Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 821

Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek en enige andere
wetten onder meer in verband met de
verbetering van het bestuur bij de instellingen
voor hoger onderwijs, de
collegegeldsystematiek en de rechtspositie van
studenten (versterking besturing)

Nr. 78

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2010
Hiermee informeer ik u over de wijze waarop uitvoering is gegeven aan de
motie van het lid Jan Jacob van Dijk c.s. van 18 juni 2009 inzake
bescherming van de naam universiteit, etc. (T.K. 2008–2009, 31 821, nr.
41). Door de val van het Kabinet heeft de beantwoording helaas enige
vertraging opgelopen.
In de motie staat dat het gebruik van namen als «universiteit»,
«university» en «university of applied science» niet tot verwarring mag
leiden. Er wordt geconstateerd dat het gebruik van deze namen onder de
huidige wet- en regelgeving tot verwarring en misleiding kan leiden. In de
motie wordt verzocht te onderzoeken in hoeverre het mogelijk is «om het
gebruik van deze termen slechts voor te behouden aan instellingen die
door de NVAO of daaraan gelijkstaande instellingen geaccrediteerde
opleidingen aanbieden».

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

kst-31821-78
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Om te leren van ervaringen in het buitenland heeft mijn ambtsvoorganger
opdracht gegeven aan een extern bureau om in een aantal landen, waar
een voorziening bestaat zoals bedoeld in de motie, te onderzoeken hoe de
regeling is ingericht en hoe deze in de praktijk werkt. Het rapport «De
universiteit, onderzoek naar de bescherming van instellingsbenamingen,
graden en titels» stuur ik u als bijlage bij deze brief toe.1 Uit het onderzoek
blijkt dat in verschillende landen een wettelijke beschermingsregeling
bestaat. Enkele voor Nederland relevante landen zijn geselecteerd om de
regeling nader te bestuderen: België (Vlaanderen), Duitsland (BadenWürttemberg en Noordrijn-Westfalen), Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk en
Australië. Al deze landen kennen een wettelijke regeling voor erkenning
van universiteiten (en soms van andere types instellingen voor hoger
onderwijs). In deze landen is zowel de bescherming van de naam
universiteit (en soms van andere types instellingen voor hoger onderwijs)
als de bescherming van graden en titels wettelijk geregeld. De onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 821, nr. 78

1

zoekers, prof. dr. P.J.J. Zoontjens van de Universiteit van Tilburg en drs.
A.J. Nijssen van Sardes, concluderen dat op grond van de situatie die is
aangetroffen in de beschreven landen er zeer wel een mogelijkheid is voor
de Nederlandse overheid om wettelijke maatregelen te treffen ter
bescherming van de naam universiteit en daarmee verwante namen. De
onderzoekers wijzen erop dat in het relatief open bestel dat het Nederlands hoger onderwijs kenmerkt, daar ook alle aanleiding voor is. In het
rapport wordt recent onderzoek aangehaald waaruit blijkt dat in Europa
459 «diploma mills» actief zijn. Het grootste deel daarvan werkt in het VK,
maar ook in Nederland zijn er 30 aangetroffen, waarmee Nederland op de
tweede plaats komt van de Europese landen. Diploma mills zijn organisaties die via internet zogenaamde hoger onderwijsdiploma’s te koop
aanbieden, zonder eisen te stellen aan het genoten onderwijs. Dit is één
van de verschijningsvormen van het hier bedoelde misbruik van wettelijke
hoger onderwijskeurmerken.
De wijze van handhaving verschilt van land tot land, waarbij opvalt dat het
toezicht in de continentaal-Europese landen wordt uitgeoefend door
ministeries of andere publiekrechtelijke organen, terwijl Angelsaksische
landen gebruik maken van economische regelgeving en toezichthouders.
De effectiviteit van de verbodsbepalingen is volgens de onderzoekers
moeilijk in beeld te brengen. Er zijn voorbeelden van strafrechtelijke
aanpak en feitelijke toepassing van sancties, maar in het algemeen
bestaat de indruk dat van systematische opsporing en vervolging geen
sprake is. «Naming and shaming» op basis van incidentele signalering
lijkt de gebruikelijke aanpak. De onderzoekers menen dat in Nederland de
beoogde bescherming vorm zou dienen te krijgen door middel van een
strafrechtelijk te handhaven verbodsbepaling.
Ik sluit mij aan bij de strekking van het rapport. Mijn overwegingen daarbij
zijn:
– de gesignaleerde groei van misbruik van keurmerken door aanbieders
van hoger onderwijs in binnen- en buitenland.
– het grote belang van consumenten: misbruik of misleiding tast de
belangen aan van studenten, die in de verwachting gebruik te maken
van erkend onderwijsaanbod in die verwachting worden teleurgesteld.
Hierbij moet worden bedacht dat het niet gaat om een eenmalige
aankoop; m.n. studenten besteden veel geld (in het particulier
onderwijs wordt vaak een hoge prijs in rekening gebracht) en enkele
levensjaren aan een opleiding die niet blijkt te bieden wat in het
vooruitzicht was gesteld. Ook het belang van werkgevers en andere
afnemers van hoger onderwijs is in het geding.
– misbruik van hoger onderwijskeurmerken tast de goede naam aan van
het erkende Nederlands hoger onderwijs in binnen- en buitenland. Er
zijn maar weinig gevallen van misleiding nodig om het vertrouwen
gedurende lange tijd weg te nemen.
– het gegeven dat verschillende van de ons omringende landen een
verbodsbepaling hebben, waardoor het risico kan ontstaan dat
Nederland een vrijplaats wordt voor onzorgvuldig opererende
aanbieders van hoger onderwijs die met louter commerciële bedoelingen de grenzen van de wet opzoeken.
Er zijn naar mijn oordeel goede argumenten om nadere maatregelen te
treffen die zorgen voor een betere bescherming van hoger onderwijskeurmerken (naamgeving hoger onderwijs instellingen, graden en titels). Doel
is om het gebruik van deze keurmerken voor te behouden aan instellingen, respectievelijk aan opleidingen die op grond van de WHW zijn
erkend. De maatregelen zouden betrekking moeten hebben op:
• het onbevoegd voeren van de naam universiteit/university dan wel
hogeschool/university of applied science;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 821, nr. 78

2

•
•

het onbevoegd afgeven van bachelor- en mastergraden en doctoraten
door instellingen;
het onbevoegd voeren van wettelijke graden of titels door personen.

Hierbij dient rekening te worden gehouden met enkele belangrijke
uitzonderingen. Het zou onredelijk zijn, c.q. in strijd met Europese regels
om de verbodsbepaling betrekking te doen hebben op buitenlandse
instellingen die in Nederland onderwijs aanbieden en die in eigen land
door hun overheid erkend zijn om de naam universiteit te voeren en de
graden bachelor en master af te geven. In dat verband is het van belang
om te kunnen beschikken over een betrouwbare methode om de
erkenning van buitenlandse instellingen die in Nederland hoger onderwijs
aanbieden te kunnen controleren. Dit geldt eveneens voor personen die in
eigen land een graad en/of titel hebben gekregen. Ook voor naamvoering
die ingeburgerd en niet misleidend is, zoals het gebruik van de naam
«volksuniversiteit», dient een uitzondering te worden gemaakt. Dit is in
lijn met de praktijk in de onderzochte landen, zo blijkt uit de onderzoeksresultaten.
Een belangrijk aspect van de nieuwe maatregelen is een effectieve
handhaving. Om verzekerd te zijn van de handhaafbaarheid van de
maatregelen zal de Inspectie van het Onderwijs van meet af aan betrokken
worden. Voorts moet worden gedacht aan verbetering van de publieksvoorlichting: de risico’s van misleiding met hoger onderwijs keurmerken
moeten onder de aandacht worden gebracht en de toegankelijkheid van
informatie om te checken of een instelling of opleiding erkend is door de
Nederlandse overheid moet worden verbeterd. Ook kan internationale
samenwerking op dit terrein verder worden versterkt, waarbij o.m. kan
worden gedacht aan een internationale database van malafide
instellingen.
De verkenning en voorbereiding van de maatregelen zoals boven bedoeld,
al of niet in de vorm van wetgeving, is reeds ter hand genomen. Over de
wenselijkheid van een strafrechtelijke voorziening, zoals geadviseerd door
de onderzoekers, zal ik mij nader beraden in overleg met mijn ambtgenoot
van Justitie.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 821, nr. 78

3