Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

26 956

Beleidsnota Rampenbestrijding

Nr. 108

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juli 2011
In mijn brief van 18 maart 2011 aan uw Kamer inzake majeure risicobedrijven (Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956 nr. 96), tijdens het
Algemeen Overleg Externe Veiligheid en gevaarlijke stoffen op 23 maart
2011 (kamerstuk 27 801, nr. 76) (en het daarop volgende Verslag
Algemeen Overleg op 6 april 2011 (Handelingen II 2010/11, nr. 70, item 5,
blz. 32–37)) en tijdens het Algemeen Overleg Waterkwantiteit op 20 juni
2011 heb ik een aantal acties en vervolgonderzoeken aangekondigd.1 Het
betreft:
1. Quick Scan risico bedrijven 2e fase
2. Stand van zaken brandveiligheid bij opslagen van gevaarlijke stoffen
(PGS 15)
3. Meer grip vanuit het Rijk op de veiligheidssituatie van majeure
risicobedrijven
4. Voortgangsrapportage Externe Veiligheid 2010–2011
5. Overstromingsrisico’s Dijkring 14 in relatie tot Brzo-bedrijven
6. Onderzoek naar tijdelijke vergunningen
Mede namens mijn ambtgenoten van het Ministerie van SZW en het
Ministerie van V&J informeer ik u onderstaand over de resultaten.
1. Quick scan majeure risicobedrijven

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Na de brand bij het bedrijf Chemie-Pack in Moerdijk op 5 januari 2011 is
door uw Kamer een spoeddebat aangevraagd. Tijdens dit spoeddebat op
13 januari 2011 (Handelingen II 2010/11, nr. 39, item 7, blz. 21–60) is een
motie aangenomen (motie 80 van het lid Van Tongeren) waarin wordt
verzocht om via een quickscan snel in kaart te brengen op welke plekken
het risico van een soortgelijke brand als in Moerdijk aanwezig is en of de
crisisplannen en de handhaving daar op orde zijn.
Voor het uitvoeren van de quickscan zijn de bedrijven onderzocht die
onder de werking van het Besluit Risico’s Zware Ongevallen 1999 (Brzo)
vallen. De Brzo-bedrijven zijn de meest risicovolle bedrijven, de criteria

kst-26956-108
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 108

1

voor aanwijzing van een Brzo-bedrijf zijn op Europees niveau vastgesteld.
Deze bedrijven zijn verplicht om op basis van een veiligheidsbeheerssysteem geschikte procedures op te stellen en te implementeren om deze
risico’s beheersbaar te maken en te houden. Als deze borging ontbreekt of
onvoldoende is, is er sprake van grotere risico’s.
De quickscan is in twee fasen uitgevoerd.
Quickscan fase 1
In fase 1 is op basis van de toezichtinformatie gekeken hoe de Brzobedrijven naar het oordeel van toezichthouders de belangrijkste regels
met betrekking tot het veiligheidsbeheerssysteem (VBS) naleven. Deze
informatie is gebaseerd op de landelijke database waarin het bevoegde
gezag toezichtinformatie betreffende het Brzo vastlegt. Deze landelijke
database is onderdeel van de zogeheten Inspectieruimte Brzo.
Uit de analyse bleek dat bij 25 bedrijven de naleving van ten minste 2
kritische elementen van het VBS door het bevoegde gezag in 2009 en/of
2010 als slecht zijn beoordeeld. De uitkomsten van fase 1 heb ik aan uw
Kamer gerapporteerd bij brief van 18 maart 2011 (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2010–2011, 26 956 nr. 96).
Quickscan fase 2
In het Algemeen Overleg van 23 maart 2011 heb ik u toegezegd in fase 2
van de quickscan nader te onderzoeken hoe het bevoegde gezag tegen
deze overtredingen handhavend heeft opgetreden en in hoeverre hierdoor
de overtredingen zijn beëindigd. Het betreft hier handhaving door het
Wabo-bevoegd gezag (provincies en gemeenten), de brandweer en
Arbeidsinspectie.
In fase 2 is eerst nagegaan of nog andere bedrijven aan de selectie van 25
bedrijven moesten worden toegevoegd. Dit heeft uiteindelijk geleid tot
een selectie van 27 bedrijven.
Informatie over de handhaving door het bevoegd gezag wordt niet
vastgelegd in de Inspectieruimte Brzo. De vereiste handhavingsinformatie
van de Arbeidsinspectie is wel centraal beschikbaar. Omdat de handhavinginformatie van gemeenten en provincies niet landelijk centraal
beschikbaar is, heeft de VI, zoals aangegeven in mijn brief van 18 maart
2011, het Wabo-bevoegd gezag van de 27 bedrijven aangeschreven met
het verzoek deze informatie te verstrekken. De Arbeidsinspectie heeft
daarnaast de beschikbare handhavingsinformatie van de 27 bedrijven
aangeleverd.
Op basis van de daaruit verkregen informatie heeft de VI, in samenwerking met de overheidsorganisaties die deelnemen in het programma
LAT Risicobeheersing Bedrijven1 (LAT RB), onderzocht welke handhavende acties door het bevoegd gezag in gang zijn gezet en of de overtredingen uit 2009 en 2010 aantoonbaar zijn opgeheven.
De resultaten geven een beeld van de borging van de veiligheid van deze
Brzo-bedrijven in de onderzochte periode.
1
De Arbeidsinspectie, het Wabo-bevoegd
gezag milieu, de brandweer en de waterkwaliteitsbeheerders werken samen met de
brancheorganisaties van de bedrijven in het
programma «Landelijke Aanpak Toezicht (LAT)
Risicobeheersing Bedrijven» aan de optimalisering van het toezicht bij bedrijven met
gevaarlijke stoffen.

Daarnaast heeft de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV) als
onderdeel van fase 2 onderzoek uitgevoerd naar de rampbestrijdingsplannen en de communicatieplannen (onderdeel van de crisisplannen). Dit
maakt deel uit van een breder onderzoek in alle veiligheidsregio’s, dat zich
richt op de voorbereiding van de brandbestrijding, de rampenbestrijding
en crisisbeheersing ten aanzien van de inrichtingen die in het kader van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 108

2

artikel 31 van de Wet veiligheidsregio’s (Wvr) kunnen worden aangewezen
als bedrijfsbrandweerplichtig.
De resultaten van de quickscan fase 2 zijn opgenomen in de bijgevoegde
rapportage.
Conclusies quick scan fase 2
Toezichtinformatie over Brzo-bedrijven is centraal beschikbaar in de
Inspectieruimte Brzo. Dat is echter niet het geval voor informatie over de
handhaving door het bevoegd gezag. Daarmee ontbreekt de mogelijkheid
om snel een actueel en landelijk beeld te presenteren van de naleving
door en handhaving bij deze bedrijven.
Een oordeel «slecht» van het Brzo-inspectieteam leidt tot het benoemen
van een overtreding door het bevoegd gezag. Vervolgens leiden alle
overtredingen tot de inzet van handhaving. Daarmee wordt door het
bevoegd gezag gehandeld conform de landelijk afgesproken toezichtmethodiek.
Van de 27 bedrijven met overtredingen zijn er nog 12 bedrijven waar het
handhavingtraject nog niet afgerond is en er nog acties van het bevoegd
gezag lopen.
De op basis van door het bevoegd gezag aangereikte informatie geconstateerde overtredingen zijn te omschrijven als tekortkomingen in het VBS.
Geconstateerd zijn onder andere een niet actueel noodplan, een onvolledige risico-identificatie, het ontbreken van een onderhoudsmanagementsysteem en het ontbreken van een procedure voor analyse van
ongevallen en «bijna-ongevallen». Dit leidt tot de conclusie dat het
betreffende bedrijf de risico’s onvoldoende in beeld heeft of onvoldoende
beheerst.
De overtredingen waren van dien aard dat het bevoegd gezag veelal is
gestart met de inzet van relatief lichte handhavingsinstrumenten, zoals
een waarschuwing, een eis of een ambtelijke handhavingsbrief. In een
aantal gevallen zijn ook zwaardere instrumenten ingezet, zoals een
dwangsom, preventieve stillegging of een proces-verbaal.
Bij 9 van de 14 bedrijven waarvoor een rampbestrijdingsplan door de
veiligheidsregio moet worden opgesteld, is dat ook daadwerkelijk
beschikbaar.
Specifieke risico- en crisiscommunicatieplannen voor Brzo-bedrijven zijn
nog niet beschikbaar. Deze plannen dienen uiterlijk op 1 oktober 2011 op
basis van de Wvr door de veiligheidsregio’s te zijn vastgesteld. Tot dan
mogen de bestaande rampenplannen gebruikt worden.
Vervolgacties
De VI zal waar nodig interveniëren bij de 12 onderzochte bedrijven waar in
2009 en 2010 geconstateerde overtredingen nog niet zijn beëindigd. Dit zal
de VI doen door bij de bevoegde gemeenten en provincies een handhavingsverzoek in te dienen. De AI heeft inmiddels alle controlebezoeken
gepland en sommige al uitgevoerd.
De IOOV rapporteert in het najaar van 2011 over de resultaten van het
onderzoek in alle veiligheidsregio’s naar de toepassing van art. 31 Wvr.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 108

3

2. Stand van zaken brandveiligheid bij opslagen van gevaarlijke
stoffen (PGS 15)
In mijn brief van 18 maart 2011 aan uw Kamer (Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956 nr. 96) heb ik aangekondigd dat de VI intervenieert bij de gemeenten en provincies die in 2010 met betrekking tot de
PGS 15-bedrijven hebben toegezegd over te gaan tot actualisering van de
vergunning dan wel tot het in gang zetten van een toezichtactie, maar dat
niet hebben gedaan.
De VI heeft daartoe onderzocht in welke mate de situatie ten opzichte van
de peildatum 9 juli 2010 is verbeterd. Daarnaast is beoordeeld de mate
waarin het bevoegd gezag in actie is gekomen indien de vergunning niet
toereikend is of wanneer er handhavend opgetreden dient te worden. Het
onderzoek is gericht op de bedrijven met een PGS 15-opslag, die
beschikken over een automatische brandbeveiligingsinstallatie (beschermingsniveau 1).
Het onderzoek geeft een beeld van de mate waarin:
– periodieke inspecties van de automatische brandblusinstallaties door
geaccrediteerde inspectie-instellingen in de omgevingsvergunning zijn
voorgeschreven;
– deze installaties ook daadwerkelijk worden geïnspecteerd door
geaccrediteerde inspectie-instellingen;
– de brandbeveiligingsinstallaties zijn goedgekeurd.
Het onderzoek geeft daarmee een beeld van het minimumniveau van de
borging van de brandveiligheid. De andere vereisten uit PGS 15, zoals
diverse bouwkundige en organisatorische maatregelen, zijn in het
onderzoek buiten beschouwing gelaten.
In totaal zijn in de actualisatie 351 bedrijven betrokken met één of meer
opslagen voor gevaarlijke stoffen van meer dan 10 ton en waarvoor een
beschermingsniveau 1 in de vergunning is voorgeschreven.
De bedrijven met een PGS 15-opslag die beschikken over een bedrijfsbrandweer zijn in deze rapportage buiten beschouwing gelaten. De VI en
de IOOV voeren hiernaar een gezamenlijk onderzoek uit. Hierover wordt
na de zomer afzonderlijk gerapporteerd.
Conclusies
Sinds 2010 is vooruitgang geboekt door het bevoegd gezag en de
bedrijven, maar een adequate uitvoering en naleving van de regelgeving
voor de borging van de brandveiligheid is nog niet bereikt. Er is geen
landelijk uniforme aanpak van de handhaving bij opslagen voor gevaarlijke stoffen.
Bij 14% van de bedrijven ontbreken nog steeds de juiste voorschriften
voor de brandbeveiligingsinstallatie in de omgevingsvergunning. Zonder
de juiste voorschriften in de omgevingsvergunning kan niet handhavend
worden opgetreden.
Bij 43% ofwel 146 bedrijven kan door het bevoegd gezag of het bedrijf niet
worden aangetoond dat de brandbeveiligingsinstallatie is goedgekeurd.
Daar lijkt wel verbetering in te komen, omdat in veel gevallen formele
procedures zijn gestart om de vergunning te actualiseren of om
handhavend op te treden. Bij 24 van deze 146 bedrijven wordt echter
onvoldoende voortgang geboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 108

4

Geaccrediteerde inspectie-instellingen werken in sommige gevallen in
afwijking van de accreditatie-eisen. Deze werkwijze wordt niet gesanctioneerd door de Raad voor Accreditatie.
Vervolgacties
De VI zal interveniëren bij het bevoegd gezag van de 24 bedrijven waar
nog geen formele procedure is gestart om de situatie te verbeteren.
Tevens blijf ik de afhandeling van de tekortkomingen bij de 146 bedrijven
door het bevoegd gezag monitoren.
Ik zal de Raad voor Accreditatie vragen nauwlettend toe te zien op de
juiste werkwijze door de geaccrediteerde inspectie-instellingen.
3. Meer grip vanuit het Rijk op de veiligheidssituatie van majeure
risicobedrijven
In mijn brief van 18 maart 2011 heb ik aangegeven dat ik een verkenning
zou doen naar de mogelijkheden om op rijksniveau de grip op de
veiligheidssituatie op de groep risicovolle bedrijven te versterken, met
inachtneming van de totstandkoming van een landsdekkend netwerk van
robuuste RUD’s.
Mede gelet op de bevindingen uit de in deze brief genoemde VI-rapportages zijn de bewindslieden van SZW, V&J en I&M van mening dat ook
de rijksoverheid inspanningen zal moeten doen om de borging van de
veiligheid bij majeure risicobedrijven te verbeteren.
Daartoe wil ik allereerst een aantal zogenaamde «no regret» maatregelen
nemen. Deze sluiten aan bij de afspraken die de stakeholders (Rijk, VNG,
IPO, bedrijfsleven, inspecties) in het programma LAT RB reeds op
vrijwillige basis hebben gemaakt en waarvoor draagvlak bestaat. Het gaat
daarbij om (meer) centrale sturing van de vergunningverlening aan, het
toezicht op en de handhaving bij majeure risicobedrijven. De maatregelen
zijn:
– het wettelijk borgen dat de reeds in de uitvoeringspraktijk ontwikkelde
kwaliteitscriteria ten aanzien van deskundigheid en ervaring van de
inspecteurs, kritische massa en schaalgroottte van de organisaties
daadwerkelijk worden toegepast;
– het borgen (zo mogelijk wettelijk) dat de momenteel in ontwikkeling
zijnde landelijke handhavingsstrategie overal in het land uniform
wordt toegepast door ieder bevoegd gezag bij handhavend optreden;
een dergelijke strategie zal vanzelfsprekend regelmatig worden herijkt;
– om een landelijk beeld te kunnen krijgen over de mate van borging van
de veiligheidsituatie bij majeure risicobedrijven is het onder meer
nodig dat toezicht en handhavingsinformatie betrouwbaar, actueel en
toegankelijk voor mij beschikbaar is. Ik zal daarom in samenwerking
met mijn collega van SZW en V&J onderzoeken op welke wijze ook
handhavingsinformatie kan worden geregistreerd. Het LAT RB heeft
onlangs hiervoor het initiatief genomen. Vervolgens wil ik borgen dat
alle bij toezicht en handhaving betrokken instanties gebruik gaan
maken van deze aan de Brzo-inspectiedatabase toe te voegen
functionaliteit.
– Ik zal het programma LAT RB vragen om I&M, SZW en V&J jaarlijks te
rapporteren over de naleving door en de handhaving bij alle majeure
risico bedrijven. Op basis van die jaarlijkse rapportage ontstaat een
landelijk actueel beeld van de naleving van het Brzo bij alle Brzobedrijven. Deze informatie kan dan worden gebruikt om na te gaan of
aanvullende acties nodig zijn bij bedrijven die achterblijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 108

5

Ik ga na de zomer samen met SZW en V&J verkennen of voor een
optimaal stelsel van toezicht en handhaving voor majeure risicobedrijven
nog aanvullende maatregelen nodig zijn om de directe grip vanuit het Rijk
te verstevigen. Ik wil in elk geval IPO, VNG en het bedrijfsleven daarbij
betrekken. De resultaten van het onderzoek van de Onderzoeksraad voor
Veiligheid en van de IOOV naar de brand bij Chemie-Pack, alsmede het
landelijke onderzoek van de IOOV naar de toepassing van art. 31 Wvr
(mogelijke aanwijzing bedrijfsbrandweer) spelen daarbij een belangrijke
rol. Die resultaten zijn naar verwachting eind 2011 beschikbaar.
In het voorjaar van 2012 zal ik u over de uitkomsten informeren.
4. Voortgangsrapportage Externe Veiligheid 2010–2011
Conform de toezegging door mij gedaan in het AO Externe Veiligheid en
gevaarlijke stoffen van 23 maart doe ik u bijgaand toekomen de Voortgangsrapportage Externe Veiligheid 2010–2011.
5. Overstromingsrisico’s van «Dijkring 14» in relatie tot Brzobedrijven
Naar aanleiding van het AO Waterkwantiteit van 16 juni 2011 en het VAO
van 20 juni heeft mevrouw Van Tongeren mij verzocht in te gaan op de
gevolgen van een mogelijke (grootschalige) overstroming met betrekking
tot de Brzo-bedrijven aanwezig binnen Dijkring 14. Zoals ik al eerder bij
de beantwoording op vragen gesteld op 16 juni 2011 in de eerste termijn
aangaf, zijn de verwachte gevolgen van een overstroming in dijkring 14, in
termen van slachtoffers, directe schade en maatschappelijke ontwrichting,
groot. Vanwege de grote risico’s in dijkring 14 geldt voor dit gebied het
strengste beschermingsniveau tegen overstromingen, namelijk 1 op
10 000.
Vanuit Europese regelgeving wordt gestreefd naar een integrale
benadering van overstromingsrisico’s. Sinds 2007 is de Europese Richtlijn
Overstromingsrisico’s (ROR) van kracht. Het hoofddoel van de richtlijn is
de beperking van de gevolgen van overstromingen voor de gezondheid
van mens, milieu, cultureel erfgoed en economische bedrijvigheid. De
verplichtingen vanuit de richtlijn zijn in 2009 opgenomen in de Waterwet.
Vanaf 2010 werken de verantwoordelijke organisaties voor hoogwaterbescherming, ruimtelijke planning en crisisbeheersing (Rijk, waterschappen,
provincies, veiligheidsregio’s en gemeenten) samen aan de implementatie
van de ROR. In 2013 komen de overstromingsgevaar- en overstromingsrisicokaarten, en in 2015 de overstromingsrisicobeheerplannen, publiekelijk
beschikbaar.
Overstromingsrisicokaarten tonen de mogelijke gevolgen van overstromingen, zoals een indicatie van het aantal getroffenen, het type economische bedrijvigheid van het getroffen gebied, inclusief transport en
opslag van gevaarlijke stoffen, specifieke bedrijventerreinen en brandgevaar en de aanwezigheid van vervuilende installaties en beschermde
gebieden.
In de overstromingsrisicobeheerplannen zal ook aandacht besteed
worden aan de specifieke gevaarsaspecten bij een overstroming die
gelden voor Brzo-bedrijven in die gebieden. Het nationale Deltaprogramma biedt het kader voor eventuele nieuwe beleidskeuzen die kunnen
leiden tot additionele beheersmaatregelen op dit terrein.
6. Onderzoek tijdelijke vergunningen
Naar aanleiding van het AO Externe Veiligheid en gevaarlijke stoffen van
23 maart 2011 heeft mevrouw Ouwehand een motie ingediend waarin zij
de regering verzoekt om de invoering van een systeem van tijdelijke
vergunningen te onderzoeken, als instrument om naleving van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 108

6

voorschriften af te dwingen bij (Brzo-)bedrijven (Kamerstukken II, 2010/11.
26 956, nr. 98). Naar aanleiding van deze motie heb ik toegezegd om het
instrument van de tijdelijke vergunning te laten onderzoeken «zo snel
mogelijk en als het enigszins kan voordat wij het vervolgdebat, het
definitieve debat over de RUD-vorming krijgen». (Handelingen Tweede
Kamer, 70, 6 april 2011, 10-5-32/37). Medio juni 2011 is door I&M opdracht
verleend voor het desbetreffende onderzoek.
Het onderzoek ziet op het in kaart brengen van de voor- en nadelen van
een tijdelijke vergunning, met als achtergrond de beperkte mogelijkheden
of toepassing van de mogelijkheden voor het bevoegd gezag om een
vergunning in te trekken bij niet naleving van de vergunningvoorschriften.
Als gevolg hiervan heeft dit onderzoek een dubbele doelstelling:
1. Inzicht verschaffen in de mogelijkheden om een inrichting, waarin als
gevolg van niet naleving van voorschriften van de omgevingsvergunning een gevaarlijk situatie ontstaat voor mens en milieu, te sluiten.
2. Inzicht verschaffen in de voor- en nadelen van een tijdelijke omgevingsvergunning.
Het onderzoek zal toegespitst worden op de omgevingsvergunningen
voor de bedrijven waartoe een installatie behoort als bedoeld in bijlage I
van de IPPC-richtlijn en Brzo-bedrijven. SZW en V&J worden hierbij
betrokken.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 956, nr. 108

7