Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 637

Bedrijfslevenbeleid

29 515

Kabinetsplan aanpak administratieve lasten

Nr. 70

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juli 2013
1. Inleiding
De groei van de economie vormt de basis van onze werkgelegenheid,
welvaart en voorzieningen. Om ook in de toekomst te kunnen profiteren
van voldoende groei is het van belang in te zetten op structurele
versterking van de Nederlandse economie, met beleid dat zorgt voor meer
banen, innovatie en welvaart en bijdraagt aan een sterke internationale
concurrentiepositie van Nederland.
De uitwerking van deze ambitie vormt de kern van het bedrijvenbeleid.
Deze moderne vorm van industriebeleid is gericht op alle ondernemers,
met daarbinnen speciale aandacht voor de negen topsectoren1. Het
huidige bedrijvenbeleid schept randvoorwaarden voor bedrijven om te
ondernemen, investeren, innoveren en exporteren en bestaat uit twee
pijlers. De eerste pijler biedt ruimte aan alle ondernemers in Nederland,
bijvoorbeeld door innovatie te stimuleren, knellende regels aan te passen
en te zorgen voor voldoende financieringsmogelijkheden. De tweede pijler
bevat de topsectorenaanpak, met onder meer het verhogen van de private
R&D investeringen, het verbeteren van de aansluiting tussen publiek en
privaat onderzoek en de aansluiting van het onderwijs en de arbeidsmarkt. De negen sectoren en drie doorsnijdende thema’s2 dragen
gezamenlijk bij aan een onderscheidend profiel voor Nederland. Op één
van de thema’s, ICT, zal ik in deze brief nader ingaan.
Zoals bekend is ICT een krachtige doorbraaktechnologie die markten kan
veranderen en waarmee ondernemers in alle sectoren nieuwe business
kunnen genereren. Daarmee is ICT tot in de haarvaten van de economie
terug te vinden. ICT biedt ondernemers en professionals kansen om
slimmer te werken. Een goede infrastructuur en veilige en betrouwbare
1

De Topsectoren zijn chemie, water, creatieve industrie, life sciences & health, tuinbouw en
uitgangsmaterialen, logistiek, energie, agri&food en high tech systemen & materialen.
2
De thema’s zijn ICT, biobased economy en nanotechnologie.

kst-32637-70
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

1

toepassingen zijn daarbij randvoorwaardelijk, evenals voldoende
ICT-kennis. Hieronder wordt de samenhang op deze vlakken weergegeven
op Europees, nationaal en lokaal/regionaal niveau.

In hoofdstuk 2 ga ik in op het voortdurende belang van ICT voor onze
economie, waarna ik in hoofdstuk 3 uiteenzet hoe de ICT-beleidsagenda er
voor de komende jaren uit ziet, in relatie tot reeds in gang gezette acties
uit de Digitale Agenda.nl3. De hoofdstukken 4 en 5 gaan in op het
benutten van de potentie van ICT als doorbraaktechnologie. Hoofdstuk 6
geeft een overzicht van de samenhang van het nationale beleid met lokale
en internationale initiatieven.
Als bijlagen zijn bijgevoegd de midterm rapportage van de Digitale
Agenda.nl4 en het Strategisch aanvalsplan Digital Gateway to Europe»,
waarop ik in deze brief nog verder in zal gaan5. Tevens ontvangt u bij deze
brief de jaarlijkse voortgangsrapportage «Open Standaarden», waarmee
ik tegemoet kom aan de toezegging6 om u periodiek te informeren over
het Open Standaardenbeleid7.
1. Het belang van ICT voor de Nederlandse economie
Informatie- en communicatietechnologie (ICT) is reeds enige tijd een
drijvende kracht achter innovatie, productiviteitsstijgingen en daarmee
ook de groei van onze economie als geheel. ICT initieert dwars door
sectoren heen nieuwe mogelijkheden en is een belangrijke facilitator voor
het oplossen van economische en maatschappelijke uitdagingen,
bijvoorbeeld op het gebied van kwalitatief beter onderwijs, efficiëntere
logistiek en duurzaam energiegebruik.

3

Kamerstuk 29 515, nr. 331
Inclusief reactie op Motie 33 400-XIII, nr. 60 over Regelhulpen
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
6
Handelingen II 2011/12, nr. 105, item 70
7
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

2

ICT als doorbraaktechnologie
Een doorbraaktechnologie (general purpose technology) heeft de
potentie om een transformatie van de gehele samenleving op gang
te brengen doordat de technologie in talloze toepassingen wordt
verspreid en daarmee een cyclus van investeringen op gang brengt.
Andere voorbeelden van doorbraaktechnologieën zijn de stoommachine, elektriciteit en de verbrandingsmotor.
ICT creëert hiermee niet alleen markten en business modellen maar
doorbreekt ook bestaande structuren, ketens en instituties en maakt
nieuwe samenwerkingsverbanden mogelijk. Dit biedt kansen voor
innovatie en groei in alle (maatschappelijke) sectoren en geeft eindgebruikers meer mogelijkheden om zelf regie te voeren op bijvoorbeeld het
terrein van gezondheid (zelfstandig wonen door zorg op afstand) en bij
het ontwerpen en aanpassen van producten (3D printing). ICT is daarmee
onderdeel van het rijtje revolutionaire doorbraaktechnologieën8 als de
stoommachine, de brandstofmotor en elektriciteit. Het is een motor voor
innovatie, groei en banen in alle (top)sectoren van onze economie.
Nederland scoort al jaren goed als het gaat om het gebruik van ICT. Zo
werkte in 2012 57 procent van de werknemers met internet, terwijl het
Europees gemiddelde op 45 procent ligt9. In 2012 was 4,4 procent van de
Nederlandse bedrijven actief in de ICT-sector. In 2007 was dit nog 3,8
procent. Het aandeel van de ICT-sector is dus flink gegroeid10. Verder had
de ICT-sector in 2009 een aandeel van 8,9 procent van de toegevoegde
waarde in de marktsector in Nederland11. De ICT-sector is één van de
meest innovatieve sectoren van Nederland en Nederlanders lopen voorop
in het gebruik van digitale diensten. We zijn koploper in Europa op het
gebied van internetbankieren en vierde op het gebied van internetwinkelen. In 2012 beschikte 93 procent van de huishoudens over een desktop
of laptop12. Maar liefst 95 procent van de internettende Nederlandse
jongeren had in 2012 een sociaal netwerk account13. Daarnaast hebben
alle Nederlanders toegang tot breedband, waarvan maar liefst 95 procent
tot snel breedband14. Dit leidt er toe dat het percentage internetters in
Nederland het hoogste is van Europa: 94 procent in 201215.
Ook speelt Nederland een toonaangevende rol in het internationale
internetverkeer en is de ICT-onderzoeksinfrastructuur van SURF van
wereldniveau16. Ongeveer een derde van het Europese internetverkeer
met de Verenigde Staten loopt via internetknooppunt Amsterdam.
Daarmee is Nederland naast een belangrijke fysieke poort (Schiphol,
Rotterdamse haven) ook de digitale poort van Europa. Dit blijkt ook uit het
feit dat 25 procent van de buitenlandse investeringen in Nederland zijn
gerelateerd aan ICT17.
Dat Nederland het goed doet blijkt ook uit het «Global Information
Technology Report 2013» van het World Economic Forum. Nederland is
ten opzichte van 2012 gestegen van de zesde naar de vierde plaats, na
8

Is er nog hoop, CPB, 2013
ICT-gebruik bedrijven 2012, CBS
10
ICT, kennis en economie 2013, CBS
11
Factbook 2013, OESO
12
ICT, kennis en economie 2013, CBS
13
ICT, kennis en economie 2013, CBS
14
ICT marktmonitor (2013)
15
ICT, kennis en economie 2013, CBS
16
Deze conclusies sluiten aan op de SWOT analyse uit het Strategisch Aanvalsplan Digital
Gateway to Europe (bijlage 2).
17
Bron: Netherlands Foreign Investment Agency
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

3

Finland, Singapore en Zweden18. Op de meest recente «Digital Economy
Ranking» van de Economist’s Intelligence Unit19 staat Nederland op de
vijfde plaats en ook op andere rankings zoals de «eGovernment
Development Index» van de Verenigde Naties staat Nederland in de top
vijf.
Onze uitgangspositie is dus sterk, maar er is nog een groot onbenut
potentieel aan mogelijkheden. Uit cijfers van de Europese Commissie
blijkt bijvoorbeeld dat ICT in heel Europa de komende acht jaar kan zorgen
voor vijf procent extra economische groei en vier miljoen nieuwe banen
wanneer belemmeringen op de interne digitale markt worden weggenomen20. Nederland genereert ongeveer tien procent van de snelst
groeiende technologie start-ups in Europa maar slechts een klein aantal
daarvan groeit door naar Europees of wereldniveau. Daarnaast geldt dat
door het toepassen van ICT ten behoeve van kwaliteits- en effectiviteitverbetering in bijvoorbeeld topsectoren, nog grote winsten te behalen zijn21.
In veel gevallen geldt dat, om deze winsten daadwerkelijk te kunnen
behalen, ICT niet het doel moet zijn, maar het middel dat nieuwe
manieren van (samen)werken, groei en innovatie mogelijk maakt.
Om het potentieel aan mogelijkheden te benutten is een beleidsagenda
nodig, die recht doet aan de transformerende kracht van ICT in (top)sectoren en die tevens aansluit en voortbouwt op de eerder in gang gezette
acties uit de Digitale Agenda.nl en het Bedrijfslevenbeleid.
2. Nationale beleidsagenda voor inzet van ICT voor economische
groei en innovatie
Het Regeerakkoord over ICT
•

•

Er komen tien publiek-private doorbraakprojecten, ondermeer
gericht op het vergroten van het gebruik en de kennis van ICT
door het midden- en kleinbedrijf, in de topsectoren en in sectoren
als onderwijs en zorg.
De dienstverlening door overheden moet beter. Bedrijven en
burgers kunnen uiterlijk in 2017 zaken die ze met de overheid
doen – zoals het aanvragen van een vergunning – digitaal
afhandelen. Er komt een eenmalige gegevensuitvraag voor
ondernemers die gebruik maken van het Ondernemingsdossier
om bedrijfsgegevens uit te wisselen met de overheid.

Met de Digitale Agenda.nl en de Digitale Implementatie Agenda.nl22 zijn
eind 2011 de ambities neergezet wat betreft inzet van ICT voor groei en
welvaart en de hiervoor benodigde randvoorwaarden. De Digitale
Agenda.nl kent vier actielijnen:
1. Meer ruimte voor ondernemers om slimmer te werken: lagere
regeldruk door digitale dienstverlening, standaardisatie, open data en
slimmer werken met ICT in Topsectoren.
2. Snelle en open infrastructuur: snelle en vrije toegang tot het internet.
3. Digitale veiligheid en vertrouwen: ePrivacy en veilige en robuuste
netwerken.
4. Kennis die werkt: digitaal vaardige werknemers en een hoger
rendement van ICT-onderzoek.
18

Hiermee is de ambitie om in 2013 in de top 5 te staan gerealiseerd.
Digital economy rankings 2010; Beyond e-readiness, A report from the Economist Intelligence
Unit (2010)
20
«The Digital Agenda for Europe – Driving European growth digitally», COM (2012) 784 final,
Brussels 18.12.2012.
21
Van een fysieke naar een intelligente Digital Gateway to Europe, Ronald Berger Strategy
Consultants, 2011
22
Kamerstuk 26 643, nr. 243
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

4

Om de potentie van ICT voor innovatie en economische groei nog verder
te benutten zet ik, naast het realiseren van reeds aangekondigde acties uit
de Digitale Agenda.nl, in op verdieping van de vier bestaande actielijnen.
De beschreven ontwikkelingen in de buitenwereld geven hier aanleiding
voor, evenals de passages over ICT in het Regeerakkoord. Hieronder geef
ik eerst aan wat de stand van zaken is ten aanzien van reeds in gang
gezette acties (zie ook de bijgevoegde midterm rapportage in bijlage 1),
daarna geef ik aan hoe ik de genoemde verdieping vormgeef.
Hoofdlijn bij deze verdieping is dat wij ICT zien als een belangrijke
aanjager van innovaties in (top)sectoren. Zowel voor wat betreft het
toepassen en opschalen van bestaande innovatieve ICT-diensten als wat
betreft het ontwikkelen van voldoende ICT-kennis om in te kunnen spelen
op de ontwikkelingen van (over)morgen. Met deze verdieping kom ik
tegemoet aan de toezegging uit het Algemeen Overleg «Digitale Markt»
van 13 februari jl.23 om een beleidsbrief te sturen op het dossier «Digitale
Markt» en daarin ook een tussenrapportage van de Digitale Agenda.nl
mee te nemen.
Voortgang implementatie Digitale Agenda.nl
Uit de midterm rapportage van de Digitale Agenda.nl, die als bijlage bij
deze brief is gevoegd, blijkt dat de voortgang van de meeste projecten uit
de Digitale Agenda.nl volgens planning verloopt. Voor de projecten
Ondernemingsdossier, Digitaal Ondernemersplein, eHerkenning en de
ICT-onderzoeksinfrastructuur geldt dat extra aandacht nodig is bij de
uitvoering. Bij het Ondernemingsdossier betreft dit de vormgeving van de
financiering van de aanloopkosten, binnen de kaders die gelden voor
staatssteun. Bij het Digitaal Ondernemersplein en eHerkenning is het
tempo van het aansluiten van partners een aandachtspunt. Daarnaast is
voor eHerkenning zorgvuldigheid geboden bij de transitie naar het eID
stelsel24. Voor wat betreft de Nederlandse ICT-onderzoeksinfrastructuur
geldt dat deze op dit moment tot de wereldtop behoort. Financiering is
geborgd tot en met 2013. Voor een goede concurrentiepositie van
Nederland op het gebied van excellent onderzoek is het van belang dat
deze infrastructuur ook na 2013 op niveau blijft. De betrokken partijen zijn
hierover momenteel in gesprek. In de midterm rapportage ga ik verder in
op bovenstaande aandachtspunten en de acties die ik hierop onderneem.
Verdieping actielijn 1: meer ruimte voor ondernemers om slimmer te
werken
Binnen de eerste actielijn start het kabinet tien publiek-private doorbraakprojecten. In deze projecten worden belemmeringen weggenomen voor
grootschalig gebruik en toepassing van ICT in die sectoren waar grote
economische en maatschappelijke baten kunnen worden gerealiseerd. Dit
betreft onder meer de topsectoren Logistiek, Agri&Food en de maatschappelijke sectoren Onderwijs en Zorg25. In hoofdstuk vier ga ik verder in op
deze «Doorbraakprojecten met ICT».
Daarnaast heb ik, conform de eerder gestuurde brief «Goed geregeld, een
verantwoorde vermindering van regeldruk 2012 – 2017»26, samen met
mijn collega ministers van BZK en W&R, recent aangegeven hoe wij ICT
willen benutten voor minder regeldruk en betere dienstverlening. Dit is
23

Kamerstuk 24 095, nr. 339
Kamerstuk 29 362, nr. 212
Deze selectie sluit aan op de kansrijke sectoren zoals genoemd in het Strategisch aanvalsplan
Digital Gateway to Europe (bijlage 2).
26
Kamerstuk 29 362, nr. 212
24
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

5

nodig gezien de ambitie uit het Regeerakkoord om bedrijven en burgers
uiterlijk in 2017 hun zaken met de overheid digitaal af te kunnen laten
handelen27. Meer dan in het verleden zal de samenhang tussen de
verschillende voorzieningen worden versterkt. Op deze wijze kan de
ondernemer niet alleen digitaal, maar ook op een makkelijke en begrijpelijke manier zaken doen met de overheid. Bij de realisatie is tevens
aandacht voor de veiligheid van digitale voorzieningen bedoeld voor
elektronisch zakendoen tussen overheid en bedrijven. Incidenten, zoals de
inbraak bij Diginotar, tonen het belang aan van permanente aandacht voor
de betrouwbaarheid van ICT-toepassingen. In dit kader komt er bijvoorbeeld een verplichting voor certificatiedienstverleners om inbreuken op de
zogeheten gekwalificeerde certificaten te melden bij de verantwoordelijke
toezichthouders. Deze certificaten worden gebruikt om berichtenverkeer
via internet te beveiligen.
Verdieping actielijn 2 en 3: snelle en open infrastructuur & digitale
veiligheid en vertrouwen
De tweede en derde actielijn van de Digitale Agenda.nl omvatten de
benodigde randvoorwaarden bij een succesvolle toepassing van ICT: een
snelle en open infrastructuur (mobiel en vast), die veilig en dus met
vertrouwen kan worden gebruikt. De trends en ontwikkelingen op dit
terrein volgen zich snel op. Ook de overheid moet zich steeds aanpassen
aan de veranderende omstandigheden in markt en samenleving. Hierbij
kunnen de trends in de telecommarkt niet los worden gezien van de
ontwikkeling van het internet: telecom, internet en media convergeren
steeds meer naar één markt voor elektronische communicatiediensten.
Ook wordt het internet steeds meer ervaren als een basisinfrastructuur die
geacht wordt altijd en overal beschikbaar te zijn. De visie op de telecominfrastructuur die als verdieping op deze actielijnen is toegezegd tijdens het
Algemeen Overleg «Digitale Markt» van 13 februari jl. wordt daarmee
verbreed naar een integrale visie op de telecom- en internetmarkt. Om alle
ontwikkelingen in de markt en maatschappij in samenhang te bezien en in
het veld te toetsen, is extra tijd nodig. Uw Kamer ontvangt deze visie
daarom na de zomer.
Verdieping actielijn 4: kennis die werkt
De vierde actielijn heeft betrekking op het realiseren van voldoende
ICT-kennisontwikkeling voor thema’s die voor alle topsectoren van belang
zijn, zoals security, sensoring, big data, ketenoptimalisatie en open data.
Door het niet alleen sectoraal bundelen en benutten van ICT-kennis, maar
dit ook dwarsdoorsnijdend te doen, kan worden ingespeeld op de
diensten en markten van (over)morgen. In hoofdstuk vijf zal dit verder
worden uitgewerkt. Hierbij moet worden opgemerkt dat onderzoek in het
algemeen en ICT-onderzoek in het bijzonder, in toenemende mate
afhankelijk wordt van het snel en grensoverschrijdend kunnen verwerken
van grote hoeveelheden data. Een snelle ICT-onderzoeksinfrastructuur is
daarmee in toenemende mate essentieel bij de uitvoering van excellent en
grensverleggend onderzoek in Nederland en daarbuiten. Dit geldt
eveneens voor de ontwikkeling van nieuwe diensten en toepassingen.

27

Zie ook de recent verstuurde visiebrief Digitale Overheid 2017 van de minister van BZK wat
betreft dit doel voor burgers, Kamerstuk 26 643, nr. 280

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

6

3. Doorbraakprojecten met ICT: versnellen gebruik ICT in (top)sectoren
Zoals aangegeven kunnen in verschillende sectoren grote economische
en maatschappelijke baten worden gerealiseerd door grootschalig gebruik
en toepassing van ICT. Echter, het opschalen van innovatieve
ICT-toepassingen gaat meestal niet vanzelf. ICT kantelt of verbreekt
bestaande processen en instituties en kan leiden tot verschuiving van
zowel verantwoordelijkheden als verdeling van kosten en baten in ketens.
Businesscases op bedrijfs- of op ketenniveau zijn daardoor op voorhand
lastiger te maken. Hierdoor is het belang van individuele ketenspelers niet
groot genoeg om zelfstandig initiatief te nemen, mede vanwege het risico
op des-investeringen. Als gevolg hiervan worden veelbelovende
innovaties niet op grotere schaal geïmplementeerd, ondanks bewezen
succes van een toepassing op kleine schaal. Hiermee wordt potentie
gemist. Juist waar binnen (publiek private) ketens moet worden samengewerkt bij de toepassing van ICT, kan dit soort markt- en systeemfalen
optreden. Redenen zijn bijvoorbeeld het ontbreken van een «natuurlijke»
ketenregisseur, het ontbreken van standaardisatie, het gebrek aan
voldoende vraagmacht of baten die bij andere partijen vallen dan
investeerders.
Bij het doorbreken van deze barrières voor grootschalig gebruik van ICT is
een gezamenlijke visie en onderling vertrouwen onontbeerlijk bij alle
partijen aan bedrijfs- en overheidszijde. Dergelijke processen vragen om
een lange adem van betrokkenen, een breed bestuurlijk draagvlak en de
bereidheid om knelpunten daadkrachtig op te lossen.
Om deze reden is in het Regeerakkoord aangekondigd dat er tien publiek
private doorbraakprojecten komen, ondermeer gericht op het vergroten
van het gebruik en de kennis van ICT door het midden- en kleinbedrijf, in
de topsectoren en in sectoren als onderwijs en zorg. Inmiddels zijn, in
samenspraak met bedrijfsleven, overheden en kennisinstellingen, negen
van de tien projecten geselecteerd (zie tabel 1). Kern van deze doorbraakprojecten is dat ze een bijdrage leveren aan economische groei, regeldrukof uitgavenreductie en helpen bij het oplossen van een economisch of
maatschappelijk vraagstuk. Op basis van een business case gedreven
aanpak, die tot structurele activiteiten moet leiden, dient een duidelijk en
herkenbaar effect voor de ondernemer of gebruiker te worden gerealiseerd.
Het kabinet kiest er voor om deze projecten samen met private partijen uit
te voeren en hanteert daarbij het jaar 2017 als tijdshorizon. Overheid,
bedrijfsleven, onderzoeks- en kennisinstellingen zijn samen verantwoordelijk voor het realiseren van de doorbraken en het wegnemen van
belemmeringen. Qua aanpak is besloten voor ieder project een neutrale
«aanjager» te benoemen die, ondersteund door een publiek-privaat
secretariaat, de koers van het project uitzet.
Doorbraak-project

Te bereiken doorbraak

Resultaat

Ambitieuze MKB-er
innoveert met ICT

Wegnemen van drempels voor MKB-ers
zoals een gebrek aan kennis en samenwerking om a) kansen te benutten voor
productinnovaties met ICT (in 3–5
sectoren) en b) de ICTonderzoeksinfrastructuur toegankelijk en
bruikbaar te maken.

MKB-ers spelen in op
de mogelijkheden die
ICT biedt voor
productinnovaties en
vergroten daarmee hun
concurrentiekracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

7

Doorbraak-project

Te bereiken doorbraak

Resultaat

Open geodata als
grondstof voor
innovatie

Oplossen van belemmeringen zoals
licentiebeleid, beschikbaarheid van data
en gebrek aan vraagarticulatie die ervoor
zorgen dat geodata waar bedrijven
behoefte aan hebben niet beschikbaar
komt.

Massaal digitaal

Gericht opsporen en aanpakken van
barrières die het achterblijvende gebruik
van digitale overheidsdiensten veroorzaken en het organiseren van een push
vanuit de vraagkant, gericht op veilige
digitale transacties.

Informatie-platformen
in topsectoren

Doorbreken van systeemfalen in de
logistieke keten via het realiseren van een
Neutraal Logistiek Informatie Platform en
verbreding hiervan naar agrologistiek. Op
basis van «lessons learned» kan deze
aanpak op termijn worden verbreed naar
andere topsectoren, zoals agri&food.
Ketenomkering, een nieuwe manier van
samenwerken en informatie delen tussen
onderneming en overheden, gebaseerd
op vertrouwen. De ondernemer zit
hiermee zelf aan de knoppen voor de
vermindering van regeldruk.

Bedrijven krijgen
laagdrempelige
toegang tot die open
(geo)data waarmee zij
nieuwe toepassingen
en diensten kunnen
ontwikkelen en
vermarkten.
In 2017 wordt door
burgers en bedrijven
massaal gebruik
gemaakt van digitale
voorzieningen. Dat kan
veilig en burgers en
bedrijven hebben
vertrouwen in het
digitale kanaal. Dit leidt
tot minder regeldruk.
De concurrentiepositie
van de betrokken
topsectoren wordt
versterkt door een door
efficiëntere gegevensuitwisseling in de
gehele keten.
Betere, snellere en
goedkopere uitwisseling van (verplichte)
gegevens tussen
ondernemers en
overheden. In 2017
gebruiken ca. 80.000
ondernemers het
Ondernemingsdossier.
Vergroten kwaliteit en
efficiëntie van zorg voor
mensen met oudedagsen chronische
aandoeningen.
Hierdoor kunnen zij
bijvoorbeeld langer
zelfstandig thuiswonen.
In 2017 zijn de
randvoorwaarden op
orde zodat scholen in
het primair en
voortgezet onderwijs
met ICT en digitaal
lesmateriaal het beste
uit individuele
leerlingen kunnen
halen.

Ondernemingsdossier

De zorg ontzorgd met
ICT

Inventariseren en wegnemen van
belemmeringen, zoals gebrek aan
standaardisatie en onvoldoende zicht op
kosten en baten, die een brede uitrol van
bewezen digitale zorginnovaties en
nieuwe werkwijzen in de langdurige zorg
in de weg staan.

Onderwijs & ICT

Het doorbreken van systeem- en
marktfalen (sterk gefragmenteerde vraag,
kosten gaan voor de baten uit) ten
aanzien van de beschikbaarheid van
digitaal, gepersonaliseerd materiaal voor
het onderwijs.

Doorbraak-project

Te bereiken doorbraak

Resultaat

Big Data

Wegnemen van barrières voor ondernemers om te profiteren van nieuwe big
data kennis die beschikbaar komt vanuit
excellent onderzoek. Toepassingsgebieden organiseren zich hierbij als marktplaatsen («living labs»).

Nieuwe bedrijvigheid
en nieuwe werkgelegenheid, doordat «big
data» kennis en kunde
versneld wordt
vermarkt in drie tot vijf
(inter)nationaal
toonaangevende
pps-trajecten/
innovatieve clusters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

8

Doorbraak-project

Te bereiken doorbraak

Resultaat

ICT & Energie

Wegnemen van belemmeringen die
optimale toepassing van ICT-gerelateerde
energiemanagementdiensten voor
bedrijven in de weg staan (o.a. gebrek
aan standaardisatie, ontbrekende
«inkoopextpertise» en onbekendheid met
«best practices»).

In 2017 is in tenminste 3
bedrijvenbranches en
bij 2 typen energieservices het energiemanagement met behulp van
ICT-oplossingen naar
een hoger niveau
gebracht. Bedrijven
kunnen hierdoor
verdienen aan
energiemanagement.

Tabel 1: Doorbraakprojecten met ICT28
4. Roadmap ICT: ICT-onderzoek voor alle topsectoren
Om te kunnen blijven innoveren met ICT is het noodzakelijk dat er een
voortdurende vernieuwing van ICT plaatsvindt, door het ontwikkelen van
nieuwe kennis die uiteindelijk de producten en diensten van (over)morgen
oplevert en nieuwe marktkansen biedt. Een belangrijk deel van deze
vernieuwing gebeurt binnen de markt én in samenwerking met kennisinstituten voor toegepast en fundamenteel onderzoek.
Thema’s Roadmap ICT
•
•

•

•

ICT om op te vertrouwen: onderzoek op het gebied van veilige en
vitale ICT, privacy, identiteit en cybercrime.
ICT-systemen voor monitoring en control: onderzoek t.b.v. slim en
kostenefficiënt ontwerpen en produceren van zelfdenkende
systemen, zoals automatische dijkbewaking.
ICT voor een verbonden wereld: onderzoek hoe de uitwisseling
van data door standaardisatie, ketenoptimalisatie en nieuwe
diensten door open data vereenvoudigd kan worden.
Data, data, data: onderzoek hoe grote hoeveelheden data vanuit
verschillende bronnen te koppelen en te hergebruiken zijn voor
nieuwe toepassingen, zoals op medisch gebied en voor
crisismanagement.

De samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheid op het
gebied van onderzoek is een duidelijke sterkte van Nederland. Dit geldt
ook voor de kwaliteit van het ICT-onderzoek28. Binnen de topsectorenaanpak wordt ICT-vernieuwing gefaciliteerd door de «Roadmap ICT voor
de Topsectoren». Het doel van de Roadmap is het in publiekprivate
samenwerking aanjagen van kennis, samenwerking en investeringen. Het
doel hierbij is het ontwikkelen van nieuwe producten, diensten en
werkprocessen. De kern van de Roadmap is een meerjarig onderzoeksprogramma met focus op ICT-kennisontwikkeling voor thema’s die voor alle
topsectoren van belang zijn, zoals Security, Sensoring, Big data, Open
data en ketenoptimalisatie.
In 2012 zijn meer dan 70 projecten met een ICT-component benoemd als
topsectorproject door NWO/STW en TNO. Sinds eind 2012 zijn diverse
nieuwe onderzoekscalls opengesteld onder de vlag van de Roadmap ICT,
onder andere voor Big data, sensortoepassingen op basis van nieuwe
draadloze 4G telecommmunicatienetwerken, Cyber security en Open geo
28

Deze selectie sluit aan op genoemde kansrijke sectoren in het Strategisch Aanvalsplan Digital
Gateway tot Europe (bijlage 2).
28
Zie ook het Strategisch Aanvalsplan Digital Gateway to Europe (bijlage 2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

9

data. Regionaal worden grote projecten uitgevoerd in lijn met de agenda
van de Roadmap ICT, zoals het DOME-project in Oost Nederland (Big Data
voor radioastronomie) en de «IJkdijk» in het noorden van Nederland
(dijkbewaking op afstand). Met het opstarten van al deze initiatieven vindt
clustering plaats van het ICT-onderzoek op de in de Roadmap ICT
gedefinieerde thema’s. De ICT-kennis die hiermee vrijkomt, moet leiden
tot ICT-toepassingen op de thema’s van (over)morgen, voor de topsectoren en daarbuiten. De huidige Roadmap kent een looptijd tot en met
2013. Momenteel vindt in het kader van het actualiseren van de uitvoering
van het Topsectorenbeleid overleg plaats over verlenging voor de periode
2014 – 2015. Besluitvorming hierover volgt na de zomer.
Daar waar onderzoek en beschikbaarheid van kennis van belang blijkt bij
het versnellen van de toepassing van ICT, zal de Roadmap ICT worden
betrokken bij de eerder genoemde doorbraakprojecten met ICT. Hierbij zal
ook worden aangesloten bij reeds lopende initiatieven in individuele
topsectoren.
ICT-initiatieven in individuele topsectoren
Logistiek
Binnen de topsector Logistiek wordt gewerkt aan de realisatie van
het Neutraal Logistiek Informatie Platform (NLIP). Met het NLIP
wordt publieke en private informatie door de hele keten op een
slimme wijze aangeleverd en gedeeld. Dat maakt de sector efficiënter en concurrerend en biedt mogelijkheden voor verdere
stroomlijning van de activiteiten van douane en inspecties zodat
deze minimale impact op het logistieke proces hebben. De voorspelbaarheid in het complexe logistiek proces wordt met het NLIP
aanzienlijk vergroot. Bovendien kunnen op basis van de bredere
beschikbaarheid van data nieuwe diensten ontwikkeld worden die
bijvoorbeeld synchromodaal transport ondersteunen. Het verbreden
van het NLIP naar agrologistiek is onderdeel van het doorbraakproject Informatieplatformen in Topsectoren.
Energie
In 2012 zijn in Nederland twaalf proeftuinen ingericht met slimme
energienetten voor duurzame energiebenutting, o.a. om decentrale
energieopwekking mogelijk te gaan maken. Om de bruikbaarheid en
schaalbaarheid van slimme energienetten te bevorderen, zijn ook
onderzoeksprojecten voor standaardisatie gestart in de Topsector
Energie, met betrokkenheid van tientallen bedrijven uit de energieen ICT-sector en kennisinstellingen, zoals KEMA en TU Eindhoven.
Ervaringen met standaardisatie van slimme energienetten, worden
via het NEN-platform Smart Grids uitgewisseld en afgestemd op
internationale ontwikkelingen. Dit maakt nieuwe diensten mogelijk,
zoals het via internet koppelen van slimme kamerthermostaten aan
energieprijzen.
Life Sciences & eHealth
Nieuwe scan- en analysetechnieken voor medische en genetische
data maken vroegtijdige diagnoses door zorgprofessionals en
behandelingen voor patiënten effectiever. Op dit gebied wordt
gecoördineerd onderzoek gedaan door consortia, bijvoorbeeld via
het CTMM-programma voor oncologische, hart-, vaat- en infectiegerelateerde ziekten, waaraan 85 bedrijven, 21 kennisinstellingen en in
totaal 900 wetenschappers deelnemen. Ook komen steeds meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

10

zorgdiensten op afstand beschikbaar, die patiënten, zorgprofessionals en mantelzorgers op nieuwe manieren kunnen ondersteunen
bij zorgvragen, bijvoorbeeld bij chronische ziekten. Om de invoering
van dit soort eHealth toepassingen te versnellen, werken zorgaanbieders, patiëntenverenigingen, zorgverzekeraars en bedrijven
samen aan een beoordelingskader.
5. Versterking nationaal beleid door internationale, lokale en
regionale initiatieven
De hiervoor genoemde nationale acties worden aangevuld met en
versterkt door initiatieven die plaatsvinden op internationaal en Europees
niveau. Voorbeelden hiervan zijn het internationaal positioneren van
Nederland als aantrekkelijk vestigingsland voor ICT-bedrijven, het creëren
van groeikansen voor Nederlandse bedrijven via realisatie van de
Europese Digitale Interne Markt, en het in gezamenlijkheid met de G4 en
de G32 uitvoeren van de Digitale Steden Agenda.
Internationaal
Nederland heeft door zijn geografische ligging, open samenleving en
handelsgeest de afgelopen eeuwen op verschillende terreinen een positie
opgebouwd als internationale toegangspoort. Deze poortfunctie is van
belang voor de internationale handel en het aantrekken van buitenlandse
investeringen. Op het ICT-vlak kan Nederland worden gezien als de
digitale poort van Europa (Digital Gateway to Europe). Gesteund door
deze positie zet het kabinet in op het aantrekken van buitenlandse
ICT-bedrijven naar Nederland. Dit moet leiden tot extra ICT-gerelateerde
investeringen binnen onze landsgrenzen. Doel hierbij is het kwantitatief
(omzet, aantal bedrijven, werkgelegenheid) en kwalitatief (innovatiekracht,
kennis en kunde) versterken van de Nederlandse ICT-sector en economische (top)sectoren. In samenspraak met het (ICT-)bedrijfsleven en de
kennisinstellingen is de afgelopen tijd een acquisitiestrategie uitgewerkt
die, in de vorm van een strategisch aanvalsplan, als bijlage bij deze brief
is bijgevoegd (bijlage 2). In het plan worden strategische acquisitiekeuzes
voorgesteld op basis van een analyse van de sterktes en zwaktes van de
Nederlandse ICT-sector. Belangrijke onderdelen van de vervolgaanpak zijn
het uitwerken van waardeproposities voor Nederland als «Digital Gateway
to Europe» en het ontwikkelen van Holland brandingmateriaal om
investeerders te interesseren in Nederland als vestigingsplaats. Hiermee
kunnen buitenlandse ICT-bedrijven gericht worden benaderd.
Europees
Op 18 december 2012 heeft Eurocommissaris Kroes een «Review» op haar
Digitale Agenda voor Europa gepresenteerd. De «Review» voegt zeven
nieuwe prioriteiten en 32 bijbehorende acties toe aan de bestaande
agenda. De nieuwe aandachtsgebieden sluiten goed aan bij het Nederlandse ICT-beleid. Zo wenst Nederland met name snelle voortgang op het
punt van de digitale interne markt. Aanpassing van het auteursrecht aan
het digitale tijdperk is hierbij essentieel. Ook de verordening die onder
meer het gebruik van nationale elektronische identiteiten op Europese
schaal mogelijk zal maken, heeft zijn meerwaarde. Nederland steunt
voorts de Europese ambities29 op het gebied van breedband en is daarbij
ook van mening dat het primaat bij de markt ligt. De plannen van de
Commissie omtrent netwerk- en informatiebeveiliging zijn in lijn met
29

Dit geldt in het bijzonder voor de ICT-doorbraakprojecten «Ambitieuze MKB-er innoveert met
ICT», «Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie», «Massaal digitaal», «Ondernemingsdossier», «Onderwijs & ICT», «De Zorg ontzorgd door ICT» en «Energie & ICT».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

11

reeds in Nederland ingezette maatregelen zoals de invoering van een
meldplicht bij «security breaches».
Eurocommissaris Kroes heeft daarnaast recent de Startup Europe tour en
Leadership Club gelanceerd. Hiermee vraagt zij aandacht voor Europees
ondernemerschap. Door lokale ecosystemen te verbinden, rolmodellen in
de spotlight te zetten en aandacht te geven aan investeerders en
onderwijs wil zij zorgen dat Europese IT starters hun wereldwijde
groeipotentieel benutten en in Europa blijven. Dit initiatief sluit naadloos
aan op het Nederlandse initiatief »Ambitieus Ondernemerschap» dat inzet
op (door)groei van starters en kleine ondernemers, onder meer in de ICT.
Het onlangs door het kabinet afgesloten Techniekpact30 met bedrijven,
onderwijsinstellingen, werknemers, regio’s, scholieren en studenten
draagt bij aan de zogenaamde «Grand Coalition for Digital Jobs and
Training» waarmee Commissaris Kroes wil bereiken dat meer vacatures in
de ICT-sector vervuld worden. Het Techniekpact wil bevorderen dat
jongeren vaker kiezen voor een toekomst in technische sectoren als de
ICT, maar ook dat ouderen en werklozen zich omscholen voor die banen
waar vraag naar is in de huidige interneteconomie. Dit is ook nodig gezien
het tekort aan technisch geschoolde werknemers in de ICT-sector31.
Techniekpact initiatief ICT
In juni 2013 opende het «IBM Services Center Groningen» in
Groningen. Het Services Center is het resultaat van een samenwerking tussen de Provincie en gemeente Groningen, Hanzehogeschool Groningen, Rijksuniversiteit Groningen, Universitair Medisch
Centrum Groningen en IBM en zal de komende drie jaar werk bieden
aan afgestudeerde technologiestudenten en ervaren professionals
met een technische achtergrond. Daarnaast worden stageplekken en
ruimte voor afstudeeropdrachten aangeboden om zo het beste
technologietalent in de stad en regio te behouden. De komst van het
centrum levert in eerste instantie honderd en op termijn driehonderdvijftig nieuwe ICT-banen op.
Lokaal en regionaal
Ook steden zoeken samenwerking met elkaar, met de rijksoverheid,
kennisinstellingen en bedrijfsleven, om te werken aan economische groei
en de aanpak van maatschappelijke opgaven met ICT. Een breed gebruik
van ICT-diensten en toepassingen heeft alleen kans van slagen als het rijk
en de steden structureel samenwerken. Daarom is het vorige Kabinet, op
initiatief van G32 en G4, een intensieve samenwerking gestart tussen het
ministerie van EZ (namens het Rijk) en de grootste steden van Nederland.
Deze samenwerking heeft vanuit de grote steden geleid tot het opstellen
van de Digitale Steden Agenda. Inmiddels heeft de samenwerking verder
vorm gekregen in een convenant tussen Rijk en G32 en G4 onder de titel
«Smarter Cities». In dit convenant zijn concrete voorstellen gedaan om de
komende jaren, met behulp van ICT, vraagstukken op te lossen in de
domeinen ondernemen, veiligheid, regeldruk, zorg, onderwijs, energie en
informatiedeling. Op 6 maart jongstleden is het convenant «Smarter
Cities» getekend door vertegenwoordigers van de steden en mijzelf,
namens de Rijksoverheid. Uitgangspunt in de samenwerking is dat de
steden zelf aangeven welke thema’s zij oppakken. Daarnaast is
afgesproken dat steden succesvol gebleken diensten of toepassingen van
elkaar overnemen.
30
31

Kamerstuk 32 637, nr. 57
Zie ook het Strategisch Aanvalsplan Digital Gateway to Europe (bijlage 2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

12

De uitvoering van de concrete acties uit het convenant wordt gezamenlijk
gefinancierd door de steden en het Rijk. Om de voortgang van het
convenant goed te kunnen volgen en daar op te kunnen sturen, hebben
Rijk en steden een monitoringsinstrument ontwikkeld. Dit instrument
meet met kwalitatieve en kwantitatieve prestatie-indicatoren hoe de
uitvoering van de acties uit het convenant er voor staan. Daarnaast zorgt
de gekozen themastructuur voor betrokkenheid van het lokale niveau bij
de ICT-doorbraakprojecten.
6. Tenslotte
Met bovenstaande nieuwe acties, in combinatie met de verdere uitvoering
van de Digitale Agenda.nl en de Digitale Implementatie Agenda.nl, wil het
kabinet de impact van ICT op economische groei en de bijdrage aan
maatschappelijke vraagstukken verder blijven vergroten. Over de
uitvoering van de doorbraakprojecten zal ik u tussentijds informeren,
evenals over de afronding van de Digitale Agenda.nl in 2015.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 637, nr. 70

13