Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

30 806

Onbemande vliegtuigen (UAV)

Nr. 28

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE, STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU EN DE MINISTER
VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 maart 2015
1. Inleiding
Onbemande luchtvaartuigen – hierna te noemen «drones»1 – zijn door
technologische ontwikkelingen in de afgelopen jaren aanmerkelijk beter,
kleiner, autonomer en goedkoper geworden. Hierdoor kunnen sommige
werkzaamheden door middel van drones op een veiligere en efficiëntere
wijze dan op de huidige manier worden uitgevoerd. Ook bieden drones in
potentie grote kansen voor nieuwe gebruiksmogelijkheden. Tegelijkertijd
kan het gebruik van drones ook voor nieuwe bedreigingen zorgen. Tegen
deze achtergrond heeft uw Kamer in november 2013 een motie aangenomen waarin de regering wordt verzocht onderzoek te laten uitvoeren
naar het gebruik van drones.2 Ook tijdens de behandeling van de
begroting van het Ministerie van Economische Zaken voor het jaar 2015
werd door uw Kamer al stil gestaan bij de spanningen die kunnen
ontstaan tussen opkomende innovatieve technologieën en bestaande weten regelgeving. Het kabinet heeft bij die gelegenheid toegezegd in
concrete casussen, waaronder die van drones, te bezien of modernisering
van wet- en regelgeving gewenst is.3
In de notitie «Vrijheid en veiligheid in de digitale samenleving. Een
agenda voor de toekomst» heeft het kabinet bevestigd het voorgestelde
onderzoek uit uw motie te zullen uitvoeren.4 Het onderzoek is inmiddels
uitgevoerd door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie-

1

Het kabinet volgt hiermee het gebruik van deze term op de gronden die het WODC in zijn
rapport over het gebruik van drones hanteert.
2
Zie Kamerstuk 33 750 VI, nr. 67.
3
Handelingen II 2014/15, nr. 15, item 11, blz. 4.
4
Zie Kamerstuk 26 643, nr. 298.

kst-30806-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

1

centrum (WODC) van het Ministerie van Veiligheid en Justitie en heeft tot
een rapport geleid dat als bijlage bij deze brief is gevoegd5.
Het WODC-onderzoek is uitgevoerd aan de hand van de volgende centrale
vraagstelling: Wat zijn de verwachte kansen en bedreigingen van het
gebruik van drones, in hoeverre bieden de huidige wettelijke kaders
ruimte voor deze kansen alsmede voor maatregelen tegen deze bedreigingen en, voor zover die ruimte er niet is, wat zijn de contouren van de
wet- en regelgeving die daarvoor wel ruimte zou bieden?
Deze vraagstelling omvat vele verschillende aspecten die een grote
onderlinge verwevenheid laten zien: luchtvaartveiligheid, marktkansen,
innovatie, inzet door publieke organisaties, beroepsmatig gebruik,
recreatief gebruik, gebruik door kwaadwillenden, technische en productieeisen, handhaving en naleving, privacy, aansprakelijkheid etc.6 Om deze
reden zal het nader uitwerken van beleid enige tijd vergen. Gelet op de
grote aandacht voor het onderwerp, meent het kabinet er goed aan te
doen uw kamer echter nu al een kabinetsstandpunt op hoofdlijnen toe te
zenden, dat mede een agenderend karakter heeft. Een meer uitgewerkt
kabinetsstandpunt zal u dan vóór de zomer van 2015 bereiken.7
2. Uitgangspunten voor nieuw beleid
Het gebruik van drones levert, zoals gezegd, zowel kansen als bedreigingen op. Mede in het licht van het rapport van het WODC meent het
kabinet dat deze kansen en bedreigingen aanleiding geven tot het
ontwikkelen van specifiek beleid met betrekking tot drones. Voordat het
kabinet in de volgende twee paragrafen op deze kansen en bedreigingen
ingaat en daaraan op hoofdlijnen conclusies voor de ontwikkeling van
beleid verbindt, schetst het in deze paragraaf een aantal uitgangspunten
waaraan dat beleid moet voldoen.
Deze uitgangspunten zijn:
1. De ontwikkeling van beleid met betrekking tot drones dient te worden
gebaseerd op een geïntegreerde belangenafweging, waarbij zowel
economische en maatschappelijke kansen worden betrokken als
luchtvaartveiligheid, veiligheids- en privacybelangen. Bij deze
belangenafweging zal naarmate het maatschappelijk belang van een
bepaald type gebruik groter is, er meer ruimte voor dat type gebruik
kunnen zijn. De regelgeving met betrekking tot het gebruik van drones
zal een adequaat veiligheidsniveau moeten garanderen, waarbij een
fasegewijze verruiming van het beroepsmatig gebruik voorzien is in de
komende jaren. Vooruitlopend daarop kan voor specifieke operaties in
het kader van veiligheid of beveiliging, denk aan gebruik door
bijvoorbeeld brandweer en politie, daarvan worden afgeweken op
basis van een goede afweging van het maatschappelijk belang en de
potentiële risico’s van een bepaald type gebruik van drones.
2. Eventuele nieuwe regelgeving moet toekomstbestendig zijn. Drones
worden steeds sneller, goedkoper, kleiner en autonomer en het gebruik
ervan neemt snel toe. Met deze ontwikkelingen zal in toekomstige
regelgeving zoveel mogelijk rekening moeten worden gehouden. Deze
regelgeving zal ook technologie-neutraal moeten zijn.

5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Het WODC-onderzoek heeft geen betrekking op het gebruik van UAV’s door het Ministerie van
Defensie – onder gezag van het Ministerie van Defensie – in internationale missies of voor
nationale oefeningen.
7
Het voornemen om deze procedure te volgen is eerder al geuit in de antwoorden op de vragen
van het lid Elias aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu over de regelgeving inzake
onbemande luchtvaartuigen (Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1094).
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

2

3. De administratieve vereisten die aan het gebruik van drones worden
gesteld, dienen in goede verhouding te staan tot de risico’s van het
gebruik.
4. De ontwikkeling en productie en het gebruik van drones bieden een
groot economisch potentieel. De overheid wil de innovatieve ontwikkelingen door bedrijven en kennisinstellingen op dit terrein graag
faciliteren, bijvoorbeeld door ruimte te geven aan test- en oefenlocaties.
5. De communicatie met burgers en relevante sectoren over de regelgeving met betrekking tot het gebruik van drones moet worden verbeterd.
6. Het beleid met betrekking tot drones zal worden vormgegeven in nauw
overleg met de verschillende stakeholders. Dat zal de praktische
uitvoerbaarheid van het beleid en daarmee het draagvlak daarvoor
bevorderen.
3. Kansen
Het WODC-rapport geeft een heldere en nuttige schets van de potentiële
kansen bij het gebruik van drones in de publieke en private sector.
Maatschappelijke toepassingsmogelijkheden van drones en economische
kansen gaan hand in hand. De markt voor drones is voortdurend in
ontwikkeling. Dit biedt kansrijke mogelijkheden voor private partijen op
het gebied van productie, kennisontwikkeling en innovatie. Het kabinet wil
die kansen volop benutten en stimuleren.
Volgens het kabinet tekenen zich – zonder uitputtend te zijn – voor kansrijk
gebruik van drones, de volgende verschillende domeinen af:
1. Veiligheid (opsporing, handhaving van de openbare orde, search and
rescue, calamiteiten, branden en rampen, hulpverlening);
2. Infrastructuur (onderhoud windmolens, dijken, bruggen, hoogspanningsmasten, bovenleidingen, grote installaties);
3. Bewaken en beveiligen (beveiligen publieke en private objecten);
4. Onderzoek (cartografie, milieu, weer en klimaat);
5. Land- en tuinbouw, veeteelt (inspectie landbouwgronden, kassen,
bemesting, detectie dierziekten en locaties);
6. Media en journalistiek (fotografie- en filmopnames, bijvoorbeeld ten
behoeve van (sport)evenementen, (onderzoeks)reportages, speelfilms,
tv-drama en documentaires).
Al deze domeinen vertegenwoordigen naar het oordeel van het kabinet
een maatschappelijk belang, waarbij de inzet van drones op korte termijn
reële potentie biedt. Op een enkel onderdeel in de genoemde domeinen
zijn reeds initiatieven ondernomen die in een gevorderd stadium zijn. Zo
onderzoekt de politie reeds hoe groot de behoefte is aan gebruik en inzet
van drones voor de politietaak, alsmede of daartoe testgebieden of
«experimenteer-ruimte» noodzakelijk zijn. Verder ontwikkelt het Veiligheidsberaad op verzoek van de Minister van Veiligheid en Justitie een
landelijke beleidslijn voor de inzet van drones door de brandweer. Eerder
heeft de Minister van Veiligheid en Justitie aangegeven dat drones in elk
geval door de brandweer of veiligheidsregio’s in acute situaties moeten
kunnen worden ingezet en wel op zodanige wijze dat dit dan overal op
dezelfde wijze gebeurt. De inzet moet uiteraard plaatsvinden met
inachtneming van alle wet- en regelgeving en kan dientengevolge dan ook
vooralsnog niet plaatsvinden binnen een gecontroleerd luchtruim.
Voor de zomer zal het kabinet, op basis van nadere gedachtevorming door
de politie over het gebruik van drones, meer inzicht geven in de verschillende segmenten binnen de politiële taakuitvoering waar inzet van drones
als kansrijk wordt gezien. Het kabinet zal dan ook een beeld geven van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

3

stand van zaken bij de ontwikkeling van beleid met betrekking tot het
gebruik van drones door de brandweer.
In algemene zin acht het kabinet het nodig dat de mogelijkheden voor
beroepsmatig gebruik van drones in de luchtvaartregelgeving worden
vergroot, in elk geval daar waar het gaat om het gebruik van drones door
politie, brandweer en andere hulpverleningsdiensten. Het is het
voornemen om op 1 juli 2015 regelgeving in werking te laten treden als
één van de voorwaarden om operaties met drones mogelijk te maken. De
voorgestane verruiming komt tegemoet aan de wensen van politie en
brandweer om te kunnen vliegen boven gebouwen, haven- en industriegebieden, boven mensenmenigten en buiten de daglichtperiode en wordt
momenteel nader uitgewerkt. Hierbij worden uiteraard de bijhorende
veiligheidsvereisten en trainingen in acht genomen.
Nog niet op alle domeinen is de gedachtevorming even ver als op het
domein van de veiligheid. Op die domeinen worden stappen gezet om tot
een inventarisatie van behoeften en mogelijkheden te komen. Daarbij is
van belang dat de inzet van drones in sommige gevallen onder de
exclusieve verantwoordelijkheid van de overheid geschiedt (bijvoorbeeld
op het terrein van de veiligheid), in andere gevallen juist niet (bijvoorbeeld media en journalistiek). Op het terrein van bijvoorbeeld infrastructuur kunnen drones zowel door een publiek orgaan (bijvoorbeeld
Rijkswaterstaat, waterschappen) als door private partijen (NS Prorail,
energiebedrijven, petrochemische industrie etc.) worden ingezet.
De veelheid van betrokken partijen bij kansrijk gebruik van drones maken
het nuttig om kennis en expertise over drones te delen en samen te
werken. Dit brengt mee dat een aantal beleids- en verkenningstrajecten
rond het gebruik van drones zich zal uitstrekken tot na de zomer van dit
jaar en deels zal doorlopen in het komende jaar.
Eén van die domeinen is het bewaken en beveiligen. Zo inventariseert de
Dienst Justitiële Inrichtingen de mogelijkheden van drones om ontsnappingen of dreiging daarvan vanuit penitentiaire inrichtingen te detecteren.
Het kabinet acht dergelijke toepassingen waardevol om verder te
onderzoeken. Verder zal het kabinet ook verkenningen en inventarisaties
(laten) uitvoeren op de andere domeinen, zoals gebruik van drones voor
inspecties van infrastructuur, onderzoeksdoeleinden, in de land- en
tuinbouw en dronesgebruik voor media en journalistiek.
Buiten de genoemde domeinen is het voorstelbaar dat drones te zijner tijd
ook in het domein van transport en logistiek (post- en pakketbezorging) en
de commercie (drones als reclamemiddel) hun intrede zullen doen.
Vooralsnog richt het kabinet zich echter op de genoemde (en als het ware
geprioriteerde) domeinen.
De verwachte groei van het gebruik van drones gaat gepaard met een
toenemende behoefte aan testmogelijkheden. Nederland heeft een aantal
drone-ontwikkelaars en -fabrikanten. Ook zij hebben behoefte aan
testlocaties. Om de Nederlandse economie op dit gebied te faciliteren en
innovatieve ontwikkeling te stimuleren zal de hele sector in voldoende
mate veilig moeten kunnen testen. Het kabinet is in gesprek met de sector
om te bezien wat hiertoe de mogelijkheden zijn.
4. Bedreigingen
Het gebruik van drones kan van invloed zijn op de veiligheid van andere
luchtruimgebruikers en van mensen en objecten op de grond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

4

Aangezien er vooralsnog nog relatief weinig statistische informatie
beschikbaar is over de exacte impact van drones op de veiligheid, zullen
ze geleidelijk in het luchtruim worden toegelaten. Hierdoor is het mogelijk
voor zowel de autoriteiten als de sector om op een veilige manier aan dit
nieuwe fenomeen in de luchtvaart te wennen en wordt het reeds in een
vroeg stadium mogelijk gemaakt om vluchten met drones te kunnen
uitvoeren. De operationele ervaring die hiermee wordt opgedaan, begint
informatie op te leveren over de impact van drones op het luchtverkeer en
de kans op ongelukken met drones. Deze ervaring kan worden gebruikt bij
het gefaseerd toelaten van drones in een steeds groter deel van het
luchtruim. Bij deze aanpak wordt begonnen met het toestaan van
operaties in gebieden waar een relatief laag risico voor de luchtvaartveiligheid is (buitengebieden). Ook bij gebruik van drones voor publieke
taken op zee zijn er relatief minder risico’s voor de veiligheid. Zodra er
meer duidelijkheid is over de risico’s van operaties met drones, kunnen
dan operaties mogelijk worden gemaakt boven bebouwde gebieden en
gebieden waar mensen in groten getale aanwezig zijn.
De verwachte groei van het gebruik van drones in de professionele sector
vraagt verder om nadrukkelijke aandacht voor de beschikbaarheid van
voldoende frequentieruimte en het ongestoord gebruik daarvan.
Voorkomen moet worden dat de beschikbare frequentieruimte achterblijft
bij de groeiende vraag van de markt. Het kabinet zal stappen zetten om
een en ander op dit punt in goede banen te leiden.
Bij de ontwikkeling van beleid is verder van belang dat in sommige
situaties, tijdens bepaalde evenementen of op bepaalde locaties of uit
veiligheidsoogpunt, niet of slechts zeer beperkt met drones zal mogen
worden gevlogen. Bij situaties kan worden gedacht aan calamiteiten,
waarbij drones niet de hulpverlening mogen verstoren. Bij evenementen
kan worden gedacht aan evenementen als de «Nuclear Security Summit»,
waarbij gedurende dit evenement voor sommige gemeenten en gebieden
een algemeen droneverbod werd afgekondigd. Bij locaties gaat het om
gebieden waarin met het oog op de veiligheid niet met drones kan
worden gevlogen. Hierbij valt te denken aan gebieden rondom luchthavens en heliplatforms.
Het aantal incidenten rond het gebruik van drones neemt toe. Zo
signaleert de politie steeds meer problemen die het gevolg zijn van
recreatief gebruik van drones8, waarvan er inmiddels volgens een
schatting van de branchevereniging 60.000 à 70.0009 in gebruik zijn. Dit
aantal blijft stijgen. Het recreatief gebruik van drones hindert bijvoorbeeld
de vluchten van traumahelikopters naar en van een plek waar zich een
ongeluk heeft voorgedaan. Om een nog beter beeld van dergelijke
incidenten te krijgen, zal het kabinet bezien of een vorm van incidentregistratie kan worden ontwikkeld. Zo’n registratie kan bijdragen aan het
treffen van de juiste maatregelen om dergelijke incidenten in de toekomst
tegen te gaan.
Mede om de eerdergenoemde incidenten terug te dringen en te
voorkomen is de handhaving en naleving van de regels een
aandachtspunt. Het kabinet is van oordeel dat de toekomstige regelgeving
rondom drones eenduidig, helder en goed toepasbaar moet zijn voor alle
8

Het aantal bij de afdeling luchtvaart van de nationale politie bekend geworden meldingen
betrof in 2013: 20 meldingen (drie maal proces-verbaal opgemaakt) en in 2014: 58 meldingen
(30 processen-verbaal opgemaakt). Het aantal meldingen bij de Inspectie Leefomgeving en
Transport is gestegen van één in 2010 naar twintig in 2014.
9
http://www.darpas.nl/wp-content/uploads/2014/12/DARPAS-statement-over-DRONEvluchten.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

5

soorten gevallen waarin drones kunnen worden ingezet. De op te leggen
sancties moeten in een goede verhouding staan tot de zwaarte en ernst
van de overtreding. Daarnaast dient die regelgeving vanzelfsprekend
handhaafbaar te zijn door politie en justitie, alsmede inspectiediensten. De
huidige situatie is op dit punt vrij complex doordat verschillende regimes
bestaan voor respectievelijk het beroepsmatig en het recreatief gebruik.
De politie bevordert op dit moment het gebruik van een eenduidige vorm
van handhaving in alle eenheden. De politie registreert centraal
meldingen over onbemande luchtvaartuigen, beoordeelt deze en treedt zo
nodig repressief op tegen overtreders van landelijke of lokale regelgeving
met betrekking tot drones (APV, luchtvaartwetgeving etc.).10
In het geval dat zich ongelukken met drones voordoen, is het van groot
belang dat de aansprakelijkheid goed is geregeld. Het WODC-rapport stelt
dat de huidige aansprakelijkheidswetgeving toereikend lijkt te zijn voor
het gebruik van drones. Onderzoekers wijzen er wel op dat er zich in de
toekomst mogelijk nieuwe vragen van aansprakelijkheid kunnen
voordoen, naarmate het gebruik van drones toeneemt. Het kabinet is
hierop alert. In de nadere kabinetsreactie zal aandacht worden besteed
aan de vraag naar de verzekering van risico’s verbonden aan het gebruik
van drones.
De veiligheid van het gebruik van drones wordt mede bepaald door de
kwaliteit van het systeem: de drone, het bedieningsstation, de benodigde
frequenties en de kwaliteit van de verbinding. Het kabinet wil bezien in
hoeverre het mogelijk en wenselijk is om – al dan niet in Europees
verband – nadere technische en operationele eisen aan drones te stellen.
Daarbij kan het gaan om onder meer de kwaliteit van de gebruikte
software en hardware, het vermogen om bij storingen weer veilig te
landen («failsafes»), de afhankelijkheid van plaatsbepalingssystemen en
de beveiliging van de verbinding tussen operator en drone. Een expliciet
aandachtspunt is ook cybersecurity, zoals de mogelijkheden om informatie te onderscheppen, de besturing te manipuleren of deze te
verstoren. Inzicht in toekomstige risico’s en mogelijkheden tot cybersecurity by design komen hierbij ook aan de orde.
Naast de technische kwaliteit is ook de kwaliteit van de piloot van belang
voor de veiligheid van de operatie. Ook nadere eisen aan de piloot zullen
in de overweging van het kabinet over de wenselijkheid van nadere eisen
meegenomen worden.
Het WODC-rapport schetst ook een aantal intentionele bedreigingen die
aan drones zijn verbonden. Het potentieel gebruik van drones door
kwaadwillenden heeft de aandacht van de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) samen met relevante nationale
en internationale veiligheidspartners. Als onderdeel van deze aanpak
worden de risico’s van misbruik van onbemande systemen in kaart
gebracht en beschermende maatregelen (detectie, classificatie en
interventie) ontwikkeld. De NCTV heeft, als onderdeel van deze aanpak,
via het programma Veilig door Innovatie in samenwerking met de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, 1,75 miljoen euro vrijgemaakt
om via een SBIR-competitie (Small Business Innovation Research)
concepten te ontwikkelen voor de bescherming tegen onbemande
systemen. De nadruk ligt hierbij op bescherming tegen «drones» en het
ontwikkelen van tegenmaatregelen. De SBIR is in augustus 2014 gestart;
er zijn 13 bedrijven geselecteerd voor het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek. De beste haalbaarheidsonderzoeken krijgen een
offerteverzoek voor het onderzoeks- en ontwikkeltraject en de
10

Zie ook de aantallen processen-verbaal in voetnoot 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

6

mogelijkheid tot het uitbrengen van een prototype in 2016. Daarnaast
prepareren de relevante veiligheidspartners zich elk en waar mogelijk en
nuttig gezamenlijk op de potentiële dreiging.
5. Privacy
Het gebruik van drones waarop camera’s of andere sensoren zijn
bevestigd, kan ontegenzeggelijk risico’s opleveren voor de privacy. In dit
verband noemt het rapport het bespieden van mensen, hinderlijk volgen,
grootschalig verzamelen van persoonsgegevens, gebrekkige transparantie
en «function creep»11. Hoewel deze risico’s bij de huidige omvang van het
gebruik van drones nog relatief beperkt zijn, voorzien wij dat zij door de
groei van het gebruik kunnen toenemen. Wij menen dan ook dat het
wenselijk is te bezien in hoeverre deze ontwikkeling om extra maatregelen
vraagt.
Het rapport laat zien dat de huidige wet- en regelgeving verschillende
waarborgen bevat ter bescherming van de privacy tegen gebruik van
drones. Daarnaast bevat de huidige regelgeving waarborgen ter bevordering van de luchtvaartveiligheid die mede tot effect hebben dat de
privacy wordt beschermd. Hierbij valt te denken aan het voorschrift dat
het operatiegebied van drones minimaal 150 meter verwijderd moet zijn
van mensenmenigten en aaneengesloten bebouwing.
Wij zijn van mening dat de huidige wet- en regelgeving ter bescherming
van de privacy voldoende algemene waarborgen bevat om de privacy
tegen het huidige gebruik van drones te beschermen. Het rapport bevat
althans geen indicaties dat deze wet- en regelgeving op dit punt ontoereikend zou zijn.12 Naar de mate waarin toekomstige regelgeving met
betrekking tot het gebruik van drones mogelijk meer ruimte voor het
gebruik daarvan zal geven, zal wel moeten worden bezien of in die
regelgeving aanvullende specifieke waarborgen ter bescherming van de
privacy zullen moeten worden opgenomen. Het uitvoeren van een zgn.
Privacy Impact Assessment zal daarbij de helpende hand bieden.
Technologische ontwikkelingen (gebruik van steeds geavanceerdere
camera’s of andere sensoren) kunnen er potentieel toe leiden dat drones
een forsere inbreuk op de privacy gaan opleveren. Anderzijds kunnen
technologische voorzieningen («privacy by design», bijvoorbeeld
«blurren») worden benut om de inbreuk te beperken.
Omdat de grootste toename van het gebruik van drones zich naar
verwachting in de particuliere sector zal voordoen, zal de impact die het
gebruik in die sector op de privacy kan hebben, navenant kunnen
toenemen. Deze impact raakt het snijvlak van privacy- en luchtvaartregelgeving. Het kabinet zal hiermee rekening houden en zorgen voor een
optimale afstemming van het beleid op dit punt, waarbij de regeldruk
voor de particuliere sector zo laag als mogelijk wordt gehouden. In dit
kader zal onder meer worden bezien of vorenbedoelde waarborgen
kunnen worden opgenomen in het bestaande ontheffingsbeleid. Dit kan
bijdragen aan een integrale benadering van luchtvaartveiligheid en
privacybescherming. Daarnaast zullen wij ook de mogelijkheden nagaan
om (potentiële) gebruikers van drones door middel van voorlichting op de
privacyaspecten van het gebruik daarvan te wijzen.

11

«Function creep» is het verschijnsel dat gegevens worden gebruikt voor andere doelen dan
waarvoor ze oorspronkelijk zijn verzameld.
12
Dit beeld wordt bevestigd in: Rachel L. Finn e.a., Privacy, data protection and ethical risks in
civil RPAS operations, Final report for the European Commission, november 2014, blz. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

7

Hiervóór hebben wij in § 3 aangekondigd voor de zomer meer inzicht te
geven in de segmenten binnen de politiële taakuitvoering waar inzet van
drones als kansrijk wordt gezien. Bij de verdere beleidsontwikkeling
daarna zal ook worden aangegeven op welke wijze bij de inzet daarvan
rekening wordt gehouden met het belang de privacy van burgers
voldoende te beschermen. Hierbij zullen ook de suggesties in
ogenschouw worden genomen die daartoe in § 5.7 van het rapport zijn
gedaan (toespitsen van gebruik van drones in het kader van specifieke
delicten en op hot spots c.q. bepaalde tijdstippen, vergroting van
kenbaarheid en transparantie, toepassing «privacy by design»).
6. Wet- en regelgeving
Bij de regelgeving voor drones wordt onderscheid gemaakt tussen
recreatief en beroepsmatig gebruik. Recreatief gebruik valt onder de
Regeling modelvliegen. Beroepsmatig gebruik valt onder de in ontwikkeling zijnde regelgeving zoals hieronder nader wordt omschreven.
Recreatief gebruik
In de Regeling modelvliegen is opgenomen waar drones voor recreatief
gebruik wel en niet mogen vliegen. Dit mag alleen op veilige afstand van
gebouwen, mensen en andere luchtvaartuigen. Daarom mag een
recreatieve drone niet:
− boven mensenmenigten of gebouwen vliegen;
− binnen een straal van 3 kilometer rondom een (militair) vliegveld
vliegen;
− hoger vliegen dan 300 meter boven de grond of het water.
Verder bevat de Regeling eisen voor de omstandigheden waarin gevlogen
wordt:
− de drone moet altijd in zicht van de vlieger zijn;
− de drone mag niet in het donker vliegen;
− de drone moet altijd voorrang geven aan vliegtuigen, helikopters,
zweeftoestellen, luchtschepen en al het andere luchtverkeer.
Gezien de grote toename van het aantal recreatieve drones, wordt bezien
of de Regeling modelvliegen aanpassing behoeft. De omstandigheden
waarvan is uitgegaan bij het opstellen van de Regeling in 2005 gaan niet
meer op, onder andere gezien de sterk groeiende verkoop van drones de
laatste tijd. Indertijd was de gangbare praktijk dat de recreant risico’s mijdt
bij het gebruik maken van zijn kostbare model en dat het overgrote deel
van de recreanten bij een modelvliegvereniging is aangesloten en
derhalve vliegt op daartoe aangewezen modelvliegterreinen. Dit is
inmiddels niet meer de praktijk bij het huidige recreatieve dronesgebruik.
Ook het feit dat het overgrote deel van drones tegenwoordig is uitgerust
met een camera leidt tot ander gebruik.
Beroepsmatig gebruik
De nationale wet- en regelgeving voor de beroepsmatige inzet van drones
kan niet los gezien worden van de ontwikkelingen op dit gebied in Europa.
Het WODC-onderzoek geeft duidelijk aan dat de huidige regelgeving die in
ontwikkeling is in Nederland goed aansluit bij de regelgeving in de ons
omringende landen. Op deze wijze wordt de markt waarin de dronessector kan opereren, groter gemaakt dan alleen Nederland.
De toegang tot het luchtruim voor beroepsmatige drones wordt gefaseerd
geregeld. Hierdoor is het mogelijk voor zowel de autoriteiten als de sector
om op een veilige manier aan dit nieuwe fenomeen in de luchtvaart te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

8

wennen en wordt de sector reeds in een vroeg stadium in staat gesteld
om beroepsmatige vluchten uit te voeren. Deze fasering bestaat uit vier
stappen:
1. operaties binnen zichtbereik van de piloot en/of assistent (VLOS13 en
EVLOS14 operaties) op veilige afstand van bebouwing, mensen en
andere luchtvaartuigen;
2. operaties binnen zichtbereik van de piloot boven bebouwing en
mensen;
3. operaties buiten zichtbereik van de piloot, maar in die delen van het
luchtruim waar geen andere luchtvaart plaatsvindt (BVLOS15operaties);
4. volledige integratie in het luchtruim.
Op nationaal niveau wordt momenteel regelgeving afgerond die de eerste
fase van het gebruik van het luchtruim door de beroepsmatige dronevlieger regelt. De ontwikkeling van de toekomstige regelgeving, waarbij
steeds meer operaties worden mogelijk gemaakt, gebeurt voornamelijk op
internationaal niveau, met name bij ICAO en in Europees verband. Het
kabinet kiest er voor om bij de internationale ontwikkeling van de
regelgeving betrokken te zijn. Hierdoor is de nationale regelgeving
geharmoniseerd met andere Europese landen en maken we optimaal
gebruik van het delen van resources binnen Europa.
De nationale regelgeving die in ontwikkeling is, richt zich met name op het
mogelijk maken van dronevluchten. Hiermee worden vergunningen
geregeld voor bedrijven en overheidsorganisaties die de dronevluchten
gaan uitvoeren, de zogenaamde operators, zodat deze legaal kunnen
vliegen. De sector is echter breder dan alleen operators, dus zal er ook
regelgeving voor bijvoorbeeld bedrijven die drones willen bouwen en
produceren ontwikkeld worden om hen de mogelijkheid te bieden ook in
deze markt actief en succesvol te zijn.
Internationale aspecten
De Europese Commissie wil graag een gezamenlijke, open markt voor
drones binnen de EU ontwikkelen. Hiervoor is eenduidige regelgeving
essentieel en stuurt zij in eerste instantie (heden tot 2018/2020) aan op
regelgeving op nationaal niveau, geharmoniseerd tussen de lidstaten.
Vervolgens werkt ze toe naar gezamenlijke regelgeving op Europees
niveau. Daarnaast is de Commissie voorstander van een integrale aanpak
van de regelgeving, waarbij veiligheid, privacy en databescherming in
gezamenlijkheid geregeld worden. Het kabinet is eveneens een
voorstander van een integrale aanpak en zal dat in de ontwikkeling van
zijn beleidsvisie meenemen.
7. Slot
Wij hebben in deze brief naar aanleiding van het onderzoeksrapport van
het WODC over het gebruik van drones onze voornemens geschetst voor
het ontwikkelen van beleid op dit terrein en de daarbij te hanteren
uitgangspunten. Zoals aangekondigd, zullen wij u vóór de zomer een
meer uitgewerkt kabinetsstandpunt over het gebruik van drones
toezenden. Daarin zullen sommige onderwerpen verder zijn uitgewerkt,
terwijl voor andere onderwerpen zal gelden dat zij zich nog in een fase
van inventarisatie zullen bevinden. Wij hebben met een en ander voor
ogen dat het gebruik van drones zich in allerlei opzichten op een goede
13

Visual Line of Sight.
Extended Visual Line of Sight.
15
Beyond Visual Line of Sight.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

9

wijze zal ontwikkelen. Een ontwikkeling waarbij kansen voor de economie
en de overheid, bevordering van de veiligheid en bescherming van de
privacy hand in hand gaan.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 806, nr. 28

10