Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 142

Wijziging van de Experimentenwet Kiezen op
Afstand in verband met de verlenging van de
werkingsduur van die wet

Nr. 49

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 december 2014
Tijdens het Algemeen Overleg van 11 september jl. over verkiezingsaangelegenheden heb ik toegezegd de feitelijkheden in kaart te brengen over
het stemmen op zondag1. Hierbij doe ik u de resultaten van deze
inventarisatie toekomen. Op mijn verzoek heeft de Kiesraad een uitvraag
gedaan onder de andere landen van de Europese Unie, Noorwegen,
Zwitserland, Australië, Nieuw-Zeeland en Canada. 20 landen hebben
gereageerd.2
U vindt in de bijlage bij deze brief een overzicht van de (in het Engels)
gestelde vragen en de antwoorden daarop3. Hieronder treft u bovendien
een korte weergave aan van de meest voorname bevindingen.
1. Stemmingsdag
Uit de respons blijkt dat in 17 van de 20 landen in het weekend wordt
gestemd.
In 3 landen, te weten Denemarken, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk
wordt op doordeweekse dagen gestemd. In Noorwegen bieden enkele
gemeenten overigens wel de mogelijkheid om ook op zondag te
stemmen. In 4 landen vinden de verkiezingen plaats op een zaterdag, te
weten Ierland, Slowakije en Australië, en Nieuw-Zeeland. In Ierland kan op
verschillende dagen gestemd worden, zo ook doordeweeks. In de overige
dertien landen wordt uitsluitend op een zondag gestemd. Uit de respons
blijkt dat de keuze voor een vaste stemmingsdag in het weekend geldt

1

Kamerstuk 33 829, nr. 5, p. 26
Australië, België, Bulgarije, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Hongarije, Ierland,
Kroatië, Luxemburg, Noorwegen, Nieuw-Zeeland, Oostenrijk, Portugal, Slowakije, Spanje,
Verenigd Koninkrijk, Zweden, Zwitserland.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-31142-49
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 142, nr. 49

1

voor alle verkiezingen, zowel Europese verkiezingen, landelijke verkiezingen en gemeenteverkiezingen als verkiezingen voor een middenbestuur.
2. Opkomst
Uit de inventarisatie blijkt dat de opkomst per land en per verkiezing erg
verschilt. In België is de opkomst met 90% het hoogst, in Luxemburg ligt
de opkomst rond de 85%. In die landen geldt dan ook een opkomstplicht.
In Zweden ligt de opkomst bij de landelijke, regionale en gemeentelijke
verkiezingen gemiddeld rond de 84%, daar kent men geen opkomstplicht.
In een aantal landen, met name landen in Oost-Europa, ligt de opkomst
lager, rond de 40%. In onze andere buurlanden ligt de opkomst bij
landelijke verkiezingen lager dan in Nederland.
In het VK is de opkomst 65%, in Duitsland 72% en in Frankrijk 57%. In
Frankrijk is er voor de presidentsverkiezingen echter een hoge opkomst, te
weten 80%.
Net als voor Nederland geldt dat in andere landen landelijke verkiezingen
een hogere opkomst kennen dan regionale of gemeentelijke verkiezingen.
Ook is de opkomst voor de Europese verkiezingen veelal lager dan voor
andere verkiezingen. Uit de inventarisatie komt naar voren dat in de
andere landen geen onderzoek bekend is waarin is onderzocht of de keuze
voor de stemmingsdag gevolgen heeft voor de opkomst.
3. Voorzieningen
Uit de respons blijkt dat er in de landen die stemmen op zaterdag of
zondag geen groepen kiezers zijn die daar actief bezwaar tegen maken. De
reden hiervoor is mogelijk te vinden in dat de dag van de stemming in alle
gevallen al decennialang, of nog langer, op zaterdag of zondag plaatsvindt. Alleen in Ierland is in het verleden op religieuze gronden bezwaar
gemaakt tegen stemmen op een zaterdag, daar heeft men toen briefstemmen voor mogelijk gemaakt.4
In 6 landen zijn voorzieningen getroffen die het mogelijk maken om op
andere manieren te stemmen dan in een stemlokaal op de dag van de
stemming.
In Australië, Duitsland, Zwitserland en Ierland, is het mogelijk om in de
aanloop naar verkiezingen te stemmen per brief. In Finland en Zweden
worden in de weken voorafgaand aan de verkiezingen al enkele stemlokalen geopend.
Deze stemmen worden bewaard en geteld op het moment dat de overige
stemmen ook worden geteld. Een aanzienlijk deel van de Finse en
Zweedse bevolking maakt daar gebruik van. Ook Zwitserland kent deze
mogelijkheid.
4. Stembureauleden
In bijna de helft van de gevallen hanteert men een burgerplicht om in het
weekend stembureaulid te zijn. Ook ambtenaren zijn in een aantal
gevallen stembureaulid. Uitgezonderd Frankrijk krijgen stembureauleden
voor hun werkzaamheden een vergoeding. Niet elk land specificeert het
bedrag dat stembureauleden hiervoor krijgen. Op de vraag of ambtenaren
of burgers de stembureaus bemannen wordt verschillend gereageerd. In
enkele gevallen worden stembureaus bemand door ambtenaren, in de
overige gevallen door burgers, in een aantal gevallen aangevuld met
ambtenaren. Net als in Nederland wordt in andere landen doorgaans op
dezelfde dag gestemd en geteld.
4

Het betrof een Joodse minderheid die een religieuze feestdag viert op de dag van de
stemming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 142, nr. 49

2

5. Stemlokalen
In de meeste landen maakt men gebruik van publieke gebouwen,
waaronder scholen, stadhuis, kerken, gemeenschapsgebouwen, etc als
locaties voor de stemlokalen. Ook in landen waar in het weekend wordt
gestemd zijn deze locaties dan open. In enkele landen worden ook
gebouwen in privaat bezit ingezet als stemlokaal, bijvoorbeeld hotels. Dit
is echter de uitzondering.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 142, nr. 49

3