Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2615
Vragen van het lid Ouwehand (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over het lot van kalfjes uit de melkveehouderij als gevolg
van de coronacrisis (ingezonden 10 april 2020).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 28 april 2020).
Vraag 1
Kunt u, voor de mensen die dat niet weten, om te beginnen bevestigen dat
koeien in de melkveehouderij – net als alle andere zoogdieren – niet zomaar
melk geven, maar daarvoor eerst een jong moeten baren? Kunt u voorts
bevestigen dat koeien in de melkveehouderij om die reden ieder jaar zwanger
worden gemaakt en dat de kalfjes die zij baren steeds kort na de geboorte bij
hen worden weggehaald, waarna de melk door de mens wordt toegeëigend
en de kalfjes als bijproduct van de zuivelindustrie in meerderheid in
kalvermesterijen belanden?
Antwoord 1
Om melk te kunnen geven moet een koe met regelmaat een kalf ter wereld
brengen. De melkveehouder houdt (een deel van) de vrouwelijke kalveren aan
om op te fokken tot toekomstige melkkoe. De mannelijke kalveren en een
deel van de vrouwelijke kalveren worden opgefokt met als doel kalfsvlees te
produceren. De kalveren worden na minstens 14 dagen en op een minimaal
gewicht van 36 kg door handelaren opgehaald van het melkveebedrijf en naar
de vleeskalverhouderij gebracht. Daar worden de kalveren 6–12 maanden
opgefokt en vervolgens geslacht.
Vraag 2
Kunt u aldus bevestigen (nogmaals: voor de mensen die dit niet weten) dat
de aanvoer van kalfjes in de kalverhouderij een direct gevolg is van het
fokken met koeien in de melkveehouderij?
Antwoord 2
Alle kalveren in de kalverhouderij zijn afkomstig uit de melkveehouderij.
Vraag 3
Heeft u gelezen dat de markt voor blankvleeskalveren «zo dood als een pier»
is en er grote overschotten aan kalfsvlees dreigen te ontstaan nu dit vlees
door de coronacrisis niet meer kan worden geëxporteerd naar landen als

ah-tk-20192020-2615
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Italië, Frankrijk en Spanje, waar normaal zo’n 95% van het kalfsvlees naartoe
gaat?1, 2, 3
Antwoord 3
Er is inderdaad sprake van vraaguitval. Door bijvoorbeeld het sluiten van
restaurants, in het kader van de COVID-19 maatregelen, is de afzet van de
duurdere delen sterk gedaald. De verkoop van kalfsvlees via supermarkten is
verminderd, maar gaat wel door.
Vraag 4
Heeft u gelezen dat kalverslachterijen door het wegvallen van de vraag naar
kalfsvlees veel minder kalfjes slachten en dat de dieren daardoor langer op
de bedrijven blijven? Welke gevolgen heeft dit voor de stalbezetting?4
Antwoord 4
Er worden op dit moment minder kalveren geslacht. Dat betekent dat
kalveren langer op stal blijven. Het aantal kalveren per bedrijf blijft gelijk,
dieren worden wel ouder en groter. De sector heeft aangegeven dat, mocht er
bij de oudste kalveren minder ruimte ontstaan in de hokken, dan in overleg
met de slachterijen, de zwaarste kalveren opgehaald worden zodat de rest
voldoende ruimte heeft.
Vraag 5
Welke gevolgen heeft het voor de kalfjes die op dit moment worden geboren
in de melkveehouderij, nu kalfjes langer bij kalvermesterijen blijven staan en
daar dus minder ruimte vrij komt?
Antwoord 5
Sinds de eerste week van april is de import van kalveren gedaald. De
kalversector heeft mij verzekerd kalveren uit de Nederlandse melkveehouderij
te blijven opzetten.
Vraag 6
Bent u bereid nu wel fokbeperkingen in te stellen in de melkveehouderij om
te voorkomen dat de stallen overvol raken en/of vlees (op termijn) moet
worden vernietigd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Ik ben in gesprek met de melkvee- en kalversector over te nemen maatregelen op korte en lange termijn. Omdat COVID-19 geen besmettelijke dierziekte
is, heb ik geen wettelijke mogelijkheden om, als crisismaatregel, verplichte
productiebeperkende maatregelen op te leggen. Mededingingsregels staan
niet toe dat branche- en producentenorganisaties hun leden een bindend
advies geven over beperking van de productie. Zij kunnen wel een advies
geven aan hun leden om op vrijwillige basis tijdelijk productiebeperkende
maatregelen te nemen, waarbij het aan de individuele ondernemer is of hij
dit advies opvolgt. De sector kan hier bij de Autoriteit Consumenten en Markt
(ACM) advies over vragen hoe hiermee kan worden omgegaan. Als een
veehouder besluit om nu geen koeien te insemineren, heeft dit pas over 9
maanden effect.

1

Boerderij, 27 maart 2020 – «Blankvleesmarkt op z’n gat door coronacrisis»
(https://www.boerderij.nl/Rundveehouderij/Achtergrond/2020/3/Blankvleesmarkt-op-zn-gatdoor-coronacrisis-562153E/)
2
Nieuwe Oogst, 30 maart 2020 – «Weinig vraag naar kalfsvlees dreunt door in sector»
(https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2020/03/30/weinig-vraag-naar-kalfsvlees-dreunt-door-insector)
3
Food+Agribusiness, 26 maart 2020 – «Kalfsvleesmarkt in ongewisse door coronacrisis»
(https://www.foodagribusiness.nl/kalfsvleesmarkt-in-ongewisse-door-coronacrisis/)
4
De Kalverhouder, 27 maart 2020 – «Slachterijen draaien op halve capaciteit»
(https://www.dekalverhouder.nl/nieuws/Slachterijen-draaien-op-halve-capaciteit#1)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 7
Kunt u bevestigen dat Nederland, naast de 1,58 miljoen kalfjes die in de
Nederlandse melkveehouderij worden geboren, jaarlijks ook nog eens zo’n
860.000 jonge kalfjes importeert uit landen als Ierland, Letland en Denemarken?5, 6
Antwoord 7
Niet alle in Nederland geboren kalveren worden opgezet in de kalverhouderij,
zie ook mijn antwoord op vraag 1. Nederland heeft in 2019 860.000 kalveren
geïmporteerd. 80% van deze kalveren kwam uit Duitsland, België of Luxemburg. De overige 20% van deze kalveren kwam uit andere landen als Ierland,
Letland en Denemarken. Sinds de eerste week van april 2020 is de import van
kalveren gedaald.
Vraag 8
Heeft u de beelden gezien die Eyes on Animals en L214 afgelopen maand
maakten van een 50 uur durend transport van kalfjes uit Ierland naar
Nederland (Friesland, om precies te zijn), waarop te zien is hoe de kalfjes van
slechts een paar weken oud op een rustplaats in Cherbourg in Frankrijk onder
andere worden geschopt en geslagen met een stok?7
Antwoord 8
Ik heb die beelden gezien.
Vraag 9
Heeft u gezien dat de kalfjes voordat zij bij de rustplaats aankwamen, al
24 uur onderweg waren en dat zij al die tijd niet hadden gedronken?
Antwoord 9
Ja.
Vraag 10
Kunt u zich herinneren dat u een jaar geleden, toen dezelfde organisaties
vergelijkbare beelden naar buiten brachten, zei dat u erop vertrouwde dat
Frankrijk adequate maatregelen had getroffen om de getoonde mishandelingen te stoppen?8
Antwoord 10
Er zijn door de Franse autoriteiten maatregelen getroffen bij de Franse
controlepost waar vorig jaar beelden over naar buiten kwamen van mishandelingen. Deze nieuwe beelden zijn van een andere controlepost. Ik zal dit
nogmaals onder de aandacht brengen bij de Franse autoriteiten.
Vraag 11
Kunt u zich herinneren dat u een jaar geleden, toen dezelfde organisaties
vergelijkbare beelden naar buiten brachten, zei dat ongespeende kalfjes na
een transporttijd van maximaal negen uur ten minste één uur rust op de
wagen dienen te krijgen, waarbij ze gedrenkt en zo nodig gevoederd worden,
en dat er Europese regelgeving bestaat ter bescherming van het welzijn van
kalveren op transport?9
Antwoord 11
Dat kan ik mij herinneren. Ik voegde daaraan toe dat na een reis met een
veerboot zoals die van Ierland naar Frankrijk, waarbij de dieren in de
veewagen blijven, de dieren bij een controlepost in de omgeving van de
haven van bestemming een rusttijd moeten krijgen van 12 uur. De transportverordening geeft de mogelijkheid dat de tijd onderweg op zee in dergelijke
5

Kamerstuk 28 286, nr. 1053, p. 2
Website RVO.nl, geraadpleegd op 10 april 2020 – «Statistieken marktinformatie»
(https://www.rvo.nl/onderwerpen/internationaal-ondernemen/handel-planten-dieren-producten/
marktinformatie/statistieken)
7
Website L214, geraadpleegd op 10 april 2020 – «Why do long transports have to be stopped
urgently?» (https://www.l214.com/investigations/2020/transport-unweaned-calves)
8
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1181, p. 46
9
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1181, p. 47
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

veerboten langer is dan de maximale transporttijd, zoals die geldt voor
wegtransport.
Vraag 12
Erkent u dat deze nieuwe beelden aantonen dat de door Frankrijk genomen
maatregelen kennelijk dus niet adequaat waren om deze dierenmishandeling
te stoppen en dat de regelgeving die kalfjes tijdens transport moet beschermen, niet wordt nageleefd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
De nieuwe beelden van mishandeling van kalveren waren bij een andere
controlepost dan die van vorig jaar. De door de Franse autoriteiten getroffen
maatregelen hebben helaas niet het effect gehad om dit soort praktijken bij
alle Franse controleposten te voorkomen.
Vraag 13
Bent u bereid de import van kalfjes stil te zetten nu er een overschot aan
kalfsvlees is en kalfjes langer in de stallen moeten blijven? Zo nee, waarom
niet en hoe gaat u dan voorkomen dat de stallen overvol raken?
Antwoord 13
Europa heeft een interne markt. Het is niet mogelijk om de import van
gezonde dieren uit Europa te verbieden. De kalversector heeft aangegeven de
import van kalveren te beperken indien er sprake is van ruimtegebrek, zodat
alle Nederlandse kalveren kunnen worden afgenomen. Sinds de eerste week
van april is de import van kalveren afgenomen.
Vraag 14
Bent u in dit licht ook bereid er bij Ierland, Denemarken en andere landen
waaruit Nederland kalfjes importeert, aan te dringen op fokbeperkingen in de
melkveehouderij?
Antwoord 14
Ik ben in gesprek met mijn Europese collega’s over de problemen in de
landbouw als gevolg van de COVID-19 pandemie. Ook de problemen in de
melkvee- en kalversector worden besproken. Zie ook mijn antwoord op vraag
6.
Vraag 15
Bent u bereid er bij uw Europese collega’s en de Europese Commissie op aan
te dringen dat er fokbeperkingen worden ingesteld in de melkveehouderij?
Antwoord 15
Ik verwijs uw Kamer naar mijn antwoorden op de vragen 6 en 14.
Vraag 16
Kunt u bevestigen dat 64% van de kalfjes in de Nederlandse kalverhouderij
wordt gehouden voor de productie van blank kalfsvlees, waarvoor zij op een
ijzerarm dieet worden gezet met als gevolg dat ze constant op het randje van
bloedarmoede leven?
Antwoord 16
Het klopt dat de meeste vleeskalveren in Nederland een ijzerarm dieet krijgen
en vallen onder de categorie blank-kalfsvlees. Er gelden strikte EU-eisen over
het hemoglobine (Hb)-gehalte in het bloed van kalveren tijdens de houderijperiode. Om dit te bewaken laten houders van blanke kalveren bloedmonsters nemen ter monitoring en krijgen dieren, indien nodig, ijzerpreparaten
toegediend.
Vraag 17
Kunt u bevestigen dat meer dan de helft van de kalfjes die na het leven in de
kalverhouderij eindigen als blank kalfsvlees, last heeft van longaandoeningen
en dat een derde van hen kampt met borstvliesontsteking – een pijnlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

ontsteking in de borstholte die koorts en ademnood veroorzaakt –, zoals bleek
uit onderzoek van Wageningen Lifestock Research?10
Antwoord 17
In dit onderzoek op 8 blankveebedrijven bleek dat meer dan 50% van de
kalveren longafwijkingen had, waarvan 5,8%–7,4% ernstig beschadigde
longen had. Een derde van de kalveren had tekenen van borstvliesontsteking.
Samen met de sector laat ik onderzoek doen naar het verbeteren van de
leefomstandigheden van kalveren in de melkvee en kalverhouderij. Ik vind dat
de kalversector verder moet verduurzamen. Diergezondheid, dierenwelzijn en
antibioticagebruik zijn daarin een belangrijk aandachtspunt.
Vraag 18
Kunt u bevestigen dat volgens dit onderzoek twee derde van de kalfjes na het
leven in de kalverhouderij eindigen als rosé kalfsvlees, last heeft van
longaandoeningen en dat de helft van deze kalfjes borstvliesontsteking krijgt?
Antwoord 18
Uit dit onderzoek op 6 rosébedrijven bleek meer dan twee derde van de
kalveren longveranderingen waarvan 17,0%–18,1% ernstig beschadigde
longen. Meer dan de helft van de kalveren had tekenen van borstvliesontsteking. Zie ook mijn antwoorden bij vraag 17.
Vraag 19
Kunt u bevestigen dat het risico op luchtwegaandoeningen zo groot is
doordat de kalfjes, die in de melkveehouderij dus kort na de geboorte bij hun
moeder worden weggehaald, op een leeftijd van hooguit 14 dagen met een
kwetsbaar immuunsysteem met honderden soortgenoten van verschillende
bedrijven bij elkaar worden gezet, waarbij een hoge bezettingsgraad in de
stallen ook nog eens leidt tot een hoge infectiedruk van virussen en
bacteriën?11
Antwoord 19
De sector zet kalveren op als ze minimaal 14 dagen oud zijn. Het samenvoegen van vele dieren met een verschillende afkomst leidt inderdaad tot een
verhoogde infectiedruk. Ik laat, samen met de sector, onderzoek doen naar
effectieve en haalbare maatregelen om de infectiedruk en het antibioticagebruik te verminderen en het dierenwelzijn te verhogen. Het later opzetten van
kalveren maakt hier onderdeel van uit. Ik zal uw Kamer te zijner tijd over de
uitkomsten van dit onderzoek informeren.
Vraag 20
Kunt u bevestigen dat kalfjes in de Nederlandse kalverhouderij hun hele leven
doorbrengen op harde en gladde betonnen of houten roostervloeren zonder
stro of andere bodembedekking, waardoor ze vaak last hebben van
gewrichtsaandoeningen en bovendien sterk worden beperkt in hun natuurlijk
gedrag, omdat ze snel uitglijden en zich verwonden?12
Antwoord 20
De meeste kalveren in Nederland worden gehouden op houten of betonnen
vloeren. Op verzoek van uw Kamer heb ik, samen met de sector, onderzoek
laten doen naar alternatieve vloeren voor vleeskalveren die stroever en
zachter zijn. Op basis van dit onderzoek is de subsidieregeling Welzijnsvriendelijke stalvloeren ingericht. Hiervan is inmiddels het volledige bedrag
(€ 12,5 miljoen) beschikt. Door deze subsidie hebben voorlopers de kans
gekregen de vloer grondig in de praktijk te testen. Dit werkt drempelverlagend voor de rest van de sector.

10

Wageningen University and Research, 2017 – «Alternatieve vloeren voor vleeskalveren»
(http://edepot.wur.nl/425832)
Wageningen UR Livestock Research, 2010 – «Onderwijsmateriaalwelzijnsmonitor vleeskalveren: handleiding» (http://edepot.wur.nl/156768)
12
F.R. Leenstra e.a., Animal Sciences Group van Wageningen UR, 2007 – «Ongerief bij rundvee,
varkens, pluimvee, nertsen en paarden. Rapport 71.»
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5

Vraag 21
Erkent u dat het aannemelijk is dat meer kalfjes zullen lijden als gevolg van
deze aandoeningen wanneer zij met nog grotere aantallen dieren en nog
langer onder deze omstandigheden in de stallen van de kalvermesterij
moeten staan?
Antwoord 21
Het aantal kalveren per stal neemt door in de huidige omstandigheden niet
toe. Dieren blijven mogelijk wel langer op stal staan, waardoor welzijnsproblemen kunnen ontstaan. Ik vind dat de sector er ook in deze situatie alles
aan moet doen om problemen op het vlak van dierenwelzijn en diergezondheid te voorkomen.
Vraag 22
Hoe groot schat u de kans dat een kalverhouder wordt bezocht door een
toezichthouder van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) nu
de NVWA door ziekteverzuim vanwege corona haar werkzaamheden aan het
afschalen is en zich vooral richt op het toezicht in slachthuizen en bij de
export van dieren die in het buitenland worden geslacht?
Antwoord 22
De beschikbare toezichtcapaciteit wordt door de NVWA risicogericht ingezet
en gedurende de coronacrisis worden de adviezen van het RIVM daarbij
zorgvuldig meegewogen. Zowel in het belang van het voorkomen van
verspreiding van het coronavirus, als ook in het kader van de gezondheidsrisico’s voor de NVWA-inspecteurs en voor de geïnspecteerden.
De NVWA voert wel inspecties uit bij meldingen die daar, vanwege de ernst
van de overtreding en/of de mogelijke gevolgen voor het dierenwelzijn of
diergezondheid, onmiddellijk om vragen.
Vraag 23
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Antwoord 23
U ontvangt bij deze de antwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

6