Jaarverslag 2022
Korps Militaire Controleurs
Gevaarlijke Stoffen

Jaarverslag Integriteit | 2020

2

Colofon
Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen (KMCGS)
Koninklijke Marechaussee
Landelijk Tactisch Commando
Brigade Operationele Service & Support
Adres
Kamp Nieuw Milligen, gebouw 56
Meervelderweg 19
3888 NH Uddel
Postadres
Postbus 59
3886 ZH Garderen
MPC 38E
Datum
Maart 2023

Voorwoord
2022 was voor het KMCGS een bijzonder jaar. In het begin van het jaar had COVID-19 nog invloed op de
wereld en dus ook op het optreden van Defensie. Gelukkig waren dat de naweeën van de pandemie en
konden we vrij snel terugkeren naar het ‘oude‘ normaal. Het virus is nog niet weg, maar de invloed ervan
op het optreden van Defensie is drastisch afgenomen. Ook bij het KMCGS is het weer business as usual.
Vanwege de coronapandemie konden opleidingen in 2021 niet of nauwelijks doorgang vinden, waardoor
veel certificaten van KMCGS-medewerkers verlopen waren. De maatregelen die landelijk genomen zijn om
de certificaten tijdelijk te verlengen zonder de vereiste opleidingen, zijn niet meer van kracht. Voor het
KMCGS betekende dit een noodzakelijke forse inhaalslag op het gebied van opleidingen. Het inhalen/
volgen van de benodigde opleidingen kostte gedurende het gehele jaar de nodige tijd en capaciteit. Verder
heeft een aantal personeel-technische zaken en problematiek met betrekking tot de bevoegdheden van
het KMCGS ervoor gezorgd dat het KMCGS de eigen capaciteit niet ten volle heeft kunnen benutten.
Met het einde van de pandemie werden ook de reisbeperkingen grotendeels opgeheven. Hierdoor waren
buitenlandse toezichtbezoeken en bezoeken aan missiegebieden weer mogelijk. Het KMCGS bezocht dan
ook diverse eenheden in het buitenland, zoals in het Caribisch gebied en Litouwen.
Er is altijd een spanningsveld tussen de ‘can do’-mentaliteit en het volledig voldoen aan wet- en
regelgeving. De crisis in Oekraïne en de daarmee gepaard gaande operationele druk verhoogt deze
spanning. Het vergt de nodige inspanning van de defensieorganisatie om het materiaal voor Oekraïne op
een zo veilig mogelijke manier te vervoeren.
Toezicht is en blijft noodzakelijk om het lerend vermogen van de defensieorganisatie te blijven stimuleren.
Met toezicht wil het KMCGS de organisatie doorlichten om verbeteringen mogelijk te maken. Daarnaast
controleert het KMCGS of Defensie voldoet aan wet- en regelgeving. Het doel is altijd het verhogen van de
veiligheid en het veiligheidsbewustzijn van de organisatie.
Dit jaarverslag bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat over de uitvoering van het toezicht in 2022 en is
onderverdeeld in ‘het toezicht op vervoer van gevaarlijke stoffen’, ‘het toezicht op de opslag en de
behandeling van gevaarlijke stoffen’, de ‘werkzaamheden van Team Milieuhandhaving in het kader van
toezicht’ en ‘de samenwerking met ketenpartners’. In het tweede deel komen de hoofdlijnen uit het
toezicht aan bod (al dan niet gedeeld met andere toezichthouders).

Luitenant-kolonel M.L. van Heusden
Commandant Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

3

4

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

Inhoud
1

2

3

Toezicht 2022

6

1.1
1.2
1.3
1.4

6
8
11
12

Vervoer gevaarlijke stoffen
Opslag en behandeling gevaarlijke stoffen
Milieuhandhaving
Samenwerking

Hoofdlijnen uit het toezicht

13

2.1
2.2

13
14

Vervoer gevaarlijke stoffen
Opslag en behandeling gevaarlijke stoffen

Bijlage

16

Afkortingen 16

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

5

1 Toezicht 2022
Als een van de onafhankelijke interne toezichthouders van Defensie is het KMCGS belast met het toezicht
op en de handhaving van het vervoer van gevaarlijke stoffen. Dit toezicht is vastgelegd in de Wet Vervoer
Gevaarlijke Stoffen (WVGS), de Wet luchtvaart (WL) en de dienstvoorschriften die hierop van toepassing
zijn. Verder is het KMCGS belast met de controle op de naleving van de dienstvoorschriften betreffende de
opslag en behandeling van ontplofbare stoffen en voorwerpen, het merken van verpakkingen en
munitieartikelen en het interne vervoer op inrichtingen van Defensie. Tot slot is het KMCGS ook
aangewezen voor de straf- en bestuursrechtelijke handhaving van milieuovertredingen op
defensieterreinen en op de nationale luchthavens.
Voor het houden van toezicht beschikt de commandant KMCGS (C-KMCGS) over drie teams. Deze teams
hebben ieder een andere taak of taakgebied, te weten: ‘Controle Vervoer Gevaarlijke Stoffen’ (CVGS),
‘Controle Opslag en Behandeling Gevaarlijke Stoffen’ (COBGS) en milieuhandhaving door de rechercheurs
van ‘Team Milieuhandhaving’ (TMH). Met deze teams voert C-KMCGS de toezichthoudende en
handhavende taken uit.
In 2022 was het KMCGS niet volledig gevuld. Momenteel is er nog een functie vacant en bevinden de vier
functies die uit het programma ‘Obelix’ voortkomen zich eindelijk in de fase van het opstellen van de
functiebeschrijvingen. De verwachting is dat het KMCGS in 2023 voor deze functies kan gaan werven.
Diverse personeel-technische zaken, opleidings-technische zaken en de problematiek rond de
bevoegdheden van het KMCGS vergden veel van de capaciteit en zorgden ervoor dat het KMCGS de eigen
capaciteit in 2022 niet volledig heeft kunnen inzetten.

1.1

Vervoer gevaarlijke stoffen
In 2022 voerde het KMCGS minder controles uit dan voor de coronapandemie. Dit heeft, naast de eerder
genoemde oorzaken, nog twee andere oorzaken:

• Als gevolg van functiewisselingen bij het Openbaar Ministerie (OM) zijn de werkafspraken ten aanzien
van het optreden in de opsporing en het strafrecht herzien en opnieuw gemaakt, waardoor ook het
optreden moest worden aangepast;

• Onze controleurs treden weer vaker op in tweetallen en minder individueel. Hierdoor kan het KMCGS
weliswaar minder controles uitvoeren, maar het komt de kwaliteit en de professionaliteit van de
controles ten goede.

6

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

Controles vervoer in 2022
Onderdeel

Controles

Gecontroleerde
objecten

Overtredingen

BS

1

1

1

CZSK

4

13

5

CLAS

30

64

54

CLSK

10

26

20

DMO

4

6

5

DOSCO

1

1

0

KMAR

1

4

1

CIVIEL

2

2

1

BUITENLANDSE EENHEID in NL

0

0

0

Totaal

53

117

87

VOORLICHTING

20

9 x gepland
11 x spontaan

n.v.t.

Tabel 1
De controleurs kwamen bij 53 controles in totaal 87 overtredingen tegen. Dit lijkt veel, maar vaak worden
er meerdere objecten gecontroleerd bij een controle (vervoerseenheden, containers en dergelijke) en
vinden de controleurs per controle vaak meerdere overtredingen. Vooral in het geval van Hidden Dangerous
Goods (HDG), ofwel het vervoer van verborgen gevaarlijke stoffen waarbij men niet in de gaten heeft dat
men gevaarlijke stoffen vervoert, constateert het KMCGS allerhande mogelijke overtredingen.
Het KMCGS richt zich vooral op ‘toezicht aan de voorkant’. Dat is de controle van transporten voordat deze
de openbare weg opgaan. Daardoor wordt een groot deel van de overtredingen geconstateerd voor
aanvang transport en kan worden opgelost met nalevingshulp in de vorm van Advies & Assistentie (A&A).
De controleurs geven hierbij niet de oplossingen, maar wijzen het betrokken personeel op hun
verantwoordelijkheden en geven aan waar de nodige informatie te vinden is (boekwerken,
veiligheidsadviseurs en de Helpdesk Gevaarlijke Stoffen van DOSCO/DVVO). De gehouden controles
worden, afhankelijk van de soort controle en de constateringen, afgedaan met een melding of een
rapportage. In het enkele geval waarbij sprake is van strafrecht, volgt een proces-verbaal.
De meest voorkomende overtredingen die het KMCGS constateerde in 2022 komen overeen met die in
2021. De meest voorkomende overtredingen waren:

• vervoersdocumenten niet in orde (van spelfouten tot onjuiste afleveradressen);
• gebruik van onjuiste en/of niet-gekeurde verpakkingen;
• gevaarlijke stoffen niet (goed) gestuwd;
• geen of onjuiste etikettering van voertuigen, containers en transportmiddelen;
• overtreding van een verbod op samenlading (zuren en basen bij elkaar);
• het aantreffen van Hidden Dangerous Goods;
• voertuiguitrusting niet in orde (brandblussers afwezig of keuring verlopen).

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

7

In 2022 was het na lange tijd weer mogelijk om controles in het buitenland uit te voeren, anders dan
tijdens de Schiet- en Oefenperiode Bergen (SOB) en de Schiet- en Oefenperiode Münster-Sud (SOMS). Het
KMCGS bezocht de enhanced Forward Presence-missie in Litouwen twee keer (eFP Litouwen). De
verbetermaatregelen om de geconstateerde tekortkomingen op te lossen, worden in 2023 gemonitord.
Daarnaast bracht het KMCGS ook een toezichtbezoek op basis van A&A aan het Caribisch gebied. Hierbij is
onder andere geconstateerd dat er onduidelijkheid is over welke wet- en regelgeving van toepassing is in
dit gebied.
In 2022 meldde het KMCGS in het Basis Processensysteem (BPS) elf meldingen aangaande uitgevoerde
controles. In 2022 maakte het KMCGS geen enkel proces-verbaal op.
Daarnaast maakten zowel de Inspectie Leefomgeving en Transport (IL&T) als de politie Rotterdam een
keer proces-verbaal op. Beide processen-verbaal zijn voor verder onderzoek en afhandeling overgedragen
aan het KMCGS. Het KMCGS draagt zorg voor verdere afhandeling conform de geldende procedures.
Naast de controletaken, verzorgden de controleurs ook voorlichtingsbijeenkomsten. Er is negen keer een
geplande voorlichting gegeven naar aanleiding van diverse aanvragen door eenheden en er is elf keer een
spontane voorlichting gegeven bij eenheden te velde, omdat daar op dat moment behoefte aan was.
In het jaarverslag van 2021 worden drie zaken genoemd die de sectie CVGS zou monitoren in 2022. Deze
zijn om diverse redenen nog niet afgerond en worden in 2023 verder behandeld:
1. Het tijdsschema uit het plan van aanpak van het Defensie Grondgebonden
Luchtverdedigingscommando (DGLC) over constateringen tijdens toezichtbezoeken in 2021 bleek niet
realistisch. DGLC geeft eind maart 2023 aan als nieuwe deadline;
2. De evaluatie van de Wet Luchtvaart is voorgelegd aan de Directie Juridische Zaken (DJZ). DJZ heeft de
evaluatie in behandeling genomen;
3. Een onderzoek met betrekking tot enkele Bovenwater Eenheden van het Commando Zeestrijdkrachten
(CZSK), dat in samenwerking met CZSK zou worden uitgevoerd, is tot nader order uitgesteld. Dit in
verband met onduidelijkheid over de bevoegdheden van het KMCGS. Waarschijnlijk gaat het onderzoek
in 2023 plaatsvinden, maar daar moeten nog afspraken over worden gemaakt.
Bij het Defensie Munitiebedrijf (DMunB) zijn nog verpakkingen in omloop waarvan de United Nationskenmerken (UN-kenmerken) niet meer up-to-date zijn. DMunB heeft hiervoor in overleg met de IL&T een
oplossing gevonden. Deze wordt in het eerste kwartaal van 2023 geformaliseerd.

1.2

Opslag en behandeling gevaarlijke stoffen
Afgezien van de reguliere controles stond het afgelopen jaar in het teken van het volgen van
functiegerichte opleidingen, persoonsgebonden opleidingen en het verbeteren en vullen van verouderde
bedrijfssystemen. Laatstgenoemde heeft, samen met de in het voorwoord genoemde zaken, het KMCGS
veel tijd gekost en dat ging ten koste van de toezichtcapaciteit. Met het vullen van de vier eerdergenoemde
functies kunnen dit soort werkzaamheden belegd worden bij de managementondersteuning, zodat er
meer capaciteit besteed kan worden aan toezicht.
Ook de sectie COBGS voerde in 2022 sinds lange tijd weer controles uit in het Caraïbisch gebied en tijdens
de eFP-missie in Litouwen. Deze controles komen later in dit jaarverslag apart aan bod. Overigens zijn deze
inspecties op verzoek van de betrokken eenheden regelmatig ad hoc verschoven. Hierdoor zijn de geplande
100%-inspecties van de munitie-onderhoudsgebouwen en munitiewerkplaatsen voor een deel uitgesteld.
Waar mogelijk vinden die alsnog plaats in 2023.

8

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

Het KMCGS legde in het jaarplan van 20221 het accent op een aantal zaken. Op het gebied van opslag en
behandeling van gevaarlijke stoffen zijn de volgende aspecten nader bekeken:

Verpakkingen in de breedste zin van het woord
In 2022 staat dit onderwerp op de eerste plek van meest voorkomende overtredingen. Ten opzichte van
eerdere jaren is hierin nog geen significante verbetering zichtbaar. Wel moet opgemerkt worden dat dit
probleem binnen de organisatie wordt onderkend en er momenteel onder andere door het DMunB wordt
gewerkt aan verbetering.

Aanwezigheid en juistheid van documenten
Dit aspect is ook terug te vinden in de top 5 van meest voorkomende overtredingen. Het betreft hier
overigens meestal situaties die geen directe impact op de veiligheid hebben, zoals het niet kunnen
overleggen van de vereiste documenten. Meestal bestaan deze documenten wel, maar weet de
desbetreffende persoon ze niet te vinden, of is het bestaan ervan niet bekend. Een enkele keer is de
overtreding echter ontoelaatbaar, bijvoorbeeld als een lijst van aanwezige munitieartikelen ontbreekt of
als beleggingsoverzichten niet actueel zijn. Het laatstgenoemde vormt een wezenlijk gevaar bij
calamiteiten.

Vulling en werking van SAP
Geconstateerde overtredingen veroorzaakt door fouten in het SAP-systeem blijven een aandachtspunt.
Ook personeel dat met SAP werkt, geeft aan dat het systeem niet waterdicht is. Problemen ten aanzien van
het munitiebeheer doen zich weliswaar niet vaak voor, maar kunnen grote veiligheidsrisico’s opleveren.
Denk hierbij aan het uitleveren van vervangende munitie of het uitgeven van geblokkeerde munitie die
niet mag worden verstrekt.

Controles opslag in 2022
Onderdeel

Controles

Aantal
Aantal
Opslaglocaties
Overtredingen
VIPS-objecten opslaglocaties met overtredingen

DOSCO

55

55

55

12

19

DMO

6

6

82

39

70

CLSK

4

4

69

11

11

CZSK

1

1

6

6

6

CLAS

10

10

31

14

22

KMAR

26

26

49

9

10

OEF Buitenland

3

10 (geen VIPS)

12

5

5

OEF Binnenland

1

1 (geen VIPS)

5

1

1

Caribisch gebied

4

4

15

11

18

110

117

324

108

162

Totaal
Tabel 2

In 2022 voerde het KMCGS 110 controles uit waarbij 324 opslaglocaties zijn gecontroleerd
(munitiebunkers, speciale kasten en dergelijke). In totaal zijn er 162 overtredingen geconstateerd. De
eFP-missie in Litouwen is niet meegenomen in het bovenstaande overzicht en komt later in dit verslag
apart aan bod.

1

Toezichtjaarplan KMCGS 2022

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

9

De vijf meest voorkomende overtredingen in 2022 zijn:
1

Gebreken aan munitieverpakkingen

- 33x Munitie verkeerd verpakt;
- 26 x kenmerken op de verpakking onjuist;
- 5 x verpakking verkeerd verzegeld.

2

Tekortkomingen bij opslag munitie

- 25 x munitie verkeerd opgeslagen;
- 3 x niet-toegestane munitie opgeslagen;
- 2 x te veel munitie opgeslagen.

3

Documentatie niet op orde

- 9 x documentatie niet op locatie te overleggen/niet aanwezig;
- 9 x documentatie niet correct.

4

Brandblusmiddelen niet in orde

- 8 x verkeerde blusmiddelen;
- 2 x blusmiddelen over de keuringsdatum.

5

Werkzaamheden niet volgens
geldende procedures uitgevoerd

- 3 x werkzaamheden uitgevoerd op niet-toegestane locatie;
- 1 x niet-toegestane handelingen verricht.

Tabel 3

Controles en bevindingen wacht- en tasmunitie
De opslag van munitie is over het algemeen verder verbeterd bij wacht- en tasmunitie. De geconstateerde
overtredingen zijn vaak gerelateerd aan documentatie en/of blusmiddelen. Het gaat hierbij om
overtredingen die eenvoudig op te lossen zijn en die de veiligheid niet acuut beïnvloeden.

Controles en bevindingen bij oefeningen
Tijdens oefeningen in Nederland constateerde het KMCGS één keer een lichte overtreding. Tijdens de SOB/
SOMS is één keer geconstateerd dat munitie zonder toestemming werd opgeslagen. Tevens werden
werkzaamheden aan munitie uitgevoerd op een niet-toegestane locatie. Opvallend was dat er voor het
verrichten van deze werkzaamheden wel een geschikte ruimte in de directe omgeving aanwezig was.

Controles en bevindingen bliksembeveiliging
Slechts op één locatie constateerde het KMCGS dat de keuringstermijn van de installatie was verlopen.
Verder zijn er geen bijzonderheden te melden.

Controles en bevindingen instructie- en tentoonstellingsmunitie
Opvallend en zorgelijk was het per toeval aantreffen van een grotere partij instructiemunitie, die niet was
voorzien van de juiste merken en juiste documentatie. De gebruiker was zich niet bewust van het risico dat
daar nog scherpe munitie tussen kon zitten (munitie waar nog kruit of explosieve componenten in
aanwezig zijn). De munitie is direct geblokkeerd en vervolgens zo snel mogelijk door de daartoe bevoegde
instantie geïnspecteerd.

Controle en bevindingen Caribisch gebied
Het KMCGS constateerde op elf locaties overtredingen. Enkele hiervan zijn gerelateerd aan de verwarring
over de juiste regelgeving in dit gebied. Vrijwel alle overtredingen vonden hun oorsprong in het ontbreken
van kennis ten aanzien van de geldende regels. Wat het meest opviel, was dat men zich niet houdt aan de
compatibiliteitsnormen bij de opslag van munitie, en de uitvoering van niet-toegestane munitietechnische handelingen.

10

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

Controle eFP-missie in Litouwen
Het afgelopen jaar voerde het KMCGS twee keer een controle uit bij de eFP-missie in Litouwen. Deze
controles werden uitgevoerd in het kader van A&A. Tijdens de tweede controle bleek dat de meeste
problemen opgelost waren. Om de kennis van regelgeving op het gebied van opslag en behandeling van
munitie in de toekomst te waarborgen, is een juiste Hand-Over Take-Over (HOTO) van essentieel belang.
Daarbij is het belangrijk dat de aanbevelingen van het KMCGS ten aanzien van de inzet van munitietechnisch personeel, die in de betreffende rapportage staan, ook worden opgevolgd. Op dit moment
bevindt deze rapportage zich nog in de schrijffase.

1.3

Milieuhandhaving
Het eerste deel van 2022 werkte het TMH voornamelijk vanuit huis, vanwege de eerdergenoemde
naweeën van de coronacrisis. Net als in eerdere jaren bestaat een groot gedeelte van hun werkzaamheden
uit het beantwoorden van vragen op het gebied van (strafrechtelijke) milieuzaken van KMar-collega’s.
Opvallend was de toename van het aantal zaken waarbij KMar-collega’s in het land (illegaal) vuurwerk
aantroffen; met name in het laatste kwartaal van 2022. Verder was er ook een aanzienlijke toename van
vragen over zaken gerelateerd aan lachgas.
TMH ondersteunde de secties CVGS en COBGS daar waar nodig tijdens controles in binnen- en buitenland,
waaronder een oefening in Duitsland en een eerste start-/nulmetingbezoek aan Nederlandse eenheden in
Litouwen.
TMH gaf ook in 2022 een aantal keer voorlichting aan de diverse krijgsmachtonderdelen. Met name
besteedden zij veel tijd aan voorlichtingen en presentaties bij de opleiding ‘Milieu Aanspreekpunt’ (MASP)
van CLAS en de Artikel 4-opleidingen van de KMar.
TMH bereidde in samenwerking met de Politieacademie een tiental trainingsdagen voor, voor het
personeel van het KMCGS. Het doel van deze trainingsdagen is het verder professionaliseren van de
werkwijze van het KMCGS. Na een evaluatie door beide partijen wordt gekeken of in er 2023 een vervolg
komt op deze training.
De zaken die TMH binnenkrijgt, zijn voornamelijk naar aanleiding van een melding van KMar-collega’s. In
2022 bleek dat KMar-collega’s in het land niet (voldoende) op de hoogte zijn van het bestaan en/of de
werkwijze van TMH. Daarom bezocht TMH diverse brigades van de KMar en is de naamsbekendheid
vergroot met behulp van presentaties. Mede daardoor wisten de collega’s van de KMar het TMH steeds
beter te vinden voor vragen op het gebied van milieuzaken. Hiermee heeft TMH een goede invulling
kunnen geven aan de functie van landelijke vraagbaak op milieugebied voor de KMar.
TMH kon in 2022 beperkt invulling geven aan de functie van contactpersoon met het OM. Het contact met
het OM is over het algemeen goed, maar vanwege functiewisselingen bij het OM en omdat er in 2022 niet
veel milieu-gerelateerde strafrechtzaken waren, was het contact vooral gericht op elkaar beter leren
kennen. Verder zijn afspraken eventueel herzien en zijn er nieuwe afspraken gemaakt. Zaakinhoudelijk is
het beperkt gebleven tot korte, met name telefonische, overleggen over nog lopende zaken.

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

11

1.4

Samenwerking
Bij Defensie zijn verscheidene toezichthouders actief. Samen dragen zij bij aan goed werkgeverschap en
het bevorderen van een veilige werkomgeving met goede arbeidsomstandigheden. De toezichthouders
dragen -ieder vanuit de eigen expertise en portefeuille- bij aan goede zorg voor het personeel. Zij zien toe
op de taakuitvoering en de naleving van wet- en regelgeving binnen Defensie en bieden inzicht in de
actuele stand van zaken binnen de organisatie. Alle toezichthouders zijn onafhankelijk in hun
oordeelsvorming en beschikken voor hun taakuitvoering over bijzondere bevoegdheden.

“Bij Defensie zijn verscheidene toezichthouders actief. Samen
dragen zij bij aan goed werkgeverschap en het bevorderen van
een veilige werkomgeving met goede arbeidsomstandigheden.
De toezichthouders dragen -ieder vanuit de eigen expertise en
portefeuille- bij aan goede zorg voor het personeel.”
De verschillende toezichthouders bij Defensie verenigden zich in 2020 in het Toezichtberaad. Het KMCGS
neemt actief deel aan dit Toezichtberaad. De toezichthouders bij Defensie houden toezicht op
verschillende toezichtdomeinen. Rekening houdend met de eigen identiteit en onafhankelijkheid willen de
toezichthouders op deze wijze hun krachten bundelen, met als doel de kwaliteit en de samenhang van het
toezicht te versterken om het effect en de zichtbaarheid van het toezicht bij Defensie te vergroten.
Daarnaast neemt het KMCGS deel aan diverse overlegfora met interne en externe ketenpartners.

Samenwerking met interne toezichthouders
Militaire Luchtvaart Autoriteit
Voor het vervoer van gevaarlijke stoffen door het luchtruim overlegt het KMCGS regelmatig met de
Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA) en voeren zij, in voorkomende gevallen, gezamenlijke inspecties uit.

Beveiligingsautoriteit
Het KMCGS en de Beveiligingsautoriteit (BA) hebben ‘het vervoer en de opslag van munitie, explosieven en
springmiddelen’ als gemeenschappelijk toezichtgebied. De normering voor het KMCGS verschilt echter van
die van de BA. Het KMCGS vervult voor de BA de ‘oog- en oorfunctie’ voor de naleving van de
BA-normering. Dit is een lopende afspraak tussen de BA en het KMCGS. Net als in voorgaande jaren namen
de controleurs van het KMCGS dit mee in de reguliere controles op het vervoer van gevaarlijke stoffen.

Inspectie Veiligheid Defensie
In 2022 heeft het KMCGS samen met de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD) leeronderzoek gedaan naar de
retourstroom van munitie. De rapportage van dit onderzoek is naar verwachting in 2023 gereed.

Bredere samenwerkingen
In voorkomende gevallen werkt het KMCGS samen met partners zoals de KMar, de politie, de Douane, het
OM, de IL&T en andere toezichthoudende en/of handhavende instanties.

Inspectie Leefomgeving en Transport
In 2022 werkte het KMCGS zeer regelmatig samen met IL&T in het toezicht op het vervoer van gevaarlijke
stoffen.

Openbaar Ministerie
Het KMCGS werkt samen met het OM in Arnhem bij overtredingen die in het strafrecht terechtkomen.

12

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

2 Hoofdlijnen uit het toezicht
Het KMCGS kijkt elk jaar in grote lijnen naar dezelfde aspecten, waarbij zij
verschillende accenten in het toezicht legt. In 2022 verschilden de constateringen
tijdens controles nauwelijks van eerdere jaren.

2.1

Vervoer gevaarlijke stoffen
Het afgelopen jaar voerde het KMCGS minder controles uit op het gebied van het vervoer van gevaarlijke
stoffen dan vorig jaar. Desondanks zijn er verhoudingsgewijs toch significant meer overtredingen
geconstateerd dan in 2021. De oorzaak ligt voor een deel in het feit dat we weer met twee controleurs
optreden, waardoor er meer omissies kunnen worden geconstateerd. Twee controleurs zien immers meer
dan één. Deze toename is wel zorgelijk,
mede omdat het KMCGS maar een deel
van het totale vervoer van gevaarlijke
stoffen door Defensie kan controleren.
Het totale aantal omissies ligt
waarschijnlijk hoger. Hieronder wordt
ingegaan op een aantal oorzaken.
Ondanks mogelijk verklarende oorzaken
betekent dit dat het naleefgedrag en
daarmee ook de veiligheid zich op een
hellend vlak bevindt.

“Het afgelopen jaar voerde het KMCGS minder
controles uit op het gebied van het vervoer van
gevaarlijke stoffen dan vorig jaar. Desondanks
zijn er verhoudings­gewijs toch significant meer
overtredingen geconstateerd dan in 2021.”

De versterking van de
veiligheidsorganisatie (veiligheidsadviseurs (VA) en onderdeelveiligheidsadviseurs (ODVA)) begint
langzaam verder vorm te krijgen, hoewel ook hier de personele schaarste ervoor zorgt dat het vullen van
de diverse functies lastig is.
Naar aanleiding van rapportages van het KMCGS zoeken commandanten steeds vaker contact met het
KMCGS. Niet alleen om de details van de rapportages door te spreken, maar ook om ‘het goede gesprek
eens aan te gaan’. Deze gesprekken zijn constructief en zorgen voor wederzijds begrip en een betere
samenwerking. Bovendien blijkt hieruit dat commandanten en hun stafpersoneel zich langzaam meer
bewust worden van hun verantwoordelijkheden op het gebied van het vervoer, de opslag, en de
behandeling van gevaarlijke stoffen.
Een van de basisoorzaken van de geconstateerde overtredingen is nog steeds het personeelstekort in het
algemeen en het tekort aan (juist) opgeleid en ervaren personeel binnen het vakgebied van gevaarlijke
stoffen in het bijzonder. Dit meldde het KMCGS ook in eerdere jaarverslagen. Defensie onderkent het
gebrek aan personeel, maar kan dit niet op korte termijn oplossen.
Er is de afgelopen jaren door de defensieorganisatie gewerkt aan het vergroten van de
opleidingscapaciteit. Nu doet zich echter het fenomeen voor dat klassen niet gevuld zijn. Cursussen
worden afgelast, omdat er te weinig personeel komt opdagen. Ook hier ligt het personeelstekort aan ten
grondslag. Eenheden zijn onvoldoende gevuld (sommige eenheden komen met moeite aan een vulling van
50 à 60%) en de operationele druk is hoog. Het personeel dat eigenlijk opgeleid moet worden, kan niet
aan de cursus deelnemen omdat ze ingezet worden voor oefeningen of andere werkzaamheden waaraan
de commandant een hogere prioriteit geeft.

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

13

De hoge operationele druk, in combinatie met het personeelstekort, maakt het voor het schaarse
personeel moeilijker om geïnteresseerd en vooral gemotiveerd te blijven. Het tekort aan zowel
vaktechnische senioriteit (vakspecifieke kennis) als hiërarchische senioriteit (rang) brengt met zich mee dat
het personeel op de werkvloer vaak het gevoel heeft dat ze nergens op terug kunnen vallen. In andere
gevallen is het zo dat het personeel van een eenheid dat eigenlijk toezicht moet houden op de
werkzaamheden (kaderleden), zelf de handelingen moet uitvoeren, omdat er geen personeel beschikbaar
is. Commandanten zijn zich hier meestal wel van bewust, maar zijn niet in staat om dat probleem op te
lossen.
Het KMCGS liep ook in 2022 tegen zaken aan waaruit blijkt dat de bedrijfssoftware (SAP) niet goed werkt,
of niet is gevuld met de juiste gegevens. Hierdoor is niet altijd de juiste informatie beschikbaar voor het
personeel op de werkvloer dat met gevaarlijke stoffen werkt. Daarmee neemt de kans op incidenten en
overtreding van wet- en regelgeving toe.
In eerdere verslagen meldde het KMCGS al dat Defensie de juiste expertise al vroeg in de
verwervingsprocessen zou moeten inbrengen. Hiermee kan zij vroeg in het proces voorkomen dat
materieel en verworven diensten niet voldoen aan wet- en regelgeving, of zorg dragen dat er tijdig
mitigerende maatregelen genomen kunnen worden. Dat besef is nog onvoldoende aanwezig bij de
defensieorganisatie. In 2022 constateerde het KMCGS weer diverse keren tekortkomingen die voorkomen
hadden kunnen worden als het bovenstaande was gerealiseerd.
Het spanningsveld tussen voldoen aan wet -en regelgeving, het beschikbare personeel, de aanwezige
kennis en ervaring, de operationele druk en de kenmerkende ‘can do’-mentaliteit wordt door de crisis in
Oekraïne nog eens extra benadrukt. Defensie is herstellende van jarenlange bezuinigingen en dit herstel
zal nog een aantal jaren duren. De organisatie moet zich realiseren dat sommige zaken nu (nog) niet gaan
lukken of (nog) niet mogelijk zijn. Natuurlijk kan Defensie haar werkzaamheden niet stoppen, maar de
organisatie moet tegelijk ruimte krijgen voor herstel.

2.2

Opslag en behandeling gevaarlijke stoffen
Over het algemeen is de opslag en de behandeling op plaatsen waar dagelijks met munitie gewerkt wordt
(de grotere munitiecomplexen) redelijk goed geregeld. In andere gevallen komen vaker overtredingen
voor. Opmerkelijk is dat de overtredingen op de grotere complexen al in de afgelopen jaren zijn onderkend
en benoemd. Er zijn enkele overtredingen geconstateerd die een direct risico opleverden en dus direct
moesten worden opgelost. De overige overtredingen leverden niet direct een gevaar op. Bij de
gecontroleerde eenheden is over het algemeen de wil om te verbeteren aanwezig en de medewerking is
goed.
Een bron van zorg zijn de illegaal opgeslagen voorraden munitie, de zogenaamde ‘mats-voorraad’. Dit is
munitie die niet verbruikt wordt tijdens een oefening. Deze munitie wordt niet ingeleverd, maar wordt
ergens opgeslagen uit angst voor onvoldoende munitie tijdens een volgende oefening. Deze
‘mats-voorraden’ worden op niet-toegestane wijze opgeslagen (bijvoorbeeld ergens in een kast) en komen
bij de reguliere controles dus niet naar voren. Deze gevallen van illegaal opgeslagen munitie komen
sporadisch en per toeval aan het licht. Het KMCGS neemt aan dat deze ‘mats-voorraden’ in werkelijkheid
vaker voorkomen. De opslag en de handelingen met deze munitie vinden plaats op plekken waar dit
verboden is en die daar ook niet geschikt voor zijn. Hierbij kunnen significante risico’s ontstaan.
Bewustwording van deze risico’s op de werkvloer is belangrijk. Het KMCGS roept Defensie op om hier
aandacht aan te besteden.

14

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

Naast de reguliere controles trachtte de sectie COBGS in 2022 het verhaal achter de overtredingen te
achterhalen. Wat zijn de dieperliggende oorzaken van overtredingen? In de praktijk blijkt dit een lastig
proces. De werkvloer is erg terughoudend uit angst voor sancties. Het aangaan van het ‘goede gesprek’
wordt daarom vaak afgehouden. Dit is een gemiste kans, omdat dit soort gesprekken tot wederzijds begrip
kan leiden en de partijen van elkaar kunnen leren. Ook kunnen incidentele en structurele oorzaken beter
worden geadresseerd en kan de defensieorganisatie verbeteringen doorvoeren. Het KMCGS werkt aan het
vertekende beeld dat de werkvloer heeft van haar doel en werkwijze.
Tijdens de controles kwamen in gesprekken met de werkvloer de volgende punten van zorg naar voren:

• In de nabije toekomst gaat veel kennis en ervaring verloren door de natuurlijke uitstroom van

•
•
•

personeel. Deze medewerkers zijn vaak hun gehele loopbaan binnen een specifiek vakgebied werkzaam
geweest en beschikken over enorm veel expertise. Het nieuwe personeel heeft steeds vaker een bredere
achtergrond en beschikt daardoor niet meer over de noodzakelijke diepgaande kennis. Voor
werkzaamheden gerelateerd aan munitie, kan het wegvallen van deze diepgaande kennis en ervaring
tot problemen leiden.
In toenemende mate trekt het personeelstekort een zware wissel op het aanwezige personeel.
Werkzaamheden en verantwoordelijkheden komen steeds vaker te liggen op een lager niveau dan zou
moeten, of is vastgelegd. Eenvoudigweg omdat functies niet gevuld zijn, of geheel uit de organisatie
zijn verdwenen.
Er werd wederom aangegeven dat op de diverse niveaus in de organisatie nog steeds niet duidelijk is
wie welke verantwoordelijkheden heeft. Vaak is men in de veronderstelling dat zaken door een andere
partij worden opgepakt. Niet zelden werken instanties onbewust langs elkaar heen, met als gevolg dat
zaken blijven liggen.
Er zijn op de werkvloer nog steeds zorgen over het gebrek aan kennis op diverse niveaus binnen de
defensieorganisatie. Men wijt dit meestal aan de snelle wisseling van personeel op functies waarvan het
beter zou zijn dat deze vijf jaar (of meer) door dezelfde persoon worden vervuld.

Informatie bereikt het KMCGS op verschillende manieren. Een deel van de informatie komt voort uit de
aan munitie gerelateerde voorvalmeldingen. Het KMCGS onderkent het belang van voorvalmeldingen en
onderneemt daarom ook nooit actie naar aanleiding van deze meldingen. Dit is met name om te
voorkomen dat de meldingsbereidheid afneemt. Uit deze informatie blijkt echter wel het belang van het
voeren van het eerdergenoemde ‘goede gesprek’. Het gesprek aangaan met de werkvloer draagt zonder
twijfel bij aan het verbeteren van de veiligheid.

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022

15

3 Bijlage
Afkortingen

16

A&A

Advies & Assistentie

BA

Beveiligingsautoriteit

C-KMCGS
COBGS
CVGS
CZSK

Commandant Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen
Controle Opslag en Behandeling Gevaarlijke Stoffen
Controle Vervoer Gevaarlijke Stoffen
Commando Zeestrijdkrachten

DJZ
DGLC
DMunB
DVVO

Directie Juridische Zaken
Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando
Defensie Munitiebedrijf
Defensie Verkeers- en Vervoersorganisatie

eFP

enhanced Forward Presence

HOTO

Hand-Over Take-Over

IVD

Inspectie Veiligheid Defensie

KMCGS

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen

MASP
MLA

Milieu Aanspreekpunt
Militaire Luchtvaart Autoriteit

OM

Openbaar Ministerie

SOB/SOMS

Schiet- en Oefenperiode Bergen/ Schiet- en Oefenperiode Münster-Süd

TMH

Team Milieu Handhaving

UN-kenmerken

United Nations-kenmerken

WL
WVGS

Wet luchtvaart
Wet vervoer gevaarlijke stoffen

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen | Jaarverslag 2022