Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

33 118

Omgevingsrecht

Nr. 174

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 januari 2021
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over de brief van 17 december 2020 over het Ontwerpbesluit tot vaststelling van de datum van inwerkingtreding van de
Omgevingswet (Kamerstuk 33 118, nr. 172).
De vragen en opmerkingen zijn op 5 januari 2021 aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voorgelegd. Bij brief van
14 januari 2021 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De griffier van de commissie,
Roovers

kst-33118-174
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

1

Inleiding
De leden van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken hebben
enkele vragen gesteld over de brief van 17 december 2020 waarmee ik het
ontwerp koninklijk besluit met de voorgestelde datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet bij u voorhang (Kamerstuk 33 118, nr. 172).
Deze vragen en opmerkingen heb ik op 6 januari jongstleden ontvangen.
Vragen en opmerkingen van de commissies
[1] De leden van de VVD-fractie vinden het een goede zaak dat met het
inwerkingtredings-KB de datum definitief wordt bepaald en dat daarmee
houvast wordt geboden aan de uitvoeringspraktijk. Zij vragen naar het
karakter van het besluit waarmee de verdere technische uitwerking van de
inwerkingtredings-volgorde wordt geregeld.
Deze nadere uitwerking vindt plaats in een koninklijk en een ministerieel
besluit. Deze besluiten hebben een hoog wetgevingstechnisch karakter en
gaan – anders dan het ontwerp inwerkingtredings-KB dat ik u in december
2020 heb toegezonden – niet meer over het bepalen van de datum van
inwerkingtreding van het gehele stelsel. Ze zorgen voor de inwerkingtreding van de invoerings- en aanvullingsregelgeving. In het koninklijk
besluit met de technische uitwerking wordt bijvoorbeeld geregeld in
welke volgorde het Invoeringsbesluit en de aanvullingsbesluiten in
werking treden, zodat de nummering goed loopt. De grondslagen van het
inwerkingtredingsbesluit zijn in de betreffende algemene maatregelen van
bestuur opgenomen. Die kennen geen voorhangprocedure bij het
parlement, juist gelet op dit meer technische karakter. Dat geldt ook voor
het ministerieel besluit waarmee de inwerkingtreding van de Omgevingsregeling, de Invoeringsregeling Omgevingsrecht en de aanvullingsregelingen wordt geregeld. Leidend voor de inwerkingtreding van het hele
stelsel is het voorgestelde tijdstip van inwerkingtreding van de
Omgevingswet (1 januari 2022), zoals dat nu bij het parlement is voorgehangen. Dat tijdstip dat na behandeling in beide Kamers wordt vastgelegd
in het inwerkingtredings-KB, is dus ook leidend voor de invoerings- en
aanvullingsregelgeving die via de hiervoor beschreven technische
besluiten in werking treden. Het gehele stelsel treedt op hetzelfde moment
inwerking.
[2] De leden van de VVD-fractie vragen de regering goed de vinger aan de
pols te houden bij het DSO-LV. Voor deze leden is ook belangrijk dat er
goede financiële afspraken met de medeoverheden zijn gemaakt en dat
wordt geborgd dat de Omgevingswet decentrale overheden niet meer
hoeft te kosten dan dat het hen oplevert.
Ten aanzien van het DSO-LV en de aansluiting daarop, kan ik de leden van
de VVD-fractie verzekeren dat ik de voortgang en ontwikkeling daarvan
goed in de gaten houd. In antwoord op vergelijkbare vragen van de
D66-fractie [3] en GroenLinks-fractie [7] ga ik hier nader op in.
Onder andere om te bezien of voldaan wordt aan het door de leden van
de VVD-fractie genoemde uitgangspunt uit het Financieel Akkoord1 van
2016 worden de financiële effecten van de stelselherziening, uitgebreid
onderzocht. Dat uitgangspunt houdt in dat partijen in financiële zin niet
beter hoeven te worden van de invoering van de stelselherziening, maar
dat ze er ook niet op achteruit willen gaan. Op dit moment wordt door
onafhankelijke onderzoekers gewerkt aan diverse deelonderzoeken waarin
deze effecten in kaart worden gebracht. De kosten en baten in het
1

Kamerstuk 33 118, nr. 35.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

2

integraal financieel beeld zijn ramingen en schattingen met bijbehorende
onzekerheden. Het is een soort ex ante evaluatie. De daadwerkelijke
kosten en baten zullen na inwerkingtreding en bij de verdere ontwikkeling
van het stelsel duidelijk worden. Dit financieel beeld is het startpunt voor
een financiële monitor. Een financiële evaluatie vindt vervolgens plaats in
2022 (waarbij de nadruk op de invoeringskosten ligt), in 2023 en 2027.
Mocht blijken dat er onvoldoende balans is tussen de invoeringskosten en
de structurele baten, dan heb ik met de medeoverheden afgesproken om
samen te zoeken naar een oplossing.
[3] De leden van de D66-fractie vragen of de planning voor afronding van
het DSO is gehaald en willen weten of alle overheden nu toegang hebben
om hiermee te kunnen oefenen. Daarnaast vragen zij of ik kan aangeven
hoeveel en wanneer overheden starten met het oefenen.
De ontwikkeling van het DSO is vergevorderd. Dat betekent niet dat we er
al helemaal zijn. Ik heb u dat in de reactie op het BIT advies2 en in recente
voortgangsbrieven ook gemeld.
Onderdelen van het DSO-LV die nog moeten worden afgemaakt, zijn
bijvoorbeeld zaken die niet eerder uitgevoerd kunnen worden. Zoals
definitieve aansluitingen op DigiD en de Basisregistratie Personen
vanwege regels die daarvoor gelden. Daarnaast gaat het om onderdelen
waarmee wordt voldaan aan eisen die pas gelden na inwerkingtreding
zoals archivering of de Europese richtlijnen eIDAS (inloggen voor EU
burgers) en INSPIRE (Europese richtlijn gegevens uitwisseling leefomgeving). Tot slot worden enkele onderdelen in het begin van het tweede
kwartaal opgeleverd. Hierbij gaat het met name om digitale toepassingsprofielen voor enkele omgevingswetbesluiten zoals het voorbereidingsbesluit, de instructie en de reactieve interventie. De latere oplevering van
deze DSO-onderdelen staat het beginnen met oefenen van verreweg de
meeste gebruiksscenario’s niet in de weg. Waar het oefenen wel in de weg
staat zijn tijdelijke voorzieningen getroffen zodat het oefenen gewoon
doorgang kan vinden.
Alle overheden kunnen op onderdelen oefenen in een zogenaamde
oefenomgeving. Overheden die zijn aangesloten op het DSO kunnen
oefenen met het landelijke systeem en de koppeling aan hun eigen
systeem bijvoorbeeld met het afhandelen van vergunningsaanvragen en
het tonen van omgevingswetbesluiten op de kaart. Inmiddels is bij 49%
van de bevoegde gezagen een koppeling gerealiseerd om vergunningen
en meldingen te ontvangen. Nog eens 40% heeft zich in samenspraak met
de softwareleverancier aangemeld voor deze aansluiting. Dat betekent dat
een datum is afgesproken en vastgelegd waar de koppeling met DSO-LV
wordt gerealiseerd. In totaal is daarmee 89% aangemeld of reeds
aangesloten. Met de laatste 11% van de organisaties is intensief contact
om te bezien wat nodig is om een datum in te plannen. De monitoring van
het oefenen van bevoegd gezagen die zijn aangesloten, wordt momenteel
uitgewerkt en komt in het eerste kwartaal beschikbaar.
Bevoegd gezagen moeten zich het stelsel van de Omgevingswet eigen
maken, en moeten leren kennen en kunnen wat nodig is om het
minimumniveau te kunnen uitvoeren. Vanuit het interbestuurlijke
programma Aan de Slag met Omgevingswet worden oefencasussen
aangeboden aan gemeenten, waterschappen, provincies, omgevingsdiensten en rijkspartijen. De oefenaanpak is integraal. Een organisatie
komt daarmee in aanraking met alle aspecten van de Omgevingswet:
veranderingen in wet- en regelgeving (Wet); het inrichten van werkpro2

Kamerstuk 33 118, nr. 158.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

3

cessen (Anders werken) het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO).
Daarom worden alle overheden gestimuleerd om te gaan oefenen. Veel
overheden gebruiken de oefencasussen als inspiratie maar willen vooral
ook oefenen met eigen casuïstiek. Dit zal het programma ondersteunen.
[4] De leden van de D66-fractie vragen voorts of in de inwerkingtredingsmonitor zichtbaar wordt welke overheden reeds oefenen met het DSO.
De implementatiemonitor invoering Omgevingswet wordt tot inwerkingtreding twee keer per jaar uitgevoerd. Het onderzoek wordt gedaan door
het uitzetten van een enquête onder programmamanagers in het land en
brengt in kaart hoe de voorbereidingen van de implementatie van de vijf
minimale eisen verlopen. In deze monitor wordt niet specifiek ingegaan
op het oefenen met DSO.
Naast het uitvoeren van deze halfjaarlijkse enquête wordt door analyse
van databronnen op meer frequente basis de voortgang van de implementatie op onderdelen gevolgd. Dit resulteert onder meer in de
aansluitmonitor. Nu een substantieel deel van de overheden aangesloten
raakt, wordt ook structureel in beeld gebracht of overheden het DSO
vullen met oefencontent en oefenen met de functionaliteit. De monitoring
van het oefenen door bevoegd gezagen die zijn aangesloten wordt
momenteel uitgewerkt en komt in het eerste kwartaal beschikbaar.
[5] De leden van de D66-fractie ontvangen graag meer inzicht in de
volgorde van inwerkingtreding en de daarbij te volgen uitgangspunten en
tijdlijn.
Zoals in antwoord [1] op de vragen van de leden van de VVD-fractie is
beschreven, gaat het om een technische volgorde, bijvoorbeeld om de
nummering goed te laten lopen. Hiermee wordt voorkomen dat wijzigingen elkaar doorkruisen, artikelen met hetzelfde nummer worden
ingevoegd of dat wijzigingen onbedoeld worden overschreven. Met deze
technische volgorde wordt gezorgd voor een goede onderlinge
aansluiting. Bij het opstellen van de regelgeving is al met die volgorde
rekening gehouden. Uitgangspunt voor de datum van inwerkingtreding is
de voorgestelde datum van de Omgevingswet: 1 januari 2022. De
invoerings- en aanvullingsregelgeving zal dan ook op dit moment in
werking treden. Maar de volgorde waarin dat gebeurd is wetgevingstechnisch wel van belang. Zo wordt artikel 2.28 van de Omgevingswet
gewijzigd door de Invoeringswet en de Aanvullingswetten geluid, bodem
en natuur. Door die in een juiste volgorde in werking te laten treden,
worden de verschillende onderdelen van een doorlopende lettering
voorzien. Het is overigens mogelijk dat enkele specifieke onderdelen van
een wet of AMvB op een ander tijdstip in werking treden. Dit gebeurt
bijvoorbeeld vanwege de relatie met andere wetgeving of data die
verband houden met de implementatie van Europese of internationale
wet- en regelgeving. Die vormen echter een uitzondering. Uitgangspunt is
dat alle onderdelen die nodig zijn om het stelsel te laten functioneren
tegelijk op 1 januari 2022 in werking treden. Dit conform het voorgenomen tijdstip van inwerkingtreding van de Omgevingswet.
[6] De leden van de GroenLinks-fractie willen graag een overzicht
ontvangen van de huidige implementatie situatie en een heldere tijdlijn
ontvangen van alle stappen die in de komende periode nog gezet moeten
worden om tot inwerkingtreding over te kunnen gaan. Dit omdat ze het
belangrijk vinden dat het nieuwe wettelijk stelsel in een dusdanige staat
verkeert dat overheden, burgers en bedrijven daadwerkelijk met het
nieuwe stelsel aan de slag kunnen.
De tijdlijn waar de leden van GroenLinks om vragen is inzichtelijk gemaakt
in de roadmap Route 2022. Met dit instrument is interbestuurlijk de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

4

monitoring op de voortgang van de mijlpalen ingericht. De roadmap
Route2022 is hiermee het middel om met elkaar overzicht te houden op de
voortgang in de tijd van alle onderdelen van de implementatie. Het geeft
alle partijen het inzicht in de cruciale mijlpalen en afhankelijkheden en het
benodigde houvast om zich volledig te richten op afbouw en implementatie van de Omgevingswet. Het vormt zo de gemeenschappelijke
plannings- en sturingsbasis op weg naar inwerkingtreding. De roadmap is
gepubliceerd op de website van het interbestuurlijke programma Aan de
Slag met Omgevingswet en daar voor eenieder raadpleegbaar3.Hier zijn
ook tussentijdse statusupdates zichtbaar, waarop is te zien welke
mijlpalen op schema lopen en waar er aandachtspunten liggen.
Onderdeel van de roadmap vormen de vijf minimale criteria voor
inwerkingtreding die ik eerder aan Uw Kamer heb gecommuniceerd. Op
het moment van inwerkingtreding moeten de betrokken overheden ten
minste aan deze vijf minimale criteria voor inwerkingtreding voldoen. In
mijn voortgangsbrieven aan uw kamer ga ik steeds in op de stand van
zaken op deze vijf criteria. Dat geeft zicht op de huidige implementatie
situatie. Onderstaand geef ik per criterium weer wat de laatste stand van
zaken is. Hier wordt gezamenlijk met de bestuurlijke partners op
gemonitord en bijgestuurd.
Criterium 1: omgevingsvisies van provincies en Rijk moeten er zijn4
– De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is gereed. De voorhang is
eind 2020 in beide kamers afgerond.
– Alle provincies werken aan een omgevingsvisie die voldoet aan
de eisen van de Omgevingswet. 9 provincies hebben hun
omgevingsvisie afgerond. 3 provincies hebben deze in afrondende procedure.
Criterium 2: omgevingsverordening provincies gereed5
– Alle provincies zijn bezig met het opstellen en digitaliseren van
hun omgevingsverordening. Vanaf uiterlijk 1 april moeten de
provincies de ontwerp omgevingsverordening in DSO publiceren
en moet het DSO-LV dit kunnen ontsluiten. 9 provincies hebben
een digitale koppeling op het DSO-LV, 2 hebben zich hiervoor
aangemeld en 1 gaat dat nog doen.
Criterium 3: werken met projectbesluit6
– Rijk, provincie en waterschappen bereiden zich voor op het
gebruik van het projectbesluit.
– Alle rijkspartijen die met het projectbesluit gaan werken, zijn
gestart met voorbereidingen en het inrichten van processen om
goed te kunnen werken met dit instrument.
– De helft van de provincies heeft in beeld welke werkprocessen
geraakt worden en heeft een plan opgesteld voor aanpassing van
deze processen. De andere provincies zijn van plan hiermee op
korte termijn te starten. Alle provincies verwachten op tijd klaar te
zijn.
– 76% van de waterschappen geeft aan bezig te zijn met de
voorbereidingen voor het opstellen van de processen rondom het
projectbesluit en 14% van de waterschappen hebben deze al
volledig aangepast aan de nieuwe regels van de Omgevingswet.
10% kan nog niet aangeven wanneer ze hiermee beginnen. Alle
3

https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/implementatie-wet/routeplanners/
gezamenlijke-route-2022/route-2022-mijlpalen-weg-1-januari-2022/
Bron: Kamerstuk 33 118, BK, bijlage Monitor Invoering Omgevingswet
5
Bron: Kamerstuk 33 118, BK, bijlage Monitor Invoering Omgevingswet
6
Bron: Kamerstuk 33 118, BK, bijlage Monitor Invoering Omgevingswet
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

5

waterschappen schatten in dat zij voor 1 januari 2022 de
heringerichte processen geïmplementeerd hebben.
Criterium 4: omgevingsplan wijzigen7
– Bij inwerkingtreding per 1 januari 2022 beschikken alle gemeenten over een omgevingsplan van rechtswege. Eind vorig jaar is
voor alle gemeenten de bruidsschat met rijksregels die onder de
Omgevingswet op lokaal niveau bepaald mogen worden,
ingeladen in het DSO. Deze bruidsschat vormt samen met de
bestaande bestemmingsplannen een belangrijk onderdeel van de
omgevingsplannen van rechtswege.
– Als gemeenten dat plan na inwerkingtreding willen wijzigen,
dient dit conform de eisen van de Omgevingswet te worden
doorgevoerd.
– Inmiddels maakt het DSO-LV het mogelijk om met de STOP-TPOD
standaard aan te sluiten. 132 gemeenten zijn aangesloten op de
STOP-TPOD standaard. 104 gemeenten hebben de aansluiting
ingepland. 116 gemeenten moeten de aansluiting op de
STOP-TPOD standaard nog inplannen8. Daarbij geldt dat
sommige bevoegde gezagen er soms bewust voor kiezen om
deze aansluiting wat later te realiseren omdat zij verwachten niet
direct na de inwerkingtreding het omgevingsplan te hoeven
wijzigen.
Criterium 5 Vergunningen en meldingen ontvangen en behandelen9
– Zoals aangegeven in antwoord op vraag 2 is inmiddels bij 49%
van de bevoegde gezagen een koppeling gerealiseerd. Het
DSO-LV is in staat om deze koppeling te maken. Nog eens 40%
heeft zich in samenspraak met de softwareleverancier aangemeld. Dat betekent dat een datum is afgesproken en vastgelegd
waar de koppeling met DSO-LV wordt gerealiseerd. In totaal is
daarmee 89% aangemeld of reeds aangesloten. Met de laatste
11% van de organisaties is intensief contact om te bezien wat
nodig is om een datum in te plannen.
– Uitgesplitst naar de verschillende bevoegd gezagen:
– 6 rijkspartijen zijn aangesloten.
– 6 provincies hebben een aansluiting gerealiseerd en een
werkende testaanvraag verzonden. 5 provincies hebben de
aansluiting in voorbereiding en 1 provincie moet nog inplannen
om aan te sluiten.
– Alle 29 omgevingsdiensten zijn aangemeld of aangesloten om
vergunningsaanvragen of meldingen te ontvangen. 20 omgevingsdiensten hebben de aansluiting voor vergunningen en
meldingen al gerealiseerd. 19 daarvan kunnen berichten
uitwisselen met DSO-LV.
– 16 van de 21 waterschappen zijn aangesloten om vergunningaanvragen en meldingen vanuit DSO-LV te ontvangen. Van de
aangesloten waterschappen kunnen er 14 berichten uitwisselen
met DSO-LV. De overige 5 waterschappen heeft de aansluiting
gepland.
– 161 gemeenten zijn aangesloten, 145 gemeenten zijn aangemeld
om aan te sluiten. 46 gemeenten moeten zich nog aanmelden.

7

Bron: Kamerstuk 33 118, BK, bijlage Monitor Invoering Omgevingswet
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/voortgang-monitoring/
aansluitmonitor/. Alle aansluitcijfers in deze brief zijn gebaseerd op de stand van zaken van
7 januari jl.
9
https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/voortgang-monitoring/
aansluitmonitor/. Alle aansluitcijfers in deze brief zijn gebaseerd op de stand van zaken van 7
januari jl.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

6

Uit mijn voortgangsbrief van 13 november 202010 blijkt dat het zicht dat
de betrokken overheden bij inwerkingtreding aan deze criteria kunnen
gaan voldoen er nu voldoende is. Dat betekent niet dat iedereen nu al
klaar is. Alle betrokken overheden moeten nog stappen nemen.
Maar de voortgang die geboekt is en de planning van de werkzaamheden
die nog moeten gebeuren, laten zien dat 1 januari 2022 een realistische
datum is.
[7] De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe het op dit moment
staat met de implementatie van het DSO. Gevraagd wordt of een
schematisch overzicht gegeven kan worden van de stappen die nog gezet
moeten worden en die nog afgerond moeten worden alvorens het DSO
werkend is en gebruikt kan worden (per onderdeel van het DSO). Tevens
wordt gevraagd hier een tijdlijn aan te koppelen en toe te zeggen dat de
Kamer over het verloop van de verdere implementatie van het DSO
periodiek wordt geïnformeerd. De leden van de fractie van GroenLinks,
vragen of het uitgesloten is dat er in het komende jaar nog vertragingen
of problemen bij het DSO naar voren komen die opnieuw uitstel tot van
de invoeringsdatum zouden kunnen leiden en deze te onderbouwen.
Gevraagd wordt of specifiek in kan worden gegaan op hoe het staat met
de koppeling van de verschillende onderdelen van het DSO aan elkaar en
aan andere relevante systemen. Kan verzekerd worden dat alle potentiële
problemen rondom de koppeling van onderdelen van het DSO en andere
relevante systemen in beeld zijn en dat er bijvoorbeeld geen problemen
ontstaan met de vergunningverlening of het doorzetten van meldingen
naar het juiste bestuursorgaan omdat de systemen nog niet goed op
elkaar aangesloten zijn? Tot slot wordt gevraagd aan te geven waarop
deze verwachting is gebaseerd.
De vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over de implementatie
van het DSO en de stappen die nog gezet moeten worden tot afronding
heb ik in mijn antwoord op vergelijkbare vragen van leden van de
D66-fractie bij vraag 3 en leden van de GroenLinks-fractie bij vraag 6
beantwoord.
Via mijn voortgangsbrieven informeer ik u periodiek over het verloop van
de implementatie en dus ook over de implementatie van het DSO. Ik zal
dat in aanloop naar de inwerkingtredingsdatum ook elk kwartaal blijven
doen. Op uw vraag of zich vertragingen en problemen bij het DSO kunnen
voordoen die opnieuw tot uitstel leiden, kan ik antwoorden dat ik dat op
dit moment niet verwacht. Met de roadmap heb ik inzichtelijk gemaakt
welke stappen tot inwerkingtreding nog moeten worden doorlopen. Als
de planning op onderdelen niet wordt gehaald, bekijk ik samen met de
bestuurlijke partners welke interventie nodig is en worden zo nodig
mitigerende maatregelen genomen om de mijlpaal wel te halen. Mocht dit
onvoldoende effect sorteren, zal ik samen met de bestuurlijke partners
bekijken of de mijlpaal naar achter moet in de tijd of op een andere
manier kan worden ingevuld. Het doel is daarbij steeds dat die onderdelen
van de roadmap die cruciaal zijn voor het invullen van de 5 minimale
criteria zodanig worden ingepland dat deze criteria op 1 januari 2022 zijn
behaald.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de koppeling van
DSO-LV en andere relevante systemen. Zoals u weet bestaat het DSO uit
centrale en decentrale systemen die gekoppeld zijn. Zo koppelen
bevoegde gezagen hun decentrale systemen aan het DSO om gegevens
en documenten uit te kunnen uitwisselen en in ketens te kunnen samenwerken. Dit betreft vooral ruimtelijke plansystemen, regelbeheersystemen
en zaak- of vergunningsystemen.
10

Kamerstuk 33 118, nr. 158.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

7

Er kan sinds het begin van 2020 door overheden worden aangesloten op
het DSO-LV ten behoeve van het kunnen ontvangen van een aanvraag of
melding (STAM) en het kunnen registreren van vragenbomen (STTR).
Sinds oktober 2020 kunnen overheden ook aansluiten op het DSO-LV om
omgevingswetbesluiten, bijvoorbeeld provinciale verordeningen of
omgevingsplannen, te ontsluiten volgens de STOP-standaard.
Om deze voortgang gelijk voor u te duiden: samen met de bestuurlijke
partners zie ik duidelijk voortgang in zowel de ontwikkeling van het DSO
als het aantal aansluitingen en het aantal partijen dat oefent en vult. Het is
in onze aanpak heel belangrijk dat we de huidige voortgang op het
aansluiten behouden. Via de wekelijkse aansluitmonitor wordt daarom
zeer scherp in de gaten gehouden of alle bevoegde gezagen op tijd
aansluiten en worden ook voorbereidende stappen, specifiek de
verwerving van lokale software, in het zicht gehouden. Ik stuur u
maandelijks een overzicht van deze aansluitmonitor.
Het aansluiten voor het ontvangen van vergunningen en meldingen
vordert goed. Inmiddels is 49 procent aangesloten en 40 procent
aangemeld voor aansluiting voor het ontvangen van vergunningen en
meldingen. 11 procent moet zich nog aanmelden. Deze laatste groep van
11 procent van de bevoegde gezagen betreft begin januari 202111 nog 46
gemeenten en 1 provincie. Uit de contacten met deze organisaties blijkt
dat daarvan 29 organisaties inmiddels de aanbesteding gegund hebben
aan een softwareleverancier voor aansluiting op het DSO. Deze organisaties zullen zich in overleg met de leverancier binnenkort aanmelden
voor aansluiting. 13 organisaties doorlopen momenteel een aanbestedingstraject voor nieuwe software. Een vijftal organisaties oriënteren zich
nog op een aanbesteding, waaronder gemeenten die per 1 januari 2022 te
maken hebben met een herindeling. Het interbestuurlijke programma Aan
de Slag met Omgevingswet staat met de bestuurlijke partners in nauw
contact met deze gemeenten en monitort nauwgezet de vorderingen.
Het aansluiten op het DSO-LV om omgevingswetbesluiten te publiceren
verloopt via de STOP-standaard, die sinds oktober 2020 beschikbaar is.
Inmiddels zijn er wel al 156 overheden op aangesloten en nog eens 111
voor aangemeld. 137 organisaties moeten zich nog aanmelden. Daarmee
zijn in korte tijd bijna twee derde van de overheden ingepland voor
aansluiting of daadwerkelijk aangesloten op de planketen. Om dit voor
bijvoorbeeld de provincies concreet te maken: negen provincies zijn
aangesloten, twee provincies zijn aangemeld en één provincie moet zich
nog aanmelden. Dit onderstreept het beeld dat de implementatie van het
DSO goed op weg is.
[8] De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de afspraken over de
financiën nauwkeurig kunnen worden toegelicht. Hoeveel geld wordt er
extra aan de medeoverheden gegeven voor de Omgevingswet? Is er
overeenstemming met de medeoverheden over de budgettaire middelen
die nog nodig zijn en die zij nog zullen ontvangen? Zijn geoormerkte
middelen voldoende om de verdere implementatie en invoering op een
goede wijze te kunnen laten geschieden? Kan een overzicht worden
gegeven hoeveel geld er tot nu toe is uitgegeven aan de invoering van de
Omgevingswet door het Rijk, door de provincies, door de gemeenten en
door de waterschappen? Kan in dit overzicht ook worden opgenomen
hoeveel budget er voor de verschillende overheden nog nodig is om tot
definitieve inwerkingtreding over te gaan en hoeveel hiervan afkomstig is
van het Rijk en hoeveel zij zelf moeten halen uit hun eigen middelen?

11

https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/implementatie/voortgang-monitoring/
aansluitmonitor/. Alle aansluitcijfers in deze brief zijn gebaseerd op de stand van zaken van
7 januari jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

8

Er zijn over de financiële effecten van de stelselherziening meerdere
malen afspraken gemaakt tussen het Rijk en de bestuurlijke koepels. In
april 2016 is het Financieel Akkoord12 gesloten, eind 2018 de «Beheerovereenkomst»13 en in april en november 2020 zijn er aanvullende bestuurlijke
afspraken gemaakt.
Financieel Akkoord april 2016
Voor de financiering van de invoering van de stelselherziening zijn andere
afspraken gemaakt dan gebruikelijk is bij wetswijzigingen. Normaliter
worden de invoeringskosten voor medeoverheden door het Rijk gefinancierd en worden de structurele financiële effecten verrekend in het
gemeente- en provinciefonds. In het geval van de stelselherziening zou dit
betekend hebben dat het Rijk budget ter beschikking zou hebben gesteld
voor de invoering en dat vervolgens het gemeente- en provinciefonds
gekort zouden zijn in verband met de structurele baten. Met de bestuurlijke koepels is in het Financieel Akkoord van 2016 afgesproken dit bij de
stelselherziening anders te doen. Er wordt geen budget ter beschikking
gesteld om daarmee de invoeringskosten bij de medeoverheden te
financieren, maar daar staat tegenover dat de fondsen niet worden gekort
op de te verwachten baten. De medeoverheden mogen de (toekomstige)
jaarlijkse baten zelf houden. Het in het Financieel Akkoord daarbij
geformuleerde uitgangspunt is dat de partijen in financiële zin niet beter
hoeven te worden van de invoering van de stelselherziening, maar dat ze
er ook niet op achteruit willen gaan.
In het Financieel Akkoord is tenslotte afgesproken dat uiterlijk een half jaar
voor de inwerkingtreding van de wet de financiële consequenties van de
gehele stelselwijziging in beeld worden gebracht.
Beheerovereenkomst december 2018
De Beheerovereenkomst bevat voornamelijk afspraken over het DSO,
maar gaat deels ook in op de financiële effecten van de stelselherziening
als geheel. In de Beheerovereenkomst is afgesproken dat het zojuist
genoemde «integrale financiële beeld» van de stelselherziening gebruikt
zal worden als input voor de gezamenlijk te accorderen opzet van een
monitoringsinstrument en dat in het najaar 2022 de eerste evaluatie van
de financiële effecten van de stelselherziening wordt uitgevoerd.
Aanvullende afspraken april 2020
In de afspraken van april 2020 worden de eerder gemaakte afspraken
herbevestigd. Ook is afgesproken dat «alle partijen de bereidheid hebben
een open gesprek te voeren en naar oplossingen te zoeken ingeval de
transitiekosten ten gevolge van buiten de invloedssfeer van de bestuursorganen liggende factoren substantieel hoger blijken uit te vallen in relatie
tot de verwachte baten». Dit open gesprek vindt plaats in het kader van de
eerste financiële evaluatie in 2022.
Afspraken naar aanleiding van het uitstel van de inwerkingtreding
november 2020
Vanwege het uitstel van de inwerkingtreding schuift ook de afgesproken
evaluatie van 2022 een jaar op. Er is echter behoefte om toch ook al in
2022 financieel te evalueren. Vandaar dat in november 2020 is
afgesproken om in het najaar van 2022 ook te evalueren waarbij dan de
nadruk ligt op de invoeringskosten van het stelsel voor de medeover12
13

Kamerstuk 33 118, nr. 35.
Kamerstuk 33 118, nr. 116 en Stcrt. 2019, nr. 109.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

9

heden. Dat betekent dat zowel snel na de invoering (najaar 2022) een
financiële evaluatie (met de nadruk op de invoeringskosten) als in 2023
een financiële evaluatie zal worden uitgevoerd. Ook daarna blijven we
monitoren en evalueren we nogmaals in 2027.
Om nauwlettend in de gaten te houden of aan het uitgangspunt «financieel niet beter hoeven worden en er financieel niet op achter willen gaan»
voldaan wordt, worden de financiële effecten van de stelselherziening
periodiek gemonitord en geëvalueerd. Als startpunt hiervan wordt op dit
moment gewerkt aan een eerste integraal financiële beeld van de
stelselherziening. Dit beeld bevat ook inschattingen van cijfers over de
invoeringskosten waar de leden van de Groen Links fractie naar vragen.
[9] De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de actuele stand van
zaken met betrekking tot de participatieverordeningen die decentrale
overheden moeten opstellen en vragen naar de uiterste datum waarop
deze verordeningen inwerking moeten zijn getreden. Daarnaast vragen de
fractieleden of de Minister zicht heeft op het feit of alle decentrale
overheden een dergelijke verordening tijdig hebben opgesteld, zodat bij
de start van de Omgevingswet alle verordeningen gereed zijn en
inwerking zijn getreden.
Voor het omgevingsrecht is in het Invoeringsbesluit een motiveringsplicht
opgenomen ten aanzien van participatie als uitwerking van de motie
Nooren.14 Gemeenten, provincies en waterschappen zullen bij vaststelling
van een omgevingsvisie, omgevingsplan, omgevingsverordening,
waterschapsverordening of programma moeten aangeven in hoeverre
invulling is gegeven aan hun participatiebeleid. Deze motiveringsplicht
zorgt dat zij ook daadwerkelijk participatiebeleid opstellen. Dat beleid
moet reeds zijn opgesteld als een besluit wordt genomen. Dat kan naar de
letter van de wet ook na inwerkingtreding zijn.
Met motie Nooren verzocht de Eerste Kamer mij ook te bevorderen dat de
medeoverheden zo snel mogelijk beginnen met het opstellen van
participatiebeleid, liefst vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet.
Daarom is dit in het Bestuurlijk Overleg op 12 november 2020 met de
bestuurlijke partners besproken. Zij gaven aan dat hun waarneming is dat
veel leden nu al actief aan de gang zijn met het vormgeven van participatie(beleid) en dat zij het belang hiervan onder de aandacht blijven
brengen.
Ik heb een wetsvoorstel voor versterking van participatie op decentraal
niveau in voorbereiding. Daarmee wordt voorgesteld dat de huidige
verplichte inspraakverordening wordt verbreed naar een eveneens
verplichte participatieverordening.
[10] De leden van GroenLinks-fractie hebben zoals uit voorgaande
opmerkingen en vragen naar voren komt nog grote zorgen over de
haalbaarheid van de datum van inwerkingtreding. Zij vernemen daarom
graag een antwoord op de vraag of er zogenaamd «plan B» klaarligt als na
de inwerkingtredingsdatum toch blijkt dat essentiële onderdelen in de
uitvoering van de Omgevingswet (zoals bijvoorbeeld het DSO) niet goed
werken. Hoe moeten overheden, burgers en bedrijven handelen als blijkt
dat het nieuwe stelsel niet goed blijkt te werken? Graag vernemen deze
leden hier een uitgebreide reactie op.
Zoals ik in mijn antwoord bij vraag 7 toelicht heb ik vorig najaar opnieuw
met de bestuurlijke partners geconstateerd dat de ontwikkeling van het
DSO ver is gevorderd. De functionaliteiten die nodig zijn voor vullen en
14

Kamerstuk 34 986, AA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

10

oefenen voor het overgrote deel gereed zijn en de essentiële onderdelen
van het DSO staan inmiddels staan. Het aansluiten op het DSO is
daarnaast al sinds voorjaar 2020 mogelijk voor de vergunningketen en
vragenbomen. Op deze onderdelen zie ik dan ook geen noodzaak om een
plan B te hebben. Vorig jaar zijn er wel «plan B-activiteiten» geïdentificeerd ten aanzien van de vraagstukken rond het ontsluiten van
omgevingswetbesluiten (STOP-standaard). Inmiddels is duidelijk dat het
niet nodig is om deze activiteiten in te zetten omdat de STOP-standaard
beschikbaar is en is geïmplementeerd in de landelijke voorziening van
DSO en de lokale software van overheden en het bevoegd gezagen hier
nu ook in versneld tempo op aansluiten, zoals nader geduid in de
beantwoording van vraag 6
In het algemeen kan ik zeggen dat ik nu geen aanleiding zie om één groot
overkoepelend «plan B» te hebben. Mijn aanpak is om continu vinger aan
de pols te houden en direct met elkaar alternatieven te identificeren als
vraagstukken zich voordoen. Daartoe heb ik met mijn bestuurlijke partners
de roadmap Route2022 ontwikkeld. Deze bevat een samenhangend
overzicht van de route, het instrumentarium en de mijlpalen voor de
verschillende overheden en programmaonderdelen. Hij maakt afhankelijkheden in de planning inzichtelijk en stelt in staat om daar ook op te sturen.
Ik bekijk aan de hand hiervan samen met de bestuurlijke partners welke
interventie nodig is waar zo nodig mitigerende maatregelen genomen
moeten worden om de mijlpaal wel te halen. Mocht dit onvoldoende
effect sorteren, zal ik samen met de bestuurlijke partners bekijken of de
mijlpaal naar achter moet in de tijd of op een andere manier kan worden
ingevuld.
Als een verdere uitwerking van de roadmap Route2022 ben ik momenteel
bezig om tot een kritieke pad planning te komen. Daarmee geef ik ook
uitvoering aan het advies van het BIT. De mijlpalen die direct relateren aan
de genoemde vijf minimumeisen worden expliciet gemaakt in deze
kritieke pad planning. Deze nadere uitwerking van de roadmap is in
februari gereed. Als onderliggend onderdeel van de roadmap Route2022
is ook een meer technische en gedetailleerde roadmap planning voor het
DSO beschikbaar, die ten aanzien van de DSO-LV de relaties tussen op te
leveren functionaliteiten, afhankelijkheden daartussen, gestelde
functionele eisen en werkvoorraad vastlegt.
Verder vragen de leden van GroenLinks naar de impact op burgers en
bedrijven in het geval dat partijen niet op tijd klaar zouden zijn en als er
processen zijn die nog onvoldoende goed lopen. Van het grootste belang
is dat burgers en bedrijven op 1 januari 2022 vergunningsaanvragen
kunnen indienen en meldingen kunnen doen. Dat is een van de essentiële
processen in de uitvoering van de Omgevingswet. Om vergunningverlening digitaal af te kunnen handelen moeten overheden zijn aangesloten
op het DSO. Op basis van de huidige informatie is mijn inschatting dat
bevoegd gezagen allen tijdig zijn aangesloten op het DSO-LV voor het
ontvangen van vergunningsaanvragen en meldingen. Ik verwacht dus niet
dat burgers last zullen ondervinden van partijen die niet tijdig klaar zijn.
Mochten er onverhoopt toch nog partijen zijn die niet helemaal gereed
zijn dan kan een burger of bedrijf altijd een aanvraag op papier indienen
of zich melden bij het fysieke loket. Ook kan gekeken worden of de
omgevingsdienst als digitaal loket kan dienen.
[11] Tot slot hebben de leden van de GroenLinks-fractie enkele vragen
naar aanleiding van een artikel in De Volkskrant van 4 december 202015 16.
15

https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-door-het-invoeren-van-een-milieuwet-zullenwaarden-als-natuur-en-biodiversiteit-als-eerste-sneuvelen~bc9fb1f0/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

11

Ook de heer van Gerven heeft hier vragen over gesteld, die binnenkort
beantwoord worden. Zij vragen ten eerste om in te gaan op de ervaringen
die in Nieuw-Zeeland de afgelopen jaren zijn opgedaan met een grote
overkoepelende wet voor de fysieke leefomgeving. Zij vragen specifiek
om in te gaan op de conclusie die een staatscommissie aldaar zou hebben
getrokken om weer af te stappen van een alles omvattende «megawet» en
weer terug te keren naar sectorale wetten. Verder vragen zij om een
reactie op drie stellingen: 1: dat sectorale toetsing beter zou zijn dan een
integrale afweging; 2: dat er behoefte is aan minder decentralisatie en
meer rijksregie in de ruimtelijke ordening en 3: dat «duurzaamheid» een
leidend rechtsbeginsel zou moeten zijn, waaraan alle overige normen
ondergeschikt zouden moeten zijn. Zij vragen ook welke ervaringen uit de
Nieuw-Zeelandse praktijk de Minister zinvol acht om te betrekken bij de
invoering van de Omgevingswet in ons land. Tot slot vragen zij of de
Nederlandse overheid contact heeft gehad met de Nieuw-Zeelandse
overheid om zo informatie en ervaringen uit te wisselen.
Het Resource Management Review Panel dat de Nieuw-Zeelandse
Resource Management Act (RMA) heeft geëvalueerd stelt dat het
belangrijk is een aantal waardevolle principes uit die wet te behouden.
Een daarvan is duurzaamheid, om zeker te stellen dat rekening wordt
gehouden met de behoeften van toekomstige generaties. Gedurende de
afgelopen 30 jaar is RMA de diverse malen gewijzigd. De wijzigingen
waren bedoeld om de effectiviteit te vergroten, maar hebben geresulteerd
in een verdubbeling van de lengte en een lappendeken van regelingen.
Het reviewpanel heeft geconcludeerd dat het beter is om de RMA te
vervangen door nieuwe regelgeving dan om deze te repareren. Het stelt
voor een duidelijk andere werkwijze te kiezen dan de RMA, maar ook om
belangrijke beginselen van de huidige regelgeving te behouden.17 Het
reviewpanel stelt ook dat de RMA de natuurlijke omgeving niet voldoende
heeft beschermd. De wet was onvoldoende duidelijk en het heeft twee
decennia geduurd voordat daarover via jurisprudentie duidelijkheid
ontstond. Dit moet worden gezien in het licht van het rechtsstelsel dat
Nieuw-Zeeland hanteert waarin jurisprudentie een iets centralere rol
speelt.18 Het panel constateert een gebrek aan duidelijkheid en onvoldoende nationale richting aan de lokale overheden. Ook heeft de RMA niet
goed gewerkt in de geürbaniseerde delen van het land. De RMA geeft
volgens het reviewpanel namelijk geen richting aan ruimtelijke ontwikkelingen doordat de focus ligt op de negatieve effecten van het gebruik van
hulpbronnen. Er wordt van besluit naar besluit gekeken, zonder dat de
overheid vooraf richting geeft. Dat komt deels door het ontbreken van een
wettelijk stelsel van ruimtelijke planvorming in Nieuw-Zeeland. Een
dergelijk stelsel bestaat in Nederland al sinds de introductie van het
uitbreidingsplan in de Woningwet van 1901. Verder constateert het
reviewpanel dat de wet onvoldoende gewicht geeft aan het uit 1840
daterende Verdrag van Waitangi tussen de Britse Kroon en de Māori en de
participatie van de Māori. Tot slot laat de uitvoering van de RMA te
wensen over, onder andere doordat de naleving, monitoring en
handhaving belegd is bij kleine uitvoeringseenheden bij de lokale
overheid. Een vergelijkbaar probleem in Nederland is eerder aangepakt
door de introductie van omgevingsdiensten in het afgelopen decennium.
Ook liggen sommige meer complexe taken bij provincies en rijksdiensten.

16

Het lid Van Gerven (SP) heeft naar aanleiding van dit artikel ook Kamervragen gesteld
(Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 1336).
17
New directions for resource management in New Zealand: Report of the Resource
Management Review Panel: Summary and key recommendations, Ministry for the
Environment, juli 2020.
18
New Zeeland heeft een combinatie van wetgeving en zogenaamde common law waarin
rechterlijke uitspraken als precedent een belangrijke rol hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

12

Het artikel in de Volkskrant stelt dat het reviewpanel adviseert de RMA te
vervangen door «verschillende sectorale milieuwetjes». Dat stemt niet
overeen met de strekking van het evaluatierapport. Het reviewpanel stelt
juist voor vast te houden aan een geïntegreerde wet voor de bescherming
van natuur, milieu en erfgoed, de Natural and Built Environments Act.
Daarnaast zou een Strategic Planning Act moeten zorgen voor een
samenhangend stelsel van planvorming voor het fysieke domein, met
inbegrip van onderwerpen als het klimaat.19
De leden vragen een reactie op de stelling dat sectorale toetsing beter zou
zijn dan een integrale afweging. Ik denk niet dat sectorale toetsing en
integrale afweging elkaar uitsluiten. Beide zijn nodig. De Omgevingswet is
gebaseerd op het principe dat sectorale normen het speelveld bepalen,
waarbinnen het bevoegd gezag voor een besluit een integrale afweging
maakt. Bij afwegingen over concrete activiteiten en projecten is de
integrale belangenafweging geborgd door te bepalen dat bestuursorganen hun taken en bevoegdheden uitoefenen met het oog op de doelen
van de wet.20 Een brede afweging over het toestaan van activiteiten in de
fysieke leefomgeving vindt bijvoorbeeld plaats door de gemeenteraad bij
het vaststellen van het omgevingsplan. Dit instrument heeft als reikwijdte
de gehele fysieke leefomgeving, waardoor de gemeenteraad een
samenhangende afweging kan maken over alle belangen die in de fysieke
leefomgeving spelen. Die afweging is echter begrensd door rijksregels.
Voor bijvoorbeeld biodiversiteit, luchtkwaliteit en waterkwaliteit kent het
stelsel van de Omgevingswet een harde, aan het Europees recht
ontleende, normering. Ook voor andere factoren die de gezondheid en het
milieu beïnvloeden, zoals geluid en trillingen, zijn in het Besluit kwaliteit
leefomgeving normen op rijksniveau gesteld. Binnen de grenzen van die
normering maakt een bestuursorgaan een belangenafweging over het
toestaan van activiteiten in de fysieke leefomgeving.
Het kabinet onderschrijft de behoefte aan meer regie in de ruimtelijke
ordening. Meer regie vanuit het Rijk betekent niet het centraliseren van
taken en verantwoordelijkheden: wel het geven van richting op grote
opgaven en regie op goed samenspel, zowel publiek als publiek/privaat.21
Het Rijk geeft met de NOVI richting en kaders voor de inrichting van de
fysieke leefomgeving van Nederland. Daarbij werken we gezamenlijk als
één overheid en gebiedsgericht.
Duurzaamheid is als beginsel vastgelegd in het Europese recht.22 Ook
voor het stellen van nationale normen op grond van de Omgevingswet en
voor de integrale afweging bij concrete uitvoeringsbesluiten is
duurzaamheid een leidend rechtsbeginsel. Dat is vastgelegd in artikel 1.3
van de Omgevingswet, dat «met het oog duurzame ontwikkeling, de
bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het
leefmilieu» het maken van een samenhangende belangenafweging over
het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving beklemtoont.
Anders dan in Nieuw-Zeeland kan bij concrete uitvoeringsbesluiten echter
niet direct teruggegrepen worden op het duurzaamheidsbeginsel als de
afweging na toepassing van de meer uitgewerkte regels toch onevenwichtig uitvalt. Dat is in Nederland niet mogelijk om twee redenen.
Allereerst is Nederland als lid van de Europese Unie verplicht de

19

New directions for resource management in New Zealand, Ministry for the Environment, juli
2020, p. 5, 13 en 23, te raadplegen via https://www.mfe.govt.nz/publications/rma/newdirections-resource-management-new-zealand.
20
Artikel 2.1, eerste lid, van de Omgevingswet.
21
Kamerstuk 30 985, nr. 46,
22
Artikel 11 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 37 van het
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

13

EU-richtlijnen in haar wetgeving te verwerken. Veel richtlijnen op het
terrein van de fysieke leefomgeving worden geïmplementeerd via de
Omgevingswet. Die richtlijnen, bijvoorbeeld de habitatrichtlijn en de
richtlijn luchtkwaliteit, bevatten hun eigen dwingende afwegingskaders
waar Nederland niet via een eigen bepaling van kan afwijken. Daarnaast
moet een groot deel van Nederland beschermd worden tegen overstromingen uit zee en grote rivieren, een belang dat zich niet licht laat
afwegen tegen andere belangen. Bij andere nationale normen in de
Omgevingswet is er vaak wel ruimte om gemotiveerd af te wijken van de
hoofdregel, bijvoorbeeld door afwegingsruimte in de regels over geluid
en trillingen, een ontheffingsmogelijkheid bij de regels over ontwikkelingen in de rijkswateren of de mogelijkheid tot maatwerk bij de regels
over milieubelastende activiteiten. Het is niet zo dat een bestuursorgaan
op dat moment de balans tussen beschermen en benutten uit het oog
mag verliezen. Bij elke uitoefening van een bevoegdheid – dus ook de
bevoegdheid om af te wijken – moet een bestuursorgaan steeds de doelen
van de wet (met inbegrip van duurzame ontwikkeling) in het oog houden.
In die gevallen kan dus wel worden teruggegrepen op het duurzaamheidsbeginsel.
Met de Omgevingswet, die is aangenomen in maart 2016 en afgerond met
de in 2020 aangenomen Invoeringswet Omgevingswet en vier Aanvullingswetten, is een nieuw stelsel tot stand gekomen. Nederland heeft
tijdens de ontwikkelfase van de Omgevingswet contact gehad met de
andere lidstaten van de Europese Unie.
Ik zal bij de verdere ontwikkeling van het wettelijk stelsel ook de buitenlandse ervaringen betrekken. Daarbij denk ik echter niet aan NieuwZeeland omdat de verschillen te groot zijn. Nieuw-Zeeland heeft op het
gebied van het omgevingsrecht andere opgaven dan ons land – het
hanteert common law, heeft niet te maken met Europese regelgeving,
kent een andere geschiedenis en geografie en heeft een veel kleinere
bevolkingsdichtheid dan Nederland.
[12] De leden van de PvdD-fractie vragen om een reflectie op hun
constatering dat zich de afgelopen jaren bij vrijwel alle partijen politieke
ideeën hebben ontwikkeld die juist het tegenovergestelde zijn van het
gedachtegoed aan de start van de Omgevingswet.
Een groot deel van het gedachtengoed dat er was bij de start van de
stelselherziening van het Omgevingsrecht is nog even actueel als nu. Er
zijn op dat moment vier verbeterdoelen geformuleerd.23 Drie daarvan zijn
niet tijdgebonden: het vergroten van de inzichtelijkheid, de voorspelbaarheid en het gebruiksgemak van de regelgeving; het bewerkstelligen
van een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving in
beleid, besluitvorming en regelgeving en het versnellen en verbeteren van
besluitvorming over projecten in de fysieke leefomgeving. De verbeteringen zijn bedoeld voor het aanpakken van de opgaven die we tien jaar
geleden al zagen aankomen en waar we nu aan werken, zoals de
energietransitie en de klimaatadaptie. Eén verbeterdoel van de stelselherziening is beleidsmatiger van aard, namelijk het vergroten van de
bestuurlijke afwegingsruimte door een actieve en flexibele aanpak
mogelijk te maken voor het bereiken van doelen voor de fysieke leefomgeving. De uitwerking van dat verbeterdoel is vooral zichtbaar in de
AMvB’s. In de uitwerking is steeds gekozen voor een middenkoers en voor
maatwerk en afstemming op het soort voorschrift en onderwerp. Namelijk
het bieden van een gelijkwaardig beschermingsniveau aan de huidige
regelgeving, waarbij het gebruik van eventuele extra afwegingsruimte is
23

Kamerstuk 33 962, nr. 3, p. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

14

ingekaderd, of voor het beleidsneutraal overnemen van de huidige
regelgeving.
De Omgevingswet zelf is de instrumentenkist voor het aanpakken van de
maatschappelijke opgaven in de fysieke leefomgeving. De instrumenten
daarin zijn zo ontworpen dat deze robuust zijn voor veranderingen in
politieke opvattingen over de rol van de overheid in het maatschappelijk
krachtenveld en de rol van het Rijk in verhouding tot andere bestuursorganen. Zoals beschreven in het antwoord op de vorige vraag betekent
meer regie vanuit het Rijk niet persé het centraliseren van taken en
verantwoordelijkheden, maar ook het geven van richting op grote
opgaven en regie op goed samenspel. Met instrumenten als de
omgevingsvisie, het programma, de omgevingswaarde en de instructieregel biedt de wet voor het Rijk goede instrumenten voor die vorm van
regie. Met de instructie en het projectbesluit kan het Rijk waar nodig ook
meer directief zijn. Daarmee geeft het stelsel de juiste instrumenten om te
sturen op de uitdagingen van de komende jaren zoals klimaatadaptatie,
stikstof, energietransitie en woningbouw.
Aan het beleid voor de fysieke leefomgeving van het Rijk is recentelijk
invulling gegeven via de NOVI. Dat beleid zal de komende jaren verder
worden gebracht, bijvoorbeeld in programma’s zoals het Programma
energiehoofdstructuur en het Programma stikstofreductie en natuurverbetering. Voor specifieke onderwerpen zal nieuw beleid leiden tot kleine
wijzigingen van de wet en aanvullingen of wijzigingen van de AMvB’s.
Een deel daarvan is al in voorbereiding, bijvoorbeeld op het gebied van de
energietransitie en stikstof. Dergelijke inhoudelijke wijzigingen van de
regelgeving volgen hun eigen spoor, ook qua parlementaire behandeling,
en zijn niet van invloed op de inwerkingtreding van de Omgevingswet.
[13] De leden van de PvdD-fractie stellen dat steeds vaker wordt erkend
dat de overheid de burger moet beschermen en menen dat de
Omgevingswet de bescherming verzwakt. Zij stellen dat de afgelopen
jaren steeds meer partijen gaan erkennen en uitdragen dat de overheid
wel een sturende rol heeft en/of zou moeten hebben. Zij menen dat de
Omgevingswet achterhaald gedachtegoed belichaamt en in de wet
vastlegt. Zij vragen of een grofweg 10 jaar oud idee inmiddels achterhaald
kan zijn.
Zoals beschreven in het antwoord op de vorige vraag [12] bevat de
Omgevingswet gemoderniseerd instrumentarium voor de wetgeving op
het gebied van de fysieke leefomgeving en is dat instrumentarium zo
gemaakt dat het zowel ingezet kan worden bij een terughoudende rol van
de overheid als bij een steviger sturende rolopvatting. De geharmoniseerde set wettelijke instrumenten kan voor verschillende beleidsdoelen
op het gebied de fysieke leefomgeving en op verschillende bestuursniveaus worden ingezet.
De leden stellen dat de Omgevingswet gefundeerd is op het gelijktijdig
beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving, en dat dit niet
mogelijk zou zijn. Het fundament van de Omgevingswet is juist het vinden
van een balans in het maken van afwegingen tussen beschermen en
benutten, dat is verankerd in de doelbepaling in artikel 1.3 van de wet.
Hierop is al ingegaan in de laatste vraag van de leden van de fractie van
GroenLinks, vraag [11]. Zo zal een gemeente met een woningbouwopgave, die alleen nog vrije bouwlocaties heeft met een hoge geluidbelasting, goed moeten nadenken hoe die woningen ingepast kunnen
worden. Ook tussen de verschillende aspecten van de bescherming van
de fysieke leefomgeving is vaak een afweging nodig, zoals te zien is bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

15

windturbines die nodig zijn voor de klimaatopgave, maar die ook nadelige
gevolgen kunnen hebben voor geluid en landschap.
De regels in de AMvB’s bepalen de ruimte voor die afwegingen. Het
stelsel van de Omgevingswet biedt voor veel terreinen, waaronder
waterkwaliteit, luchtkwaliteit, erfgoed en natuur dezelfde bescherming als
het huidige recht. Er wordt meer afwegingsruimte geboden bij lokale
milieueffecten zoals bodemkwaliteit en geur, geluid en trillingen van
(bedrijfsmatige) activiteiten. Uitvoerende taken en bevoegdheden op deze
terreinen liggen historisch altijd al bij de gemeenten en provincies, omdat
veel afhangt van de lokale omstandigheden. Het Rijk heeft echter – vooral
in de jaren ’90 van de vorige eeuw – nationale normstelling tot stand
gebracht. Die wordt nu voor een deel vervangen door lokale normstelling,
zodat de regels beter kunnen worden afgestemd op de specifieke lokale
omstandigheden. Om zeker te stellen dat een gelijkwaardig beschermingsniveau blijft bestaan gelden daarvoor inhoudelijke en procedurele
waarborgen (o.a. instructieregels, participatie en beroep).24 Die lijn acht ik
niet achterhaald. De discussies over meer regie gaan immers niet over
deze lokale milieueffecten, maar over grote opgaven waar ons land voor
gesteld staat, zoals de energietransitie, de woningbouwopgave en de
stikstofproblematiek.
[14] De leden van de PvdD-fractie vragen verder of eerder beleid zoals de
Participatiewet, de decentralisatie van het natuurbeleid, de decentralisatie
van de jeugdzorg het gewenste resultaat hebben opgeleverd en welke
lessen daarvan geleerd zijn.
Ik wil vooropstellen dat de Omgevingswet geen decentralisatieopgave
inhoudt. Voor de stelselherziening van het omgevingsrecht is geleerd van
decentralisaties dat dit omvangrijke en intensieve trajecten zijn. In dat licht
heeft de regering bij de start van de stelselherziening van het omgevingsrecht bewust gekozen om haar ambities bij de stelselherziening beleidsmatig te ontkoppelen van ambities voor de vernieuwing van de bestuurlijke inrichting van ons land.25 Anders dan bij de genoemde
decentralisaties gaat het bij de stelselherziening van het omgevingsrecht
dan ook niet om het verleggen van taken en bevoegdheden naar
decentrale overheden.26 De taken en bevoegdheden op het gebied van de
fysieke leefomgeving blijven vrijwel ongewijzigd. De uitvoerende
bevoegdheden taken liggen al grotendeels bij de decentrale overheden.
De opvatting wordt ondersteund door de Afdeling advisering van de Raad
van State in zijn advies over de Invoeringswet Omgevingswet, waar zij
schrijft: «De wetgever heeft geen wezenlijke verschuiving van taken en
bevoegdheden voor ogen, maar wel een vergroting van de ruimte voor
decentrale overheden om zelf regels te stellen en om eigen afwegingen te
maken.»27
[15] Ook de leden van de PvdD-fractie hebben een aantal vragen naar
aanleiding van het artikel in De Volkskrant van 4 december 2020.
Deze vragen komen in grote mate overeen met de vragen van de
GroenLinks-fractie naar aanleiding van het artikel en ik verwijs voor de
beantwoording kortheidshalve naar dat antwoord [11]. Aanvullend vragen
deze leden of ik de conclusie deel dat een nationale milieuminister veel
meer verplichtende sturing zou moeten geven. Hierop kan ik slechts
antwoorden dat de inrichting en samenstelling van het volgende kabinet
niet aan mij is.

24

Kamerstuk 34 986, nr. 4, p. 11–14.
Kamerstuk 33 962, nr. 3, p. 43–44.
26
Zie hierover ook Kamerstuk, 34 986, W, p. 1–4.
27
Kamerstuk 34 986, nr. 4, p. 35.
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

16

[16] De leden van de PvdD-fractie vragen naar de aanleiding van de
oprichting van het Bureau BIT.
Het Bureau ICT-toetsing is in 2015 opgericht naar aanleiding van het
advies van de commissie Elias en had tot doel om de beheersing van
ICT-projecten bij de rijksoverheid te verbeteren.28 Het Bureau ICT-toetsing
is sinds 1 januari 2021 opgevolgd door het Adviescollege ICT-toetsing.
In het verlengde geven de leden aan dat er in hun ogen de afgelopen
jaren weinig is gedaan met de adviezen van het BIT en vragen ze om een
reactie. Er is op het DSO in 201729 en in 202030 door het BIT advies
uitgebracht. Ik heb de aanbevelingen van het BIT opgevolgd. Daarbij heb
ik aangeven beide adviezen waardevol te vinden, omdat ze scherpte en
richting aanbrengen om tot een zorgvuldige invoering van het digitale
deel van de Omgevingswet te komen.

28

Zie:https://www.adviescollegeicttoetsing.nl/documenten/publicaties/2020/08/20/jaarrapportage2019-bureau-ict-toetsing
29
Kamerstuk 33 118, nr. 98.
30
Kamerstuk, 33 118, nr. 158.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 118, nr. 174

17