8
Vermogenstoets zorgtoeslag
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de zorgtoeslag in verband met de introductie van een vermogenstoets (33024).
De algemene beraadslaging wordt geopend.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. De zorgtoeslag is ooit ingevoerd om te voorkomen dat mensen een te groot aandeel van hun inkomen kwijt zijn aan de zorgpremie. De SP steunt die doelstelling, maar heeft de zorgtoeslag ook altijd een erg omslachtig en wonderlijk middel gevonden. In het vorige
tweeminutendebat zei ik al dat het ook eerlijker kan gebeuren met de premieheffing.
Het bestaan van de zorgtoeslag duidt erop dat de zorgpremie voor sommige inkomens te hoog is of het inkomen te laag. Door de huidige manier waarop de zorgpremies worden verdeeld, is een enorme scheefgroei gecreëerd, waarbij lage en modale inkomens de zorgpremie
steeds moeilijker kunnen opbrengen. Vervolgens wordt
geprobeerd, die scheefgroei te corrigeren door de zorgtoeslag. Dat kost veel geld, veel energie en veel bureaucratie. Omdat dit kabinet ervoor zorgt dat lage en middeninkomens de stijging van de zorgpremies niet kunnen
bijbenen, zal het aandeel dat in de toekomst zorgtoeslag
krijgt, stijgen. Dat is niet de bedoeling en daarom bezuinigt dit kabinet dus weer op die zorgtoeslag. Het vorige
debat ging er ook al over.
De SP gaat graag voor inkomensafhankelijke premies,
waarbij driekwart van de inkomens erop vooruitgaat. Dat
is niet iets wat wij voorspellen; dat is iets wat het CPB
heeft berekend. Het kan anders. Vandaag bespreken wij
een wetsvoorstel, waarbij wordt gezegd dat mensen met
spaargeld – boven € 80.000 – geen recht meer hebben
op zorgtoeslag. Het lijkt eerlijk om te zeggen dat je geen
recht hebt op deze toeslag als je zo veel spaargeld hebt,
maar toch zal ik proberen uit te leggen dat dit een belasting is op sparen voor lage en middeninkomens en dat
het dus niet eerlijk is.
Als het gaat over de scheefgroei in de zorgpremie
wordt telkens gezegd dat iemand met een modaal inkomen 20% van dat inkomen aan zorg kwijt is. Vertelde de
minister er ook maar bij dat iemand met 1 mln. aan inkomen maar 5% aan zorgkosten kwijt is! De verdeling van
de kosten is uit proportie.
Er wordt gezegd dat niet eerlijker geheven kan worden,
omdat het ten koste zou gaan van de solidariteit. Met deze visie doet de minister de mensen met hoge inkomens
tekort, want waarom zouden zij niet willen dat wij als gezonde samenleving toegankelijke zorg hebben voor iedereen? Je kunt immers niet voorspellen of je ziek wordt en
als je ziek bent, kun je de kosten nu eenmaal niet ontlopen. Ik vind het heel krom dat dit kabinet het een stimulans voor de economie vindt als het over het aanleggen
van wegen gaat en consequent spreekt over kosten en te
hoge kosten als het over de zorg gaat. Wij weten allemaal
dat er een mooie, zonnige kant is aan de zorg. Zij levert
veel arbeidsplaatsen op in een tijd dat wij steeds minder

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

maakindustrie zien. Wij weten dat een gezonde samenleving veel arbeidsproductiever is en dat wij dus heel veel
baat hebben bij het investeren in de zorg.
In het schriftelijk overleg heeft de VVD aan de minister gevraagd of dit voorstel geen belasting is op sparen.
Neen – zo suste de minister van dezelfde partij – de meeste mensen met veel vermogen hebben ook een hoog inkomen en dus al geen zorgtoeslag. O gelukkig, we ontzien
de rijken! Maar mensen met een laag inkomen en spaargeld pakken we wel! Het is dus de bedoeling dat mensen die een laag inkomen hebben en sparen of vermogen
hebben verworven, dat eerst moeten opeten voordat hun
recht op zorgtoeslag ingaat. Dat vinden wij niet zo verstandig. Deelt de minister de zorgen van de VVD en van
de SP dat dit gewoon een nieuwe belasting is en dan een
op het sparen door mensen met een laag- en middeninkomen?
Ik ben ook wel erg benieuwd naar wat het CDA hiervan
vindt. Er zijn helaas geen leden van de CDA-fractie in de
zaal. Ik heb hen namelijk dinsdag horen verkondigen dat
we nieuwe Zilvervlootrekeningen moeten opstellen, omdat het beter is dat mensen gaan sparen. Dat moeten we
weer gaan bevorderen. Maar laten ze vooral niet te veel
sparen, want dan vervalt een recht op zorgtoeslag.
De heer Mulder (VVD):
Je denkt even dat de wereld op zijn kop staat.
Een paar weken geleden zei Menzis dat we moeten komen tot zorgsparen. De eerste reactie van de Socialistische Partij was: sparen leidt tot een tweedeling in de samenleving. Nu hoor ik hier een betoog van collega Leijten
voor spaarders. Hoe zit het nou precies? Leidt sparen wel
of niet tot een tweedeling in de samenleving?
Mevrouw Leijten (SP):
Nee, ik stel alleen wel vast dat je, als je een hoger inkomen hebt, veel meer capaciteit hebt om te sparen, dus
ook om vermogen op te bouwen. Als je vermogen hebt
en je dat op een spaarrekening zet of belegt, dan kun je
het ook weer aan laten groeien. Deze mogelijkheid is voor
lagere inkomens minder weggelegd, omdat je procentueel veel meer geld kwijt bent aan bijvoorbeeld zorgkosten, eetkosten en de kosten voor schoolgaande kinderen.
Ik stel vast dat sparen over het algemeen een mogelijkheid is voor mensen met hogere inkomens. Maar ik vind
het zeer verstandig dat iedereen die dat kan, spaart. Zo
ben ik ook opgevoed. Je moet dat vooral doen. Je moet
zuinig zijn en een appeltje voor de dorst hebben. Ik vind
het daarom niet terecht dat mensen die eigen spaargeld
hebben maar een laag inkomen en die dus een hoog percentage van hun inkomen uitgeven aan zorgkosten, geen
recht meer zouden hebben op zorgtoeslag. Ik kom zo meteen nog met voorbeelden.
De voorzitter:
Ik meld nog even dat de heer Mulder niet staat ingeschreven als spreker. Ik heb hem net het woord gegeven, maar
dat is eigenlijk tegen de regels.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Als het gaat om een appeltje voor de dorst, om een paar
duizend euro, dan snap ik ook wat mevrouw Leijten zegt.
Zorgtoeslag zou je dan gewoon moeten hebben. Daar
gaat het hier ook niet om. Maar stel dat je € 35.000 per
jaar verdient – dan heb je recht op zorgtoeslag – en je
€ 80.000 op je bankrekening hebt staan. Zou het dan echt

15 december 2011
TK 37

37-8-55

Leijten
zo raar zijn om te zeggen: die zorgtoeslag besteden we
aan andere zaken?
Mevrouw Leijten (SP):
De zorgtoeslag is een compensatie van het percentage
van het inkomen dat je uitgeeft aan zorg. Als je daar het
eigen vermogen bij gaat betrekken, dan pak je dus mensen met een lager inkomen en een middeninkomen die
een eigen vermogen hebben. Je heft belasting over het
eigen vermogen, terwijl je dat op een hoger inkomen niet
doet. Dat vind ik in de systematiek niet deugen.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Wij hebben het niet over een beetje eigen vermogen,
maar over € 80.000. Wie heeft dat in Nederland? Dat zijn
niet zo veel mensen. Zo raar is het dan toch niet als mensen die zorgtoeslag niet krijgen? Ik kan mij een paar uitzonderingen voorstellen. Daar gaat de heer Van der Veen
zo op in. Maar in zijn algemeenheid is het een maatregel die mensen met veel geld zou treffen. Daar heeft
GroenLinks niet zo'n probleem mee.
Mevrouw Leijten (SP):
Maar de systematiek is dat de zorgtoeslag een compensatie is voor het percentage van zorgkosten op je inkomen.
Het gaat nu om € 80.000 aan vermogen, maar waarom
zouden we in de toekomst dan ook niet een koophuis erbij betrekken? Uiteindelijk is het een bezuinigingsoperatie van 170 mln. die we toepassen op een maatregel die
de zorgkosten van mensen compenseert. Dat zijn inherent mensen met lagere inkomens en middeninkomens,
omdat hoge inkomens helemaal niet in aanmerking komen hiervoor. Hiermee wordt een bepaalde groep gestraft
voor sparen. Dat vind ik er inherent zo fout aan.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik vroeg mij net ook af: zit ik in het goede debat of vergis ik mij? Maar welke groep wordt nu volgens mevrouw
Leijten getroffen door deze maatregel? Hebben we het
dan over de groep lage inkomens?
Mevrouw Leijten (SP):
Dit treft 300.000 mensen. Dat komt gewoon uit het verslag. Je kunt hierbij denken aan mensen met een beperking waarvoor de ouders hebben gespaard, zodat ze zeker
zijn van bijvoorbeeld zorg als de ouders wegvallen. Die
mensen zullen dus eerst moeten interen op het gespaarde geld van de ouders, voordat ze zorgtoeslag krijgen. Zij
hebben bijvoorbeeld een Wajong-uitkering. Je kunt hierbij ook denken aan iemand die een goede baan heeft gehad en vermogen heeft opgebouwd, maar die door een
ongeluk uit het arbeidsproces is gevallen. Hij moet eerst
zijn vermogen opeten, voordat hij in aanmerking komt
voor zorgpremie. Dat is feitelijk wat er gebeurt. Hij zal
het niet meer aan kunnen laten groeien, maar hij zal het
eerst moeten laten verlagen. Je kunt het hebben over een
zelfstandige, de bakker of de slager, die nooit pensioen
heeft opgebouwd. Zijn appeltje voor de dorst is zijn bedrijf geweest en dat heeft hij verkocht. Nu is hij pensionado, maar heeft geen recht meer op zorgtoeslag terwijl
hij wel een laag inkomen heeft. Zo zijn er diverse groepen
die getroffen worden. Ik wilde daar nog op ingaan. Ik kom
er ook nog over te spreken dat ik de berekening van deze
minister nogal rooskleurig vind. Ik zie niet hoe ze hierop
170 mln. bespaart.

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. De SP-fractie heeft op heel veel maatregelen
de kritiek dat deze weer ten koste gaan van de groep met
lagere inkomens. Die kritiek is toch niet zomaar op dit
wetsvoorstel van toepassing? Mevrouw Leijten noemt
een aantal bijzondere gevallen, maar in zijn algemeenheid gaat het hier om mensen die een vermogen hebben
van € 80.000 en die eigenlijk heel goed kunnen opdraaien
voor de kosten waarmee ze te maken krijgen. Is het dan in
een tijd waarin we echte solidariteit moeten zoeken voor
mensen die deze echt nodig hebben, niet juist een heel
gezonde redenering om te zeggen: als mensen zelf het
geld hebben om in allerlei kosten te voorzien, dan moeten
we met betalingen uit overheidsmiddelen heel terughoudend zijn?
Mevrouw Leijten (SP):
Ook hier geldt weer – dat antwoord gaf ik net ook al aan
mevrouw Voortman – dat de zorgtoeslag mensen compenseert in hun inkomen als dat te laag is om de zorgpremie bij te houden. Dat nu het vermogen erbij wordt gehaald, gebeurt vanuit een bezuinigingsoperatie. Wie krijgt
er zorgtoeslag? Dat zijn de lage inkomens en de middeninkomens. Op het sparen an sich voor hoge inkomens zit
geen belasting, maar voor een specifieke groep gaan we
wel een belasting heffen, eigenlijk op sparen. Wat dan?
Als iemand van dat spaargeld één euro overmaakt, dan
heeft die persoon wel recht op de zorgtoeslag. Vindt u
een toeslag voor iemand met 70.000 eigen vermogen,
spaargeld, dan wel gerechtvaardigd? Het is een glijdende schaal. Ons alternatief, de solidariteit, is doorgerekend
in drie varianten. Het kan morgen ingevoerd worden en
gaat uit van het heffen bij de bron. Maak dat inkomensafhankelijk, dan is de hele discussie over de zorgtoeslag
niet meer nodig, want die schaffen we daarmee af.
De heer Van der Veen (PvdA):
Bent u in zijn algemeenheid tegen een vermogenstoets,
bijvoorbeeld bij de AWBZ?
Mevrouw Leijten (SP):
Ja.
De voorzitter:
Dat zijn de vragen en de antwoorden die we willen hebben vandaag.
Mevrouw Leijten (SP):
Omdat wij vinden dat je moet heffen bij de bron en niet
op het moment dat je ergens van afhankelijk bent. Naar
onze mening is dat zeker bij de AWBZ geen keuze.
Voorzitter. Ik zou graag van de CDA-fractie met haar zilvervlootregeling horen wat ze er nu eigenlijk van vindt dat
aan mensen met een middeninkomen of een laag inkomen, die veel gaan sparen, op enig moment het recht op
spaargeld ontnomen wordt. Ontmoedig je daarmee niet
eigenlijk het sparen?
Voorzitter. Laten we ook niet naïef zijn. Dit is een bezuinigingsvoorstel van 170 mln. en we zien dat dit weer
getroffen wordt op een regeling die er is om inkomens
te compenseren van mensen met een lager inkomen of
een middeninkomen. Deze mensen, vooral die met een
laag inkomen, hebben eveneens te maken met het verlagen van het sociaal minimum; er wordt bezuinigd op de
schuldhulpverlening; armoede bestaat niet meer, dat probleem hebben we opgelost, dus we bezuinigen ook op de

15 december 2011
TK 37

37-8-56

Leijten
armoedebudgetten; er is een miljard bezuinigd op de Wajong; we zien een verhoging van het eigen risico tot € 220;
er komt een korting op de tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten, een eigen bijdrage in de
ggz en ga zo maar door. Het treft allemaal dezelfde groep.
Als motivering voor dit wetsvoorstel noemt de minister het uitgangspunt dat alleen mensen die het nodig hebben, zorgtoeslag krijgen. Dat is een uitgangspunt dat wij
op zich delen. Als mensen het nodig hebben, omdat hun
zorgpremie te veel van hun inkomen opsnoept, is het gek
om het eigen vermogen of het spaargeld erbij te betrekken. Ik heb dat eigenlijk ook al gezegd in antwoord op de
vraag van mevrouw Voortman. Immers, de systematiek
is dat het inkomensondersteuning is. Spaargeld is over
het algemeen geen inkomensondersteuning. Dat is een
appeltje voor de dorst. Dat zijn mensen die voor later gespaard hebben, of voor wie anderen voor later gespaard
hebben. Als je vindt dat mensen met een eigen vermogen meer zouden moeten bijdragen, dan zou je verwachten dat dit gebeurt in de sfeer van belastingmaatregelen,
zodat het voor alle inkomens geldt en niet alleen voor de
inkomens die te maken hebben met het recht op zorgtoeslag.
Ik vind het gek dat de opvatting is dat mensen geen inkomenssteun nodig hebben als ze eigen vermogen hebben. Dat is feitelijk wat hier onder zit. Dan zouden we dat
toch ook moeten doortrekken? Dan zouden we ook moeten zeggen: als je een eigen vermogen hebt van 80.000,
dan heb je ook geen hypotheekrenteaftrek meer nodig.
Dat zien wij echter weer niet gebeuren. Het is dus gewoon
een eenzijdige maatregel. Wij zeggen daarom dat je dit op
deze manier niet moet doen.

Mevrouw Leijten (SP):
Als je iets gaat doen aan het eigen vermogen of hoge
spaargelden, dan moet dat gelden voor iedereen. Je moet
dat niet alleen laten gelden voor mensen die een laag inkomen hebben. Ik ken inderdaad miljonairs die rentenieren en die dus veel geld halen uit hun vermogen. Het geld
uit eigen vermogen heet geen inkomsten. Zij betalen veel
minder belasting. Dat vinden wij heel raar. Ieder jaar proberen wij dit daarom bij de behandeling van het belastingplan te wijzigen. Je hebt het dan wel over een maatregel die voor iedereen geldt. Ik stel vast dat het in dit wetsvoorstel niet aan de orde is.

Waarom kiest de minister wel voor inkomensondersteuning van "vrijwillige villabezitters", maar niet voor die
ondersteuning voor mensen die verplicht een zorgpremie
moeten betalen uit een laag inkomen of middeninkomen?
Volgens de SP is dit willekeur. Ik hoor hierop echter graag
de visie van de minister.
Over wie heeft de minister het eigenlijk? We spreken
over 300.000 mensen die volgens de minister met dit
wetsvoorstel buiten de zorgpremie zullen vallen. Ik somde
zojuist al een paar doelgroepen op. Ik noem bijvoorbeeld
een gehandicapt kind voor wie de ouders gespaard hebben om er zeker van te zijn dat er later voldoende middelen zijn voor de zorg. Immers, de eigen bijdrage stijgt, het
inkomen wordt verlaagd en het leven wordt gewoon ook
duurder doordat de zorgpremie stijgt. Die gehandicapte
zal dus eerst het spaargeld van de ouders moeten opeten.
Pas als dat op is, komt hij alsnog in aanmerking voor de
zorgtoeslag. De verwachting dat mensen zoals deze gehandicapte hun eigen vermogen kunnen laten groeien –
wij spreken van "aanjonging" – is heel erg laag. Hetzelfde geldt voor iemand die zijn goede baan verliest, bijvoorbeeld doordat hij ziek is geworden of is ontslagen, maar
wel een appeltje voor de dorst heeft. Wellicht heeft hij
dat appeltje voor de dorst om de kinderen te laten studeren. Hij zal eerst dit eigen vermogen en spaargeld moeten opeten. Pas daarna komt hij in aanmerking voor de
zorgtoeslag. Ik sprak ook over de kleine zelfstandige die
zijn zaak verkoopt en daarmee in zijn pensioen voorziet.
Ik doel verder bijvoorbeeld op iemand die slachtoffer is
geworden van een medische misser en daarvoor een hoge schadevergoeding heeft gekregen. Daardoor zou hij in
het voorstel van de minister het recht op iets anders verliezen.
De minister verwacht dat er mensen zijn die een minimuminkomen hebben, maar ook meer dan € 80.000
spaargeld. Hoeveel mensen betreft dit werkelijk? In de
nota naar aanleiding van het verslag schrijft de minister
dat het om 0,5% gaan. Waarop baseert zij dit percentage?
In de memorie van toelichting schreef zij nog dat zij ervan uitging dat mensen met een minimuminkomen helemaal niet zo veel hebben kunnen sparen en dat die mensen dus niet worden gepakt. Nu schrijft zij echter dat er
toch wel mensen zijn met een minimuminkomen die door
deze maatregel eerst hun eigen spaargeld moeten opeten
voordat zij in aanmerking komen voor zorgtoeslag. Is dit
met een macro-economische blik bekeken of met een micro-economische?
De Raad van State heeft in haar advies het percentage dat de minister noemt in twijfel getrokken. Eerst ging
de minister uit van 4%. Later ging zij uit van 6%, dus van
300.000 mensen. Zij zouden hun recht op zorgtoeslag
door deze maatregel kwijtraken. De Raad van State vroeg
om een onderbouwing. Die hebben wij echter niet ontvangen. De minister zegt: "Dit percentage is bepaald met
behulp van een microsimulatiemodel op basis van een
representatieve steekproef van de Nederlandse bevolking, waarin de inkomens en vermogens van de huishoudens zijn opgenomen". Ik wil graag weten wat de aannames zijn geweest van dat microsimulatiemodel. Wat is de
foutenmarge daarbij? Wat is in dit verband een representatieve steekproef? Wij weten dat er nu 5 miljoen mensen zorgtoeslag krijgen. Daarvan moet dus 6% afvallen,
want er moet worden bespaard. Het gaat hierbij immers
om een bezuinigingsoperatie die 170 mln. moet opleveren. Dat brengt mij tot de vraag wat er gebeurt als de genoemde 6% eigenlijk niet bestaat. Wat als wij die bezuini-

Tweede Kamer

15 december 2011
TK 37

De heer Mulder (VVD):
Ik heb het gevoel dat ik met 130 kilometer per uur rechts
wordt ingehaald. Ik wil dat even toetsen. Wat doe je volgens mevrouw Leijten met iemand die een laag inkomen
heeft, maar ook 1 mln. spaargeld? Krijgt hij ook zorgtoeslag?
Mevrouw Leijten (SP):
Ja, de zorgtoeslag is immers inkomenscompensatie.
De heer Mulder (VVD):
Een miljonair krijgt wat betreft de SP dus zorgtoeslag?
Mevrouw Leijten (SP):
Ja, en bij de VVD krijgt die miljonair die zorgtoeslag op dit
moment ook.
De heer Mulder (VVD):
Ik was bang dat ik rechts werd ingehaald. Dat blijkt dus
het geval te zijn.

Vermogenstoets zorgtoeslag

37-8-57

Leijten
ging niet halen? Gaan wij dan de grens van het spaargeld
verlagen? Immers, wij moeten langs deze weg 170 mln.
bezuinigen op de zorgtoeslag. Deze cijfers zou ik graag
zien. In dit kader zou ik willen voorstellen dat wij de wet
na twee jaar evalueren om te zien of het echt oplevert wat
wij dachten dat het zou opleveren en hoe het er eigenlijk
mee gaat.
Als je een lager inkomen of middeninkomen hebt, heb
je minder kans om je spaargeld te laten aangroeien. Daardoor bestaat de kans dat je inteert op je spaargeld, waardoor je op een later moment alsnog je recht op zorgtoeslag krijgt. Met die gedachte gaat de minister niet mee, zo
blijkt uit de nota naar aanleiding van het verslag. Zij stelt
dat wij structureel kunnen bezuinigen. Het zou echter zomaar zo kunnen zijn dat het niet structureel lukt. Ik heb
een amendement gemaakt voor een evaluatie van de wet
en ik zou hierop graag een positief advies van de minister
krijgen.
In het verslag van de Kamer, het schriftelijk debat voorafgaand aan dit debat, is de vraag gesteld waar de grens
van € 80.000 vandaan komt. Daarmee heb ik het tegelijkertijd over de mate waarin de regeling solide is. Gaat het
hierbij niet om het uitstel van een recht, waardoor je maar
één of twee jaar een positief resultaat ziet uit het niet laten verzilveren van het recht op zorgtoeslag? Waarom ligt
de grens op € 80.000 spaargeld? Het antwoord van de minister is eigenlijk heel simpel, namelijk: wij denken dat wij
de besparing halen als wij de grens hier leggen. Het principe dat je met spaargeld geen recht meer hebt op zorgtoeslag, ligt hieraan dus eigenlijk niet ten grondslag. Het
principe is gewoon: ik wil de besparing halen. Dat maakt
de vraag nog urgenter hoeveel eerder de boete op sparen
voor mensen met een laag inkomen of middeninkomen
ingaat als de besparing niet wordt gehaald, vanaf welk
bedrag je dan dus geen spaargeld meer mag hebben.
De minister schrijft in het verslag dat de stijging van
de zorgpremies de stijging van de zorguitgaven volgt en
dat daaraan eigenlijk weinig is te doen. Het is zoals het
is, zegt ze eigenlijk. Eigenlijk zegt ze ook dat het helemaal
niet door beleid komt dat de zorgpremies stijgen. Ik vraag
haar toch hoe ze dat kan beweren. Immers, wij weten bijvoorbeeld dat de verhoging van de solvabiliteitseis door
de Nederlandsche Bank, omdat zorgverzekeraars meer risico lopen, leidt tot een opwaartse premiedruk van € 25
per verzekerde. Dat is een bedrag van in totaal 720 mln.
Het geld in verband met die solvabiliteitseis moet extra
op de plank liggen, maar tegelijkertijd zeggen wij dat wij
het eigen vermogen van mensen moeten afromen. Ik vind
dat niet helemaal kloppen.
Al eerder heb ik aan de minister gevraagd hoe het zit
met de stijging in bijvoorbeeld het concurrentiedeel van
de ziekenhuizen. De omzetstijging is daar forser dan in
het gereguleerde deel. Waar zit dan die winst, en waarom
moeten wij de rekening daarvan leggen bij mensen die
nu een recht op inkomenscompensatie hebben wegens
hoge zorgkosten? Ik zou dus graag van de minister willen
weten hoe zij ervoor gaat zorgen dat de premiedruk en de
stijging van de premies er in de toekomst niet weer toe
zullen leiden dat steeds meer mensen in de betalingsproblemen komen, mede omdat zij bijvoorbeeld geen recht
meer hebben op de zorgtoeslag.
Ik geloof dat ik erdoorheen ben, in aanzienlijk kortere tijd. Dat komt ook omdat ik interrupties kon plaatsen,
waarin ik al een hoop heb kunnen behandelen.

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

De voorzitter:
U hebt nog veertien minuten over, maar die geven
wij graag aan mevrouw Voortman van de fractie van
GroenLinks.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Vijfendertig minuten heb ik echt niet nodig, voorzitter.
Voorzitter. GroenLinks wil dat zorgkosten solidair worden opgebracht. Dat betekent voor ons dat de nominale premie wordt verlaagd, de financiering van de zorg
meer inkomensafhankelijk wordt en de zorgtoeslag wordt
afgeschaft. Je inkomen moet in de eerste plaats bepalen hoeveel je bijdraagt aan de zorgkosten in Nederland,
en niet hoeveel zorg je nodig hebt. Dat is heel iets anders dan een vermogenstoets binnen de zorgtoeslag.
Wel is het zo dat het instrument van de vermogenstoets
GroenLinks niet vreemd is. In ons programma stellen wij
die bijvoorbeeld voor als het gaat om een eigen bijdrage in de AWBZ. Als je wilt kijken hoe je de zorgkosten in
de hand houdt, doe je dat eerst bij mensen die veel geld
hebben. Hoewel we zelf het liefst een inkomensafhankelijk systeem van zorgpremie willen en het gedoe met de
zorgtoeslag willen afschaffen, kunnen we ons er wel iets
bij voorstellen dat we mensen die € 80.000 of meer op de
bank hebben staan, geen zorgtoeslag geven. We hebben
nog wel een aantal kritische vragen.
Ten eerste de grens van € 80.000. Waarom kiest de minister voor dit bedrag en niet voor € 60.000 of € 100.000?
Ten tweede vraag ik mij af of hiermee een bezuiniging
van 175 mln. kan worden gehaald. De vraag is namelijk
of het wel om zo veel mensen gaat. Ik probeer mij voor
te stellen hoeveel mensen € 80.000 op de bank hebben
staan en hoeveel van die mensen een inkomen hebben
dat lager is dan € 36.000. Hoeveel mensen met een inkomen dat lager is dan € 36.000 kunnen überhaupt € 80.000
bij elkaar sparen? Hoeveel van die mensen vragen er dan
nog zorgtoeslag aan? Wat zijn dat voor mensen? Ik kan
mij voorstellen dat er een aantal heel specifieke groepen
is; de heer Van der Veen gaat daar zo direct op in. Ik denk
dat dit een zeer kleine groep moet zijn. In tegenstelling tot
de WTCG is het immers zo dat je zorgtoeslag actief moet
aanvragen. Waar is dus de veronderstelling op gebaseerd
dat het om 6% van het huidige aantal zorgtoeslagontvangers gaat? Graag zou ik daarop een toelichting van de minister ontvangen. Ik vrees dat die opbrengsten bij lange
na niet gehaald worden, maar op zichzelf genomen zou
ik mij er wel iets bij kunnen voorstellen. We willen graag
een reactie op de zojuist gestelde vragen.
Ik hoor regelmatig geluiden van mensen die weten dat
zij geen recht op zorgtoeslag hebben, maar die hem wel
krijgen omdat zij ooit minder verdienden. Zo-even sprak
ik iemand die zei dat zij haar best doet om hem juist niet
te krijgen. Ze belt en mailt naar de Belastingdienst, maar
toch krijgt ze de zorgtoeslag, met als gevolg dat ze aan
het eind van het jaar een aanslag tot terugstorten krijgt.
Wat gaat de minister aan dat soort zorgtoeslagergernissen doen?
De voorzitter:
Mevrouw Voortman, dank u wel. Van de twintig minuten
spreektijd hebt u er slechts drie gebruikt.
Het woord is aan de heer Van der Staaij van de SGPfractie. Zijn spreektijd bedraagt vijf minuten.

15 december 2011
TK 37

37-8-58

Van der Staaij

De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. De SGP heeft vanouds het subsidiariteitsbeginsel hoog in het vaandel staan als beginsel om de sociale
verantwoordelijkheid te verdelen. We vinden het een gezond principe als mensen in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigen inkomsten en uitgaven. Als
mensen door omstandigheden niet in staat zijn om zelf in
hun inkomen te voorzien, kan een beroep gedaan worden
op sociale verbanden waarin zij participeren. Pas als dat
niet lukt, komt de overheid om de hoek kijken als schild
voor de zwakken. De afgelopen decennia heeft in politiek
Den Haag de nadruk vaak gelegen op ondersteuning vanuit de overheid. De eigen verantwoordelijkheid en de ondersteuning vanuit de sociale verbanden leken soms wel
ondersteunend te zijn geworden aan de rol van de overheid in plaats van andersom. Juist in een tijd waarin we
goed moeten letten op de overheidsfinanciën, waarin we
zien dat we met elkaar op te grote voet hebben geleefd,
is het zaak om de feiten goed onder ogen te zien en weer
nauwkeurig te bekijken wie echt aanspraak kunnen en behoren te maken op de steun van de overheid. Als je vanuit dat perspectief naar het wetsvoorstel kijkt, is het alleszins te verdedigen dat het recht op zorgtoeslag vervalt
als een huishouden een belastbaar vermogen heeft van
€ 80.000 in box 3. Zoals de minister ook stelt in de nota
naar aanleiding van het verslag, is het moeilijk vol te houden dat deze huishoudens hun zorgpremie niet kunnen
betalen.
Ik heb twee vragen over het voorstel. Naast deze vermogenstoets wordt een vermogenstoets ingevoerd bij het
kindgebonden budget. Daarbij wordt ook de grens van
€ 80.000 gehanteerd. Het is op zichzelf genomen prachtig dat er enige uniformiteit bestaat in het hanteren van
dit soort grenzen, maar de consequentie kan zijn, zoals wij
vanmiddag bij een ander wetsvoorstel al bespraken, dat
zo'n grens steeds belangrijker wordt en dat deze bepaalde
gedragseffecten kan uitlokken, bijvoorbeeld dat men een
vermogen hanteert van € 79.999. Dat geldt des te sterker
als alles rond dezelfde grens is geregeld. Kan dat geen reden zijn om bewust verschillende grenzen te hanteren?
Daarbij heb ik het niet alleen over dit wetsvoorstel, maar
in den brede.
Mijn tweede punt is dat de grens van een belastbaar
box 3-vermogen verschillend uitpakt. Daardoor ontstaan
verschillende vermogensgrenzen. Ik denk aan de extra
vrijstelling voor maatschappelijke beleggingen en investeringen in durfkapitaal en extra vrijstellingen voor ouderen in box 3. Waarom is daarvoor gekozen? Kan de minister nader toelichten waarom ervoor is gekozen om de vrijstellingen hierbij in aanmerking te nemen en waarom niet
is gekozen voor een eenduidige, voor iedereen geldende
vermogensgrens?
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vraag mij af waarom de SGP-fractie het goed vindt dat
er een belasting op sparen komt voor een specifieke inkomensgroep. Kan de heer Van der Staaij uitleggen waarom
zijn fractie dit gerechtvaardigd vindt?
De heer Van der Staaij (SGP):
Wij zijn misschien inderdaad wel extremen. Het begint al
met de taal die mevrouw Leijten hanteert. Daar moet ik
echt heel diep over nadenken. Als ik mij verplaats in de
situatie dat ik heel veel eigen vermogen zou hebben, zou

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

ik mij afvragen waarvoor ik nou eigenlijk spaargeld heb.
Heb je alleen spaargeld om een duur jacht te kopen als je
70 jaar bent? Je kunt toch gewoon geld sparen voor de tijden waarin je het nodig hebt? Dat kan het geval zijn als je
te maken krijgt met bepaalde zorgkosten. Dan is het toch
fantastisch dat je daarvoor geld kunt inzetten? Dat is toch
de normaalste zaak van de wereld? Is het niet een totaal
omgedraaid denken om dit te zien als een boete op sparen, terwijl er bij overheidsregelingen voor mensen die
deze echt nodig hebben, wordt gezegd dat het fijn is dat
zij hun spaargeld kunnen gebruiken?
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vraag dit omdat het van een specifieke groep wordt gevraagd. Het wordt niet van iedereen gevraagd. Het zou
consequent en consistent zijn als de SGP-fractie zou zeggen: wij leven in moeilijke tijden; wij vragen van iedereen
een bijdrage, dus bij iedereen met vermogen innen wij
een belasting. De SGP-fractie wil dit echter alleen doen bij
mensen met een inkomen waarmee je recht zou hebben
op de zorgtoeslag. Dat vind ik niet consequent in de redenering van de heer Van der Staaij.
De heer Van der Staaij (SGP):
Dit is weer zo'n bizarre – excuus voor het woord – redenering. Mevrouw Leijten zou helemaal gelijk hebben dat het
onrechtvaardig is als wij allemaal topinkomens zouden
hebben en zorgtoeslag zouden krijgen. Als alle inkomens
zorgtoeslag zouden krijgen en alleen de lagere inkomens
– dat is een klein deel – een vermogenstoets zouden krijgen, zou ik zeggen dat dat onrechtvaardig is. Dat is echter
niet aan de orde. Het is juist prima, vind ik, dat wij topinkomens geen zorgtoeslag geven.
Je moet wel alert zijn. Krijgt de groep die al voor de
zorgtoeslag in aanmerking komt, de groep waarvan de inkomens wat lager zijn, dan blindelings een toeslag? Nee,
je moet nagaan of er binnen de groep die nu in principe
nog in aanmerking zou komen voor de toeslag, mensen
zijn die op een andere manier al genoeg geld hebben. Als
dat zo is, is dat fijn, want dan hoeven voor hen geen voorzieningen getroffen te worden. Zo kunnen wij de groep
markeren die de toeslag echt nodig heeft en daarvoor een
voorziening treffen. Dat vind ik een uitstekende benadering.

Mevrouw Gerbrands (PVV):
Voorzitter. Ik had al een korte inbreng in gedachten, maar
ik kan mij eigenlijk volledig aansluiten bij de woorden van
de heer Van der Staaij. Het gaat om 6% van de mensen
die hun zorgtoeslag kwijtraken; zij hebben een vermogen
van meer dan € 80.000. De zorgtoeslag komt daardoor beter terecht, bij de mensen die hem echt nodig hebben. Ik
neem aan dat de SP-fractie ook graag wil dat het systeem
van de zorgtoeslag blijft bestaan, nu en in de toekomst.
Ik vraag de minister wel om aandacht te besteden aan
de ontsnappingsmogelijkheden. Volgens mij heeft de
heer Van der Staaij daar ook al naar verwezen. Als je even
googlet, heb je zo een financieel adviseur gevonden die
allemaal creatieve dingen kan doen met jouw spaargeld
in box 3. Wat kan de minister doen om dit soort ontsnappingsroutes te blokkeren?

15 december 2011
TK 37

37-8-59

Gerbrands
Mevrouw Leijten (SP):
U zegt: wij willen de zorgtoeslag laten bestaan. De SPfractie wil dat niet, maar goed, dat weet u.
De voorzitter:
Wilt u via de voorzitter spreken? Anders voel ik mij zo buitengesloten.
Mevrouw Leijten (SP):
De voorzitter weet ook dat wij het liefst van die bureaucratische rompslomp af willen. De zorgtoeslag is een inkomenscompensatie. Die zorgtoeslag is bedoeld voor mensen met lage inkomens of middeninkomens, die dus relatief veel van hun inkomen aan zorgpremie besteden.
Waarom vindt mevrouw Gerbrands dat mensen met een
relatief laag inkomen of een middeninkomen een boete
op sparen moeten krijgen, terwijl mensen met een hoog
inkomen die niet krijgen?
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Ik wil best dezelfde discussie voeren die de heer Van der
Staaij zojuist met mevrouw Leijten heeft gevoerd, maar
dat lijkt mij weinig zinvol. Ik zie het niet als een boete op
sparen. Als je meer dan € 80.000 op je spaarrekening hebt
staan, heb je er volgens mij niet veel problemen mee als
je geen zorgtoeslag meer krijgt.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik zei al in mijn betoog dat wij niet naïef moeten zijn: het
is een voorstel om te bezuinigen. Als wij het eerlijker zouden maken, spreken wij een inkomensafhankelijke zorgpremie af. Dan hebben wij het ook niet meer nodig. Dan
kunnen wij vermogen buiten beschouwing laten; dan
doen wij het via de belastingen. Ik vind het heel jammer
dat het nu net lijkt alsof een bezuiniging van 170 mln. iets
heel sociaals is. Ik zou daar afstand van nemen. De realiteitszin van "wij moeten nu eenmaal bezuinigen en wij
kiezen hiervoor" – die legt de PVV wel vaker aan de dag –
zou hierbij beter op z'n plaats zijn.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Daar ben ik het helemaal niet mee eens. Als je bedenkt
dat de uitgaven voor de zorgtoeslag met zo'n enorm percentage stijgen, dan moet je wel iets doen om ervoor te
zorgen dat de zorgtoeslag ook over een aantal jaren nog
terechtkomt bij de mensen die de zorgtoeslag het hardst
nodig hebben.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Wij behandelen een wetsvoorstel dat ervoor
moet zorgen dat de zorgtoeslag beter wordt toegesneden
op de mensen die echt zorgtoeslag nodig hebben. Mensen met een hoger inkomen hebben geen zorgtoeslag nodig. Met dat hoge inkomen zijn zij namelijk in staat om de
eigen premie voor de zorgverzekering te betalen. Hetzelfde geldt voor mensen met een behoorlijke hoeveelheid
spaargeld. Zij kunnen de premie met hun eigen vrije vermogen betalen. Het wetsvoorstel voorziet daar bijvoorbeeld in voor een echtpaar dat € 80.000 spaargeld en nog
eens € 40.000 die buiten box 3 valt, minstens € 120.000
dus, op de bank heeft staan. Dan mag je ook van iemand
vragen om geen inkomensafhankelijke regeling aan te
vragen. Je kunt dan namelijk inkomen uit zowel arbeid als
kapitaal verkrijgen.

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

Misschien is dat een ouderwetse opmerking, maar die
maak ik toch voor de linkerkant van de Kamer. Je kunt
dan via beide wegen inkomen verkrijgen. Als je een hoop
kapitaal hebt, is het dus de vraag waarom je een inkomensafhankelijke of een vermogensafhankelijke tegemoetkoming moet krijgen of moet willen krijgen. Wat dat
betreft, kan de CDA-fractie zich er goed in vinden dat wij
de zorgtoeslag afhankelijk maken van de vermogenspositie van de belastingplichtige. Dat hebben wij ook met het
kindgebonden budget gedaan.
Ik heb nog wel een paar vragen. Wat doen wij met
mensen die allerlei heel creatieve manieren hebben om
hun vermogen buiten box 3 te plaatsen? Daar hebben wij
in het verslag naar gevraagd en daar begon mevrouw
Gerbrands net ook over. Ik verwijs bijvoorbeeld naar
groen beleggen en sociaal-cultureel beleggen. Daar krijg
je een belastingkorting voor – dat vinden wij overigens terecht – maar de vraag is als volgt. Waarom zou het niet
meetellen als je je geld op een groene spaarrekening hebt
staan, terwijl het wel meetelt als je je geld op een normale, grijze of oranje, spaarrekening hebt staan? Levert dat
niet het soort fiscale arbitrage op waar wij niet van gediend zijn?
Wat de CDA-fractie betreft heeft het voorstel een paar
nuttige kanten. Ik noem een voorbeeld. Mensen die een
hoge hypotheek aanhouden en tegelijkertijd een behoorlijk hoog box 3-vermogen hebben, krijgen hiermee een
prikkel om hun hypotheek te verlagen. Dat lijkt ons op
zich gewenst. Wij willen nog wel graag het volgende van
de regering weten. Levert het wetsvoorstel meer dan 170
mln. op als meer mensen door dit wetsvoorstel worden
getroffen? Kan de minister een toelichting op de laatste
raming geven?
Ik merk op dat er een amendement van de CDA-fractie
onderweg is. Dat amendement voorziet in een differentiatie naar één- en meerpersoonshuishoudens. Een meerpersoonshuishouden met twee volwassenen moet twee
keer een zorgverzekering afsluiten en moet daarvoor dus
ook twee keer premie betalen. Wij vinden het daarom logisch dat de vrijstelling voor een tweepersoonshuishouden twee keer zo hoog is als voor een eenpersoonshuishouden. Onder een "eenpersoonshuishouden" valt dan
ook een eenpersoonshuishouden met kinderen, wat voor
de kinderen hoeft geen zorgpremie te worden betaald.
Voor die systematiek is ook gekozen bij de huurtoeslag en
in de Wet werk en bijstand. Bij de huurtoeslag is de vrijstelling voor een tweepersoonshuishouden twee keer zo
hoog als voor een eenpersoonshuishouden. Bij de Wet
werk en bijstand is dat idem dito. Het is natuurlijk ook logisch. Ik kijk even naar de individuele vorm, die D66 voorstelt. Als twee personen, nadat zij een tijd met elkaar hebben samengewoond, uit elkaar gaan, wordt ook het vermogen gesplitst. Als iemand er voor de echtscheiding onder viel, valt hij er ook na de echtscheiding onder en als
hij ook daarvoor er niet onder viel, valt hij er ook daarna
niet onder. Hetzelfde geldt als men ervoor kiest om een
gezamenlijk huishouden te vormen.
De voorzitter:
Bent u klaar met uw belastingtips/inbreng? Dan geef ik
het woord aan mevrouw Dijkstra.
Mevrouw Dijkstra (D66):
Ik werd rechtstreeks aangesproken, en dat kan ik mij ook
wel voorstellen gelet op de motie die ik heb ingediend tijdens het VSO dat zojuist is gehouden. Ik wil graag weten

15 december 2011
TK 37

37-8-60

Omtzigt
waarom de heer Omtzigt het redelijk vindt dat twee mensen meer voordeel hebben dan een alleenstaande.
De heer Omtzigt (CDA):
Omdat zij twee keer zo veel zorgpremie moeten betalen.
Ik heb uw redenering niet begrepen.
De voorzitter:
Wilt u via de voorzitter spreken?
De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. De redenering van D66 ontgaat mij ten enenmale. In de motie van D66 wordt gesteld dat de maximumzorgtoeslag voor een tweepersoonshuishouden gelijk moet zijn aan de maximumzorgtoeslag voor een eenpersoonshuishouden. Ik vind dat buitengewoon vreemd.
Een tweepersoonshuishouden wordt immers geacht twee
zorgverzekeringen af te sluiten en moet dus twee keer
premie betalen. Daar zou het dus maar één keer een tegemoetkoming voor krijgen. Dat is raar. Dat heb ik nooit begrepen.
Mevrouw Dijkstra (D66):
Een alleenstaande of een alleenstaande met kinderen
heeft sowieso veel meer kosten. Daar moet dus veel meer
tegenover staan. Wij vinden het oneerlijk als twee mensen die een paar vormen meer worden gecompenseerd
dan een alleenstaande.
De heer Omtzigt (CDA):
De zorgtoeslag is een tegemoetkoming voor de zorgpremie. De zorgpremie voor een tweepersoonshuishouden
– een huishouden met twee volwassenen – is twee keer
zo hoog als de premie voor een eenpersoonshuishouden.
Het is dus logisch dat het tweepersoonshuishouden meer
wordt gecompenseerd. Dat is volstrekte logica. Als mevrouw Dijkstra het individualistisch wil zien, dan kun je
stellen dat een tweepersoonshuishouden op de een of andere manier twee eenpersoonshuishoudens zijn die toevallig bij elkaar zijn. Dan zouden zij toch ook twee keer
zo veel moeten krijgen? Als mevrouw Dijkstra vindt dat
er dan geen sprake van een huwelijk of een vorm van samenwonen zou moeten zijn, zou zij er vanuit dat punt bezien toch voor moeten zijn dat zij twee keer zo veel krijgen?
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind het erg wonderlijk dat de heer Omtzigt mensen
kent die van € 80.000 spaargeld kunnen rentenieren, maar
dat laat ik maar even voor wat het is.
Ik ken het CDA als een financieel deugdelijke partij die
mij altijd vraagt waar iets in mijn tegenbegroting staat en
welke dekking daarvoor is gevonden. Anders dan de heer
Omtzigt, heb ik de minister gevraagd of dit het verwachte
bedrag zal opleveren, namelijk de 170 mln. Weet de heer
Omtzigt wel zeker dat 6% van de mensen die nu hun recht
op zorgtoeslag verzilveren, zo veel spaargeld hebben dat
zij in de toekomst geen recht meer hebben op zorgtoeslag?

ven. De Belastingdienst beschikt dus over deze set aan informatie. Ik verwacht dan ook een antwoord waaruit klipen-klaar blijkt hoeveel dit oplevert.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat is ook mijn vervolgvraag. Ik heb de stelling geponeerd
dat het eigenlijk uitstel is van een recht op zorgtoeslag,
omdat je eerst je spaargeld opmaakt en op een gegeven
moment onder de grens komt die de heer Van der Staaij
zo soepel uitsprak: € 79.999, en dan krijg je wel weer recht
op zorgtoeslag. Is de heer Omtzigt niet bang dat het geen
structurele maatregel is, als wij dit invoeren, maar dat het
op een gegeven ogenblik weer vervalt, omdat die mensen
hun spaargeld hebben opgegeten of hebben ingeteerd op
hun spaargeld?
De heer Omtzigt (CDA):
Er is een verschil tussen rentenieren en geen aanspraak
maken op een inkomensafhankelijke regeling. Van dit bedrag kun je in de verste verte niet rentenieren in Nederland, maar het is de vraag of je aanspraak moet maken
op een inkomensafhankelijke tegemoetkoming. Daarop
is het antwoord van de CDA-fractie: nee. Het valt mij ook
op dat de regering vandaag een behoorlijk aantal maatregelen neemt die niet de mensen raken waarvoor de vertegenwoordiger van de SP-fractie iedere keer opkomt, maar
juist de mensen die enige mate van vermogen of inkomen hebben, maar dat mevrouw Leijten daartegen ten
felste ten strijde trekt. Ik heb nog nooit gehoord dat zij zei:
dan zullen we het maar zo doen, of haar een alternatief
zien bieden. Zij begon er zelf over, maar ik heb in de tegenbegroting van de SP geen alternatief voorstel gevonden.
De voorzitter:
Nu wordt mevrouw Leijten uitgedaagd, dus zij mag heel
kort, in twee zinnetjes, antwoorden.
Mevrouw Leijten (SP):
Dit was geen antwoord op mijn vraag of het structureel is
of incidenteel, omdat mensen interen op hun spaargeld.
Het alternatief van de SP is heel helder en ook doorgerekend. De fractievoorzitter van het CDA zou er serieus naar
kijken. Dat is een inkomensafhankelijke premie, ook nominaal, waardoor de zorgtoeslag niet meer nodig is, zodat
we deze debatten en al die bezuinigingen op de zorgtoeslag helemaal niet meer hebben.
De heer Omtzigt (CDA):
Wij kiezen voor een hogere nominale premie, maar ik ga
het debat van de algemene politieke beschouwingen niet
overdoen.

De heer Omtzigt (CDA):
Die vraag heb ik aan de minister gesteld en ik verwacht
daar vanavond een antwoord op. Ik ben blij dat mevrouw
Leijten deze vraag stelt. Of dat zo is, is namelijk heel makkelijk uit de belastingaanslagen af te leiden. Als je vermogen hebt dat onder box 3 valt, moet je dat immers opge-

Mevrouw Dijkstra (D66):
Voorzitter. D66 is het eens met de bezuiniging op de zorgtoeslag. Het is goed dat het kabinet daar werk van maakt,
maar daarmee zijn we er niet. Dit kabinet zal nog heel wat
horden moeten nemen, wil het de stijging van de zorgkosten beteugelen. Er moet meer gebeuren. Het kabinet
moet wat ons betreft de oorzaken aanpakken van het gegeven dat er zo veel mensen recht hebben op de zorgtoeslag. Doordat de zorgkosten blijven stijgen, stijgen de
zorgverzekeringspremies harder dan de lonen en komen
automatisch steeds meer mensen in aanmerking voor die

Tweede Kamer

15 december 2011
TK 37

Vermogenstoets zorgtoeslag

37-8-61

Dijkstra
zorgtoeslag. Daar was de wet niet voor bedoeld en dus
moet dat anders. We moeten veel meer gaan kijken hoe
die stijgende zorgkosten in bedwang te krijgen.
We hebben er al heel vaak over gesproken, maar ik
kom er toch nog even op terug. De kwaliteit van de zorg
moet centraal staan. Betaal niet meer zomaar al die behandelverrichtingen van artsen en andere zorgverleners,
maar beloon alleen nog de goede behandelresultaten.
Maak een koppeling tussen prijs en kwaliteit van een behandeling en reken hen daarop af. Pak de verspillers in
de zorg beter aan, zoals de medisch specialisten die maar
bleven declareren terwijl de huisartsen hun zorg hadden
overgenomen. Stimuleer veel meer de samenwerking tussen de verschillende disciplines. Ik zou zeggen dat degenen die meer samenwerken, meer kwaliteit leveren en
goedkoper werken, de zorg mogen leveren en dat de anderen afhaken. Stimuleer zorgnetwerken en laat deze onderling met elkaar concurreren. Dat kun je doen bij de
zorg voor diabetes, hartfalen, COPD, en ga zo maar door.
Ik weet dat de minister beleid maakt op deze gebieden,
maar ik wil dat zij vaart maakt.
Een ander punt waarbij wij nog veel winst kunnen behalen, maar waar de minister het volgens mij echt laat
afweten, is preventie en gezondheidsbescherming. D66
vindt dat er veel meer geïnvesteerd moet worden in gezondheidsbescherming van mensen, zodat chronische
ziekten en welvaartsziekten worden voorkomen. De minister moet de mensen laten zien en voelen dat zij de kwaliteit van zorg hoog in het vaandel heeft staan en tegelijkertijd kritisch met hun premiegeld omgaat. Want waarom
nog een zorgtoeslag, een compensatie voor datzelfde premiegeld, als ze de hoogte van de zorgverzekeringspremie
wel in de hand weten te houden? Ik verwacht van de minister dat zij ervoor zorgt dat de zorgverzekeringspremie
betaalbaar blijft; graag een reactie.
Tot slot een paar zaken. Ik sluit mij aan bij de vragen
over box 3 van mevrouw Gerbrands en de heer Omtzigt.
In 2007 verscheen het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau over geld dat op de plank blijft liggen omdat een deel van de mensen de toeslag waarop zij recht
hebben, niet gebruiken. Is er eigenlijk bekend hoeveel
mensen er nu nog zijn die wel recht hebben op zorgtoeslag maar hier geen aanvraag voor indienen? Wat gebeurt
er met het geld dat hierdoor mogelijk op de plank blijft
liggen?
Voorzitter. Dit heb ik nog willen toevoegen aan alles
wat vanavond al gewisseld is.

De heer Van der Veen (PvdA):
Voorzitter. Het moge duidelijk zijn dat de zorgtoeslag als
zodanig absoluut niet onze instemming heeft. Het is een
politiek compromis geweest in 2005–2006 tussen partijen,
waarbij de ene partij het wat meer inkomensafhankelijk
wilde en de andere partij het wat meer nominaal. Als gevolg daarvan zijn wij nu opgezadeld met een enorme bureaucratische rompslomp. Maar goed, dat zij zo.
Een tweede opmerking die ik vooraf maak, is dat mijn
fractie op zich niet tegen vermogenstoetsen is. Ik heb al
aangegeven dat wij in plaats van de zorgtoeslag veel liever een sterkere inkomensafhankelijke premie hebben.
Als er dan al sprake is van een zorgtoeslag, moet die echter wel een beetje redelijk en eerlijk zijn. Daarom geef ik
het volgende voorbeeld. Een gehuwd echtpaar heeft AOW
met € 10.000 aanvullend pensioen en hoeft geen zorg-

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

toeslag te betalen. Een kleine middenstander – een boer,
slager of bakker – heeft met zijn winkeltje of bedrijf zijn
pensioen opgebouwd en houdt daaraan, zeg, € 175.000
over. Ik noem dat bedrag met opzet, want als je uitgaat
van € 175.000 vermogen en je wilt net zoals het echtpaar dat ik net noemde, aanvullend op je AOW nog zo'n
€ 10.000 per jaar hebben en je doet dat voor een periode
van 25 jaar en je hebt € 175.000, dan kom je niet meer in
aanmerking voor zorgtoeslag. Daar zit iets heel onredelijks in.
Ik maak de vergelijking nogmaals. AOW en aanvullend pensioen van € 10.000: geen zorgtoeslag. AOW en
het pensioen opgebouwd via je winkeltje, waarvoor je
€ 175.000 hebt gekregen: geen recht op zorgtoeslag. Wij
vinden dat zeer onredelijk. Ik hoor graag de reactie van de
minister hierop. Wij zullen hierop met een motie terugkomen omdat wij dit niet begrijpen.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik heb hetzelfde voorbeeld genoemd. Ik maak mij er ook
ernstig zorgen over. Je kunt het ook hebben over iemand
met een beperking aan wie de familie iets heeft nagelaten
voor het ouder worden. De heer Van der Veen komt met
een motie, maar er ligt een wetsvoorstel voor. Kunnen wij
niet een amendement maken? Dan wijzigen wij de wet op
dat punt.
De heer Van der Veen (PvdA):
Het gaat hier over een specifieke groep. In de motie zal
staan dat wij vinden dat je iets anders moet kijken naar
mensen met AOW. Ik ben ook nieuwsgierig naar het antwoord van de minister. Ik kan mij bijna niet voorstellen
dat zij hier niet positief op in zal gaan. Ik wacht het antwoord van de minister even af.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik wacht dan ook wel op een wijziging van de wet. De
heer Omtzigt is duidelijk. Hij zegt gewoon: wij gaan het eigen spaargeld verlagen van € 80.000 naar € 50.000 en wij
verdubbelen het voor stellen. Hij heeft een concreet voorstel en kan daarmee de wet wijzigen. Het lijkt mij verstandig, als de heer Van der Veen deze specifieke doelgroep
eruit wil halen ...
De heer Van der Veen (PvdA):
Die willen wij er echt uithalen, omdat wij het heel onredelijk vinden. Nogmaals, als je als kleine middenstander
via je winkeltje pensioen hebt opgebouwd – ik heb niet
voor niets de vergelijking gemaakt met iemand die een
collectiviteitspensioen heeft opgebouwd – is het niet uit
te leggen dat je vervolgens geen recht op zorgtoeslag zou
hebben, nog los van alle andere beschouwingen die eromheen zitten. Deze groep hebben wij er concreet uitgehaald.

De heer Mulder (VVD):
Voorzitter. Vandaag bespreken we de zorgtoeslag. Op dit
moment geven we met zijn allen 4 mld. per jaar uit aan
de zorgtoeslag. 62% van de huishoudens maakt daar gebruik van. Het probleem is dat de zorguitgaven in Nederland sneller stijgen dan onze welvaart. Daardoor stijgt ook
de doelgroep van de zorgtoeslag van jaar op jaar en nemen de uitgaven voor de zorgtoeslag fors toe. Als dit kabinet geen maatregelen zou nemen, drukt de zorgtoeslag

15 december 2011
TK 37

37-8-62

Mulder
in 2015 voor 6 mld. op de begroting. 68% van de huishoudens zou dan namelijk recht hebben op deze toeslag. Deze zou dan onbetaalbaar worden.
Mijn fractie vindt het dan ook alleszins billijk dat dit kabinet twee dingen doet: de doelgroep niet verder uitbreiden en de vermogenstoets invoeren. In het vorige debat
hebben wij daarover gesproken. Mensen die geen zorgtoeslag nodig hebben, moet je geen zorgtoeslag geven,
want dan wordt de groep te groot en dan ondermijn je
uiteindelijk de solidariteit. Richt die zorgtoeslag op de
mensen die hem echt nodig hebben. Zo kunnen we de solidariteit betaalbaar houden. Mijn fractie is het dus eens
met de voorstellen die wij hier vandaag bespreken. Zoals ik al zei – daar rond ik mee af – geven ze nog eens aan
hoe hard het nodig is dat wij de komende jaren, niet alleen in deze kabinetsperiode maar ook in de kabinetsperiodes hierna, alles in het werk stellen om de zorgkosten
beheersbaar te houden, zodat ze even snel groeien als de
economie.
Mevrouw Leijten (SP):
De VVD vroeg in het verslag: is het geen belasting op sparen? Die woorden spraken mij enorm aan. Daarom heb ik
ze ook gebruikt.
Ik heb eigenlijk een andere vraag. De minister zegt:
mensen met een eigen vermogen van € 80.000 en daarboven en een klein inkomen hebben geen inkomenscompensatie nodig voor hoge zorgkosten. Mag ik van de VVD
voorstellen verwachten om ook een streep te zetten door
inkomenscompensatie voor bijvoorbeeld mensen die gebruikmaken van de hypotheekrenteaftrek met een eigen
vermogen boven een bepaald bedrag? Dat zou wel zo
consequent zijn.

wij ontzien. Ik ben dus al de hele avond verbaasd over de
SP, en dat blijf ik de rest van de avond waarschijnlijk ook.
De heer Van der Veen (PvdA):
Ik heb als voorbeeld de kleine middenstander genoemd,
die via zijn winkeltje zijn pensioen heeft opgebouwd. Hij
heeft dat geld nodig om jaarlijks een aanvulling op zijn
AOW te krijgen. Dergelijke mensen hebben geen recht op
zorgtoeslag vanwege dat vermogentje. Daarvan heb ik gezegd dat ik het onredelijk vind. Wat vindt u van dit voorstel?
De heer Mulder (VVD):
Toen ik de vraag van de heer Van der Veen hoorde, ging ik
op het puntje van mijn stoel zitten. Hij had het over middenstanders. Ik ben benieuwd wat de minister daarover
zegt. In het schriftelijk verslag staat dat ondernemers bijvoorbeeld via de lijfrente iets aan hun pensioen kunnen
doen. Als ik het bedrag van de bezuiniging van 170 mln.
deel door het aantal huishoudens, gaat het om € 570 per
huishouden per jaar. Dat is niet een zo groot bedrag dat
ik zeg: ga bepaalde groepen uitsluiten. Maar ik vond de
vraag van de heer Van der Veen goed en ik ben benieuwd
naar het antwoord. Ik ben benieuwd hoe de minister daarop reageert en hoe groot het probleem is.
De vergadering wordt van 19.55 uur tot 20.10 uur geschorst.

De heer Mulder (VVD):
Wij hebben geen verdere voorstellen. De mate waarin je
kunt betalen, hangt af van twee zaken, te weten het inkomen en de mate waarin je vermogend, rijk, bent. Mij verbaast het al de hele avond dat ik rechts word ingehaald
door de Socialistische Partij, waar men zegt: mensen die
geld hebben – in SP-termen heet dat vaak: rijk zijn – gaan

Minister Schippers:
Voorzitter. Vandaag wordt het wetsvoorstel besproken
waarin wordt voorgesteld om met ingang van 1 januari
2013 een vermogenstoets in te voeren voor de zorgtoeslag. In het regeerakkoord is daartoe besloten. De vermogenstoets voor het kindgebonden budget waartoe eveneens in het regeerakkoord is besloten, is inmiddels op
6 december 2011 door de Kamer aanvaard. Het is belangrijk dat wij deze maatregel uit het regeerakkoord doorvoeren.
Het wetsvoorstel behelst het volgende. Naar analogie
van het kindgebonden budget wordt een vermogenstoets
voor de zorgtoeslag geïntroduceerd. Alleenstaanden en
meerpersoonshuishoudens met een vermogen van meer
dan € 80.000 boven de vrijstelling in box 3 van de inkomstenbelasting zullen vanaf 2013 het recht op de zorgtoeslag verliezen. Met deze maatregel wordt beoogd de zorgtoeslag alleen toe te laten komen aan mensen die deze
daadwerkelijk nodig hebben. Het kabinet is van mening
dat mensen met een groot vermogen niet behoren tot de
doelgroep die inkomensondersteuning nodig heeft. Deze maatregel heeft tot gevolg dat 6% van de huishoudens
die thans zorgtoeslag ontvangen, daarvoor niet meer in
aanmerking komt.
Mevrouw Leijten heeft mij gevraagd of ik met haar van
mening ben dat dit een belasting is op sparen. Ik zie dat
heel anders. De zorgtoeslag is bedoeld voor huishoudens
voor wie de zorgpremie anders te hoog zou worden. Als
huishoudens een aanzienlijk vermogen hebben, mag worden verwacht dat zij de zorgpremie zelf kunnen betalen.
De grens voor de vermogenstoets is zo hoog, namelijk
€ 100.000 voor een alleenstaande en € 120.000 voor een
paar – de vrijstelling moet men er immers bij optellen –
dat mag worden verwacht dat er geen negatief effect op
het spaargedrag zal zijn.

Tweede Kamer

15 december 2011
TK 37

De heer Mulder (VVD):
Volgens mij wordt er hier gerommeld aan de hypotheekrenteaftrek. Dan moet ik gelijk nee zeggen. Maar dat soort
voorstellen kan mevrouw Leijten van ons niet verwachten. In ons verkiezingsprogramma staat ook dat we de
zorgtoeslag betaalbaar moeten houden. Daarom hebben
wij ook gezegd: kom met een toets op het vermogen. Eigenlijk voert het kabinet hiermee voor een deel het verkiezingsprogramma van de VVD uit. Daar staan we dus
achter. Mevrouw Leijten hoeft van mij geen aanvullende
voorstellen te verwachten.
Mevrouw Leijten (SP):
Maar als we consequent zouden zijn en we zouden zeggen dat mensen met eigen vermogen geen inkomenscompensatie nodig hebben – de zorgtoeslag is namelijk
een inkomenscompensatie voor lagere inkomens of voor
middeninkomens – dan zou het heel erg logisch zijn dat
andere inkomenscompensaties, bijvoorbeeld de hypotheekrenteaftrek, ook in beschouwing worden genomen.
De VVD hakt en snijdt graag in inkomensmaatregelen
voor lage inkomens, maar geeft niet thuis als het gaat om
gelijke monniken, gelijke kappen, waarbij iedereen met eigen vermogen geen inkomensondersteuning zou krijgen.

Vermogenstoets zorgtoeslag

37-8-63

Schippers
De fracties van GroenLinks en SP hebben gevraagd
hoeveel mensen een vermogen hebben van meer dan
€ 80.000 en een inkomen van minder dan modaal. Bedoeld is waarschijnlijk hoeveel huishoudens wij hebben
met een vermogen boven de grens van de vermogenstoets, zijnde € 100.000 en € 120.000 voor een paar, met
een inkomen beneden modaal. Het antwoord is met enig
rekenwerk te vinden in de memorie van toelichting, tabel
inkomenseffecten. Het betreft circa 160.000 huishoudens.
Voorts is er gevraagd hoeveel mensen een vermogen
hebben van € 80.000 en een minimuminkomen. Volgens
onze gegevens heeft slechts een gering aantal huishoudens zowel een minimuminkomen als een vermogen van
meer dan € 100.000 in geval van een alleenstaande en
meer dan € 120.000 in geval van een paar. Dit geringe
aantal, in de orde van 1000 huishoudens, valt weg in de
afronding. Dat klinkt wat vreemd, maar het is een relatief
klein aantal huishoudens.
Een andere vraag is waarom een grens van € 80.000
wordt gehanteerd. In het regeer- en gedoogakkoord is een
afweging gemaakt tussen de budgettaire opbrengsten en
een redelijke vrijstelling van vermogen. Ik acht een extra vrijstelling van € 80.000 bovenop de vrijstelling van
€ 20.000 die er al is in box 3 zeer redelijk.
Er is gevraagd wat de aannames zijn geweest in het microsimulatiemodel. Het gebruikte microsimulatiemodel
is het model dat door het ministerie van SZW wordt gebruikt voor doorrekening van de koopkrachtontwikkeling
en van de inkomenseffecten van voorstellen. Het model
gebruikt gegevens uit een representatieve steekproef gekoppeld aan inkomensgegevens van de Belastingdienst.
De verdere aannames die zijn gedaan in het wetsvoorstel
zijn: welke grens en welk invoeringsjaar. De gesimuleerde
opbrengst van de maatregel is in overeenstemming met
de geraamde 170 mln.
De vraag is gesteld of de grens van het spaargeld
wordt verlaagd als de 170 mln. niet wordt gehaald. Aangezien een en ander goed is onderbouwd door het model
van het ministerie van SZW waarover ik zojuist sprak, heb
ik er vertrouwen in dat de opbrengst van 170 mln. zal worden gerealiseerd.
Mevrouw Leijten heeft een amendement ingediend
waarin zij om een evaluatie van de vermogenstoets
vraagt. Ik ontraad het aannemen van dit amendement. Ik
zie niet het voordeel van een separate evaluatie van dit
kleine onderdeel. De financiële voordelen zijn wat mij betreft evident. De Belastingdienst/Toeslagen kan de vermogenstoets goed uitvoeren. De Belastingdienst/Toeslagen
geldt al langer voor de huurtoeslag.
Mevrouw Voortman vraagt wat ik ga doen aan onterechte betalingen van zorgtoeslag die aan het einde van
het jaar weer moeten worden terugbetaald. De uitvoering
van de zorgtoeslag valt onder de verantwoordelijkheid
van de staatssecretaris van Financiën. In het algemeen
geldt dat burgers een verantwoordelijkheid hebben om
wijzigingen in hun situatie tijdig door te geven aan de Belastingdienst/Toeslagen. Dat kan via het nieuwe burgerportaal. Het stopzetten van de toeslag kan via de Belastingtelefoon. Daarmee kunnen zij voorkomen dat zij na
afloop van het jaar toeslag moeten terugbetalen. Bij de
introductie van de vermogenstoets zal, als bij de Belastingdienst/Toeslagen het vermoeden bestaat dat sprake
zal zijn van vermogen boven de vastgestelde grens, de
zorgtoeslag niet automatisch worden gecontinueerd. Deze
burgers worden daar separaat over geïnformeerd.

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

De heer Omtzigt (CDA):
Het gaat mij om het laatste punt. Sinds twee jaar is het
box 3 inkomen het inkomen dat je op 1 januari in een jaar
hebt. Op 2 januari kan de Belastingdienst weten dat je boven die vermogenstoets uitkomt, omdat zij automatisch
de gegevens van banken krijgt. Kan de minister garanderen dat die gegevens in alle gevallen gebruikt worden, dat
die mensen dus voor februari horen dat hun zorgtoeslag
wordt stopgezet en dat alleen degenen met een box 3 inkomen dat niet bancair is – bijvoorbeeld een oud schilderij aan de muur of een tweede huis waarvan de Belastingdienst niet weet – een naheffing krijgen en zij die alleen
een banksaldo hebben, niet met een naheffing geconfronteerd worden?
Minister Schippers:
Voor alle mensen iets garanderen wat niet eens onder
mijn eigen portefeuille valt, zal ik niet zo snel doen. Dat
doe ik nu ook niet. De zorgtoeslag wordt niet automatisch
gecontinueerd, maar of dat in alle gevallen goed gaat, kan
ik zo niet melden. Als het niet goed is gegaan en mensen
geïnformeerd zijn dat zij daar wel onder vallen – dat zullen wij inderdaad doen – kunnen zij dat ook zelf stopzetten.
De heer Omtzigt (CDA):
Kan er bij de eerste reguliere halfjaarlijkse rapportage toeslagen in juni 2013 aandacht aan worden besteed?
Minister Schippers:
Ik zal dit verzoek doorgeleiden aan collega Weekers.
De heer Van der Staaij heeft gevraagd of altijd dezelfde grens – in dit geval € 80.000 + € 20.000 voor een alleenstaande en € 120.000 voor een paar, zowel voor de
zorgtoeslag als voor het kindgebonden budget – geen gedragseffecten zal uitlokken. We hebben drie toeslagen
met een vermogenstoets. De eerste is de zorgtoeslag,
de tweede is het kindgebonden budget en de derde is de
huurtoeslag. De eerste twee hebben inderdaad dezelfde grens, maar de tweede niet. De vermogenstoets in de
huurtoeslag is veel lager dan hier wordt voorgesteld, namelijk € 20.000 voor een alleenstaande en € 40.000 voor
een paar. De reden hiervoor is dat de huurtoeslag bedoeld
is voor echt de allerlaagste inkomens. De zorgtoeslag en
ook het kindgebonden budget zijn bedoeld voor lage en
middeninkomens. Daarom is gekozen voor een hogere
grens om te voorkomen dat te veel huishoudens met niet
al te hoge vermogens hierdoor getroffen worden. Het
gaat wel over een zodanige hoogte van de bedragen dat
het niet echt voor de hand ligt om heel grote toeren uit
te halen om er precies onder te blijven. Dat is niet de verwachting.
De heer Van der Staaij heeft gevraagd waarom er extra
vrijstellingen zijn ten aanzien van groen beleggen. Waarom is daarvoor gekozen? Wij hebben daar niet specifiek
voor gekozen. Wij hebben aangesloten bij het vermogen
in de definitie van box 3. Om het niet nog weer gecompliceerder te maken, hebben wij aangesloten bij de bestaande definitie.
Mevrouw Gerbrands heeft gevraagd hoe het zit met de
ontsnappingsmogelijkheden. Zij zei dat er veel belastingadviseurs zijn. Wij hebben een groot vertrouwen in de Belastingdienst, namelijk dat zij meedenkt over de handigheidjes die men zou kunnen bedenken. Een belastingadviseur is echter niet gratis. Daar zal je voor moeten betalen.

15 december 2011
TK 37

37-8-64

Schippers
Het tarief dat een financieel adviseur in rekening brengt,
weegt waarschijnlijk niet op tegen de zorgtoeslag.
De heer Omtzigt vroeg wat de laatste raming is van de
opbrengst uit de berekeningen die ten behoeve van dit
wetsontwerp zijn gemaakt. Daaruit blijkt dat bij een grens
van € 80.000 per huishouden de opbrengst 170 mln. is.
Dat is ook de laatste raming. Die is conform wat wij hier
inbrengen.
Dan het amendement van de heer Omtzigt. Dat houdt
de vervanging in van de uniforme grens van € 80.000 boven het heffingsvrije vermogen door een grens voor alleenstaanden en een grens voor belanghebbenden met
een partner. Dit idee is ook al genoemd door het CDA bij
de behandeling van het wetsvoorstel vermogenstoets
voor het kindgebonden budget in de Tweede Kamer. Het
is toen niet formeel ingebracht als amendement. Het
wetsvoorstel over de vermogenstoets kindgebonden budget is op 6 december 2011 ongewijzigd aangenomen door
de Eerste Kamer, met de vermogenstoets zoals die nu in
dit wetsvoorstel zit voor de zorgtoeslag. Ik sluit mij aan
bij wat mijn collega Kamp in de Tweede Kamer toen daarover heeft gezegd, namelijk: dit wetsvoorstel is een eenop-eenvertaling van wat hierover in het regeerakkoord
staat en het is bovendien nodig om een bezuiniging te realiseren. In het regeer- en gedoogakkoord is hierin een afgewogen keuze gemaakt.
Daarnaast heeft mijn collega minister Kamp op verzoek van de Tweede Kamer een brief opgesteld over alle
vermogenstoetsen die we kennen in Nederland. Daarin
schrijft hij: bij de vormgeving van de vermogenstoetsen
dient zoals steeds een zorgvuldige weging gedaan te worden tussen aan de ene kant recht doen aan specifieke situaties en aan de ander kant de wens om het stelsel eenvoudig en overzichtelijk te houden. In het regeer- en gedoogakkoord is hierin een afgewogen keuze gemaakt. Ik
sluit mij daarbij aan. Verdere differentiatie zorgt voor een
ingewikkelder toeslagensysteem voor burgers en staat
haaks op het kabinetsbeleid om te komen tot geringe lasten voor de burger. Aan de burger is moeilijk uit te leggen
dat voor drie vergelijkbare systemen verschillende vermogensgrenzen worden gehanteerd. Het aantal bezwaren
zal toenemen, evenals de uitvoeringskosten. Ik heb dus
een voorkeur voor het door mij ingediende voorstel, maar
ik heb geen principiële bezwaren tegen het voorstel van
de CDA-fractie en laat de keuze daarom over aan de Kamer.
Dan zegt mevrouw Dijkstra dat ik eens wat meer vaart
moet maken met die hervormingen. Dat heb ik mevrouw
Dijkstra ook weleens anders horen zeggen. Ik heb haar
vaak horen zeggen: de hervormingen die u voorstelt hier
in de Kamer, daar ben ik wel voor, maar u gaat zo snel
en u moet oppassen dat u niet onzorgvuldig wordt. Ik wil
dat maar even genoteerd hebben. Wat doe ik om de zorgpremie betaalbaar te houden? In het programma Zorg
die werkt dat wij in januari hebben voorgesteld, staat een
heel pakket dat is ingesteld met het doel om de zorg betaalbaar te houden. In deze kabinetsperiode willen wij primair alles wat overschreden wordt en wat wij met elkaar
hadden afgesproken, consequent terughalen en de zorg
slimmer en efficiënter organiseren, zodat per euro premie
die betaald wordt, meer zorg geleverd kan worden.
Hoeveel mensen hebben recht op de zorgtoeslag, maar
vragen hem niet aan en wat gebeurt er met het geld dat
op de plank blijft liggen? Uit recent onderzoek naar het
niet-gebruik van inkomensondersteuning dat is gedaan
in opdracht van mijn collega van Sociale Zaken en Werk-

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

gelegenheid is gebleken dat ongeveer 17% geen gebruik
maakt van de zorgtoeslag. Uit dat onderzoek blijkt dat het
daarbij vooral om die huishoudens gaat die vanwege hun
inkomen slechts een klein deel van de zorgtoeslag kunnen
aanvragen. Wij zien alleen welke toeslagen worden uitgekeerd, en niet welke toeslagen er niet worden uitgekeerd.
Wat gebeurt er met dat geld? Het blijft in de rijkskas, want
het wordt daar niet uitgehaald.
De heer Van der Veen stelt vast dat 65-plussers met een
aanvullend pensioen en personen die aanvullend inkomen genieten uit vermogen, niet gelijk worden behandeld. De heer Van der Veen heeft daarin gelijk. Binnen het
kabinet is uitgebreid gekeken naar dit punt. Het gaat erom dat de oplossing ook uitvoerbaar moet zijn. Het blijkt
onmogelijk om specifiek iets te doen voor de groep personen met een inkomen uit vermogen zonder aanvullend pensioen. Het is immers voor de Belastingdienst ondoenlijk om bijvoorbeeld voormalig ondernemers anders
te behandelen dan personen met een klein pensioen en
daarnaast een box-3-vermogen. Gegeven het aantal ontvangers, is de zorgtoeslag alleen uitvoerbaar als er sprake
is van een eenvoudige regeling. Daarvan is geen sprake
als er in de zorgtoeslag rekening moet worden gehouden
met de bron van inkomen.
Overigens hebben zelfstandigen de mogelijkheid om
het vermogen dat zij als aanvulling op hun AOW-uitkering
willen gebruiken als pensioen, aan te houden in de vorm
van vrij beschikbaar vermogen of om het onder te brengen in een lijfrente. Als zij dat laatste doen, zijn zij volledig vergelijkbaar met werknemers, die immers ook niet
vrij zijn om hun pensioenvermogen anders in te zetten
dan voor een maandelijkse pensioenuitkering die invloed
heeft op de hoogte van de zorgtoeslag. Als zij er echter
voor kiezen om vrij te kunnen beschikken over hun vermogen en dat dus voor andere doeleinden kunnen inzetten, is de consequentie dat als het vermogen meer bedraagt dan de vrijstelling in box 3 plus € 80.000 het recht
op zorgtoeslag vervalt. Daarnaast acht ik het verdedigbaar dat iedereen met € 100.000 op de bank zelf zijn zorgpremie moet betalen.
De heer Van der Veen (PvdA):
Ik ben in mijn voorbeeld met opzet uitgegaan van
€ 28.000 per jaar. De vrijstelling voor een gehuwd paar is
€ 54.000 per jaar. Daar ben ik al niet eens op gaan zitten,
want dan zou je veel meer dan die € 175.000 nodig hebben om, net als mensen die in loondienst hun pensioen
via een pensioenverzekering hebben opgebouwd, op dat
bedrag te komen.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
De heer Van der Veen (PvdA):
De minister zegt dat het gewoon te ingewikkeld wordt om
het voor die mensen te regelen. Daarmee geeft zij aan dat
die mensen echt onrechtvaardig worden behandeld. Zij
zegt dat zij hun vermogen maar in een lijfrente moeten
onderbrengen. Los van de discussies die wij in de Kamer
hebben gehad over woekerpolissen en dat soort zaken,
blijf ik het echt onrechtvaardig vinden dat mensen die via
hun winkeltje dat pensioen hebben opgebouwd nu van de
minister te horen krijgen dat zij gewoon pech hebben, dat
het te ingewikkeld is en dat het niet uitvoerbaar is.

15 december 2011
TK 37

37-8-65

Schippers
Minister Schippers:
Wij behandelen mensen die in een gelijke situatie zitten
gelijk. Als iemand vrij wil beschikken over vermogen boven € 100.000, voor een alleenstaande, of € 120.000, voor
een echtpaar, valt hij onder de regeling die ook voor andere mensen geldt die dat vrij hebben. Als iemand het
specifiek voor zijn pensioen wil gebruiken, om een aanvulling te hebben op zijn AOW, kan hij het vastzetten in
bijvoorbeeld een lijfrente. In dat geval wordt hij hetzelfde
behandeld als iemand anders die ook pensioen krijgt en
verder niet vrij over dat kapitaal kan beschikken.
De heer Van der Veen (PvdA):
Het is toch uiterst merkwaardig dat die mensen worden
gedwongen om een lijfrente te nemen, met alle discussies wij hier in de Kamer hebben gehad over lijfrentes en
alles wat daarmee samenhangt, en dat als mensen het
op een andere manier doen, bijvoorbeeld op de bank zetten, wordt gezegd dat het te ingewikkeld is om te regelen.
Ik heb daar echt heel grote moeite mee. Het zijn over het
algemeen, als ik een andere partij mag citeren, de hardwerkende Nederlanders die dat via hun winkeltje hebben
opgebouwd. Die krijgen nu te horen, nota bene van een
VVD-minister, dat zij pech hebben gehad omdat anders de
regeling niet uitvoerbaar is.
Minister Schippers:
Ons uitgangspunt bij de vermogenstoets is dat het moet
gaan om inkomensondersteuning voor mensen die deze
grote premies echt niet kunnen betalen. Het moet dus niet
worden gezien als bijvoorbeeld belasting op sparen. Het
gaat erom dat andere mensen – het komt immers ergens
vandaan – geld opbrengen zodat mensen die een lager inkomen hebben toch hun premies kunnen betalen. Het verbaast mij niet dat de heer Van der Veen dit punt noemt,
want wij hebben hier in het kabinet uitgebreid over gesproken. Het verschil zit gewoon in het vrij besteedbaar
zijn. De Belastingdienst kan dat onderscheid niet maken:
de een heeft het vrij besteedbaar voor dit nodig en de ander voor dat. Dat onderscheid is heel erg moeilijk. Het
kan zijn dat iemand zijn vermogen vrij besteedbaar heeft
neergezet voor een gehandicapt kind, zoals mevrouw
Leijten zei. Het wordt heel moeilijk om dat allemaal te onderscheiden. Als je het vermogen dus echt wilt gebruiken
voor je pensioen, zet het dan vast in de vorm van bijvoorbeeld een lijfrente. Dan kan je het inderdaad voor je pensioen gebruiken en kan zorgtoeslag worden uitbetaald.
Laten we wel zijn: het gaat niet om bedragen die mensen
die zo veel hebben gespaard, niet zouden kunnen opbrengen.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Van der Veen wil interrumperen, maar ik
stel voor dat minister continueert. Of gaat de heer Van der
Veen weer over het winkeltje beginnen?
De heer Van der Veen (PvdA):
Het wordt heel erg ingewikkeld om op je 65ste nog iets in
een lijfrente vast te zetten.
Minister Schippers:
Ik ben klaar met mijn beantwoording.
De voorzitter:
Het is toch goed dat we het aantal interrupties beperkt
hebben gehouden en dat we daarover heldere afspraken

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

hebben gemaakt. Ik zie dat mevrouw Leijten nog iets wil
zeggen. Ik denk dat ze haar interrupties nu alle drie gaat
gebruiken.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik begin met een vraag die toch voor op mijn tong ligt. De
minister vindt het voorstel rechtvaardig, maar een andere doelstelling van het voorstel is bezuinigen. De vraag is
heel simpel. Zou de minister dit voorstel hebben gedaan
als zij geen bezuinigingstaak had?
Minister Schippers:
Dit is door partijen ingebracht bij het gedoog- en regeerakkoord. Daaruit zijn afspraken voortgekomen en die voeren wij uit. Als mevrouw Leijten zou vragen door wie dit is
ingebracht, dan zeg ik: ik zou dat niet meer weten. Ik zou
eigenlijk ook niet weten of dit een principieel punt is. Ik
heb net uitgelegd waarom ik dit een verdedigbaar voorstel vind. We geven nu 4 mld. uit aan de zorgtoeslag. Als
wij niets doen, geven wij in 2015 6 mld. uit aan de zorgtoeslag. Dat is 2 mld. erbij, dus 50% extra. Doordat de
economie langzamer groeit dan de zorgkosten, komen
steeds meer Nederlanders voor deze toeslag in aanmerking. Als op een gegeven moment drie kwart van de Nederlanders voor deze zorgtoeslag in aanmerking komt,
moet dus een kwart van de Nederlanders geld betalen
voor drie kwart van de Nederlanders. Dat is dan toch het
rondpompen van geld?
Mevrouw Leijten (SP):
Daarom stellen wij al heel lang voor om de zorgtoeslag
overbodig te maken. Ik zal die discussie niet overdoen.
Ik stel wel vast, hoe lang het antwoord van de minister
ook was, dat zij het volgende zegt. Ja, we doen dit voorstel niet vanwege een principe, maar omdat we een bezuinigingsopdracht hebben. Dat is op zich niet gek, want de
zorgtoeslag is altijd een inkomenscompensatie geweest.
Destijds nam de minister als Kamerlid deel aan het debat over de invoering van de Zorgverzekeringswet. Toen
was de zorgtoeslag bedoeld als een middel voor inkomenscompensatie. Nu wordt er echter het vermogen bijgehaald omdat er een bezuinigingsopdracht ligt. Ik wil dit
hier helder markeren. Deze maatregel wordt gemaskeerd
door het zogenaamde argument van rechtvaardigheid.
Door dit nu helder te markeren, valt deze maskering een
beetje weg.
Ik heb nog een tweede vraag.
Minister Schippers:
Mag ik eerst even reageren op wat mevrouw Leijten hier
zegt, voorzitter?
De voorzitter:
Ja, dat mag.
Minister Schippers:
Mevrouw Leijten heeft het over bezuinigen, maar het gaat
op een regeling waarvoor de uitgaven met 50% groeien,
namelijk van 4 mld. naar 6 mld. Straks krijgt het grootste
deel van de Nederlanders inkomenssteun op grond van
een soort rondpompsysteem. Mevrouw Leijten doet net
of dat geen goed argument zou zijn om een regeling aan
te pakken. Daarover verschillen wij dus van mening. Wij
moeten de regeling zo maken dat zij houdbaar wordt. Wij
moeten haar zo maken dat wij haar ook over vijf jaar nog

15 december 2011
TK 37

37-8-66

Schippers
kunnen bekostigen. Daarvoor zijn deze maatregelen bedoeld.
Mevrouw Leijten (SP):
Er kunnen ook grote vraagtekens worden gezet bij de
houdbaarheid van de hypotheekrenteaftrek. Daarbij gaat
het ook over mensen met hoge inkomens én veel vermogen. Over de hypotheekrenteaftrek mogen wij echter geen
discussie voeren. De minister hanteert dit onderliggende
principe dus niet consequent. Het is goed dat dit duidelijk
wordt in dit debat.
Ik heb verder een duidelijke vraag gesteld over de mate
waarin dit voorstel leidt tot een structurele besparing. Of
is er eigenlijk sprake van een afbouw van een structurele
besparing? Mensen zullen namelijk interen op hun spaargeld, omdat zij nog geen recht hebben op zorgtoeslag. Op
een gegeven moment hebben deze mensen, die dus een
laag inkomen hebben, echter zo veel ingeteerd op hun
spaargeld dat zij weer recht krijgen op die toeslag. Waarom gaat de minister niet in op dit argument? Wij vermoeden echt dat de besparing van 170 mln. niet structureel is.
Minister Schippers:
Ik heb die vraag wel beantwoord. Ik heb namelijk geantwoord op de vraag of ik gedragseffecten verwacht. Verwacht ik dat men, als men vlakbij de € 120.000 is, overgaat tot andere acties om daarmee toch in aanmerking te
komen voor de zorgtoeslag? Ik heb benadrukt hoe ingewikkeld dat is voor deze mensen en ik heb dat afgezet tegen het bedrag dat de zorgtoeslag oplevert. Ik heb gezegd
dat ik op grond daarvan niet verwacht dat dit gedragseffect optreedt.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik heb het niet over gedragseffecten. Er zijn altijd mensen
die op een slimme manier zo min mogelijk belasting betalen. Dat effect zit in ieder systeem.
Minister Schippers:
Dat is een gedragseffect.
Mevrouw Leijten (SP):
Ja, maar daarover heb ik het niet. Ik heb het over het feit
dat mensen met een laag inkomen en eigen vermogen
straks geen beroep meer zullen kunnen doen op de zorgtoeslag. Zij moeten daardoor interen op hun spaargeld.
Daardoor slinkt het bedrag dat zij op de bank hebben
staan, waardoor zij later toch weer recht zullen hebben
op zorgtoeslag. Immers, het spaargeld is dan zo ver ingeteerd dat zij wel in aanmerking komen voor die toeslag.
Deze mensen zetten het geld niet weg, zijn niet bezig met
belastingtrucs, maar teren in op hun spaargeld. Waarom
gaat de minister niet in op dat argument? Dit raakt namelijk wel degelijk aan de vraag of het hierbij gaat om een
structurele bezuiniging, of om een bezuiniging waarvan
de opbrengsten op een gegeven moment teruglopen.
Minister Schippers:
Toen wij naar deze regeling keken en die hebben doorgerekend, hebben wij dit er niet in teruggezien. De effecten die mevrouw Leijten verwacht en waarvan zij denkt
dat die op grote schaal zouden kunnen optreden, zien wij
niet.

Mevrouw Leijten (SP):
Mensen die bijvoorbeeld hun baan verliezen en daardoor
inkomensderving lijden, zullen interen op spaargeld, als
zij dat hebben. Er kunnen meerdere oorzaken zijn waardoor mensen op hun spaarcentje voor de toekomst moeten interen. Er blijkt nu dat er geen rekening mee is gehouden dat deze inkomensgroep, de lage inkomens en
middeninkomens, de groep van mensen die niet veel kunnen sparen zoals de hoge inkomens dat kunnen, op een
gegeven ogenblik onder die spaargrens zal vallen. Dat
vind ik zeer onverstandig, want dit is wel degelijk een
component die hierbij een rol speelt, zeker gezien het economisch tij dat wij kennen in het land. Ik vind het onverstandig dat dit niet is meegenomen.
Minister Schippers:
Daar staat tegenover dat wij straks weer heel veel mensen nodig hebben. Mensen die nu misschien hun baan
verliezen en onder die grens uitkomen, zullen misschien
volgend jaar weer een baan krijgen als de economie aantrekt, en zullen dan weer uit de regeling gaan. Het is in en
uit. Daarbij zijn er plussen en minnen, die je nu en over
een wat langere periode tegen elkaar afzet. Daarvan hebben wij geen effecten gevonden, want anders hadden wij
die doorberekend en meegenomen in de opbrengsten.
De voorzitter:
Ik neem aan dat er bij de leden geen behoefte bestaat aan
een tweede termijn. Die bestaat wel bij de heer Van der
Veen.

De heer Van der Veen (PvdA):
Voorzitter. Het moge duidelijk zijn dat wij uitermate teleurgesteld zijn in het antwoord van de minister wat betreft de mensen die een eigen vermogentje hebben opgebouwd om zo hun AOW aan te vullen. Ik vind het uiterst
onbevredigend om te horen dat er in het kabinet uitvoerig
over gesproken is, maar dat het zo ingewikkeld is om iets
rechtvaardig te doen. Wat me helemaal een beetje in het
verkeerde keelgat schiet, is het verhaal over de lijfrente.
Ik zou de minister willen adviseren om te vragen wat een
65-jarige kwijt is als hij op dat moment een lijfrente wil
hebben. Ik denk dat er dan weinig aanvulling meer overblijft.
De voorzitter:
Dat schreeuwt om een motie, zou ik zeggen.
De heer Van der Veen (PvdA):
Ik kan zien dat u een ervaren voorzitter bent. Het stimuleert erg.
Ook om die reden, los van uw advies, voorzitter, dien ik
een motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Afrondend, mevrouw Leijten.

overwegende dat de zorgtoeslag is bedoeld om de zorgpremie betaalbaar te houden voor huishoudens met een
laag inkomen;

Tweede Kamer

15 december 2011
TK 37

Vermogenstoets zorgtoeslag

37-8-67

Van der Veen
van mening dat het daarbij niet uit mag maken of dit inkomen wordt verkregen uit een aanvullend pensioen of uit
rente op vermogen;
verzoekt de regering, wanneer per 2013 wordt overgegaan
tot invoering van een vermogenstoets voor de zorgtoeslag, dit zodanig vorm te geven dat rechtsongelijkheid
tussen AOW-gerechtigden met inkomen uit aanvullend
pensioen en AOW-gerechtigden met een even groot aanvullend inkomen uit rente op vermogen, wordt voorkomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Veen. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (33024).

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Het gaat hierbij uiteindelijk om een bezuinigingstaakstelling. Het is duidelijk dat de minister zonet
zei: als wij niet hoefden te bezuinigen, hadden wij dit
voorstel niet gedaan. Ik zou graag terug willen gaan naar
het begin van deze discussie. Die discussie is gevoerd in
2005–2006, onder anderen door deze minister, toen nog
als Kamerlid. Toen is er gezegd: wij gaan de nominale
premie verhogen. Er werden enorme inkomensplaatjes
voorzien voor mensen met een laag inkomen tot een middeninkomen. Om het zorgstelsel toegankelijk te houden
is toen gezorgd voor een zorgtoeslag, zodat lage inkomens en lage middeninkomens worden gecompenseerd
voor het inkomensverlies vanwege de zorgpremie. Daarom is die gemaakt. Doordat de zorgkosten harder stijgen
dan de inkomens, stijgt de zorgtoeslag. Dan kun je twee
dingen doen. Je kunt de zorgtoeslag terugdraaien, waardoor mensen dus in betalingsproblemen komen of heel
veel van hun inkomen gaan betalen aan de hoge nominale premie, die een politieke keuze is geweest. Of je kunt
de premie meer inkomensafhankelijk maken. Dan zul je
– dat is doorgerekend door het CPB – nog dit najaar een
omslag zien, waarbij drie kwart minder gaat betalen en
een kwart meer. Wij verwachten daar geen betalingsproblemen. Dat heb ik al gezegd. Dan hoef je dus niet te gaan
knijpen in een regeling die juist voor lage inkomens en
middeninkomens is gemaakt.
Ik schrok er nogal van dat de minister verwacht dat
300.000 huishoudens geen zorgtoeslag meer krijgen.
Daarvan hebben 160.000 huishoudens lage inkomens.
Mensen met deze inkomens zijn niet in de positie om te
sparen, om het spaargeld op peil te houden. Die zullen
dus hun spaargeld zien slinken door dit soort maatregelen en daardoor op een gegeven moment weer recht op
zorgtoeslag krijgen. De SP vraagt zich dan ook heel erg
af of die 170 mln. wel gehaald zal worden. Ik schrik ervan
dat niet is meegenomen dat mensen met lage inkomens
en middeninkomens, voor wie de zorgtoeslag is bestemd,
in economisch slechtere tijden interen op hun spaargeld,
waardoor ze een uitgesteld recht op zorgtoeslag krijgen.
Die doen daar over twee of drie jaar dan wel een beroep
op, waardoor je die 170 mln. niet meer haalt.
De voorzitter drukt op het knopje afronden. Dat is een
goed signaal.

Tweede Kamer

Vermogenstoets zorgtoeslag

Ik vind het jammer dat de evaluatie van deze maatregel wordt afgewezen. De Raad van State is kritisch. In het
verslag van de Raad van State worden ook heel veel belangwekkende opmerkingen gemaakt over de Awir-regeling. Die heeft alles te maken met inkomenscompenserende maatregelen en de vraag hoe een en ander op elkaar
inhaakt. Ik hoop van harte dat mijn collega's het amendement zullen steunen om deze maatregel wel te evalueren,
want dat lijkt mij heel verstandig.
De voorzitter:
Ik zie dat de minister meteen kan antwoorden. Ik wil haar
ook verzoeken om het amendement-Leijten op stuk nr. 7
te becommentariëren alsook het amendement-Omtzigt op
stuk nr. 8 en de motie-Van der Veen op stuk nr. 9.

Minister Schippers:
De amendementen heb ik al becommentarieerd.
De voorzitter:
Oké, ik zie dat dat naar de mening van de indieners voldoende expliciet is gebeurd.
Minister Schippers:
Voorzitter. Ik wil één ding even rechtzetten. Er zijn geen
160.000 mensen met een vermogen van € 100.000 of
€ 120.000 en een minimuminkomen. Dat zijn 1000 mensen. Dat is wel een verschil.
In de motie-Van der Veen op stuk nr. 9 wordt de regering verzocht, wanneer per 2013 wordt overgegaan tot invoering van een vermogenstoets voor de zorgtoeslag, dit
zodanig vorm te geven dat rechtsongelijkheid wordt voorkomen tussen AOW-gerechtigden met inkomen uit aanvullend pensioen en AOW-gerechtigden met een even
groot aanvullend inkomen uit rente op vermogen. Ik moet
deze motie helaas ontraden. Het is voor de Belastingdienst ondoenlijk om voormalig ondernemers anders
te behandelen dan personen met een klein pensioen en
daarnaast een box 3-vermogen.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Aanstaande dinsdag stemmen wij over beide amendementen, de motie en over het wetsvoorstel.
Ik dank de minister voor haar aanwezigheid.
Sluiting 20.46 uur.

15 december 2011
TK 37

37-8-68