Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1131
Vragen van het lid Van Vliet (Van Vliet) aan de Staatssecretaris van Financiën
over de berichten dat de vrijstelling vennootschapsbelastingplicht voor
zeehavens mogelijk vervalt voordat dat er sprake is van een gelijk speelveld in
de EU (ingezonden 14 december 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Wiebes (Financiën) (ontvangen 13 januari
2016)
Vraag 1
Op basis van welke argumenten is de Nederlandse regering bereid de
vrijstelling voor zeehavens (artikel 6c van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969) te laten vervallen, voordat is aangetoond dat er sprake is van een
gelijk speelveld in de EU?1 2
Antwoord 1
De modernisering van de vennootschapsbelastingplicht (hierna: Vpb-plicht)
voor overheidsondernemingen is mede tot stand gekomen onder druk van de
Europese Commissie. De Europese Commissie was namelijk van mening dat
de tot de inwerkingtreding van de Wet modernisering Vpb-plicht overheidsondernemingen3 bestaande vormgeving van de Vpb-plicht voor overheidsondernemingen (hierna: oude vormgeving) diende te worden aangepast
vanwege ontoelaatbare staatssteunaspecten. De druk op Nederland om de
wetgeving aan te passen werd door de Europese Commissie steeds verder
opgevoerd. In eerste instantie door de zogenoemde dienstige maatregelen
van 2 mei 20134 en vervolgens door de start van een formele onderzoeksprocedure op 9 juli 2014.5
Inmiddels is de Wet modernisering Vpb-plicht overheidsondernemingen in
werking getreden. Deze wet bewerkstelligt – kort gezegd – dat overheidsondernemingen over boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2016
Vpb-plichtig worden voor zover zij een onderneming drijven en dus in
concurrentie treden met andere (private) ondernemingen. Voor zeehavens
geldt het voorgaande (nog) niet en wordt door de tijdelijke vrijstelling van
1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/12/09/tijdelijke-vrijstellingzeehavenbeheerders
http://fd.nl/economie-politiek/1130998/vennootschapsbelasting-dreigt-voor-zeehavens
3
Staatsblad 2015, 207
4
PbEU C 204 van 18 juli 2013
5
PbEU C 280 van 22 augustus 2014
2

ah-tk-20152016-1131
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

artikel 6c van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 de facto de tot de
inwerkingtreding van de Wet modernisering Vpb-plicht overheidsondernemingen bestaande situatie gecontinueerd. Voor deze groep overheidsondernemingen geldt daarom dat ook over boekjaren die aanvangen op of na
1 januari 2016 geen vennootschapsbelasting verschuldigd zal zijn. Deze
vrijstelling vervalt op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip waarop
sprake is van een gelijk Europees speelveld voor zeehavens. Tijdens de
parlementaire behandeling heb ik er geen geheim van gemaakt dat de
Europese Commissie grote twijfels heeft bij deze tijdelijke vrijstelling voor
zeehavens.
De eerdergenoemde formele onderzoeksprocedure moet worden afgerond
met een eindbesluit. De Europese Commissie is nog niet tot zo’n eindbesluit
gekomen, maar dat eindbesluit is naar verluidt snel te verwachten. Ik
verwacht dat de Europese Commissie in haar eindbesluit concludeert dat de
oude vormgeving van de Vpb-plicht voor overheidsondernemingen
bestaande staatssteun is die per 1 januari 2016 onverenigbaar is geworden.
Het handhaven van de oude vormgeving voor boekjaren die aanvangen op of
na 1 januari 2016 zou daarmee onrechtmatig zijn geworden. Door inwerkingtreding van de Wet modernisering Vpb-plicht overheidsondernemingen heeft
het voorgaande materieel geen belang. Voor de zeehavens ligt dat anders.
Alleen al om die reden is, zoals toegezegd aan beide Kamers der StatenGeneraal6, overleg gevoerd met de Europese Commissie. Op aandringen van
Nederland wordt op basis van die gevoerde overleggen in het eindbesluit van
de Europese Commissie naar mijn verwachting opgenomen dat de zeehavens
ook na 1 januari 2016 gedurende een overgangstermijn nog hetzelfde mogen
worden behandeld als daarvoor. De Europese Commissie stelt die overgangstermijn, anders dan door Nederland bepleit, naar alle waarschijnlijkheid op
slechts een jaar.
De vrijstelling voor zeehavens wordt daarmee over boekjaren die aanvangen
op of na 1 januari 2017 onrechtmatige staatssteun. De Europese Commissie
kan Nederland daarna dwingen tot beëindiging van de vrijstelling door het
starten van een procedure tegen Nederland wegens schending van het
Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie. Nederland zal in geval
van zo’n procedure waarschijnlijk door het Hof van Justitie van de Europese
Unie (hierna: HvJ EU) veroordeeld worden tot het onmiddellijk heffen van
vennootschapsbelasting van de zeehavens en tevens het terugvorderen van
de steun die onrechtmatig is verleend aan de zeehavens, inclusief wettelijke
rente. Bovendien kan het HvJ EU Nederland een dwangsom en een boete
opleggen. Uit jurisprudentie volgt bovendien dat een lidstaat zich niet kan
beroepen op het feit dat staatssteun ook voorkomt in andere lidstaten om zelf
onverenigbare staatssteun te continueren.7
Gezien het bovenstaande heb ik aanleiding gezien beide Kamers der
Staten-Generaal en de zeehavens op 9 december 2015 per brief8 te informeren dat zij er rekening mee moeten houden dat de tijdelijke vrijstelling voor
de zeehavens waarschijnlijk zal vervallen voor boekjaren die aanvangen op of
na 1 januari 2017. Het voorgaande ondanks dat het niet waarschijnlijk is dat
per 1 januari 2017 sprake is van een gelijk Europees speelveld voor zeehavens.
Vraag 2
Kan Nederland door de Europese Commissie worden gedwongen om de
vrijstelling voor zeehavens op 1 januari 2017 te laten vervallen?
Antwoord 2
Zie antwoord vraag 1.

6

Kamerstukken II 2014/15, 34 003, nr. 6, blz. 32 en Kamerstukken I 2014/15, 34 003, D, blz. 24
Zie zaak 173/73 Italië/Commissie (ECLI:EU:C:1974:71) en C-6/97 Italië/Commissie
(ECLI:EU:C:1999:251)
8
Kamerstukken II 2015/16, 34 003, nr. 15 en Kamerstukken I 2015/16, 34 003, I.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 3
Wat zijn de consequenties voor de Nederlandse overheid en voor de
Nederlandse zeehavens, als de Nederlandse regering vasthoudt aan de
«insteek» dat de vrijstelling voor zeehavens pas vervalt als er sprake is van
een gelijk speelveld in de EU?
Antwoord 3
Zie antwoord vraag 1.
Vraag 4
Is het zo, dat zeehavens in alle EU landen per 1 januari 2017 vennootschapsbelastingplichtig zullen zijn en dat het ongelijke speelveld vanaf dat moment
uitsluitend nog wordt veroorzaakt door andere factoren dan de vennootschapsbelastingplicht? Indien ja, welke factoren zijn dat? Indien nee, welke
andere EU lidstaten kennen na 1 januari 2017 nog een gedeeltelijke of
volledige vrijstelling van vennootschapsbelasting voor zeehavens?
Antwoord 4
Staatssteunonderzoeken richten zich altijd tot individuele lidstaten en kunnen
volgens verschillende tijdpaden verlopen. Nederland wordt op dit moment als
enige lidstaat door de Europese Commissie aangesproken op de fiscale
behandeling van zeehavens in het kader van het langlopende onderzoek naar
staatssteunaspecten van de Vpb-plicht voor overheidsbedrijven. De Europese
Commissie pakt het onderzoek inzake staatssteun aan zeehavens echter wel
breder aan. Als eerste stap hierin is in juli 2013 een questionnaire verzonden
aan alle lidstaten, waaruit, volgens een persbericht van de Europese
Commissie van 9 juli 20149, tenminste twee nadere onderzoeken zijn
voortgevloeid: naar België en Frankrijk. Aan Duitsland is verzocht meer
informatie te geven. Of deze onderzoeken al per 1 januari 2017 zijn afgerond,
dan wel hebben geleid tot een effectieve belastingheffing naar de winst van
alle zeehavens in de EU, kan ik op dit moment niet beoordelen. Desalniettemin verwacht ik, zoals ook in mijn brief van 9 december 2015 aangegeven,
niet dat hiervan sprake zal zijn.
Vraag 5
Kunt u toezeggen, dat u de tijdelijke vrijstelling voor zeehavens onverwijld
zult handhaven, zolang niet is bewezen dat de vennootschapsbelastingplicht
geldt voor alle zeehavens in de EU? Indien nee, waarom niet?
Antwoord 5
Zie antwoord vraag 1.
Vraag 6
Deelt de regering het standpunt dat staatssteun in de vorm van belastingvrijstellingen niet minder bijdraagt aan een ongelijk speelveld dan andere
vormen van staatssteun zoals subsidies, kortingen, indirecte verliesdekking,
niet-fiscale vrijstellingen van
overheidswetgeving en/of gunstige financieringsvoorwaarden?
Antwoord 6
Ja.
Vraag 7
Klopt het dat de Europese Commissie minder tijdsdruk oplegt ten aanzien van
andere vormen van staatssteun aan zeehavens, dan aan het afschaffen van
de vrijstellingen van vennootschapsbelasting? Indien ja, waarom is dat?
Antwoord 7
Het is aan de Europese Commissie om te beoordelen of er in de lidstaten
sprake is van vormen van staatssteun aan zeehavens of niet. De Europese
Commissie mag zelf bepalen welke onderzoeken worden gestart en zo ja
wanneer. Of bij het afschaffen van vrijstellingen van vennootschapsbelasting
meer tijdsdruk wordt opgelegd, is mij niet bekend.
9

http://europa.eu/rapid/press-release_IP-14–794_en.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Vraag 8
Is er in Nederland sprake van staatssteun aan zeehavens, naast de tijdelijke
vrijstelling voor zeehavens (artikel 6c van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969)
Antwoord 8
Van rijkswege ontvangen de zeehavens geen verboden staatssteun. De
Nederlandse rijksoverheid heeft wel geïnvesteerd in de publieke infrastructuur van de zeehavens. Investeren in publieke infrastructuur is, onder
bepaalde condities toegestaan. Daarnaast heeft de Europese Commissie de
bijdrage van het Rijk aan de Tweede Maasvlakte in Rotterdam en de
deelname van het Rijk in het Havenbedrijf Rotterdam beoordeeld en niet als
staatssteun beschouwd, omdat deze in overeenstemming waren met het
beginsel van de marktinvesteerder (beschikking van de Europese Commissie
van 25 april 2007 inzake Project ontwikkeling Mainport Rotterdam).10
Ten aanzien van overheidsfinanciering van (niet publieke) haveninfrastructuur
is niet voldoende duidelijk wat de Europese Commissie precies verstaat
onder staatssteun aan zeehavens. Vandaar dat het kabinet de Europese
Commissie heeft opgeroepen te komen met richtsnoeren staatssteun voor
zeehavens om die duidelijkheid te geven. De Europese Commissie geeft
vooralsnog geen gehoor aan deze oproep en beoordeelt tot op heden de
staatssteunaspecten in individuele gevallen.
Vraag 9
Op welke manier wordt de Nederlandse overheid en/of worden de Nederlandse zeehavens schadeloos gesteld, Indien Nederland de vrijstelling voor
zeehavens per 1 januari 2017 laat vervallen en uit onderzoek van de Europese
Commissie blijkt dat er in andere EU-lidstaten nog steeds sprake is (geweest)
van ongeoorloofde staatssteun aan zeehavens?
Antwoord 9
Zie antwoord op vraag 1.

10

PbEU C 196 van 24 augustus 2007

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4