Tweede Kamer der Staten-Generaal
t.a.v. Vaste Commissie OCW
cie.ocw@tweedekamer.nl
Den Haag, 16 mei 2018
Betreft: inbreng Nuffic m.b.t rondetafelgesprek internationalisering in het
onderwijs
Geachte Leden van de Vaste Commissie OCW,
Onze internationale oriëntatie maakt deel uit van onze nationale identiteit. Ook
onze instellingen richten succesvol de blik naar buiten. Mede daardoor floreert
ons onderwijs en onderzoek over de hele linie. Maar sommige aspecten van
internationalisering liggen ook steeds vaker onder vuur.
Dat komt onder meer omdat het debat zich primair richt op Engelstalig onderwijs
en de neveneffecten van inkomende mobiliteit. Ook Nuffic heeft oog voor de
hiermee samenhangende problematiek. Maar deze knelpunten gaan slechts
over een deelaspect van internationalisering. Hierdoor wordt onvoldoende recht
gedaan aan de breedte, inhoud en meerwaarde van internationalisering voor
de kwaliteit van ons onderwijs. Daar wil ik het met u over hebben vandaag. Ook
stip ik graag aan hoe we ook breder de vruchten van internationalisering kunnen
plukken.

Meerwaarde internationalisering
Internationalisering mag geen doel op zich zijn, maar moet een middel zijn om de
kwaliteit van het onderwijs te verhogen. Uit onderzoek blijkt dat een zogenaamde
international classroom bijdraagt aan een ambitieus studieklimaat, betere
interculturele en taalvaardigheden. Daarnaast blijkt een internationale ervaring
tijdens de studietijd ook andere positieve effecten te hebben. Zo concludeerde
de Europese Commissie dat een Erasmus-uitwisseling bijdraagt aan betere
arbeidsmarktperspectieven. Uit ander onderzoek blijkt dat afgestudeerden met
een buitenlandervaring zich vaker aanmelden voor een vervolgopleiding; vaker
solliciteren op functies in het buitenland; en vaker op hun daadwerkelijke
opleidingsniveau werken. Kortom, met de juiste randvoorwaarden is
internationalisering een kwaliteitsstrategie voor ons onderwijs.
Maar internationalisering heeft ook bredere impact. Het kan bijdragen aan
versterking van onze kenniseconomie; betere aansluiting van het onderwijs op de
arbeidsmarkt; en betere samenwerking met andere landen, bijvoorbeeld in het
kader van ontwikkelingssamenwerking. De Adviesraad voor Wetenschap
Technologie en Innovatie, alsook de interdepartementale taskforce
landenstrategie en de commissie Buijink kwamen eerder tot vergelijkbare
conclusies. Nuffic sluit zich aan bij de aanbevelingen uit deze adviezen zoals
verbetering van de interdepartementale coördinatie; inbedding van
Pagina 1 van 4

Nuffic
Kortenaerkade 11
2518 AX Den Haag

Postadres
Postbus 29777
2502 LT Den Haag

Contact
T +31 (0)70 42 60 260
F +31 (0)70 42 60 399
ayazgili@nuffic.nl
www.nuffic.nl

internationalisering van het onderwijs in beleidsterreinen zoals kennisdiplomatie,
kennismigratie, ontwikkelingssamenwerking en handelsbevordering.

Vormen Internationalisering
De vele vormen van internationalisering in het onderwijs kunnen worden
gecategoriseerd in twee hoofdgroepen: mobiliteit en internationalisation at
home. Onder de eerste vallen alle vormen van studentenmobiliteit (stage, studie,
tijdelijk, volledige opleiding, uitgaand en inkomend); onderwijssamenwerking
zoals internationale joint of double degree programma’s; en stafmobiliteit.
Ook transnationaal onderwijs (TNE) valt veelal onder deze noemer. De
zogenaamde branche campus is de meest verregaande vorm van TNE. Deze
variant kan een belangrijke rol spelen bij internationalisering van het onderwijs;
stafwerving; en versterking van de reputatie van instellingen. Tegelijkertijd is het
ook de meest complexe variant door verschillen in nationale regelgeving,
accreditatiesystemen en lokale arbeidsmarktbehoeften.

Transnationaal onderwijs

De
tweede
variant
Internationalisation at home is
bij uitstek een inclusieve
1.
Franchising: een instelling verkoopt een
benadering.
Het
biedt
inhoudelijke opleiding aan een buitenlandse
studenten de mogelijkheid
instelling. Deze vorm is niet geregeld in
Nederlandse wetgeving.
hun
internationale
en
2.
Flying faculty: docenten geven een reeks lessen
interculturele vaardigheden
in het buitenland.
te versterken ook als ze niet
3.
Twinning arrangements: samenwerking met een
naar het buitenland willen of
buitenlandse instelling, waar de (Nederlandse)
kunnen. Hieronder valt een
instelling een opleiding aanbiedt en waar de
brede waaier aan activiteiten
buitenlandse instellinggebouwen, infrastructuur,
administratieve ondersteuning en
zoals
stageplaatsen
bij
studentenondersteuning biedt.
internationaal
gerichte
4.
Joint & double degree programmes: gezamenlijk
bedrijven
in
Nederland,
ontwikkelde opleidingen die leiden tot een joint
collaborative
online
of double degree.
international
learning
(COIL)
5.
Bi-nationale initiatieven zoals de Germanen
vreemdetalenonderwijs.
Jordanian University in Amman & de German
Deze variant kan ook helpen
University Cairo, Egypte.
6.
Online en distance learning:, al dan niet lokaal
om internationalisering en
ondersteund door een hoger onderwijsinstelling
kansengelijkheid steviger met
die ter plekke studenten ondersteunt.
elkaar te verbinden. Betere
7.
Internationale branch campussen.
samenwerking tussen VO,
MBO en het HO versterkt
toegankelijkheid en kansengelijkheid. Bijvoorbeeld door in te zetten op
doorlopende leerlijnen om zo taalbeheersing bij bredere groepen leerlingen en
studenten te verbeteren. Dat sluit aan bij het advies Internationaliseren met
Ambitie (2016) van de Onderwijsraad waarin wordt gepleit voor structurele
inbedding van internationalisering in het bestaande onderwijs en vergroting van
het bereik van internationalisering door inzet in alle sectoren en schoolsoorten.

Pagina 2 van 4

Uitgaande mobiliteit Nederlandse studenten
Met 24% uitgaande studiepuntenmobiliteit voldoen we aan
de EU-benchmark voor 2020: die staat op 20% van alle
afgestudeerden. Maar Nederland scoort met 2% onder het
Europese
gemiddelde van
3% voor uitgaande
diplomamobiliteit (studenten die voor een volledige
opleiding naar het buitenland gaan). Het Verenigd
Koninkrijk is na België de belangrijkste bestemming voor
deze Nederlandse studenten. Door Brexit kan de uitgaande
diplomamobiliteit van Nederlandse studenten verder
dalen, maar andere effecten zijn ook denkbaar.

Wat kan er beter?
1.
2.

3.

Drempels voor
uitgaande mobiliteit
1.
2.

3.

Financieringsmogelijkheden, bijvoorbeeld een
beurzenprogramma voor zowel ho als mbo-studenten.
Intensivering informatievoorziening, in het bijzonder een
inclusievere aanpak gericht op moeilijker bereikbare
groepen.
Verbeterde ketensamenwerking uitvoeringsinstanties
zoals DUO, SVB en de Belastingdienst in de
informatievoorziening.

4.

Beperkte financieringsmogelijkheden.
Kansenongelijkheid: Nederland scoort
beneden gemiddeld als het gaat om de
inclusiviteit van uitgaande mobiliteit,
vooral in het HBO. Buitenlandverblijf
komt anderhalf keer vaker voor onder
studenten met hoogopgeleide ouders,
dan onder studenten van wie de ouders
geen hoger onderwijs hebben genoten.
De sociale omgeving van een student
blijkt zeer sterk bepalend voor de
motivatie om al dan niet naar het
buitenland te gaan voor studie.
Verbeterde informatievoorziening. Met
name met betrekking tot ingewikkelde
administratieve processen, zoals:
uitschrijving bij de gemeente en de
gevolgen daarvan; gevolgen voor de
basisverzekering als studenten een
betaalde stage in het buitenland doen.

Internationalisering in het mbo
Internationalisering in het mbo staat voor hele andere uitdagingen dan in het ho.
Maar juist in het mbo heeft internationalisering veel meerwaarde. Knellende
wetgeving en beperkte financiële middelen staan echter in de weg. Zo wordt
samenwerking tussen onderwijsinstellingen in Nederland en het buitenland
belemmerd door onder meer wettelijke beperkingen voor examinering in het
buitenland; en taaleisen voor anderstalige mbo-studenten; problemen met
erkenning van internationale kwalificaties en leerresultaten in het mbo.

Uitdagingen en kansen
De internationaliseringsagenda van VSNU en VH schetst een realistisch beeld van
de uitdagingen die komen kijken bij internationalisering. Bijvoorbeeld met
betrekking tot taalbeleid, huisvesting, toegankelijkheid en inclusiviteit.
Tegelijkertijd biedt het ook een aantal goede denkrichtingen voor de vereiste
randvoorwaarden. Zo is de voorgenomen verbetering van de onderlinge
samenwerking met betrekking tot werving van internationale studenten en
taalbeleid met toegankelijkheid en kwaliteit als uitgangspunten een stap in de
goede richting.
Nuffic onderschrijft dat niet alles in het Engels hoeft. Een goede
internationaliseringsstrategie is doordacht. Daar hoort dus ook bij dat de
samenstelling van de international classroom in balans is; de taalbeheersing van
Pagina 3 van 4

studenten en docenten voldoende is; en er een duidelijke meerwaarde is als een
opleiding kiest voor het Engels. Bij specifieke opleidingen kunnen ook juist andere
talen meerwaarde hebben, bijvoorbeeld buurtalen in de grensregio’s.
Ook op het terrein van binding van internationaal talent
kan de inzet worden versterkt. Circa 40% van
internationale studenten woont of werkt vijf jaar na hun
afstuderen nog in Nederland. Maar een groter deel niet.
Op basis van het CPB-model rekende Nuffic samen met
CBS eerder uit dat internationale studenten die na hun
afstuderen in Nederland blijven werken na aftrek van
onderwijskosten jaarlijks circa €1,57 miljard aan
opbrengsten opleveren. Een substantieel deel werkt
bovendien in sectoren waar we arbeidsmarkttekorten
hebben. Door gerichte inzet kan een groter deel van dit
talent voor Nederland behouden blijven. Bijvoorbeeld
door Nederlands taalonderwijs en integratie in het
studentenleven om de binding te vergroten.

Kosten-baten
Uit Brits onderzoek blijkt
dat internationale
studenten ook al tijdens
hun studieperiode
substantieel bijdragen aan
de lokale economie.
In 2014-2015 was circa 1
op de 5 studenten in het
Verenigd Koninkrijk
afkomstig uit het
buitenland. Hun off
campus uitgaven
bedroegen circa £5,4
miljard pond.

Over Nuffic
Als Huis van Internationalisering is Nuffic de Nederlandse onderwijsbrede
organisatie voor internationalisering in het onderwijs. Voor OCW is Nuffic enerzijds
uitvoerder van overheidsprogramma’s, anderzijds stelt Nuffic als kenniscentrum
expertise beschikbaar met betrekking tot internationalisering. Tot Nuffic’s taken
voor OCW behoren onder meer: de ontwikkeling van kennis en expertise;
bevordering en verankering van internationalisering in alle onderwijssectoren;
voorlichting en informatie over het Nederlandse onderwijs en studeren in het
buitenland; diploma-waardering; het Nationaal Agentschap Erasmus+. Nuffic is
ook verantwoordelijk voor de elf Neso-kantoren (Netherlands Education Support
Offices) in landen als China, Brazilië, Zuid-Afrika en Indonesië.

Activiteiten (selectie)
Nuffic is onder meer verantwoordelijk voor de StudyinHolland en WilWegcampagnes, gericht op inkomende én uitgaande studentenmobiliteit. Als
kenniscentrum zet Nuffic zich in voor een geïntegreerde aanpak om de toestroom
van internationale studenten, ook met betrekking tot huisvesting en integratie,
goed te begeleiden. Zo is Nuffic nauw betrokken bij diverse overlegstructuren,
zoals de Regiegroep Rode Loper en het Landelijk Platform Studentenhuisvesting.
Nuffic zet zich daarnaast in voor tweetalig onderwijs in vo en mbo, vroeg
vreemdetalenonderwijs in po en onderwijs aan vluchtelingen. Ook het bureau van
de Nationale Unesco Commissie is ondergebracht bij Nuffic.
Voor Buitenlandse Zaken voert Nuffic diverse programma’s uit, zoals het regionale
beurzenprogramma MSP (MENA Scholarship Programma) en het nieuwe Orange
Knowledge Programma (OKP), gericht op kennisontwikkeling in en samenwerking
met diverse lage en lage-midden inkomens landen. In opdracht van de Europese
Commissie is Nuffic medeverantwoordelijk voor een programma in de buurlanden
van Syrië (Turkije, Libanon, Jordanië, Irak en Egypte) om Syrische vluchtelingen
kansen te bieden in het hoger onderwijs (HOPES).

Pagina 4 van 4