Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 066

Belastingdienst

Nr. 996

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 maart 2022
Als gevolg van de coronapandemie is sinds maart 2020 gekeken hoe de
financiële gevolgen hiervan konden worden verzacht. De invordering van
belasting- en toeslagschulden is vervolgens gepauzeerd om mensen
tijdens de coronapandemie niet verder in financiële moeilijkheden te
brengen. In het huidige toeslagenstelsel ontstaan toeslagvorderingen
doordat toeslagen zijn gebaseerd op voorschotten die achteraf definitief
worden vastgesteld. De invorderingsactiviteiten van Toeslagen zijn eerst
gepauzeerd van maart 2020 tot augustus 2020. Daarna zijn er weer
betalingsherinneringen en aanmaningen verstuurd. Naar aanleiding van
de motie Azarkan van 15 december 2020 zijn betalingsherinneringen en
aanmaningen vanwege de aanhoudende coronapandemie en nieuwe
maatregelen opnieuw stilgelegd.1 Nu de coronamaatregelen voorlopig
zijn afgebouwd wordt in deze brief beschreven hoe de invordering bij
toeslagen vanaf april 2022 geleidelijk wordt hervat. Dit betekent dat vanaf
april gestart wordt met informeren en verzenden van brieven aan de
burgers, terwijl specifiek voor de omgang met de invorderingsrente
parallel nog een wetstraject doorlopen wordt. Op het dilemma hierbij
wordt verderop in deze brief ingegaan, onder de paragraaf «invorderingsrente».
Opstart invordering en invorderingsstrategie
Toeslagen hebben als doel om vitale voorzieningen zoals zorg, wonen en
de zorg voor kinderen betaalbaar te maken. Het kabinet wil dat mensen
niet meer verdwalen in de ingewikkelde regelingen of te maken krijgen
met hoge terugvorderingen. Daarom voeren we de komende jaren
herzieningen en vereenvoudigingen in het toeslagenstelsel door.
Tegelijkertijd zijn terugvorderingen inherent aan het huidige toeslagenstelsel, dat gebaseerd is op voorschotten. Er wordt daarom gewerkt aan
een herijkte invorderingsstrategie die rekening houdt met draagkracht,
1

kst-31066-996
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 25 295, nr. 820.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 996

1

vrijwillige betaling door passende betaalmogelijkheden zoveel mogelijk
stimuleert en hiermee invordering en oplopende kosten zoveel mogelijk
voorkomt. Het terugbetaal- en invorderingsproces moet rekening houden
met het streven naar financieel gezonde huishoudens en het kunnen
betalen van de essentiële levensvoorzieningen. Dit vraagt een proactieve
en behulpzame houding. In de Kamerbrief van 25 maart jl. bent u nader
geïnformeerd over de herijking van de invorderingsstrategie en de
heroverweging van de wetgeving stroomlijnen rood blauw (Toeslagen en
Belastingen).2
Vooruitlopend wordt de invordering van toeslagschulden hervat om te
voorkomen dat deze verder opstapelen en burgers verder in de
problemen raken. Om een goed beeld te krijgen hoe dit zo goed mogelijk
kan worden aangepakt is onderzoek gedaan naar de doenlijkheid van de
invordering. De inzichten uit de rapportage Doenlijk Invorderen, die uw
Kamer in december heeft ontvangen, vormen een belangrijke bouwsteen
voor de opstart.3 Tegelijkertijd is Toeslagen vooralsnog afhankelijk van
soms verouderde systemen en processen van de Belastingdienst, waarin
nog niet alle ruimte is voor een behandeling op maat. Daarom zullen de
aanbevelingen uit dit rapport voor zover deze niet kunnen worden
meegenomen bij de opstart van de invorderingsactiviteiten, worden
betrokken in de herijking van de invorderingsstrategie.
Stand van zaken gepauzeerde invorderingen
Door de aanhoudende coronamaatregelen en het verder verstrijken van
de tijd komt een aantal uitdagingen samen. De omvang van de populatie
met gepauzeerde vorderingen en de totale schuld loopt steeds verder op.
Het reguliere proces rondom het definitief toekennen van toeslagen en
verzoeken tot terugbetalen bleef tijdens de coronapandemie voor burgers
ongewijzigd, evenals de processen voor burgers met lopende betalingsregelingen. Alleen de invorderingsmaatregelen (betalingsherinnering,
aanmaning, dwangbevel) zijn de afgelopen twee jaar gepauzeerd. Over
deze invorderingspauze zijn burgers de afgelopen twee jaar niet geïnformeerd. Inmiddels zijn er 1.042.599 burgers met toeslagvorderingen waar
momenteel geen betalingen plaatsvinden en waarbij de invordering
gepauzeerd is in verband met de coronapandemie. Deze burgers hebben
gezamenlijk een schuld van € 1.004.253.173 (peildatum 17 januari 2022).
De inschatting, ook in het licht van het eerder genoemde rapport Doenlijk
invorderen, is dat veel burgers niet meer verwachten dat er nog een
openstaande vordering is. Uit ervaring is bekend dat het terugbetalen van
oudere toeslagschulden voor de burger lastiger is. Alhoewel mensen door
de pauzering wat ruimte hebben gekregen, zijn meer terugvorderingen
niet betaald en kan er een opstapeling van schulden zijn ontstaan. In dat
kader is het van belang om zo spoedig mogelijk de invordering voor
toeslagschulden te hervatten. De verwachting is tegelijkertijd dat het
opnieuw opstarten tot vragen kan leiden bij de burger en zij voor (nieuwe)
financiële uitdagingen kunnen komen te staan om de (opgestapelde)
vorderingen te voldoen. Dit vereist om die reden een aanpak bij de opstart
die voorkomt dat mensen (verder) in de problemen raken. Ook is
begrijpelijke en tijdige informatie over de opstart in het algemeen en de
situatie van de individuele burger in het bijzonder cruciaal om de
acceptatiegraad te vergroten.

2
3

Kamerstukken 24 515 en 31 066, nr. 619.
Kamerstuk 31 066, nr. 950.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 996

2

De wijze waarop wordt opgestart
Het opstarten van de invordering is voor veel burgers impactvol en vraagt
daarom om goede begeleiding van Toeslagen. Voor met name burgers
met oudere vorderingen zal massale opstart leiden tot nieuwe problemen.
Daarom wordt de invordering gefaseerd opgestart, zodat ruimte is voor
begeleiding voor burgers die dat nodig hebben.
Burgers die zich hebben gemeld bij de Uitvoeringsorganisatie Herstel
Toeslagen worden niet betrokken in de opstart. Bij deze mensen blijft de
invordering gepauzeerd tenminste zolang hun zaak in behandeling is bij
UHT. Vanaf het moment dat hun zaak is afgerond kunnen ook eventueel
nieuw ontstane vorderingen bij deze groep worden opgestart. Over de
aanpak hierbij worden deze burgers en uw Kamer tijdig geïnformeerd.
In het licht van de bovengenoemde uitdagingen begint Toeslagen de
opstart met het zorgvuldig informeren van burgers. Burgers ontvangen
een vooraankondiging met een toelichting over de invordering die
gepauzeerd was in verband met corona en de aankomende herstart
hiervan. In deze vooraankondiging is tevens een overzicht van de
openstaande gepauzeerde toeslagvorderingen opgenomen. Na deze
vooraankondiging krijgt de burger een aanbod voor een (nieuwe)
standaard betalingsregeling van 24 maanden waarin alle openstaande
toeslagvorderingen meegenomen worden. Hiermee wordt een overzichtelijke betaalmogelijkheid geboden aan de burger. Er zullen geen automatische verrekeningen met lopende toeslagen plaatsvinden, zodat burgers
als gevolg van die verrekeningen niet onder het bestaansminimum
uitkomen. Bij dit aanbod wordt de burger duidelijk geïnformeerd over de
mogelijkheid om een persoonlijke betalingsregeling aan te vragen als
afbetalen met een standaard betalingsregeling door de financiële situatie
van de burger niet haalbaar is. Een persoonlijke betalingsregeling is alleen
bedoeld voor burgers met beperkte financiële middelen om naar
draagkracht een lager bedrag per maand terug te betalen. Ook mensen
die voor de gepauzeerde invordering een of meerdere betalingsherinneringen, een aanmaning of een dwangbevel betekend hebben gekregen,
worden zo opnieuw in staat gesteld om te kiezen voor een wijze van
betalen die aansluit bij hun financiële mogelijkheden.
Het aanbod voor de standaard betalingsregeling heeft een vervaldatum na
28 dagen. Toeslagen stuurt voordat het aanbod vervalt een herinneringsbrief met een herhaald aanbod voor een standaard betalingsregeling,
waarbij de burger opnieuw wordt geïnformeerd over de mogelijkheid om
indien gewenst een persoonlijke betalingsregeling aan te vragen. Met
deze werkwijze wordt burgers bovendien meer tijd geboden, bijvoorbeeld
voor het organiseren van ondersteuning als zij (tijdelijk) moeite hebben
met terugbetalen. Als op deze herinnering niet wordt gereageerd, wordt
de invordering hervat in de fase waar de vordering voor pauzering was
gebleven (bijvoorbeeld herinnering, aanmaning of dwangbevel).
Gefaseerd opstarten
Door de invordering gefaseerd op te starten is een combinatie gezocht
tussen het zo goed mogelijk rekening houden met de situatie van deze
toeslaggerechtigden als met de uitvoeringstechnische beperkingen. Het is
voor de uitvoering namelijk niet mogelijk alle gepauzeerde vorderingen in
één keer te hervatten. Daarbij is een gefaseerde opstart nodig om de
noodzakelijke dienstverleningskanalen bereikbaar te houden en de
benodigde dienstverlening te kunnen verlenen, zoals het beantwoorden
van vragen en het afwikkelen van een aanvraag voor een persoonlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 996

3

betalingsregeling. Ook biedt gefaseerd opstarten de ruimte om tussentijds
bij te sturen om risico’s in de uitvoering zo goed mogelijk te mitigeren.
De beschreven brieven worden daarom in batches van 100.000 brieven
per week verzonden. De invordering wordt als eerst hervat bij mensen
met alleen recente vorderingen, omdat bij hen de kans op betaalproblemen het kleinst is en daarmee de kans op betaling het grootst.
Hierdoor kan de grootste groep zo snel mogelijk geholpen worden. Dat
zijn circa 775.000 burgers met toeslagschulden met een dagtekening van
2020 en jonger. Op basis van deze groep krijgt Toeslagen een goed beeld
van benodigde inzet in de uitvoering.
Vervolgens wordt de invordering hervat bij burgers met gepauzeerde
vorderingen met een dagtekening van 2019–2017 (165.000 burgers).
Hierbij zijn voor de coronapandemie reeds invorderingsmaatregelen
getroffen, maar de vorderingen zijn desondanks niet voldaan. Het is de
verwachting dat er bij deze groep meer vragen leven over de vorderingen,
er meer behoefte is aan een persoonlijke betalingsregeling en er mogelijk
intensievere gesprekken plaatsvinden op basis waarvan bijvoorbeeld
verwezen moet worden naar andere hulp, bijvoorbeeld van gemeenten en
bewindvoerders. Deze groep wordt dezelfde regeling aangeboden, maar
door de kleinere groep is meer tijd voorzien voor begeleiding en hulp.
Er is een laatste groep mensen met vorderingen uit 2016 of ouder,
eventueel in combinatie met meer recente vorderingen. Op dit moment
wordt onderzocht hoe hiermee kan worden omgegaan. Uw Kamer wordt
geïnformeerd zodra hier meer zicht op is.
De reguliere invordering wordt hervat in het najaar van 2022, na het
versturen van de laatste batch voor het aanbieden van de standaard
betalingsregeling voor de herstart. Dat betekent dat vanaf dat moment
voor alle burgers bij nieuwe terugvorderingen het reguliere invorderingsproces wordt gevolgd. Voordeel hiervan is dat de burger niet voorafgaand
aan de eerste vooraankondiging, geconfronteerd kan worden met
invorderingsmaatregelen voor nieuwe vorderingen. Tegelijkertijd betekent
dit wel dat burgers in de tussentijd niet worden geïnformeerd over
eventuele nieuwe vorderingen.
Communicatie en dienstverlening
Het opstarten van de invordering is zeer impactvol voor de mensen die dit
betreft. De onverwachte terugvordering kan tot (extra) problemen en
onzekerheid leiden, zeker bij mensen met (kans op) problematische
schulden. Naast de brieven met meer informatie, overzicht en handelingsperspectief biedt Toeslagen op diverse manieren extra dienstverlening aan rond de opstart van de invordering. De ervaring leert dat actief
contact opnemen met burgers een oplossing kan zijn. Het actief
benaderen van burgers is wel arbeidsintensief en uit ervaring is gebleken
dat slechts een beperkt aantal mensen bereikt en geholpen wordt. Daarom
zal steeds afhankelijk van de ruimte in capaciteit gekeken worden welke
acties ingezet kunnen worden en of deze acties verlengd of geïntensiveerd
kunnen worden.
Vooralsnog worden in ieder geval de volgende acties uitgevoerd:
• In december 2021 t/m februari jl. zijn ongeveer 7.500 burgers gebeld
die eerder een persoonlijke betalingsregeling hebben afgesproken,
maar waarin een achterstand is ontstaan. Aan deze burgers worden
vooruitlopend op de opstart nieuwe betalingsregelingen van 24
maanden aangeboden om hen te helpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 996

4

•

•

•

•

•

Tijdens de herstart worden in de eerste weken van april burgers met
hoge terugvorderingen proactief gebeld voordat zij de eerste vooraankondigingsbrief ontvangen, om hen te informeren en vragen over hun
situatie te beantwoorden.
Daarnaast biedt de inzet van 21 balies en 9 steunpunten een aanvulling
op de dienstverlening tijdens de herstart invordering Toeslagen. De
balies bieden ondersteuning aan bij het invullen van een persoonlijke
betalingsregeling. Ook wordt intensief samengewerkt om alle
dienstverlening (verschillende kanalen) goed op elkaar aan te laten
sluiten.
Het formulier voor het aanvragen van een persoonlijke betalingsregeling is vereenvoudigd en ingekort, zodat deze makkelijker in gebruik is.
Deze zal beschikbaar zijn voordat de invorderingsactiviteiten weer
opstarten.
We staan in nauw contact met stakeholders, waaronder gemeenten,
bewindvoerders, juridisch loketten en sociaal raadslieden om hen voor
te bereiden op vragen en hen mee te laten denken hoe Toeslagen de
opstart zo goed mogelijk kan doen. Ook biedt zij informatie die zij
kunnen gebruiken om mensen te informeren en te helpen.
Daarnaast wordt publiekscommunicatie gestart, waaronder op diverse
websites, om de samenleving en mensen die het betreft zoveel
mogelijk voor te bereiden op de herstart van de invordering. De inzet is
dat mensen zo goed mogelijk zijn geïnformeerd wat de opstart voor
hen betekent en welke hulp zij kunnen vragen.

Invorderingsrente
Op dit moment is de invorderingsrente vanwege corona en de gepauzeerde invordering 0,01% voor zowel belastingen als toeslagen. In de brief
van 26 november 20214 is uw Kamer geïnformeerd dat deze rente in een
aantal stappen weer zal oplopen tot 4%. De eerste verhoging, tot 1%, is
voorzien voor 1 juli a.s.
De opstart van de invorderingsactiviteiten van belastingen is sinds
september 2021 gestart, ten opzichte van de invorderingsactiviteiten van
toeslagen die dit voorjaar zullen starten en 1 juli nog niet volledig
opgestart zijn. Om vrijwillige terugbetaling te stimuleren en te voorkomen
dat burgers bij toeslagen rente moeten betalen over vorderingen die van
overheidswege nog gepauzeerd zijn, is het voornemen om bij toeslagen
ook na juli nog geen invorderingsrente te rekenen over toeslagvorderingen die nog niet opgestart zijn. Concreet betekent dit dat het kabinet
burgers die gepauzeerde vorderingen hebben en hun vordering(en)
alsnog allemaal voldoen middels de betalingsregeling die aangeboden
wordt in het kader van de opstart, geen invorderingsrente in rekening wil
brengen. Voor het reguliere invorderingsproces (nieuwe vorderingen)
wordt het reguliere regime voor invorderingsrente gevolgd, dus vanaf
1 juli 1%. Dat geldt ook voor burgers die niet ingaan op een van de
betalingsregelingen of als zij tussentijds stoppen met afbetalen. Dan
wordt de invordering vervolgd in de fase waar deze voorafgaand aan de
pauzering was gebleven, inclusief het destijds geldende invorderingsrentepercentage.
Het achterwege laten van de invorderingsrente ten aanzien van deze
gepauzeerde vorderingen die worden voldaan door middel van een
betalingsregeling moet in de wet worden geregeld. Hiertoe zal zo spoedig
mogelijk een wetsvoorstel bij uw Kamer worden ingediend om dit voor
deze specifieke groep te regelen, waarbij ik u wil verzoeken deze met
voorrang te behandelen. Desondanks ontstaat hier een dilemma: om een
4

Kamerstuk 35 420, nr. 458.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 996

5

zorgvuldige en tijdige opstart mogelijk te maken moeten burgers hier al
op korte termijn, conform bovenstaande aanpak, over worden geïnformeerd. Het is hierin onvermijdelijk om ook al informatie te geven over de
manier waarop het kabinet in de opstart met de invorderingsrente wil
omgaan, waarbij gewezen wordt op het lopende wetstraject. Hiermee
wordt vooruit gelopen op de behandeling van het hiervoor genoemde
wetsvoorstel in uw Kamer. Het alternatief, namelijk elke vorm van
communicatie hierover tot na volledige behandeling van de wet uit te
stellen en daarmee de opstart voor langere tijd te vertragen – acht het
kabinet echter onwenselijk. Indien uw Kamer dit wenst gaat het kabinet
graag vooruitlopend op de behandeling van het wetsvoorstel eerder op
korte termijn met u in gesprek.
Financiering
Het besluit om de invordering bij Belastingen en Toeslagen te pauzeren in
maart 2020 maakte onderdeel uit van de Rijksbrede coronasteun. Hierdoor
zijn toeslagvorderingen de afgelopen periode fors opgestapeld wat tot
een hogere derving van de toeslagvorderingen leidt. Ook het langer
pauzeren van groepen burgers met oudere vorderingen brengt kosten met
zich mee, evenals de kosten die de uitvoering maakt voor de opstart. De
betrokken departementen houden met de hogere derving van de
toeslagvorderingen rekening in hun ramingen.
Door de pauzering als onderdeel van Rijksbrede coronasteun ligt het voor
de hand om mensen bij de opstart niet te confronteren met extra kosten
die het gevolg zijn van de genomen maatregelen in het kader van de
coronapandemie en is de logische vervolgstap om geen invorderingsrente
in rekening te brengen gedurende de opstart. Het is namelijk niet
uitlegbaar om rente te heffen indien burgers er niet zelf voor hebben
gekozen de invordering te pauzeren. De totale derving van renteinkomsten, die begint op 1 juli 2022, wordt geschat op ca. € 18 mln,
waarvan ca. € 4 mln. het lastenkader raakt, en het restant van ca.
€ 14 mln. het uitgavenkader. De verwerking van deze inkomstenderving
vindt plaats uiterlijk in de eerste suppletoire begroting van 2022.
Tot slot
Wij zijn ons zeer bewust van de impact die het hervatten van de invordering heeft op mensen en het gebrek aan inzicht en overzicht dat mensen
hierbij kunnen voelen. Daarom is het wenselijk dit proces op zorgvuldige
wijze op te starten, met aandacht voor de mogelijke kwetsbaarheid van
deze groep. Doel is om mensen van de problemen af te helpen en niet om
hen (verder) in de problemen te brengen.
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 996

6