zaken op het gebied van C-UAS, en adviseert
het volgende:








Oprichting van een Nederlands C-UAS expertisecentrum voor overheid en civiele partijen
Binnen de overheid en private partijen, zoals hen die verantwoordelijk zijn voor kritieke
infrastructuur, verdient C-UAS de nodige aandacht. Een expertisecentrum dat ook voorziet in
educatie kan ontwikkeling van gepaste maatregelen binnen die partijen versnellen.
Versnelling van C-UAS innovatie en technologieontwikkeling
Het eenvoudigweg budget beschikbaar stellen voor de aanschaf en het opereren van systemen is
niet voldoende. Versnellen kan bijvoorbeeld door het instellen van stimuleringsprogramma’s, door
conceptontwikkeling en experimenteerprogramma’s en door zogeheten “moonshotprojecten”.
C-UAS testen faciliteren in Nederland met aangepaste regelgeving
Zowel voor civiele als militaire toepassingen, bedoeld om zowel de ontwikkeling van nieuwe
systemen als het testen van en experimenteren met bestaande oplossingen te faciliteren.
Aangepaste (testlocatiegebonden) regelgeving is vereist om een brede verzameling aan scenario’s
te kunnen testen.
Prominente positionering in internationale C-UAS samenwerkingsverbanden
Internationaal worden de krachten gebundeld door samenwerkingsverbanden aan te gaan.
Nederland zou hier een voortrekkersrol in moeten nemen.

20190117

NLR Position Paper

Pagina 2 van 2