Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2151
Vragen van het lid Hijink (SP) aan de Minister voor Medische Zorg over
onrechtmatig handelen van zorgverzekeraars aangaande de uitvoering van de
Zorgverzekeringswet (ingezonden 23 februari 2021).
Antwoord van Minister Van Ark (Medische Zorg) (ontvangen 25 maart 2021).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het onrechtmatig handelen van zorgverzekeraars richting
patiënten met Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS)?1
Antwoord 1
Het betreft hier een klacht die ALS Patients Connected heeft ingediend bij de
NZa. Ik heb van de NZa vernomen dat de NZa ondertussen op deze klacht
heeft gereageerd.
Vraag 2 en 3
Wat is uw reactie op de ervaring dat zorgverzekeraars geen zin hebben in
dure ALS-patiënten en zij hen op oneigenlijke gronden dwingen over te
stappen naar zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz)?
Wat vindt u ervan dat zorgverzekeraars stellen dat er te veel zorguren nodig
zijn om gebruik te kunnen maken van de Zorgverzekeringswet (Zvw) en wordt
gevraagd om aan te tonen dat er geen sprake is van een Wlz-indicatie? Hoe
ziet u dit in het licht dat er geen maximum zorgurencriterium is vastgelegd in
de Zvw en dus op basis hiervan geen weigering kan plaatsvinden?
Antwoord 2 en 3
ALS is een vreselijke ziekte. Voorop staat dat mensen die hierdoor getroffen
worden goede zorg krijgen die bij hen past. Dat die zorg duur is, mag geen
overweging zijn voor de zorgplicht. Een zorgverzekeraar kan een cliënt niet
dwingen om een indicatie voor de Wlz aan te vragen. Het is juist dat er geen
maximum zorgurencriterium is vastgelegd in de Zvw. Het hebben van een
intensieve zorgvraag of -behoefte is op zich geen reden voor een Wlzindicatie. De behoefte van de cliënt aan 24 uur zorg per dag in de nabijheid is
daarbij bepalend.
Voor de wijkverpleging (gefinancierd uit de Zvw) geldt dat de wijkverpleegkundige een indicatie en bijbehorend zorgplan opstelt. Het behoort tot de

1

ah-tk-20202021-2151
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Klacht Nederlandse Zorgautoriteit, 12 januari 2021, Onderhands meegezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

taken van de wijkverpleegkundige dat deze indicatie is opgesteld volgens de
geldende beroepsnormen en dat deze indicatie voldoende en helder is
onderbouwd.
De wijkverpleegkundige gaat met de patiënt en zijn netwerk in gesprek
wanneer de zorgbehoefte niet langer meer binnen de geldende beroepsnormen past en adviseert de patiënt dan een Wlz-indicatie aan te vragen bij het
CIZ. Het CIZ fungeert als toegangspoort van de Wlz en voert de indicatiestelling op uniforme en onafhankelijke wijze uit. Voor elke cliënt vindt een
individuele beoordeling plaats waarna wordt bepaald of iemand in aanmerking komt voor zorg vanuit de Wlz. Daarmee is gewaarborgd dat de toegang
tot de Wlz niet onrechtmatig kan worden afgedwongen.
De Wlz is voorliggend op de Zvw. Dat betekent, dat als een cliënt een
Wlz-indicatie heeft, de zorg uit de Wlz gefinancierd moet worden en niet uit
de Zvw. De zorgverzekeraar heeft de wettelijke taak om de rechtmatigheid
van de zorguitgaven die onder de Zvw vallen te controleren. In dat kader is
het wel toegestaan dat een zorgverzekeraar controleert of een verzekerde een
Wlz-indicatie heeft.
Vraag 4
Erkent u dat voor het vragen om een aanvraag voor een Wlz-indicatie een
wettelijk kader ontbreekt en dat een patiënt niet verplicht kan worden in de
palliatieve fase – waar ALS-patiënten zich ten principale in bevinden – over te
gaan naar een ander zorgdomein?
Antwoord 4
Bij palliatieve zorg gaat het om zorg die gericht is op de kwaliteit van leven,
niet om zorg die gericht is op herstel. De zorg aan ALS-patiënten heeft een
palliatief karakter. De palliatieve en palliatieve terminale fase verschillen van
elkaar.
Er wordt gesproken over palliatieve terminale zorg als de laatste fase voor de
dood is aangebroken. Lang niet alle zorg aan ALS-patiënten betreft palliatieve
terminale zorg, gemiddeld leven ALS-patiënten drie tot vijf jaar na de
diagnose. Tijdens de palliatieve fase kan er in voorkomende situaties toegang
zijn tot de Wlz. Voor de palliatieve fase geldt dan ook het antwoord op
vraag 2 en 3.
Wanneer de palliatieve terminale fase is aangebroken, wisselen cliënten voor
hun zorg niet meer van domein. Dit is bij de Hervorming Langdurige Zorg
besloten om extra lasten voor de cliënt en familie in de laatste levensfase te
beperken. Zvw-cliënten blijven hun zorg dan ook vanuit de Zvw ontvangen
ook al zouden ze aan de toegangscriteria van de Wlz voldoen2.
Vraag 5
Hoe ziet u deze ontwikkelingen binnen het kader van de afspraken die zijn
gemaakt binnen de Handreiking financiering palliatieve zorg 2021?
Antwoord 5
De Handreiking financiering palliatieve zorg 2021 is een informatieve
weergave van hetgeen is vastgelegd in het Besluit langdurige zorg en zoals
onder antwoord 4 beschreven.
Vraag 6
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat zorgverzekeraars uit financiële
overwegingen patiënten proberen te weren en hiermee de samenleving op
kosten jagen?
Antwoord 6
Het is niet toegestaan dat zorgverzekeraars uit financiële overwegingen
patiënten proberen te weren. De zorgverzekeraar heeft een zorgplicht, wat
betekent dat hun verzekerden binnen een redelijke tijd en reisafstand toegang
moeten hebben tot alle zorg uit het basispakket. Wel hebben zorgverzekeraars
de wettelijke taak om de doelmatigheid en de rechtmatigheid van de
zorguitgaven te controleren. Vanuit die rol is het logisch dat zorgverzekeraars
in sommige gevallen informeren of een Wlz aanvraag is overwogen. Ook is
2

Besluit langdurige zorg, artikel 3.1.5, lid a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

het toegestaan dat zorgverzekeraars controleren of er een bestaande Wlz
indicatie is. Het is zorgverzekeraars (of zorgaanbieders) niet toegestaan om
cliënten te dwingen een Wlz-aanvraag te doen.
Vraag 7
Wat is uw reactie op de 200 miljoen euro aan geschatte maatschappelijke
schade die deze houding van zorgverzekeraars lijkt te kosten?
Antwoord 7
Bij de berekening van de ex ante vereveningsbijdrage wordt al uitgegaan dat
een deel van de ALS-patiënten overgaat van de Zvw naar de Wlz. De
vereveningsbijdrage wordt dus niet gebaseerd op, bijvoorbeeld, € 100
miljoen (de jaarlijkse zorgkosten van ALS-patiënten) maar op een lager
bedrag, bijv. € 50 miljoen euro als de helft van de ALS-patiënten jaarlijks
naar de Wlz overgaat. De resterende € 50 miljoen maken onderdeel uit van
het Wlz-kader. De kosten worden dus niet dubbel geteld. Er is dus geen
sprake van maatschappelijke schade.
Vraag 8
Deelt u de mening dat het in de palliatieve fase dwingen over te gaan naar
een ander zorgdomein inhumaan is, aangezien zij naast het verdriet alsook
emotionele en financiële stress die gepaard gaan met hun diagnose ook in
een strijd terecht komen met de zorgverzekeraar? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 8
Voor de palliatieve fase geldt het antwoord op vraag 2 en 3. Zoals in het
antwoord op vraag 4 is aangegeven, kan palliatieve terminale zorg uit zowel
de Zvw als de Wlz worden gefinancierd. Reden daarvoor is dat patiënten in
de palliatieve terminale fase niet moeten worden opgezadeld met stress over
de financiering van zorg. Dus als er geen Wlz-indicatie is, dan hoeft deze niet
te worden aangevraagd en wordt de palliatieve terminale zorg uit de Zvw
gefinancierd. Als er wel een Wlz-indicatie is, is de Wlz voorliggend. Van
belang is wel op te merken dat niet alle zorg voor ALS-patiënten palliatief
terminaal is. We spreken pas van palliatieve terminalezorg als de laatste fase,
vlak voor het sterven, is aangebroken.
Vraag 9, 10 en 11
Wat vindt u ervan, dat tegen alle gemaakte en recent herbevestigde afspraken
in, de zorgverzekeraars zeer frequent de indicatie van gecertificeerde
wijkverpleegkundigen naast zich neerleggen en eigenhandig het te vergoeden
aantal uren zorg, vanachter hun bureau, substantieel naar beneden bijstellen?
Wat is uw reactie op het feit dat deze problematiek zich niet beperkt tot de
doelgroep van ALS-patiënten maar dat ook andere patiëntengroepen hiermee
te maken krijgen?
Wat gaat u doen om dit op te lossen en ervoor te zorgen dat zorgverzekeraars zich aan hun zorgplicht houden?
Antwoord 9, 10 en 11
De wijkverpleegkundige stelt een indicatie en bijbehorend zorgplan op.
Het behoort tot de taken van de wijkverpleegkundige dat deze indicatie is
opgesteld volgens de geldende beroepsnormen en dat deze indicatie
voldoende en helder is onderbouwd.
De zorgverzekeraar is verantwoordelijk voor de vergoeding van de verzekerde
zorg. De zorgverzekeraar heeft de wettelijke taak om de rechtmatigheid en
doelmatigheid van de geïndiceerde zorg vast te stellen. De zorgverzekeraar
kan deze wettelijke taak alleen vervullen indien de zorgverzekeraar een goed
onderbouwde indicatie ontvangt. Dat is meestal het geval; de indicatie die is
opgesteld door de indicerend wijkverpleegkundige kan dan probleemloos
door de zorgverzekeraar worden overgenomen. Soms is echter sprake van
onduidelijke of ontoereikende onderbouwing van het zorgplan of worden
interventies opgenomen die bij zorg in natura niet worden vergoed. De
zorgverzekeraar kijkt op basis van de verpleegkundige diagnose(s) en de
gestelde doelen/resultaten, of navolgbaar is welke zorg wordt ingezet.
Wanneer een zorgverzekeraar de onderbouwing onduidelijk of ontoereikend
vindt, en/of twijfels heeft of de zorg wel onder de aanspraken van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Zorgverzekeringswet valt, vraagt de zorgverzekeraar in eerste instantie om
aanvulling of verduidelijking aan de indicerend wijkverpleegkundige. Ik vind
het belangrijk dat de zorgverzekeraar zich inspant om deze verduidelijking te
vragen. De wijkverpleegkundige zal op zijn/haar beurt moeten meewerken
aan het beantwoorden van de vragen over de indicatie en/of het zorgplan,
zodat onduidelijkheid of twijfel weggenomen kan worden.
Er is dus geen sprake van dat zorgverzekeraars op de stoel van de wijkverpleegkundige gaan zitten. In een terugkerend overleg tussen Zorgverzekeraars
Nederland en V&VN (beroepsvereniging verzorgenden en verpleegkundigen)
over indicatiestelling worden stappen gezet om dit proces verder te verbeteren. Vanuit dit overleg heb ik geen signalen ontvangen over ALS-patiënten of
andere patiëntgroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4