EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 2.12.2015
COM(2015) 614 final

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
Maak de cirkel rond - Een EU-actieplan voor de circulaire economie

NL

NL

Maak de cirkel rond — Een EU-actieplan voor de circulaire economie
Inleiding
De overgang naar een meer circulaire economie, waarin de waarde van producten, materialen
en hulpbronnen in de economie zo lang mogelijk kan worden behouden en de afvalproductie
tot een minimum wordt beperkt, levert een essentiële bijdrage aan de inspanningen van de EU
om tot een duurzame, koolstofarme, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie te
komen. Een dergelijke overgang is de gelegenheid om onze economie te transformeren en
nieuwe en duurzame concurrentievoordelen voor Europa te genereren.
Een circulaire economie verstrekt het concurrentievermogen van de EU door bedrijven te
beschermen tegen de schaarste van hulpbronnen en instabiele prijzen en draagt bij tot het
creëren van nieuwe mogelijkheden voor het bedrijfsleven en vernieuwende, meer efficiënte
manieren van produceren en consumeren. Een circulaire economie schept lokaal banen op alle
vaardigheidsniveaus en creëert kansen voor sociale integratie en samenhang. Tegelijkertijd
wordt energie bespaard en bijgedragen tot het voorkomen van onherstelbare schade (aan het
klimaat en de biodiversiteit en in de zin van lucht-, bodem- en waterverontreiniging) die
wordt veroorzaakt door hulpbronnen sneller te verbruiken dan de aarde deze kan aanvullen. In
een recent rapport wordt tevens gewezen op nog meer voordelen van een circulaire
economie1, waaronder het verlagen van de huidige kooldioxide-uitstoot. Maatregelen
betreffende een circulaire economie sluiten derhalve nauw aan bij de kernprioriteiten van de
EU, waaronder banen en groei, de investeringsagenda, klimaat en energie, de sociale agenda
en industriële innovatie, en bij de wereldwijde inspanningen betreffende duurzame
ontwikkeling.
Economische actoren, zoals het bedrijfsleven en consumenten, zijn van essentieel belang voor
de voortgang van dit proces. Lokale, regionale en nationale overheden maken de overgang
mogelijk, maar de EU heeft ook een belangrijke rol in de ondersteuning ervan. Het doel is om
voor het juiste regelgevingskader voor de ontwikkeling van een circulaire economie in de
eengemaakte markt te zorgen om een duidelijk signaal aan economische actoren en de
samenleving in het algemeen af te geven over verdere stappen betreffende afvaldoelstellingen
op de lange termijn, alsmede over een concreet, breed en ambitieus maatregelenpakket, dat
vóór 2020 moeten worden uitgevoerd. Maatregelen op EU-niveau stimuleren investeringen en
creëren een gelijk speelveld, nemen belemmeringen weg die uit Europese wetgeving of
ontoereikende handhaving voortvloeien, verdiepen de eengemaakte markt en waarborgen
gunstige voorwaarden voor innovatie en de betrokkenheid van alle belanghebbenden.
De wetgevingsvoorstellen betreffende afvalstoffen, die samen met dit actieplan zijn
vastgesteld, omvatten streefdoelen voor de lange termijn om het storten van afval te
verminderen en de voorbereiding voor hergebruik en de recycling van belangrijke
1

Growth within a circular economy vision for a competitive Europe, rapport van de Ellen MacArthur
Foundation, het McKinsey Centre for Business and Environment en het Stiftungsfonds für Umweltökonomie
und Nachhaltigkeit (SUN), juni 2015.

2

afvalstromen, zoals stedelijk afval en verpakkingsafval, te intensiveren. De streefdoelen
moeten de lidstaten brengen tot geleidelijke convergentie van het niveau van beste praktijken
en de noodzakelijke investeringen in afvalbeheer stimuleren. Verdere maatregelen worden
voorgesteld om de uitvoering duidelijk en eenvoudig te maken, economische stimulansen te
bevorderen en regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid te verbeteren.
Door duurzame activiteit in belangrijke sectoren en nieuwe kansen voor het bedrijfsleven te
stimuleren, draagt het plan bij tot het ontsluiten van het potentieel voor groei en banen van
een circulaire economie. Het plan bevat ook uitgebreide verbintenissen betreffende ecologisch
ontwerp, de ontwikkeling van een strategische aanpak voor kunststoffen en chemicaliën, een
grootschalig initiatief voor de financiering van innovatieprojecten in het kader van het EUonderzoeksprogramma Horizon 2020, en gerichte maatregelen op gebieden zoals
kunststoffen, levensmiddelenafval, bouw, kritieke grondstoffen, industrie- en mijnbouwafval,
consumptie en overheidsopdrachten. Andere belangrijke wetgevingsvoorstellen voor
meststoffen en hergebruik van water volgen later. Tot slot zijn er horizontale ondersteunende
maatregelen opgenomen op gebieden als innovatie en investeringen om de overgang naar een
circulaire economie te bevorderen. De voorgestelde acties ondersteunen de circulaire
economie in elke stap van de waardeketen, van productie tot consumptie, reparatie en
herproductie, afvalbeheer en secundaire grondstoffen die weer in de economie worden
teruggebracht. De voorgestelde maatregelen worden uitgevoerd overeenkomstig de beginselen
van betere regelgeving na passende raadpleging en effectbeoordeling.
Het actieplan is gericht op maatregelen op EU-niveau met hoge toegevoegde waarde. De
verwezenlijking van een circulaire economie vereist echter een langdurige betrokkenheid op
alle niveaus, van lidstaten, regio's en steden tot bedrijven en burgers. De lidstaten worden
uitgenodigd om volledig aan de EU-maatregelen deel te nemen en deze te integreren in en aan
te vullen met nationale maatregelen. De circulaire economie moet zich ook wereldwijd
ontwikkelen. Betere samenhang van het beleid op dit gebied in het interne en externe optreden
van de EU versterkt de uitvoering onderling en is cruciaal voor de uitvoering van wereldwijde
verbintenissen van de Unie en de EU-lidstaten en met name de Agenda 2030 voor duurzame
ontwikkeling van de VN en de alliantie van de G7 voor een efficiënt hulpbronnengebruik. Dit
actieplan speelt een grote rol bij het bereiken van de doelstellingen voor duurzame
ontwikkeling ("sustainable development goals" of SDG's) tegen 2030, met name
doelstelling 12, het waarborgen van duurzame consumptie- en productiepatronen.

1. Productie
Een circulaire economie start bij het prille begin van de levenscyclus van een product. Zowel
de ontwerpfase als de productieprocessen zijn van invloed op de verwerving, het gebruik van
hulpbronnen en de afvalproductie gedurende de levenscyclus van een product.

3

1.1. Productontwerp
Een beter ontwerp kan producten duurzamer maken of ervoor zorgen dat zij gemakkelijker
kunnen worden gerepareerd, verbeterd of geherproduceerd. Het kan recyclers helpen
producten te demonteren om waardevolle materialen en componenten terug te winnen. Over
het geheel genomen kan het helpen kostbare hulpmiddelen te behouden. De huidige
marktsignalen lijken echter onvoldoende te zijn om dit mogelijk te maken, met name omdat
de belangen van producenten, gebruikers en recyclers niet op elkaar zijn afgestemd. Daarom
is het essentieel prikkels voor een verbeterd productontwerp te creëren zonder afbreuk te doen
aan de eengemaakte markt en de concurrentie, en innovatie mogelijk maken.
Elektrische en elektronische producten zijn in dit verband van bijzonder belang.
Repareerbaarheid kan voor consumenten belangrijk zijn en deze producten kunnen
waardevolle materialen bevatten waarvan de recycling eenvoudiger moet worden gemaakt
(bv. zeldzame aardmetalen in elektronische apparaten). In het kader van de richtlijn inzake
ecologisch ontwerp2, die ten doel heeft de efficiëntie en milieuprestaties van
energiegerelateerde producten te verbeteren, legt de Commissie bij toekomstige eisen voor
productontwerpen de nadruk op aspecten van een circulaire economie om een beter ontwerp
van deze producten te stimuleren. Tot op heden zijn de eisen inzake ecologisch ontwerp
voornamelijk op energie-efficiëntie gericht3; in de toekomst worden aspecten als
repareerbaarheid, duurzaamheid, verbeterbaarheid, recycleerbaarheid of de identificatie van
bepaalde materialen of stoffen, systematisch onderzocht. De Commissie analyseert deze
aspecten voor elk product apart in nieuwe werkprogramma's en evaluaties, waarbij met de
specifieke kenmerken en problemen van de verschillende producten (zoals innovatiecycli)
rekening wordt gehouden en nauw met de relevante belanghebbenden wordt samengewerkt.
Als eerste stap heeft de Commissie in het kader van de richtlijn inzake ecologisch ontwerp
verplichte eisen voor productontwerp en -markering uitgewerkt, die zij binnenkort aan de
lidstaten voorstelt, om het gemakkelijker en veiliger te maken elektronische beeldschermen
(bv. platte computer- of televisieschermen) te demonteren, te hergebruiken en te recycleren.
De Commissie stelt ook voor een beter productontwerp te bevorderen door de hoogte van de
financiële bijdrage die producenten uit hoofde van regelingen voor uitgebreide
producentenverantwoordelijkheid betalen, te koppelen aan de kosten aan het einde van de
levensduur van hun producten. Hiermee wordt een rechtstreekse economische stimulans
gecreëerd om producten te ontwerpen die gemakkelijker kunnen worden gerecycled of
hergebruikt.

2

Richtlijn 2009/125/EG. Deze richtlijn heeft betrekking op alle energiegerelateerde producten.
Er wordt geraamd dat de richtlijn inzake ecologisch ontwerp samen met de geldende maatregelen voor energieetikettering tegen 2020 een besparing van 175 Mtoe primaire energie oplevert.
3

4

Tot slot onderzoekt de Commissie de mogelijkheden en maatregelen voor een coherenter
beleidskader voor de verschillende werkterreinen van het EU-productbeleid4 en de bijdrage
daarvan tot een circulaire economie.
- De Commissie bevordert de repareerbaarheid, verbeterbaarheid, duurzaamheid en
recycleerbaarheid van producten door in haar toekomstige werkzaamheden in het kader van
de richtlijn inzake ecologisch ontwerp producteisen te ontwikkelen die voor een circulaire
economie relevant zijn, voor zover van toepassing en rekening houdend met de specifieke
kenmerken van de verschillende productgroepen. In het werkprogramma inzake ecologisch
ontwerp voor 2015-2017 wordt in detail uitgewerkt hoe dit wordt uitgevoerd. Ook voor
elektronische beeldschermen stelt de Commissie binnenkort eisen voor op het gebied van
ecologisch ontwerp.
- In de herziene wetgevingsvoorstellen betreffende afvalstoffen creëren bepalingen over
uitgebreide verantwoordelijkheid van de producent economische prikkels voor een beter
productontwerp.
- De Commissie onderzoekt de mogelijkheden en maatregelen voor een coherenter
beleidskader voor de verschillende werkterreinen van haar productbeleid en de bijdrage
daarvan tot een circulaire economie.
1.2. Productieprocessen
Zelfs voor producten en materialen die op een slimme manier zijn ontworpen, kan inefficiënt
gebruik van hulpbronnen in productieprocessen leiden tot het missen van kansen voor het
bedrijfsleven en tot aanzienlijke afvalproductie.
Ook in een circulaire economie blijven primaire grondstoffen, met inbegrip van hernieuwbare
grondstoffen, in de productieprocessen een belangrijke rol spelen. In dit verband moet
aandacht worden besteed aan de sociale en milieueffecten van de productie daarvan, zowel in
de EU als in derde landen. De Commissie stimuleert daarom wereldwijd de duurzame
verwerving van grondstoffen, bv. door middel van beleidsdialogen, partnerschappen en haar
handels-5 en ontwikkelingsbeleid. Er is een belangrijke rol voor de industrie weggelegd die
specifieke toezeggingen betreffende duurzame verwerving moet doen en moet zorgen voor
samenwerking tussen de waardeketens.
Wat het gebruik van hulpbronnen, de afvalproductie en het afvalbeheer betreft, is elke
industriesector anders. Daarom blijft de Commissie in een aantal industriële sectoren beste
praktijken bevorderen door middel van de referentiedocumenten over de beste beschikbare
technieken (BREF's) die de lidstaten bij het uitvaardigen van vergunningsvereisten voor
industriële installaties moeten gebruiken, en bevordert zij beste praktijken op het gebied van
mijnbouwafval. De Commissie helpt ook het midden- en kleinbedrijf (mkb) om van de
commerciële mogelijkheden van een efficiënter gebruik van hulpbronnen te profiteren door de
4

Bv. ecologisch ontwerp, energie-etikettering, milieukeur, groene overheidsopdrachten en andere relevante
productwetgeving.
5
Met name de in oktober 2015 aangenomen strategie "Handel voor iedereen".

5

oprichting van een Europees kenniscentrum inzake hulpbronnenefficiëntie6. Voorbeelden van
acties op dit gebied zijn het bevorderen van de vervanging van zorgwekkende chemische
stoffen of het ondersteunen van de toegang van het mkb tot innovatieve technologieën7.
Ondernemingen, en het mkb in het bijzonder, zouden ook kunnen profiteren van de
verbetering van de efficiëntie en de toepassing van het milieubeheer- en milieuauditsysteem
van de EU (EMAS)8 en het proefprogramma inzake milieutechnologietoetsing (ETV)9.
Bovendien is het belangrijk innovatieve industriële processen te bevorderen. Met behulp van
industriële symbiose kunnen bijvoorbeeld afvalstoffen of bijproducten van de ene bedrijfstak
grondstoffen voor een andere bedrijfstak worden. In haar herziene voorstellen betreffende
afvalstoffen stelt de Commissie voor deze praktijk te vergemakkelijken en zij treedt met de
lidstaten in overleg om mede voor een gemeenschappelijke interpretatie van de regels voor
bijproducten te zorgen. Het hergebruik van gasvormige effluenten10 is een ander voorbeeld
van een innovatief proces. Ook herproductie11 is een veelbelovend gebied: het is in bepaalde
bedrijfstakken, zoals voertuigen of industriële machines, al een gangbare praktijk, maar kan in
nieuwe sectoren worden toegepast. De EU steunt deze veelbelovende ontwikkelingen via het
programma voor onderzoek en innovatie, Horizon 2020,12 en via fondsen voor het
cohesiebeleid13.
- De Commissie neemt in de referentiedocumenten over de beste beschikbare technieken
(BREF's) richtsnoeren op voor de beste praktijken voor afvalbeheer en een efficiënt
hulpbronnengebruik in industriële sectoren14 en zij publiceert richtsnoeren en bevordert beste
praktijken voor mijnbouwafval.
- De Commissie stelt voor (in de herziene wetgevingsvoorstellen betreffende afvalstoffen) de
regels voor bijproducten te verduidelijken om industriële symbiose makkelijker te maken en
tot de totstandbrenging van een gelijk speelveld in de hele EU bij te dragen.
2. Verbruik
De keuzen van miljoenen consumenten kunnen de circulaire economie ondersteunen of
hinderen. Deze keuzen worden gebaseerd op de informatie waartoe consumenten toegang
hebben, het assortiment en de prijzen van bestaande producten, en het regelgevingskader.
Deze fase is ook van essentieel belang voor de preventie en vermindering van de productie
van huishoudelijk afval.
6

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52014DC0440
Om de toegang van het mkb tot technologische dienstencentra op het gebied van sleuteltechnologieën te
vergemakkelijken.
8
Naar aanleiding van de lopende geschiktheidscontrole.
9
http://ec.europa.eu/environment/etv/etv_preprog.htm
10
Met name CO2.
11
Een aantal fabricagestappen waarmee het afgeschreven onderdeel of product wordt teruggebracht in een staat
waarin het als nieuw of beter kan presteren, met de desbetreffende garantie.
12
Oproep voor het indienen van voorstellen voor fabrieken van de toekomst, 2014 – oproep voor het indienen
van voorstellen betreffende industriële symbiose, 2014.
13
http://ec.europa.eu/regional_policy/index.cfm/en/information/legislation/guidance/
14
Dit gebeurt in het kader van de reguliere geplande herzieningen van de BREF's.
7

6

Europese consumenten die met een veelheid aan labels en milieuclaims worden
geconfronteerd, vinden het vaak moeilijk om onderscheid tussen producten te maken en de
beschikbare informatie te vertrouwen. Groene claims voldoen mogelijk niet altijd aan de
wettelijke eisen voor betrouwbaarheid, nauwkeurigheid en duidelijkheid15. Samen met
belanghebbende partijen werkt de Commissie aan de betrouwbaarheid van groene claims en
zorgt zij voor betere handhaving van de bestaande regels, onder meer door geactualiseerde
richtsnoeren betreffende oneerlijke handelspraktijken16. Zij test momenteel de
milieuvoetafdruk van producten17, een methode voor het meten van milieuprestaties, en zij
gaat na of deze bruikbaar is voor het meten of communiceren van milieu-informatie. De
vrijwillige EU-milieukeur identificeert producten die gedurende hun gehele levenscyclus
minder effect op het milieu hebben. De Commissie onderzoekt hoe de doeltreffendheid en de
bijdrage daarvan tot de circulaire economie kan worden vergroot18.
Eerder dit jaar heeft de Commissie een voorstel gedaan voor een verbeterd systeem voor de
etikettering van de energieprestaties van huishoudelijke apparaten en andere
energiegerelateerde producten, dat consumenten moet helpen de efficiëntste producten te
kiezen19. Het voorgestelde systeem moet het ook mogelijk maken om consumenten informatie
te tonen over de milieuprestaties, waaronder de duurzaamheid, van energiegerelateerde
producten20.
Een van de belangrijkste factoren die van invloed zijn op aankoopbeslissingen is de prijs,
zowel in de waardeketen als voor de eindgebruiker. De lidstaten worden derhalve
aangemoedigd om stimulansen te bieden en economische instrumenten te gebruiken, zoals
belastingheffing, om ervoor te zorgen dat de milieukosten beter in de prijzen van producten
tot uiting komen. Aspecten betreffende garanties, zoals de wettelijke garantietermijn en de
omkering van de bewijslast21, vormen ook een belangrijk deel van de consumptiepuzzel,
aangezien consumenten hiermee tegen producten met gebreken kunnen worden beschermd en
deze aspecten bijdragen tot de duurzaamheid en repareerbaarheid van producten, waardoor zij
niet worden weggegooid. In de EU bestaat voor fysieke goederen een wettelijke
garantietermijn van twee jaar, maar bij de toepassing daarvan doen zich nog steeds problemen
voor. De Commissie pakt dergelijke kwesties aan, met name in het kader van het voorstel
voor onlineverkoop van goederen dat zij binnenkort indient. In het voorstel worden ook

15

Zie het consumentenmarktonderzoek naar milieuclaims voor niet-voedingsproducten:
http://ec.europa.eu/consumers/consumer_evidence/market_studies/environmental_claims/index_en.htm
16
In het kader van Richtlijn 2005/29/EG betreffende oneerlijke handelspraktijken van ondernemingen jegens
consumenten.
17
COM(2013) 196 final. Momenteel wordt in proefprojecten getest. Afhankelijk van de resultaten van de
proefprojecten overweegt de Commissie de verdere toepassing van de methode van de milieuvoetafdruk van
producten.
18
Naar aanleiding van de lopende geschiktheidscontrole.
19
COM(2015) 341 final.
20
Op basis van gegevens die voor markttoezichtautoriteiten meetbaar zijn, en zonder aanzienlijke negatieve
gevolgen voor de begrijpelijkheid en doeltreffendheid van het etiket voor klanten.
21
Op grond van Richtlijn 99/44/EG moet de verkoper in de eerste zes maanden na levering bewijzen dat op het
tijdstip van levering geen gebrek aan conformiteit bestond. Daarna ligt de bewijslast bij de koper.

7

belangrijke onderdelen van de consumentenwetgeving geëvalueerd en worden mogelijke
verbeteringen overwogen22.
Als een product eenmaal is aangeschaft, kan de levensduur ervan door hergebruik en reparatie
worden verlengd, waarmee verspilling wordt vermeden. Hergebruik en reparatie zijn
arbeidsintensieve sectoren en dragen derhalve bij tot de agenda voor banen en de sociale
agenda van de EU. Momenteel kunnen bepaalde producten vanwege hun ontwerp niet worden
gerepareerd of zijn reserveonderdelen of reparatie-informatie niet beschikbaar. Verdere
werkzaamheden betreffende het ecologisch ontwerp (zie punt 1.1) dragen ertoe bij dat
producten duurzamer en makkelijker te repareren worden; er wordt met name gekeken naar
eisen betreffende de beschikbaarheid van reserveonderdelen en reparatie-informatie (bv. via
onlinereparatiehandleidingen), onder meer door het verkennen van de mogelijkheid van
horizontale eisen betreffende de verstrekking van reparatie-informatie. Praktijken betreffende
geplande veroudering kunnen ook de nuttige levensduur van producten beperken. Via een
onafhankelijk testprogramma begint de Commissie met werkzaamheden om dergelijke
praktijken op te sporen en manieren te vinden om deze aan te pakken. Bovendien bevatten de
herziene wetgevingsvoorstellen betreffende afvalstoffen nieuwe bepalingen om activiteiten op
het gebied van de voorbereiding voor hergebruik te stimuleren. De lidstaten en de regionale
en lokale overheden hebben ook een belangrijke rol bij de bevordering van hergebruik en
reparatie, en sommige hebben op dit gebied al initiatieven genomen.
Er kunnen ook andere maatregelen worden getroffen om de hoeveelheid huishoudelijk afval
te verminderen. Dit is vaak doeltreffender op nationaal en lokaal niveau, waar maatregelen
doelgerichter kunnen zijn: bewustmakingscampagnes en economische prikkels23 zijn
bijzonder doeltreffend gebleken. De Commissie bevordert afvalpreventie en hergebruik door
de uitwisseling van informatie en beste praktijken en door financiering uit de fondsen voor het
cohesiebeleid voor projecten op lokaal en regionaal niveau, waaronder interregionale
samenwerking.
Innovatieve vormen van consumptie kunnen ook de ontwikkeling van een circulaire economie
ondersteunen, bv. het delen van producten of infrastructuur (deeleconomie), het afnemen van
van diensten in plaats van producten, of het gebruik van informatietechnologie of digitale
platforms. Deze nieuwe vormen van consumptie worden vaak door bedrijven of burgers
ontwikkeld en op nationaal, regionaal en lokaal niveau gestimuleerd. De Commissie steunt
deze nieuwe bedrijfs- en consumptiepatronen via Horizon 2020 en door middel van de
financiering van het cohesiebeleid (zie ook punt 6). Zoals aangekondigd in de strategie voor
de eengemaakte markt24, zal zij ook een Europese agenda voor de deeleconomie ontwikkelen.
Overheidsopdrachten zijn goed voor een groot deel van de Europese consumptie (bijna 20 %
van het bbp van de EU). Zij kunnen in een circulaire economie dan ook een belangrijke rol
22

In het kader van de geschiktheidscontrole van de consumentenwetgeving die in het werkprogramma van de
Commissie voor 2015 (COM(2014) 910 final, bijlage III) is aangekondigd.
23
Zoals stimuleringsregelingen voor gemeenten of gedifferentieerde tarieven voor afval, waarbij huishoudens
(bijvoorbeeld) betalen naargelang van de hoeveelheid niet-recycleerbaar afval dat zij weggooien.
24
COM(2015) 550 final.

8

spelen en de Commissie stimuleert deze rol door maatregelen op het gebied van groene
overheidsopdrachten25, waarin op EU-niveau criteria worden uitgewerkt die vervolgens op
vrijwillige basis door overheidsinstanties worden gebruikt. Allereerst zorgt de Commissie
ervoor dat in de toekomst bij de opstelling of herziening van criteria bijzondere nadruk wordt
gelegd op aspecten die voor een circulaire economie relevant zijn, zoals duurzaamheid en
repareerbaarheid. Daarnaast ondersteunt zij een bredere toepassing van deze criteria door
overheidsinstanties26 en overweegt zij hoe groene overheidsopdrachten in de EU op grotere
schaal kunnen worden gebruikt, met name voor producten of markten die voor de circulaire
economie van groot belang zijn. Tot slot geeft de Commissie het goede voorbeeld door ervoor
te zorgen dat haar eigen aanbestedingen zo groen mogelijk zijn en door bij EU-financiering
groene aanbesteding te versterken.
- In haar werkzaamheden op het gebied van ecologisch ontwerp neemt de Commissie met
name evenredige eisen betreffende duurzaamheid en de beschikbaarheid van reparatieinformatie en reserveonderdelen, alsmede duurzaamheidsinformatie in toekomstige
maatregelen voor energie-etikettering in aanmerking.
- In de herziene wetgevingsvoorstellen betreffende afvalstoffen stelt de Commissie nieuwe
regels vast die activiteiten op het gebied van hergebruik stimuleren.
- De Commissie streeft naar betere handhaving van de garanties voor concrete producten,
onderzoekt de eventuele mogelijkheden voor verbetering en bestrijdt valse milieuclaims.
- De Commissie stelt een onafhankelijk testprogramma op in het kader van Horizon 2020 om
bij te dragen tot de identificatie van kwesties in verband met mogelijke geplande
veroudering. Voor zover nodig worden bij deze werkzaamheden relevante belanghebbenden
betrokken.
- De Commissie neemt maatregelen op het gebied van groene overheidsopdrachten, door in
nieuwe of herziene criteria de nadruk te leggen op aspecten in verband met de circulaire
economie, door een bredere toepassing van groene overheidsopdrachten te ondersteunen en
door het goede voorbeeld te geven bij haar eigen aanbestedingen en bij EU-financiering.

3. Afvalbeheer
Afvalbeheer speelt een centrale rol in een circulaire economie: het bepaalt hoe de EUafvalhiërarchie in de praktijk wordt gebracht. In de afvalhiërarchie wordt een prioritaire
volgorde vastgesteld van preventie, voorbereiding voor hergebruik, recycling en terugwinning
van energie tot afvalverwijdering, zoals storten. Dit beginsel heeft tot doel om de opties te
stimuleren die over het geheel genomen het beste milieuresultaat opleveren. De wijze waarop
wij ons afval inzamelen en beheren, kan leiden tot hetzij hoge percentages recycling en
waardevolle materialen die weer terugkomen in de economie, hetzij een inefficiënt systeem
waarin het meeste recycleerbare afval op stortplaatsen terechtkomt of wordt verbrand, met
potentieel schadelijke milieueffecten en aanzienlijke economische verliezen. Om een hoog
25

In overeenstemming met de wereldwijde duurzame-ontwikkelingsdoelstelling om duurzame praktijken bij
overheidsopdrachten te bevorderen.
26
Onder meer door doelgerichte opleidingen.

9

niveau van terugwinning van grondstoffen te bereiken, is het van essentieel belang om
overheidsinstanties, ondernemingen en beleggers signalen voor de lange termijn te sturen en
om op EU-niveau de juiste voorwaarden te creëren, waaronder consequente handhaving van
de geldende verplichtingen. Alle afvalstoffen moeten in aanmerking worden genomen,
ongeacht of zij door huishoudens, bedrijven, industrie en mijnbouw (zie punt 1.2) of de
bouwnijverheid (zie punt 5.4) worden geproduceerd.
Op dit moment wordt slechts circa 40 % van het door huishoudens in de EU geproduceerde
afval gerecycleerd. Dit gemiddelde verhult grote verschillen tussen lidstaten en regio's, met
cijfers van wel 80 % in sommige gebieden en minder dan 5 % in andere. De Commissie dient
nieuwe wetgevingsvoorstellen over afvalstoffen in om een langetermijnvisie voor meer
recycling en minder storten van stedelijk afval te bieden, waarbij rekening wordt gehouden
met de verschillen tussen de lidstaten. Deze voorstellen sporen er ook toe aan meer gebruik
van economische instrumenten te maken om de samenhang met de EU-afvalhiërarchie te
waarborgen.
De herziene afvalvoorstellen bevatten tevens hogere streefdoelen voor recycling van
verpakkingsmateriaal27, waarmee de streefdoelen voor stedelijk afval worden versterkt en het
beheer van verpakkingsafval in de commercie en de industrie wordt verbeterd. Sinds de
invoering van streefdoelen voor de gehele EU voor verpakkingen van papier, glas, plastic,
metaal en hout is in de EU meer verpakkingsafval (van huishoudens en uit bronnen in de
industrie en commercie) gerecycleerd28 en er zijn mogelijkheden om nog meer te recycleren,
met zowel economische als milieuvoordelen.
Om het niveau van kwalitatief hoogwaardige recycling te verhogen, zijn verbeteringen nodig
bij het inzamelen en sorteren van afval. Inzamelings- en sorteringssystemen worden vaak
gedeeltelijk door regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid gefinancierd,
waarbij fabrikanten aan de kosten van inzameling en verwerking van producten bijdragen.
Om deze regelingen doeltreffender te maken, stelt de Commissie minimumvoorwaarden voor
transparantie en kostenefficiëntie voor. Lidstaten en regio's kunnen deze regelingen ook voor
bijkomende afvalstromen als textiel of meubelen gebruiken.
In de herziene afvalvoorstellen zullen ook belangrijke kwesties betreffende de berekening van
de recyclingpercentages worden behandeld. Dit is van essentieel belang om voor
vergelijkbare statistieken van hoge kwaliteit over de gehele EU te zorgen, om het huidige
systeem te vereenvoudigen en om een hoger percentage van daadwerkelijke recycling van
afzonderlijk ingezameld afval te stimuleren.
Ook is het belangrijk om obstakels in de praktijk aan te pakken. Vaak worden hogere
recyclingpercentages beperkt door administratieve capaciteit, te weinig investeringen in
infrastructuur voor gescheiden inzameling en recycling en ontoereikend gebruik van
27
28

In het voorstel worden voor metalen aparte subdoelen voor aluminium en ferrometalen ingevoerd.
http://ec.europa.eu/environment/waste/packaging/index_en.htm

10

economische instrumenten (bv. heffingen op storten of gedifferentieerde afvaltarieven);
daarnaast zorgt het creëren van overcapaciteit in infrastructuur voor de behandeling van
restafval (met inbegrip van gemengd afval) voor grote uitdagingen. In de nieuwe
wetgevingsvoorstellen over afvalstoffen wordt met deze obstakels rekening gehouden door
streefdoelen op de lange termijn en tussentijdse streefdoelen te combineren met de
mogelijkheid van verlenging voor landen die bij de intensivering van de gescheiden
inzameling en recycling met de grootste uitdagingen worden geconfronteerd, en tevens een
uitvoeringsstrategie verplicht te stellen om te waarborgen dat er vooruitgang wordt geboekt en
dat hiaten in de uitvoering tijdig worden aangepakt. De Commissie zet zich ook in om
lidstaten die bij de uitvoering problemen hebben, technische steun te bieden en om de
uitwisseling van beste praktijken te bevorderen met de landen en regio's die erin zijn geslaagd
hun afvalbeheer te verbeteren. De Commissie is al een aantal initiatieven ter bevordering van
de naleving gestart om een betere uitvoering van de EU-afvalwetgeving, met inbegrip van
stedelijk en gevaarlijk afval en gescheiden inzameling, te waarborgen en om het bewustzijn
op nationaal niveau te vergroten. De nauwe samenwerking met de lidstaten wordt in de
toekomst geïntensiveerd en de aansluiting van de afvalwetgeving bij bredere acties ter
ondersteuning van een circulaire economie wordt verbeterd.
Het cohesiebeleid van de EU moet een sleutelrol spelen bij het dichten van de
investeringskloof voor een beter afvalbeheer en bij de ondersteuning van de toepassing van de
afvalhiërarchie29. In de afgelopen twee decennia zijn deze fondsen in de gehele EU ingezet
om een infrastructuur voor afvalbeheer te ontwikkelen. Voor het huidige
financieringsprogramma (2014-2020) moet aan de ex-antevoorwaarden worden voldaan om te
zorgen dat nieuwe investeringen in de afvalsector in overeenstemming zijn met de
afvalbeheersplannen die de lidstaten hebben opgesteld om hun streefdoelen voor recycling te
halen. Dit betekent dat uitsluitend in uitzonderlijke gevallen (bv. hoofdzakelijk voor nietterugwinbare gevaarlijke afvalstoffen) financiering voor nieuwe stortplaatsen wordt verleend
en dat alleen in een beperkt aantal goed onderbouwde gevallen financiering voor nieuwe
verwerkingsinstallaties van restafval, zoals verbranding of mechanisch-biologische
verwerking, wordt verleend indien er geen risico van overcapaciteit is en de doelstellingen
van de afvalhiërarchie volledig worden nageleefd. In totaal wordt in het huidige
financieringsprogramma volgens planning 5,5 miljard EUR voor afvalbeheer uitgetrokken.
Een andere belemmering voor hogere recyclingpercentages is het illegaal vervoeren van
afvalstoffen, zowel binnen de EU als naar derde landen, wat vaak tot economisch suboptimale
en milieuonvriendelijke behandeling leidt. In 2014 is een herziene verordening betreffende de
overbrenging van afval vastgesteld30 die de opsporing van deze illegale overbrengingen
vergemakkelijkt; de Commissie neemt verdere maatregelen om ervoor te zorgen dat deze naar
behoren wordt toegepast. Hoogwaardige afvalstromen, zoals autowrakken, worden specifiek
aangepakt, om verlies van grondstoffen te voorkomen.

29
30

Onder meer door innovatieve benaderingen.
Verordening (EU) nr. 660/2014 van 15 mei 2014

11

Om hoogwaardige recycling in de EU en elders te stimuleren, bevordert de Commissie
bovendien de vrijwillige certificering van verwerkingsinstallaties voor bepaalde belangrijke
soorten afvalstoffen (bv. elektronisch afval, plastic).
Als afval niet kan worden voorkomen of gerecycleerd, verdient benutting van de energetische
inhoud ervan in de meeste gevallen de voorkeur boven storten, zowel voor het milieu als voor
de economie. "Energie uit afval" kan derhalve een rol spelen en synergieën met het energieen klimaatbeleid van de EU opleveren, maar moet door de beginselen van de EUafvalhiërarchie worden geleid. De Commissie onderzoekt hoe deze rol kan worden
geoptimaliseerd, zonder het bereiken van hogere hergebruik- en recyclingpercentages in
gevaar te brengen, en hoe het overeenkomstige energiepotentieel het best kan worden benut.
Daartoe neemt de Commissie in het kader van de energie-unie een initiatief "energie uit afval"
aan.
De Commissie stelt, samen met dit actieplan, herziene wetgevingsvoorstellen betreffende
afvalstoffen vast die met name het volgende omvatten:
- streefdoelen voor recycling voor de lange termijn voor stedelijk afval en
verpakkingsafval, en vermindering van storten van afval;
- bepalingen om het gebruik van economische instrumenten te bevorderen;
- algemene eisen voor regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid;
- vereenvoudiging en harmonisering van definities en berekeningsmethoden;
en zij gaat nog intensiever met de lidstaten samenwerken om het afvalbeheer in de praktijk te
verbeteren en onder meer overcapaciteit in de verwerking van restafval te voorkomen.
De Commissie ondersteunt lidstaten en regio's om ervoor te zorgen dat investeringen in de
afvalsector in het kader van het cohesiebeleid bijdragen tot de ondersteuning van de
doelstellingen van de Europese afvalwetgeving en dat zij door de EU-afvalhiërarchie worden
geleid.

4. Afvalstoffen worden hulpbronnen: het stimuleren van de markt voor secundaire
grondstoffen en hergebruik van water
In een circulaire economie worden materialen die kunnen worden gerecycleerd, als nieuwe
grondstoffen terug de economie in gepompt, waarmee de continuïteit van de aanvoer wordt
vergroot. Deze "secundaire grondstoffen" kunnen net als primaire grondstoffen die uit
traditionele bodemschatten worden gewonnen, worden verhandeld en verzonden.
Momenteel maken secundaire grondstoffen slechts een klein aandeel van de in de EU
gebruikte materialen uit31. Afvalbeheerpraktijken hebben een rechtstreeks effect op de
kwantiteit en de kwaliteit van de materialen en derhalve zijn maatregelen om deze praktijken
te verbeteren van cruciaal belang (zie punt 3). Andere belemmeringen beperken echter de
groei van deze belangrijke markt en van het probleemloze verkeer van de materialen en de
31

Op enkele uitzonderingen na zoals staal of papier – bv. 5 % voor kunststoffen.

12

Commissie is de belangrijkste obstakels in dit verband nader aan het analyseren. Op dit
gebied zijn EU-maatregelen bijzonder belangrijk, gezien de gevolgen voor de eengemaakte
markt en het verband met bestaande EU-wetgeving.
Een van de belemmeringen waarmee exploitanten die secundaire grondstoffen willen
gebruiken, worden geconfronteerd, is de onzekerhid over de kwaliteit. Door het ontbreken van
voor de hele EU geldende normen is het moeilijk onzuiverheidsgehalten te bepalen of te
beoordelen of de secundaire grondstoffen geschikt zijn voor hoogwaardige recycling (bv.
voor kunststoffen). De ontwikkeling van dergelijke normen zou waarschijnlijk het vertrouwen
in secundaire grondstoffen en gerecycleerde materialen vergroten en tot de ondersteuning van
de markt moeten bijdragen. Daarom maakt de Commissie in overleg met de betrokken
bedrijfstakken, waar nodig, een begin met de werkzaamheden inzake voor de hele EU
geldende kwaliteitsnormen voor secundaire grondstoffen. Daarnaast worden in de herziene
wetgevingsvoorstellen betreffende afvalstoffen meer geharmoniseerde regels vastgesteld om
te bepalen wanneer een secundaire grondstof wettelijk niet langer als "afval" mag worden
beschouwd, door de bestaande regels inzake de "einde-afvalfase" te verduidelijken. Hierdoor
krijgen exploitanten meer zekerheid en een gelijk speelveld.
Gerecycleerde nutriënten zijn een afzonderlijke en belangrijke categorie van secundaire
grondstoffen, waarvoor kwaliteitsnormen moeten worden ontwikkeld. Zij zijn bijvoorbeeld in
organisch afval aanwezig en kunnen als meststof weer in de bodem worden gebracht. Het
duurzaam gebruik ervan in de landbouw vermindert de behoefte aan op mineralen gebaseerde
meststoffen, waarvan de productie negatieve milieueffecten heeft en afhankelijk is van de
invoer van fosfaatgesteente, een schaarse hulpbron. Het verkeer van meststoffen op basis van
gerecycleerde nutriënten wordt momenteel echter belemmerd door het feit dat zowel de regels
als de kwaliteits- en milieunormen van lidstaat tot lidstaat verschillen. Om deze situatie aan te
pakken, stelt de Commissie een herziening van de EU-verordening inzake meststoffen voor.
Dit leidt tot nieuwe maatregelen om erkenning in de gehele EU van organische en op afval
gebaseerde meststoffen te vergemakkelijken, waardoor de duurzame ontwikkeling van een
markt in de gehele EU wordt gestimuleerd.
In sommige delen van de EU is de waterschaarste in de afgelopen decennia groter geworden,
met schadelijke gevolgen voor het milieu en de economie. Naast maatregelen betreffende
waterefficiëntie is het hergebruik van gezuiverd afvalwater onder veilige en rendabele
voorwaarden een belangrijke maar te weinig gebruikte methode om de watervoorziening te
vergroten en de druk op de overbenutte watervoorraden in de EU te verlichten. Hergebruik
van water in de landbouw draagt ook bij tot de recycling van nutriënten door substitutie van
vaste meststoffen. De Commissie neemt een aantal maatregelen om het hergebruik van
gezuiverd afvalwater te bevorderen, waaronder wetgeving betreffende minimumeisen voor
hergebruikt water.
Een ander, zeer belangrijke onderwerp voor de ontwikkeling van markten voor secundaire
grondstoffen is het verband met de wetgeving inzake chemische stoffen. Van een groeiend
aantal chemische stoffen wordt vastgesteld dat zij zorgwekkend voor de gezondheid of het
13

milieu zijn, en wordt het gebruik ervan beperkt of verboden. Deze stoffen, waarvan sommige
een lange levensduur hebben, kunnen echter aanwezig zijn in producten die vóór toepassing
van de beperkingen zijn verkocht, en daarom worden soms in recyclingstromen
zorgwekkende chemische stoffen aangetroffen. Het kan zeer kostbaar zijn dergelijke stoffen
op te sporen of te verwijderen, wat met name voor kleine recyclingbedrijven een belemmering
kan vormen.
De bevordering van cycli van niet-toxisch materiaal en een betere tracering van
zorgwekkende chemische stoffen in producten vergemakkelijkt recycling en verbetert de
toepassing van secundaire grondstoffen. De interactie tussen wetgeving betreffende
afvalstoffen, producten en chemische stoffen moet in het kader van een circulaire economie
worden beoordeeld om te beslissen welke beleidsaanpak op EU-niveau de juiste is om de
aanwezigheid van zorgwekkende stoffen aan te pakken, onnodige belasting van
recyclingbedrijven te beperken en de traceerbaarheid en het risicobeheer van chemische
stoffen in het recyclingproces te vergemakkelijken. De Commissie verdiept derhalve haar
analyse en stelt opties voor maatregelen voor om onnodige belemmeringen te overwinnen en
tegelijk een hoog niveau van bescherming van de gezondheid van de mens en het milieu te
behouden. Deze werkzaamheden worden in de toekomstige EU-strategie voor een niet-toxisch
milieu32 verwerkt.
Het is ook cruciaal het grensoverschrijdende verkeer van secundaire grondstoffen te
vergemakkelijken om te waarborgen dat deze moeiteloos in de gehele EU kunnen worden
verhandeld. Onder de maatregelen op dit gebied valt de vereenvoudiging van
grensoverschrijdende
formaliteiten
door
de
toepassing
van
elektronische
gegevensuitwisseling. De Commissie onderzoekt andere belemmeringen voor het
probleemloze verkeer van afval in de EU. Om de beschikbaarheid van gegevens over
secundaire grondstoffen te verbeteren, werkt de Commissie verder aan de ontwikkeling van
het onlangs opgestarte informatiesysteem voor grondstoffen en ondersteunt zij het onderzoek
in de gehele EU naar stromen van grondstoffen. Zij ondersteunt ook de verbetering van de
verslaglegging over de overbrenging van afval, onder meer door gebruik te maken van de
beschikbare gegevens in het kader van de grensoverschrijdende elektronische uitwisseling van
gegevens.
Een belangrijke factor bij het creëren van een dynamische markt voor secundaire grondstoffen
is voldoende vraag, die door het gebruik van gerecycleerde materialen in producten en in
infrastructuur wordt gestuurd. Naar bepaalde grondstoffen (bv. papier of metaal) is de vraag al
groot; naar andere grondstoffen is de vraag nog in ontwikkeling. De rol van de particuliere
sector bij het creëren van vraag en het bijdragen tot de vormgeving van toeleveringsketens is
cruciaal; een aantal industriële en economische actoren hebben al in het openbaar de
toezegging gedaan dat zij zowel voor de duurzaamheid als om economische redenen een
bepaald niveau van gerecycleerde inhoud garanderen in producten die zij op de markt
brengen. Dit moet worden aangemoedigd, aangezien marktgestuurde initiatieven een snelle
32

Zoals aangekondigd in het Zevende Milieuactieprogramma.

14

manier kunnen zijn om tastbare resultaten te bereiken. Via hun aanbestedingsbeleid kunnen
ook overheden bijdragen tot de vraag naar gerecycleerde materialen.
- De Commissie maakt, waar nodig (met name voor kunststoffen), een begin met de
werkzaamheden voor de ontwikkeling van kwaliteitsnormen voor secundaire grondstoffen en
stelt verbeteringen voor van de regels betreffende de "einde-afvalfase".
- De Commissie stelt een herziene meststoffenverordening voor om de erkenning van
organische en op afval gebaseerde meststoffen in de eengemaakte markt te vergemakkelijken
en aldus de rol van bionutriënten in een circulaire economie te ondersteunen.
- De Commissie neemt een reeks maatregelen om het hergebruik van water te
vergemakkelijken, waaronder een wetgevingsvoorstel over de minimumeisen voor hergebruikt
water, bv. voor irrigatie en aanvulling van het grondwater.
- De Commissie ontwikkelt een analyse en stelt opties voor op het raakvlak tussen de
wetgeving betreffende chemische stoffen, producten en afval, onder meer over de wijze
waarop de aanwezigheid van zorgwekkende chemische stoffen in producten kan worden
verminderd en de tracering ervan kan worden verbeterd.
- De Commissie zet de ontwikkeling van het onlangs opgestarte informatiesysteem voor
grondstoffen voort en ondersteunt het onderzoek in de gehele EU naar stromen van
grondstoffen.
5. Prioritaire gebieden
Een aantal bedrijfstakken staat voor specifieke uitdagingen in de context van de circulaire
economie, vanwege de specifieke kenmerken van de producten of waardeketens in de
bedrijfstak, de milieuvoetafdruk of de afhankelijkheid van grondstoffen van buiten Europa.
Voor deze bedrijfstakken zijn gerichte maatregelen nodig om te waarborgen dat in de gehele
waardeketen ten volle rekening wordt gehouden met de interactie tussen de verschillende
fasen van de cyclus.
5.1. Kunststoffen
Voor de overgang naar een circulaire economie is het cruciaal meer plastic te recyclen. Het
gebruik van kunststoffen is in de EU gestaag toegenomen, maar minder dan 25 % van het
verzamelde kunststofafval wordt gerecycleerd en ongeveer 50 % wordt gestort. Grote
hoeveelheden plastic komen ook in de oceanen terecht en één van de doelstellingen voor
duurzame ontwikkeling voor 2030 is het voorkomen en aanzienlijk verminderen van allerlei
soorten verontreiniging van de zee, waaronder zwerfvuil. Slimmere manieren van gescheiden
inzameling en certificeringsregelingen voor inzamelaars en sorteerders zijn essentieel om
recycleerbaar plastic naar recycling te leiden in plaats van naar stortplaatsen en verbranding.
De aanwezigheid van gevaarlijke chemische additieven kunnen technische problemen
opleveren en de opkomst van innovatieve soorten kunststof werpt nieuwe vragen op,
bijvoorbeeld wat de biologische afbreekbaarheid van kunststof betreft. Innovatie in
kunststoffen kan echter bijdragen tot een circulaire economie doordat voedingsmiddelen beter
15

kunnen worden bewaard, kunststoffen beter kunnen worden gerecylceerd of het gewicht van
materialen die in voertuigen worden gebruikt, kan worden verminderd gebruikt.
Om deze complexe en belangrijke kwesties aan te pakken, stelt de Commissie een strategie op
voor de aanpak van de uitdagingen van plastic in de gehele waardeketen waarbij met de
gehele levenscyclus rekening wordt gehouden33. Zij neemt ook stappen om aan de doelstelling
van een aanzienlijke vermindering van zwerfvuil op zee te voldoen34. In het kader van de
herziening in 2016 van de richtlijn betreffende havenontvangstvoorzieningen35 pakt de
Commissie ook het probleem van van schepen afkomstig zwerfvuil op zee aan en onderzoekt
zij de mogelijkheden om de aflevering bij en adequate behandeling van scheepsafval door
havenontvangstvoorzieningen te verbeteren. Een aantal andere onderdelen van dit actieplan
draagt ook bij tot meer recycling van plastic, waaronder ecologisch ontwerp (punt 1.1), een
EU-streefdoel voor de recycling van plastic verpakkingen (punt 3), kwaliteitsnormen en
maatregelen om grensoverschrijdende handel in recycleerbare kunststoffen te
vergemakkelijken (punt 4).
- De Commissie stelt een strategie voor plastic in de circulaire economie vast waarin
recycleerbaarheid, biologische afbreekbaarheid, de aanwezigheid van zorgwekkende
gevaarlijke stoffen in bepaalde kunstoffen en zwerfvuil op zee worden aangepakt.
- De Commissie stelt in de herziene wetgevingsvoorstellen betreffende afvalstoffen een
ambitieuzer streefdoel voor de recycling van plastic verpakkingen voor.
5.2. Levensmiddelenafval
Levensmiddelenafval is in Europa een steeds groter punt van zorg. De productie, distributie
en opslag van levensmiddelen is niet mogelijk zonder natuurlijke hulpbronnen te gebruiken en
milieueffecten te genereren. Het weggooien van levensmiddelen die nog eetbaar zijn,
versterkt deze effecten en leidt tot financieel verlies voor consumenten en de economie.
Levensmiddelenafval heeft ook een belangrijke sociale invalshoek: donaties van
levensmiddelen die nog eetbaar zijn, maar die om logistieke of marketingredenen niet in de
handel kunnen worden gebracht, moeten worden vergemakkelijkt. In september 2015 werd in
het kader van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling voor 2030 tijdens de Algemene
Vergadering van de Verenigde Naties het streefdoel vastgesteld om op het niveau van de
detailhandel en consument het levensmiddelenafval per hoofd van de bevolking te halveren en
om het voedselverlies in de productie- en toeleveringsketen te verminderen. De EU en haar
lidstaten hebben zich aan de verwezenlijking van dit streefdoel gecommitteerd.

33

In deze strategie wordt ook een vervolg aan het groenboek over kunststofafval gegeven.
In haar mededeling "Naar een circulaire economie: Een afvalvrij programma voor Europa" heeft de Europese
Commissie een streefdoel voorgesteld "voor het uiterlijk in 2020 verminderen van zwerfvuil op zee met 30 %
voor de tien meest voorkomende soorten zwerfvuil die op stranden worden gevonden en voor vistuig dat op zee
wordt aangetroffen, waarbij deze lijst wordt aangepast aan elk van de vier mariene regio's in de EU". De
werkzaamheden om dit streefdoel te bereiken zijn in Europa al gestart.
35
Richtlijn 2000/59/EG.
34

16

Levensmiddelenafval ontstaat overal in de waardeketen: tijdens de productie en distributie, in
winkels, restaurants, cateringfaciliteiten en thuis. Dit maakt levensmiddelenafval bijzonder
moeilijk te kwantificeren: er bestaat momenteel geen geharmoniseerde, betrouwbare methode
om levensmiddelenafval in de EU te meten, waardoor het voor overheidsinstanties moeilijker
wordt de omvang, de oorsprong en de tendensen in de loop van de tijd te beoordelen. Met het
aanpakken van de meetbaarheid is een belangrijke stap gezet naar een beter begrip van het
probleem, een samenhangende monitoring en verslaglegging, alsmede een doeltreffende
uitwisseling van goede praktijken in de gehele EU. De Commissie ontwikkelt in nauwe
samenwerking met de lidstaten en belanghebbenden een gemeenschappelijke EU-methode om
levensmiddelenafval te meten.
Maatregelen van lidstaten, regio's, steden en het bedrijfsleven in de gehele waardeketen zijn
van essentieel belang om voedselverspilling te voorkomen en uiteenlopende situaties in
verschillende landen en regio's aan te pakken. Er zijn bewustmakingscampagnes nodig om tot
gedragsverandering te komen. De Commissie ondersteunt bewustmaking op nationaal,
regionaal en lokaal niveau en de verspreiding van goede praktijken voor de preventie van
levensmiddelenafval36.
De Commissie creëert ook een platform over levensmiddelenafval, waar de lidstaten en alle
actoren in de levensmiddelenketen bij elkaar worden gebracht. Dit platform dient ter
ondersteuning van de verwezenlijking van het reductiestreefdoel voor levensmiddelenafval in
het kader van de doelstellingen op het gebied van duurzame ontwikkeling door middel van
passende maatregelen, de betrokkenheid van belanghebbenden, de uitwisseling van
waardevolle en succesvolle innovatie en relevante benchmarking.
EU-maatregelen zijn ook van belang op gebieden waar voedselverspilling het gevolg kan zijn
van de wijze waarop EU-wetgeving wordt geïnterpreteerd of toegepast. Dit geldt voor regels
voor voedseldonaties aan voedselbanken en voor het gebruik van veilige onverkochte
levensmiddelen als hulpbron in diervoeders – de Commissie neemt op deze twee gebieden
maatregelen.
Een ander gebied waarop actie nodig zou kunnen zijn, betreft de datumaanduiding, met name
de "ten minste houdbaar tot"-datum. Deze kan verkeerd worden geïnterpreteerd als een
vervaldatum, en leiden tot het weggooien van veilige, eetbare levensmiddelen. De Commissie
onderzoekt hoe een beter gebruik en begrip van datumaanduidingen door de verschillende
actoren in de levensmiddelenketen kunnen worden bevorderd. De EU heeft ook maatregelen
vastgesteld om te voorkomen dat vissersvaartuigen eetbare vis terug in zee gooien37.
Om de verwezenlijking van het streefdoel van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling
op het gebied van levensmiddelenafval te ondersteunen en de bijdrage van actoren in de
voedselvoorzieningsketen te maximaliseren, zal de Commissie:
- een gemeenschappelijke EU-methode voor het meten van levensmiddelenafval ontwikkelen
en relevante indicatoren vaststellen. Zij zal een platform creëren waarbij lidstaten en
belanghebbenden worden betrokken om de verwezenlijking van het streefdoel van de
36
37

http://ec.europa.eu/food/safety/food_waste/stop/index_en.htm
Artikel 15 van Verordening (EU) nr. 1380/2013 inzake het gemeenschappelijk visserijbeleid.

17

doelstellingen voor duurzame ontwikkeling op het gebied van levensmiddelenafval te
ondersteunen via de uitwisseling van beste praktijken en de beoordeling van de voortgang in
de loop van de tijd;
- maatregelen treffen om de EU-wetgeving op het gebied van afval, levensmiddelen en
diervoeders te verduidelijken en het doneren en gebruik van voormalige voedingsmiddelen en
bijproducten van de voedselketen aan en in de diervoederproductie te vergemakkelijken
zonder de veiligheid van levensmiddelen en diervoeders in gevaar te brengen; en
- onderzoeken hoe het gebruik van een datumaanduiding, en met name de
houdbaarheidsmarkering, door actoren in de voedingsketen en het begrip daarvan door de
consument kunnen worden verbeterd.
5.3. Kritieke grondstoffen
Kritieke grondstoffen zijn grondstoffen die voor de EU van groot economisch belang zijn, en
waarvan de levering is kwetsbaar voor onderbreking38; in sommige gevallen heeft de winning
ervan ook aanzienlijke gevolgen voor het milieu. Deze grondstoffen worden vaak in
elektronische apparaten gebruikt39. Gezien de momenteel zeer geringe mate van recycling van
deze grondstoffen gaan er aanzienlijke economische kansen verloren. Betere terugwinning
van kritieke grondstoffen is om al deze redenen een van de uitdagingen die op weg naar een
meer circulaire economie moet worden aangepakt.
De bestaande EU-wetgeving moedigt het recycleren van elektronisch afval aan, onder meer
door middel van verplichte streefdoelen40; maar alleen hoogwaardige recycling kan de
terugwinning van kritische grondstoffen waarborgen. Een van de uitdagingen is het
verzamelen, demonteren en recycleren van producten die dergelijke materialen bevatten. Het
is van groot belang om de recycleerbaarheid van elektronische apparaten door middel van het
productontwerp (zie punt 1.1) te verbeteren, waardoor de economische levensvatbaarheid van
het recyclingproces wordt verbeterd. In haar herziene voorstellen betreffende afvalstoffen
moedigt de Commissie de lidstaten aan de recycling van kritieke grondstoffen te bevorderen.
Andere belemmeringen zijn onder meer onvoldoende uitwisseling van informatie tussen
fabrikanten en recyclers van elektronische producten, het ontbreken van normen voor
recycling en een gebrek aan gegevens voor economische actoren over de mogelijkheden voor
gerecycleerde kritieke grondstoffen. Dergelijke grondstoffen kunnen ook van stortplaatsen
worden teruggewonnen (bv. uit afgedankte elektronische apparaten) of in bepaalde gevallen
uit mijnbouwafval. De Commissie ontwikkelt de uitwisseling van programma's, gegevens en
informatie op het gebied van op innovatie gericht onderzoek en bevordert beste praktijken
voor al deze onderwerpen. Om een samenhangende en doeltreffende aanpak te waarborgen,
om de belangrijkste informatiebronnen aan te geven en om opties voor verdere maatregelen
38

De Europese Commissie heeft hier een lijst van kritieke grondstoffen bekendgemaakt:
http://ec.europa.eu/enterprise/policies/raw-materials/critical/index_en.htm, hieronder vallen bv. zeldzame
aardmetalen en andere edele metalen, maar ook fosfor.
39
Zoals zeldzame aardmetalen in elektronische beeldschermen of edele metalen in printplaten.
40
http://ec.europa.eu/environment/waste/weee/index_nl.htm

18

vast te stellen, stelt de Commissie een verslag op over kritieke grondstoffen in een circulaire
economie.
- De Commissie neemt een reeks maatregelen om de terugwinning van kritieke grondstoffen te
bevorderen en stelt een verslag op over onder meer de beste praktijken en opties voor verdere
maatregelen.
- In haar herziene voorstellen betreffende afvalstoffen stimuleert de Commissie ook
maatregelen van de lidstaten op dit gebied.
5.4. Bouw en sloop
Qua volume zijn de bouw en de sloop een van de grootste afvalbronnen in Europa. Veel van
het materiaal kan worden gerecycleerd of hergebruikt, maar de hergebruik- en
recyclingpercentages lopen binnen de EU sterk uiteen. De bouw speelt ook een rol in de
milieuprestaties van gebouwen en infrastructuur tijdens de levensduur daarvan.
De recycling van bouw- en sloopafval wordt door een verplicht streefdoel voor de gehele EU
gestimuleerd41, maar in de praktijk moeten de uitdagingen nog worden opgepakt om het
afvalbeheer in deze bedrijfstak te verbeteren. Waardevolle materialen worden bijvoorbeeld
niet altijd herkend, apart ingezameld of adequaat teruggewonnen. De Commissie ontwikkelt
voor dat doel specifieke richtsnoeren voor sloopwerkzaamheden, waaronder de behandeling
van gevaarlijke afvalstoffen, en in de herziene voorstellen betreffende afvalstoffen bevordert
zij systemen voor het sorteren van bouw- en sloopafval. Zij draagt bij tot de verspreiding van
beste praktijken door vrijwillige recyclingprotocollen te ontwikkelen die voor elke
afvalstroom op de hoogste gemeenschappelijke normen zijn gebaseerd. Voorts werkt de
Commissie momenteel aan een studie om de belemmeringen en stimulansen voor de recycling
van bouw- en sloopafval in kaart te brengen, alsmede de beste praktijken op dit gebied.
Gezien de lange levensduur van gebouwen is het van groot belang verbeteringen in het
ontwerp te bevorderen die de milieueffecten van gebouwen verminderen en de duurzaamheid
en recycleerbaarheid van de componenten ervan vergroten. De Commissie ontwikkelt
indicatoren voor de beoordeling van de milieuprestaties gedurende de levenscyclus van een
gebouw42 en bevordert door middel van grote demonstratieprojecten en richtsnoeren inzake
groene overheidsopdrachten het gebruik ervan voor bouwprojecten.
- De Commissie neemt een reeks maatregelen om terugwinning van waardevolle hulpbronnen
en passend afvalbeheer in de bouw- en sloopsector te waarborgen en om de beoordeling van
de milieuprestaties van gebouwen te vergemakkelijken.

41
42

http://ec.europa.eu/environment/waste/construction_demolition.htm
Ter uitvoering van de Mededeling over mogelijkheden voor hulpbronnen-efficiëntie in de bouwsector

19

5.5. Biomassa en producten van biologische oorsprong
Materiaal van biologische oorsprong, d.w.z. gebaseerd op biologische hulpbronnen (zoals
hout, gewassen of vezels), kan voor een breed scala aan producten (bouw, meubelen, papier,
levensmiddelen, textiel, chemische stoffen enz.) en energiedoeleinden (bv. biobrandstoffen)
worden gebruikt. De bio-economie biedt derhalve alternatieven voor producten en energie van
fossiele oorsprong en kan tot een circulaire economie bijdragen. Materiaal van biologische
oorsprong kan ook voordelen bieden wat hernieuwbaarheid, biologische afbreekbaarheid en
composteerbaarheid betreft. Anderzijds moet bij het gebruik van biologische hulpbronnen
aandacht wordt besteed aan milieueffecten van de levenscyclus en de duurzame verwerving.
De vele mogelijkheden voor het gebruik ervan kunnen ook tot concurrentie leiden en druk op
het landgebruik creëren. De Commissie onderzoekt hoe haar strategie voor een bio-economie
uit 201243 bijdraagt tot een circulaire economie en gaat na of actualisering noodzakelijk is.
In een circulaire economie zou, waar zinvol, een stapsgewijze benutting van hernieuwbare
bronnen, met verschillende hergebruik- en recyclingcycli, moeten worden aangemoedigd.
Materiaal van biologische oorsprong zoals hout kan op meerdere manieren worden gebruikt
en hergebruik en recycling kunnen meerdere keren plaatsvinden. Dit sluit goed aan bij de
toepassing van de afvalhiërarchie (onder meer voor levensmiddelen - zie punt 5.2) en meer in
het algemeen bij de mogelijkheden die tot het beste algehele milieuresultaat leiden. Nationale
maatregelen zoals een regeling voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor
meubelen of houten verpakkingsmateriaal of de gescheiden inzameling van hout kunnen een
positieve impact hebben. De Commissie werkt aan het identificeren en uitwisselen van beste
praktijken in deze bedrijfstak en bevordert innovatie; de herziene wetgevingsvoorstellen
betreffende afvalstoffen bevatten ook een verplicht streefdoel voor de gehele EU voor de
recycling van houten verpakkingsmateriaal. Bovendien bevordert de Commissie, wanneer zij
in het kader van de energie-unie de duurzaamheid van bio-energie onderzoekt, synergieën met
een circulaire economie.
Ook de biogebaseerde sector heeft potentieel getoond voor innovatie op het gebied van
nieuwe materialen, chemische producten en processen, die een integraal deel van een
circulaire economie kunnen uitmaken. De verwezenlijking hiervan is met name afhankelijk
van investeringen in geïntegreerde bioraffinaderijen, die biomassa en bioafval voor
verschillende gebruiksdoeleinden kunnen verwerken. Via onderzoeksfinanciering44
ondersteunt de EU dergelijke investeringen en andere innovatieve projecten die op de bioeconomie zijn gebaseerd.
- De Commissie bevordert efficiënt gebruik van hulpbronnen van biologische oorsprong door
middel van een reeks maatregelen, waaronder richtsnoeren en verspreiding van beste
praktijken betreffende de stapsgewijze benutting van biomassa, en door ondersteuning van
innovatie in de bio-economie.
43
44

COM(2012) 60 final.
http://ec.europa.eu/research/bioeconomy/index.cfm

20

- De herziene wetgevingsvoorstellen betreffende afvalstoffen bevatten een streefdoel voor de
recycling van houten verpakkingsmateriaal en een bepaling om de gescheiden inzameling van
bioafval te waarborgen.
6. Innovatie, investeringen en andere horizontale maatregelen
De overgang naar een circulaire economie is een systemische verandering. Naast doelgerichte
maatregelen die gevolgen voor elke fase van de waardeketen en voor belangrijke sectoren
hebben, moeten de voorwaarden worden gecreëerd waaronder een circulaire economie tot
volledige ontplooiing kan komen en middelen worden gemobiliseerd.
Innovatie speelt een belangrijke rol in deze systemische verandering. Om onze manier van
produceren en consumeren te heroverwegen en om afval in producten met een hoge
toegevoegde waarde om te zetten, hebben wij nieuwe technologieën, processen, diensten en
bedrijfsmodellen nodig die voor de toekomst van onze economie en onze samenleving
bepalend zullen zijn. Daarom is ondersteuning van onderzoek en innovatie een belangrijke
factor voor het stimuleren van de overgang. Bovendien draagt innovatie ook bij tot het
concurrentievermogen en de modernisering van de EU-industrie. Het werkprogramma voor
2016-2017 van Horizon 2020 bevat een belangrijk initiatief: "Industrie 2020 in de circulaire
economie", waarin meer dan 650 miljoen EUR is uitgetrokken voor innovatieve
demonstratieprojecten ter ondersteuning van de doelstellingen van een circulaire economie en
van het concurrentievermogen van de industrie in de EU in een breed scala van industriële
activiteiten en diensten, waaronder procesindustrieën, productie en nieuwe bedrijfsmodellen.
In het kader van het initiatief wordt ook een experimentele aanpak onderzocht om
vernieuwers te helpen die met belemmeringen van regelgevende aard (bv. dubbelzinnige
wettelijke bepalingen) worden geconfronteerd, door het sluiten van overeenkomsten met
belanghebbenden en overheden ("innovatiedeals").
Dit initiatief komt nog bovenop een heel scala van bestaande Horizon 2020-programma's ter
ondersteuning van innovatieve projecten die relevant zijn voor een circulaire economie, op
gebieden zoals preventie en beheer van afval, levensmiddelenafval, herproductie, duurzame
procesindustrie, industriële symbiose en de bio-economie45. Deze zullen worden aangevuld
met de uitvoering van het actieplan voor eco-innovatie46.
Ook in het kader van het cohesiebeleid zijn belangrijke mogelijkheden voor de financiering
van op innovatie gericht onderzoek beschikbaar: de circulaire economie is een van de

45

Horizon 2020-werkprogramma voor 2014-2015; oproep tot het indienen van voorstellen voor het
aandachtsgebied "Waste: a resource to re-use, recycle, and recovery raw materials" (Afval: een hulpbron om te
hergebruiken, te recycleren en grondstoffen uit terug te winnen);
http://ec.europa.eu/research/participants/data/ref/h2020/wp/2014_2015/main/h2020-wp1415-climate_en.pdf;
thema milieu van het zevende kaderprogramma, oproep tot het indienen van voorstellen voor 2013 betreffende
hulpbronnenefficiëntie: http://ec.europa.eu/research/participants/data/ref/fp7/132129/f-wp-201301_en.pdf
46
http://ec.europa.eu/environment/ecoap/index_en.htm

21

prioriteiten van de lidstaten en regio's in hun strategieën voor slimme specialisatie47. De
Commissie blijft hen ondersteunen, ook via het platform voor slimme specialisatie.
Voor de ontwikkeling van een circulaire economie zijn ook publieke en particuliere
financieringsbronnen nodig om verbeterde technologieën en processen op grotere schaal toe te
passen, infrastructuur te ontwikkelen en de samenwerking tussen actoren in de waardeketen te
intensiveren. Financieringsprogramma's van de EU als het Cohesiebeleid, Life en Cosme
zullen aanzienlijke steun aan deze doelstellingen verlenen. De middelen van het
Cohesiebeleid worden bijvoorbeeld ingezet voor een groeiend aantal programma's ter
ondersteuning van een circulaire economie, waaronder steun voor hergebruik en reparatie,
verbeterde productieprocessen, productontwerp en het mkb48. In dit verband helpt de
Commissie de lidstaten, de regio's en de lokale overheden bij het versterken van hun aanpak
van een circulaire economie door middel van gerichte voorlichtingsactiviteiten. Particuliere
financiering moet worden gericht op de nieuwe door de circulaire economie gecreëerde
mogelijkheden. Voor de financiële sector kan dit betekenen dat dergelijke projecten
aanzienlijk verschillen van "business as usual". Het Europees Fonds voor strategische
investeringen (EFSI) is een instrument dat voor de financiering van dergelijke investeringen
kan worden gebruikt. Samen met de Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees
investeringsadviescentrum gaat de Commissie voorlichting geven om financieringsaanvragen
aan te moedigen en de ontwikkeling van projecten en investeringsplatforms te ondersteunen
die relevant zijn voor een circulaire economie, bijvoorbeeld op het gebied de recycling van
kunststoffen of mineralen. Er zullen stappen worden ondernomen om sectoroverschrijdende
clusters te ontwikkelen en middelen bij elkaar te leggen om projecten met een Europese
dimensie te formuleren49. Daarnaast kunnen projecten betreffende een circulaire economie in
het kader van het InnovFin-programma profiteren van de advies- en investeringsinstrumenten
van de EIB50. De Commissie overweegt eveneens de mogelijkheid om samen met de EIB en
nationale banken een platform op te zetten voor de ondersteuning van de financiering van een
circulaire economie.
Het mkb, waaronder sociale ondernemingen, zal een belangrijke bijdrage aan een circulaire
economie leveren: kleine en middelgrote ondernemingen zijn bijzonder actief op gebieden als
recycling, reparatie en innovatie. Maar zij worden ook met specifieke uitdagingen
geconfronteerd, zoals toegang tot financiering, en het probleem om rekening te houden met
een circulaire economie, als dat niet tot hun kernactiviteiten behoort. Zoals in het Groene
Actieplan voor het MKB uit 2014 vermeld51, ondersteunt de Commissie deze ondernemingen,
analyseert zij de belemmeringen die zij ondervinden op weg naar een beter gebruik van
hulpbronnen en beter afvalbeheer, en stimuleert zij innovatie en samenwerking in en tussen

47

http://s3platform.jrc.ec.europa.eu/home
http://ec.europa.eu/regional_policy/nl/policy/what/investment-policy/
49
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2012:0209:FIN:NL:PDF
50
http://www.eib.org/products/blending/innovfin/?lang=en – de Commissie zal het toepassingsgebied van het
InnovFin-instrument uitbreiden om te waarborgen dat een breder scala aan innovatieve projecten betreffende de
circulaire economie in aanmerking komen.
51
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52014DC0440
48

22

sectoren en regio's. Ook biedt de Commissie sociale ondernemingen toegang tot
financiering52.
Voor de overgang naar een circulaire economie is ook gekwalificeerd personeel met
specifieke en soms nieuwe vaardigheden nodig, alsmede werkgelegenheidskansen en
mogelijkheden voor sociale dialoog. Het op alle niveaus ontwikkelen van de juiste
vaardigheden kan alleen worden bereikt met ondersteuning van de onderwijs- en
opleidingsstelsels. De Commissie geeft gevolg aan haar initiatief voor groene
werkgelegenheid53 met maatregelen om op behoeften te anticiperen en om de ontwikkeling
van vaardigheden en andere maatregelen ter ondersteuning van het scheppen van banen in de
groene economie te stimuleren. Zij treedt ook op via haar aanstaande Agenda voor nieuwe
vaardigheden voor Europa.
De wereldwijde dimensie van de circulaire economie en van de toeleveringsketens springt in
het oog op terreinen als duurzame verwerving, zwerfvuil op zee, levensmiddelenafval en de
steeds sterker geglobaliseerde markt voor secundaire grondstoffen. Bij de uitvoering van dit
actieplan werkt de Commissie nauw samen met internationale organisaties en andere
belangstellende partners in het kader van de wereldwijde inspanningen om de doelstellingen
voor duurzame ontwikkeling voor 2030 te halen.
Tot slot betrekt de Commissie belanghebbenden actief bij de uitvoering van dit actieplan, met
name via bestaande sectorale platforms. Dit wordt aangevuld met verdere steun voor publiekprivate partnerschappen, vrijwillige bedrijfsstrategieën, uitwisseling van beste praktijken
tussen lidstaten en regio's, en omvat tevens overleg met sociale partners wanneer
veranderingen belangrijke sociale gevolgen kunnen hebben.
- Het werkprogramma van Horizon 2020 voor 2016-2017 bevat een grootschalig initiatief
betreffende "Industrie 2020 in de circulaire economie" met financiële steun van meer dan
650 miljoen EUR.
- De Commissie start een proefproject voor "innovatiedeals" om potentiële belemmeringen
van regelgevende aard voor vernieuwers op te sporen en aan te pakken.
- De Commissie gaat meer doen om belanghebbenden voor een circulaire economie te
mobiliseren en met name voor de uitvoering van dit actieplan. Zij voert ook gerichte
voorlichtingsactiviteiten uit om bij de ontwikkeling van projecten in het kader van een
circulaire economie te helpen om verschillende bronnen van EU-financiering aan te boren,
met name de fondsen voor het cohesiebeleid.

52

Via het EU-programma voor werkgelegenheid en sociale innovatie (EaSI):
http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1081&langId=nl
53
COM(2014) 446 final

23

7. Toezicht op de voortgang naar een circulaire economie
Het is belangrijk om over een reeks betrouwbare indicatoren te beschikken om de voortgang
naar een meer circulaire economie en de doelmatigheid van de maatregelen op Europees en
nationaal niveau te beoordelen. Eurostat verzamelt al heel wat relevante gegevens die de basis
voor dit toezicht kunnen vormen. Bovendien bevatten het Resource Efficiency Scoreboard
(scorebord voor hulpbronnenefficiëntie)54 en het Raw Materials Scoreboard (scorebord voor
grondstoffen)55 relevante indicatoren en analyses die voor het volgen van de voortgang
bijzonder nuttig zijn.
Op deze basis werkt de Commissie nauw samen met het Europees Milieuagentschap (EEA)
en in overleg met de lidstaten aan een voorstel voor een eenvoudig en doeltreffend
toezichtkader voor de circulaire economie. In aanvulling op de bovengenoemde twee
scoreborden omvat dit kader een reeks belangrijke, zinvolle indicatoren die de belangrijkste
elementen van een circulaire economie vastleggen. Deze worden in samenhang met de
verslaglegging van de Commissie over de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling
bekendgemaakt en bevatten nieuwe indicatoren betreffende levensmiddelenafval (zie
punt 5.2) en indicatoren die op bestaande gegevens van Eurostat en andere officiële gegevens
zijn gebaseerd, op gebieden als de continuïteit van de voorziening van belangrijke
grondstoffen, reparatie en hergebruik, afvalproductie, afvalbeheer, de handel in secundaire
grondstoffen in de EU en met derde landen, en het gebruik van gerecycleerde materialen in
producten. Indien nodig worden maatregelen getroffen om de kwaliteit van bestaande
gegevens te verbeteren. Vijf jaar na de vaststelling van dit actieplan brengt de Commissie
verslag uit over de voortgang met de uitvoering ervan.
In nauwe samenwerking met het EEA en in overleg met de lidstaten ontwikkelt de Commissie
een toezichtkader voor de circulaire economie dat wordt opgezet om op basis van
betrouwbare bestaande gegevens de voortgang doeltreffend te meten56.
8. Conclusie
In dit actieplan wordt een concreet en ambitieus EU-mandaat vastgelegd om de overgang naar
een circulaire economie te ondersteunen. Ook een blijvende, brede inzet van alle
bestuursniveaus in de lidstaten, regio's en steden en van alle betrokkenen is nodig. De
Commissie verzoekt het Europees Parlement en de Raad om dit actieplan te onderschrijven en
om zich actief in te zetten voor de uitvoering ervan, in nauwe samenwerking met alle
betrokken partijen.

54

http://ec.europa.eu/eurostat/web/environmental-data-centre-on-natural-resources/resource-efficiencyindicators/resource-efficiency-scoreboard
55
Ontwikkeld in het kader van het Europese Innovatiepartnerschap inzake grondstoffen - wordt bekendgemaakt
op https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/eip-raw-materials/en/content/eip-raw-materials-monitoring-andevaluation-scheme
56
en nieuw ontwikkelde gegevens over levensmiddelenafval (zie punt 5.2).

24