Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 369 HERDRUK1

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 juni 2018
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 12 april 2018 over de evaluatie
nieuwe bekostiging voor het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
(vavo) (Kamerstuk 31 524, nr. 360).
De vragen en opmerkingen zijn op 16 mei 2018 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 19 juni 2018
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

1

kst-31524-369
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

I.v.m. een correctie in een verwijzing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

1

Inhoud
I
II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
Algemeen
Vragen en opmerkingen over de brief van de Minister
Reactie Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

2
2
2
5

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
evaluatie van de nieuwe bekostiging voor het voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
evaluatie nieuwe bekostiging voor het voortgezet algemeen volwassenonderwijs. De leden hebben naar aanleiding van het rapport nog enkele
vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d.
12 april 2018, inzake de evaluatiebepaling ten aanzien van de
vavo-bekostiging. De leden van deze fractie lazen tot hun genoegen dat de
wetswijziging uit 2012 positief geëvalueerd is, het aanbod gewaarborgd is
en de instellingen tevreden zijn. De leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
evaluatie over de effecten van de bekostiging voor voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs. Het is positief om te lezen dat de nieuwe
vavo2-bekostiging geen negatieve effecten heeft gehad op het aantal
deelnemers. Wel hebben deze leden zorgen over de groep leerlingen die
extra ondersteuning nodig hebben. De voornoemde leden hebben daar
een aantal vragen over.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
de nieuwe bekostiging voor het vavo. De leden zijn blij te lezen dat het
rijksbudget voldoet om jongeren die eerder in hun schoolloopbaan zijn
vastgelopen een tweede kans te geven. Zij hebben hierover nog wel
enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige evaluatie.
Vragen en opmerkingen over de brief van de Minister
De leden van de VVD-fractie merken op dat de nieuwe bekostigingssystematiek ertoe heeft geleid dat vavo-instellingen meer autonoom zijn
geworden in hun beleidsvoering en minder afhankelijk zijn van de
gemeente. Uit de evaluatie blijkt dat vavo-instellingen onder de nieuwe
bekostigingssystematiek meer deelnemers hebben toegelaten. Ook zijn de
beperkingen, die een aantal gemeenten onder de oude bekostigingssystematiek stelde aan de groepen voor wie het vavo toegankelijk was,
weggevallen. De leden vinden dit een goede ontwikkeling Tegelijkertijd
blijkt een deel van de vavo-instellingen strikter te zijn geworden in de
intake. Kan de Minister bevestigen dat iedereen die geen startkwalificatie
heeft, maar deze op latere leeftijd alsnog wil halen daartoe de
2

vavo: voortgezet algemeen volwassenenonderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

2

mogelijkheid heeft? Zo niet, wat gaat de Minister doen voor de mensen
die tussen wal en schip vallen? Voorts vragen de voornoemde leden of de
Minister kan toelichten hoe onder andere het vavo kan bijdragen aan het
stimuleren van scholing voor WW3-uitkeringsgerechtigden, conform de
aangenomen motie van de leden Krol en Wiersma over de ondersteuning
van mensen zonder werkgever4.
De eerder genoemde leden lezen in de evaluatie dat de groei van het vavo
niet verklaard kan worden uit een toenemend aantal ongediplomeerde
uitstromers, aangezien de ongediplomeerde uitstroom uit het voortgezet
onderwijs afneemt. De leden vragen in hoeverre er wel een relatie bestaat
tussen het succes van de aanpak om het vroegtijdig schoolverlaten terug
te dringen en het toenemende aantal 16- en 17-jarige leerlingen op het
vavo. Is de Minister van plan om de samenwerking tussen
vavo-instellingen en RMC5-regio’s verder te stimuleren? Tot slot vragen de
leden hoe de 33 vavo-instellingen zijn verspreid over Nederland.
De leden van de D66-fractie constateren dat het aantal zorgleerlingen op
het vavo toeneemt. Vavo’s zijn onderdeel van mbo6-instellingen en vallen
daarmee niet binnen de samenwerkingsverbanden passend onderwijs.
Kan de Minister verklaren waarom het aantal zorgleerlingen is toegenomen en wat de ramingen zijn van het aantal zorgleerlingen voor de
komende jaren? Voorts vragen deze leden of de vavo’s voldoende
middelen hebben om deze zorgleerlingen passende ondersteuning te
bieden. Kan de Minister toelichten hoe het gehandicaptenbudget van één
miljoen euro voor de rijksbekostigde deelnemers wordt verdeeld en of dit
bedrag meegroeit met het aantal deelnemers dat er aanspraak op heeft?
Waarom wordt er slechts in een enkel geval het zorgbudget vanuit het
samenwerkingsverband overgeheveld naar de vavo-instelling bij
Rutte-leerlingen, zo vragen deze leden. Tot slot vragen deze leden of het
mogelijk is om meer samenhang tussen Rutte-leerlingen en rijksbekostigde deelnemers met een zorgbehoefte te realiseren, zodat vavo’s beter
kunnen voorzien in de ondersteuning.
De eerder genoemde leden lezen dat vavo-instellingen een striktere intake
zijn gaan hanteren vanwege de outputmaatstaven in de bekostigingssystematiek. Deze leden vragen de Minister of er regels zijn rond de intake en
of de strenge intake ten koste gaat van de toegankelijkheid van het vavo.
Hoeveel deelnemers zijn er jaarlijks afgewezen door de vavo’s, zo vragen
deze leden.
De leden van de CDA-fractie hebben kanttekeningen bij de vraag in de
brief of er ontwikkelingen in het onderwijsbeleid zijn die kansen dan wel
risico’s vormen voor de vavo-infrastructuur en de bekostiging. De leden
merken op dat in het evaluatierapport staat dat vavo-instellingen
aangeven dat het aantal zorgleerlingen met specifieke ondersteuningsbehoeften de laatste jaren is toegenomen, zowel onder de Rutte- als onder
de Rijksbekostigde leerlingen. Daarbij wijzen vavo’s erop dat zij, als
onderdeel van een mbo-instelling, geen deel uitmaken van de samenwerkingsverbanden passend onderwijs en daarom geen beroep kunnen doen
op het budget voor passend onderwijs. De Minister geeft in haar reactie
aan dat voor de Rijksbekostigde leerlingen met een ondersteuningsbehoefte – evenals in het beroepsonderwijs – een apart gehandicaptenbudget van ruim € 1 mln. (circa 1,7% van de rijksbijdrage) als onderdeel
van de lumpsumbekostiging voor het vavo beschikbaar wordt gesteld. De
leden van deze fractie willen graag weten of dit budget al die tijd
beschikbaar was of dat het om aanvullend budget gaat? Daarnaast willen
deze leden graag weten welke problemen de instellingen ervaren met
betrekking tot de bekostiging van de Rijksbekostigde leerlingen met
3

WW: Werkloosheidswet.
Kamerstuk 30 012, nr. 82.
5
RMC: Regionale Meld en Coördinatiefunctie.
6
mbo: middelbaar beroepsonderwijs.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

3

ondersteuningsbehoefte. Weten de instellingen deze middelen bijvoorbeeld wel te vinden? Tenslotte willen voornoemde leden graag weten wat
het gemiddelde budget voor de Rijksbekostigde en Rutte-leerlingen met
ondersteuningsbehoefte per leerling in de praktijk is. Hoe groot is het
verschil hiertussen? Wat betekent dit voor de ondersteuning in de
praktijk? Ziet die er verschillend uit ondanks dat Rijksbekostigde en
Rutte-leerlingen in dezelfde klassen zitten, zo vragen deze leden.
De Minister schrijft dat het kabinet aan de Kamer heeft toegezegd
onderzoek te doen naar de mogelijkheid van deelexamens in het
voortgezet onderwijs en hierbij de consequenties in kaart te brengen voor
zowel het vo7 als het vavo. In de recent naar de Kamer gestuurde
voortgangsrapportage regelluwe scholen8 is volgens de Minister
ingegaan op de vraag hoe dit onderzoek wordt opgepakt. De leden van de
CDA-fractie hebben in de voortgangsrapportage regelluwe scholen niet
specifiek gelezen hoe de Minister de consequenties met betrekking tot
vavo in het onderzoek mee wil nemen en willen graag weten hoe dit er uit
komt te zien. Daarnaast willen zij graag weten hoe de Minister deze
consequenties gaat beoordelen.
De leden van GroenLinks-fractie constateren dat in de bekostiging een
budget is opgenomen voor extra ondersteuning van leerlingen. Deze
leden vragen of is onderzocht of dit budget voldoende is om deze
leerlingen de gewenste ondersteuning te bieden. Een knelpunt waar
vavo-instellingen op wijzen is dat zij geen onderdeel uitmaken van
samenwerkingsverbanden. Zou het een oplossing zijn voor de toename
van «zorgleerlingen» als vavo-instellingen hier wel deel van uitmaken
(dus niet alleen voor de Rutte-leerlingen)? Het gehandicaptenbudget, wat
ook in het mbo bestaat, is ongeveer 1,7 procent van rijksbijdrage. De
leden vragen wat dit budget is in het mbo. Is dat daar ook circa 1,7
procent van de rijksbijdrage? De voornoemde leden vragen vervolgens of
de Minister een beeld heeft van het aantal «zorgleerlingen» in het vo, mbo
en vavo. Zijn er relatief meer zorgleerlingen in het vavo? Kan de Minister
nader toelichting wat de verhoudingen zijn tussen het aantal zorgleerlingen en financiering in de verschillende sectoren, zo vragen deze leden.
Deelt de Minister de mening van de leden van deze fractie dat meer
leerlingen een ondersteuningsbehoefte hebben dan waar het gehandicaptenbudget voor bedoeld is? Herkent de Minister dat leerlingen met een
migrantenachtergrond (bijvoorbeeld vluchtelingen) doorgaans ook extra
ondersteuning nodig hebben (bijvoorbeeld in het leren van de Nederlandse taal)? De voornoemde leden vragen of er relatief meer statushouders zijn in het vavo dan in het mbo en het vo. Deelt de Minister de
mening van de voornoemde leden dat het belangrijk is dat ook statushouders onderwijs volgen en we hen hierin moeten stimuleren, ook als ze
volwassen zijn? De leden vragen wat de Minister in dit kader doet en
wanneer de Kamer de beleidsreactie ontvangt over het advies van de
Onderwijsraad over onderwijs aan vluchtelingen, zo vragen deze leden9.
De Minister wil kijken wat de grotere instroom van de groep migranten en
statushouders betekent voor de vavo-instellingen. Kan de Minister hierbij
ook onderzoeken of de bekostiging aansluit bij deze groep die extra
ondersteuning nodig heeft? Kan de Minister tevens via de overleggen met
het vavo-netwerk een vinger aan de pols houden wat de toename van de
verschillende groepen leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben
betekent voor de werkdruk van de docenten en hier de Kamer over
informeren, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie merken op dat uit de evaluatie blijkt dat
instellingen actiever zijn gaan werven omdat de financiering sterk
7

vo: voortgezet onderwijs.
Kamerstuk 29 546, nr. 28.
9
Vluchtelingen en onderwijs, Onderwijsraad, februari 2017 (Kamerstuk 34 334, nr. 25) en de brief
van de onderwijsraad van 17 januari 2018, Advies Vluchtelingen en onderwijs.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

4

afhankelijk is geworden van het leerlingenaantal. Een instelling gaf aan
dat de nadruk op outputfinanciering kan leiden tot een vicieuze cirkel.
Instellingen die slechte resultaten behalen, krijgen minder geld en kunnen
daardoor niet in hun kwaliteit investeren. Is de Minister er zich van bewust
dat financiële prikkels mogelijk van invloed zijn op de onderwijskwaliteit?
Deze leden vragen welke waarborgen er zijn om er voor te zorgen dat de
kwaliteit van het onderwijs door financiële prikkels niet in het geding
komt.
De voornoemde leden lezen dat vavo-instellingen voorzien dat de
instroom van zorgleerlingen zal toenemen, gezien de ontwikkelingen in de
leerlingenpopulatie in het voortgezet onderwijs. Vavo-instellingen
ontvangen echter geen recht op een aanvullende vergoeding om extra
ondersteuning voor deze leerlingen te bekostigen. Hoe gaat de Minister er
voor zorgen dat deze zorgleerlingen wel de specialistische hulp op de
vavo-instelling krijgen die ze nodig hebben?
De eerder genoemde leden lezen eveneens dat vavo-instellingen ook een
groeiende instroom van migranten voorzien. Deze groep heeft met name
extra taalondersteuning nodig. Hoe gaat de Minister hierop inspelen,
zodat migranten fatsoenlijk deel kunnen nemen aan de lessen en de
Nederlandse taal meester worden? De Minister gaat de komende jaren via
de overleggen met het vavo-netwerk deze instroom nauw volgen om een
beter beeld te krijgen van deze groep. Dit vinden de voornoemde leden
prima, maar zij vragen hoe het zit met migranten en vluchtelingen die op
dit moment onderwijs aan een vavo-instelling volgen.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat deze evaluatie voortvloeit uit
het amendement van het voormalige lid Çelik10. In de evaluatie wordt nu
de vraag of vavo-instellingen hun toelatingsbeleid hebben gewijzigd als
gevolg van de nieuwe bekostiging negatief beantwoord voor het
merendeel van de instellingen. Het amendement had echter in het
bijzonder gevraagd naar de effecten van de budgetneutrale en deelnemersonafhankelijke bekostiging voor het maatwerk dat deelnemers wordt
geboden. Nu hoeft maatwerk niet alleen een kwestie te zijn bij de
toelating, maar kan dit ook een knelpunt blijken tijdens het cursusjaar.
Begeleiding op maat kan immers nodig zijn, zonder dat deze vanzelfsprekend altijd wordt geboden. De leden vragen of de Minister hier nog
nader op kan ingaan. Tevens vragen zij of er op dit punt ontwikkelingen
zijn gesignaleerd. Waarom werd het Landelijk Actie Komitee Scholieren
(LAKS), dat immers ook de scholieren in het volwassenonderwijs
vertegenwoordigt, niet betrokken bij deze evaluatie, zo vragen de
voornoemde leden.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van het
schriftelijk overleg over de evaluatie van de nieuwe bekostiging van het
voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo).
Het doet mij genoegen dat de leden van de VVD-, D66-, CDA-, GroenLinksen PvdA-fractie met interesse of belangstelling kennis hebben genomen
van de evaluatie. In deze brief ga ik in op de vragen en opmerkingen van
de fracties die gesteld zijn.
De leden van de VVD-fractie vragen om te bevestigen dat iedereen die
geen startkwalificatie heeft, maar deze op latere leeftijd alsnog wil halen
daartoe de mogelijkheid heeft?
Ik kan dat bevestigen: het vavo kent geen maximale leeftijdsgrens. Het
vavo biedt meerderjarigen de mogelijkheid om alsnog een
vmbo-theoretische leerweg, havo- of vwo-diploma of deelcertificaten te
10

Kamerstuk 33 146, nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

5

behalen (tweedewegonderwijs). Daarnaast is het vavo nadrukkelijk een
vangnetvoorziening. Het biedt minderjarige jongeren die gestruikeld zijn
op het voortgezet onderwijs de kans om alsnog hun vo-diploma te
behalen (tweedekansonderwijs). Het vavo heeft daarmee een duidelijk
toegevoegde waarde ten opzichte van het reguliere voortgezet onderwijs
voor leerlingen van 12 tot 18 jaar.
Voorts vragen de voornoemde leden van de VVD-fractie of ik kan
toelichten hoe het vavo kan bijdragen aan het stimuleren van scholing
voor WW-uitkeringsgerechtigden (zie motie van de leden Krol en Wiersma
over de ondersteuning van mensen zonder werkgever, Kamerstuk 30 012,
nr. 82).
Het vavo heeft het karakter van een vangnet en biedt daartoe ook
mogelijkheden voor scholing van WW-uitkeringsgerechtigden. In de brief
over een leven lang ontwikkelen van de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en mij, die uw Kamer voor de zomer zult ontvangen, zal
nader op deze motie worden ingegaan.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre er een relatie bestaat
tussen het succes van de aanpak om het vroegtijdig schoolverlaten terug
te dringen en het toenemende aantal 16- en 17-jarige leerlingen op het
vavo. Deze leden vragen of ik van plan ben om de samenwerking tussen
vavo-instellingen en RMC-regio’s verder te stimuleren?
Het vavo heeft het karakter van een vangnetvoorziening en in die zin
bestaat er een relatie tussen de aanpak van voortijdig schoolverlaten en
het vavo. Het aantal 16- en 17-jarige Rutte-leerlingen (leerlingen die via
een samenwerking tussen een vo-school en het vavo, ingeschreven
blijven in het vo, en onder verantwoordelijkheid valt van het vo, maar
onderwijs volgt op het vavo) is de afgelopen jaren redelijk stabiel (circa 40
procent van de totale vavo-populatie). Deze leerlingen zijn op hun eigen
school gezakt of dreigen uit te vallen. Het vavo vangt deze categorie
leerlingen van meet af aan op. Veel instellingen werken dan ook samen
met de RMC’s als het gaat om hun verzuim- en vsv-beleid, zo blijkt uit de
evaluatie. Met het wetsvoorstel Regionale samenwerking voortijdig
schoolverlaten en jongeren in een kwetsbare positie versterk ik bovendien
de samenhang: het wetsvoorstel biedt de mogelijkheid om jongeren – na
overleg met de gemeente – rechtstreeks toegang tot het vavo te verlenen
in het studiejaar waarin zij 18 jaar worden, in plaats van te moeten
wachten tot zij 18 zijn geworden.11 Het wetsvoorstel is inmiddels
aangenomen door uw Kamer en staat op 12 juni door de Eerste Kamer
geagendeerd als hamerstuk.
De leden van de VVD-fractie vragen tot slot hoe de 33 vavo-instellingen
zijn verspreid over Nederland.
De hoofdvestigingen zijn gevestigd in Alkmaar, Amsterdam, Apeldoorn,
Arnhem, Assen, Den Haag, Den Helder, Doetinchem, Dordrecht, Ede,
Eindhoven, Enschede, Gouda, Groningen, Haarlem, Harderwijk, Heerlen,
Helmond, Leeuwarden, Leiden, Maastricht, Middelburg, Nijmegen, Oss,
Roosendaal, Rotterdam, ’s-Hertogenbosch, Tilburg, Utrecht, Zaandam en
Zwolle (www.vavoscholen.nl/w/vavoscholen-volwassen-nieuwe-kans/
waar-is-het/). In alle provincies zijn een of meer vavo-instellingen
gevestigd. Alleen in de provincie Flevoland is geen vavo aanwezig.
De leden van de D66-fractie constateren dat het aantal zorgleerlingen op
het vavo toeneemt. Zij vragen of ik kan verklaren waarom het aantal
zorgleerlingen is toegenomen en wat de ramingen zijn van het aantal
zorgleerlingen voor de komende jaren?

11

Kamerstuk 34 812, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

6

Het aantal zorgleerlingen in het vavo neemt om twee redenen toe. In de
eerste plaats leidt de invoering van passend onderwijs ertoe dat meer
leerlingen met een ondersteuningsbehoefte onderwijs volgen in het
reguliere voortgezet onderwijs (en dan daarmee ook in aanmerking
komen voor de Rutte-regeling, waarbij onderwijs op het vavo gevolgd
wordt). Daarnaast kunnen scholen voor voortgezet speciaal onderwijs met
de invoering van de wet Kwaliteit (v)so sinds 1 augustus 2013 ook gebruik
maken van de Rutte-regeling voor vso-leerlingen.12 Ik vind het een
positieve ontwikkeling dat in toenemende mate leerlingen met een
ondersteuningsbehoefte hun weg naar het vavo weten te vinden. Het
onderstreept het feit dat vavo-instellingen hun rol als vangnetvoorziening
serieus nemen, en hun blik verbreden van het reguliere onderwijs naar
het voortgezet speciaal onderwijs. Omdat de opvang van zorgleerlingen
specifieke gevallen betreft, veel nadrukkelijker dan bij reguliere leerlingen,
is het lastig om deze ontwikkeling in de ramingen op te nemen.
De leden van de D66-fractie vragen of de vavo-instellingen voldoende
middelen hebben om deze zorgleerlingen passende ondersteuning te
bieden.
Binnen de beschikbare middelen van het vavo wordt – net als in het
beroepsonderwijs – een apart budget voor zorgleerlingen beschikbaar
gesteld. Deze middelen zouden afdoende moeten zijn om passende
ondersteuning te kunnen waarborgen. Wat betreft de vanuit het vo en vso
afkomstige zorgleerlingen maken de scholen en instellingen onderling
afspraken over de budgetten. Het ligt voor de hand dat de scholen meer
dan alleen de basisbekostiging meegeven aan het vavo.
De leden van de D66-fractie vragen of ik kan toelichten hoe het gehandicaptenbudget van één miljoen euro voor de Rijksbekostigde deelnemers
wordt verdeeld en of dit bedrag meegroeit met het aantal deelnemers dat
er aanspraak op heeft?
Het gehandicaptenbudget wordt naar rato van de rijksbijdrage verdeeld
onder de vavo-instellingen. De omvang van het gehandicaptenbudget is
niet afhankelijk van het aantal leerlingen dat daar aanspraak op heeft. Bij
de invoering van passend onderwijs en afschaffing van de leerlinggebonden financiering zijn deze middelen onderdeel geworden van de
lumpsum en is het aan de instellingen om die middelen in te zetten voor
leerlingen die dat nodig hebben.
De leden van de D66-fractie vragen waarom slechts in een enkel geval het
zorgbudget vanuit het samenwerkingsverband overgeheveld naar de
vavo-instelling bij Rutte-leerlingen.
Er bestaan geen landelijke voorschriften voor het overhevelen van vo- of
vso-budgetten aan het vavo. De feitelijke afspraken tussen v(s)o scholen
en het vavo lopen eenvoudigweg te veel uiteen om hier landelijke
richtlijnen voor op te stellen. De scholen en instellingen maken hiervoor
onderling (individuele) afspraken. In het geval van een leerling met een
ondersteuningsbehoefte ligt het voor de hand dat het vavo eveneens het
ondersteuningsbudget van de betreffende leerling ontvangt. Het landelijke
vavo-netwerk ondersteunt vavo-instellingen hierbij met gerichte
voorlichting.
De leden van de fractie van D66-fractie vragen of het mogelijk is om meer
samenhang tussen Rutte-leerlingen en Rijksbekostigde deelnemers met
een zorgbehoefte te realiseren, zodat vavo-instellingen beter kunnen
voorzien in de ondersteuning.

12

Zie artikel 14b, onderdeel A van de Wet op de Expertisecentra (WEC).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

7

Hiervoor geldt dat de vavo-instellingen samen met de vo-school afspraken
moeten maken, zodat er waar mogelijk samenhang bestaat in de
ondersteuning tussen Rutte-leerlingen en overige leerlingen op het vavo.
De leden van D66-fractie vragen of er regels zijn rond de intake en of de
strenge intake ten koste gaat van de toegankelijkheid van het vavo. Voorts
vragen de leden hoeveel leerlingen jaarlijks afgewezen zijn door de
vavo’s.
Ik heb geen signalen dat een strenge intake ten koste gaat van de
toegankelijkheid van het vavo. In tegenstelling, het vavo heeft nadrukkelijk
het karakter van een vangnetvoorziening en daar past een strenge intake
niet bij. Het vavo is in tegenstelling tot het reguliere onderwijs veel beter
in staat om in te spelen op de individuele leerbehoefte van jongeren. Een
vavo-opleiding is per definitie een maatwerkopleiding.
Daarbij geven meerdere instellingen in de evaluatie aan dat gemeenten
hen in het verleden beperkingen oplegden met betrekking tot wie kon
instromen in het vavo. Onder de huidige bekostiging zijn deze beperkingen verdwenen. Instellingen geven aan veel autonomer te zijn in hun
beleidsvoering en zien dit als een groot pluspunt. Er worden geen
gegevens bij gehouden over de afwijzing van leerlingen door het vavo.
De leden van de CDA-fractie vragen of het apart gehandicaptenbudget van
ruim € 1 mln. (circa 1,7% van de rijksbijdrage) als onderdeel van de
lumpsumbekostiging al die tijd beschikbaar was of dat het om aanvullend
budget gaat?
Dit budget is beschikbaar vanaf invoering van de bekostiging door het rijk.
De mbo-instellingen hebben ook een budget voor passend onderwijs (het
gehandicaptenbudget).
De leden van de CDA-fractie vragen of vavo-instellingen voor Rijksbekostigde leerlingen met ondersteuningsbehoefte wel weten te vinden?
De middelen maken deel uit van de lumpsum van de vavo-instellingen en
het is daarmee aan het bevoegd gezag om afspraken over de verdeling
van middelen te maken.
De leden van de CDA-fractie willen voorts graag weten wat het gemiddelde budget voor de Rijksbekostigde en Rutte-leerlingen met ondersteuningsbehoefte per leerling in de praktijk is.
Ik heb geen enkele reden om te veronderstellen dat de ondersteuning
tussen Rutte-leerlingen en Rijksbekostigde leerlingen met een vergelijkbare ondersteuningsbehoefte op het vavo van elkaar verschilt. Voor
Rutte-leerlingen is het aan de vavo-instellingen om afspraken te maken
met de vo-school over het budget dat zij ontvangen voor de ondersteuning van een Rutte-leerling. En voor reguliere vavoleerlingen is het
aan het bevoegd gezag welk budget beschikbaar wordt gesteld voor de
ondersteuning.
De leden van de CDA-fractie vragen of de ondersteuning er verschillend
uit ondanks dat Rijksbekostigde en Rutte-leerlingen in dezelfde klassen
zitten?
Zoals in het antwoord op de vorige vraag aangegeven, heb ik geen enkele
reden om te veronderstellen dat de ondersteuning tussen Rutte-leerlingen
en Rijksbekostigde leerlingen met een vergelijkbare ondersteuningsbehoefte op het vavo van elkaar verschilt.
De Minister schrijft dat het kabinet aan de Kamer heeft toegezegd
onderzoek te doen naar de mogelijkheid van deelexamens in het
voortgezet onderwijs en hierbij de consequenties in kaart te brengen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

8

zowel het vo13 als het vavo. In de recent naar de Kamer gestuurde
voortgangsrapportage regelluwe scholen14 is volgens de Minister
ingegaan op de vraag hoe dit onderzoek wordt opgepakt. De leden van de
CDA-fractie hebben in de voortgangsrapportage regelluwe scholen niet
specifiek gelezen hoe de Minister de consequenties met betrekking tot
vavo in het onderzoek mee wil nemen en willen graag weten hoe dit er uit
komt te zien. Daarnaast willen zij graag weten hoe de Minister deze
consequenties gaat beoordelen.
De Minister van Basisonderwijs, Voortgezet Onderwijs en Media en ik
vinden het van belang om te benadrukken dat op het eerste gezicht de
overeenkomsten tussen het voortgezet onderwijs en het vavo groot zijn,
maar dat beide onderwijsvormen uiteenlopende functies hebben en
verschillende doelgroepen bedienen. Het voortgezet onderwijs richt zich
in principe op de doelgroep van 12 tot 18 jaar. Kenmerkend voor het
voortgezet onderwijs zijn voltijddagonderwijs, leer- en kwalificatieplicht,
de sociaal-maatschappelijke vorming en het eindexamen als een
ondeelbaar geheel. Het vavo richt zich daarentegen op meerderjarigen.
Belangrijke kenmerken van het vavo zijn dan ook deeltijdonderwijs en een
onderwijsprogramma dat enkel gericht is op het behalen van een vak of
diploma. Het vavo biedt bijvoorbeeld geen onderbouwonderwijs aan.
Afgelopen schooljaar hebben drie vo-scholen voor de eerste maal
ervaring opgedaan met deelexamens in het voortgezet onderwijs. De
gezakte leerlingen kregen de kans om alleen hun onvoldoende vakken op
de eigen school over te doen. Dit eerste jaar heeft goede inzichten
gegeven in de mogelijkheden en onmogelijkheden om een beperkte vorm
van deeltijdonderwijs aan te bieden op een vo-school. In de periode tot en
met 2022 zullen de Minister van Basisonderwijs, Voortgezet Onderwijs en
Media en ik hiermee doorgaan binnen de kaders van de pilot regelluwe
scholen. Zoals we u eerder aangegeven hebben, zullen we het vavo hier
nadrukkelijk bij betrekken.15 Het onderzoek mag echter niet ten koste gaan
van het vavo. In onze ogen speelt het vavo een kleine, maar niet
onbelangrijke rol in het onderwijsbestel. Het vavo fungeert als een
vangnetvoorziening voor jongeren die geen kaarsrechte onderwijslooproute hebben. Het vavo biedt daarmee voor deze jongeren een extra
mogelijkheid om alsnog een vo-diploma te halen en draagt bij aan
kansengelijkheid. Ondanks alle inspanningen van het voortgezet
onderwijs, zal er altijd een onderwijsvorm zoals het vavo nodig zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat in de bekostiging een
budget is opgenomen voor extra ondersteuning van leerlingen. Deze
leden vragen of is onderzocht of dit budget voldoende is om deze
leerlingen de gewenste ondersteuning te bieden.
Ik heb geen reden om te veronderstellen dat dit budget onvoldoende is
om de gewenste ondersteuning te bieden.
De leden van de Groenlinks-fractie vragen of het een oplossing zou zijn
voor de toename van «zorgleerlingen» als vavo-instellingen deel zouden
uitmaken van de samenwerkingsverbanden passend onderwijs (dus niet
alleen voor de Rutte-leerlingen)?
Het vavo valt juridisch gezien onder de Wet op Educatie en Beroepsonderwijs (WEB), niet onder de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO). Als
het vavo zou moeten aansluiten bij de samenwerkingsverbanden passend
onderwijs VO, dan zou dat een ingrijpend juridisch en administratief
traject vergen, waarbij het de vraag of de jongeren en instellingen daar
per definitie bij gebaat zijn. Naar mijn stellige overtuiging is een stelselwijziging nu niet de juiste stap om zorg te dragen voor passende onder13

vo: voortgezet onderwijs.
Kamerstuk 29 546, nr. 28.
15
Kamerstuk 31 497, nr. 258.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

9

steuning. Ik ken verschillende voorbeelden van regio’s waarbij het vavo
aan tafel zit met de samenwerkingsverbanden passend onderwijs en de
RMC-regio om leerlingen te bespreken die gebaat zouden zijn om het
onderwijs voort te zetten op het vavo. Ik krijg op dit moment geen
signalen dat deze samenwerking juridisch verankerd zou moeten worden.
Een wijziging van het stelsel, met allerlei invoeringsvraagstukken tot
gevolg, haalt onnodig de aandacht weg van de ondersteuning waar het
budget juist voor is bedoeld.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het gehandicaptenbudget in
het vavo en het mbo circa 1,7 procent van de rijksbijdrage is?
Ik kan hier bevestigend op antwoorden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik een beeld heb van het
aantal «zorgleerlingen» in het vo, mbo en vavo. Zijn er relatief meer
zorgleerlingen in het vavo?
Ik heb geen zicht op het aantal zorgleerlingen in het vavo. Wel herken ik
dat het vavo vanwege het karakter van een vangnetvoorziening en de
mate van maatwerk in het aangeboden onderwijs, onderwijs verzorgt
voor groepen leerlingen die eerder om een of andere reden zijn «vast
gelopen» in het reguliere onderwijs.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik kan toelichten wat de
verhoudingen zijn tussen het aantal zorgleerlingen en financiering in de
verschillende sectoren, zo vragen deze leden.
In het vavo maakt de financiering voor zorgleerlingen deel uit van de
lumpsum, net als in het mbo. In het voortgezet onderwijs bestaan
samenwerkingsverbanden passend onderwijs die zorg dragen voor de
verdeling van middelen voor ondersteuning over de scholen in het
samenwerkingsverband.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik de mening deel meer
leerlingen een ondersteuningsbehoefte hebben dan waar het gehandicaptenbudget voor bedoeld is?
Ik ben van mening dat het budget voor het vavo voldoende is om alle
leerlingen voldoende ondersteuning te bieden om een certificaat dan wel
diploma te behalen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik herken dat leerlingen met
een migrantenachtergrond (bijvoorbeeld vluchtelingen) doorgaans ook
extra ondersteuning nodig hebben (bijvoorbeeld in het leren van de
Nederlandse taal)?
Leerlingen die niet vanaf hun 4e levensjaar aan het Nederlandse onderwijsstelsel deelnemen, en dus later zijn ingestroomd, hebben vaak extra
ondersteuning nodig onder meer op het gebied van Nederlandse taal.
Naar mate deze leerlingen later in het Nederlandse onderwijsstelsel
instromen wordt het lastiger om hun achterstand ten opzichte van
Nederlandse leeftijdsgenoten in te lopen. In het voortgezet onderwijs
worden deze leerlingen doorgaans opgevangen in internationale
schakelklassen, waarin ze ondergedompeld worden in de Nederlandse
taal en cultuur en bovendien bijvoorbeeld studievaardigheden geleerd
worden om alsnog in het reguliere onderwijs in te stromen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er relatief meer statushouders zijn in het vavo dan in het mbo en het vo.
DUO brengt op mijn verzoek het aantal statushouders in het onderwijs in
kaart. Het ligt overigens niet voor de hand dat er relatief meer statushouders in het vavo zijn dan in het reguliere voortgezet onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs. Het vavo biedt alleen diplomaonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

10

aan in de theoretische leerweg van het vmbo, havo en vwo. De meeste
nieuwkomers volgen vmbo- of mbo-opleidingen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik het belangrijk vind dat
ook statushouders onderwijs volgen en we hen hierin moeten stimuleren,
ook als ze volwassen zijn?
Het volgen van onderwijs in Nederland en behalen van een kwalificatie
helpt statushouders bij hun integratie in Nederland en is belangrijk voor
een duurzaam perspectief op de arbeidsmarkt. Samen met mijn collega
van SZW werk ik de komende maanden uit hoe we kunnen zorgen dat
inburgeraars met de juiste taalondersteuning op het juiste niveau
instromen in het onderwijs.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wanneer de beleidsreactie op
het advies van de Onderwijsraad16 aan de Tweede Kamer wordt gestuurd.
De beleidsreactie op het advies van de Onderwijsraad ontvangt uw Kamer
voor het zomerreces.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik kan onderzoeken of de
bekostiging aansluit bij de groep van migranten en statushouders die
extra ondersteuning nodig heeft.
In mijn periodieke overleg met het landelijke vavo-netwerk zal ik
monitoren wat de grotere instroom van de groep migranten en statushouders betekent voor de vavo-instellingen en daarbij ook de bekostiging
aan bod brengen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik via de overleggen met het
vavo-netwerk een vinger aan de pols houden wat de toename van de
verschillende groepen leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben
betekent voor de werkdruk van de docenten en hier de Kamer over
informeren.
Ik zal dit in mijn overleg met het vavo-netwerk aan de orde brengen en als
de uitkomsten daartoe aanleiding geven, zal ik uw Kamer daarvan
vanzelfsprekend op de hoogte stellen. Uit de evaluatie is blijkt overigens
dat de nieuwe bekostiging zeer beperkt invloed heeft op de docenten,
volgens directeuren en docenten zelf.
De leden van de SP-fractie vragen of ik ervan bewust ben dat financiële
prikkels mogelijk van invloed zijn op de onderwijskwaliteit? De leden
vragen voorts of er waarborgen zijn dat de kwaliteit door deze prikkels
niet in het geding geraakt.
Ik ben mij bewust van de effecten die financiële prikkels in positieve en
negatieve zin kunnen hebben. De evaluatie laat naar mijn opvatting zien
dat hier een goede balans in is gevonden: 80 procent van de
vavo-instellingen vindt de maatstaven voor verdeling van de middelen
(meer dan) voldoende realistisch. Het stimuleren van succesvolle
uitstroom door het hanteren van de outputmaatstaven (aantal certificaten
en aantal diploma’s) wordt tevens als positief beschouwd. Het behalen
van een diploma of een certificaat is met waarborgen omkleden, dit zodat
het civiel effect niet in het geding raakt.
De leden van de SP-fractie vragen hoe ik ervoor ga zorgen dat zorgleerlingen vanuit het voortgezet onderwijs wel de specialistische hulp op de
vavo-instelling krijgen die ze nodig hebben?
Het is aan vavo-instellingen om hier afspraken over te maken met de
leerlingen die vanuit het voortgezet onderwijs worden ondergebracht bij
het vavo (de zogenaamde «Rutte-leerlingen»). Het vavo vangt van
16

Vluchtelingen en onderwijs, Onderwijsraad, februari 2017 (Kamerstuk 34 334, nr. 25) en de
brief van de onderwijsraad van 17 januari 2018, Advies Vluchtelingen en onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

11

oudsher leerlingen op die extra begeleiding nodig hebben. Tijdens de
intake bekijkt de vavo-instelling ook of ze in staat is om de betreffende
leerling de ondersteuning te bieden die hij of zij nodig heeft. Deze
ondersteuning kan zowel intern als extern zijn. Het landelijk vavo-netwerk
ondersteunt vavo-instellingen bij het maken van goede afspraken met het
voortgezet onderwijs.
De leden van de SP-fractie vragen hoe ik erop ga inspelen dat migranten
fatsoenlijk deel kunnen nemen aan de lessen en de Nederlandse taal
meester worden?
Het voorliggende onderzoek is niet nader ingegaan op de ervaringen van
de vavo- instellingen met hun onderwijs aan genoemde groep tot op
heden. Het onderzoek belicht vooral de ontwikkelingen waarvan de
instellingen vinden dat die risico’s met zich meebrengen.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de wijziging van de
bekostiging effect heeft gehad op het maatwerk dat tijdens het cursusjaar
wordt geboden?
De evaluatie laat zien dat het vavo-aanbod goeddeels gelijk is gebleven
sinds de invoering van de bekostiging. De wijzigingen in aanbod die wel
zijn doorgevoerd (soorten vo, vakken en/of lesmogelijkheden) zijn niet
zozeer ingegeven door de veranderde bekostiging, maar vloeien voort uit
veranderingen in de vraag vanuit het voortgezet onderwijs en behoefte
onder de deelnemers.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom het Landelijk Actie Komitee
Scholieren (LAKS) niet is betrokken bij de evaluatie.
De evaluatie bestond onder meer uit een enquête onder vavo-instellingen
(respons 90 procent) en 15 verdiepende interviews met directeuren van
vavo-instellingen of vertegenwoordigers uit onderwijsteams. In de
periodieke overleggen met het LAKS zal Minister Slob het vavo waar
gewenst aan de orde stellen, net zoals ik dat zal doen met het JOB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 524, nr. 369

12