Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Ontwerpbesluit omgevingsrecht
Ontwerpbesluit omgevingsrecht
1
Hoofdstuk 1. Algemeen
2
Hoofdstuk 2. Aanwijzing van inrichtingen en van vergunningplichtige en vergunningvrije
activiteiten
2
§ 2.1. Aanwijzing van inrichtingen die nadelige gevolgen voor het milieu kunnen veroorzaken
en van activiteiten waarvoor een vergunning vereist is
3
§ 2.2. Aanwijzing van activiteiten waarvoor geen vergunning vereist is
3
Hoofdstuk 3. Bevoegd gezag
4
Hoofdstuk 4. De aanvraag
4
§ 4.1. Wijze waarop een aanvraag wordt ingediend
4
§ 4.2. Gegevens en bescheiden
5
§ 4.3. Gegevens bij de overgang van een vergunning
6
Hoofdstuk 5. De inhoud van de omgevingsvergunning
6
§ 5.1. Regels met betrekking tot bouwen en archeologische monumentenzorg
6
§ 5.2. Regels met betrekking tot inrichtingen en mijnbouwwerken
7
§ 5.2.1 Aan een vergunning te verbinden voorschriften
7
§ 5.2.2. Verbod om bepaalde voorschriften aan een omgevingsvergunning te verbinden
11
§ 5.3. Voorschriften in gebieden ter bescherming van grondwater
11
§ 5.4. Aanwijzing van activiteiten waarvoor een tijdelijke omgevingsvergunning kan worden
verleend
11
Hoofdstuk 6. Advies, verklaring van geen bedenkingen en bijzondere bestuurlijke verplichtingen
12
§ 6.1. Advies over de aanvraag
12
§ 6.2. Verklaring van geen bedenkingen
13
§ 6.3. Bijzondere gevallen van bestuurlijke verplichtingen
14
Hoofdstuk 7. Kwaliteitseisen
16
§ 7.1
Kwaliteitseisen handhaving
16
Hoofdstuk 8. Overgangs- en slotbepalingen
19
Bijlage I. Aanwijzing van categorieën inrichtingen en van vergunningplichtige inrichtingen,
alsmede van gevallen waarin een ander bestuursorgaan dan burgemeester en wethouders het
bevoegd gezag is
20
Bijlage II Aanwijzing van bouwactiviteiten en planologische gebruiksactiviteiten waarvoor geen
omgevingsvergunning is vereist en van planologische afwijkingsmogelijkheden
41

1

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Ontwerpbesluit omgevingsrecht

Besluit van (datum) houdende regels ter uitvoering van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht (Besluit omgevingsrecht)

Op de voordracht van Onze Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
van .................... , gedaan mede namens Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap;
Gelet op de artikelen 1.1, derde lid, 2.1, eerste lid, onder d, 2.1, tweede en derde lid, 2.4, tweede
o
en derde lid, 2.8, eerste lid, 2.12, eerste lid, onder a, onder 2 , 2.14, tweede en vijfde lid, 2.22,
derde en zesde lid, 2.23, tweede lid, 2.24, eerste lid, 2.25, tweede en derde lid, 2.26, derde lid,
2.27, eerste lid, 2.30, tweede lid, 3.1, vierde lid, 3.9, eerste lid, onder b, 3.12, tweede lid, onder a
en b, vierde en zesde lid, 5.3, eerste lid, 7.1, 7.5, eerste lid, 7.6, tweede lid, en 8.2, tweede lid,
van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, artikel 1.1, derde lid, van de Wet
milieubeheer, artikel 40, tweede lid, van de Mijnbouwwet, artikel 41, derde lid, van de Wet
geluidhinder en artikel 2, derde lid, van de Woningwet;
De Raad van State gehoord (advies van .......................);
Gezien het nader rapport van Onze Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer van .................... , uitgebracht mede namens Onze Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap;
Hebben goedgevonden en verstaan:

Hoofdstuk 1. Algemeen
Artikel 1.1 Definities
1. In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
aanvraag: aanvraag om een omgevingsvergunning;
adviseur: bij of krachtens artikel 2.26 van de wet aangewezen bestuursorgaan of andere instantie;
bestuurlijke sanctiebeschikkingen: beschikkingen tot toepassing van bestuursdwang, oplegging
van een last onder dwangsom of gehele of gedeeltelijke intrekking van een vergunning of
ontheffing;
bijlage: bij dit besluit behorende bijlage;
de betrokken wetten: de wet, de in artikel 5.1 van de wet genoemde wetten voor zover in die
wetten de artikelen 5.3 tot en met 5.9 van de wet van toepassing zijn verklaard, alsmede de EGverordening overbrenging van afvalstoffen, de EG-verordening registratie, evaluatie en autorisatie
van chemische stoffen en de EG-verordening PRTR;
wet: Wet algemene bepalingen omgevingsrecht.
2. In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt, behoudens voor zover daarin
gesproken wordt van strafrechtelijke handhaving, onder “handhaving” verstaan:
bestuursrechtelijke handhaving van het bij of krachtens de betrokken wetten bepaalde.
3. In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder onderscheidenlijk
afvalstoffen, afvalwater, beste beschikbare technieken, de EG-verordening overbrenging van
afvalstoffen, de EG-richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging, de
EG-verordening registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen (REACH), de EGverordening PRTR, doelmatig beheer van afvalstoffen, emissie, emissiegrenswaarde, preparaten
en stoffen, hetgeen daaronder wordt verstaan in artikel 1.1 van de Wet milieubeheer.

Hoofdstuk 2. Aanwijzing van inrichtingen en van vergunningplichtige en
vergunningvrije activiteiten

2

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

§ 2.1. Aanwijzing van inrichtingen die nadelige gevolgen voor het milieu kunnen
veroorzaken en van activiteiten waarvoor een vergunning vereist is
Artikel 2.1
Inrichting
1. Als categorieën inrichtingen als bedoeld in artikel 1.1, derde lid, van de Wet milieubeheer
worden aangewezen de inrichtingen die zijn aangewezen in bijlage I, onderdeel B, onder 2, en in
bijlage I, onderdeel C, onder 1 bij alle aangewezen categorieën inrichtingen.
2. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen worden aangewezen de categorieën
inrichtingen die als zodanig zijn aangewezen in bijlage I.
3. Als categorieën inrichtingen als bedoeld in artikel 41, derde lid, van de Wet geluidhinder, die in
belangrijke mate geluidhinder kunnen veroorzaken, worden aangewezen de categorieën
inrichtingen die als zodanig zijn aangewezen in bijlage I, onderdeel D.
Artikel 2.2
Gebruik van een bouwwerk
1. Als categorieën gevallen als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder d, van de wet worden
aangewezen:
a. het in gebruik nemen of gebruiken van een bouwwerk waarin bedrijfsmatig of in het kader van
verzorging nachtverblijf zal worden verschaft aan meer dan 10 personen, dan wel het in afwijking
daarvan bij de bouwverordening, bedoeld in artikel 8 van de Woningwet, bepaalde aantal
personen;
b. het in gebruik nemen of gebruiken van een bouwwerk waarin dagverblijf zal worden verschaft
aan:
1°. meer dan 10 personen jonger dan 12 jaar, of
2°. meer dan 10 lichamelijk of verstandelijk gehandicapte personen.
2. Bij de toepassing van het eerste lid wordt onder bouwwerk mede verstaan delen van een
bouwwerk die zijn ontworpen of aangepast om afzonderlijk te worden gebruikt.
§ 2.2. Aanwijzing van activiteiten waarvoor geen vergunning vereist is
Artikel 2.3
Bouwen
In afwijking van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder a en c, van de wet is geen
omgevingsvergunning vereist voor de in bijlage II aangewezen gevallen.
Artikel 2.4
Veranderingen van een inrichting
o
1. In afwijking van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, onder 2 , van de wet is geen
omgevingsvergunning vereist met betrekking tot veranderingen van de inrichting of van de
werking daarvan die in overeenstemming zijn met de voor de inrichting verleende vergunning en
de daaraan verbonden voorschriften.
o
2. In afwijking van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, onder 2 , van de wet is geen
vergunning vereist met betrekking tot veranderingen van de inrichting of van de werking daarvan
voor zover daarop regels, gesteld krachtens een algemene maatregel van bestuur op grond van
artikel 8.40 van de Wet milieubeheer van toepassing zijn.
Artikel 2.5
Mijnbouwwerken
In afwijking van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, van de wet is geen
omgevingsvergunning vereist met betrekking tot de mijnbouwwerken, bedoeld in artikel 4 van het
Besluit algemene regels mijnbouw.
Artikel 2.6
Slopen
In afwijking van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder g en h van de wet, is geen vergunning
vereist voor het slopen van:
a. bouwwerken waarvoor ingevolge artikel 2.3 geen vergunning voor het bouwen daarvan is
vereist;
b. seizoensgebonden bouwwerken.

3

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Hoofdstuk 3. Bevoegd gezag
Artikel 3.1
Ruimtelijke ordening
Gedeputeerde staten van de provincie waar het project in hoofdzaak zal worden of wordt
uitgevoerd, zijn bevoegd te beslissen op een aanvraag indien het project bestaat uit activiteiten
als bedoeld in:
a. artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de wet en waarbij ten behoeve van de verwezenlijking van
een project van provinciaal ruimtelijk belang, met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, onder a,
onder 3º, van de wet, van het bestemmingsplan of de beheersverordening wordt afgeweken;
b. artikel 2.1, eerste lid, onder a, b, c of g, van de wet in gevallen waarin toepassing is gegeven
aan artikel 3.26, vierde lid, van de Wet ruimtelijke ordening.
Artikel 3.2
Ruimtelijke ordening
Onze Minister of Onze Minister wie het aangaat in overeenstemming met Onze Minister, is
bevoegd te beslissen op een aanvraag indien het project bestaat uit activiteiten als bedoeld in:
a. artikel 2.1, eerste lid, onder a, b, c of g, van de wet in gevallen waarin toepassing is gegeven
aan artikel 3.28, vierde lid, van de Wet ruimtelijke ordening;
b. artikel 2.1, eerste lid, onder c, waarbij ten behoeve van de verwezenlijking van een project van
nationaal ruimtelijk belang, met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, onder a, onder 3º, van de
wet, van het bestemmingsplan of de beheersverordening wordt afgeweken.
Artikel 3.3
Inrichting en mijnbouwwerk
1. Gedeputeerde staten van de provincie waar het betrokken project in hoofdzaak zal worden of
wordt uitgevoerd, zijn bevoegd te beslissen op een aanvraag die betrekking heeft op activiteiten
met betrekking tot een inrichting die behoort tot een categorie die in bijlage I, onderdeel C, is
aangewezen.
2. Onze Minister is bevoegd te beslissen op een aanvraag die betrekking heeft op activiteiten met
betrekking tot een inrichting die behoort tot een categorie die in bijlage I, onderdeel C, is
aangewezen.
3. Onze Minister van Verkeer en Waterstaat is bevoegd in overeenstemming met Onze Minister te
beslissen op een aanvraag die betrekking heeft op activiteiten met betrekking tot een inrichting
die behoort tot een categorie die in bijlage I, onderdeel C, is aangewezen en die geheel of in
hoofdzaak zal zijn of is gelegen op of in de territoriale zee op een plaats die niet deel uitmaakt
van een gemeente of provincie.
4. Onze Minister van Economische Zaken is bevoegd te beslissen op een aanvraag die
betrekking heeft op:
a. een inrichting die in hoofdzaak een mijnbouwwerk is, en
b. mijnbouwwerken, niet zijnde inrichtingen.
Artikel 3.4
Gesloten stortplaats
Gedeputeerde staten van de provincie waar het project in hoofdzaak zal worden of wordt
uitgevoerd, zijn bevoegd te beslissen op een aanvraag die betrekking heeft op een activiteit in,
op, onder of over een plaats waar de in artikel 8.49 van de Wet milieubeheer bedoelde zorg met
betrekking tot een gesloten stortplaats wordt uitgevoerd.
Artikel 3.5
Gevallen waarin het bevoegd gezag wijzigt
Indien de bevoegdheid te beslissen op een aanvraag overgaat naar een ander bestuursorgaan
als bedoeld in artikel 8.2, eerste lid, van de wet, zendt het bestuursorgaan dat het bevoegd gezag
wordt, hiervan een kennisgeving aan de aanvrager of de vergunninghouder.

Hoofdstuk 4. De aanvraag
§ 4.1. Wijze waarop een aanvraag wordt ingediend
Artikel 4.1

Aanvraag

4

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

1. Een aanvraag kan langs elektronische weg worden ingediend.
2. Indien de activiteiten waarop de aanvraag betrekking heeft, zullen worden uitgevoerd door of
namens een rechtspersoon of een natuurlijke persoon die een bedrijf of een zelfstandig beroep
uitoefent, wordt de aanvraag uitsluitend langs elektronische weg ingediend.
Artikel 4.2
Schriftelijke aanvraag
1. Indien een aanvraag niet langs elektronische weg wordt ingediend, wordt gebruik gemaakt van
een door Onze Minister vastgesteld formulier. Het bevoegd gezag stelt op verzoek van de
aanvrager het formulier aan hem ter beschikking.
2. Het bevoegd gezag bepaalt het aantal exemplaren dat van de aanvraag en de daarbij te
overleggen gegevens en bescheiden wordt ingediend, met een maximum van vier.
3. In gevallen waarin ingevolge hoofdstuk 6 meer dan twee adviezen of verklaringen van geen
bezwaar zijn voorgeschreven, verstrekt de aanvrager op verzoek van het bevoegd gezag even
zoveel extra exemplaren van de aanvraag en de daarbij te verstrekken gegevens en bescheiden.
Artikel 4.3
Elektronische aanvraag
1. In afwijking van artikel 2:15, eerste en tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht, neemt
het bevoegd gezag een aanvraag die langs elektronische weg wordt ingediend, in ontvangst.
2. Indien een aanvraag langs elektronische weg wordt ingediend, worden de daarbij te
verstrekken gegevens en bescheiden eveneens langs elektronische weg verstrekt. De aanvrager
kan de gegevens en bescheiden op schriftelijke wijze verstrekken, voor zover het bevoegd gezag
daarvoor toestemming heeft gegeven.
3. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de wijze waarop een
aanvraag langs elektronische weg wordt ingediend alsmede met betrekking tot het beheer van de
in de landelijke voorziening opgenomen gegevens en bescheiden.
§ 4.2. Gegevens en bescheiden
Artikel 4.4
Algemeen
1. Onverminderd artikel 4:2, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht verstrekt de
aanvrager bij de aanvraag de bij ministeriële regeling aangewezen gegevens en bescheiden ten
aanzien van de activiteiten binnen het project waarop de aanvraag betrekking heeft.
2. De in het eerste lid bedoelde gegevens en bescheiden behoeven niet te worden verstrekt voor
zover:
a. de aanvrager die gegevens of bescheiden reeds aan het bevoegd gezag heeft verstrekt en het
bevoegd gezag over die gegevens of bescheiden beschikt, of
b. het bevoegd gezag heeft beslist dat verstrekking van die gegevens of bescheiden niet nodig is
voor het nemen van de beslissing op de aanvraag.
3. De gegevens en bescheiden worden door de aanvrager gekenmerkt als behorende bij de
aanvraag.
Artikel 4.5
Gefaseerde aanvraag
1. Indien de aanvrager het bevoegd gezag heeft verzocht de omgevingsvergunning in twee fasen
te verlenen, kan hij bij de aanvraag om een beschikking voor de eerste onderscheidenlijk tweede
fase volstaan met het verstrekken van de gegevens en bescheiden die betrekking hebben op de
activiteiten waarop de betrokken aanvraag ziet.
2. Bij de aanvraag om een beschikking met betrekking tot de eerste fase vermeldt de aanvrager
uit welke activiteiten het gehele project zal bestaan.
Artikel 4.6
Inrichtingen waarop BRZO van toepassing is
Indien de aanvraag betrekking heeft op een inrichting waarop paragraaf 2 en niet tevens
paragraaf 3 van het Besluit risico's zware ongevallen 1999 van toepassing is, kan Onze Minister
in overeenstemming met Onze Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid nadere regels stellen met betrekking tot de gegevens en
bescheiden die bij de aanvraag worden verstrekt.

5

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Artikel 4.7
Uitgestelde gegevensverstrekking
1. Aan de omgevingsvergunning voor een bij ministeriële regeling aangewezen activiteit kunnen,
indien gegevens en bescheiden om redenen als bedoeld in artikel 4.4, tweede lid, onder b, niet bij
de aanvraag zijn verstrekt, voorschriften worden verbonden met betrekking tot het alsnog
verstrekken van die gegevens en bescheiden binnen een bij die regeling aangegeven termijn.
2. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de toepassing
van het eerste lid.
§ 4.3. Gegevens bij de overgang van een vergunning
Artikel 4.8
Melding
Bij een melding als bedoeld in artikel 2.25, tweede lid, van de wet, vermeldt de aanvrager
onderscheidenlijk de vergunninghouder:
a. zijn naam en adres;
b. de omgevingsvergunning of omgevingsvergunningen krachtens welke de activiteiten worden
verricht;
c. de naam, het adres en het telefoonnummer van degene voor wie de omgevingsvergunning zal
gaan gelden;
d. een contactpersoon van degene voor wie de omgevingsvergunning zal gaan gelden;
e. het beoogde tijdstip dat de omgevingsvergunning zal gaan gelden voor de onder c bedoelde
persoon.

Hoofdstuk 5. De inhoud van de omgevingsvergunning
§ 5.1. Regels met betrekking tot bouwen en archeologische monumentenzorg
Artikel 5.1
Bouwen
Voor zover de aanvraag betrekking heeft op het bouwen van een seizoensgebonden bouwwerk,
wordt aan de omgevingsvergunning in ieder geval het voorschrift verbonden, inhoudende een
verplichting het bouwwerk binnen daarbij aan te geven tijdvakken onderscheidenlijk op te richten,
te gebruiken en te slopen.
Artikel 5.2
Archeologische monumentenzorg
1. Voor zover de aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
onder a, van de wet, kunnen, indien dit bij het bestemmingsplan is bepaald, in het belang van de
archeologische monumentenzorg in ieder geval voorschriften aan de omgevingsvergunning
worden verbonden inhoudende een verplichting:
a. tot het treffen van technische maatregelen waardoor monumenten in de bodem kunnen worden
behouden;
b. tot het doen van opgravingen in de zin van artikel 1, onder h, van de Monumentenwet 1988; of
c. de activiteit die tot bodemverstoring leidt, te laten begeleiden door een deskundige op het
terrein van de archeologische monumentenzorg die voldoet aan door het bevoegd gezag bij de
vergunning te stellen kwalificaties.
2. Voor zover de aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
onder b of c, van de wet, kunnen in het belang van de archeologische monumentenzorg in ieder
geval de volgende voorschriften aan de omgevingsvergunning worden verbonden inhoudende
een verplichting:
a. tot het treffen van technische maatregelen waardoor monumenten in de bodem kunnen worden
behouden;
b. tot het doen van opgravingen in de zin van artikel 1, onder h, van de Monumentenwet 1988; of
c. de activiteit die tot bodemverstoring leidt, te laten begeleiden door een deskundige op het
terrein van de archeologische monumentenzorg die voldoet aan bij de vergunning te stellen
kwalificaties.

6

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

3. Voor zover de aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
onder h, van de wet, kunnen in het belang van de archeologische monumentenzorg voorschriften
worden verbonden met betrekking tot de wijze van slopen.
§ 5.2. Regels met betrekking tot inrichtingen en mijnbouwwerken
§ 5.2.1 Aan een vergunning te verbinden voorschriften
Artikel 5.3
Beste beschikbare technieken
Voor zover de aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
onder e, van de wet, worden in het belang van het bereiken van een hoog niveau van
bescherming van het milieu aan de vergunning voorschriften verbonden die nodig zijn om de
nadelige gevolgen die de inrichting voor het milieu kan veroorzaken, te voorkomen of, indien dat
niet mogelijk is – bij voorkeur aan de bron – te beperken of ongedaan te maken. Daarbij wordt
ervan uitgegaan dat in de inrichting ten minste de voor de inrichting in aanmerking komende
beste beschikbare technieken worden toegepast.
Artikel 5.4
Bepalen van de beste beschikbare technieken
1. Voor zover de aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
onder e, van de wet, betrekt het bevoegd gezag, dan wel, in gevallen waarin een vergunning
krachtens artikel 6.2 van de Waterwet is aangevraagd, het bestuursorgaan dat bevoegd is die
vergunning te verlenen, bij de bepaling van de voor een inrichting, onderscheidenlijk met
betrekking tot een lozing in aanmerking komende beste beschikbare technieken, rekening
houdend met de voorzienbare kosten en baten van maatregelen, en met het voorzorg- en het
preventiebeginsel:
a. de toepassing van technieken die weinig afvalstoffen veroorzaken;
b. de toepassing van minder gevaarlijke stoffen;
c. de ontwikkeling, waar mogelijk, van technieken voor de terugwinning en het opnieuw gebruiken
van de bij de processen in de inrichting uitgestoten en gebruikte stoffen en van afvalstoffen;
d. vergelijkbare processen, apparaten of wijzen van bedrijfsvoering die met succes in de praktijk
zijn beproefd;
e. de vooruitgang van de techniek en de ontwikkeling van de wetenschappelijke kennis;
f. de aard, de effecten en de omvang van de betrokken emissies;
g. de data waarop de installaties in de inrichting in gebruik zijn of worden genomen;
h. de tijd die nodig is om een betere techniek toe te gaan passen;
i. het verbruik en de aard van de grondstoffen, met inbegrip van water, en de energie-efficiëntie;
j. de noodzaak om het algemene effect van de emissies op en de risico’s voor het milieu te
voorkomen of tot een minimum te beperken;
k. de noodzaak ongevallen te voorkomen en de gevolgen daarvan voor het milieu te beperken.
2. Het bevoegd gezag houdt bij de bepaling van de voor een inrichting of met betrekking tot een
lozing in aanmerking komende beste beschikbare technieken rekening met bij ministeriële
regeling aangewezen:
a. documenten waarin door de Commissie van de Europese Gemeenschappen krachtens artikel
17, tweede lid, van de EG-richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van
verontreiniging bekendgemaakte informatie met betrekking tot de bepaling van beste beschikbare
technieken is opgenomen;
b. door andere internationale organisaties bekendgemaakte informatie met betrekking tot de
bepaling van beste beschikbare technieken;
c. andere informatie met betrekking tot de bepaling van die technieken.
Artikel 5.5
Doelvoorschriften
1. De voorschriften die aan een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1,
eerste lid, onder e, van de wet, worden verbonden, geven de doeleinden aan die de
vergunninghouder in het belang van de bescherming van het milieu dient te verwezenlijken op
een door hem te bepalen wijze.

7

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

2. Bij de voorschriften worden emissiegrenswaarden gesteld voor stoffen of voor daarbij aan te
wijzen groepen, families of categorieën stoffen – in het bijzonder die, genoemd in bijlage III van
de EG-richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging –, die in
aanmerkelijke hoeveelheden uit de inrichting kunnen vrijkomen en die direct of door overdracht
tussen water, lucht en bodem nadelige gevolgen voor het milieu kunnen veroorzaken.
3. Bij het vaststellen van de emissiegrenswaarden wordt uitgegaan van de emissies op het punt
waar zij de bron, in voorkomend geval na reiniging, verlaten, tenzij dat redelijkerwijs niet mogelijk
is. De emissiegrenswaarden worden vastgesteld zonder rekening te houden met een mogelijke
verdunning. Bij het vaststellen van emissiegrenswaarden voor afvalwater dat in een voorziening
voor de inzameling en het transport van afvalwater wordt gebracht, kan rekening worden
gehouden met het effect van een zuiveringstechnisch werk waarop die voorziening is
aangesloten, voor zover daarvan geen nadeliger gevolgen voor het milieu zijn te verwachten en
voldaan wordt aan de bepalingen die gelden ter uitvoering van richtlijn nr. 2006/11/EG van het
Europees Parlement en de Raad van de Europese Gemeenschappen van 15 februari 2006
betreffende de verontreiniging veroorzaakt door bepaalde gevaarlijke stoffen die in het aquatisch
milieu van de Gemeenschap worden geloosd (PbEU L 64), en de in bijlage IX bij de kaderrichtlijn
water genoemde richtlijnen.
4. Voor zover aan een omgevingsvergunning voorschriften worden verbonden als bedoeld in het
eerste en tweede lid, worden daaraan in ieder geval ook voorschriften verbonden, inhoudende
dat:
a. moet worden bepaald of aan de eerstbedoelde voorschriften wordt voldaan, waarbij de wijze
van bepaling wordt aangegeven, die ten minste betrekking heeft op de methode en de frequentie
van de bepaling en de procedure voor de beoordeling van de bij die bepaling verkregen gegevens
en die tevens betrekking kan hebben op de organisatie van die bepalingen en beoordelingen en
op de registratie van die gegevens en de resultaten van die beoordelingen;
b. de bij die bepaling verkregen gegevens aan het bevoegd gezag moeten worden gemeld of ter
inzage gegeven of anderszins ter beschikking moeten worden gesteld van het bevoegd gezag.
5. In afwijking van het vierde lid, onder b, worden geen voorschriften aan de
omgevingsvergunning verbonden met betrekking tot het ter beschikking stellen van gegevens als
bedoeld in dat onderdeel, voor zover die gegevens krachtens titel 12.3 van de Wet milieubeheer
moeten worden opgenomen in een PRTR-verslag dat ten behoeve van een bestuursorgaan moet
worden opgesteld, of daardoor anderszins strijd ontstaat met het gestelde bij of krachtens die titel.
Artikel 5.6
Technische maatregelen
1. Voor zover dit naar het oordeel van het bevoegd gezag noodzakelijk is, kunnen aan de
omgevingsvergunning voor activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid onder e, van de wet,
voorschriften worden verbonden, inhoudende de verplichting tot het treffen van technische
maatregelen. Voor zover die voorschriften betrekking hebben op een installatie als bedoeld in
bijlage 1 van de EG-richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging,
wordt daarbij niet het gebruik van bepaalde technieken of technologieën voorgeschreven.
2. Indien voorschriften als bedoeld in het eerste lid aan de omgevingsvergunning worden
verbonden in plaats van voorschriften als bedoeld in artikel 5.5, eerste en tweede lid, leiden de
technische maatregelen tot een gelijkwaardige bescherming van het milieu.
3. Voor zover aan een omgevingsvergunning voorschriften worden verbonden als bedoeld in het
eerste lid, kunnen daaraan in ieder geval ook voorschriften worden verbonden, inhoudende dat:
a. over de uitvoering van technische maatregelen waartoe die voorschriften verplichten, verslag
wordt gedaan aan het bevoegd gezag;
b. daarbij aangegeven metingen, berekeningen of tellingen moeten worden verricht ter bepaling
van de mate waarin de inrichting de nadelige gevolgen voor het milieu veroorzaakt, ter
voorkoming of beperking waarvan die voorschriften zijn bedoeld.
4. Voor zover aan een omgevingsvergunning voorschriften worden verbonden als bedoeld in het
derde lid, is artikel 5.5, vierde lid, aanhef en onder b, van overeenkomstige toepassing.
Artikel 5.7

Overige voorschriften

8

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

1. Aan de omgevingsvergunning voor activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid onder e, van
de wet worden in ieder geval de voor de betrokken activiteit in aanmerking komende voorschriften
verbonden met betrekking tot:
a. een doelmatig gebruik van energie en grondstoffen;
b. de bescherming van bodem en grondwater;
c. het voorkomen van het ontstaan van afvalstoffen en afvalwater en, voor zover dat niet mogelijk
is, het doelmatig beheer van afvalstoffen en van afvalwater;
d. het beperken van de nadelige gevolgen voor het milieu van het verkeer van personen of
goederen van en naar de inrichting;
e. het voorkomen dan wel zo veel mogelijk beperken van door de inrichting veroorzaakte
verontreinigingen over lange afstand of grensoverschrijdende verontreinigingen;
f. het voorkomen dan wel zo veel mogelijk beperken van de nadelige gevolgen voor het milieu, die
kunnen worden veroorzaakt door opstarten, lekken, storingen, korte stilleggingen, definitieve
bedrijfsbeëindiging of andere bijzondere bedrijfsomstandigheden;
g. het voorkomen van ongevallen en het beperken van de gevolgen van ongevallen;
h. het treffen van maatregelen om bij definitieve bedrijfsbeëindiging de nadelige gevolgen die de
inrichting heeft veroorzaakt voor het terrein waarop zij was gevestigd, ongedaan te maken of te
beperken voor zover dat nodig is om dat terrein weer geschikt te maken voor een volgende
functie.
2. Aan de omgevingsvergunning als bedoeld in het eerste lid kunnen in het belang van de
bescherming van het milieu andere voorschriften worden verbonden. Die voorschriften kunnen in
ieder geval inhouden:
a. dat daarbij aangegeven metingen, berekeningen of tellingen – andere dan bedoeld in de
artikelen 5.5 en 5.6 – moeten worden verricht ter bepaling van de mate waarin de inrichting
nadelige gevolgen voor het milieu veroorzaakt;
b. dat in een mate als bij het voorschrift aangegeven, onderzoek moet worden verricht naar
mogelijkheden tot verdergaande bescherming van het milieu dan waarin de andere aan de
omgevingsvergunning verbonden voorschriften voorzien;
c. dat de uitkomsten van daarbij aangegeven metingen, berekeningen, tellingen of onderzoeken
moeten worden geregistreerd en bewaard dan wel moeten worden gemeld of ter beschikking
gesteld van bij het voorschrift aangewezen bestuursorganen;
d. dat moet worden voldaan aan daarbij aangegeven eisen ten aanzien van de vakbekwaamheid
van in de inrichting werkzame personen;
e. dat aan de in de inrichting werkzame personen schriftelijk instructies worden gegeven om
handelen in strijd met de omgevingsvergunning, de daaraan verbonden voorschriften of bij of
krachtens artikel 8.40 van de Wet milieubeheer gestelde regels tegen te gaan, en dat toezicht
wordt gehouden op het naleven van die instructies;
f. dat met betrekking tot in het voorschrift geregelde, daarbij aangegeven onderwerpen moet
worden voldaan aan nadere eisen die door een bij het voorschrift aangewezen bestuursorgaan
worden gesteld;
g. dat van daarbij aangegeven veranderingen van de inrichting of van de werking daarvan, binnen
een in het voorschrift te bepalen termijn schriftelijk mededeling wordt gedaan aan het bevoegd
gezag of een door hem aangewezen instantie;
h. dat met het oog op het kunnen voldoen aan de andere aan de omgevingsvergunning
verbonden voorschriften voor de betrokken activiteiten omtrent de inrichting, daarbij aangegeven
organisatorische en administratieve maatregelen moeten worden getroffen;
i. dat met betrekking tot een bij het voorschrift aangegeven onderwerp waarover geen andere
voorschriften aan de omgevingsvergunning zijn verbonden, voldoende zorg in acht moet worden
genomen.
3. Indien de omgevingsvergunning betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1,
eerste lid, onder e, waarbij vanuit een inrichting of mijnbouwwerk afvalwater of andere afvalstoffen
in een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater worden gebracht, kunnen
aan de omgevingsvergunning in het belang van de bescherming van het milieu voorschriften
worden verbonden omtrent:
a. de doelmatige werking van het zuiveringstechnisch werk, of

9

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

b. de krachtens hoofdstuk 5 van de Wet milieubeheer gestelde grenswaarden voor de kwaliteit
van het oppervlaktewater.
4. In afwijking van het tweede lid, onder c, worden geen voorschriften aan de
omgevingsvergunning verbonden met betrekking tot het melden of ter beschikking stellen van
uitkomsten als bedoeld in dat onderdeel, indien die uitkomsten als gegevens krachtens titel 12.3
van de Wet milieubeheer moeten worden opgenomen in een PRTR-verslag dat ten behoeve van
een bestuursorgaan moet worden opgesteld, of daardoor anderszins strijd ontstaat met het
gestelde bij of krachtens die titel.
5. Bij een voorschrift inzake nadere eisen als bedoeld in het tweede lid, onder f, kan worden
aangegeven hoe van die eisen door het aangewezen bestuursorgaan openbaar wordt
kennisgegeven.
Artikel 5.8
Nuttige toepassing of verwijdering van afvalstoffen
1. Indien een omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder e, van de wet
betrekking heeft op een inrichting waarin afvalstoffen nuttig worden toegepast of worden
verwijderd, bevat de omgevingsvergunning ten minste de verplichtingen:
a. tot het registreren van:
1°. daarbij aangewezen afvalstoffen die in de inrichting nuttig worden toegepast of worden
verwijderd: naar hoeveelheid, aard en oorsprong;
2°. stoffen die bij de nuttige toepassing of verwijdering van die afvalstoffen worden gebruikt of
verbruikt: naar aard en hoeveelheid;
3°. stoffen, preparaten en andere producten, hieronder mede begrepen afvalstoffen, die bij de
nuttige toepassing of verwijdering ontstaan: naar aard en hoeveelheid;
4°. de wijze waarop de onder 3° bedoelde afvalstoffen nuttig worden toegepast of worden
verwijderd;
5°. stoffen, preparaten en andere producten die de inrichting verlaten, voor zover deze bij de
nuttige toepassing of verwijdering zijn ontstaan: naar aard en hoeveelheid, en
b. tot het bewaren van de geregistreerde gegevens gedurende ten minste vijf jaren.
2. Onze Minister kan regels stellen omtrent de wijze waarop de registratie plaatsvindt.
Artikel 5.9
Afwijkende inwerkingtreding en geldingsduur van de voorschriften
In een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder e, van
de wet kan worden bepaald:
a. dat daarbij aangewezen voorschriften eerst in werking treden op een daarbij aangegeven
tijdstip, dan wel wanneer een daarbij aangegeven omstandigheid zich voordoet;
b. dat daarbij aangewezen voorschriften slechts gelden tot een daarbij aangegeven tijdstip, dan
wel omstandigheid;
c. dat daarbij aangewezen voorschriften nadat de omgevingsvergunning haar gelding heeft
verloren, gedurende een daarbij aangegeven termijn van kracht blijven.
Artikel 5.10
Actualisatieplicht
Het bevoegd gezag geeft in ieder geval toepassing aan het bepaalde in artikel 2.30, eerste lid,
van de wet indien:
a. de door de inrichting of onderdelen daarvan veroorzaakte verontreiniging van dien aard is dat
de emissiegrenswaarden die zijn vastgesteld in de aan de vergunning verbonden voorschriften,
gewijzigd moeten worden of daarin nieuwe emissiegrenswaarden vastgesteld moeten worden;
b. belangrijke veranderingen in de beste beschikbare technieken een aanmerkelijke beperking
van de emissies zonder buitensporige kosten mogelijk maken;
c. de noodzaak om ongevallen te voorkomen en de gevolgen daarvan voor het milieu te beperken
de toepassing van andere technieken vereist.
Artikel 5.11
Relatie BRZO- bedrijven – natuurgebieden
Als categorie inrichtingen als bedoeld in artikel 2.14, tweede lid, van de wet, worden aangewezen
de inrichtingen waarop het Besluit risico’s zware ongevallen 1999 van toepassing is.

10

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

§ 5.2.2. Verbod om bepaalde voorschriften aan een omgevingsvergunning te verbinden
Artikel 5.12
Broeikasgasemissies of energiegebruik
1. Aan een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder e,
van de wet, worden, indien het een inrichting betreft waarop tevens de in artikel 16.5, eerste lid,
van de Wet milieubeheer vervatte verboden betrekking hebben, geen voorschriften verbonden:
a. inhoudende een emissiegrenswaarde voor de directe emissie van broeikasgassen, tenzij zulks
noodzakelijk is om te verzekeren dat geen significante gevolgen voor het milieu in de
onmiddellijke omgeving van de inrichting worden veroorzaakt;
b. ter bevordering van een zuinig gebruik van energie in de inrichting.
2. Voor zover aan een omgevingsvergunning die betrekking heeft op een inrichting als bedoeld in
het eerste lid voorschriften zijn verbonden als in dat lid bedoeld, vervallen die voorschriften.
Artikel 5.13
Overbrenging van afval naar of uit de provincie
Aan een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder e,
van de wet, worden geen voorschriften verbonden, die het naar of uit de provincie brengen van
afvalstoffen beperken of uitsluiten.
§ 5.3. Voorschriften in gebieden ter bescherming van grondwater
Artikel 5.14
Indien de omgevingsvergunning betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 1.3a,
eerste lid, van de Wet milieubeheer, zijn de bepalingen die ten aanzien van het verbinden van
voorschriften aan een ontheffing voor die activiteit zijn opgenomen in de provinciale
milieuverordening, bedoeld in artikel 1.2, eerste lid, van die wet, van overeenkomstige toepassing.
§ 5.4. Aanwijzing van activiteiten waarvoor een tijdelijke omgevingsvergunning kan worden
verleend
Artikel 5.15
Bouwen
1. In een omgevingsvergunning voor het bouwen als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid onder a, van
de wet:
a. van een bouwwerk, bestemd om in een tijdelijke behoefte, niet zijnde bewoning, te voorzien;
b. van een bouwwerk dat slechts toelaatbaar is ingevolge een voorlopige bestemming,
wordt bepaald dat zij slechts geldt voor een daarin aan te geven termijn.
2. In de categorie gevallen als bedoeld in het eerste lid, aanhef en onder a, is de termijn ten
hoogste vijf jaar.
3. In de categorie gevallen als bedoeld in het eerste lid, aanhef en onder b, wordt de termijn
bepaald overeenkomstig hetgeen bij het bestemmingsplan omtrent de duur van de bestemming is
bepaald.
4. De in de omgevingsvergunning aangegeven termijn kan worden verlengd, met dien verstande
dat de termijn ten aanzien van een bouwwerk dat slechts toelaatbaar is ingevolge een voorlopige
bestemming slechts kan worden verlengd, indien de duur van de bestemming inmiddels is
verlengd.
5. In de categorieën gevallen als bedoeld in het eerste lid, is de vergunninghouder na het
verstrijken van de in de omgevingsvergunning aangegeven termijn gehouden het bouwwerk
terstond te zijner keuze hetzij te slopen, hetzij in overeenstemming te brengen met de van
toepassing zijnde voorschriften.
Artikel 5.16
Werken
1. In een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder b,
van de wet, wordt, indien het werk of de werkzaamheid slechts toelaatbaar is ingevolge een
voorlopige bestemming of een voorlopige gebruiksregel, bepaald dat zij slechts geldt voor een
termijn die in het bestemmingsplan omtrent de duur van de bestemming is bepaald.
2. Na het verstrijken van de termijn als bedoeld in het eerste lid, is de vergunninghouder
gehouden terstond te zijner keuze hetzij de voor de verlening van de omgevingsvergunning

11

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

bestaande toestand te herstellen, hetzij die met de van toepassing zijnde voorschriften van het
bestemmingsplan of de beheersverordening in overeenstemming te brengen.
Artikel 5.17
Afwijking van een bestemmingsplan
1. In een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder c,
van de wet, die voorziet in een tijdelijke behoefte, wordt bepaald dat zij slechts geldt voor een
daarin aan te geven termijn van ten hoogste vijf jaar.
2. Na het verstrijken van de termijn als bedoeld in het eerste lid, is de vergunninghouder
gehouden terstond te zijner keuze hetzij de voor de verlening van de omgevingsvergunning
bestaande toestand te herstellen, hetzij die met de van toepassing zijnde voorschriften van het
bestemmingsplan of de beheersverordening in overeenstemming te brengen.
Artikel 5.18
Relatie met Grondwaterrichtlijn
In een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder e, van
de wet voor een inrichting waar activiteiten worden verricht als bedoeld in de artikelen 4 of 5 van
richtlijn nr. 80/68/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 17 december 1979
betreffende de bescherming van het grondwater tegen verontreiniging veroorzaakt door de lozing
van bepaalde gevaarlijke stoffen (PbEG 1980 L 20) wordt bepaald dat zij geldt voor een daarin
aan te geven termijn van ten hoogste vijf jaar.

Hoofdstuk 6. Advies, verklaring van geen bedenkingen en bijzondere
bestuurlijke verplichtingen
§ 6.1. Advies over de aanvraag
Artikel 6.1
B&W of GS
1. Met betrekking tot een aanvraag worden als adviseur aangewezen burgemeester en
wethouders van de gemeente waarin het project geheel of gedeeltelijk zal worden of wordt
uitgevoerd.
2. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van een activiteit als bedoeld in artikel 1.3a,
eerste lid, van de Wet milieubeheer worden als adviseur aangewezen gedeputeerde staten van
de provincie waar de activiteit in hoofdzaak zal worden of wordt uitgevoerd, alsmede de
bestuursorganen en instanties die ingevolge de provinciale milieuverordening zijn aangewezen
om advies uit te brengen omtrent een ontheffing voor die activiteit.
Artikel 6.2
Welstand
1. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder a, van de wet, vragen burgemeester en wethouders advies aan de welstandscommissie
dan wel de stadsbouwmeester, tenzij er voor het desbetreffende bouwwerk geen redelijke eisen
van welstand gelden of bij voorbaat vaststaat dat de omgevingsvergunning reeds op een andere
grond moet worden geweigerd.
2. In gevallen waarin burgemeester en wethouders niet het bevoegd gezag zijn, betrekken zij het
advies van de welstandscommissie dan wel de stadsbouwmeester bij het advies dat zij ingevolge
artikel 2.26, derde lid of vierde lid, van de wet uitbrengen aan het bevoegd gezag.
Artikel 6.3
Inrichting of mijnbouwwerk
1. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder e, van de wet, in gevallen waarin burgemeester en wethouders het bevoegd gezag zijn,
worden als adviseur aangewezen:
a. de commandant van de regionale brandweer binnen wiens gebied de betrokken inrichting
geheel of in hoofdzaak zal zijn of is gelegen, indien de aanvraag betrekking heeft op een
inrichting die behoort tot een categorie die is genoemd in bijlage I, onder 3.1 of 17;
b. gedeputeerde staten van de provincie, waarin de inrichting geheel of in hoofdzaak zal zijn of is
gelegen, indien de inrichting of een onderdeel daarvan is gelegen in een gebied, waarvoor bij
provinciale verordening regels zijn gesteld ter bescherming van de kwaliteit van het grondwater

12

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

met het oog op de waterwinning;
c. gedeputeerde staten van de provincie waarin de betrokken inrichting geheel of in hoofdzaak zal
zijn of is gelegen, indien de inrichting is gelegen op een industrieterrein waaromheen ingevolge
hoofdstuk V van de Wet geluidhinder een zone is vastgesteld en waarvan is bepaald dat het
industrieterrein van regionaal belang is, als bedoeld in artikel 163 van de Wet geluidhinder.
2. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder e, van de wet wordt de inspecteur door het bevoegd gezag in de gelegenheid gesteld
advies uit te brengen over het ontwerpbesluit met de daarop betrekking hebbende stukken die
redelijkerwijs nodig zijn voor een beoordeling van het ontwerp bij de volgende categorieën
inrichtingen:
- aangewezen krachtens artikel 12.1, tweede lid, van de Wet milieubeheer in bij die
maatregel aangewezen gevallen;
- als bedoeld in artikel 4 of aangewezen krachtens artikel 7 van het Besluit risico’s zware
ongevallen 1999;
- als bedoeld in categorie 28.4, onder e, en categorie 28.4, onder f, van Bijlage I van het
besluit.
3. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder e, van de wet, in gevallen waarin gedeputeerde staten het bevoegd gezag zijn, wordt
als adviseur aangewezen de commandant van de regionale brandweer binnen wiens gebied de
betrokken inrichting geheel of in hoofdzaak zal zijn of is gelegen, indien de aanvraag betrekking
heeft op een inrichting die behoort tot een categorie die is genoemd in bijlage I, onderdeel C,
onder 3.5.
Artikel 6.4
Monumenten
1. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder f, van de wet, worden als adviseurs aangewezen:
a. Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, indien de activiteiten betrekking hebben
op:
1°. het afbreken van een beschermd monument of een deel daarvan voor zover van ingrijpende
aard,
2°. het ingrijpend wijzigen van een beschermd monument of een belangrijk deel daarvan, voor
zover de gevolgen voor de waarde van het beschermde monument vergelijkbaar zijn met de
gevolgen van het geval, bedoeld onder 1°,
3°. het reconstrueren van een beschermd monument of een belangrijk deel daarvan, waarbij de
staat van het monument wordt teruggebracht naar een eerdere staat of een veronderstelde
eerdere staat van dat monument, of
4°. het geven van een nieuwe bestemming aan een beschermd monument of een belangrijk deel
daarvan;
b. gedeputeerde staten, indien het beschermde monument buiten de krachtens de
Wegenverkeerswet 1994 vastgestelde bebouwde kom ligt.
2. Indien de adviseurs als bedoeld in het eerste lid, advies uitbrengen, geschiedt dit schriftelijk
binnen acht weken nadat het bevoegd gezag de gegevens en bescheiden, bedoeld in artikel 3:7
van de Algemene wet bestuursrecht, ter beschikking heeft gesteld.
3. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van activiteiten als bedoeld in artikel 2.2, eerste
lid, onder b, van de wet, worden gedeputeerde staten als adviseur aangewezen, indien het een
monument betreft dat is geplaatst op een provinciale monumentenlijst onderscheidenlijk is
ingeschreven in een provinciaal monumentenregister.

§ 6.2. Verklaring van geen bedenkingen
Artikel 6.5
Opslaan afvalstoffen of gevaarlijke stoffen
1. Voor zover een aanvraag als bedoeld in artikel 3.3, vierde lid, onder a, waarvoor Onze Minister
van Economische Zaken bevoegd is te beslissen, betrekking heeft op het ondergronds opslaan
van afvalstoffen die van buiten het betrokken mijnbouwwerk afkomstig zijn, dan wel gevaarlijke
stoffen, wordt de omgevingsvergunning niet verleend dan nadat gedeputeerde staten van de

13

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

provincie waarin het project geheel of in hoofdzaak zal worden of wordt uitgevoerd, hebben
verklaard dat zij daartegen geen bedenkingen hebben.
2. De verklaring als bedoeld in het eerste lid, kan slechts worden geweigerd in het belang van de
bescherming van het milieu.
Artikel 6.6
Inrichting tevens mijnbouwwerk
1. Voor zover een aanvraag betrekking heeft op een inrichting die tevens een mijnbouwwerk is
maar geen sprake is van een aanvraag als bedoeld in artikel 3.3, vierde lid, onder a, waarvoor
Onze Minister van Economische Zaken bevoegd is te beslissen, wordt de omgevingsvergunning
niet verleend dan nadat Onze Minister van Economische Zaken heeft verklaard dat hij daartegen,
voorzover het de mijnbouwactiviteiten betreft, geen bedenkingen heeft.
2. Artikel 6.5, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing.
Artikel 6.7
Afwijken bestemmingsplan of beheersverordening
1. Voor zover een aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
onder c, van de wet, wordt de omgevingsvergunning, waarbij met toepassing van artikel 2.12,
eerste lid, onder a, onder 3º, van de wet wordt afgeweken van het bestemmingsplan of de
beheersverordening, niet verleend dan nadat de gemeenteraad van de gemeente waarin het
project geheel of in hoofdzaak zal worden of wordt uitgevoerd, heeft verklaard dat hij daartegen
geen bedenkingen heeft, tenzij sprake is van een project van provinciaal of nationaal ruimtelijk
belang.
2. De verklaring als bedoeld in het eerste lid, kan slechts worden geweigerd in het belang van een
goede ruimtelijke ordening.
3. De gemeenteraad kan de bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid, delegeren aan burgemeester
en wethouders.
Artikel 6.8

Afwijken van regels gesteld krachtens artikel 4.1, derde lid, of 4.3, derde lid,
van de Wet ruimtelijke ordening
1. Voor zover een aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
onder c, van de wet, wordt de omgevingsvergunning, waarbij met toepassing van artikel 2.12,
eerste lid, onder b, van de wet wordt afgeweken van regels gesteld krachtens artikel 4.1, derde
lid, of 4.3, derde lid, van de Wet ruimtelijke ordening, niet verleend dan nadat gedeputeerde
staten hebben verklaard dat zij daartegen geen bedenkingen hebben, respectievelijk Onze
Minister, in voorkomend geval in overeenstemming met Onze Minister wie het mede aangaat,
heeft verklaard dat hij daartegen geen bedenkingen heeft.
2. De verklaring, bedoeld in het eerste lid, kan slechts worden verleend indien het betrokken
project niet in strijd komt met de regels inzake afwijking die zijn opgenomen in de betrokken
provinciale verordening of algemene maatregel van bestuur.
§ 6.3. Bijzondere gevallen van bestuurlijke verplichtingen
Artikel 6.9
Aanvraag
Indien een inrichting belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu in een andere lidstaat van de
Europese Unie kan veroorzaken, dan wel indien een andere lidstaat van de Europese Unie die
belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu van een inrichting kan ondervinden daarom
verzoekt, verstrekt het bestuursorgaan de aanvraag met de daarbij behorende stukken aan die
lidstaat op het tijdstip waarop daarvan in Nederland kennis wordt gegeven dan wel de aanvraag
met de daarbij behorende stukken in Nederland ter inzage wordt gelegd.
Artikel 6.10
Toezenden ontwerpbesluit
1. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder c, van de wet, zendt het bevoegd gezag het ontwerpbesluit met de daarop betrekking
hebbende stukken die redelijkerwijs nodig zijn voor de beoordeling van het ontwerp, toe aan de
inspecteur.
2. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder e, van de wet, die op het grondgebied van twee of meer provincies plaatsvinden, in

14

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

gevallen waarin gedeputeerde staten het bevoegd gezag zijn, zenden zij het ontwerpbesluit met
de daarop betrekking hebbende stukken die redelijkerwijs nodig zijn voor een beoordeling van het
ontwerp, toe aan gedeputeerde staten van de provincies waarin de betrokken inrichting
gedeeltelijk zal zijn of is gelegen.
3. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder e, van de wet, in gevallen waarin Onze Minister van Economische Zaken het bevoegd
gezag is, zendt deze het ontwerpbesluit met de daarop betrekking hebbende stukken die
redelijkerwijs nodig zijn voor een beoordeling van het ontwerp, toe aan gedeputeerde staten van
de provincie waarin de betrokken inrichting geheel of gedeeltelijk zal zijn of is gelegen.
4. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder f, van de wet, zendt het bevoegd gezag het ontwerpbesluit met de daarop betrekking
hebbende stukken die redelijkerwijs nodig zijn voor een beoordeling van het ontwerp, toe aan
Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Artikel 6.11
Toezenden afschrift beschikking
1. Het bevoegd gezag zendt een afschrift van de beschikking op de aanvraag toe aan de
personen of bestuursorganen die in de artikelen 6.1, 6.3 en 6.4 zijn aangewezen als adviseur.
2. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder a of b, van de wet, welke betrekking heeft op een beschermd stads- of dorpsgezicht
respectievelijk een archeologisch attentiegebied als bedoeld in de Monumentenwet 1988, zendt
het bevoegd gezag gelijktijdig met de toezending aan de aanvrager een afschrift van de
beschikking toe aan Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap respectievelijk aan
gedeputeerde staten.
3. Met betrekking tot een aanvraag ten aanzien van een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder f of h, van de wet, zendt het bevoegd gezag gelijktijdig met de toezending aan de
aanvrager een afschrift van de beschikking toe aan Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap.
Artikel 6.12
Publicatie Staatscourant
1. Een kennisgeving als bedoeld in de artikel 3:12 en een mededeling als bedoeld in artikel 3:44
van de Algemene wet bestuursrecht worden in de Staatscourant geplaatst, voor zover het betreft
een besluit tot verlening van een omgevingsvergunning waarbij sprake is van een geval als
bedoeld in artikel 2.12, eerste lid, aanhef en onder a, onder 3º, van de wet.
2. Een kennisgeving als bedoeld in de artikelen 3:12 en een mededeling als bedoeld in artikel
3:44 van de Algemene wet bestuursrecht worden langs elektronische weg gedaan, voor zover het
betreft een besluit tot verlening van een omgevingsvergunning waarbij sprake is van een geval als
bedoeld in artikel 2.12, tweede lid, van de wet.
Artikel 6.13
BRZO-inrichting
1. Voor zover een aanvraag betrekking heeft op activiteiten als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
onder e, van de wet, waarop paragraaf 3 van het Besluit risico's zware ongevallen 1999 van
toepassing is, zendt het bevoegd gezag uiterlijk twee weken na ontvangst van de aanvraag, een
afschrift daarvan en van de daarbij behorende gegevens en bescheiden, aan:
a. Onze Minister;
b. de daartoe door Onze Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangewezen
ambtenaar, bedoeld in artikel 24 van de Arbeidsomstandighedenwet 1998;
c. de burgemeester van de gemeente waarin de inrichting geheel of gedeeltelijk zal zijn of is
gelegen, met uitzondering van de burgemeester van de gemeente waarvan burgemeester en
wethouders bevoegd zijn te beslissen op de aanvraag;
d. het bestuur van de regionale brandweer binnen wier gebied de inrichting geheel of gedeeltelijk
zal zijn of is gelegen;
e. voor zover de onderdelen van het veiligheidsrapport betrekking hebben op de risico’s voor het
oppervlaktewater: het bestuursorgaan dat tot het verlenen van de vergunning krachtens artikel
6.2 van de Waterwet, behoudens in een geval als bedoeld in artikel 3.16 van de wet.
2. In gevallen als bedoeld in het eerste lid zendt het bevoegd gezag uiterlijk twee weken na de
bekendmaking van de omgevingsvergunning een afschrift daarvan aan:

15

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

a.
b.
c.
d.

Onze Minister;
de inspecteur;
de arbeidsinspectie;
het college van burgemeester en wethouders van de gemeente waarin de inrichting geheel of
gedeeltelijk is gelegen;
e. het bestuur van de regionale brandweer.
3. Het bevoegd gezag zendt, indien tijdens de behandeling van de aanvraag een aanvulling op
het veiligheidsrapport, bedoeld in artikel 10 van het Besluit risico's zware ongevallen 1999, is
ontvangen, deze aanvulling uiterlijk twee weken na ontvangst aan de in het eerste lid genoemde
bestuursorganen en aan de daar bedoelde ambtenaar.
Artikel 6.14
Samenvatting van de risicoanalyse
Het bevoegd gezag zendt in een geval als bedoeld in bijlage I, categorie 21, 28.4, onder g, of
29.1, onder k, met het oog op de voorbereiding van de bestrijding van rampen en zware
ongevallen een exemplaar van de schriftelijke samenvatting van de risicoanalyse aan:
a. de burgemeester van de gemeente waarin de inrichting geheel of in hoofdzaak zal zijn of is
gelegen;
b. de commissaris van de Koningin in de provincie waarin een gemeente als bedoeld onder a is
gelegen;
c. het bestuur van de regionale brandweer waarin een gemeente als bedoeld onder a is gelegen.
Artikel 6.15
Veiligheidsrapport
1. Het bevoegd gezag zendt in een geval als bedoeld in artikel 6.13 met het oog op de
voorbereiding van de bestrijding van rampen en zware ongevallen de daarin bedoelde onderdelen
van het veiligheidsrapport en, indien tijdens de behandeling van de aanvraag een aanvulling op
het veiligheidsrapport is ontvangen, deze aanvulling aan:
a. de burgemeester van de gemeenten waarvan het grondgebied is gelegen binnen de lijn van
-8
10 individueel risico, bedoeld in bijlage III, onder 2, onder c, van het Besluit risico's zware
ongevallen 1999;
b. de commissaris van de Koningin in de provincie waarin een gemeente is gelegen waarin de
inrichting geheel of gedeeltelijk zal zijn of is gelegen;
c. de commissaris van de Koningin in de provincie waarin een gemeente als bedoeld onder a is
gelegen;
d. het bestuur van de regionale brandweer binnen wier gebied een gemeente als bedoeld onder a
of c is gelegen.
2. Het bevoegd gezag zendt een exemplaar van de stukken, bedoeld in het eerste lid, aan Onze
Minister.
3. Onze Minister zendt een exemplaar van de stukken, bedoeld in het eerste lid, indien de lijn van
-8
10 individueel risico, bedoeld in bijlage III, onder 2, onder c, van het Besluit risico's zware
ongevallen 1999 zich uitstrekt over het grondgebied van een andere staat, aan die staat. In dat
geval zendt hij tevens een exemplaar aan Onze Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. In afwijking van de eerste volzin zendt Onze Minister, indien krachtens artikel
19.3 van de Wet milieubeheer een tweede tekst is overgelegd, een exemplaar van deze tekst aan
de betrokken staat.

Hoofdstuk 7. Kwaliteitseisen
§ 7.1

Kwaliteitseisen handhaving

Artikel 7.1
Definitie bestuursorgaan
In dit hoofdstuk wordt verstaan onder bestuursorgaan: bestuursorgaan als bedoeld in artikel 5.3,
tweede lid, van de wet.
Artikel 7.2
Handhavingsbeleid
1. Het bestuursorgaan stelt het handhavingsbeleid vast in een of meer documenten waarin
gemotiveerd wordt aangegeven welke doelen het zichzelf stelt bij de handhaving en welke

16

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

activiteiten het daartoe zal uitvoeren. Het bestuursorgaan beziet regelmatig, maar in elk geval
naar aanleiding van de evaluatie, bedoeld in artikel 7.7, tweede lid, of dit beleid moet worden
aangepast en past het zonodig aan. Het bestuursorgaan draagt er zorg voor dat dit beleid en het
handhavingsbeleid van de andere betrokken bestuursorganen en de organen die belast zijn met
de strafrechtelijke handhaving onderling worden afgestemd.
2. Het handhavingsbeleid is gebaseerd op een analyse van de problemen die zich naar het
oordeel van het bestuursorgaan kunnen voordoen met betrekking tot de naleving van het bij of
krachtens de betrokken wetten bepaalde in de gevallen waarin de zorg voor de handhaving
daarvan aan hem is opgedragen.
3. Het handhavingsbeleid geeft inzicht in:
a. de prioriteitenstelling met betrekking tot de uitvoering van de krachtens het eerste lid
voorgenomen activiteiten;
b. de methodiek die het bestuursorgaan hanteert om te bepalen of de krachtens het eerste lid
gestelde doelen worden bereikt.
4. Het handhavingsbeleid geeft voorts inzicht in de strategie die het bestuursorgaan hanteert met
betrekking tot:
a. de wijze waarop het toezicht op de naleving van het bij of krachtens de betrokken wetten
bepaalde wordt uitgeoefend om de krachtens het eerste lid gestelde doelen te bereiken;
b. de rapportage van de bevindingen van degenen die toezicht hebben uitgeoefend en het
vervolg dat aan die bevindingen wordt gegeven;
c. de wijze waarop bestuurlijke sanctiebeschikkingen alsmede de termijnen die bij het geven en
uitvoeren van zodanige beschikkingen worden gehanteerd, en de strafrechtelijke handhaving
onderling worden afgestemd, en waarbij tevens aandacht wordt besteed aan de aard van de
geconstateerde overtredingen;
d. de wijze waarop het bestuursorgaan omgaat met overtredingen die zijn begaan door of in
naam van dat bestuursorgaan of van andere organen behorende tot de overheid.
5. Het handhavingsbeleid geeft tevens inzicht in de afspraken die het bestuursorgaan heeft
gemaakt met de andere betrokken bestuursorganen en de organen die belast zijn met de
strafrechtelijke handhaving, over de samenwerking bij en de afstemming van de werkzaamheden.
6. Burgemeester en wethouders maken het handhavingsbeleid bekend aan de gemeenteraad.
Gedeputeerde staten maken het handhavingsbeleid bekend aan provinciale staten.
Artikel 7.3
Uitvoeringsprogramma
1. Het bestuursorgaan werkt het handhavingsbeleid jaarlijks uit in een uitvoeringsprogramma
waarin wordt aangegeven welke van de voorgenomen activiteiten het bestuursorgaan het
komende jaar uitvoert. Daarbij houdt het bestuursorgaan rekening met de krachtens artikel 7.2,
eerste lid, gestelde doelen en de krachtens artikel 7.2, derde lid, onder a, gestelde prioriteiten.
2. Het bestuursorgaan stemt het uitvoeringsprogramma af met de andere betrokken
bestuursorganen en de organen die belast zijn met de strafrechtelijke handhaving.
3. Burgemeester en wethouders maken het uitvoeringsprogramma bekend aan de gemeenteraad.
Gedeputeerde staten maken het uitvoeringsprogramma bekend aan provinciale staten.
Artikel 7.4
Uitvoeringsorganisatie
1. Het bestuursorgaan richt zijn organisatie zodanig in dat een adequate en behoorlijke
uitvoering van het handhavingsbeleid, bedoeld in artikel 7.2, en het uitvoeringsprogramma,
bedoeld in artikel 7.3, gewaarborgd is. Daartoe draagt het bestuursorgaan er in ieder geval
zorg voor dat:
a. de personeelsformatie ten behoeve van de handhaving en de bij de onderscheiden functies
behorende taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden worden vastgelegd;
b. de personen die zijn belast met de voorbereiding van besluiten ten aanzien van aanvragen om
een omgevingsvergunning voor zover deze betrekking hebben op activiteiten met betrekking tot
een inrichting als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder e, van de wet of met de voorbereiding
van beslissingen als bedoeld in artikel 8.40a, derde lid, van de Wet milieubeheer of het stellen
van voorschriften als bedoeld in artikel 8.42, eerste lid, van de Wet milieubeheer niet worden
belast met:

17

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

1°. het toezicht op de naleving van het bij of krachtens de betrokken wetten bepaalde met
betrekking tot een inrichting, en
2°. het voorbereiden of uitvoeren van bestuurlijke sanctiebeschikkingen met betrekking tot een
inrichting;
c. een krachtens artikel 5.10 van de wet aangewezen ambtenaar niet voortdurend feitelijk wordt
belast met het uitoefenen van toezicht op de naleving van het bij of krachtens de betrokken
wetten bepaalde met betrekking tot dezelfde inrichting;
d. de organisatie van het bestuursorgaan ook buiten de gebruikelijke kantooruren bereikbaar en
beschikbaar is.
2. Het bestuursorgaan draagt er tevens zorg voor dat:
a. een beschrijving van de werkprocessen, de procedures en de bijbehorende
informatievoorziening inzake het toezicht op de naleving van het bij of krachtens de betrokken
wetten bepaalde en het voorbereiden, geven en uitvoeren van bestuurlijke sanctiebeschikkingen
wordt vastgesteld.
b. de uit te voeren werkzaamheden plaatsvinden overeenkomstig deze beschrijving.
Artikel 7.5
Borging van de middelen
Het bestuursorgaan draagt er zorg voor dat:
a. de voor het bereiken van de krachtens artikel 7.2, eerste lid, gestelde doelen en de voor het
uitvoeren van de in dat artikellid bedoelde activiteiten benodigde en beschikbare financiële en
personele middelen inzichtelijk worden gemaakt en in de begroting worden gewaarborgd;
b. de wijze van berekening van de benodigde financiële en personele middelen als bedoeld onder
a, inzichtelijk wordt gemaakt;
c. voor de uitvoering van het uitvoeringsprogramma, bedoeld in artikel 7.3, eerste lid, voldoende
benodigde financiële en personele middelen beschikbaar zijn en dat deze middelen zonodig
worden aangevuld of het uitvoeringsprogramma zo nodig wordt aangepast.
Artikel 7.6
Monitoring
1. Het bestuursorgaan bewaakt met behulp van een geautomatiseerd systeem de resultaten en
de voortgang van:
a. de uitvoering van het uitvoeringsprogramma, bedoeld in artikel 7.3, eerste lid;
b. het bereiken van de krachtens artikel 7.2, eerste lid, gestelde doelen.
2. In het systeem worden voorts in het kader van de handhaving verkregen gegevens
geregistreerd.
Artikel 7.7
Rapportage
1. Het bestuursorgaan rapporteert periodiek over:
a. het bereiken van de krachtens artikel 7.2, eerste lid, gestelde doelen;
b. de uitvoering van de voorgenomen activiteiten, bedoeld in artikel 7.2, eerste lid, in verhouding
tot de prioriteitenstelling, bedoeld in artikel 7.2, derde lid, onder a;
c. de uitvoering van de afspraken, bedoeld in artikel 7.2, vijfde lid.
2. Het bestuursorgaan evalueert jaarlijks of de in het uitvoeringsprogramma, bedoeld in artikel
7.3, eerste lid, opgenomen activiteiten zijn uitgevoerd en in hoeverre deze activiteiten hebben
bijgedragen aan het bereiken van de krachtens artikel 7.2, eerste lid, gestelde doelen.
3. Burgemeester en wethouders maken de rapportage, bedoeld in het eerste lid, en het verslag
van de evaluatie, bedoeld in het tweede lid, bekend aan de gemeenteraad. Gedeputeerde staten
maken de rapportage, bedoeld in het eerste lid, en het verslag van de evaluatie, bedoeld in het
tweede lid, bekend aan provinciale staten.

18

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Hoofdstuk 8. Overgangs- en slotbepalingen
Artikel 8.1
Tijdstip inwerkingtreding
Dit besluit treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip dat voor de diverse
artikelen of onderdelen daarvan verschillend kan worden vastgesteld.
Artikel 8.2
Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit omgevingsrecht.

Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in het Staatsblad
zal worden geplaatst.

De Minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,

De Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

19

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Bijlage I. Aanwijzing van categorieën inrichtingen en van
vergunningplichtige inrichtingen, alsmede van gevallen waarin een ander
bestuursorgaan dan burgemeester en wethouders het bevoegd gezag is
Onderdeel A
In deze bijlage wordt verstaan onder:
a.
ADR: de op 30 september 1957 te Genève totstandgekomen Europese overeenkomst
betreffende het internationale vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg (Trb. 1959, 71);
b.
bunkerstation: drijvend bouwsel dat wegens zijn bestemming in de regel niet wordt
verplaatst en dat bestemd of in gebruik is voor de opslag of levering van brandstof voor
de voorstuwing van schepen;
c.
CMR-stof: stof of preparaat die volgens bijlage I bij Richtlijn nr. 67/548/EEG
geclassificeerd is als Kankerverwekkend categorie 1 of 2 of als Mutageen categorie 1 of 2
of als “Voor de voortplanting vergiftig” categorie 1 of 2;
d.
gevaarlijke stoffen: stoffen en voorwerpen, waarvan het vervoer volgens het ADR is
verboden of slechts onder daarin opgenomen voorwaarden is toegestaan, dan wel
stoffen, materialen en voorwerpen aangeduid in de International Maritime Dangerous
Goods Code;
e.
landbouwinrichting: inrichting als bedoeld in artikel 2 van het Besluit landbouw
milieubeheer;
f.
meststoffengroep: aanduiding van de gevaarcategorie van vaste minerale anorganische
meststoffen overeenkomstig de indeling van PGS 7;
g.
opslagtank: een opslagvoorziening voor gas met een inhoud van ten minste 150 liter of
een opslagvoorziening voor vloeistof met een inhoud van ten minste 300 liter,
uitgezonderd een intermediate bulk container die voldoet aan hoofdstuk 6.5 van het ADR;
h.
vervoerseenheid met gevaarlijke stoffen: een voertuig, oplegger of aanhanger met een
conform het ADR voor het vervoer van gevaarlijke stoffen toegelaten tank, tankcontainer,
tankbatterij, laadketel, laadruimte of laadvloer waarin gevaarlijke stoffen aanwezig zijn;
i.
vloeibare brandstof: lichte olie, halfzware olie of gasolie als bedoeld in de artikelen 26 en
28 van de Wet op de accijns.
Onderdeel B
1. Onverminderd het bepaalde in onderdeel C van deze bijlage, worden als categorieën
vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit besluit, aangewezen:
a. inrichtingen waarop een van de onderstaande besluiten en regelingen van toepassing is:
o Besluit glastuinbouw voor zover het een glastuinbouwbedrijf type A betreft;
o Besluit emissie-eisen titaandioxide-inrichtingen;
o Besluit externe veiligheid inrichtingen;
o Besluit hefschroefvliegtuigen bij ziekenhuizen milieubeheer;
o Besluit informatie inzake rampen en zware ongevallen;
o Besluit LPG-tankstations milieubeheer;
o Besluit risico’s zware ongevallen 1999;
o Besluit verbranden afvalstoffen;
o Besluit beheer autowrakken
o Regeling grenswaarde VCM-luchtemissies-PVC-inrichtingen milieubeheer;
o Regeling grenswaarden luchtemissies VCM-inrichtingen milieubeheer;
o Regeling stortplaatsen voor baggerspecie op land;
b. landbouwinrichtingen waarop het Besluit landbouw milieubeheer op grond van artikel 3 of
artikel 4 van dat besluit niet van toepassing is;
c. inrichtingen voor activiteiten die zijn aangewezen krachtens artikel 7.2, eerste lid, van de Wet
milieubeheer voor zover de terzake van die activiteiten krachtens derde en vierde lid,
aangewezen categorieën de besluiten zijn waarop afdeling 3.4 van de Algemene wet
bestuursrecht en afdeling 13.2 van de Wet milieubeheer van toepassing zijn;

20

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

d. inrichtingen waarin zich één of meer broeikasgasinstallaties bevinden als bedoeld in artikel
16.1 van de Wet milieubeheer;
e. inrichtingen in, op, onder of over een plaats waar de in artikel 8.49 van de Wet milieubeheer
bedoelde zorg met betrekking tot een gesloten stortplaats wordt uitgevoerd.
2. Als categorieën inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, van het besluit, worden
aangewezen:
a. inrichtingen waar gelegenheid wordt geboden voor het afmeren van pleziervaartuigen met een
opslag van ingenomen afgewerkte olie, bilgewater en gevaarlijke afvalstoffen afkomstig van
3;
onderhoud en reparatie van pleziervaartuigen in tanks met een maximale capaciteit van 150 m
3
b. inrichtingen met een opslag van meer dan 35, maar minder dan 100 m afgedankte apparatuur,
bedoeld in artikel 1, onderdeel l, van de Regeling beheer elektrische en elektronische apparatuur
die conform artikel 4 van die regeling zijn ingenomen bij het ter beschikking stellen van een nieuw
product;
c. inrichtingen voor het voor hergebruik geschikt maken van afgedankte apparatuur, bedoeld in
artikel 1, onderdeel d, van het Besluit beheer elektrische en elektronische apparatuur voor zover
deze apparatuur vanuit de inrichting ter beschikking wordt gesteld aan particulieren in Nederland
2
en de opslagoppervlakte voor deze apparatuur maximaal 1.000 m is;
d. inrichtingen voor het opslaan van maximaal vier autowrakken in het kader van hulpverlening
aan kentekenhouders door een daartoe aangewezen instantie of in het kader van onderzoek door
politie of justitie, en inrichtingen waar onderhoud en reparatie van motorvoertuigen plaatsvindt en
waar autowrakken worden opgeslagen indien deze inrichtingen op 31 december 2007 niet onder
het Besluit inrichtingen voor motorvoertuigen vielen dan wel zouden vallen;
e. inrichtingen met een opslag van gevaarlijke afvalstoffen ontstaan bij bouwwerkzaamheden,
onderhoudswerkzaamheden of herstelwerkzaamheden die buiten de inrichting zijn verricht door
degene die de inrichting drijft, waarop op 31 december 2007:
o
1 . het Besluit horeca-, sport- en recreatie-inrichtingen milieubeheer;
o
2 . het Besluit bouw- en houtbedrijven milieubeheer;
o
3 . het Besluit inrichtingen voor motorvoertuigen milieubeheer;
o
4 . het Besluit textiel reinigingbedrijven milieubeheer; dan wel
o
5 . het Besluit jachthavens milieubeheer,
niet van toepassing was dan wel zou zijn geweest.
3. Het opsommingsnummer bij het eerste artikellid, het tweede artikellid en dit artikellid vervallen
op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
4. In artikel 2.1, eerste lid, van het besluit vervallen de woorden “in bijlage I, onderdeel B, onder 2,
en” op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
Onderdeel C
Categorie 1
1.1. Inrichtingen waar:
a. een of meer elektromotoren aanwezig zijn met een vermogen of een gezamenlijk vermogen
groter dan 1,5 kW, met dien verstande, dat bij de berekening van het gezamenlijk vermogen een
elektromotor met een vermogen van 0,25 kW of minder buiten beschouwing blijft;
b. een of meer verbrandingsmotoren aanwezig zijn met een vermogen of een gezamenlijk
vermogen groter dan 1,5 kW, met dien verstande, dat bij de berekening van het gezamenlijk
vermogen een verbrandingsmotor met een vermogen van 0,25 kW of minder buiten beschouwing
blijft;
c. een of meer voorzieningen of installaties aanwezig zijn voor het verstoken van brandstoffen
met een thermisch vermogen of een gezamenlijk vermogen groter dan 130 kW.
1.2. Voor de toepassing van onderdeel 1.1 blijven buiten beschouwing:
a. elektromotoren, verbrandingsmotoren en installaties voor het verstoken van brandstoffen die
tijdelijk in een bepaalde omgeving aanwezig zijn;
b. elektromotoren, die in een gebouw of een gedeelte van een gebouw dat voor bewoning wordt
gebruikt of daartoe is bestemd, ten behoeve van dat gebouw worden aangewend;
c. elektromotoren van bruggen, viaducten, verkeerstunnels en andere ondergronds gelegen
bouwwerken voor vervoer van personen of goederen en beweegbare waterkeringen.

21

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

1.3. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen:
a. waar een of meer elektromotoren of verbrandingsmotoren aanwezig zijn met een totaal
geïnstalleerd motorisch vermogen van 15 MW of meer;
b. voor het verstoken van brandstoffen met een thermisch vermogen van 50 MW of meer;
c. voor het beproeven van:
1°. verbrandingsmotoren waarbij voorzieningen of installaties aanwezig zijn voor het afremmen
van een gezamenlijk motorisch vermogen van 1 MW of meer;
2°. straalmotoren of -turbines met een stuwkracht van 9 kN of meer;
3°. straalmotoren of -turbines met een op as overgebracht vermogen van 250 kW of meer;
d. voor het vervaardigen van petrochemische producten of chemicaliën met een niet in een
gesloten gebouw geïnstalleerd motorisch vermogen van 1 MW of meer.
1.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen:
a. waar een of meer stookinstallaties aanwezig zijn waarin andere stoffen dan aardgas,
propaangas, butaangas, vloeibare brandstoffen of biodiesel die voldoet aan NEN-EN 14.214
worden verstookt, met nominaal vermogen van meer dan 20 kW thermisch vermogen;
b. voor het beproeven van verbrandingsmotoren waarbij voorzieningen of installaties
aanwezig zijn voor het afremmen van een gezamenlijk motorisch vermogen van 1
megawatt of meer;
c. waar een of meer elektromotoren of verbrandingsmotoren aanwezig zijn met een totaal
geïnstalleerd motorisch vermogen van 15 MW of meer;
d. waar een warmtekrachtinstallatie aanwezig is waarin een andere brandstof dan aardgas,
propaangas of butaangas wordt gebruikt;
e. voor het beproeven van straalmotoren of –turbines;
f. waar sprake is van een dierencrematorium.
Categorie 2
2.1. Inrichtingen voor:
a. het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van gassen of gasmengsels, al
of niet in samengeperste tot vloeistof verdichte of onder druk in vloeistof opgeloste toestand;
b. het regelen of meten van de druk of stroming van gas of gasstromen.
2.2. Voor de toepassing van onderdeel 2.1 blijven buiten beschouwing:
a. een of meer bovengrondse drukhouders of insluitsystemen met een inhoud of een
3
gezamenlijke inhoud kleiner dan 0,025 m voor het opslaan van licht ontvlambare, ontvlambare,
schadelijke of irriterende gassen of gasmengsels, al of niet in samengeperste tot vloeistof
verdichte of onder druk in vloeistof opgeloste toestand;
b. ten hoogste twee bovengrondse, niet op een bouwplaats opgestelde drukhouders of
3
insluitsystemen, elk met een inhoud van 0,15 m of minder voor het opslaan van propaan ten
behoeve van ruimteverwarming, warmwatervoorziening, het bereiden van voedingsmiddelen of
huishoudelijk gebruik;
c. een of meer drukhouders of insluitsystemen met een inhoud of een gezamenlijke inhoud kleiner
3
dan 1 m voor het opslaan van andere dan de onder a of b genoemde gassen of gasmengsels of
zuurstof, al of niet in samengeperste tot vloeistof verdichte of onder druk in vloeistof opgeloste
toestand, met uitzondering van ontplofbare, zeer licht ontvlambare, zeer vergiftige, vergiftige,
oxyderende, corrosieve, carcinogene, mutagene of teratogene gassen of gasmengsels.
2.3. Voor de toepassing van onderdeel 2.1, onder b, blijven buiten beschouwing inrichtingen met
3
een nominale belasting van 10 Nm /uur of minder bij een aanvoerdruk van ten hoogste 800 kPa
3
of met een nominale belasting van 500 Nm /uur of minder bij een aanvoerdruk van ten hoogste
20 kPa.
2.4. Voor de toepassing van onderdeel 2.2, onder b, wordt onder propaan een product verstaan
dat hoofdzakelijk bestaat uit propaan en propeen, met geringe hoeveelheden ethaan, butanen en
o
butenen, voor zover de dampspanning bij 70 C ten hoogste 3100 kPa bedraagt.
2.5. Onderdeel 2.2, onder b, is niet van toepassing indien de drukhouder of het insluitsysteem
respectievelijk de drukhouders of insluitsystemen zijn opgesteld in een inrichting waar andere

22

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

stationaire drukhouders of insluitsystemen voor de opslag van tot vloeistof verdichte gassen
aanwezig zijn.
2.6. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft:
a. inrichtingen voor opslag en overslag van koolwaterstoffen in gasvormige toestand met een
3
capaciteit voor de opslag van deze stoffen of producten van 100.000 m of meer;
b. aardgasbehandelingsinstallaties en gasverzamelinrichtingen, met een capaciteit ten aanzien
3
daarvan van 10.000.000 m per dag (bij 1 bar en 273 K) of meer;
c. luchtscheidingsbedrijven, met een benodigde hoeveelheid lucht ten behoeve van het
eindproduct van 10.000 kg per uur of meer.
2.7. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen:
a. voor de opslag van meer dan 1.500 liter ammoniak in gasflessen;
b. voor de opslag van meer dan 1.500 liter ethyleenoxide in gasflessen;
c. voor de opslag van gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen in gasflessen met een andere inhoud dan
ammoniak, ethyleenoxide, verstikkende, oxiderende of brandbare gassen, samengeperste lucht of
koelgas;
d. voor de opslag van propaan of propeen in meer dan twee opslagtanks;
e. voor de opslag van propaan of propeen in een opslagtank met een inhoud van meer dan 13.000
liter;
f. voor de opslag van propaan of propeen waarbij het gas, behoudens voor het leegmaken voor
verplaatsing van het reservoir, niet uitsluitend in de gasfase aan een reservoir wordt onttrokken;
g. voor de opslag van zuurstof in één of meer opslagtanks met een gezamenlijke inhoud van meer dan
25 m3;
h. voor de opslag van andere gassen dan propaan, propeen, zuurstof, koolzuur, lucht, argon, helium of
stikstof in één of meer opslagtanks;
i. voor de opslag van gassen, anders dan in gasflessen, gaspatronen, spuitbussen of
bovengrondse opslagtanks;
j. voor het afleveren van LPG;
k. voor het vullen van gasflessen, met uitzondering van het vullen van:
1o. gasflessen met propaan of butaan vanuit een gasfles van maximaal 150 liter van gasflessen met
een inhoud kleiner dan 12 liter;
2o. gasflessen met koolzuur of stikstof;
3o. persluchtflessen door middel van een compressor;
l. voor het vullen van spuitbussen, uitgezonderd het niet geautomatiseerd afvullen met stoffen anders
dan drijfgassen;
m. waar warmtepompen, koelinstallaties of vriesinstallaties aanwezig zijn, met een inhoud per
installatie van meer dan 1.500 liter ammoniak of 100 kg propaan, butaan of een mengsel van propaan
en butaan;
n. voor het reduceren van aardgasdruk of het meten van aardgashoeveelheid, voorzover de maximale
inlaatzijdige werkdruk meer dan 10.000 kPa bedraagt of een gasexpansieturbine aanwezig is of
drukverhogende installaties aanwezig zijn of de gastoevoerleiding een grotere diameter heeft dan 50,8
cm.
Categorie 3
3.1. Inrichtingen waar ontplofbare stoffen, preparaten of producten worden vervaardigd, bewerkt,
verwerkt, verpakt of herverpakt, opgeslagen of overgeslagen, waarbij onder ontplofbare stoffen
worden verstaan de stoffen of preparaten als bedoeld in artikel 2 van het Besluit verpakking en
aanduiding milieugevaarlijke stoffen en preparaten, dan wel de stoffen, preparaten of andere
producten, die zijn ingedeeld in de internationale transportgevarenklasse 1 als bedoeld in bijlage
1 van het Regeling vervoer over land van gevaarlijke stoffen (VLG), alsmede nitrocellulose.
3.2. Voor de toepassing van onderdeel 3.1 blijft het opslaan van ten hoogste de volgende
hoeveelheden buiten beschouwing:
a. 10.000 tot gevarengroep 1.4 van het VLG behorende patronen dan wel onderdelen daarvan
voor vuurwapens met een kaliber van niet meer dan 13,2 mm of voor schietgereedschap;
b. 1 kg tot gevarengroep 1.1 van het VLG behorend zwart buskruit;
c. 3 kg tot gevarengroep 1.3 van het VLG behorend rookzwak buskruit;
d. 10 kg tot gevarengroep 1.4 van het VLG behorend pyrotechnisch speelgoed;

23

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

e. 10 kg tot gevarengroep 1.4 van het VLG behorend consumentenvuurwerk in de zin van het
Vuurwerkbesluit.
3.3. Voor de toepassing van onderdeel 3.1 blijft buiten beschouwing het herladen als bedoeld in
artikel 17 van de Regeling wapens en munitie.
3.4. Indien sprake is van gelijktijdig opslaan van zwart en rookzwak buskruit, als bedoeld in
onderdeel 3.2, onder b en c, dient voor de berekening van de hoeveelheden die dan ten hoogste
mogen worden opgeslagen de hoeveelheid zwart buskruit, vermenigvuldigd met twee, te worden
opgeteld bij de hoeveelheid rookzwart buskruit; de zo berekende hoeveelheid mag de
hoeveelheid van 3 kg niet te boven gaan, met dien verstande dat de hoeveelheid zwart buskruit
de hoeveelheid van 1 kg niet te boven gaat.
3.5. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen waar:
a. meer dan 10 000 kg consumentenvuurwerk in de zin van het Vuurwerkbesluit wordt
opgeslagen of consumentenvuurwerk wordt bewerkt in de zin van het Vuurwerkbesluit;
b. professioneel vuurwerk al dan niet tezamen met consumentenvuurwerk in de zin van het
Vuurwerkbesluit wordt opgeslagen of bewerkt in de zin van het Vuurwerkbesluit, tenzij sprake is
van opslag van uitsluitend theatervuurwerk als bedoeld in artikel 1.1.1 van het Vuurwerkbesluit in
een hoeveelheid van ten hoogste 25 kg;
c. meer dan 25 kg, maar niet meer dan ten hoogste 50 000 kg in beslag genomen vuurwerk in de
zin van het Vuurwerkbesluit wordt opgeslagen.
3.6. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor de opslag van ontplofbare stoffen van de klasse 1
van het ADR, indien sprake is van:
a. meer dan 25 kg theatervuurwerk als bedoeld in artikel 1.1.1 van het Vuurwerkbesluit, waarbij voor
de bepaling van de hoeveelheid vuurwerk wordt uitgegaan van het gewicht van het vuurwerk als zijnde
onverpakt vuurwerk als bedoeld in artikel 1.1.1, vijfde lid, onder b, van het Vuurwerkbesluit;
b. meer dan 1000 kg consumentenvuurwerk, waarbij voor de bepaling van de hoeveelheid vuurwerk
wordt uitgegaan van het gewicht van het vuurwerk, bedoeld in artikel 1.1.1, vijfde lid, onder b, van het
Vuurwerkbesluit;
c. meer dan 25 kg in beslag genomen vuurwerk met aan consumentenvuurwerk vergelijkbare
eigenschappen in een politiebureau;
d. meer dan 1 kg zwart kruit;
e. meer dan 50 kg rookzwak kruit;
f. meer dan 50 kg netto explosieve massa noodsignaal;
g. meer dan 250.000 munitiepatronen of hagelpatronen dan wel onderdelen daarvan voor vuurwapens;
h. meer dan 250.000 patronen ten behoeve van schiethamers, of
i. andere ontplofbare stoffen dan de hierboven genoemde stoffen en anders dan pyrotechnisch
speelgoed.
Categorie 4
4.1. Inrichtingen voor het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van de
volgende stoffen, preparaten of andere producten:
a. stoffen en preparaten die zijn ingedeeld krachtens het Besluit verpakking en aanduiding
milieugevaarlijke stoffen en preparaten in een categorie als bedoeld in artikel 9.2.3.1, tweede lid,
van de Wet milieubeheer;
b. producten, waarin stoffen of preparaten, als bedoeld onder a, zijn verwerkt;
c. cosmetische of farmaceutische producten;
d. geurstoffen of smaakstoffen;
e. producten op basis van elastomeren of kunststoffen;
f. andere stoffen, preparaten of producten, die zijn genoemd in onderdeel 4.3.
4.2. Voor de toepassing van onderdeel 4.1 blijven apotheken en praktijken voor de uitoefening van
de geneeskunst als huisarts en de diergeneeskunst buiten beschouwing.
4.3. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot deze
categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor het vervaardigen van:
a. een of meer van de volgende stoffen of producten, met een capaciteit ten aanzien daarvan van
5.000.000 kg per jaar of meer:
1°. ammoniak;

24

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

2°. azijnzuur of azijnzuuranhydride;
3°. benzeen, tolueen, xyleen of naftaleen;
4°. chloor;
5°. ethanol met een gehalte van ten minste 94%;
6°. fenol of cresol;
7°. fosfor- of stikstofhoudende kunstmeststoffen;
8°. fosforzuur;
9°. isocyanaten;
10°. onverzadigde organische verbindingen met een molecuulmassa van 110 of minder;
11°. rayon of viscose;
12°. salpeterzuur;
13°. synthetische organische polymeren;
14°. titaandioxide, vanadiumpentoxide, zinkoxide, molybdeenoxide of loodoxide;
15°. zoutzuur;
16°. zwavel, zwavelzuur, zwavelig zuur of zwaveldioxide;
b. een of meer van de volgende stoffen of producten, met een capaciteit ten aanzien daarvan van
10.000 kg per jaar of meer:
1°. aminen;
2°. calciumcarbide (carbid) of siliciumcarbide (carborundum);
3°. carbonblack;
4°. carbonilchloride (fosgeen);
5°. fosfor;
6°. koolstofdisulfide;
7°. organische sulfiden (thioethers) of organische disulfiden;
8°. thiolen (mercaptanen);
c. gehalogeneerde organische verbindingen met een capaciteit ten aanzien daarvan van
1.000.000 kg per jaar of meer;
d. methanol met een capaciteit ten aanzien daarvan van 100.000.000 kg per jaar of meer;
e. alle volgende stoffen of producten, met een totale capaciteit ten aanzien daarvan van
1.000.000 kg per jaar of meer:
1°. aromatische aldehyden;
2°. esters van alifatische monocarbonzuren;
3°. eugenolderivaten;
4°. fenolische esters;
5°. ketonen met een molecuulmassa groter dan 150;
6°. terpentijnoliederivaten.
4.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen:
a. voor het vervaardigen, vormgeven en vulcaniseren van rubber, het blazen, extruderen,
schuimen, spuitgieten en thermovormen van kunststof, en het verwerken van polyesterhars;
b. voor het vervaardigen van gevaarlijke stoffen of voor het vervaardigen van verf, lak, drukinkt,
lijm, waspoeder of enzymen;
c. voor de opslag van stoffen van ADR klasse 5.1 of klasse 8, verpakkingsgroepen II en III,
zonder bijkomend gevaar, in bovengrondse opslagtanks met een inhoud van meer dan 10 m3;
d. voor de opslag van gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen anders dan vloeibare brandstoffen of
afgewerkte olie in ondergrondse opslagtanks, uitgezonderd de opslag van condensaat bij een
inrichting voor het reduceren van aardgasdruk of het meten van aardgashoeveelheid;
e. voor de opslag van gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen anders dan vloeibare brandstoffen in een
bunkerstation;
f. voor de opslag van gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen anders dan gassen, gasolie, afgewerkte
olie of stoffen van ADR klasse 5.1 of klasse 8, verpakkingsgroepen II en III, zonder bijkomend
gevaar, in bovengrondse opslagtanks, uitgezonderd ten hoogste 15 m3 opslag van PER bij een
inrichting voor de reiniging van textiel, ten hoogste 5 m3 opslag van tetrahydrothiofeen bij een
inrichting waar aardgasdruk wordt gereduceerd of aardgashoeveelheid wordt gemeten en ten
hoogste 1,5 m3 opslag van halfzware olie bij een landbouwinrichting of glastuinbouwbedrijf als
bedoeld in artikel 2, onderdeel a, van het Besluit glastuinbouw;

25

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

g. voor de opslag van andere gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen dan genoemd in categorie 2.7 of
3.6 in verpakking, uitgezonderd:
• stoffen van de klasse 3, 5.1, 7 en 9 van het ADR;
• stoffen van de klasse 4.1, verpakkingsgroep II en III, en klasse 4.2 en 4.3,
verpakkingsgroep I, II en III, van het ADR;
• stoffen van de klasse 5.2 van het ADR uitsluitend als LQ tot 1.000 kg;
• stoffen van de klasse 6.2 van het ADR;
• stoffen van de klasse 6.1 van het ADR, verpakkingsgroep II en III;
• stoffen van de klasse 6.1 van het ADR, verpakkingsgroep I tot 1.000 kg;
• stoffen van de klasse 8, verpakkingsgroep I zonder aanvullend etiket nummer 6.1 en
verpakkingsgroep II en III, van het ADR;
• stoffen van de klasse 8, verpakkingsgroep I met aanvullend etiket nummer 6.1, van het
ADR tot 1.000 kg;
h. voor de opslag van gevaarlijke stoffen of CMR-stoffen anders dan in verpakking, in opslagtanks
van metaal of kunststof of in bunkerstations;
i. waar een opslagvoorziening voor verpakte gevaarlijke stoffen, anders dan kunstmeststoffen van
meststoffengroep 1 of 2, of CMR-stoffen met een opslagcapaciteit van meer dan 10.000 kg
aanwezig is;
h. waar praktijkruimten of laboratoria aanwezig zijn, waar gericht wordt gewerkt met biologische
agentia, uitgezonderd de praktijkruimten of laboratoria waar gewerkt wordt met biologische
agentia die ingedeeld zijn of worden in groep 1 of groep 2 ingevolge richtlijn 2000/54/EG van het
Europees Parlement en de Raad van 18 september 2000 betreffende de bescherming van de
werknemers tegen de risico’s van blootstelling aan biologische agentia op het werk;
j. voor het afleveren van waterstof;
k. voor het verven van bloemen en planten.
Categorie 5
5.1. Inrichtingen voor het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van zeer licht
ontvlambare, licht ontvlambare, ontvlambare of brandbare vloeistoffen.
5.2. Voor de toepassing van onderdeel 5.1 blijven buiten beschouwing:
a. een of meer houders of insluitsystemen met een inhoud of een gezamenlijke inhoud van ten
3
hoogste 0,02 m meter voor het opslaan van licht ontvlambare vloeistoffen, waarvan het vlampunt
o
lager is gelegen dan 21 C;
b. een of meer houders of insluitsystemen met een inhoud of een gezamenlijke inhoud van ten
3
hoogste 0,2 m voor het opslaan van ontvlambare vloeistoffen, waarvan het vlampunt gelijk of
o
o
hoger is gelegen dan 21 C doch lager dan 55 C;
c. een of meer houders of insluitsystemen met een inhoud of een gezamenlijke inhoud van ten
3
hoogste 1 m voor het opslaan van brandbare vloeistoffen, waarvan het vlampunt gelijk of hoger
o
is gelegen dan 55 C.
5.3. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot deze
categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor:
a. het opslaan of overslaan van aardolie of koolwaterstoffen in vloeibare toestand met een
3
capaciteit voor de opslag van deze stoffen of producten van 100.000 m of meer;
b. het raffineren, kraken of vergassen van aardolie of aardoliefracties met een capaciteit ten
aanzien daarvan van 1.000.000.000 kg per jaar of meer.
5.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. het opslaan van vloeibare brandstoffen of afgewerkte olie in ondergrondse opslagtanks met
een gezamenlijke inhoud van meer dan 150 m3,
b. het opslaan van gasolie of afgewerkte olie in bovengrondse opslagtanks in de buitenlucht met
een gezamenlijke inhoud van meer dan 150 m3;
c. het opslaan van gasolie of afgewerkte olie in bovengrondse tanks inpandig met een
gezamenlijke inhoud van meer dan 15 m3 per opslagruimte;
d. het opslaan van vloeibare brandstoffen in een bunkerstation met een inhoud van meer dan 25
m3;

26

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

d. het afleveren van vloeibare brandstoffen ten behoeve van openbare verkoop voor
motorvoertuigen voor het wegverkeer door een afleverzuil waar aflevering zonder direct toezicht
mogelijk is en er minder dan 20 meter afstand is tussen de afleverzuil en een woning van derden,
sporthal, zwembad, winkel, hotel, restaurant, kantoorgebouw, bedrijfsgebouw, speeltuin, sportveld,
camping, volkstuinencomplex, recreatieterrein, bejaardenoord, verpleeginrichting, ziekenhuis,
sanatorium, zwakzinnigeninrichting, gezinsvervangend tehuis, school, telefooncentrale, gebouw met
vluchtleidingsapparatuur, elektriciteitscentrale, hoofdschakelstation van de
hoofdspoorweginfrastructuur, bedoeld in de Spoorwegwet, object met een hoge infrastructurele
waarde, installatie en bovengrondse opslagtank voor brandbare, explosieve of giftige stoffen, en een
plaats ten behoeve van de bewaring van gasflessen waarvan de gezamenlijke inhoud meer dan 2.500
liter (waterinhoud) bedraagt van derden;
e. het afleveren van vloeibare brandstoffen voor motorvoertuigen voor het wegverkeer waar
aflevering plaatsvindt met een pomp die zich onder het vloeistofniveau in de tank bevindt;
f. voor het afleveren van vloeibare brandstoffen aan beroepsvaartuigen.
Categorie 6
6.1. Inrichtingen voor het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van harsen,
dierlijke of plantaardige oliën of vetten.
6.2. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor het vervaardigen van:
a. oliën en vetten uit dierlijke of plantaardige grondstoffen met een capaciteit ten aanzien daarvan
250.000.000 kg per jaar of meer;
b. vetzuren of alkanolen uit dierlijke of plantaardige oliën of vetten met een capaciteit ten aanzien
daarvan van 50.000.000 kg per jaar of meer.
6.3. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden de inrichtingen aangewezen voor het vervaardigen of bewerken van harsen of
dierlijke of plantaardige oliën en vetten en voor het opslaan van harsen of dierlijke of plantaardige
3
oliën en vetten in opslagtanks met een gezamenlijke inhoud groter dan 150 m .
Categorie 7
7.1. Inrichtingen voor:
a. het bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van dierlijke of overige organische meststoffen;
b. het vervaardigen, bewerken, opslaan of overslaan van anorganische nitraathoudende
meststoffen.
7.2. Voor de toepassing van onderdeel 7.1, onder a, blijft buiten beschouwing het opslaan van 10
3
m of minder dierlijke of andere organische vaste meststoffen.
7.3. Voor de toepassing van onderdeel 7.1, onder b, blijft buiten beschouwing het opslaan of
overslaan van 1.000 kg of minder anorganische nitraathoudende meststoffen die als gevolg van
hun ammoniumnitraatgehalte niet kunnen ontploffen.
7.4. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor het bewerken of verwerken van van buiten
de inrichting afkomstige dierlijke meststoffen met een capaciteit ten aanzien daarvan van 25.000
3
m per jaar of meer.
7.5. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. het vervaardigen of bewerken van anorganische nitraathoudende kunstmeststoffen;
b. het opslaan van meststoffen behorende tot meststoffengroep 3 of meststoffengroep 4;
c. het opslaan van meer dan 50.000 kg meststoffen behorende tot meststoffengroep 2;
d. het bewerken of verwerken van dierlijke of overige organische meststoffen, uitgezonderd
mengen en roeren;
e. het opslaan van meer dan 600 m3 vaste dierlijke mest;
f. het opslaan van dunne mest waarop het Besluit mestbassins milieubeheer niet van toepassing
is en voorzover het niet gaat om een landbouwinrichting.
Categorie 8
8.1 Inrichtingen voor:

27

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

a. het kweken, fokken, mesten, houden, verhandelen, verladen of wegen van dieren;
b. het slachten van dieren;
c. het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van huiden, bont, leer of
lederhalffabrikaten;
d. het bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van producten, die bij het slachten van dieren
vrijkomen;
e. de destructie van dieren als bedoeld in artikel 2.19 van de Regeling dierlijke bijproducten 2008.
8.2. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft:
a. inrichtingen voor het vervaardigen van vet, lijm, as, kool, proteïne of gelatine uit beenderen of
huiden met een capaciteit ten aanzien daarvan van 5.000.000 kg per jaar of meer;
b. inrichtingen als bedoeld in onderdeel 8.1, onder e.
8.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. het in de buitenlucht houden van honden of roofvogels of vogels van de families papegaaien,
lori’s, kaketoes, pelikanen, kraanvogels, pinguins, parelhoenders, reigers en roerdompen en het
geslacht pauwen;
b. dierentuinen in de zin van artikel 1, onder a, van het Dierentuinenbesluit;
c. het kweken van consumptievis;
d. het kweken van ongewervelde dieren;
e. het houden van meer dan 10 schapen, 5 paarden, 10 geiten, 25 stuks pluimvee, 25 voedsters
of 10 overige landbouwhuisdieren, voorzover het niet gaat om een landbouwinrichting;
f. het tijdelijk huisvesten van landbouwhuisdieren voor transport of handel anders dan bij een
landbouwinrichting;
g. het slachten van meer dan 10.000 kilogram levend gewicht aan dieren per week;
h. het verwerken van dierlijke bijproducten tot eiwit, olie, vet, gelatine, collageen, dicaliumfosfaat,
bloedproducten of farmaceutische producten;
i. het vervaardigen of verven van bont, het ontharen of looien van huiden, of het verven of finishen
van leer;
j. de activiteiten, bedoeld in artikel 2.19, eerste lid, sub c, d en e, van de Regeling dierlijke
bijproducten 2008.
Categorie 9
9.1. Inrichtingen voor:
a. het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van vlees of vleeswaren;
b. het bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van vis, weekdieren, schaaldieren of
producten, die bij de bewerking of verwerking daarvan vrijkomen;
c. het vervaardigen van brood, banket, chocoladeproducten, beschuit, koek of biscuit;
d. het vervaardigen, bewerken of verwerken van voedingsmiddelen, genotmiddelen of
grondstoffen daarvoor;
e. het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van voedingsmiddelen voor
dieren of grondstoffen daarvoor;
f. het telen, behandelen, verhandelen, opslaan of overslaan van landbouwproducten.
9.2 Voor de toepassing van onderdeel 9.1, onder e en f, blijven buiten beschouwing inrichtingen
voor het opslaan van:
a. tot balen geperst of gebundeld hooi, stro of vlas met een droge stofgehalte van meer dan 30%,
3
b. bieten of aardappelen met een capaciteit ten behoeve daarvan van niet meer dan 750 m .
9.3. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor:
a. het vervaardigen van melkpoeder, weipoeder of andere gedroogde zuivelproducten met een
capaciteit ten aanzien daarvan van 1.500 kg per uur of meer;
b. het vervaardigen van consumptiemelk, consumptiemelkproducten of gevaporiseerde melk of
melkproducten met een melkverwerkingscapaciteit ten aanzien daarvan van 55.000.000 kg per
jaar of meer;
c. het concentreren van melk of melkproducten door middel van indamping met een
waterverdampingscapaciteit ten aanzien daarvan van 20.000 kg per uur of meer;

28

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

d. het vervaardigen van veevoeder met een capaciteit ten aanzien daarvan van 100.000 kg per
uur of meer;
e. het drogen van groenvoer met een waterverdampingscapaciteit ten aanzien daarvan van
10.000 kg per uur of meer;
f. het opslaan of overslaan van veevoeder met een verwerkingscapaciteit ten aanzien daarvan
van 500.000 kg per uur of meer;
g. het vervaardigen van suiker uit suikerbieten met een capaciteit ten aanzien daarvan van
2.500.000 kg suikerbieten per dag of meer;
h. het vervaardigen van gist met een capaciteit ten aanzien daarvan van 5.000.000 kg per jaar of
meer;
i. het vervaardigen van zetmeel of zetmeelderivaten met een capaciteit ten aanzien daarvan van
10.000 kg per uur of meer;
j. het opslaan of overslaan van granen, meelsoorten, zaden, gedroogde peulvruchten, maïs, of
derivaten daarvan met een verwerkingscapaciteit ten aanzien daarvan van 500.000 kg per uur of
meer.
9.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. het vervaardigen, bewerken of verwerken van voedingsmiddelen, genotmiddelen of
grondstoffen daarvoor waarbij:
1°. de gezamenlijke nominale belasting op bovenwaarde van continu-ovens meer bedraagt dan
200 kW;
2°. voor het vervaardigen, bewerken of verwerken gebruik wordt gemaakt van een of meer
andere apparaten dan continu-ovens met een individuele nominale belasting op bovenwaarde
van meer dan 130 kW of een aansluitwaarde van meer dan 130 kW;
b. het vervaardigen of bewerken van voedingsmiddelen voor dieren en hondenkluiven;
c. het vervaardigen van meel en bloem, met uitzondering van wind- en watermolens;
d. het opslaan van ruwe cacao;
e. het onder een permanente opstand van glas of kunststof telen van gewassen voor zover het
niet gaat om een landbouwinrichting of een glastuinbouwbedrijf zoals bedoeld in artikel 2,
onderdeel a, van het Besluit glastuinbouw;
f. het kweken van algen.
Categorie 10
10.1. Inrichtingen waar gewasbeschermingsmiddelen of biociden, als bedoeld in artikel 1 van de
Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden, worden vervaardigd, bewerkt, opgeslagen of
overgeslagen.
10.2. Voor de toepassing van onderdeel 10.1 blijven buiten beschouwing het opslaan van 10 kg
of minder gewasbeschermingsmiddelen of biociden, tenzij bij het opslaan van de
gewasbeschermingsmiddelen of biociden sprake is of zou zijn van het aanwezig hebben van een
gevaarlijke stof, als bedoeld in artikel 8 van het Besluit risico's zware ongevallen 1999.
Categorie 11
11.1. Inrichtingen voor het winnen, vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van:
a. keramische producten, bak-, sier- of bestratingstenen, dakpannen, porselein, aardewerk,
kalkzandsteen, cement, cementmortel, cementwaren of kalk;
b. betonmortel of betonwaren;
c. ertsen, mineralen, derivaten van ertsen of mineralen, minerale producten of mergel;
d. asbest of asbesthoudende producten;
e. glas of glazen voorwerpen;
f. asfalt of asfalthoudende producten;
g. steen, gesteente of stenen voorwerpen, niet zijnde puin;
h. zand of grind;
i. grond.
11.2 Voor de toepassing van onderdeel 11.1, onder a en e, blijven buiten beschouwing
inrichtingen met een of meer ovens met een thermisch vermogen of een gezamenlijk thermisch

29

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

vermogen van 5 kW of minder, die bestemd zijn voor de vervaardiging of bewerking van
genoemde producten.
11.3. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor:
a. het opslaan of overslaan van ertsen, mineralen of derivaten van ertsen of mineralen met een
2
oppervlakte voor de opslag daarvan van 2000 m of meer;
b. het malen, roosten, pelletiseren of doen sinteren van ertsen of derivaten daarvan met een
capaciteit ten aanzien daarvan van 1.000.000 kg per jaar of meer;
c. het vervaardigen van:
1°. cement of cementklinker met een capaciteit ten aanzien daarvan van 100.000.000 kg per jaar
of meer;
2°. cement- of betonmortel met een capaciteit ten aanzien daarvan van 100.000 kg per uur of
meer;
3°. cement- of betonwaren met behulp van persen, triltafels of bekistingstrillers met een capaciteit
ten aanzien daarvan van 100.000 kg per dag of meer;
4°. glasvezel, glazuren, emailles, glaswol of steenwol met een capaciteit ten aanzien daarvan van
5.000.000 kg per jaar of meer;
5°. asfalt of asfaltproducten met een capaciteit ten aanzien daarvan van 100.000 kg per uur of
meer;
6°. cokes uit steenkool met een capaciteit ten aanzien daarvan van 100.000.000 kg per jaar of
meer;
d. het vergassen van steenkool met een capaciteit ten aanzien daarvan van 100.000.000 kg per
jaar of meer;
e. het vervaardigen, bewerken of verwerken van glas of glazen voorwerpen met een capaciteit ten
aanzien daarvan van 10.000 kg per uur of meer;
f. het bewerken of verwerken van gesteente, afkomstig uit kolenmijnen, met een capaciteit ten
aanzien daarvan van 10.000.000 kg per jaar of meer;
g. het winnen van steen, met uitzondering van grind en mergel, met een capaciteit ten aanzien
daarvan van 100.000 kg per uur of meer;
h. het winnen, breken, malen, zeven of drogen van mergel;
i. het winnen van zand of grind met een capaciteit ten aanzien daarvan van 100.000 kg per uur of
meer;
j. het breken, malen, zeven of drogen van zand, grond, grind of steen, met uitzondering van
mergel, met een capaciteit ten aanzien daarvan van 100.000.000 kg per jaar of meer, indien
zodanige inrichting een inrichting is voor zand- of grindwinning waarvoor op grond van artikel 3
van de Ontgrondingenwet een vergunning is vereist;
k. het breken, malen, zeven of drogen van :
1°. zand, grond, grind of steen, met uitzondering van puin en mergel;
2°. kalkzandsteen, kalk;
3°. steenkolen of andere mineralen of derivaten daarvan, met een capaciteit ten aanzien daarvan
van 100.000.000 kg per jaar of meer, indien zodanige inrichting niet een inrichting is voor zand- of
grindwinning, waarvoor op grond van artikel 3 van de Ontgrondingenwet een vergunning is
vereist.
11.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. het vervaardigen of bewerken met apparaten met een individuele nominale belasting op
bovenwaarde van meer dan 130 kW of een aansluitwaarde van meer dan 130 kW van
keramische producten, bakstenen, sierstenen of bestratingstenen, dakpannen, porselein of
aardewerk;
b. het opslaan of overslaan van steenkool en ertsen of derivaten van ertsen;
c. het malen, roosten, pelletiseren of doen sinteren van ertsen of derivaten daarvan;
d. het vervaardigen van cement of cementklinker en cementmortel of betonmortel;
e. het vervaardigen van cementwaren of betonwaren met behulp van persen, triltafels of
bekistingstrillers;

30

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

f. het vervaardigen of bewerken met apparaten met een individuele nominale belasting op
bovenwaarde van meer dan 130 kW of een aansluitwaarde van meer dan 130 kW van glas of
glazen voorwerpen;
g. het vervaardigen van glasvezel, glazuren, emailles, glaswol of steenwol;
h. het vervaardigen van asfalt of asfaltproducten;
i. het vervaardigen van cokes uit steenkool;
j. het vergassen van steenkool;
k. het bewerken of verwerken van gesteente, afkomstig uit kolenmijnen;
l. het winnen van steen, met uitzondering van grind en mergel;
m. het winnen, breken, malen, zeven of drogen van mergel, zand of grind, kalkzandsteen, kalk,
steenkolen of andere mineralen of derivaten daarvan;
n. het vervaardigen van kalkzandsteen, composietsteen, terrazzo en granito.
Categorie 12
12.1. Inrichtingen voor het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van
metalen, metalen voorwerpen of schroot dan wel behandelen van de oppervlakte van metalen of
metalen voorwerpen.
12.2. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen:
a. voor het vervaardigen van ruw ijzer, ruw staal of primaire non-ferrometalen met een capaciteit
ten aanzien daarvan van 1.000.000 kg per jaar of meer;
b. waar een of meer warmband- of koudwalsen aanwezig zijn voor het tot platen omvormen van
metalen of hun legeringen, waarvan het smeltpunt hoger is dan 800 K, en waarbij de dikte van het
aangevoerde materiaal groter is dan 1 mm en waar het productieoppervlak ten aanzien daarvan
2
2.000 m of meer bedraagt;
c. waar een of meer wals- of trekinstallaties aanwezig zijn voor het tot profiel- of stafmateriaal
omvormen van metalen of hun legeringen, waarvan het smeltpunt hoger is dan 800 K en waar het
2
productieoppervlak ten aanzien daarvan 2.000 m of meer bedraagt;
d. waar een of meer wals-, trek- of lasinstallaties aanwezig zijn voor het produceren van metalen
2
buizen en waar het productieoppervlak ten aanzien daarvan 2.000 m of meer bedraagt;
e. voor het smeden van ankers of kettingen en waar het productieoppervlak ten aanzien daarvan
2
2000 m of meer bedraagt;
f. voor het produceren, renoveren of schoonmaken van metalen ketels, vaten, tanks of containers
2
en waar het productieoppervlak ten aanzien daarvan 2.000 m of meer bedraagt;
g. voor het samenvoegen van plaat-, profiel-, staf- of buismaterialen door middel van smeden,
klinken, lassen of monteren en waar het niet in een gesloten gebouw ondergebrachte
2
productieoppervlak ten aanzien daarvan 2000 m of meer bedraagt;
h. voor het smelten of gieten van metalen of hun legeringen met een capaciteit ten aanzien
daarvan van 4.000.000 kg per jaar of meer;
i. voor het smelten van lood met een capaciteit ten aanzien daarvan van 2.500.000 kg per jaar of
meer.
12.3. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. het vervaardigen van ruw ijzer, ruw staal, of primaire non-ferro metalen;
b. het gieten van metalen of hun legeringen;
c. het harden of gloeien van metalen of het diffunderen van stoffen in het metaaloppervlak, indien
daarbij zouten, oliën of gassen anders dan inerte gassen of koolzuurgas worden toegepast;
d. het behandelen van metaaloppervlakken door schoonbranden en pyrolyse;
e. het aanbrengen van metaallagen met cyanidehoudende baden, met een totale badinhoud van
meer dan 100 liter.
12.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden tevens aangewezen de inrichtingen als bedoeld in onderdeel 12.2, onder b tot en
met g.
Categorie 13
13.1. Inrichtingen voor:

31

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

a. het vervaardigen, onderhouden, repareren, behandelen van de oppervlakte, keuren, reinigen,
verhandelen, verhuren of proefdraaien van:
1°. vliegtuigen;
2°. trams of onderdelen daarvan;
3°. motoren, motorvoertuigen of -vaartuigen;
4°. caravans;
5°. landbouwwerktuigen;
6°. bromfietsen;
b. het parkeren van 3 of meer voor het vervoer van goederen langs de weg bestemde
motorvoertuigen, gelede motorvoertuigen, aanhangwagens of opleggers, waarvan de massa van
het ledige voertuig, vermeerderd met het laadvermogen, meer bedraagt dan 3500 kg.
13.2. Voor de toepassing van onderdeel 13.1, onder b, blijven buiten beschouwing
parkeerterreinen die deel uitmaken van openbare wegen of weggedeelten en parkeerterreinen die
voor het openbaar verkeer openstaan.
13.3. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor:
a. het vervaardigen of assembleren van automobielen of motoren voor automobielen met een
2
productieoppervlak ten aanzien daarvan van 10.000 m of meer;
b. voor het bouwen, onderhouden, repareren of het behandelen van de oppervlakte van metalen
schepen met een langs de waterlijn te meten lengte van 25 m of meer;
c. het reinigen van tankschepen.
13.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. het vervaardigen, repareren, proefdraaien of uitwendig reinigen van vliegtuigen;
b. het vervaardigen, onderhouden, repareren of het behandelen van de oppervlakte van schepen
anders dan pleziervaartuigen;
c. het afmeren van zeegaande veerboten;
d. het overslaan van gevaarlijke stoffen van schip naar schip;
e. het reinigen van tankschepen;
f. het voor meer dan 24 uur parkeren van vervoerseenheden met gevaarlijke stoffen;
g. het parkeren van meer dan 3 vervoerseenheden met gevaarlijke stoffen.
Categorie 14
14.1. Inrichtingen voor het onderhouden, repareren, behandelen van de oppervlakte, keuren,
reinigen, verhandelen, verhuren of proefdraaien van spoorvoertuigen of onderdelen daarvan,
alsmede spoorwegemplacementen.
14.2. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover de inrichtingen zijn bestemd voor het samenstellen van treinen of
treindelen door middel van het stoten of heuvelen van spoorvoertuigen, bestemd voor
goederenvervoer.
14.3. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden spoorwegemplacementen aangewezen.
Categorie 15
15.1. Inrichtingen voor het vervaardigen, bewerken, verwerken, behandelen, opslaan of overslaan
van hout of kurk dan wel van houten, kurken of houtachtige voorwerpen.
15.2. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. het vervaardigen van producten van houtmeelvezels, houtwolvezels of houtvezels;
b. het vervaardigen van triplexplaten, fineerplaten, vezelplaten of spaanplaten;
c. het impregneren van hout door middel van spuiten, sproeien of de vacuüm drukmethode.
Categorie 16
16.1. Inrichtingen voor:
a. het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan, overslaan of reinigen van textiel,
woningtextiel, textielgrondstoffen, bont, leer, vlas of producten hiervan;

32

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

b. het vervaardigen, bewerken, verwerken, opslaan of overslaan van papierstof, papier of
producten hiervan;
c. toepassen van grafische technieken.
16.2. Voor de toepassing van onderdeel 16.1 blijven buiten beschouwing inrichtingen voor het
opslaan van gebundeld vlas met een drogestofgehalte van meer dan 30%.
16.3. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen:
a. waar 50 of meer mechanisch aangedreven weefgetouwen aanwezig zijn;
b. voor het vervaardigen van papier of celstof met een capaciteit ten aanzien daarvan van 3.000
kg per uur of meer.
16.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. het veredelen van textiel of producten hiervan;
b. het vervaardigen van papierstof, papier of karton, het bleken van papier en het vervaardigen
van producten van karton en hygiënische papierproducten;
c. het zelfklevend maken van materialen;
d. het toepassen van de volgende drukprocessen:
- illustratiediepdruk;
- rotatieoffset;
- flexodruk en verpakkingsdiepdruk;
- rotatiezeefdruk;
- zeefdruk met een emissie groter dan 10.000 kg vluchtige organische stoffen per jaar.
16.5. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit worden tevens aangewezen de inrichtingen als bedoeld in onderdeel 16.3, onder a.
Categorie 17
17.1. Inrichtingen waar met vuurwapens wordt geschoten of met ontvlambare of ontplofbare
voorwerpen wordt geworpen.
17.2. Voor de toepassing van onderdeel 17.1 blijven buiten beschouwing inrichtingen waarop
door de Nederlandse of een bondgenootschappelijke krijgsmacht uitsluitend met niet-scherpe
patronen wordt geschoten.
17.3. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden de inrichtingen aangewezen voor schieten met vuurwapens of werpen met
ontvlambare of ontplofbare voorwerpen, met uitzondering van inrichtingen voor het traditioneel
schieten.
Categorie 18
18.1. Hotels, restaurants, pensions, cafés, cafetaria's, snackbars en discotheken, alsmede
aanverwante inrichtingen waar tegen vergoeding logies worden verstrekt, dranken worden
geschonken of spijzen voor directe consumptie worden bereid of verstrekt.
18.2. Voor de toepassing van onderdeel 18.1 blijven buiten beschouwing inrichtingen waar:
a. voorzieningen aanwezig zijn voor het gelijktijdig kunnen verstrekken van uitsluitend logies en
ontbijt aan ten hoogste 15 personen, of
b. ten hoogste 15 standplaatsen voor kampeermiddelen aanwezig zijn.
Categorie 19
19.1 Inrichtingen waar:
a. drie of meer speelautomaten aanwezig zijn die zijn opgesteld voor gebruik door anderen dan
de eigenaar of de houder;
b. waar een of meer voorzieningen aanwezig zijn voor het dansen, alsmede dansscholen;
c. waar een of meer voorzieningen of installaties aanwezig zijn voor het beoefenen van sport,
alsmede sportscholen en sporthallen;
d. waar een of meer voorzieningen aanwezig zijn voor het beoefenen van muziek, alsmede
muziekscholen en muziek oefenlokalen;
e. waar een of meer voorzieningen aanwezig zijn voor recreatieve doeleinden en waar een
geluidsinstallatie is opgesteld, alsmede sportterreinen en openluchttheaters;

33

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

f. gelegenheid wordt geboden tot zwemmen;
g. waar gelegenheid wordt geboden tot het gebruiken van:
1°. gemotoriseerde modelvliegtuigen, -vaartuigen of -voertuigen;
2°. bromfietsen, motorvoertuigen of andere gemotoriseerde voer- of vaartuigen in
wedstrijdverband, ter voorbereiding van wedstrijden of voor recreatieve doeleinden;
h. tien of meer ligplaatsen voor pleziervaartuigen aanwezig zijn in een jachthaven als bedoeld in
artikel 1 van het Besluit jachthavens;
i. waar met bogen of boogwapens of met wapens, werkend met luchtdruk of gasdruk, wordt
geschoten.
19.2. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
categorie 19.1, onder g, 2°, voor zover het betreft terreinen, geen openbare weg zijnde, die
bestemd of ingericht zijn voor het in wedstrijdverband, ter voorbereiding van wedstrijden of voor
recreatieve doeleinden rijden met gemotoriseerde voertuigen, en die daartoe acht uren per week
of meer opengesteld zijn.
19.3. Voor de toepassing van onderdeel 19.2 blijven buiten beschouwing terreinen die langer zijn
opengesteld, indien dit een gevolg is van ruimere openingstijden gedurende ten hoogste drie
weekeinden per kalenderjaar, met het oog op het houden van wedstrijden op die terreinen of het
voorbereiden van zodanige wedstrijden. Tot het weekeinde worden gerekend: zaterdagen,
zondagen en algemeen erkende feestdagen of daarmee gelijkgestelde dagen als bedoeld in
artikel 3 van de Algemene termijnenwet, die op een vrijdag of op een maandag vallen.
19.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor:
a. sport of recreatie die per jaar 500.000 bezoekers of meer trekken;
b. het gebruiken van gemotoriseerde modelvliegtuigen, modelvaartuigen of modelvoertuigen in de
open lucht;
c. het gebruiken van bromfietsen, motorvoertuigen of andere gemotoriseerde voertuigen of
vaartuigen in wedstrijdverband of voor recreatieve doeleinden in de open lucht;
d. het in de buitenlucht beoefenen van wedstrijdsport waar permanente voorzieningen zijn voor de
gelijktijdige aanwezigheid van meer dan 6.000 bezoekers;
e. het geven van muziekuitvoeringen in de buitenlucht waar tegelijk meer dan 5.000 bezoekers
aanwezig kunnen zijn;
f. het paintballspel;
g. het schieten in de open lucht met wapens werkend met luchtdruk of gasdruk.
Categorie 20
20.1. Inrichtingen:
a. voor het omzetten van:
1°. windenergie in mechanische, elektrische of thermische energie;
2°. hydrostatische energie in elektrische of thermische energie;
3°. elektrische energie in stralingsenergie;
4°. thermische energie in elektrische energie;
b. transformatorstations, met niet in een gesloten gebouw ondergebrachte transformatoren, met
een maximaal gelijktijdig in te schakelen elektrisch vermogen van 200 MVA of meer.
20.2. Voor de toepassing van onderdeel 20.1, onder a, 1°, blijven buiten beschouwing
windmolens of windturbines met een rotordiameter kleiner dan 2 m.
20.3. Voor de toepassing van onderdeel 20.1, onder a, 3°, blijven buiten beschouwing inrichtingen
met een elektrisch vermogen of gezamenlijk vermogen voor de omzetting van die elektrische
energie kleiner dan 4 kW.
20.4 Voor de toepassing van onderdeel 20.1, onder a, 4°, blijven buiten beschouwing inrichtingen
met een elektrisch vermogen of gezamenlijk vermogen kleiner dan 1,5 kW.
20.5. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van de inrichtingen bedoeld in
onderdeel 20.1, onder b.
20.6. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden met inachtneming van 20.2 inrichtingen aangewezen voor het omzetten van
windenergie in mechanische, elektrische of thermische energie, waarbij:
1°. de windturbines niet elk afzonderlijk een vaste verbinding hebben met de bodem of

34

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

waterbodem in de vorm van een mast;
2°. de windturbines geen horizontale draaias van de rotor hebben, of
3°. de afstand tussen een afzonderlijke windturbine en de dichtstbijzijnde geluidgevoelige
bestemming kleiner is dan viermaal de ashoogte.
20.7. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van
het besluit, worden tevens aangewezen de inrichtingen als bedoeld in onderdeel 20.1, onder a, 2°
en 3°°, met inachtneming van de onderdelen 20.3 en 20.1, onder b.
Categorie 21
21.1. Inrichtingen waarin:
a. laboratoria, dierverblijven, opslagruimten of kassen aanwezig zijn, die zijn bestemd voor:
1°. de genetische modificatie van organismen of
2°. het voor onderwijs, onderzoek, ontwikkeling of niet-industriële doeleinden vermeerderen,
opslaan, toepassen, voorhanden hebben, vervoeren, zich ontdoen of vernietigen van genetisch
gemodificeerde organismen in hoeveelheden van niet meer dan tien liter cultuurvloeistof per
eenheid of in hoeveelheden die om andere redenen zijn te beschouwen als kleinschalig;
b. dierverblijven, opslagruimten, kassen of installaties voor productieprocessen aanwezig zijn, die
zijn bestemd voor het niet-kleinschalig vermeerderen, opslaan, toepassen, voorhanden hebben,
vervoeren, zich ontdoen of vernietigen van genetisch gemodificeerde organismen.
21.2. Onder de in onderdeel 21.1 bedoelde handelingen worden niet begrepen:
a. handelingen, voor zover daarvoor een vergunning is verleend als bedoeld in artikel 23, eerste
lid, van het Besluit genetisch gemodificeerde organismen milieubeheer;
b. handelingen met genetisch gemodificeerde organismen ten aanzien waarvan artikel 23, tweede
lid, onderdeel d, van het onder a genoemde besluit toepassing heeft gevonden, dan wel met
genetisch gemodificeerde organismen die vallen onder artikel 23, tweede lid, onder e, van dat
besluit, en
c. het vervaardigen, vervoeren, toepassen, voorhanden hebben, aan een ander ter beschikking
stellen of zich ontdoen van organismen die zijn vervaardigd door:
1°. celfusie, met inbegrip van protoplasfusie, van plantencellen van organismen die genetisch
materiaal kunnen uitwisselen met behulp van traditionele kweekmethoden, of
2°. chemische of fysische mutagenese,
tenzij bij de vervaardiging daarvan als recipiënt of ouderorganisme gebruik wordt gemaakt van
genetisch gemodificeerde organismen, die niet zijn verkregen op de onder 1° of 2° beschreven
wijze, en ten aanzien waarvan geen toepassing heeft plaatsgehad van artikel 23, tweede lid,
onder d, van het onder a genoemde besluit dan wel van genetisch gemodificeerde organismen
die vallen onder artikel 23, tweede lid, onder e, van dat besluit.
21.3. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden de inrichtingen aangewezen als bedoeld in onderdeel 21.1.
Categorie 22
Inrichtingen voor het opslaan of overslaan van andere stuk- of bulkgoederen dan de stoffen,
preparaten of producten, die in een andere in deze bijlage opgenomen categorie worden
2
genoemd, met een oppervlakte voor de opslag daarvan van 2.000 m of meer.
Categorie 23
23.1. Inrichtingen zijnde:
a. algemene, academische of categoriale ziekenhuizen;
b. inrichtingen voor het bieden van medische behandeling, verpleging, of huisvesting tezamen
met verzorging.
23.2. Voor de toepassing van onderdeel 23.1 blijven buiten beschouwing praktijken voor de
uitoefening van de geneeskunst als huisarts en van de diergeneeskunst.
23.3. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden aangewezen:
a. academische ziekenhuizen als bedoeld in artikel 1.13 van de Wet op het hoger onderwijs en
het wetenschappelijk onderzoek;

35

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

b. inrichtingen die krachtens de Wet toelating zorginstellingen zijn aangewezen als instellingen
voor medisch-specialistische zorg.
Categorie 24
24.1 Inrichtingen voor het vervaardigen van koolelektroden.
24.2. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen met een capaciteit ten aanzien daarvan van
50.000.000 kg per jaar of meer.
24.3. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden de inrichtingen aangewezen als bedoeld in onderdeel 24.1.
Categorie 25
25.1. Inrichtingen voor het reinigen van drukhouders, insluitsystemen, ketels, vaten, mobiele
tanks, tankauto's, tank- of bulkcontainers.
25.2. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden inrichtingen aangewezen voor het inwendig reinigen van:
a. van buiten de inrichting afkomstige gebruikte drukhouders, insluitsystemen, ketels of vaten;
b. mobiele tanks, tankwagens, tankcontainers of bulkcontainers waarin gevaarlijke stoffen,
preparaten of producten zijn vervoerd;
c. mobiele tanks, tankwagens, tank- of bulkcontainers die niet in de inrichting zijn geladen of
gelost.
Categorie 26
26.1. Inrichtingen voor het oefenen van brandbestrijdingstechnieken.
26.2. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden de inrichtingen aangewezen als bedoeld in onderdeel 26.1.
Categorie 27
27.1. Inrichtingen voor het opslaan, behandelen of reinigen van afvalwater.
27.2. Voor de toepassing van onderdeel 27.1 blijft buiten beschouwing het opslaan van afvalwater
in septic-tanks.
27.3. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor het reinigen van afvalwater door middel
van waterstraal- of oppervlaktebeluchters met een capaciteit van 120.000 of meer
vervuilingseenheden als bedoeld in artikel 7.3 van de Waterwet.
27.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden aangewezen zuiveringstechnische werken en bedrijfsafvalwaterzuiveringen die
zelfstandig een inrichting vormen.
Categorie 28
28.1. Inrichtingen voor:
a. het opslaan van:
3
1°. huishoudelijke afvalstoffen, die ten aanzien daarvan een capaciteit hebben van 5 m of meer;
3
2°. bedrijfsafvalstoffen, die ten aanzien daarvan een capaciteit hebben van 5 m of meer;
3°. 5 of meer autowrakken;
4°. gevaarlijke afvalstoffen;
b. het bewerken, verwerken, vernietigen of overslaan van afvalstoffen;
c. het storten van afvalstoffen;
d. het anderszins op of in de bodem brengen van afvalstoffen.
28.2. Voor de toepassing van onderdeel 28.1 worden onder huishoudelijke afvalstoffen of
bedrijfsafvalstoffen niet begrepen dierlijke of overige organische meststoffen, niet zijnde
zuiveringsslib, tenzij sprake is van het verbranden of vernietigen van die meststoffen dan wel het
storten van die meststoffen.
28.3. Voor de toepassing van onderdeel 28.1 blijven buiten beschouwing:
a. inrichtingen voor het uitsluitend opslaan, behandelen of reinigen van afvalwater;

36

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

b. inrichtingen voor zover het betreft werken waarbij, anders dan voor het opslaan:
3
1°. minder dan 1 m huishoudelijke afvalstoffen op of in de bodem worden gebracht;
3
2°. minder dan 50 m bedrijfsafvalstoffen op of in de bodem worden gebracht;
c. inrichtingen voor zover het betreft toepassingen van bouwstoffen, grond of baggerspecie
waarop het Besluit bodemkwaliteit van toepassing is;
d. inrichtingen voor het opslaan van autowrakken in het kader van hulpverlening aan
kentekenhouders door een daartoe aangewezen organisatie of instantie of in het kader van
onderzoek door politie of justitie;
e. inrichtingen voor het boven- of ondergronds opslaan, al dan niet in combinatie met verdichting,
van huishoudelijke of bedrijfsafvalstoffen in containers met een capaciteit of gezamenlijke
3
capaciteit van ten hoogste 35 m ;
f. inrichtingen voor het in oppervlaktewateren op of in de bodem brengen van onderhoudsspecie
van de klasse 0, 1 of 2, overeenkomstig de classificatie krachtens het Besluit vrijstellingen
stortverbod buiten inrichtingen, indien deze onderhoudsspecie ten hoogste dezelfde klasse heeft
als de bodem van het oppervlaktewater waarin de onderhoudsspecie wordt gebracht, met
uitzondering van inrichtingen die niet in open verbinding staan met ander oppervlaktewater;
g. inrichtingen voor het reinigen van drukhouders, insluitsystemen, ketels, vaten, mobiele tanks,
tankauto’s of tank- of bulkcontainers.
28.4. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor:
a. het opslaan van de volgende afvalstoffen:
o
1 . van buiten de inrichting afkomstige ingezamelde of afgegeven huishoudelijke afvalstoffen met
3
een capaciteit ten aanzien daarvan van 35 m of meer;
o
2 . van buiten de inrichting afkomstige zuiveringsslib, kolenreststoffen of afvalgips met een
3
capaciteit ten aanzien daarvan van 1.000 m of meer;
o
3 . van buiten de inrichting afkomstige verontreinigde grond met een capaciteit ten aanzien
3
daarvan van 10.000 m of meer;
o
4 . 5 of meer autowrakken;
o
5 . van buiten de inrichting afkomstige gevaarlijke afvalstoffen;
o
o
o
6 . andere dan de onder 1 tot en met 5 genoemde van buiten de inrichting afkomstige
3
afvalstoffen met een capaciteit ten aanzien daarvan van 10.000 m of meer;
b. het overslaan van van buiten de inrichting afkomstige:
o
1 . huishoudelijke afvalstoffen of van buiten de inrichting afkomstige bedrijfsafvalstoffen met een
3
opslagcapaciteit ten aanzien daarvan van 10.000 m of meer;
o
2 . gevaarlijke afvalstoffen;
c.
o
1 . het ontwateren, microbiologisch of anderszins biologisch of chemisch omzetten,
agglomereren, deglomereren, mechanisch, fysisch of chemisch scheiden, mengen, verdichten of
thermisch behandelen - anders dan verbranden - van van buiten de inrichting afkomstige
huishoudelijke afvalstoffen of bedrijfsafvalstoffen met een capaciteit ten aanzien daarvan van
15.000.000 kg per jaar of meer;
o
2 . het bewerken, verwerken of vernietigen - anders dan verbranden - van van buiten de inrichting
afkomstige gevaarlijke afvalstoffen;
d. het bewerken, verwerken of vernietigen van autowrakken;
e. het verbranden van:
o
1 . van buiten de inrichting afkomstige huishoudelijke afvalstoffen;
o
2 . van buiten de inrichting afkomstige bedrijfsafvalstoffen;
o
3 . van buiten de inrichting afkomstige gevaarlijke afvalstoffen;
f. het op of in de bodem brengen van huishoudelijke afvalstoffen, bedrijfsafvalstoffen of
gevaarlijke afvalstoffen om deze stoffen daar te laten;
g. het geheel of gedeeltelijk vernietigen van van buiten de inrichting afkomstige genetisch
gemodificeerde organismen als afvalstoffen of voorkomend in afvalstoffen.
28.5. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft inrichtingen voor het verdichten, scheuren, knippen of
breken van schroot van ferro- of non-ferrometalen door middel van mechanische werktuigen met
een motorisch vermogen of een gezamenlijk motorisch vermogen van 25 kW of meer.

37

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

28.6. Gedeputeerde staten zijn het bevoegd gezag ten aanzien van inrichtingen, behorende tot
deze categorie, voor zover het betreft werken waarbij, anders dan voor het opslaan:
3
a. 1 m of meer huishoudelijke afvalstoffen op of in de bodem worden gebracht, tenzij het werk
deel uitmaakt van een inrichting en de afvalstoffen uit die inrichting afkomstig zijn;
3
b. 50 m of meer bedrijfsafvalstoffen op of in de bodem worden gebracht, tenzij het werk deel
uitmaakt van een inrichting en de afvalstoffen uit die inrichting afkomstig zijn;
c. gevaarlijke afvalstoffen op of in de bodem worden gebracht.
o
o
o
o
o
28.7. Voor de toepassing van onderdeel 28.4, onder a, 1 , 2 , 3 en 6 , en onder c, 1 , blijven
buiten beschouwing inrichtingen voor het uitsluitend opslaan, bewerken, verwerken of vernietigen
- anders dan verbranden van de volgende afvalstoffen:
a. papier;
b. textiel;
c. ferro- of non-ferrometalen;
d. schroot;
e. glas.
o
o
o
28.8. Voor de toepassing van onderdeel 28.4, onder a, 1 , 5 en 6 , blijven buiten beschouwing
inrichtingen voor het opslaan, ter uitvoering van een verplichting tot inname van afvalstoffen,
opgelegd bij een algemene maatregel van bestuur krachtens artikel 10.17 of artikel 15.32, eerste
en tweede lid, van de Wet milieubeheer, van de betrokken afvalstoffen, voorzover die afvalstoffen
zijn afgegeven door of ingezameld bij particuliere huishoudens of naar aard en hoeveelheid met
die van particuliere huishoudens vergelijkbaar zijn.
o
28.9. Voor de toepassing van onderdeel 28.4, onder a, 5 , blijven buiten beschouwing:
a. inrichtingen waar uitsluitend gevaarlijke afvalstoffen worden opgeslagen, die zijn afgegeven
door of ingezameld bij particuliere huishoudens, voor zover deze bestaan uit producten die
gelijksoortig zijn aan de producten die door degene die de inrichting drijft, aan particulieren ter
beschikking worden gesteld;
b. inrichtingen waar uitsluitend gevaarlijke afvalstoffen worden opgeslagen, die zijn ontstaan bij
bouw-, onderhouds-, of herstelwerkzaamheden die buiten de inrichting zijn verricht door degene
die de inrichting drijft;
c. inrichtingen waar uitsluitend gevaarlijke afvalstoffen worden opgeslagen, die zijn afgegeven door
of ingezameld bij particuliere huishoudens, met een capaciteit ten aanzien daarvan van minder dan
3
35 m .
28.10. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden de inrichtingen aangewezen voor:
a. het verwijderen van afvalstoffen als bedoeld in artikel 1.1, eerste lid, van de Wet milieubeheer;
b. het nuttig toepassen van afvalstoffen als bedoeld in artikel 1.1, eerste lid, van de Wet
milieubeheer, uitgezonderd:
a) voor wat betreft het opslaan van afvalstoffen niet zijnde gevaarlijke afvalstoffen die van
buiten de inrichting afkomstig zijn:
o
3
1 . totaal ten hoogste 35 m afvalstoffen;
o
3
2 . ten hoogste 2.000 m zand, grind en grond bij een landbouwinrichting voor zover deze
stoffen bestemd en geschikt zijn voor nuttige toepassing;
o
3
3 . ten hoogste 600 m groenafval, afgedragen gewas of bloembollenafval bij een
landbouwinrichting;
o
3
4 . ten hoogste 1.000 m restproducten uit de land- en tuinbouw en uit de
voedingsbereiding en -verwerking met euralcodes: 020103, 020304, 020501, 020601 en
020704, bij een landbouwinrichting bestemd om binnen de inrichting te worden gebruikt als
diervoeder;
o
2
5 . een maximale opslagoppervlakte van 6.000 m voor afgedankte consumentenproducten
bij een inrichting voor het voor hergebruik geschikt maken van deze producten voor zover
deze producten vanuit de inrichting ter beschikking worden gesteld aan particulieren in
Nederland;
b) voor wat betreft het opslaan van gevaarlijke afvalstoffen die van buiten de inrichting
afkomstig zijn:
o
1 . autowrakken bij inrichtingen waar onderhoud en reparatie van motorvoertuigen plaatsvindt;

38

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

o

2 . maximaal 4 autowrakken in het kader van hulpverlening aan kentekenhouders door
een daartoe aangewezen instantie of in het kader van onderzoek door politie of justitie;
o
3
3 . ten hoogste 100 m afgedankte apparatuur als bedoeld in artikel 1, onderdeel l, van de
Regeling beheer elektrische en elektronische apparatuur die conform artikel 4 van die
regeling zijn ingenomen bij het ter beschikking stellen van een nieuw product;
o
2
4 . een maximale opslagoppervlakte van 1.000 m voor afgedankte apparatuur als
bedoeld in artikel 1, onderdeel d, van het Besluit beheer elektrische en elektronische
apparatuur bij een inrichting voor het voor hergebruik geschikt maken van deze
apparatuur voor zover deze apparatuur vanuit de inrichting ter beschikking wordt gesteld
aan particulieren in Nederland;
o
3
5 . ten hoogste 35 m afvalstoffen ontstaan bij bouwwerkzaamheden,
onderhoudswerkzaamheden of herstelwerkzaamheden die buiten de inrichting zijn
verricht door degene die de inrichting drijft;
o
6 . ingenomen afgewerkte olie, bilgewater en gevaarlijke afvalstoffen afkomstig van
onderhoud en reparatie van pleziervaartuigen bij een inrichting waar gelegenheid wordt
3
geboden voor het afmeren van pleziervaartuigen met een maximale opslag van 150 m in
tanks en 10.000 kg anders dan in tanks;
c) voor wat betreft het bewerken of verwerken van afvalstoffen:
o
1 . het als grondstof inzetten van een niet gevaarlijke afvalstof zijnde metaal, hout, kunststof
of textiel voor het vervaardigen, samenstellen of repareren van producten of onderdelen
daarvan bestaande uit metaal, hout, kunststof of textiel met een maximale capaciteit van
10.000 ton per jaar;
o
2 . het voor hergebruik geschikt maken van afgedankte consumentenproducten, niet zijnde
gevaarlijke afvalstoffen, en van afgedankte elektrische en elektronische apparatuur van
particuliere huishoudens als bedoeld in artikel 1, onderdeel l, van de Regeling beheer
elektrische en elektronische apparatuur voor zover de apparatuur niet wordt ontmanteld,
deze producten en apparatuur vanuit de inrichting ter beschikking worden gesteld aan
2
particulieren in Nederland en de oppervlakte voor reparatie niet groter is dan 1.000 m ;
o
3 . het scheiden van olie- en waterfractie van ingenomen bilgewater bij een inrichting waar
gelegenheid wordt geboden voor het afmeren van pleziervaartuigen met een slibvangput en
olieafscheider met een maximale nominale grootte van 20 volgens NEN-EN 858-1 en 2;
o
4 . het composteren van plantaardig restmateriaal bij een landbouwinrichting met een
3
maximaal volume van 600 m ;
o
5 . het als diervoerder binnen de inrichting gebruiken en voor dit gebruik geschikt maken
van plantaardige restproducten uit de land- en tuinbouw en uit de voedselbereiding en –
verwerking met euralcodes: 020103, 020304, 020501, 020601 en 020704, bij een
landbouwinrichting met een maximale capaciteit van 4.000 ton per jaar;
c. het overslaan van afvalstoffen die van buiten de inrichting afkomstig zijn met een capaciteit van
3
meer dan 1.000 m per jaar bij een inrichting waar geen opslag van afvalstoffen plaatsvindt.
28.11. Onderdeel 28.10 is niet van toepassing op inrichtingen voor:
a) het opslaan, behandelen of reinigen van afvalwater;
b) het reinigen van drukhouders, insluitsystemen, ketels, vaten, mobiele tanks, tankauto’s of
tank- en bulkcontainers;
c) het opslaan, bewerken of verwerken van dierlijke of overige organische meststoffen, niet
zijnde zuiveringsslib;
d) het toepassen van bouwstoffen, grond of baggerspecie, waarop het Besluit
bodemkwaliteit van toepassing is.
Categorie 29
29.1. Inrichtingen zijnde:
a. vlootbases die in hoofdzaak worden gebruikt door de Nederlandse of een
bondgenootschappelijke zeekrijgsmacht;
b. vliegbases of vliegkampen, die in hoofdzaak worden gebruikt door de Nederlandse of een
bondgenootschappelijke krijgsmacht;
c. kazernes die in hoofdzaak worden gebruikt door parate eenheden van de Nederlandse of een
bondgenootschappelijke krijgsmacht;

39

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

d. in hoofdzaak bestemd zijn voor het transporteren of het opslaan van brandstof ten behoeve
van de Nederlandse of een bondgenootschappelijke krijgsmacht;
e. in hoofdzaak bestemd zijn voor het opslaan van munitie ten behoeve van de Nederlandse of
een bondgenootschappelijke krijgsmacht;
f. verbindings- en commandocentra ten behoeve van de Nederlandse of een
bondgenootschappelijke krijgsmacht;
g. schietkampen, schietranges, schietgebieden, regionale schietterreinen of rayonschietterreinen,
die in hoofdzaak worden gebruikt door de Nederlandse of een bondgenootschappelijke
krijgsmacht;
h. landelijke brandweer oefenplaatsen die in hoofdzaak worden gebruikt door de Nederlandse of
een bondgenootschappelijke krijgsmacht;
i. spoorwegemplacementen die in hoofdzaak worden gebruikt door de Nederlandse of een
bondgenootschappelijke krijgsmacht;
j. bestemd voor het vervaardigen, onderhouden, repareren of opslaan van materieel of materialen
ten behoeve van de Nederlandse of een bondgenootschappelijke krijgsmacht, die van essentieel
belang zijn voor de logistieke ondersteuning van de Nederlandse of een bondgenootschappelijke
krijgsmacht;
k. laboratoria, bestemd voor het ontwikkelen en beproeven van genetisch gemodificeerde
organismen, van welke activiteiten met toepassing van het Besluit genetisch gemodificeerde
organismen milieubeheer is vastgesteld dat deze uitsluitend mogen plaatsvinden met toepassing
van voorzieningen en voorschriften, die gelden voor het hoogste krachtens dat besluit bij
ministeriële regeling aangewezen niveau;
l. inrichtingen waar meer dan 50 000 kg in beslag genomen vuurwerk in de zin van het
Vuurwerkbesluit wordt opgeslagen.
29.2. Voor de toepassing van onderdeel 29.1 onder g, blijven buiten beschouwing inrichtingen
waarop uitsluitend met niet-scherpe patronen wordt geschoten.
29.3. Onze Minister is bevoegd te beslissen op een aanvraag ten aanzien van projecten met
betrekking tot inrichtingen als bedoeld in onderdeel 29.1.
29.4. Als categorieën vergunningplichtige inrichtingen als bedoeld in artikel 2.1, tweede lid, van dit
besluit, worden alle inrichtingen aangewezen als bedoeld in onderdeel 29.1, uitgezonderd f.
Onderdeel D
Als categorieën inrichtingen als bedoeld in artikel 41 van de Wet geluidhinder, die in belangrijke
mate geluidhinder kunnen veroorzaken, worden aangewezen de categorieën inrichtingen die als
zodanig zijn aangewezen in bijlage I, onder:
o
o
1.3, onder a, b, voor zover het thermisch vermogen 75 MW of meer bedraagt, c, 1 en 2 , en d,
waarbij voor de toepassing van onderdeel 1.3 veiligheidsfakkels ten behoeve van de opsporing
en winning van aardgas buiten beschouwing blijven,
2.6, onder b, voor zover het betreft aardgasbehandelingsinstallaties bij aardgaswinputten en
gasverzamelinrichtingen, en c,
4.3, onder d,
5.3, onder b,
6.2,
9.3,
12.2, onder a tot en met g,
12.2, onder h, voor zover het smeltpunt van de metalen of hun legeringen hoger is dan 800 K,
13.3, onder b,
14.2, voor zover een rangeerheuvel aanwezig is,
16.2,
19.2,
20.1, onder b,
24.2 en
27.3.

40

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Bijlage II Aanwijzing van bouwactiviteiten en planologische
gebruiksactiviteiten waarvoor geen omgevingsvergunning is vereist en van
planologische afwijkingsmogelijkheden
Hoofdstuk I. Algemene bepalingen
Artikel 1
1. In deze bijlage wordt verstaan onder:
achtererfgebied: erf aan de achterkant en de niet naar openbaar toegankelijk gebied gekeerde
zijkant, op meer dan 3 m van de voorkant, van het hoofdgebouw;
antennedrager: antennemast of andere constructie bedoeld voor de bevestiging van een antenne;
antenne-installatie: installatie bestaande uit een antenne, een antennedrager, de bedrading en de
al dan niet in een of meer techniekkasten opgenomen apparatuur, met de daarbij behorende
bevestigingsconstructie;
bijbehorend bouwwerk: functioneel met een zich op hetzelfde perceel bevindend hoofdgebouw
verbonden, daar al dan niet tegen aangebouwd op de grond staand gebouw of ander bouwwerk
met een dak;
daknok: hoogste punt van een schuin dak;
dakvoet: laagste punt van een schuin dak;
erf: al dan niet bebouwd perceel, of een gedeelte daarvan, dat direct is gelegen bij een
hoofdgebouw en dat in feitelijk opzicht is ingericht ten dienste van het gebruik van dat gebouw,
en, voor zover een bestemmingsplan of een beheersverordening van toepassing is, deze die
inrichting niet verbieden;
hoofdgebouw: het gebouw, of gedeelte daarvan, op een perceel dat gelet op de bestemming het
belangrijkste is;
openbaar toegankelijk gebied: weg als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder b, van de
Wegenverkeerswet 1994, alsmede pleinen, parken, plantsoenen, openbaar water en ander
openbaar gebied dat voor publiek algemeen toegankelijk is, met uitzondering van wegen
uitsluitend bedoeld voor de ontsluiting van percelen door langzaam verkeer;
voorgevelrooilijn: voorgevelrooilijn als bedoeld in het bestemmingsplan, de beheersverordening
dan wel de gemeentelijke bouwverordening;
woonwagen: voor bewoning bestemd gebouw dat in zijn geheel of in delen kan worden verplaatst
en op een daartoe bestemd perceel is geplaatst.
2
2. Tenzij anders bepaald, worden de waarden die in deze bijlage in m of m zijn uitgedrukt op de
volgende wijze gemeten:
a. afstanden loodrecht,
b. hoogten vanaf het aansluitend afgewerkt terrein, en
c. maten buitenwerks, waarbij uitstekende delen van ondergeschikte aard tot maximaal 0,5 m
buiten beschouwing blijven.
3. Bij de toepassing van het tweede lid, aanhef en onderdeel b, wordt een bouwwerk, voor zover
dit zich bevindt op een erf- of perceelgrens, gemeten aan de kant waar het aansluitend
afgewerkte terrein het hoogst is, waarbij plaatselijke, niet bij het verdere verloop van het terrein
passende, ophogingen of verdiepingen aan de voet van het bouwwerk buiten beschouwing
blijven.
Hoofdstuk II. Bouwactiviteiten en planologische gebruiksactiviteiten waarvoor geen
omgevingsvergunning is vereist
Artikel 2
Een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder a of c,
van de wet is niet vereist, indien deze activiteit betrekking heeft op:
1. gewoon onderhoud;
2. werkzaamheden ingevolge een besluit als bedoeld in artikel 13, 13a of 14 van de Woningwet;
3. een bijbehorend bouwwerk in achtererfgebied, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:

41

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

a. voor zover op een afstand van niet meer dan 4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw, niet
hoger dan:
1º. 4 m,
2º. 0,3 m boven de bovenkant van de scheidingsconstructie met de tweede bouwlaag van
het hoofdgebouw, en
3º. het hoofdgebouw,
b. voor zover op een afstand van meer dan 4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw:
1º. voorzien van een schuin dak met een daknok niet hoger dan 4,5 m en een dakvoet
niet hoger dan 3 m, of van een plat dak niet hoger dan 3 m,
2º. het gedeelte van het bijbehorende bouwwerk voor zover gelegen binnen een afstand
van 1 m van het naburige erf, niet hoger dan 3 m, en binnen een afstand van 2 m van het
naburig erf, niet hoger dan 4 m,
3º. niet meer dan de oppervlakte van het oorspronkelijk hoofdgebouw,
4º. functioneel ondergeschikt aan het hoofdgebouw, tenzij het een bijbehorend bouwwerk
bij een woning betreft ten dienste van bewoning door een persoon die vanwege zijn
gezondheidstoestand is aangewezen op de niet bedrijfsmatige zorg van een bewoner van
de woning,
c. op een afstand van meer dan 1 m vanaf openbaar toegankelijk gebied, tenzij geen redelijke
eisen van welstand van toepassing zijn,
d. niet voorzien van een dakterras, balkon of andere niet op de grond gelegen buitenruimte,
e. de oppervlakte van al dan niet met vergunning gebouwde bijbehorende bouwwerken niet meer
dan:
1º. 50% van het bij het oorspronkelijk hoofdgebouw behorende achtererfgebied, en
2
2º. 100 m per hoofdgebouw,
f. niet aan of bij:
1º. een woonwagen,
2º. een hoofdgebouw waarvoor in de omgevingsvergunning voor het bouwen daarvan is
bepaald dat het slechts voor een bepaalde periode in stand mag worden gehouden,
3º. een woning die of woongebouw dat niet voor permanente bewoning is bestemd, of
4º. een gebouw voor het samenkomen van mensen voor kunst, cultuur, godsdienst,
communicatie, kinderopvang, het verstrekken van consumpties voor het gebruik ter
plaatse of het aanschouwen van sport;
4. een dakkapel in het achterdakvlak of een niet naar openbaar toegankelijk gebied gekeerd
zijdakvlak, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. voorzien van een plat dak,
b. gemeten vanaf de voet van de dakkapel niet hoger dan 1,75 m,
c. onderzijde meer dan 0,5 m en minder dan 1 m boven de dakvoet,
d. bovenzijde meer dan 0,5 m onder de daknok,
e. zijkanten meer dan 0,5 m van de zijkanten van het dakvlak, en
f. niet op:
1º. een woonwagen,
2º. een gebouw waarvoor in de omgevingsvergunning voor het bouwen daarvan is
bepaald dat het slechts voor een bepaalde periode in stand mag worden gehouden, of
3º. een woning die of woongebouw dat die niet voor permanente bewoning is bestemd;
5. een dakraam, daklicht, lichtstraat of soortgelijke daglichtvoorziening in een dak, mits wordt
voldaan aan de volgende eisen:
a. indien in het achterdakvlak, een niet naar openbaar toegankelijk gebied gekeerd zijdakvlak of
een plat dak, de constructie niet meer dan 0,6 m buiten het dakvlak respectievelijk het platte dak
uitsteekt,
b. indien in een ander dakvlak dan bedoeld in onderdeel a,
1º. de constructie niet buiten het dakvlak uitsteekt, of
2º. ingeval geen redelijke eisen van welstand van toepassing zijn, de constructie niet
meer dan 0,6 m buiten het dakvlak uitsteekt, en
c. zijkanten meer dan 0,5 m van de zijkanten van het dakvlak of het platte dak;
6. een collector voor warmteopwekking of een paneel voor elektriciteitsopwekking op een dak,
mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. indien op een schuin dak:

42

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

1º. binnen het dakvlak,
2º. in of direct op het dakvlak, en
3º. hellingshoek gelijk aan hellingshoek dakvlak,
b. indien op een plat dak: afstand tot de zijkanten van het dak ten minste gelijk aan hoogte
collector of paneel, en
c. indien de collector of het paneel niet één geheel vormt met de installatie voor het opslaan van
het water of het omzetten van de opgewekte elektriciteit: die installatie aan de binnenzijde van
een bouwwerk is geplaatst;
7. een kozijn, kozijninvulling of gevelpaneel, mits in de achtergevel, of een niet naar openbaar
toegankelijk gebied gekeerde zijgevel van een hoofdgebouw, dan wel in een gevel van een
bijbehorend bouwwerk;
8. een zonwering, rolhek, luik of rolluik, mits bij een rolhek, luik of rolluik in een voorgevel of een
naar openbaar toegankelijk gebied gekeerde zijgevel van een ander hoofdgebouw dan een
woning of woongebouw, wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. geplaatst aan de binnenzijde van de uitwendige scheidingsconstructie, en
b. voor ten minste 75% voorzien van glasheldere doorkijkopeningen;
9. een afscheiding tussen balkons of dakterrassen;
10. tuinmeubilair, mits niet hoger dan 2,5 m;
11. een sport- of speeltoestel voor uitsluitend particulier gebruik, mits wordt voldaan aan de
volgende eisen:
a. niet hoger dan 2,5 m, en
b. uitsluitend functionerend met behulp van de zwaartekracht of de fysieke kracht van de mens;
12. een erf- of perceelafscheiding, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. niet hoger dan 1 m, of
b. niet hoger dan 2 m, en
1º. op een erf of perceel waarop al een gebouw staat waarmee de erf- of
perceelafscheiding in functionele relatie staat,
2º. achter de voorgevelrooilijn, en
o
3 . op meer dan 1 m van openbaar toegankelijk gebied, tenzij geen redelijke eisen van
welstand van toepassing zijn;
13. een voorziening voor het overbruggen van een terreinhoogteverschil van niet meer dan 1 m
die niet hoger is dan het aansluitende afgewerkte terrein;
14. een vlaggenmast op een erf, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. niet hoger dan 6 m, en
b. maximaal één mast per erf;
15. een antenne-installatie ten behoeve van mobiele telecommunicatie op of aan een bouwwerk,
met inbegrip van een hekwerk ter beveiliging van een zodanige antenne-installatie op of aan een
bouwwerk als bedoeld in onderdeel a, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. indien op of aan een hoogspanningsmast, wegportaal, reclamezuil, lichtmast, windmolen,
sirenemast dan wel een niet van een bouwwerk deel uitmakende schoorsteen, of op een
antenne-installatie als bedoeld in onderdeel 16 dan wel een antenne-installatie voor het bouwen
waarvan een vergunning als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder a, van de wet is vereist:
1º. de antenne, met antennedrager, gemeten vanaf de voet, niet hoger dan 5 m, en
2º. de antenne hoger geplaatst dan 3 m, gemeten vanaf het bij het bouwwerk
aansluitende afgewerkt terrein,
b. indien op of aan een ander bouwwerk, dan bedoeld in onderdeel a:
1º. de antenne, met antennedrager, gemeten vanaf de voet, niet hoger dan 0,5 m, of
2º. de antenne, met antennedrager, gemeten vanaf de voet, of indien bevestigd aan een
gevel van een gebouw, gemeten vanaf het punt waarop de antenne, met antennedrager,
het dakvlak kruist, niet hoger dan 5 m, en:
a. de antenne, met antennedrager, hoger geplaatst dan 9 m, gemeten vanaf het bij het
bouwwerk aansluitende afgewerkt terrein,
b. de bedrading in of direct langs de antennedrager of inpandig is aangebracht, dan wel in
een kabelgoot, mits deze kabelgoot meer dan 1 m achter de voorgevel is geplaatst, en
c. de antennedrager bij plaatsing op het dak van een gebouw:
1º. aan of bij een op het dak aanwezig object geplaatst,

43

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

2º. in het midden van het dak geplaatst, of
3º. elders op het dak geplaatst, mits de afstand in m tot de voorgevel van het bouwwerk
ten minste gelijk is aan: 18 gedeeld door de hoogte waarop de antenne, met
antennedrager, is geplaatst, gemeten vanaf het bij het gebouw aansluitende afgewerkt
terrein tot aan de voet van de antenne, met antennedrager;
16. een antenne-installatie met bijbehorend opstelpunt ten behoeve van de C2000-infrastructuur
voor de mobiele communicatie door hulpverleningsdiensten;
17. een andere antenne-installatie dan bedoeld in de onderdelen 15 en 16, mits wordt voldaan
aan de volgende eisen:
a. de antenne-installatie achter de voorgevelrooilijn geplaatst,
b. indien het een schotelantenne betreft:
1º. de doorsnede van de antenne niet meer dan 2 m, en
2º. de antenne, met antennedrager, gemeten vanaf de voet, niet hoger dan 3 m, of
c. indien het een andere antenne betreft dan bedoeld in onderdeel b: de antenne, met
antennedrager, gemeten vanaf de voet, of indien deze is bevestigd aan de gevel, gemeten vanaf
het punt waarop de antenne, met antennedrager, het dakvlak kruist, niet hoger dan 5 m;
18. een bouwwerk ten behoeve van een infrastructurele of openbare voorziening, voor zover het
betreft:
a. een bouwwerk ten behoeve van een nutsvoorziening, de waterhuishouding, het meten van de
luchtkwaliteit, het telecommunicatieverkeer, het openbaar vervoer of het weg-, spoorweg-, waterof luchtverkeer, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
1º. niet hoger dan 3 m, en
2
2º. de oppervlakte niet meer dan 15 m ,
b. een bouwwerk, geen gebouw zijnde, ten behoeve van het weren van voorwerpen die de
veiligheid van het weg-, spoorweg-, water- of luchtverkeer in gevaar kunnen brengen, ten
behoeve van de beveiliging van een weg, spoor- of waterweg of een spoorweg- of
luchtvaartterrein, of ten behoeve van verkeersregeling, verkeersgeleiding, wegaanduiding,
verlichting of tolheffing,
c. bovenleidingen met de bijbehorende draagconstructies of seinpalen,
d. ondergrondse buis- en leidingstelsels,
e. een container voor het inzamelen van huishoudelijke afvalstoffen als bedoeld in artikel 1.1,
eerste lid, van de Wet milieubeheer, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
1º. niet hoger dan 2 m, en
2
2º. indien bovengronds geplaatst: de oppervlakte niet meer dan 4 m ,
f. een elektronische sirene ten behoeve van het waarschuwen van de bevolking bij calamiteiten of
de dreiging daarvan, alsmede de daarbij behorende bevestigingsconstructie,
g. straatmeubilair;
19. een magazijnstelling die uitsluitend steunt op een vloer van het gebouw waarin zij wordt
geplaatst, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. niet lager dan 3 m en niet hoger dan 8,5 m, en
b. de magazijnstelling niet is voorzien van een verdiepingsvloer of loopbrug;
20. een bouwkeet, bouwbord, steiger, heistelling, hijskraan, damwand of andere hulpconstructie
die functioneel is voor een bouw- of sloopactiviteit dan wel een andere tijdelijke werkzaamheid in
de grond-, weg- of waterbouw , mits geplaatst op of in de onmiddellijke nabijheid van het terrein
waarop die activiteit of werkzaamheid wordt uitgevoerd.
Hoofdstuk III. Bouwactiviteiten waarvoor geen omgevingsvergunning is vereist
Artikel 3
Een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder a, van de
wet is niet vereist, indien deze activiteit betrekking heeft op:
1. een bijbehorend bouwwerk in achtererfgebied, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. niet hoger dan 5 m, en
b. niet aan of bij een gebouw voor het samenkomen van mensen voor kunst, cultuur, godsdienst,
communicatie, kinderopvang, het verstrekken van consumpties voor het gebruik ter plaatse of het
aanschouwen van sport;

44

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

2. een op de grond staand bouwwerk ten behoeve van recreatief nachtverblijf, mits wordt voldaan
aan de volgende eisen:
a. niet hoger dan 5 m, en
2
b. de oppervlakte niet meer dan 70 m ;
3. een dakkapel in het voordakvlak of een naar openbaar toegankelijk gebied gekeerd zijdakvlak,
mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. redelijke eisen van welstand zijn niet van toepassing;
b. voorzien van een plat dak,
c. gemeten vanaf de voet van de dakkapel niet hoger dan 1,75 m,
d. onderzijde meer dan 0,5 m en minder dan 1 m boven de dakvoet,
e. bovenzijde meer dan 0,5 m onder de daknok,
f. zijkanten meer dan 0,5 m van de zijkanten van het dakvlak, en
g. niet op:
1º. een woonwagen,
2º. een gebouw waarvoor in de omgevingsvergunning voor het bouwen daarvan is
bepaald dat het slechts voor een bepaalde periode in stand mag worden gehouden, of
3º. een woning die of woongebouw dat die niet voor permanente bewoning is bestemd;
4. een sport- of speeltoestel anders dan voor uitsluitend particulier gebruik, mits wordt voldaan
aan de volgende eisen:
a. niet hoger dan 4 m, en
b. uitsluitend functionerend met behulp van de zwaartekracht of de fysieke kracht van de mens;
5. een zwembad, whirlpool, jacuzzi of vijver op het erf bij een woning of woongebouw, mits deze
niet van een overkapping is voorzien;
6. een bouwwerk, geen gebouw zijnde, in achtererfgebied ten behoeve van agrarische
bedrijfsvoering, voor zover het betreft:
a. een voeder- of mestsilo, of
b. een ander bouwwerk niet hoger dan 2 m;
7. een verandering van een bouwwerk, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. geen betrekking op de draagconstructie,
b. geen betrekking op de scheidingsconstructie van een brandcompartiment of een in een
woongebouw gelegen sub-brandcompartiment,
c. geen uitbreiding van de bebouwde oppervlakte, en
d. geen uitbreiding van het bouwvolume.
Hoofdstuk IV. Planologische afwijkingsmogelijkheden
Artikel 4
Voor verlening van een omgevingsvergunning waarbij met toepassing van artikel 2.12, eerste lid,
onder a, onder 2º, van de wet van het bestemmingsplan of de beheersverordening wordt
afgeweken, komen in aanmerking:
1. een bijbehorend bouwwerk, mits buiten de bebouwde kom wordt voldaan aan de volgende
eisen:
a. niet hoger dan 5 m, tenzij sprake is van een kas of bedrijfsgebouw van lichte constructie ten
dienste van een agrarisch bedrijf,
2
b. de oppervlakte niet meer dan 150 m , en
c. het bouwen niet tot gevolg heeft dat het aansluitend terrein voor meer dan 50% wordt bebouwd
dan wel dat de oppervlakte die op grond van het bestemmingsplan of de beheersverordening
voor bebouwing in aanmerking komt voor meer dan 50% wordt overschreden;
2. een gebouw als bedoeld in artikel 2, onderdeel 18, onder a, dat niet voldoet aan de in dat
subonderdeel genoemd eisen, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. niet hoger dan 5 m, en
b. de oppervlakte niet meer dan 50 m²;
3. een bouwwerk, geen gebouw zijnde, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. niet hoger dan 10 m, en
b. de oppervlakte niet meer dan 50 m²;
4. een dakkapel, dakopbouw of gelijksoortige uitbreiding van een gebouw;

45

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

5. een antenne-installatie, mits niet hoger dan 40 m;
6. het gebruik van gronden of bouwwerken ten behoeve van evenementen met een maximum van
drie per jaar en een duur van ten hoogste vijftien dagen per evenement, het opbouwen en
afbreken van voorzieningen ten behoeve van het evenement hieronder begrepen;
7. het wijzigen van het gebruik van bouwwerken, al dan niet in samenhang met inpandige
bouwactiviteiten, mits wordt voldaan aan de volgende eisen:
a. binnen de bebouwde kom;
b. de oppervlakte niet meer dan 1500 m², en
c. het aantal woningen blijft gelijk;
8. een wijziging van het gebruik van een recreatiewoning voor bewoning, mits de aanvrager vóór,
maar in elk geval op 31 oktober 2003 de recreatiewoning als woning in gebruik had en deze
sedertdien onafgebroken bewoont.
Hoofdstuk V. Bijzondere bepalingen
Artikel 5
1. De artikelen 2 en 3 zijn niet van toepassing op een activiteit die plaatsvindt in, aan, op of bij
een bouwwerk dat in strijd met artikel 2.1 van de wet is gebouwd of wordt gebruikt.
2. Artikel 2, met uitzondering van de onderdelen 1 en 2, en artikel 3 zijn evenmin van toepassing
op een activiteit die plaatsvindt:
a. in, aan, op of bij een beschermd monument als bedoeld in artikel 1, onder d, van de
Monumentenwet 1988, een monument waarop artikel 5 van die wet van toepassing is, een
krachtens een provinciale of gemeentelijke verordening aangewezen monument dan wel een
monument waarop, voordat het is aangewezen, een zodanige verordening van overeenkomstige
toepassing is, of
b. in een beschermd stads- of dorpsgezicht en kan leiden tot andere dan uitsluitend inpandige
veranderingen.
3. Artikel 2, onderdeel 3, en artikel 3, onderdelen 1 en 2, zijn evenmin van toepassing voor zover
voor het bouwwerk waarop de activiteit betrekking heeft krachtens het bestemmingsplan regels
gelden die met toepassing van artikel 40 van de Monumentenwet 1988 in het belang van de
archeologische monumentenzorg zijn gesteld, tenzij de oppervlakte van het bouwwerk minder
2
dan 50 m bedraagt.
4. Artikel 3, onderdeel 7, is evenmin van toepassing op een activiteit die tevens een activiteit is als
bedoeld in artikel 2 of 3, onderdelen 1 tot en met 6, maar niet voldoet aan de in die artikelen ten
aanzien van die activiteit gestelde eisen.
Artikel 6
1. Indien het hoofdgebouw geen woning is, maar op het perceel wel een of meer op de grond
staande woningen aanwezig zijn, wordt bij de toepassing van artikel 2, onderdeel 3, en artikel 3,
onderdelen 1 en 6, het achtererfgebied bepaald door het gebouw waarvan de voorkant het dichtst
is gelegen bij openbaar toegankelijk gebied en blijft het aantal woningen gelijk.
2. In een geval als bedoeld in het eerste lid, worden bij de oppervlakteberekening, bedoeld in
artikel 2, onderdeel 3, onder e, onderdeel 2º, uitsluitend de zonder vergunning gebouwde
bijbehorende bouwwerken betrokken.
Artikel 7
Indien een bijbehorend bouwwerk als bedoeld in artikel 2, onderdeel 3, bestaat uit een deel dat
op meer, en een deel dat op minder dan 4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw is gelegen en
zich geen bouwkundige afscheiding bevindt tussen beide delen, is op het deel dat op minder dan
4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw is gelegen artikel 2, onderdeel 3, onder b, onderdeel 4º,
van overeenkomstige toepassing.

Hoofdstuk VI. Overgangsrecht

46

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Artikel 8
Een omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder a of c,
van de wet is niet vereist, indien die activiteit betrekking heeft op het bouwen van een bouwwerk
dat reeds was aangevangen voor de inwerkingtreding van de wet en daarvoor op het tijdstip
waarmee met dat bouwen is begonnen krachtens de Woningwet geen bouwvergunning was
vereist.

47

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Artikel 4.1 Nota van toelichting bij het Besluit omgevingsrecht
I

Algemeen deel
§ 1. Inleiding
§ 2. Aanwijzing van vergunningplichtige en vergunningvrije activiteiten
2.1. Inrichtingen en mijnbouwwerken
2.2. Gebruik van een bouwwerk
2.3. Vergunningvrije bouwactiviteiten
2.4 Beschermde rijksmonumenten
§ 3. Het bevoegd gezag
§ 4. De aanvraag
4.1. De wijze van indiening
4.2. De indieningsvereisten
4.3. Relatie met de Wet Bibob
§ 5. De inhoud van de omgevingsvergunning
5.1. Voorschriften archeologische monumentenzorg
5.2. Voorschriften inrichtingen en mijnbouwwerken
5.3. Voorschriften ten aanzien van activiteiten in provinciale verordeningen
5.4. Tijdelijke vergunningen
§ 6. Advies, verklaring van geen bedenkingen en bijzondere bestuurlijke verplichtingen
§ 7. Kwaliteitseisen handhaving
7.1. Algemeen
7.2. Interbestuurlijk toezicht
§ 8. Bedrijfseffecten, administratieve en bestuurlijke lasten
8.1. Omgevingsvergunning
8.2. Handhaving
8.3 Bestuurlijke lasten
§ 9. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
§ 10. Adviezen
§ 11. Reacties op het ontwerp
II Artikelsgewijze deel
Bijlage I
Bijlage II
Transponeringstabel

49
49
49
49
50
50
50
50
52
52
53
55
55
55
55
56
56
56
58
58
60
61
61
62
62
63
63
63
65
92
93
132

48

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

I

Algemeen deel

§ 1. Inleiding
De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) kent bij een groot aantal artikelen de
verplichting of de mogelijkheid om de artikelen via een algemene maatregel van bestuur of via
een ministeriële regeling uit te werken. Het onderhavige Besluit omgevingsrecht (Bor) voorziet
hierin ten aanzien van de onderwerpen die bij algemene maatregel van bestuur worden
uitgewerkt. In het besluit komt een grote variëteit aan onderwerpen aan de orde. In enkele
gevallen worden de onderwerpen in een ministeriële regeling omgevingsrecht (Mor) (verder)
uitgewerkt. Het gaat hierbij met name om de gegevens die bij de indiening van een aanvraag van
een omgevingsvergunning moeten worden overgelegd. Het besluit en de regeling zullen
gelijktijdig met de Wabo in werking treden.
Het besluit en de regeling vervangen hetgeen thans in diverse wetten, uitvoeringsbesluiten en
-regelingen is geregeld. Zo zullen het Inrichtingen- en vergunningenbesluit milieubeheer (Ivb) en
het Besluit indieningsvereisten aanvraag bouwvergunning (Biab) komen te vervallen. De inhoud
van deze besluiten is grotendeels overgenomen in dit besluit en in de Mor. Hierbij zijn de regels
zo veel mogelijk geïntegreerd. Via een apart aanpassingsbesluit en een aparte ministeriële
regeling zullen de desbetreffende besluiten en regelingen aan het Bor en de Mor worden
aangepast. Evenals bij de Wabo is bij het opstellen van het besluit het uitgangspunt gehanteerd
dat bepalingen die specifiek en noodzakelijk zijn voor de verlening van een omgevingsvergunning
voor een bepaalde activiteit, uitsluitend op die activiteit van toepassing zullen zijn.
In onderstaande toelichting worden de bepalingen veelal kort toegelicht, onder verwijzing naar de
toelichting van de oorspronkelijke besluiten voor de verdere beschrijving van de achtergronden
van die bepalingen. In verband hiermee is aan het slot van de toelichting een transponeringstabel
opgenomen, waarin is aangegeven waaraan de desbetreffende bepaling is ontleend. Bij de opzet
van het besluit is dezelfde indeling als de Wabo aangehouden. Allereerst wordt aandacht besteed
aan de aanwijzing van de vergunningplichtige activiteiten. Vervolgens vindt een nadere uitwerking
plaats van wie bevoegd gezag is voor de vergunningverlening. De volgende hoofdstukken
hebben betrekking op de aanvraag om vergunning, de inhoud van de vergunning en enkele
procedurele zaken, zoals de aanwijzing van adviseurs. Tot slot volgt een hoofdstuk over de
kwaliteitseisen handhaving. In het algemeen deel van deze toelichting zal in hoofdlijnen op deze
onderwerpen worden ingegaan. In het artikelsgewijze deel zal uitgebreider bij de desbetreffende
onderwerpen worden stilgestaan.
Aan het besluit is een drietal bijlagen gevoegd met betrekking tot de aanwijzing van categorieën
(vergunningplichtige) inrichtingen (bijlage I) en van bouwactiviteiten en planologische
gebruiksactiviteiten waarvoor geen omgevingsvergunning is vereist en van planologische
afwijkingsmogelijkheden (bijlage II). Op deze bijlagen wordt na het artikelsgewijze deel in een
aparte toelichting ingegaan.
§ 2. Aanwijzing van vergunningplichtige en vergunningvrije activiteiten
De aanwijzing van activiteiten waarvoor een vergunning is vereist, geschiedt momenteel deels in
de wet, deels in uitvoeringsbesluiten. Zo blijkt rechtstreeks uit de Woningwet welke bouwwerken
vergunningplichtig zijn en uit de Monumentenwet 1988 (Mw) welke activiteiten met betrekking tot
(voor)beschermde monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten vergunningplichtig zijn.
Bij de Wet milieubeheer (Wm) is in het Ivb aangewezen welke inrichtingen vergunningplichtig zijn.
In dit besluit wordt bij deze laatste systematiek aangesloten. Tevens worden in dit hoofdstuk de
vergunningvrije activiteiten aangewezen. Deze aanwijzing heeft met name betrekking op het
bouwen.
2.1. Inrichtingen en mijnbouwwerken
Als gevolg van het Besluit algemene regels inrichtingen milieubeheer (hierna: Activiteitenbesluit)
zijn (veel) minder inrichtingen vergunningplichtig op grond van de Wm. De resterende

49

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

vergunningplichtige gevallen betreffen met name de inrichtingen die onder de reikwijdte van de
IPPC-richtlijn vallen (de “gpbv-inrichtingen”) en enkele andere categorieën omvangrijkere (BRZO)
inrichtingen. De aanwijzing van de vergunningplicht van deze inrichtingen was aanvankelijk
geregeld in bijlage 1 bij het Activiteitenbesluit. Deze bijlage is thans overgenomen als bijlage I bij
het onderhavige besluit. Daarin is de aanwijzing samengevoegd met de aanwijzing van het
bevoegd gezag voor de desbetreffende categorie inrichtingen. Hierop wordt nader ingegaan bij de
toelichting op artikel 2.1.
2.2. Gebruik van een bouwwerk
In het Besluit brandveilig gebruik bouwwerken (hierna: Gebruiksbesluit) zijn de
brandveiligheidsvoorschriften voor het gebruik van bouwwerken landelijk geüniformeerd. In de
meeste gevallen gelden algemene regels; in sommige gevallen geldt een meldingsplicht en in
enkele gevallen blijft de vergunningplicht gelden. De aanwijzing van deze vergunningplichtige
gevallen vindt plaats in artikel 2.2 van het Bor.
De melding van de meldingsplichtige gevallen uit het Gebruiksbesluit zal, voor zover er sprake is
van samenloop met een omgevingsvergunning (bijvoorbeeld voor het bouwen), gelijktijdig met de
aanvraag van een omgevingsvergunning plaatsvinden. Op het aanvraagformulier voor een
omgevingsvergunning wordt aangegeven welk gebruik van bouwwerken meldingsplichtig is. Dit
wordt verder uitgewerkt in de Mor.
2.3. Vergunningvrije bouwactiviteiten
Op dit moment is de categorie bouwwerken waarvoor geen bouwvergunning is vereist
opgenomen in artikel 43 van de Woningwet. Het gaat hier onder meer om het bouwen dat tot het
gewone onderhoud behoort en de bouwwerken die thans zijn aangewezen in het Besluit
bouwvergunningsvrije en licht-bouwvergunningplichtige bouwwerken (Bblb). Door de komst van
de Wabo zal de grondslag voor het aanwijzen van een categorie bouwvergunningvrije
bouwwerken niet langer in de Woningwet zijn opgenomen, maar in de Wabo. Daarnaast zal de
categorie licht-bouwvergunningplichtige bouwwerken komen te vervallen. Het gevolg hiervan is
dat ook het Bblb komt te vervallen. De grondslag voor het bij amvb aanwijzen van bouwwerken
waarvoor geen omgevingsvergunning is vereist, is in de wet opgenomen in artikel 2.1, derde lid.
Dit wordt in artikel 2.3 en bijlage II van dit besluit nader uitgewerkt. Daarin staan de
vergunningvrije bouwactiviteiten opgesomd.
2.4 Beschermde rijksmonumenten
Activiteiten die een wijziging van een monument tot gevolg hebben, zijn vergunningplichtig
ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder f, van de wet. Deze bepaling is overgenomen uit artikel 11
van de Mw. Vergunningvrij zijn alleen die werkzaamheden aan monumenten, die niet onder de
reikwijdte van voornoemde bepaling vallen. In de Memorie van Toelichting bij de Mw stond over
de vergunningplicht: “Uitsluitend voor de noodzakelijke en regelmatig terugkerende
onderhoudswerkzaamheden, zoals het periodieke schilderwerk, geldt het vereiste van een
vergunning niet.” (Kamerstukken II 1986-1987, 19 881, nr. 3, p. 20). Hierbij dient wel te worden
opgemerkt dat schilderwerk waarbij de kleurstelling of het verfsysteem gewijzigd wordt wel een
wijziging van het monument betreft, waarvoor de vergunningplicht dus wel van toepassing is.
Andere onderhoudswerkzaamheden waaraan in dit verband kan worden gedacht, zijn het
leeghalen van goten en afvoeren, het incidenteel recht leggen of vervangen van dakpannen of het
opstoppen van rieten daken.
§ 3. Het bevoegd gezag

De Wabo hanteert het uitgangspunt dat er per project één bevoegd gezag is dat
verantwoordelijk is voor de verlening en de (bestuursrechtelijke) handhaving van de
omgevingsvergunning. Het bevoegd gezag besteedt hierbij aandacht aan alle aspecten van
de fysieke leefomgeving die bij een project aan de orde komen. Dit bevoegd gezag beslist
ook op alle aanvragen om een omgevingsvergunning die nadien worden ingediend.

50

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Als hoofdregel kent de Wabo het bevoegd gezag toe aan burgemeester en wethouders van
de gemeente waar het project (in hoofdzaak) zal worden uitgevoerd. Als uitzondering op
deze hoofdregel is het mogelijk dat een ander bestuursorgaan wordt aangewezen als
bevoegd gezag. Dit kunnen gedeputeerde staten van de provincie zijn, indien het
projecten van provinciaal belang betreft, of een minister voor projecten van nationaal
belang.
De aanwijzing van het bevoegd gezag geschiedt in hoofdstuk 3 van dit besluit en is ten
aanzien van inrichtingen verder uitgewerkt in bijlage I bij het besluit. Bij de aanwijzing
van bevoegd gezag is zoveel mogelijk aangesloten bij de bestaande verdeling van taken
en bevoegdheden tussen gemeente, provincie en Rijk. Voor inrichtingen is dat de
bevoegdheidsverdeling zoals deze op dit moment is neergelegd in het Ivb. Gedeputeerde
staten worden alleen aangewezen als het bevoegd gezag ten aanzien van de complexere
bedrijven die vanwege hun milieuaspecten in de huidige regeling al onder provinciaal
gezag vallen. Gedeputeerde staten zijn eveneens bevoegd gezag in de gevallen waarin in
het kader van de ruimtelijke ordening wordt besloten dat de besluitvorming over een
bepaald project op provinciaal niveau plaatsvindt.
Voor een zeer klein aantal gevallen komt de bevoegdheid tot het verlenen van de
omgevingsvergunning op rijksniveau te liggen. Het gaat hierbij met name om bepaalde defensieinrichtingen en om mijnbouwwerken. De Minister van VROM is aangewezen voor de defensieinrichtingen en een enkele andere categorie activiteiten. De Minister van EZ is aangewezen als
bevoegd gezag voor vrijwel alle mijnbouwwerken. Indien sprake is van een inrichting in de
territoriale zee, is de Minister van VenW aangewezen als bevoegd gezag. Wanneer in het kader
van de ruimtelijke ordening besloten wordt dat de besluitvorming over een bepaald project op
rijksniveau plaatsvindt, zal de Minister van VROM in het algemeen als bevoegd gezag voor de
omgevingsvergunning voor dat project optreden.
Ten aanzien van het bevoegd gezag is in het onderhavige ontwerp van Bor aangesloten bij de
huidige verdeling van taken en bevoegdheden, zoals deze is neergelegd in het Inrichtingen- en
vergunningenbesluit milieubeheer. Ten tijde van de behandeling van het wetsvoorstel Wabo in de
Tweede Kamer hebben IPO en VNG reeds aangegeven dat zij streven naar een wijziging in de
verdeling van het bevoegd gezag. Sindsdien zijn zij hierover met elkaar in overleg getreden
zonder dat dit tot nu toe tot een gezamenlijk standpunt heeft geleid. Om deze reden is in het
onderhavige besluit uitgegaan van de situatie zoals oorspronkelijk is afgesproken in het kader van
het wetsvoorstel Wabo.

Hierin kan verandering komen indien het transitieproces zoals voorzien in de
kabinetsreactie van 6 november 2008 inzake het advies van de Commissie Herziening
handhavingstelsel VROM-regelgeving (onder voorzitterschap van de heer Mans) daar
aanleiding toe geeft. In deze kabinetsreactie is een eindbeeld geschetst waarin een deel
van de provinciale bevoegdheden in de Wabo op enig moment wordt gedecentraliseerd
naar de gemeenten, nadat sprake is van de oprichting van regionale
uitvoeringsorganisaties. Deze verdere decentralisatie is voorzien als sluitstuk van het
beoogde proces van verbetering van de uitvoering van de VROM-regelgeving. Daarnaast
blijkt dat de Wabo voor de diverse overheden, met name voor de gemeenten, aanleiding is
geweest het nut en de noodzaak van de diverse autonome vergunningstelsels te bezien.
Deze operatie heeft in veel gevallen geleid tot een vermindering van de regeldruk op
gemeentelijk niveau.
In de gevallen waar thans voor een project de vergunningverlening plaatsvindt op diverse
bestuursniveaus, is een keuze gemaakt welk bestuursorgaan belast zal worden met de

51

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

verlening van de omgevingsvergunning. Uitgangspunt hierbij is dat de
vergunningverlening zo decentraal mogelijk plaatsvindt. In het geval waarin het een
toestemmingsvereiste betreft voor een bepaald aspect van relatief ondergeschikt belang, is
het niet wenselijk dat gedeputeerde staten of de minister bevoegd gezag voor de gehele
omgevingsvergunning worden. In die gevallen zullen burgemeester en wethouders het
bevoegd gezag blijven en zal in de betrokkenheid van het voormalige bevoegde
bestuursorgaan op andere wijze worden voorzien (via een advies of een verklaring van
geen bedenkingen: zie volgend hoofdstuk). Wanneer bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van
een woonwijk een provinciale uitwegvergunning nodig is, ligt het niet voor de hand dat
de vergunningverlening voor de gehele woonwijk overgaat naar de provincie. In dit geval
blijft de gemeente het bevoegd gezag en krijgt de provincie een adviesbevoegdheid ten
aanzien van de uitweg. Dit zal gelden voor de meeste toestemmingen op grond van de
provinciale verordening.
Wanneer een bepaald aspect van zodanige importantie is dat de vergunningverlening voor
dat deel op provinciaal niveau moet (blijven) plaatsvinden, zal de vergunningverlening
voor het gehele project op provinciaal niveau plaatsvinden. Dit geldt voor activiteiten met
betrekking tot gesloten stortplaatsen (en de bijbehorende nazorgzone) als bedoeld in de
artikelen 8.47 tot en met 8.51 van de Wm. Vanwege de vergaande juridische en financiële
verantwoordelijkheid van de provincies voor het beheer van deze nazorglocaties zijn de
provincies aangewezen als het bevoegd gezag op of nabij deze locaties.
De mogelijkheden van delegatie en mandaat van bevoegdheden tussen bestuursorganen, i.c.
provincie en gemeente, zijn beperkt. Dit hangt samen met het eerdergenoemd uitgangspunt van
één bevoegd gezag. Voor delegatie is een wettelijke grondslag noodzakelijk. In de Wabo is geen
specifieke regeling van delegatie opgenomen. De algemene delegatiemogelijkheden in de
Gemeentewet en Provinciewet zijn niet goed bruikbaar binnen de Wabo. Een bijzondere vorm van
delegatie volgt uit artikel 8, derde lid, van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In een
dergelijke regeling tussen provincies en gemeenten kan een delegatie van bevoegdheden
plaatsvinden aan een openbaar lichaam dat bij die regeling is opgericht.
Voor mandaat is in beginsel geen bijzondere wettelijke grondslag vereist, maar mandaat kan wel
uitgesloten zijn vanwege de aard van de bevoegdheid of vanwege een expliciete wettelijke
regeling. Mandaat aan een ondergeschikte is in beginsel mogelijk; mandaat aan een nietondergeschikte is alleen mogelijk mits deze instemt met de mandatering. Mandatering tussen
organen van verschillende bestuursorganen is echter slechts bij hoge uitzondering toelaatbaar en
in dit geval gelet op de jurisprudentie vrijwel uitgesloten.
§ 4. De aanvraag
4.1. De wijze van indiening
Voor het doen van een aanvraag om een omgevingsvergunning kan gebruik worden gemaakt van
het Omgevingsloket online. Voor degenen die hiervan geen gebruik kunnen maken, bestaat de
mogelijkheid om een aanvraag op papier in te dienen. De Minister van VROM stelt een formulier
vast, dat op alle aanvragen om een omgevingsvergunning in heel Nederland van toepassing is.
Iedere aanvrager en ieder bevoegd gezag is gehouden uitsluitend dit formulier te gebruiken. Het
formulier bestaat uit een algemeen deel en uit een of meer bijzondere delen. Dit is een
vergelijkbare opzet als het aangifteformulier voor de inkomstenbelasting. In het algemeen deel
verschaft de aanvrager informatie over zichzelf, alsmede over de soort activiteiten en de locatie
van die activiteiten waarvoor vergunning wordt gevraagd. In gevallen waarin de aanvraag wordt
verzorgd door een gemachtigde, wordt dit ook in het algemene deel vermeld. Vervolgens bestaat
het formulier uit een of meer bijzondere delen, waarvan de toepasselijkheid afhankelijk is van het
project waarvoor een vergunning wordt aangevraagd. In deze bijzondere delen kan de aanvrager

52

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

nadere informatie verschaffen over de aard, omvang en effecten van de aangevraagde
activiteiten.
In de memorie van toelichting bij de Wabo (paragraaf 7.4) is uiteengezet dat particuliere
aanvragers in principe een keuzevrijheid hebben tussen het bewandelen van de digitale of de
papieren route. Hiervoor is gekozen omdat op dit moment nog niet van alle burgers gevraagd kan
worden om over de geschikte apparatuur te beschikken voor het doen van een elektronische
aanvraag. Voor ondernemers is een verplichting in het besluit opgenomen om hun aanvragen
uitsluitend langs elektronische weg in te dienen. Deze verplichting zal echter in de eerste periode
nog niet in werking treden. In overleg met de diverse brancheorganisaties is besloten om deze
verplichting na verloop van twee jaar in werking te laten treden. Dit zal bij koninklijk besluit
gebeuren.
In het besluit is wel al bepaald dat het bevoegd gezag verplicht is tot ontvangst van iedere
aanvraag langs elektronische weg. Dit geldt eveneens voor de ontvangst van elektronische
gegevens en bescheiden die bij de aanvraag horen.
In aansluiting op de Wet elektronisch bestuurlijk verkeer bevat dit besluit normen die waarborgen
dat een langs elektronische weg verzonden bericht voldoende betrouwbaar en vertrouwelijk is. Dit
is van belang omdat met de inhoud en afkomst van een aanvraag niet moet kunnen worden
gemanipuleerd. De waarborg bestaat uit eisen met betrekking tot het bestandsformaat, het
verzenden als “read-only” document en het elektronisch ondertekenen. Deze eisen gelden zowel
voor het elektronisch verkeer tussen het omgevingsloket en de aanvrager of diens gemachtigde,
als voor het verkeer tussen het bevoegd gezag en de adviserende bestuursorganen. Ook in
laatstgenoemde gevallen moet het gebruik van de elektronische weg voldoende beveiligd zijn om
te voorkomen dat de inhoud of afkomst van elektronische berichten wordt gewijzigd.
Het bevoegd gezag kan een langs elektronische weg verzonden bericht weigeren te aanvaarden,
voor zover de betrouwbaarheid of vertrouwelijkheid van het bericht onvoldoende zijn
gewaarborgd. Dit is in algemene zin geregeld in artikel 2:15, derde lid, Awb. In dat kader wordt
erop gewezen dat elektronische handtekeningen in de Wet elektronische handtekening 2003 zijn
gelijkgesteld aan geschreven handtekeningen en dat artikel 2:16 Awb bepaalt dat de vereiste
mate van betrouwbaarheid van de ondertekening afhangt van de inhoud en het doel van het
elektronische bericht. Bij de aanvraag om een omgevingsvergunning zal gebruik worden gemaakt
van DigiD, dat voldoende betrouwbaar wordt geacht. Bij de ontwikkeling van het digitale
aanvraagformulier wordt er tevens voor gezorgd dat in het elektronisch bestand duidelijk wordt
van wie elke wijziging van de gegevens afkomstig is.
4.2. De indieningsvereisten
Artikel 2.8 van de wet biedt de grondslag voor een geharmoniseerde regeling van de
indieningsvereisten. Dit betreft de gegevens en bescheiden die bij een aanvraag om een
omgevingsvergunning moeten worden verstrekt, om tot een ‘ontvankelijke’ aanvraag te komen.
Deze regeling is uitgewerkt in artikel 4.4 van het besluit, met een nadere uitwerking in de Mor. In
artikel 4.7 van het besluit is een algemene regeling opgenomen met betrekking tot het op een
later tijdstip verstrekken van gegevens en bescheiden. De verstrekking van deze gegevens en
bescheiden kan daardoor beter aansluiten bij de voortgang van het project. Ook deze
mogelijkheid wordt in de Mor verder uitgewerkt.
De indieningsvereisten in de Mor zijn totstandgekomen door uit bestaande regelingen te putten,
zoals het Ivb en het Biab. Voor diverse toestemmingen die opgaan in de omgevingsvergunning,
bestonden echter geen uitgewerkte indieningsvereisten. Dit geldt bijvoorbeeld voor de
toestemmingen krachtens de Wet ruimtelijke ordening (Wro) en de Monumentenwet 1988 (Mw).
Voor dit soort toestemmingen is in de praktijk een waaier aan indieningsvereisten en daarop
afgestemde aanvraagformulieren ontstaan, met soms aanzienlijke verschillen per gemeente of
provincie. Dankzij de integratie van de diverse toestemmingstelsels in de omgevingsvergunning
en de toewijzing van de beslissingsbevoegdheid aan één bevoegd gezag per vergunning, komt er
thans grotendeels een einde aan deze onoverzichtelijke situatie.
Bij het opstellen van de Mor zijn alle relevante indieningsvereisten ontleend aan een brede
selectie van bestaande aanvraagformulieren. Na een analyse van deze aanvraagformulieren is
een database samengesteld met vragen om gegevens en bescheiden. Na een bundeling van de
gelijkluidende, algemene vereisten en na een selectie van de specifiek noodzakelijke vereisten

53

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

per activiteit, zijn alle relevante vereisten bij elkaar gebracht in Mor. Bij het samenvoegen van de
indieningsvereisten voor de diverse activiteiten is ernaar gestreefd om dubbele eisen te
schrappen. Een aantal algemene gegevens en bescheiden bleken gelijkluidend te zijn voor alle
vergunningaanvragen. Dit betreft met name allerlei informatie over de aanvrager en over de
locatie van de activiteit. Deze indieningsvereisten zijn bijeengezet in een algemeen hoofdstuk en
gelden voor alle vergunningaanvragen. Daarnaast gelden voor veel activiteiten specifieke
indieningsvereisten. Soms zijn die eenvoudig of globaal, soms uiterst complex of gedetailleerd.
Deze aanvullende vereisten zijn in aparte hoofdstukken van de Mor opgenomen en gelden alleen
voor daarbij genoemde specifieke activiteiten of categorieën van gevallen.
Uit artikel 3:2 Awb en het algemene rechtsbeginsel dat een besluit zorgvuldig moet worden
genomen, volgt dat het niet mogelijk is inhoudelijk te beslissen op een aanvraag waarin de aard,
omvang en effecten van de voorgenomen activiteiten onvoldoende zijn beschreven. De aanvrager
is daarom gehouden om alle gegevens en bescheiden bij de aanvraag te verschaffen, die nodig
zijn om het bevoegd gezag in staat te stellen een goede beoordeling van de aanvraag te maken.
Dit betekent dat de verantwoordelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de aanvraag op de
schouders van de aanvrager rust. Hier staat tegenover dat het bevoegd gezag verantwoordelijk is
voor een correcte beslissing over het al dan niet verlenen van de omgevingsvergunning, binnen
de gestelde termijnen.
Indien een gemeentelijke of provinciale verordening een vergunningplicht omvat voor een
activiteit die in artikel 2.2, eerste lid, van de wet is genoemd, wordt deze van rechtswege
aangemerkt als een omgevingsvergunning. In de memorie van toelichting bij artikel 2.2 van de
wet is opgemerkt dat de Wabo geen regels bevat omtrent de vergunningplicht als zodanig. De
Wabo omvat evenmin de bijbehorende weigeringsgronden, intrekkingsgronden, aanwijzingen van
adviserende instanties of een schadevergoedingsregeling. Deze onderwerpen moeten derhalve in
de betrokken verordening (blijven) worden geregeld. Alleen de indieningsvereisten worden bij of
krachtens het onderhavige besluit geregeld. Dit geldt eveneens voor de indieningsvereisten ten
aanzien van omgevingsvergunningplichtige activiteiten met betrekking tot gesloten stortplaatsen
en in milieubeschermingsgebieden voor grondwater. Hierdoor is het mogelijk de eerder vermelde
landelijke uniformering van de benodigde gegevens en bescheiden te realiseren. Dit leidt tot een
lastenvermindering voor burgers en bedrijfsleven.
Het voordeel van uniforme indieningsvereisten voor omgevingsvergunningen krachtens de
provinciale en gemeentelijke verordeningen is dat de vereisten landelijk gelijkluidend en daardoor
beter kenbaar zijn. Tegelijkertijd is de autonomie van lokale overheden gerespecteerd. Ter
illustratie kan worden gedacht aan de vergunningplicht voor het vellen of rooien van houtopstand.
De vergunningplicht wordt als zodanig geregeld in de gemeentelijke verordening en is veelal
afhankelijk van de locatie van de houtopstand (zoals openbaar groen of particuliere tuin), de soort
boom of de diameter van de stam. In het nieuwe stelsel worden alleen de indieningsvereisten in
de uniforme regeling opgenomen. Het gemeentelijk beleid omtrent het al dan niet verlenen van in
dit geval de kapvergunning blijft volledig in stand. Tevens krijgt de gemeente de mogelijkheid om,
gelet op de specifieke locale omstandigheden, een beperkt aantal indieningsvereisten aan het
aanvraagformulier toe te voegen.
Het digitale aanvraagformulier zal het mogelijk maken dat het bevoegd gezag de relevante
indieningsvereisten vooraf definieert, als deelverzameling uit het totaal aantal opties. De andere
indieningsvereisten worden hierdoor in het digitale formulier geblokkeerd en worden niet aan de
aanvrager gesteld. Op deze wijze komt een aanvrager niet in aanraking met indieningsvereisten,
die niet op zijn situatie van toepassing zijn.
De Wabo verschaft in artikel 2.2, tweede lid, de mogelijkheid om bij provinciale of gemeentelijke
verordening andere toestemmingstelsels toe te voegen. Hierbij kan gedacht worden aan de
gemeentelijke vergunning voor het innemen van gemeentegrond of toestemmingen voor
aansluiting op het riool. Uit artikel 2.8, tweede lid, van de wet volgt dat het bevoegde gezag in dat
geval de indieningsvereisten voor deze toestemmingen vaststelt. Voor de gevallen als bedoeld in
artikel 2.2, tweede lid, van de wet wordt derhalve geen landelijk uniforme regeling opgesteld. Op
termijn zal het elektronische aanvraagformulier wel een mogelijkheid gaan bevatten voor het

54

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

bevoegd gezag om de aanvraag van deze lokale toestemmingen als bijlage aan het landelijke
elektronische aanvraagformulier toe te voegen.
4.3. Relatie met de Wet Bibob
Het besluit bevat geen regeling voor de gegevensverstrekking in het kader van de Wet
bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob). Deze wet kan van
toepassing zijn op de aanvraag van een omgevingsvergunning voor het bouwen van een
bouwwerk of voor het oprichten, in werking hebben of veranderen van een inrichting. Dit is
geregeld in artikel 1, eerste lid, onder c, van die wet.
Het bevoegd gezag legt in veel gevallen in een beleidsdocument vast in welke gevallen de
bevoegdheden uit de Wet Bibob daadwerkelijk zullen worden toegepast. Wanneer een bevoegd
gezag een dergelijk Bibob-beleid hanteert, kan dit gevolgen hebben voor de behandeling van een
aanvraag om een omgevingsvergunning. In grote lijnen zal deze procedure als volgt verlopen. Het
bevoegd gezag zal in het kader van de behandeling van bepaalde vergunningaanvragen veelal
een kort vooronderzoek laten doen naar de aard van de aanvraag of naar de aanvrager (in het
bijzonder diens financiële en strafrechtelijke verleden). Wanneer dit onderzoek en het Bibobbeleid daartoe aanleiding geven, vraagt het bevoegd gezag daarna desgewenst een Bibob-advies
aan het landelijk Bureau Bibob. Dit heeft van rechtswege een opschortende werking voor de
behandeltermijn van de aanvraag om een omgevingsvergunning.
In het kader van het vooronderzoek zal het bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning veelal
aanvullende financiële informatie verlangen van de aanvrager. Hiervoor zijn geen voorzieningen
getroffen in het schriftelijke of elektronische aanvraagformulier van de omgevingsvergunning,
omdat het hoogstens om enkele honderden gevallen per jaar in heel Nederland gaat. Bovendien
is de toepasselijkheid van de integriteitsbeoordeling volledig afhankelijk van het gevoerde Bibobbeleid van het betrokken bestuursorgaan. Een aparte module is daarom thans niet opportuun.
Voor de uitvoering van de integriteitsbeoordeling is het ontbreken van een voorafgaande
koppeling met het aanvraagformulier om een omgevingsvergunning geen bezwaar. Het bevoegd
gezag kan op grond van artikel 4:5, eerste lid, Awb om aanvullende gegevens verlangen van de
aanvrager, ter uitvoering van het Bibob-beleid. Deze werkwijze is bij veel bevoegde
bestuursorganen reeds gangbaar.
§ 5. De inhoud van de omgevingsvergunning
In hoofdstuk 5 van het besluit wordt een scala aan onderwerpen behandeld, die van belang zijn
voor de inhoud van de omgevingsvergunning. Het grootste deel van de regels heeft betrekking op
zaken die het bevoegd gezag bij een vergunningaanvraag voor een inrichting of een
mijnbouwwerk in beschouwing moet nemen of waaromtrent voorschriften aan de vergunning
kunnen of moeten worden verbonden. Verder vindt in dit hoofdstuk de aanwijzing van activiteiten
plaats, waarvoor een tijdelijke vergunning kan worden verleend en waarvoor een verplichting tot
herstel in de oorspronkelijke toestand geldt.
5.1. Voorschriften archeologische monumentenzorg
Aan een omgevingsvergunning voor het bouwen, aanleggen, afwijken van het bestemmingsplan,
of slopen van een bouwwerk in een beschermd stads- of dorpsgezicht, kunnen in het belang van
de archeologische monumentenzorg voorschriften worden verbonden. De grondslag hiervoor was
neergelegd in de artikelen 37 en 39 tot en met 41 van de Mw. Bij de Invoeringswet Wabo komen
deze artikelen ofwel te vervallen (artikel 37), of worden zij technisch aangepast (artikelen 39 tot
en met 41). De nieuwe grondslag vormt artikel 2.22 van de wet, in het bijzonder het derde lid,
onder d. Inhoudelijk wordt deze zorg voor de archeologische monumentenzorg overgenomen
door het onderhavige artikel. Hierin worden de voorschriften genoemd die in ieder geval aan de
omgevingsvergunning kunnen worden verbonden.
5.2. Voorschriften inrichtingen en mijnbouwwerken
De bepalingen die in § 5.2 zijn opgenomen, hebben allen betrekking op activiteiten als bedoeld in
artikel 2.1, eerste lid, onder e, van de wet. Het gaat hierbij om inrichtingen of mijnbouwwerken.
Voorheen waren deze bepalingen deels op wetsniveau in de Wm, deels op het niveau van een

55

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

amvb, het Ivb, opgenomen. In dit besluit zijn alle bepalingen op hetzelfde niveau bijeengebracht,
waardoor de samenhang tussen de diverse bepalingen beter zichtbaar wordt.
Inhoudelijk zijn de artikelen volledig overgenomen uit de Wm en Ivb. Zij vormen grotendeels een
implementatie van de IPPC-richtlijn. De artikelen richten zich met name tot het bevoegd gezag om
bij de formulering van voorschriften met de daargenoemde aspecten rekening te houden of om
bepaalde voorschriften aan de vergunning te verbinden. De artikelen zijn deels imperatief, deels
facultatief geformuleerd. Bij de facultatief geformuleerde artikelen heeft het bevoegd gezag een
zekere vrijheid om daaromtrent voorschriften aan de vergunning te verbinden.
Een aantal artikelen ( o.a de artikelen 5.12 en 5.13) legt het bevoegd gezag de verplichting op om
geen voorschriften in de vergunning op te nemen omtrent de daargenoemde onderwerpen. Deze
uitzonderingen hangen samen met het feit dat deze onderwerpen uitputtend in andere kaders zijn
geregeld. Zo is de emissie van broeikasgassen uit de desbetreffende broeikasgasinstallaties
geregeld in hoofdstuk 16 Wm.
Ten aanzien van mijnbouwwerken kunnen drie situaties worden onderscheiden. De eerste situatie
betreft permanente mijnbouwwerken, die tegelijkertijd een inrichting in de zin van de Wm zijn. Het
gaat meestal om installaties voor de winning van olie, gas of zout. De tweede situatie betreft
tijdelijke mijnbouwwerken, die vanwege hun tijdelijkheid niet tevens een inrichting zijn. Hierbij kan
gedacht worden aan (proef)boringen naar delfstoffen. Op deze twee situaties is de regeling in §
5.2 van dit besluit van toepassing. De derde situatie betreft mijnbouwwerken in de EEZ. Deze
vallen niet onder de werkingssfeer van de Wabo. Daarop is artikel 40 van de Mijnbouwwet van
toepassing.
Het is de bedoeling dat op termijn algemene regels voor tijdelijke mijnbouwwerken zullen worden
opgesteld, die in de plaats zullen treden van de vergunningplicht op grond van artikel 2.1, eerste
lid, onder e, van de wet.
5.3. Voorschriften ten aanzien van activiteiten in provinciale verordeningen
De provincies hebben in hun provinciale milieuverordeningen (PMV) regels gesteld o.a. ter
bescherming van de kwaliteit van het grondwater met het oog op de waterwinning in bij de
verordening aangewezen gebieden en ten aanzien van het gebruik van gesloten stortplaatsen.
De regels bestaan uit een ontheffingstelsel met voorschriften die aan de ontheffing worden
verbonden. Bij de regulering van activiteiten is in veel gevallen sprake van samenloop met
activiteiten waarvoor een omgevingsvergunning is vereist. Via de invoeringswet is daarom in de
Wet milieubeheer bepaald dat de provinciale milieuverordening ten aanzien van deze activiteiten
(verplicht) aanhaakt bij de omgevingsvergunning. Dit leidt ertoe dat een aantal elementen die tot
nu toe in de PMV waren geregeld, thans op basis van het onderhavige besluit worden geregeld.
5.4. Tijdelijke vergunningen
In artikel 2.23 van de Wabo is de mogelijkheid van een tijdelijke vergunning gehandhaafd. In het
tweede lid van dat artikel is bepaald dat deze mogelijkheid bij amvb kan worden uitgewerkt. Dit is
gebeurd in § 5.4 van dit besluit. Hierbij is aangesloten bij hetgeen thans bij of krachtens de
Woningwet, de Wet ruimtelijke ordening en de Wet milieubeheer is geregeld. Daarnaast wordt ter
voldoening aan de Europese grondwaterrichtlijn voor specifieke inrichtingen een tijdelijke
vergunning voorgeschreven.
Zoals in het Landelijk Afvalbeheersplan is aangegeven, zullen de tijdelijke vergunningen voor
afvalinrichtingen komen te vervallen. De thans in het Ivb opgenomen bepaling (artikel 2.2) zal niet
in het onderhavige besluit worden overgenomen.
§ 6. Advies, verklaring van geen bedenkingen en bijzondere bestuurlijke verplichtingen
In hoofdstuk 6 van het besluit wordt een drietal onderwerpen behandeld. Allereerst vindt in § 6.1
de aanwijzing van bestuursorganen plaats, die als adviseur bij de aanvraag van een
omgevingsvergunning moeten worden betrokken. In § 6.2 is de verklaring van geen bedenkingen
verder uitgewerkt. In § 6.3 zijn enkele bestuurlijke verplichtingen opgenomen, zoals het
toezenden van de aanvraag, het ontwerpbesluit en het definitieve besluit aan bepaalde
bestuursorganen.

56

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

De paragrafen 6.1 en 6.2 van het besluit vormen een uitwerking van de artikelen 2.26, derde lid,
en 2.27, eerste lid, van de Wabo. In artikel 2.26, eerste, tweede en vierde lid, van de Wabo is op
wettelijk niveau een tweetal andere vormen van advisering uitgewerkt. In artikel 2.26, eerste en
tweede lid, gaat het om de advisering door de waterkwaliteitsbeheerder. In artikel 2.26, vierde lid,
wordt het bevoegd gezag de mogelijkheid geboden om een als adviseur aangewezen
bestuursorgaan te verzoeken een advies uit te brengen over o.a. de aan een vergunning te
verbinden voorschriften.
In de milieuregelgeving werd tot nu toe onderscheid gemaakt tussen adviserende
bestuursorganen (“adviseurs”) en bestuursorganen die vanwege de behartiging van een bepaald
belang bij de procedure worden betrokken (“betrokken bestuursorganen”). Dit is bijvoorbeeld
geregeld in de huidige artikelen 8.7 van de Wm en de artikelen 7.1 tot en met 7.4 van het Ivb,
waarin precies is bepaald welke bestuursorganen een rol als adviseur of betrokken
bestuursorgaan hebben. In de Wabo is dichter aangesloten bij de Awb. Dit heeft ertoe geleid dat
de categorie “betrokken bestuursorganen” niet meer als zodanig krachtens de Wabo is
aangewezen. Conform de regeling uit de Awb is de betrokkenheid van deze bestuursorganen
afhankelijk van de vraag of deze organen zijn te beschouwen als belanghebbenden. Hiervoor is
doorslaggevend of de aanvraag van een omgevingsvergunning belangen raakt die aan dat
1
bestuursorgaan zijn toevertrouwd (artikel 1:2, tweede lid, van de Awb) . Het voorgaande betekent
dat andere bestuursorganen in ieder geval belanghebbenden moeten zijn om bezwaar te kunnen
maken of beroep in te kunnen stellen.
Wat betreft de aanwijzing van adviseurs brengt de Wabo geen wijziging in het systeem van
aanwijzingen van verplichte adviseurs. Het adviseurschap draait strikt genomen niet om een
bepaald belang bij het besluit, maar is bedoeld om het bevoegd gezag in de besluitvorming
gebruik te laten maken van informatie van een ander bestuursorgaan dat ter zake van een
aangevraagde activiteit relevante deskundigheid bezit. De adviseurs die bij een aanvraag van een
omgevingsvergunning verplicht moeten worden geconsulteerd, zijn aangewezen in de artikelen
6.1 tot en met 6.4 van het besluit. Zo zijn in artikel 6.1, eerste lid, burgemeester en wethouders
aangewezen als adviseur in die gevallen dat gedeputeerde staten (of de minister) de
omgevingsvergunning zullen verlenen. Verder is de aanwijzing van bestuursorganen als adviseur
afhankelijk van de aspecten en benodigde deskundigheden, die bij een aanvraag om een
omgevingsvergunning een rol spelen.
Het uitbrengen van een advies laat onverlet dat het bevoegd gezag integraal verantwoordelijk
blijft voor het al dan niet verlenen van de omgevingsvergunning. Het bevoegd gezag zal derhalve
over een zodanige deskundigheid moeten beschikken dat zij de uitgebrachte adviezen kan
beoordelen en kan integreren met de overige bouwstenen van de omgevingsvergunning. Deze
verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag geldt ook voor de adviezen, bedoeld in artikel 2.26,
vierde lid, van de wet.
Bij de aanwijzing van de adviseurs is aangesloten bij de huidige praktijk van het bestuurlijke
verkeer, voor zover sprake is van de inschakeling van een specifieke deskundigheid van een
ander overheidsorgaan door het bevoegd gezag. Met name in de advisering omtrent
omgevingsvergunningen voor inrichtingen is hierdoor een aanzienlijke vereenvoudiging ten
opzichte van de eerdere regelgeving aangebracht, door het schrappen van een aantal
adviesrollen die in onbruik zijn geraakt en door het maken van onderscheid tussen
belanghebbende bestuursorganen en adviserende, deskundige instanties.
In een aantal bijzondere gevallen waarbij in de eerdere regelgeving sprake was van een
aanwijzing als betrokken bestuursorgaan of bestuurlijke adviseur om andere redenen dan
specifieke deskundigheid, is in dit besluit de aanwijzing vervangen door een kennisgeving van de
ontwerpbeschikking. Op deze wijze is de mogelijkheid gewaarborgd dat het bestuursorgaan tijdig
een zienswijze kenbaar kan maken, om zodoende bij de procedure betrokken te raken. Deze
regeling heeft met name betrekking op de betrokkenheid van de Inspecteur van de VROMInspectie bij omgevingsvergunningen voor bepaalde typen projecten, vanwege diens taak om de
1

Of gesproken kan worden van een als zodanig toevertrouwd belang wordt aan de hand van de taken die aan het
bestuursorgaan zijn opgedragen. De vaststelling van de taak geschiedt met name aan de hand van de wetgeving,
waaruit voor sommige bestuursorganen ruime en voor andere bestuursorganen beperkte takenpakketten afleidbaar
zijn (zie bijv. ABRvS 28 april 2004, AB 2004/259).

57

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

rechtseenheid en een goede taakuitvoering te bewaken. Daarnaast is ook de betrokkenheid van
GS bij bepaalde besluiten op deze manier gewaarborgd.
In paragraaf 6.2 is de verklaring van geen bedenkingen (vvgb) in een beperkt aantal gevallen
verder uitgewerkt. Deze uitwerking is gebaseerd op artikel 2.27 van de wet. Het gaat ten eerste
om de gevallen waarin de vergunning voor in hoofdzaak een mijnbouwwerk tevens betrekking
heeft op het ondergronds opslaan van afvalstoffen die van buiten het mijnbouwwerk afkomstig
zijn, dan wel gevaarlijke afvalstoffen. In de tweede gaat het om gevallen waarin de vergunning
betrekking heeft op een inrichting waarin niet in hoofdzaak activiteiten met betrekking tot een
mijnbouwwerk plaatsvinden.
Vervolgens wordt de vvgb toegepast in een tweetal gevallen in de ruimtelijke ordening. In de
eerste plaats betreft dit gevallen waarin van een bestemmingsplan of beheersverordening wordt
afgeweken (de voormalige projectbesluiten uit de Wro). De omgevingsvergunning voor deze
afwijking kan alleen worden verleend als de gemeenteraad hierover een verklaring van geen
bedenkingen heeft afgegeven. In de tweede plaats betreft dit gevallen in relatie tot ontheffingen
van een provinciale verordening of van een amvb als bedoeld in hoofdstuk 4 van de Wro.
Naast deze gevallen is via de Invoeringswet een vvgb-constructie opgenomen in de
Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet. Het gaat hierbij om vergunningverlening
die thans op provinciaal of nationaal niveau plaatsvindt. Voor die gevallen dat sprake is van
samenloop met een omgevingsvergunningplichtige activiteit waarvoor een ander orgaan bevoegd
gezag is, zal de toetsing aan de belangen in die wetten plaatsvinden in de vorm van een vvgb.
In paragraaf 6.3 is een aantal gevallen van bijzonder bestuurlijk verkeer geregeld. Artikel 6.9
bevat een verplichting voor het bevoegd gezag om, indien een inrichting belangrijke nadelige
gevolgen voor het milieu in een andere lidstaat van de EU kan veroorzaken, aan dat land al dan
niet op verzoek een exemplaar van de aanvraag dan wel de ter inzage gelegde stukken toe te
zenden. In artikel 6.10 is bepaald dat het ontwerpbesluit aan een aantal overheidsinstanties moet
worden toegezonden. In artikel 6.11 is de verplichting opgenomen om het definitieve besluit aan
de adviseurs moet worden toegezonden.
In artikel 6.12 worden de gevallen aangewezen waarin publicatie van het ontwerpbesluit en het
definitieve besluit moet plaatsvinden in de Staatscourant en langs elektronische weg. Het gaat
met name om gevallen waarin via een projectbesluit wordt afgeweken van het bestemmingsplan.
In de artikelen 6.13 tot en met 6.15 van het besluit is een aantal verplichtingen voor het bevoegd
gezag opgenomen met betrekking tot het toezenden van de aanvraag, de ontwerpbeschikking, de
schriftelijke samenvatting van de risicoanalyse en onderdelen van het veiligheidsrapport aan de
daargenoemde overheidsinstanties. Deze verplichtingen vloeien voort uit het Besluit risico’s
zware ongevallen 1999 en hebben alleen betrekking op de inrichtingen die onder de
werkingssfeer van dit besluit vallen.
§ 7. Kwaliteitseisen handhaving
7.1. Algemeen
Krachtens artikel 5.3, eerste lid, van de Wabo worden in het belang van een doelmatige
handhaving bij algemene maatregel van bestuur (amvb) regels gesteld. In het onderhavige
besluit, dat mede uitvoering geeft aan artikel 5.3 van de Wabo, worden kwaliteitseisen
gesteld aan de bestuursrechtelijke handhaving van het omgevingsvergunningstelsel. Deze
kwaliteitseisen zijn ook van toepassing op de handhaving van de in artikel 5.1 van de
Wabo genoemde wetten voor zover dat in die wetten is bepaald, en op de handhaving van
de de EG-verordening overbrenging van afvalstoffen, de EG-verordening registratie,
evaluatie en autorisatie van chemische stoffen (REACH) en de EG-verordening PRTR.
De introductie van wettelijke kwaliteitseisen voor de handhaving van het omgevingsvergunningstelsel en het bij of krachtens de betrokken wetten bepaalde bouwt voort op de
bestaande wettelijke kwaliteitseisen voor de handhaving van de milieuregelgeving op
grond van het Besluit kwaliteitseisen handhaving milieubeheer. Aan die kwaliteitseisen

58

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

lagen de kwaliteitscriteria ten grondslag die waren ontwikkeld in het project
“Professionalisering van de milieuwethandhaving” dat gericht was op een meer effectieve
handhaving door middel van niet-vrijblijvende samenwerking en een professionele(re)
ambtelijke organisatie van het milieutoezicht.
Het project “Professionalisering van de milieuwethandhaving” was een gezamenlijk
project van de Ministeries van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM) en van Verkeer en Waterstaat (V&W), het Interprovinciaal Overleg (IPO), de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Unie van Waterschappen (UvW) dat
begin 2002 is opgestart ter verbetering van de milieuwethandhaving. In een bestuurlijk
overleg tussen de betrokken partijen zijn in het kader van het professionaliseringsproject
op 1 november 2002 kwaliteitscriteria vastgesteld. In het desbetreffende criteriadocument
2
“Doe je voordeel met het oordeel” is uitgegaan van het door de Landelijke
Coördinatiecommissie Milieuhandhaving ontwikkelde model met criteria voor een
zogenaamd “Adequaat handhavingsproces”. Essentieel daarin is dat er in de praktijk met
betrekking tot de handhaving een procesbenadering wordt gevolgd met een cyclisch
karakter: er moet zowel sprake zijn van een beleidscyclus (prioriteiten – resultaten –
evaluatie – prioriteiten – etc.) als van een operationele cyclus (programmering – middelen
– monitoring – programmering – etc.). De aansturing van deze cycli dient plaats te vinden
vanuit van tevoren geformuleerde meetbare doelstellingen. Diverse elementen van de
kwaliteitscriteria vloeien voort uit aanbeveling nr. 2001/331/EG van het Europees Parlement
en de Raad van de Europese Unie van 4 april 2001 betreffende minimumcriteria voor
milieu-inspecties in de lidstaten (PbEG L 118). Alle tot de milieuwethandhaving bevoegde
handhavingsinstanties moesten op 1 januari 2005 voldoen aan de gezamenlijk
vastgestelde kwaliteitscriteria. Uit de rapportage over de voortgang van het project op 22
maart 2006 bleek dat volgens het IPO alle provincies en waterschappen aan de
kwaliteitscriteria en daarmee aan de kwaliteitseisen van het Besluit kwaliteitseisen
handhaving milieubeheer voldoen. Met betrekking tot de gemeenten die niet voldoen, is er
een aantal waarmee nadere afspraken zijn gemaakt om te komen tot het wel voldoen aan
de kwaliteitseisen en is er een beperkt aantal waarbij sprake was van onvoldoende
presteren, hetgeen reden vormde voor het voeren van bestuurlijk overleg vanuit de
provincie met de desbetreffende gemeenten. In de laatste voortgangsrapportage van 17
maart 2008 trekt het IPO de conclusie dat de professionalisering van de milieuhandhaving
zich inmiddels in de beheersfase bevindt.
Met dit resultaat op het terrein van het milieu bestaat er een goede vertreksituatie voor de
verwezenlijking van een professionele handhaving op het bredere terrein van het
omgevingsvergunningstelsel en het bij of krachtens de betrokken wetten bepaalde. De
kwaliteitscriteria voor de milieuwethandhaving waren overigens reeds afgestemd met de
parallel aan de ontwikkeling van de criteria ontworpen “Handreiking handhaven
bouwregelgeving” en met het oog op zo’n verbreding beleidsneutraal geformuleerd. Zoals
echter uit het rapport van de Commissie Mans blijkt, laat de handhaving op het bredere
terrein van het omgevingsrecht nog te wensen over.
In dit besluit zijn de kwaliteitseisen van het Besluit kwaliteitseisen handhaving
milieubeheer omgezet in kwaliteitseisen voor de handhaving van het
omgevingsvergunningstelsel en het bij of krachtens de betrokken wetten bepaalde. Daarbij
is de eigen verantwoordelijkheid van de decentrale overheden mede in beschouwing
genomen. Het besluit bevat in feite alleen proceseisen. De inhoudelijke beleidskeuzen
moeten door het bevoegd gezag worden gemaakt.
Het onderhavige besluit is minder uitgewerkt dan het Besluit kwaliteitseisen handhaving
milieubeheer. Daarmee zijn echter geen inhoudelijke wijzigingen van die kwaliteitseisen
beoogd. Het onderhavige besluit houdt rekening met de mogelijkheid om op grond van
artikel 5.3, vierde lid, van de Wabo nadere regels te stellen bij ministeriële regeling.
Dergelijke regels zijn opgenomen in de Mor. Deze regels hebben alleen betrekking op de
2

Het criteriadocument “Doe je voordeel met het oordeel” is te vinden op www.lim-info.nl en het ligt ter inzage op de
bibliotheek van het Ministerie van VROM.

59

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

handhaving bij inrichtingen en de handhaving van de milieuregelgeving. De regels
betreffen onder meer de uitwerking van de probleemanalyse, de toezichtstrategie en de te
monitoren gegevens alsook een opleidingsverplichting voor toezichthouders. Uit een
evaluatie van het Besluit kwaliteitseisen handhaving milieubeheer in 2007 is namelijk naar
voren gekomen dat deze regels ondanks de vergaande uitwerking effectief zijn en in de
3
milieuhandhavingspraktijk niet gemist kunnen worden. Uit een in het bijzonder op het nut
en de noodzaak van deze regels voor de handhaving op de andere beleidsterreinen
gerichte ex ante evaluatie is naar voren gekomen dat deze regels voor die andere
4
beleidsterreinen niet nodig zijn.
Bij deze evaluatie is eveneens vastgesteld dat het besluit de planmatigheid en de
transparantie van het handhavingsbeleid heeft vergroot. Ook is het inzicht in de gewenste
en feitelijke handhavingscapaciteit vergroot. Meer in het algemeen is de conclusie dat het
interne beheer op een aantal punten is verbeterd. De onderzoekers bevelen dan ook aan
het besluit – dat tegen beperkte eenmalige bestuurslasten zorgt voor een brede basis voor
professionele handhaving – te handhaven.
Bij de evaluatie is ook de mate van gedetailleerdheid van de voorschriften als zodanig
beoordeeld. Dat heeft ertoe geleid dat conform aanbeveling 8 de verplichting tot het
opstellen van werkplannen niet is overgenomen in het voorliggende besluit. Hierbij is van
belang dat het voorliggende besluit beoogt de wettelijke basis te zijn van het voor een
adequaat handhavingsproces tot stand te brengen en in stand te houden kwaliteitszorgsysteem. Voor een goed functionerend kwaliteitszorgsysteem is het essentieel dat de
werkprocessen goed gestructureerd in kaart worden gebracht en dat vervolgens
systematisch wordt nagegaan of het handhavingsproces in de praktijk conform de
desbetreffende documentatie verloopt. Dit houdt in dat de werkprocessen op papier en in
de praktijk moeten voldoen en moeten kunnen worden getoetst aan afdwingbare
kwaliteitseisen. Dit beperkt de mogelijkheid om meer globale (doel)voorschriften te stellen.
In zijn algemeenheid geldt immers dat hoe concreter beschreven is wat onder een
kwaliteitseis wordt verlangd, hoe eenvoudiger kan worden getoetst of aan die eis wordt
voldaan. Dit is van belang voor de provincies die op grond van artikel 5.4 van de Wabo
zorg moeten dragen voor de toetsing van de uitvoering van dit besluit door de gemeenten.
Ook de bestuursorganen die aan de kwaliteitseisen moeten voldoen, hebben baat bij
concrete (middel)voorschriften omdat daarbij snel duidelijk is wat precies van hen wordt
verwacht. Anderzijds pleiten deze bestuursorganen voor meer globale kwaliteitseisen
omdat deze meer ruimte bieden voor een eigen invulling in de beleidspraktijk. In het
voorliggende besluit is zoveel mogelijk met de belangen van de provincies als regisseurs
en van de bestuursorganen rekening gehouden.
7.2. Interbestuurlijk toezicht
Volgens artikel 5.4 van de Wabo dragen gedeputeerde staten zorg voor de coördinatie van
de toepassing van de onderhavige kwaliteitseisen in de provincie. Hiertoe kunnen zij
krachtens artikel 5.7 van de wet zo nodig een aanwijzing geven aan burgemeester en
wethouders of het dagelijks bestuur van een waterschap ter zake van de uitvoering van de
eisen. De coördinatietaak en aanwijzingbevoegdheid vormen tezamen de zogenaamde
regiefunctie van de provincie. Waar het bij de regie om gaat, is dat blijvend wordt voldaan
aan alle kwaliteitseisen door alle gemeenten en waterschappen (en vanzelfsprekend ook
door de provincies zelf en de betrokken rijksinspecties). In § 7.1 is in dit verband ingegaan
op de eisen van toetsbaarheid en afdwingbaarheid waaraan de kwaliteitseisen moeten
voldoen.
Hiernaast zijn ambtenaren van de VROM-Inspectie op grond van artikel 5.11 van de Wabo
belast met het uitoefenen van toezicht op de uitvoering van onder meer de Wabo door de
gemeenten. Door de VROM-Inspectie worden werkafspraken gemaakt met de provinciale
regisseurs. Beide partijen streven ernaar dat de regisseursrol van de provincie en de
toezichtrol van de inspecties elkaar versterken (en willen uiteraard voorkomen dat
gemeenten met dubbel onderzoek zouden kunnen worden geconfronteerd). De
3
4

Evaluatie Wet handhavingsstructuur en Besluit kwaliteitseisen handhaving milieubeheer, STEM publicatie 2007/2
Nut en noodzaak van kwaliteitseisen voor handhaving in het rode spoor, STEM publicatie 2007/3

60

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

verwachting is dat dit toezicht van de VROM-Inspectie overeenkomstig de kabinetsreactie
5
van 23 april 2008 op het advies van de commissie Oosting , op afzienbare termijn zal
kunnen worden overgedragen aan de provincies. In dat geval kan dan ook de
aanwijzingsbevoegdheid van artikel 5.7 van de Wabo komen te vervallen. De provincies
kunnen dan in plaats daarvan zonodig gebruik kunnen maken van de (herziene) regeling
van de taakverwaarlozing die in artikel 124 van de Gemeentewet is opgenomen. Zoals is
opgemerkt, zal het interbestuurlijk toezicht onderdeel uitmaken van het overleg dat
plaatsvindt naar aanleiding van het kabinetsstandpunt naar aanleiding van het advies van
de Commissie Mans.
§ 8. Bedrijfseffecten, administratieve en bestuurlijke lasten
8.1. Omgevingsvergunning
In het kader van de totstandkoming van het wetsvoorstel Wabo is in 2006 onderzoek verricht naar
de effecten van het wetsvoorstel op de administratieve en bestuurlijke lasten. In de memorie van
toelichting (hoofdstuk 9) bij het wetsvoorstel is hierop uitgebreid ingegaan. Terugdringing van de
administratieve lasten werd met name verwacht door vermindering van het aantal aanvragen van
een omgevingsvergunning en het uniformeren en digitaliseren van de indieningsvereisten. Uit dit
onderzoek blijkt dat de administratieve lasten voor bedrijven in de huidige situatie ca. € 515 mln.
bedragen en als gevolg van de Wabo met € 33,2 mln. per jaar (ofwel 6%) zullen afnemen. Voor
burgers zullen de lasten met € 3 mln. per jaar (ofwel 3 %) aan externe kosten en 9.000 uur (ofwel
5%) aan tijdsbesteding.
In aanvulling op dit onderzoek is in 2008 onderzoek verricht naar de mogelijk aanvullende
effecten van Bor, Mor en de LVO op de reductie van de administratieve lasten voor bedrijven en
burgers. Hierbij is een herberekening gemaakt van de effecten van de omgevingsvergunning op
de administratieve lasten. Voor bedrijven nemen de administratieve lasten af met circa € 63,4
miljoen (12%) van € 512,8 miljoen tot € 449,4 miljoen. In de bedrijfsprofielen Onderwijs (43%),
Houtindustrie (34%) en Bouwmaterialenindustrie (34%) vindt de hoogste reductie.
Voor burgers nemen de externe kosten met circa € 11,7 miljoen (11%) af van € 106,9 miljoen tot
€ 95,2 miljoen. De tijdsbesteding voor burgers neemt af met 15.000 uur van 178.600 tot circa
163.600 (8%).
De voornaamste oorzaken voor de verschillen tussen het model uit 2006 en het model uit 2008
zijn:
- Het aandeel van de indieningsvereisten dat vervalt is groter. In het oorspronkelijke
onderzoek is een aanname gehanteerd met betrekking tot het aandeel van de
indieningsvereisten dat vervalt. Op basis van Mor blijkt dat een groter deel van de
indieningsvereisten vervalt. Het niet hoeven aanleveren van deze gegevens leidt tot een
reductie van de administratieve lasten.
- Reeds bekende gegevens hoeven niet langer te worden ingediend. Indien een
bouwvergunning een bestaand bouwwerk betreft, hoeft een deel van de
indieningsvereisten niet langer te worden aangeleverd, omdat het bevoegde gezag deze
gegevens reeds heeft. Het niet hoeven aanleveren van deze gegevens leidt tot een
reductie van de administratieve lasten.
- Digitaal ingediende aanvragen hoeven niet langer te worden gekopieerd. Door het
Omgevingsloket online is het niet langer nodig meerdere kopieën van de
vergunningaanvraag in te dienen. Dit leidt tot een reductie op de tijd die nodig is voor het
indienen van een vergunningaanvraag.
Beide bovengenoemde onderzoeken waren gebaseerd op de nulmeting AL bedrijven met als
peiljaar 2002. Inmiddels is een nieuwe nulmeting AL bedrijven gedaan met als peildatum 1 maart
2007. Bij deze nulmeting is uitgegaan van enigszins andere uitgangspunten. Zo moest een
interpretatieslag plaatsvinden om de externe kosten uit de nieuwe nulmeting te vertalen naar het
5

Kamerstukken II 2007/08, 31 2000 VII, nr. 61.

61

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

handelingenniveau waarop de eerdere berekeningen waren gebaseerd. In het licht van de nieuwe
nulmeting zijn de eerder gemaakte effectberekeningen voor bedrijven geactualiseerd. Uit de
berekening blijkt dat de totale reductie voor bedrijven circa € 85 mln. per jaar (ofwel 21%)
bedraagt.
Daarenboven komt de reductie van de AL ten gevolge van de nieuwe regeling van vergunningvrij
bouwen. Naar verwachting zal met voorliggende regeling het aantal licht-bouwvergunningplichtige
en regulier bouwvergunningplichtige bouwwerken met 57% in aantal verminderen. Op jaarbasis
betekent dit dat er ongeveer 64.000 vergunningen per jaar minder aangevraagd hoeven te
worden. Dit zal leiden tot een maximale reductie van structurele administratieve lasten van
maximaal circa € 35 miljoen per jaar, waarvan € 20,5 miljoen per jaar voor bedrijven en € 14,8
miljoen per jaar voor burgers. Voor burgers geldt daarnaast nog een reductie van tijdsbesteding
van 3.000 uur.
Dit betekent dat de totale reductie van AL ten gevolge van Wabo, Bor, Mor, LVO en de nieuwe
regeling voor vergunningvrij bouwen neerkomt op ruim € 105,5 miljoen per jaar voor bedrijven en
ruim € 25,8 miljoen en 18.000 uur aan tijdsbesteding per jaar voor burgers.
8.2. Handhaving
In 2002 heeft het Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal) bij zijn advies met
betrekking tot het concept van het wetsvoorstel tot wijziging van hoofdstuk 18 van de Wet
milieubeheer (Handhavingsstructuur) opgemerkt dat de huidige administratieve lasten
voortkomend uit de handhaving van wet- en regelgeving fors zijn. Actal sprak de
verwachting uit dat het genoemde wetsvoorstel een positieve bijdrage zou kunnen leveren
aan de vermindering van de administratieve lasten en verwachtte daarbij dat die bijdrage
groter zou worden naarmate de regeling breder, departementsoverstijgend wordt opgezet
en de samenwerking tussen centrale en decentrale overheden verder toeneemt. Deze
ontwikkelingen hebben zich inmiddels met de introductie van de omgevingsvergunning en
de in artikel 5.2, eerste lid, onder a, van de Wabo vervatte opdracht van integrale
handhaving voltrokken.
De belangrijkste oorzaak van de lastenverlichting kan gevonden worden in een verbeterde
samenwerking en afstemming tussen de handhavingsorganisaties. Daardoor zullen
bedrijven minder worden geconfronteerd met dubbele of niet op elkaar afgestemde
handhavingsbezoeken. Organisatorische krachtenbundeling bij de diverse
toezichthouders leidt tevens tot efficiënter toezicht dat ook voordeliger voor het
bedrijfsleven is.
8.3 Bestuurlijke lasten
Dit besluit leidt niet tot een structurele verzwaring van de bestuurlijke lasten voor
gemeenten, provincies, waterschappen en rijksdiensten. De verwachting is dat eerder
sprake zal zijn van een vermindering van de bestuurlijke lasten doordat de verschillende
overheden de hen ter beschikking staande personen en middelen efficiënter en
doelmatiger zullen inzetten. Zo kan integratie van de diverse afdelingen die met
vergunningverlening en handhaving zijn belast tot besparingen leiden. Tevens zal de inzet
van ICT op termijn tot belangrijke besparingen kunnen leiden.
VNG en VROM hebben afgesproken uit te gaan dat de direct toe te rekenen invoeringskosten
voor de Wabo voor gemeenten € 62 miljoen zijn. In 2008 was afgesproken dat € 40 miljoen zou
worden uitgekeerd in 2 fases (2008 en 2009) en dat het verschil van € 22 miljoen via het accres
zou worden gedekt. In het financieel akkoord Rijk-VNG van 17 april 2009 is deze afspraak
bijgesteld en is afgesproken dat het bedrag van € 62 miljoen geheel zal worden uitgekeerd aan
de gemeenten. Gemeenten hebben reeds € 15 miljoen in 2008 uitgekeerd gekregen via het
gemeentefonds. De overige € 47 miljoen zal worden uitgekeerd via de meicirculaire 2009.
Tevens is afgesproken dat het Ministerie van VROM zorg draagt voor de Wabo-opleiding
voor 6000 gemeente- en provincieambtenaren. Ook zorgt het departement voor het
ontwikkelen van het Omgevingsloket online, het ter beschikking stellen en het beheer

62

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

ervan en worden een kennisplein en een helpdesk verzorgd. Met de UvW is afgesproken de
bestuurlijke lasten te monitoren.
§ 9. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De VROM-Inspectie heeft medio 2008 een HUF-beoordeling gedaan op het Bor en de Mor. In zijn
algemeenheid wordt opgemerkt dat de integratie van regelingen van uiteenlopende disciplines
geen nadelige gevolgen voor de uitvoering zal hebben. Voorts hebben zij een aantal specifieke
opmerkingen bij diverse artikelen gemaakt. Deze opmerkingen hebben geleid tot aanpassing van
de tekst van het besluit en van de toelichting.
§ 10. Adviezen
Het ontwerp van Bor en van Mor, alsmede een hiermee samenhangende wijziging van de Wabo
(artikel 7.6) zijn eind januari 2009 voor advies voorgelegd aan Actal en het College Bescherming
Persoonsgegevens (CBP).
Actal constateert in haar advies van 12 februari 2009 allereerst dat de besparing van
administratieve lasten aanmerkelijk groter is dan enkele jaren geleden werd voorzien. Door de
nieuwe regeling voor vergunningvrij bouwen wordt eveneens een (belangrijke) reductie voorzien.
Actal adviseert deze vermindering alsnog te berekenen en aan haar voor te leggen. Onlangs is
opdracht gegeven voor het uitvoeren van dit onderzoek. Te zijner tijd zullen de resultaten aan
Actal worden voorgelegd. Vervolgens constateert Actal dat ook de opdracht tot integrale
handhaving zal leiden tot vermindering van administratieve lasten en adviseert ook hiernaar
onderzoek te verrichten. In opdracht van het Bureau Inspectieraad van het Ministerie van BZK
wordt hiernaar op dit moment onderzoek verricht.
Actal constateert dat een aantal toestemmingstelsels die aanvankelijk in de Wabo zouden worden
opgenomen, toch niet zijn meegenomen en adviseert deze toestemmingstelsels, zoals de
ontgrondingsvergunning, opnieuw te betrekken bij het opstellen van de notitie over de toekomst
van de Wabo. Hiermee zal in het kader van de toekomst van de Wabo rekening worden
gehouden. Tenslotte vraagt Actal aandacht voor de watervergunning. Actal ziet de volledige
integratie van de watervergunning in de Wabo als een kernstuk van de administratieve lasten
aanpak. Zij adviseren de volledige integratie van de watervergunning in de Wabo. Tijdens de
totstandkoming van de Wabo en de Waterwet is uitgebreid van gedachten gewisseld over de
verhouding tussen beide wettelijke stelsels. De Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat heeft
hierover onlangs nog weer een brief gezonden aan de Regiegroep Regeldruk. Kortheidshalve
wordt hiernaar verwezen.
Het CBP gaat in haar advies van 20 februari 2009 allereerst in op de wijziging van de Wabo met
betrekking tot de landelijke voorziening (Omgevingsloket online), waarmee de aanvrager zijn
aanvraag om een omgevingsvergunning digitaal kan indienen. Het CBP constateert dat zij ook bij
andere wetten een omschrijving van soortgelijke voorzieningen heeft gezien. Gelet op de
zorgvuldige omgang met persoonsgegevens geeft de wijziging van de Wabo geen aanleiding tot
het maken van op- of aanmerkingen. Vervolgens constateert het CBP dat het Bor inhoudelijk
geen betrekking heeft op het verwerken van persoonsgegevens. Het CBP heeft daarom geen
commentaar op het Bor. Tenslotte constateert het CBP ten aanzien van de Mor dat de landelijke
voorziening en het digitale aanvraagformulier zodanig worden opgezet dat gegevens die niet of
niet zonder meer openbaar moeten worden gemaakt, zoals persoonsgegevens, gescheiden
kunnen worden gehouden van andere onderdelen van de aanvraag. Het CBP kan met deze
systematiek instemmen. Uit een oogpunt van een zorgvuldige omgang met persoonsgegevens
geeft de Mor het CBP geen aanleiding tot het maken van op- of aanmerkingen.
§ 11. Reacties op het ontwerp
Eind 2006 is een voorontwerp van dit besluit en de ministeriële regeling omgevingsrecht
gepubliceerd en aan een aantal instanties en brancheorganisaties met verzoek om commentaar
toegezonden. Hierop zijn meer dan 25 commentaren ontvangen. Deze commentaren hadden met

63

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

name betrekking op de aanwijzing van vergunningplichtige activiteiten, de nadere uitwerking van
de aanwijzing van het bevoegd gezag, de kwaliteitseisen handhaving en de indieningsvereisten.
Verder had een aantal reacties betrekking op de inhoud van de wet. Eind september 2007 is een
uitgebreide reactienota op de binnengekomen commentaren aan de betrokkenen toegezonden.
Deze reactienota is eind oktober 2007 voor een aantal belangstellenden mondeling nader
toegelicht. De commentaren hebben op een groot aantal punten geleid tot aanpassing van het
ontwerpbesluit, het ontwerp van de ministeriële regeling en de toelichting daarop.
PM Reacties voorpublicatie en voorhang

64

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

II

Artikelsgewijze deel

Artikel 1.1
Eerste lid
De begripsomschrijvingen die zijn opgenomen in artikel 1.1 van de Wabo, zijn eveneens van
toepassing op dit besluit voor zover die begrippen hierin worden gebruikt. De in dit artikel
opgenomen begripsomschrijvingen vormen een aanvulling hierop. Voorts is voor de definitie van
een groot aantal begrippen verwezen naar de omschrijvingen in de Wet milieubeheer (Wm). In de
definitie van “aanvraag” wordt onder “verlening, wijziging of intrekking van een
omgevingsvergunning” dus verstaan, hetgeen daaronder in de Wabo wordt verstaan. Tot de
aanvraag behoren zowel het formulier als alle daarbij te verstrekken gegevens en bescheiden.
De definitie van “betrokken wetten” is bepalend voor het toepassingbereik van hoofdstuk 7 van dit
besluit. In deze definitie is reeds rekening gehouden met de in voorbereiding zijnde wijziging van
de Wm (via de invoeringswet) waarin wordt bepaald dat onder meer de artikelen 5.3 tot en met
5.9 van de Wabo van overeenkomstige toepassing worden verklaard met betrekking tot de
handhaving van het bepaalde bij of krachtens de EG-verordening overbrenging van afvalstoffen
en de EG-verordening registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen (REACH) en de
EG-verordening PRTR.
Tweede lid
Onder handhaving wordt in dit besluit de bestuursrechtelijke handhaving verstaan. Dat wil zeggen
de uitoefening van het toezicht op de naleving van het bij of krachtens de betrokken wetten
bepaalde en het nemen en uitvoeren van bestuurlijke sanctiebeschikkingen, houdende het
opleggen van een last onder dwangsom, het toepassen van bestuursdwang, het bij wijze van
sanctie geheel of gedeeltelijk intrekken van een vergunning of ontheffing en het opleggen van een
bestuurlijke boete. Dit besluit is niet van toepassing op de privaatrechtelijke en strafrechtelijke
handhaving. Wel is in enkele artikelen de afstemming van de bestuursrechtelijke handhaving op
de strafrechtelijke handhaving aan de orde.
Derde lid
In het derde lid van dit artikel wordt voor de betekenis van een aantal in dit besluit opgenomen
begrippen verwezen naar de betekenis daarvan in de Wm.
Artikel 2.1
De bepaling van de toepasselijke regelgeving voor een bedrijfsmatige activiteit, verloopt langs de
volgende stappen. Allereerst wordt aan de hand van bijlage I van dit besluit bepaald of sprake is
van een aanwijzing als milieurelevante inrichting. Vervolgens kan worden bepaald of sprake is
van een vergunningplichtige inrichting, eveneens aan de hand van de aanwijzing in bijlage I van
dit besluit. Met artikel 2.1, eerste lid, worden categorieën van milieurelevante inrichtingen
aangewezen. Milieurelevant wil zeggen dat de inrichting nadelige gevolgen voor het milieu kan
hebben. Deze aanwijzing vond voorheen plaats in de bijlage van het Inrichtingen- en
vergunningenbesluit milieubeheer (Ivb).
De vergunningplicht is geregeld in artikel 2.1, eerste lid onder e, van de wet. Voorheen was dit
geregeld in artikel 8.1 van de Wm. Als gevolg van de modernisering van de algemene regels is
het systeem van de Wm zodanig gewijzigd dat alle inrichtingen met relevante gevolgen voor het
milieu onder de algemene regels vallen, tenzij zij specifiek zijn aangewezen als
vergunningplichtig. Dit systeem van “algemene regels, tenzij een vergunningplicht”, is
overgenomen in de Wabo. De aanwijzing van vergunningplichtige inrichtingen geschiedt in artikel
2.1, tweede lid, en is eveneens uitgewerkt in bijlage I van dit besluit. Hierbij worden in ieder geval
de inrichtingen waartoe een gpbv-installatie behoort, aangewezen.
In artikel 2.1, derde lid, is artikel 2.4 van het Ivb overgenomen. Het gaat hierbij om de aanwijzing
van categorieën inrichtingen die in belangrijke mate geluidhinder kunnen veroorzaken. De

65

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

consequentie van deze aanwijzing is dat een opgeheven zone (rond een industrieterrein) blijft
bestaan zolang zich een of meer van deze inrichtingen op het terrein bevinden.
Artikel 2.2
In het eerste lid van dit artikel is bepaald in welke gevallen het verboden is om zonder of in
afwijking van een vergunning (voorheen: gebruiksvergunning) een bouwwerk in gebruik te nemen
of te gebruiken. De voorschriften in het Besluit brandveilig gebruik bouwwerken (hierna: het
Gebruiksbesluit) waarborgen samen met de van toepassing zijnde voorschriften van het
Bouwbesluit 2003 (en eventuele Arbo-voorschriften en voorschriften op grond van de Wm) in
principe een voldoende mate van brandveiligheid. Bij een aantal van de meest risicovol geachte
vormen van gebruik is echter nog gekozen voor een preventieve beoordeling door het
voorschrijven van een gebruiksvergunning. Onder “meest risicovol” wordt in dit verband verstaan:
een verhoogde kans op negatieve gevolgen van een eenmaal uitgebroken brand voor de
veiligheid van personen. Het gaat om de aanwezigheid van grotere aantallen mensen in een
wellicht kwetsbare situatie of om minder zelfredzame mensen.
Een vergunning is daarom voorgeschreven voor het in gebruik nemen of gebruiken van een
bouwwerk voor zover daarin bedrijfsmatig of in het kader van verzorging nachtverblijf zal worden
verschaft aan meer dan 10 personen (zoals ziekenhuizen, verpleeghuizen, hotels en pensions),
en voor het in gebruik nemen of gebruiken van een bouwwerk voor zover daarin dagverblijf zal
worden verschaft aan meer dan 10 personen jonger dan 12 jaar (zoals kinderdagverblijven en
basisscholen) of meer dan 10 lichamelijk of verstandelijk gehandicapte personen (zoals
dagopvang voor die groepen).
In dit verband wordt erop gewezen dat artikel 2.2, eerste lid, onder a, het mogelijk maakt dat bij
de gemeentelijke bouwverordening een ander aantal personen wordt vastgesteld dan het in dat
artikelonderdeel genoemde aantal.
Artikel 2.2, eerste lid, is gelijkluidend aan artikel 2.11.1, eerste en tweede lid, van het
Gebruiksbesluit, welk artikel bij het Invoeringsbesluit Wabo is vervallen.
Artikel 2.2, tweede lid, bepaalt dat bij de toepassing van het eerste lid onder bouwwerk mede
wordt verstaan delen van een bouwwerk die zijn ontworpen of aangepast om afzonderlijk te
worden gebruikt. Deze bepaling is gelijkluidend aan artikel 1.1, derde lid, van het Gebruiksbesluit
en kan in relatie tot de toepassing van artikel 2.2, eerste lid, van het onderhavige besluit niet
worden gemist.
Artikel 2.3
Dit artikel is uitgewerkt in bijlage II van dit besluit. Kortheidshalve wordt verwezen naar de
toelichting bij deze bijlage.
Artikel 2.4
Dit artikel is ontleend aan artikel 8.1, derde en vierde lid, van de Wet milieubeheer.
Artikel 2.5
In artikel 40, tweede lid, Mijnbouwwet is bepaald dat het verbod niet geldt voor mijnbouwwerken,
behorende tot een categorie die bij of krachtens algemene maatregel van bestuur van dit verbod
is uitgezonderd en waarvoor die algemene maatregel van bestuur regels stelt ter bescherming
van het milieu.
De aanwijzing geschiedt op dit moment in artikel 4 van het Besluit algemene regels mijnbouw.
Aangezien de Wabo ook op mijnbouwwerken van toepassing is, is in paragraaf 2.2 van het Bor
daarnaar verwezen. Artikel 4 moet in stand blijven aangezien dat artikel nog van toepassing is op
activiteiten in de EEZ.
Artikel 2.6
De bepaling omtrent vergunningvrij slopen geldt deels voor dezelfde categorie bouwwerken als
waarvoor op grond van artikel 2.3 zonder vergunning kan worden gebouwd, deels voor
seizoensgebonden bouwwerken.
Artikel 3.1

66

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

In dit artikel worden de gevallen aangewezen waarbij vanwege provinciale ruimtelijke
belangen, gedeputeerde staten bevoegd zijn een omgevingsvergunning te verlenen. Deze
gevallen zullen naar verwachting niet veel voorkomen.
Onderdeel a heeft betrekking op het voormalige projectbesluit en op een besluit als
bedoeld in artikel 3.41 van de Wro. Het gaat om gevallen waarin ten behoeve van de
verwezenlijking van een project van provinciaal belang wordt afgeweken van het
bestemmingsplan of een beheersverordening, bijvoorbeeld bij een meer complexe
ruimtelijke ingreep, zoals de realisatie van een rioolwaterzuiveringsinstallatie, regionale
verbindingsroutes, grote havens etc.
Onderdeel b heeft betrekking op gevallen waarin met het oog op provinciale belangen een
inpassingsplan als bedoeld in artikel 3.26 van de Wro is vastgesteld. Ingevolge het vierde
lid van dat artikel kunnen provinciale staten bepalen dat gedeputeerde staten voor een
bepaalde periode zijn belast met de vergunningverlening. Het gaat om de
vergunningverlening voor bouw-, aanleg- en sloopactiviteiten die noodzakelijk zijn voor de
realisatie van het inpassingsplan. Deze periode kan maximaal 10 jaar duren. Daarna komt
de bevoegdheid tot vergunningverlening terug bij het oorspronkelijke bevoegd gezag, i.c.
het gemeentebestuur.
Artikel 3.2
In dit artikel worden de gevallen aangewezen waarbij vanwege nationale ruimtelijke belangen de
omgevingsvergunning op rijksniveau wordt verleend. Ook deze gevallen zullen naar verwachting
niet veel voorkomen.
Artikel 3.3
Artikel 3.3 regelt de aanwijzing van het bevoegd gezag voor inrichtingen en mijnbouwwerken.
Voor zover er sprake is van een inrichting of mijnbouwwerk waarvoor dit artikel geen nadere
aanwijzing van bevoegd gezag bevat, geldt de hoofdregel van artikel 2.4, eerste lid, van de wet.
Dit betekent dat in die gevallen B&W het bevoegd gezag zijn.
De meest voorkomende uitzondering op deze hoofdregel is genoemd in het eerste lid van artikel
3.3 en bestaat uit de aanwijzing van gedeputeerde staten als bevoegd gezag ten aanzien van
bepaalde complexere categorieën inrichtingen. Die categorieën zijn specifiek beschreven in
bijlage I van dit besluit. Voor gevallen waarin de inrichting of het mijnbouwwerk zich op het
grondgebied van meerdere provincies bevindt, wordt het bevoegd gezag toebedeeld aan
gedeputeerde staten van de provincie waarin het project geheel of in hoofdzaak zal worden of
wordt uitgevoerd.
Voor een klein aantal inrichtingen is de Minister van VROM in het tweede lid aangewezen als het
bevoegd gezag. Dit betreft met name bepaalde defensieterreinen, die in bijlage I, categorie 29
van bijlage I, onderdeel C, zijn aangewezen.
Het kan voorkomen dat een inrichting in de territoriale zee is gelegen, zonder dat sprake is van
een mijnbouwwerk. Gedacht kan worden aan een windmolenpark in zee. Het derde lid regelt dat
de Minister van Verkeer en Waterstaat voor dergelijke gevallen het bevoegd gezag is, voor zover
de inrichting zich bevindt op een plaats die niet gemeentelijk of provinciaal is ingedeeld.
In het vierde lid wordt bepaald dat de Minister van Economische Zaken bevoegd gezag is voor
inrichtingen die in hoofdzaak mijnbouwwerk zijn, en voor mijnbouwwerken, niet zijnde
inrichtingen. In gevallen dat de inrichting in hoofdzaak geen mijnbouwwerk is omdat de
mijnbouwactiviteiten niet als kernactiviteit van het bedrijf kunnen worden gezien, geldt de
algemene bevoegdhedenverdeling voor milieu-inrichtingen. Daarbij kan gedacht worden aan de
opslag van CO2 onder een groot chemisch bedrijf. Het betreft dan in hoofdzaak een andere
inrichting dan een mijnbouwwerk. In dit geval is de provincie het bevoegde gezag. In andere
gevallen kan het ook gaan om kleinere inrichtingen, zoals een tuinbouwbedrijf dat aardwarmte wil
gaan winnen en waarvoor dan de gemeente het bevoegde gezag is. De hoofdactiviteit is het
tuinbouwbedrijf, waarbij de opslag van aardwarmte een nevenactiviteit is. In dit geval blijft voor
het gedeelte van de inrichting dat een mijnbouwwerk is, de Minister van Economische Zaken
betrokken door een verklaring van geen bedenkingen. Dit wordt geregeld in artikel 6.6 van dit

67

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

besluit. Die verklaring is nodig, wil de vergunning kunnen worden verleend. De verklaring kan
bovendien voorschriften bevatten. Of er in een concreet geval sprake is van een activiteit die in
hoofdzaak moet worden aangemerkt als een mijnbouwactiviteit, is onder andere afhankelijk van
de feitelijke omvang van de mijnbouwactiviteiten in verhouding tot de feitelijke omvang van de
andere activiteiten binnen de inrichting. Het economisch belang van de mijnbouwactiviteit voor de
inrichting wordt eveneens bij de beoordeling betrokken.

De aanvrager bepaalt in beginsel of zijn aanvraag in hoofdzaak wel of geen mijnbouwwerk betreft
en bij welk bestuursorgaan hij zijn aanvraag indient. In het geval waarin niet het juiste bevoegde
gezag is geadresseerd, worden de stukken tot behandeling waarvan kennelijk een ander
bestuursorgaan bevoegd is, onverwijld doorgestuurd, onder gelijktijdige mededeling daarvan aan
de afzender (artikel 2:3 Awb).
Artikel 3.4
In de artikelen 8.47 tot en met 8.51 en 15.42 tot en met 15.49 van de Wm is een regeling
opgenomen over de nazorg van gesloten stortplaatsen en de financiering daarvan. Het gaat
vooralsnog om een beperkt aantal stortplaatsen die na 1 september 1996 gesloten zijn. Voor het
sluiten van deze stortplaatsen moet degene die de stortplaats drijft, een nazorgplan opstellen,
waarin de maatregelen moeten zijn opgenomen dat diverse voorzieningen, zoals bovenafdekking
en peilbuizen, na het sluiten van de stortplaats in stand blijven. Dit nazorgplan moet door GS
worden goedgekeurd. Na het sluiten van de stortplaats zijn GS verantwoordelijk voor de
uitvoering van deze maatregelen en zelfs aansprakelijk voor eventueel ontstane schade. Na
verloop van tijd kunnen er op of in de directe omgeving van een gesloten stortplaats activiteiten
plaatsvinden, zoals het aanleggen van een werk of het bouwen van een bouwwerk, die van
invloed kunnen zijn op de getroffen nazorgvoorzieningen. Normaliter zouden B&W worden
aangewezen als bevoegd gezag voor de verlening en handhaving van de omgevingsvergunning
en zouden GS worden aangewezen als adviseur. Gelet op bovenstaande bijzondere
verantwoordelijkheid van GS voor deze gesloten stortplaatsen, zijn GS in deze gevallen
aangewezen als bevoegd gezag.
Artikel 3.5
Artikel 8.2, tweede lid, van de wet bepaalt dat er regels kunnen worden gesteld voor de gevallen
waarin voor een bestaand project een ander bestuursorgaan bevoegd wordt voor de verlening
van een omgevingsvergunning. Hiervan kan sprake zijn als een wettelijk voorschrift voor de
aanwijzing van de bevoegdheid wijzigt of door een verandering van het project. Het laatste betreft
bijvoorbeeld een bestaande inrichting die onder het gezag van burgemeester en wethouders valt,
die zodanig wordt uitgebreid dat gedeputeerde staten bevoegd gezag worden om te beslissen op
de aanvraag. Artikel 3.5 van het besluit regelt dat in deze gevallen het nieuwe bevoegde gezag
een kennisgeving van de bevoegdheidswisseling zendt aan de aanvrager. Het kan voorkomen
dat de aanvrager een ander is dan degene die tot op dat moment het project uitvoert. In die
gevallen wordt de kennisgeving aan beiden toegezonden.
Artikel 4.1
Een aanvraag om een omgevingsvergunning kan digitaal of op papier worden ingediend. Een
burger kan kiezen voor een digitale aanvraag of een schriftelijke aanvraag die in artikel 4.2 is
geregeld. Bedrijven hebben in beginsel geen keuzevrijheid. Zij kunnen uitsluitend een aanvraag
langs elektronische weg indienen. Deze verplichting sluit aan bij de belastingwetgeving, waarin
sinds 1 januari 2005 krachtens artikel 8 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen eveneens
een verplichting is opgenomen tot het doen van een elektronische aangiften door rechtspersonen
en natuurlijke personen die een onderneming voeren. Aangezien een aantal, met name kleinere,
bedrijven nog niet over de benodigde voorzieningen beschikt, zal de verplichting tot het uitsluitend
langs elektronische weg indienen van een aanvraag op een later tijdstip in werking treden.
Hierover zal overleg met het bedrijfsleven plaatsvinden.
Er is een relatie tussen het elektronisch indienen van de aanvraag en de vraag op welk moment
de procedure van start gaat. Dit is van belang in verband met de rechtsgevolgen die aan het
verstrijken van de proceduretermijnen zijn verbonden. Zoals beschreven in de artikelsgewijze

68

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

toelichting bij artikel 3.1 van de Wabo, start de termijn op de dag waarop de aanvraag is
ontvangen door het bevoegd gezag of het gemeentelijke loket (vgl. art. 4:13 Awb). In geval van
elektronisch verkeer is artikel 2:17, tweede lid, van de Awb bepalend voor de vaststelling van het
moment van ontvangst. Het moment van ontvangst van het elektronische bericht is dan bepalend
voor het aanvangen van de termijn (ABRvS 28 juli 2004, JB 2004/316). Wanneer de aanvraag
wordt ingediend bij het gemeentelijke loket, terwijl het college van burgemeester en wethouders
niet het bevoegd gezag is, geldt de ontvangst door het loket als datum van ontvangst door het
bevoegd gezag (vgl. art. 3.1 Wabo).
De omgevingsvergunning is in beginsel een zaaksgebonden vergunning. Degene die het
vergunde project uitvoert, wordt aangemerkt als “vergunninghouder”. Zoals is toegelicht bij artikel
2.28 van de wet, is met degene “die het project uitvoert” bedoeld degene die voor de uitvoering
verantwoordelijk is. Dit betekent dat de eigenaar of opdrachtgever in beginsel wordt beschouwd
als vergunninghouder. Hierbij wordt aangetekend dat er sprake kan zijn van meerdere eigenaren
of opdrachtgevers, die dan gezamenlijk worden beschouwd als “vergunninghouder”. Met
betrekking tot het aanvraagformulier is geregeld dat de eigenaar of opdrachtgever tevens degene
is die de vergunning aanvraagt. Dit betekent dat een opdrachtnemer, bijvoorbeeld een architect of
een aannemer die een huis zal bouwen voor een particulier, niet kan optreden als “aanvrager”
van de benodigde vergunningen. Omdat het regelmatig voorkomt dat een opdrachtnemer de
aanvraag verzorgt voor zijn opdrachtgever, is in het aanvraagformulier tevens geregeld dat dit
mogelijk blijft. Het aanvragen op naam van een ander geschiedt in de hoedanigheid van
“gemachtigde”, waarbij de identiteit van de eigenaar of opdrachtgever in de aanvraag vermeld
moet worden.
Artikel 4.2
Wanneer de aanvraag op papier wordt ingediend, heeft het bevoegd gezag meerdere exemplaren
nodig, bijvoorbeeld om deze aan de adviseurs ter beschikking te stellen of om deze op meerdere
plaatsen ter inzage te kunnen leggen. Daarom is geregeld dat de schriftelijke aanvraag moet
worden ingediend in een hoeveelheid die het bevoegd gezag aangeeft (eventueel via het
gemeentelijk loket). Ingevolge het derde lid kan het bevoegd gezag in bepaalde gevallen meer
dan vier schriftelijke exemplaren wensen, namelijk indien er sprake is van meer dan twee
adviezen of vvgb’s. Het bevoegd gezag behoudt dan twee exemplaren voor het behandelen en
het ter inzage leggen en verschaft de overige exemplaren aan de adviseurs en vvgb-organen.
De verplichting tot het indienen van een meervoud van het schriftelijke aanvraagformulier geldt
niet voor het e-formulier en de daarbij te verstrekken gegevens en bescheiden. De elektronische
formulieren kunnen in enkelvoud worden ingediend. De behandeling van dergelijke formulieren
kan het bevoegd gezag op efficiënte wijze ter hand nemen met behulp van een digitaal document
beheersysteem.
Artikel 4.3
Met deze bepaling wordt uitgesloten dat een bevoegd gezag de elektronische aanlevering van de
aanvraag mag weigeren als de aanvaarding daarvan tot een onevenredige belasting voor dat
bestuursorgaan zou leiden. Het bestuursorgaan is in beginsel verplicht een elektronische
aanvraag van een omgevingsvergunning in ontvangst te nemen, in afwijking van artikel 2:15,
tweede lid, van de Awb. De verplichting strekt zich tevens uit tot de te verstrekken gegevens en
bescheiden, indien de aanvraag langs elektronische weg wordt gedaan. De aanvrager en het
bevoegd gezag kunnen hierover echter andere afspraken maken, bijvoorbeeld vanwege de
indiening van een omvangrijk pakket (aanvullende) gegevens.
Het eerste lid regelt dat het bevoegd gezag iedere elektronische aanvraag in ontvangst neemt. Bij
ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld over de wijze waarop een aanvraag
langs elektronische weg wordt gedaan. Dit zal in de Mor gebeuren.
De weigeringsgrond uit artikel 2:15, derde lid, van de Awb is onverkort van toepassing op de
elektronische aanvraag van een omgevingsvergunning. Dit betekent dat een elektronisch
verzonden bericht, inclusief de daarbij gevoegde gegevens en bescheiden, kunnen worden

69

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

geweigerd, indien de betrouwbaarheid of vertrouwelijkheid van het bericht onvoldoende is
gewaarborgd.
Artikel 4.4
Eerste lid
Op basis van het eerste lid is de aanvrager gehouden de aanvraag in te richten met toepassing
van de indieningsvereisten, die in de ministeriële regeling (Mor) zijn opgenomen. Hierin zijn
enerzijds indieningsvereisten met een imperatief karakter opgenomen, waaraan de aanvrager
moet voldoen. Anderzijds kan sprake zijn van indieningsvereisten, die al naar gelang de aard en
omvang van de aangevraagde activiteit nodig zijn voor de beoordeling van de aanvraag.
De indieningsvereisten worden in de Mor gelaagd opgebouwd en bestaan uit twee niveaus.
Allereerst bestaat iedere aanvraag uit een verzameling basale informatie (wie, waar, wat voor
project, welke activiteit). Over ieder project en de beoogde activiteiten worden vervolgens nadere
gegevens gevraagd, bijvoorbeeld over degene die de activiteit zal uitvoeren, het tijdstip waarop
dit zal plaatsvinden en de omvang en effecten van het project en van de activiteiten. In sommige
gevallen is het onvermijdelijk deze gegevens te preciseren, zoals de technische details van een
bouwwerk of de milieueffecten van een inrichting. Dit vormt het tweede niveau. De mate waarin
deze gedetailleerde gegevens nodig zijn voor de beoordeling van de aanvraag, is telkens
afhankelijk van de omstandigheden van het geval en wordt daarom overgelaten aan het oordeel
van het bevoegd gezag. Dit geldt eveneens voor de andere gegevens en bescheiden die nodig
kunnen zijn voor de beoordeling van de aanvraag en die niet als zodanig zijn genoemd in de
ministeriële regeling met indieningsvereisten. In dit verband verwijst artikel 4.4 in het eerste lid
naar artikel 4:2, tweede lid, van de Awb. Dit betekent eveneens dat het bevoegd gezag de
mogelijkheid heeft om naast de indieningsvereisten uit de ministeriële regeling, nadere gegevens
te verzoeken. Deze mogelijkheid is beperkt tot gegevens en bescheiden die nodig zijn voor de
beslissing op de aanvraag. De procedure voor dit verzoek van het bevoegd gezag is geregeld in
artikel 4:5 van de Awb.
Indien een project bestaat uit een activiteit die tegelijkertijd behoort tot meerdere categorieën
vergunningplichtige activiteiten, volgt uit het eerste lid dat de aanvrager moet voldoen aan de
indieningsvereisten van ieder van die activiteiten. Dit sluit aan bij de bepaling van de
onlosmakelijke activiteiten in artikel 2.7 van de wet. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om een
vergunningplichtige verbouwing aan een bestaand gebouw, dat tevens een beschermd
monument is waarvoor eveneens om die reden een omgevingsvergunning moet worden
gevraagd. In dit soort gevallen zal de aanvrager zowel de gegevens en bescheiden moeten
verstrekken die betrekking hebben op het bouwen, als de gegevens en bescheiden die betrekking
hebben op het veranderen van het monument.
Tweede lid
Het tweede lid bepaalt onder a en b dat eerder verstrekte gegevens en bescheiden respectievelijk
informatie waarover de overheid reeds beschikt, niet opnieuw behoeven te worden verstrekt. Dit
geldt in beginsel ook voor gegevens die zijn verstrekt in de periode dat de Wabo nog niet in
werking was getreden, en die als archiefbescheiden in bewaring worden gehouden als bedoeld in
artikel 3 van de Archiefwet 1995. Een soortgelijke bepaling was opgenomen in artikel 5.7 van het
Ivb. Tevens kan het zijn dat het bevoegd gezag reeds over deze gegevens beschikt omdat deze
gegevens zijn opgenomen in het gemeentelijke beperkingenregister op basis van de Wet
kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken.
Uit het algemene bestuursrecht volgt dat het bevoegd gezag wel gehouden is de volledigheid en
actualiteit te toetsen van de gegevens en bescheiden die de aanvrager niet bij de aanvraag
verstrekt, omdat deze reeds in het bezit van het bevoegd gezag zijn. Wanneer blijkt dat de
beschikbare informatie niet geschikt is met het oog op de beslissing op de aanvraag, kan het
bevoegd gezag alsnog verzoeken om gegevens en bescheiden, met toepassing van artikel 4:5
van de Awb.
Onder b is bepaald dat niet aan de indieningsvereisten behoeft te worden voldaan, als dit geen
meerwaarde heeft voor de beoordeling van de aangevraagde activiteit. Dit betekent dat de

70

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

indieningsvereisten niet imperatief zijn en er dus vanaf kan worden gezien om de gegevens aan
het bevoegd gezag te verstrekken. In de praktijk zal een aanvrager hierover in een vooroverleg
veelal afspraken maken met het bevoegd gezag. Indien de aanvrager en het bevoegd gezag het
niet eens worden over de indieningsvereisten, is het aan het bevoegd gezag om de aanvraag
buiten behandeling te laten conform de regeling van artikel 4:5 van de Awb. De aanvrager kan
zich hier vervolgens tegen verzetten via bezwaar en beroep.
Derde lid
Het derde lid verplicht de aanvrager om de over te leggen gegevens en bescheiden duidelijk te
kenmerken.
Artikel 4.5
Bij een gefaseerde aanvraag als bedoeld in artikel 2.5 van de wet, zal elke fase gepaard gaan
met de verstrekking van bepaalde gegevens en bescheiden die noodzakelijk zijn om de
activiteiten in de desbetreffende fase te beoordelen. In het tweede lid is de verplichting voor de
aanvrager opgenomen om bij de aanvraag voor de eerste fase aan te geven uit welke activiteiten
het gehele project bestaat. Dit is mede relevant om te bepalen welke overheid is aangewezen als
bevoegd gezag voor het project.
Artikel 4.6
Dit artikel houdt verband met de implementatie van de Seveso-richtlijn (richtlijn nr. 96/82/EG van
9 december 1996 van de Raad van de Europese Unie betreffende de beheersing van de gevaren
van zware ongevallen waarbij gevaarlijke afvalstoffen zijn betrokken). De nader te stellen regels
zullen verband houden met de implementatie van deze richtlijn.
Artikel 4.7
In het kader van de Woningwet was het mogelijk om de bouwvergunning te verlenen met
voorschriften die regelen dat bepaalde gegevens en bescheiden pas later, na het verlenen van de
vergunning, behoeven te worden ingediend. Het gaat hierbij om de zo genoemde
’bouwvergunning op hoofdlijnen’. In het kader van de Wabo wordt deze mogelijkheid verruimd tot
alle activiteiten waarvoor een omgevingsvergunning is vereist. Bij ministeriële regeling kan nader
worden vastgesteld over welke gegevens en bescheiden het bevoegd gezag kan beslissen dat
deze op een later tijdstip mogen worden ingediend, welke termijn van uitstel het bevoegd gezag
mag verlenen en de goedkeuring daarvan door het bevoegd gezag. Op dit moment is dit alleen
uitgewerkt voor bouwactiviteiten.
In dit geval zal met de aan de omgevingsvergunning verbonden voorschriften omtrent dit later
indienen, aan de vergunninghouder duidelijk worden gemaakt welke gegevens en bescheiden
nog ter goedkeuring moeten worden overgelegd, alvorens het bouwplan op die onderdelen kan
worden voltooid. Inhoudelijk gezien komt dit neer op een uitgestelde toets van onderdelen van het
bouwplan aan de weigeringsgronden van artikel 2.10, eerste lid, van de wet. In de praktijk betreft
dit voornamelijk de toetsing aan het Bouwbesluit 2003.
Ten aanzien van de activiteit ‘oprichten van een inrichting’ kan de verplichting inhouden om
bepaalde onderzoeksgegevens of bepaalde documenten en bescheiden op een nader tijdstip na
verlening van de vergunning, te verstrekken aan het bevoegd gezag of een door hem
aangewezen bestuursorgaan. Het zal duidelijk zijn dat het in dit geval om details moet gaan. De
bij de aanvraag over te leggen gegevens en bescheiden zullen voldoende moeten zijn om de
beschikking op de aanvraag te kunnen dragen.
De toepassing van artikel 4.7 kan ertoe leiden dat er geen gefaseerde vergunning aangevraagd
behoeft te worden, in de wetenschap dat het bevoegd gezag mag voorschrijven dat bepaalde
gegevens en bescheiden omtrent het bouwen of omtrent het oprichten of in werking stellen van
een inrichting, op een later tijdstip alsnog kunnen worden verstrekt.
Artikel 4.8
Een omgevingsvergunning geldt voor eenieder die het project uitvoert waarop zij betrekking heeft.
Wanneer de omgevingsvergunning zal gaan gelden voor een ander dan de aanvrager of de
vergunninghouder, moet hij dat ten minste een maand tevoren melden aan het bevoegd gezag. In

71

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

dit artikel, dat is gebaseerd op artikel 8.2 van de wet, zijn de gegevens opgenomen die hij bij deze
melding moet overleggen.
Artikel 5.1
Artikel 5.1 vindt zijn oorsprong in artikel 45, zesde lid, van de Woningwet. Hierin is een specifieke
regeling opgenomen voor seizoensgebonden bouwwerken, zoals een strandpaviljoen of een
poffertjeskraam. Deze bouwwerken worden elk jaar opnieuw voor een bepaalde periode op
dezelfde plaats gebouwd. Deze regeling voorkomt dat hiervoor elk jaar opnieuw een vergunning
nodig is. De omgevingsvergunning kan voor meerdere jaren worden verleend en het opbouwen,
gebruik en afbreken van het bouwwerk wordt aan specifieke tijdvakken gebonden. Dit is geregeld
in artikel 2.24, tweede lid, van de wet.
Artikel 5.2
Artikel 5.2 betreft de mogelijkheid om voorschriften aan een omgevingsvergunning te verbinden
vanwege de archeologische monumentenzorg bij omgevingsvergunningen voor bouwen, aanleg,
afwijken van een bestemmingsplan en slopen in een beschermd stads- of dorpsgezicht. Deze
mogelijkheid was voorheen geregeld in de artikelen 37 en 39 tot en met 42 van de
Monumentenwet 1988.
Het artikel biedt het bevoegd gezag diverse instrumenten om maatregelen te nemen ter
bescherming van het archeologisch erfgoed. Het voorschrift onder a, beoogt te bevorderen dat
enerzijds de archeologische waarden ongestoord in de bodem kunnen blijven, terwijl anderzijds
de activiteit waar het de aanvrager om is te doen, (in hoge mate) kan worden gerealiseerd. Te
denken valt aan alternatieven voor heien, aan beperkingen inzake het bouwen van kelders, aan
het aanbrengen van een beschermende bodemlaag voordat gebouwd wordt.
De verplichting onder b, een opgraving te laten uitvoeren voordat de bodemverstorende activiteit
wordt uitgevoerd waarvoor de vergunning is verleend, kan belastend zijn voor de betrokkene.
Indien dat voorschrift aan de vergunning wordt verbonden, dient het bevoegd gezag dat uiteraard
zorgvuldig te motiveren. In het bijzonder dient te worden aangegeven welke wetenschappelijke
vragen beantwoording behoeven. Het is gebruikelijk om dit te doen in de vorm van een
zogenaamd ‘programma van eisen’. De vergunninghouder zal niet alleen eventueel
vooronderzoek, maar ook een voorgeschreven opgraving moeten laten uitvoeren door een
houder van een opgravingsvergunning. Uitsluitend houders van een opgravingvergunning zijn op
grond van de Monumentenwet 1988 gerechtigd tot het doen van opgravingen (waaronder dus
tevens dient te worden begrepen: archeologisch vooronderzoek).
Het voorschrift, bedoeld onder c, is van groot praktisch belang, bijvoorbeeld voor de situatie dat
het als gevolg van fysieke belemmeringen niet mogelijk is om adequaat vooronderzoek te doen,
terwijl er wel archeologische verwachtingen zijn. Daarnaast kan het zijn diensten bewijzen in een
situatie dat op grond van de beschikbare archeologische informatie tot de conclusie moet worden
gekomen dat het doen van een opgraving niet (meer) nodig is, maar men toch graag het ‘zekere
voor het onzekere’ wil nemen. Bijzondere onderzoeksvragen – bijvoorbeeld met betrekking tot
afgedekte landschappen of de tijd van de jagers en verzamelaars – laten zich bovendien goed
beantwoorden in het kader van archeologische begeleiding van uitvoeringsprojecten. Indien dit
voorschrift aan de vergunning wordt verbonden, moet het de vergunninghouder vooraf wel
duidelijk zijn wat de gevolgen zullen zijn voor het door hem gewenste initiatief, indien hij alsnog
wordt geconfronteerd met de aanwezigheid van een (belangrijk) archeologisch monument. Over
het algemeen zal de vergunninghouder wel rekening moeten houden met de noodzaak tot
documentatie van de begeleidingsresultaten.
Artikel 5.3
Dit artikel is overgenomen van artikel 8.11, derde lid, van de Wet milieubeheer en houdt verband
met de implementatie van de IPPC-richtlijn.
Artikel 5.4
Dit artikel houdt eveneens verband met de implementatie van de IPPC-richtlijn en was
opgenomen in artikel 5a.1 van het Ivb. Aan het slot van de omschrijving in de IPPC-richtlijn van
het begrip ‘beste beschikbare technieken’ (artikel 2, onder 11) wordt aangegeven dat bij de

72

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

bepaling van beste beschikbare technieken de in bijlage IV van de richtlijn vermelde punten
speciaal in aanmerking moeten worden genomen. Deze bijlage bevat een opsomming van
‘overwegingen waarmee in het algemeen of in bijzondere gevallen rekening moet worden
gehouden bij de bepaling van de beste beschikbare technieken (…) rekening houdend met de
eventuele kosten en baten van een actie en met het voorzorg- en preventiebeginsel.’ Artikel 5.4
vormt de vertaling van bijlage IV van de richtlijn in de Nederlandse regelgeving.
Eerste lid
In het eerste lid is zoveel mogelijk aangesloten bij de tekst van bijlage IV van de IPPC-richtlijn.
Hierin wordt een lijst van overwegingen gegeven die het bevoegd gezag moet betrekken bij de
bepaling van BBT voor de desbetreffende inrichting. Overweging 12 uit bijlage IV is verwerkt in
artikel 5.4, tweede lid, onderdeel a. In de aanvraag en de vergunning zal tot uitdrukking moeten
komen hoe de toets aan de in artikel 5.4 opgenomen overwegingen heeft plaatsgevonden en tot
welke resultaten dit heeft geleid. Voor de inhoud en omvang van de motivering is daarbij wel van
belang in hoeverre het desbetreffende aspect ook in concreto van belang is voor de bepaling van
beste beschikbare technieken (BBT) voor de desbetreffende activiteit.
Tweede lid
Ingevolge dit artikellid dient bij het bepalen van de beste beschikbare technieken (BBT) voor het
betrokken bedrijf ook rekening te worden gehouden met onder andere de door de Europese
Commissie of door internationale organisaties bekendgemaakte informatie over de beste
beschikbare technieken en de ontwikkelingen ter zake. Onder regie van de Europese Commissie
worden voor de categorieën bedrijven die onder de IPPC-richtlijn vallen, de verschillende beste
beschikbare technieken beschreven in de zogenaamde BBT referentiedocumenten – in het
Engels: BAT Reference Documents, de zogenaamde BREF’s. De BREF’s zijn het resultaat van
een informatie-uitwisseling tussen de lidstaten van de Europese Unie, EFTA-landen, EUtoetredende landen, non-gouvernementele milieuorganisaties (NGO’s) en de betrokken
bedrijfstakken over de beste beschikbare technieken en de ontwikkelingen op dat gebied. Bij
ministeriële regeling zullen alle door de Europese Commissie vastgestelde BREF’s worden
aangewezen (voortzetting huidige Regeling aanwijzing BBT-documenten). Deze regeling is
overgenomen in de (bijlage bij) Mor.
Op grond het tweede lid zal, naast de BREF’s (onderdeel a), ook andere relevante informatie met
betrekking tot BBT afkomstig van andere internationale organisaties bij ministeriële regeling
kunnen worden aangewezen (onderdeel b). Te denken valt in dit verband aan aanbevelingen die
in het kader van het OSPAR-verdrag (vernoemd naar het Oslo-Parijs verdrag) worden
vastgesteld. Het OSPAR-verdrag heeft als doel bescherming van het mariene milieu van de
Noordoost-Atlantische oceaan.
Voorts worden thans algemeen in Nederland toegepaste richtlijnen, die kunnen worden
aangemerkt als een adequate en actuele invulling van BBT voor een bepaalde bedrijfstak of voor
een bepaald milieuaspect, bij bovengenoemde ministeriële regeling aangewezen (artikel 5.4,
tweede lid). Voor inrichtingen met IPPC-installaties of daarmee gelijk te stellen installaties zullen
deze richtlijnen moeten worden toegepast in aanvulling op of als nadere uitwerking van de voor
die bedrijven aangewezen BREF’s.
Artikel 5.5
Dit artikel is vrijwel geheel ontleend aan artikel 8.12 van de Wet milieubeheer.
Eerste lid
In dit artikellid wordt de voorkeur om aan de vergunning doelvoorschriften te verbinden
geëxpliciteerd. Voor de mogelijkheid om hiervan af te wijken wordt gewezen op artikel 5.6.
Tweede lid
Dit artikellid dat betrekking heeft op het stellen van emissiegrenswaarden, is ontleend aan artikel
9, derde lid, en artikel 2, onder 6, tweede, derde en vierde volzin, van de IPPC-richtlijn.
Emissiegrenswaarden kunnen worden beschouwd als bijzondere vorm van doelvoorschriften.

73

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Derde lid
Deze bepaling heeft betrekking op indirecte lozingen op oppervlaktewater. De desbetreffende
bepaling ziet met name op indirecte lozingen op de gemeentelijke riolering, die is aangesloten op
een communale zuiveringsinstallatie. Bij de regulering van de lozingen spelen verschillende
aspecten een rol, waaronder bescherming van het oppervlaktewater, de doelmatige werking van
de zuiveringstechnische werken en de riolering. Voor de meeste indirecte lozingen worden al
deze aspecten gereguleerd op grond van de Wm. Nieuw is dat de Wabo van toepassing is op alle
indirecte lozingen vanuit vergunningplichtige inrichtingen.
In de Nederlandse praktijk zal van de mogelijkheid die het artikellid biedt, gebruik kunnen worden
gemaakt bij lozing van biologisch afbreekbare stoffen, voor zover die in de communale
zuiveringsinstallaties, gebaseerd op biologische afbraak, zonder het ontstaan van
milieubezwaarlijke afbraakproducten worden afgebroken, en voor zover de behandeling van die
stoffen in de specifieke zuiveringsinstallatie geen nadelige gevolgen voor de werking van die
installatie (bijvoorbeeld als gevolg van overbelasting) heeft.
Het artikellid doelt niet op situaties, waarbij vluchtige stoffen na lozing in een gemeentelijke
riolering vanuit die riolering of de zuivering naar de lucht ontsnappen, of waarbij stoffen door
hechting aan rioolslib of zuiveringsslib uit het afvalwater worden verwijderd. Dergelijke stoffen
worden weliswaar niet met het effluent van de zuiveringsinstallatie op het oppervlaktewater
geloosd, maar ontsnappen diffuus naar het milieu (luchtemissies), of maken verwijdering van slib
lastiger. Voor dergelijke stoffen zal zuivering op locatie dan ook leiden tot een hoger niveau van
bescherming van het milieu in zijn geheel, en biedt het onderhavige artikellid dus geen basis om
bij vaststellen van emissiegrenswaarden rekening te houden met processen, die zich in de
riolering en de zuiveringsinstallatie afspelen.
Vierde lid
Het vierde lid, onder a, (bepalingsmethode, bepalingsfrequentie en de procedure voor de
beoordeling van de bepaalde gegevens) is ontleend aan artikel 9, vijfde lid, van de IPPC-richtlijn.
Daarbij is overigens in plaats van de in de richtlijn gehanteerde term “meten” de ruimere term
“bepalen” gebruikt. Deze laatste term omvat mede het begrip meten. De vergunningvoorschriften
die de wijze regelen waarop wordt bepaald of aan de doelvoorschriften wordt voldaan kunnen
tevens betrekking hebben op het achterliggende meet- en registratiesysteem: in het artikellid
verwoord als: “de organisatie van die bepalingen en beoordelingen en (…) de registratie van die
gegevens en de resultaten van die beoordelingen”.
Vijfde lid
Het vijfde lid verbiedt het bevoegd gezag om in de vergunning voorschriften op te nemen ten
aanzien van de in dit lid genoemde onderwerpen.
Artikel 5.6
Dit artikel is ontleend aan artikel 8.12a van de Wet milieubeheer.
Eerste lid
Het eerste lid heeft betrekking op het gebruik van middelvoorschriften in plaats van
doelvoorschriften) en is de implementatie van het bepaalde in artikel 9, derde lid, laatste volzin,
van de IPPC-richtlijn (de emissiegrenswaarden kunnen worden aangevuld met of vervangen door
gelijkwaardige parameters of gelijkwaardige technische maatregelen).
Bij het voorschrijven in de vergunning van technische maatregelen is ook relevant artikel 9, vierde
lid, eerste volzin, van de IPPC-richtlijn. Dit artikeldeel luidt voor zover hier relevant als volgt: “de
parameters en de gelijkwaardige technische maatregelen, (…) (zijn) gebaseerd op de beste
beschikbare technieken, zonder dat daarmee het gebruik van een bepaalde techniek of
technologie wordt voorgeschreven”. Dit is in de tweede volzin expliciet bepaald voor IPPCinstallaties (implementatie IPPC-richtlijn).
Tweede lid

74

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Dit artikellid bepaalt dat middelvoorschriften niet mogen leiden tot een mindere bescherming van
het milieu dan bij doelvoorschriften (zie artikel 5.5).
Derde lid
Het tweede lid geeft de bevoegdheid om aan voorschriften die verplichten tot het treffen van
technische maatregelen controlevoorschriften te verbinden. Niet alleen bij het voorschrijven van
doelen, maar ook bij het voorschrijven van technische maatregelen kan er behoefte bestaan om
de realisatie daarvan door het bedrijf te monitoren. Monitoring zal eruit kunnen bestaan dat
gegevens worden vergaard over ofwel de uitvoering van de maatregelen zelf (onderdeel a), ofwel
de effecten die de uitvoering van die maatregelen heeft (onderdeel b).
Artikel 5.7
Dit artikel is ontleend aan de artikelen 8.12b en 8.13 van de Wet milieubeheer.
Eerste lid
Dit artikellid somt een aantal onderwerpen op waarover vergunningvoorschriften moeten worden
gesteld, indien die onderwerpen voor de betrokken inrichting relevant zijn. Bij de meeste van de
genoemde milieuaspecten zal dat vrijwel altijd het geval zijn. Uit de woorden “in ieder geval” in de
aanhef van het artikel volgt dat het niet om een limitatieve lijst gaat. Een aantal onderwerpen is te
beschouwen als de voortzetting van de zogenaamde verruimde reikwijdte van de Wet
milieubeheer: afvalpreventie en afvalbeheer, energie- en grondstoffengebruik en verkeer en
vervoer (onderdelen a, c en d). Afvalpreventie en afvalbeheer en energiegebruik worden ook met
zoveel woorden genoemd in de IPPC-richtlijn (artikel 3, onder c en d en artikel 9, derde lid).
De IPPC-richtlijn noemt nog enkele andere onderwerpen waarover de vergunning voorschriften
moet geven. Deze zijn opgenomen in de onderdelen b en e tot en met h. Deze onderdelen zijn
ontleend aan respectievelijk de artikelen 9, derde lid, tweede volzin, 3, onder e, 9, vierde lid,
laatste volzin, 9, zesde lid, tweede volzin, en 3, onder f, van de IPPC-richtlijn.
De strekking van dit artikellid is namelijk dat expliciet in de vergunning aandacht dient te worden
geschonken aan de genoemde milieuaspecten, indien deze voor de betrokken inrichting relevant
zijn. Dit kan op drie wijzen:
•
door het opnemen van voorschriften;
•
door het opnemen van de desbetreffende relevante onderdelen van de aanvraag in de
vergunning;
•
door het selectief verwijzen naar onderdelen van de aanvraag.
Hetgeen wordt beoogd, wordt in al deze gevallen bereikt, namelijk een expliciete afweging op de
omschreven punten. Daarbij blijft gelden dat bij de tweede en derde wijze – het opnemen van
onderdelen van de aanvraag in de vergunning of het verwijzen naar de aanvraag – nadrukkelijk
een bewust gebruik van de aanvraag noodzakelijk blijkt in die zin dat niet meer wordt opgenomen
dan nodig is en dat de vergunning hierdoor niet onnodig gedetailleerd wordt.
Tweede lid
Het bepaalde onder a heeft tot doel te verduidelijken dat naast voorschriften in de vergunning die
het bedrijf verplichten tot het verzamelen van gegevens over de uitvoering en naleving door het
bedrijf van (andere) vergunningvoorschriften, het bedrijf ook kan worden verplicht om bepaalde
milieueffecten in kaart te brengen die niet of nog niet (volledig) zijn gereguleerd in de vergunning.
Op grond van het onderdeel h zal de vergunningverlener zich rekenschap moeten geven van wat
het bedrijf al uit zichzelf aan milieuzorgmaatregelen heeft getroffen. Uit de daarover bij de
aanvraag (voor een wijzigings- of revisievergunning) verstrekte gegevens en op grond van de
verdere kennis over en ervaringen met het bedrijf zal de vergunningverlener per milieuonderwerp
kunnen vaststellen op welke niveau van milieuzorg het bedrijf zich bevindt. Als sprake is van een
goed functionerend milieuzorgsysteem, zal de vergunningverlener zich kunnen beperken tot het
(op hoofdlijnen) verwijzen in de vergunning naar enkele voor de naleving van de vergunning
essentiële milieuzorgprocedures en maatregelen (waaronder die met betrekking tot meten,
registreren en rapporteren van milieugegevens).
Onderdeel i maakt het mogelijk ten aanzien van bepaalde onderwerpen zorgplichtbepalingen in
de vergunning op te nemen als alternatief voor gedetailleerde technische voorschriften.

75

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Artikel 5.8
Dit artikel is ontleend aan artikel 8.14 van de Wet milieubeheer.
Artikel 5.9
Dit artikel is ontleend aan artikel 8.16 van de Wet milieubeheer.
Artikel 5.10
Artikel 13 van de IPPC-richtlijn bepaalt dat er geregeld getoetst moet worden of de in een
vergunning opgenomen maatregelen nog aan BBT voldoen. In dit artikel, dat tot nu toe was
opgenomen in artikel 8a.1 van het Ivb, is ter nadere uitwerking van artikel 2.30, eerste lid, van de
wet in overeenstemming met artikel 13 van de IPPC-richtlijn opgenomen dat toetsing van
vergunningen in ieder geval plaatsvindt, indien:
De door de inrichting of onderdelen daarvan veroorzaakte verontreiniging van dien aard is
dat de bestaande emissiegrenswaarden in de vergunning gewijzigd of nieuwe
emissiegrenswaarden opgenomen moeten worden. Een wijziging van de
emissiegrenswaarden van een vergunning is bijvoorbeeld nodig wanneer een
verslechtering van de lokale milieuomstandigheden een aanscherping van
emissiegrenswaarden vereist. Daarbij zal het bevoegd gezag moeten afwegen in hoeverre
de verslechtering van de milieukwaliteit het ingrijpen bij deze bron van milieubelasting
rechtvaardigt;
Belangrijke veranderingen in de beste beschikbare technieken een aanmerkelijke
beperking van de emissies zonder buitensporige kosten mogelijk maken. Het kan hier
bijvoorbeeld gaan om technieken die een significante energiebesparing mogelijk maken en
zich daarmee bijna altijd terugverdienen. Indien de terugverdientijd redelijk is, kunnen de
nieuwe technieken voorgeschreven worden;
De noodzaak om ongevallen te voorkomen en de gevolgen daarvan voor het milieu te
beperken de toepassing van andere technieken vereist. Ontwikkelingen in de techniek om
ongevallen te voorkomen kunnen, wanneer daartoe vanuit veiligheidsoogpunt aanleiding
toe is, voor het bevoegd gezag leiden tot de conclusie om de voorschriften aan te
scherpen. Hierbij kunnen ook praktijkervaringen met het ontstaan van ongevallen of van
gevaarlijke situaties een rol spelen.
Artikel 5.11
In dit artikel worden de categorieën inrichtingen aangewezen als bedoeld in artikel 2.14, tweede
lid, van de wet. Het gaat om de zogenaamde BRZO-inrichtingen. In deze gevallen moet het
bevoegd gezag ervoor zorgen dat voldoende afstand aanwezig is tussen de inrichting en een
beschermd natuurgebied. Bij de beoordeling van de afstand moet het bevoegd gezag rekening
houden met ongewone voorvallen binnen de inrichting.
Artikel 5.12
Dit artikel, dat is ontleend aan artikel 8.13a, tweede lid, van de Wet milieubeheer, strekt ertoe de
regeling van broeikasgassen uit te hoeken uit de milieuvergunning van de inrichtingen waarop
hoofdstuk 16 van de Wet milieubeheer van toepassing is. De bepaling beoogt aan te geven dat
de regeling van de handel in broeikasgassen voor die inrichtingen uitputtend in dat hoofdstuk is
geregeld. In de overige gevallen is het wel toegestaan dergelijke voorschriften aan de vergunning
te verbinden.
Artikel 5.13
Dit artikel is ontleend aan artikel 8.13a, eerste lid, van de Wet milieubeheer.
Artikel 5.14
Op de verhouding tussen de provinciale milieuverordening en de omgevingsvergunning is reeds
ingegaan in paragraaf 5.3 van deze toelichting. Deze bepaling heeft betrekking op alle activiteiten
waaromtrent de provincies in de PMV een ontheffingstelsel als bedoeld in artikel 1.3a van de Wet
milieubeheer hebben opgenomen.

76

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Artikel 5.15
Dit artikel is afkomstig uit artikel 45 van de Woningwet. Het onderscheid is vervallen tussen
bouwwerken die voor bewoning zijn bestemd (de in de huidige Woningwet nog zogenaamde
woonketen) en bouwwerken die niet voor bewoning zijn bestemd. Voor beide categorieën geldt
nu een maximale instandhoudingstermijn van vijf jaar. Deze termijn kan slechts worden verlengd,
indien de duur van de bestemming inmiddels is verlengd. Dit hangt samen met het feit dat voor
deze tijdelijke bouwwerken ingevolge het op de Woningwet gebaseerde Bouwbesluit 2003 minder
zware eisen gelden dan voor bouwwerken met een permanent karakter.
Het vijfde lid bevat de verplichting voor de eigenaar of rechthebbende om na het verlopen van de
in de omgevingsvergunning aangegeven termijn, het bouwwerk te slopen of, indien dat tot de
mogelijkheden behoort, het bouwwerk aan te passen aan de geldende voorschriften. Het niet
voldoen aan deze verplichting is een overtreding waartegen rechtstreeks met toepassing van een
last onder bestuursdwang of dwangsom kan worden opgetreden. Voor wat betreft de
toepasselijkheid van het Bouwbesluit 2003 betekent dit dat, behoudens eventuele mogelijkheden
om van deze voorschriften af te wijken, aanpassing moet plaatsvinden aan de
nieuwbouwvoorschriften. Bedacht moet verder worden dat voor eventuele bouwkundige
aanpassingen veelal opnieuw een omgevingsvergunning is vereist.
Artikel 5.16
De regeling voor een tijdelijke omgevingsvergunning voor werken of werkzaamheden die slechts
toelaatbaar zijn ingevolge een voorlopige bestemming of gebruiksregel, is ontleend aan artikel
3.17 Wro.
Artikel 5.17
De regeling voor een tijdelijke omgevingsvergunning voor afwijkingen van het bestemmingsplan
of een beheersverordening is ontleend aan artikel 3.22 van de Wro.
Artikel 5.18
In artikel 5.18 wordt geregeld dat voor bepaalde inrichtingen slechts een vergunning met een
6
beperkte termijn kan worden verleend. Dit ter uitvoering van artikel 11 van de Grondwaterrichtlijn.
Aanleiding voor dit artikel vormt een uitspraak van de Raad van State (ABRvS 200607948/1, AB
2008, 18) waarin de Raad een milieuvergunning heeft vernietigd voor het gebruik van een
zandwinningsput als depot voor baggerspecie. Die vergunning was overeenkomstig de
hoofdregel van de Wm voor onbepaalde tijd verleend. De Raad van State was van oordeel dat dit
in strijd komt met artikel 11 van de Grondwaterrichtlijn, waarin is bepaald dat een dergelijke
7
vergunning slechts voor een beperkte termijn mag worden verleend.
Artikel 11 van de Grondwaterrichtlijn bepaalt dat vergunningen voor slechts een beperkte periode
verleend mogen worden en dat zij ten minste om de vier jaar aan een onderzoek worden
onderworpen. Ook bepaalt dit artikel dat de vergunningen verlengd, gewijzigd of ingetrokken
kunnen worden. In artikel 5.18 is de maximale vergunningtermijn vastgesteld op vijf jaar. Met
deze termijn is verzekerd dat de gevolgen voor het grondwater met regelmaat worden getoetst en
worden heroverwogen. Hierbij is rekening gehouden met de benodigde proceduretijd om, na
afronding van het vierjaarlijks onderzoek, een beslissing te nemen of de vergunning kan worden
verlengd of dat deze moet worden gewijzigd.
Bij het bepalen van de termijn is tevens rekening gehouden met het feit dat de verplichting in
artikel 11 van de grondwaterrichtlijn op 22 december 2013 komt te vervallen. Dit is bepaald in
8
artikel 22, tweede lid, van richtlijn nr. 2000/60/EG. Vanaf die datum geldt uitsluitend het regime
6

Richtlijn nr. 80/68/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 17 december 1979 betreffende de
bescherming van het grondwater tegen verontreiniging veroorzaakt door de lozing van bepaalde gevaarlijke stoffen
(PbEG 1980 L 20).
7
Voor de periode tot inwerkingtreding van de Wabo zal in een regeling op grond van artikel 21.6, zesde lid, van de Wet
milieubeheer een tijdelijke voorziening voor milieuvergunningen op grond van artikel 8.1 van de Wet milieubeheer
worden geboden.
8
Richtlijn nr. 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 23 oktober 2000 tot
vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid (PbEU 2000 L 327).

77

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

9

van de nieuwe Grondwaterrichtlijn (richtlijn nr. 2006/118/EG ). In die richtlijn is niet langer bepaald
dat vergunningen slechts voor beperkte termijn kunnen worden verleend. Op dat moment kan de
verplichte maximum vergunningduur komen te vervallen. Door middel van overgangsrecht kan
vervolgens de geldingsduur van de tot dan toe verleende tijdelijke vergunningen worden
geregeld.
Het artikel heeft betrekking op omgevingsvergunningen voor inrichtingen waarbij vergunning
wordt verleend voor vergunningplichtige activiteiten als bedoeld in artikel 4 en 5 van de
Grondwaterrichtlijn. Het gaat om activiteiten waarbij bepaalde stoffen rechtstreeks dan wel na
doorsijpeling door de bodem of ondergrond in het grondwater terechtkomen. De stoffen zijn zgn.
zwarte- en grijze-lijststoffen die zijn opgenomen in lijsten in de bijlagen I en II bij de
Grondwaterrichtlijn. De activiteiten kunnen zich bijvoorbeeld voordoen op stortplaatsen en op
plaatsen waar grond of bagger worden toegepast onder het regime van het Besluit
bodemkwaliteit. Dit artikel brengt geen verandering in het toetsingskader; het bestaande
beschermingsniveau blijft gehandhaafd. Dit artikel heeft dan ook geen inhoudelijke gevolgen voor
bijvoorbeeld het toepassen van baggerspecie in zandwinputten. Het is en blijft aan het bevoegd
gezag om te beoordelen of de activiteiten in het concrete geval kunnen worden toegestaan.
Artikel 6.1
In alle gevallen waarin een ander bestuursorgaan dan burgemeester en wethouders is
aangewezen als bevoegd gezag, worden zij aangewezen als adviseur. Hierbij wordt aangetekend
dat de aanwijzing van adviseurs voor toestemmingen uit provinciale en gemeentelijke
verordeningen in die verordeningen plaatsvindt. Uit artikel 2.26, derde lid, van de Wabo volgt dat
het bevoegd gezag verplicht is om die adviseurs bij de besluitvorming te betrekken.
In het tweede lid is bepaald dat ingeval de activiteit plaatsvindt op een plaats waaromtrent op
grond van de provinciale verordening als bedoeld in artikel 1.3a van de Wet milieubeheer regels
zijn gesteld, gedeputeerde staten worden aangewezen als adviseur.
Vanzelfsprekend geldt deze bepaling alleen, wanneer B&W of GS niet zijn aangewezen als
bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning.
Artikel 6.2
In dit artikel is de verplichting uitgewerkt die thans in artikel 48 van de Woningwet is opgenomen.
Het betreft het advies van de welstandscommissie (dan wel de stadsbouwmeester) over de
welstandsaspecten van een bouwplan. Burgemeester en wethouders blijven ook onder de Wabo
verplicht om advies te vragen over de welstandsaspecten van een bouwplan in verband met de
toetsing aan artikel 2.10, eerste lid, onderdeel d, van de wet.
Ook indien burgemeester en wethouders zelf niet beslissen op de aanvraag, moeten zij ingevolge
het tweede lid van artikel 6.2 advies inwinnen bij de welstandscommissie. In dat geval betrekken
zij het advies van de welstandscommissie bij het advies dat zij zelf geven aan het bevoegd gezag.
De welstandscommissie adviseert en het bevoegd gezag bepaalt, op basis van de gemeentelijke
welstandsnota, het welstandsoordeel.
Artikel 6.3
Dit artikel wijst de adviseurs aan voor aanvragen om een omgevingsvergunning voor inrichtingen
en mijnbouwwerken. Voorheen werd dit geregeld in de artikelen 7.1 tot en met 7.4 van het Ivb.
Die regeling bevatte een aanwijzing van zowel adviseurs als andere betrokken bestuursorganen.
Laatstgenoemde categorie bestuursorganen is in de Wabo echter niet overgenomen. In dit artikel
worden alleen die instanties als adviseur aangewezen, die over een specifieke deskundigheid of
verantwoordelijkheid beschikken.
In het tweede lid worden de categorieën inrichtingen genoemd ten aanzien waarvan de
Inspecteur-Generaal VROM in de gelegenheid moet worden gesteld advies uit te brengen over de
ontwerpbeschikking naar aanleiding van een aanvraag om een omgevingsvergunning. Het gaat
om inrichtingen die een aanzienlijk milieurisico kunnen opleveren. Dat zijn de inrichtingen
9

Richtlijn nr. 2006/118/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 12 december 2006
betreffende de bescherming van het grondwater tegen verontreiniging en achteruitgang van de toestand (PbEU 2006 L
372).

78

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

waarvoor een milieujaarverslag moet worden opgesteld, de inrichtingen die vallen onder de
werkingssfeer van het Besluit risico’s zware ongevallen 1999 en de inrichtingen voor het
verbranden en storten van afvalstoffen. Deze bepaling is overgenomen uit de Regeling advisering
Inspectoraat-Generaal VROM van 14 januari 2005 (Strcrt. 2005, nr. 16).
Artikel 6.4
In artikel 6.4, eerste lid, onder a, is aangegeven in welke gevallen de Minister van OCW om
advies gevraagd moet worden indien de activiteit een rijksmonument betreft. Dit betreft
monumenten die door deze minister zijn aangewezen als beschermd monument in de zin van de
Mw.
Onder gedeeltelijke afbraak van ingrijpende aard wordt verstaan het slopen van een groot of
belangrijk deel van het monument, waarbij sprake is van een substantiële aantasting c.q. wijziging
van het monument. Ook bij reconstructie moet het gaan om een substantiële aantasting dan wel
wijziging van het monument waardoor de staat van het monument wezenlijk wijzigt.
Bij het geven van een nieuwe bestemming aan een beschermd monument gaat het om
wijzigingen van het monument en de mogelijke aantasting van monumentale waarden ten
gevolge van veranderend gebruik. Functie en staat van een monument zijn nauw met elkaar
verweven. Een wijziging van deze twee-eenheid kan direct ingrijpen in de reden van de
aanwijzing als beschermd monument. Hier is overigens niet bedoeld het voornemen tot wijziging
van de bestemming van het monument in het bestemmingsplan.
De in dit artikel genoemde criteria zijn afkomstig uit de op artikel 16, eerste lid, van de Mw
gebaseerde Regeling ministeriële adviesplicht bij aanvragen om een monumentenvergunning.
Omdat artikel 16 van de Mw, waarop deze regeling is gebaseerd, met de Invoeringswet Wabo
komt te vervallen, zijn de bepalingen overgeheveld naar het Bor. Op de website van de
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, www.cultureelerfgoed.nl, worden de criteria aan de hand
van praktijkvoorbeelden verduidelijkt.
Naast voornoemde adviesbevoegdheid is de minister tevens belanghebbende bij de beslissing
van het bevoegd gezag over de aanvraag van de omgevingsvergunning. In paragraaf 3.2 van de
toelichting bij de wet is ingegaan op het onderscheid tussen adviserende en belanghebbende
bestuursorganen. Daarbij is opgemerkt dat een bestuursorgaan in sommige gevallen zowel
adviseur kan zijn als belanghebbende. Dit geldt onder meer voor de Minister van OCW vanwege
zijn bij de Mw toegekende bevoegdheid om onroerende monumenten als beschermd monument
aan te wijzen. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft in een uitspraak van
10
12 september 2001 uit de aard van deze bevoegdheid afgeleid dat het belang van de
instandhouding van monumenten een belang is waarvan de behartiging aan de minister is
toevertrouwd. Om deze reden moet hij als belanghebbende in de zin van artikel 1:2, tweede lid,
van de Awb worden aangemerkt ten aanzien van een vergunning met betrekking tot
rijksmonumenten. Aangezien de Wabo niet leidt tot een verandering in de
aanwijzingsbevoegdheid, blijft de minister ook in de toekomst belanghebbende ten aanzien van
omgevingsvergunningen voor rijksmonumenten.
Gedeputeerde staten zijn in een tweetal gevallen aangewezen als adviseur. Het gaat hierbij om
rijksmonumenten die buiten de bebouwde kom liggen en om monumenten die op grond van de
provinciale monumentenverordening zijn beschermd. In beide gevallen zijn B&W doorgaans
bevoegd gezag. Vanzelfsprekend geldt de verplichting tot het vragen van advies niet, wanneer
Gedeputeerde staten zelf zijn aangewezen als bevoegd gezag.
De adviestermijn uit het tweede lid van artikel 6.4 is overgenomen uit artikel 16, tweede lid, van
de Mw, zij het dat deze van twee maanden in 8 weken is gewijzigd, nu alle termijnen in de Wabo
in weken worden uitgedrukt. Binnen het systeem van de Wabo vindt deze afwijking van de
gebruikelijke adviestermijn van zes weken zijn grondslag in artikel 3.12, zesde lid, van de wet.
Artikel 6.5

10

ABRvS 12 september 2001, nr. 200004982/1

79

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Eerste lid
Dit artikel vormt een uitwerking van artikel 2.27 van de wet. In het geval van een verklaring van
geen bedenkingen (vvgb) is altijd sprake van de uitgebreide voorbereidingsprocedure. De
specifieke elementen van de procedure van een vvgb staan beschreven in artikel 3.11 van de
wet.
Op basis van artikel 6.5 van dit besluit is de Minister van EZ verplicht om, wanneer de aanvraag
om een omgevingsvergunning voor een mijnbouwwerk mede betrekking heeft op de
ondergrondse opslag van afvalstoffen die van buiten de inrichting afkomstig zijn dan wel
gevaarlijke stoffen, gedeputeerde staten van de desbetreffende provincie te verzoeken om een
vvgb te verlenen. Hiertoe zendt het bevoegd gezag, i.c. de Minister van EZ, een exemplaar van
de aanvraag en de daarbij behorende stukken onverwijld naar GS (artikel 3.11, eerste lid, van de
wet). GS zenden vervolgens binnen acht weken het ontwerp van de verklaring naar het bevoegd
gezag (artikel 3.11, derde lid, van de wet). Indien dat niet gebeurt, is het ontwerp van de
verklaring van rechtswege gegeven (artikel 3.11, vierde lid, van de wet). Zienswijzen en adviezen
kunnen mede op het ontwerp van de verklaring betrekking hebben. GS moeten deze stukken
naar de Minister van EZ toesturen. GS kunnen de Minister van EZ onder bepaalde
omstandigheden verzoeken de termijn voor het afgeven van de definitieve vvgb te verlengen met
ten hoogste zes weken. De Minister van EZ moet dit verzoek inwilligen (artikel 3.11, zesde lid,
van de wet). Het bevoegd gezag, i.c. de Minister van EZ, is verplicht de vvgb te verwerken in de
vergunning. Dit betekent dat de vergunning ofwel moet worden geweigerd ofwel dat daaraan in
ieder geval de in de vvgb aangegeven voorschriften worden verbonden.
In de huidige situatie worden in die gevallen twee milieuvergunningen verleend, één voor het
bovengronds gelegen mijnbouwwerk waarbij de Minister van EZ is aangewezen als bevoegd
gezag en één voor het ondergronds opslaan van afvalstoffen waarbij GS zijn aangewezen als
bevoegd gezag. In het kader van de totstandkoming van de Wabo heeft een heroverweging van
deze bevoegdhedenverdeling plaatsgevonden. Dit heeft ertoe geleid dat de Minister van EZ wordt
aangewezen als bevoegd gezag voor de gehele inrichting en GS een verklaring van geen
bedenkingen afgeven voor zover de vergunning betrekking heeft op het ondergronds opslaan van
(gevaarlijke) afvalstoffen.
Tweede lid
Dit artikellid geeft aan dat GS de vvgb alleen mogen weigeren in het belang van de bescherming
van het milieu. Ditzelfde motief moet ten grondslag liggen bij het verbinden van voorschriften aan
de vvgb.
Artikel 6.6
Dit artikel is bedoeld voor die gevallen dat de inrichting in hoofdzaak geen mijnbouwwerk is, maar
een mijnbouwwerk wel deel uitmaakt van de inrichting. In die gevallen dient de Minister van EZ
voor het mijnbouwgedeelte een verklaring van geen bedenkingen af te geven waaraan ook
voorschriften kunnen worden verbonden. Voor voorbeelden van deze gevallen wordt verwezen
naar de toelichting bij artikel 3.3, vierde lid. De procedure, zoals bij artikel 6.5 is beschreven, is
van overeenkomstige toepassing op deze vvgb.
Artikel 6.7
Dit artikel vormt eveneens een uitwerking van artikel 2.27 van de wet. In dit geval moet de
gemeenteraad een vvgb verlenen, wanneer sprake is van een omgevingsvergunning waarbij via
een projectbesluit wordt afgeweken van een bestemmingsplan of een beheersverordening. B&W
mogen de omgevingsvergunning niet verlenen, voordat de gemeenteraad een vvgb heeft
afgegeven. De gemeenteraad kan de bevoegdheid tot het verlenen van een vvgb overigens
delegeren aan B&W.
Wanneer GS of de minister bevoegd gezag zijn, hebben zij ook een vvgb van de gemeenteraad
(of van B&W) nodig. Een uitzondering hierop doet zich voor wanneer GS of de minister op grond
van de Wro besloten hebben ter zake een inpassingsplan te maken. In dat geval hebben zij geen
vvgb van de gemeenteraad nodig.

80

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

De procedure, zoals bij artikel 6.5 is beschreven, is van overeenkomstige toepassing op deze
vvgb. In dit geval kan de verklaring slechts worden geweigerd in het belang van een goede
ruimtelijke ordening.
Evenals tot nu toe op grond van artikel 3.10, vierde lid, Wro mogelijk was bij het verlenen van een
projectbesluit, kan de gemeenteraad de afweging of voor het betrokken project van het geldende
bestemmingsplan kan worden afgeweken, overlaten aan burgemeester en wethouders.
Artikel 6.8
Bij of krachtens een provinciale verordening op grond van artikel 4.1, derde lid, van de Wet
ruimtelijke ordening kunnen regels worden gesteld die noodzakelijk zijn om te voorkomen dat in
de verordening begrepen gronden of bouwwerken minder geschikt worden voor de
verwezenlijking van het doel van de verordening, zolang geen bestemmingsplan of
beheersverordening in werking is getreden. Een vergelijkbare bevoegdheid op rijksniveau is
opgenomen in artikel 4.3, derde lid, van de Wro. Een dergelijke provinciale verordening of amvb
kan algemene regels bevatten die bij de verlening van een omgevingsvergunning in acht
genomen moeten worden. Zo’n verordening of amvb kan daarnaast de mogelijkheid bevatten
voor gedeputeerde staten of de Minister van VROM of een andere minister die het aangaat, om
ontheffing te verlenen van die regels. Deze ontheffing is in de Wabo opgenomen in een
omgevingsvergunning op grond van artikel 2.1, eerste lid, onder c. Omdat het bevoegd gezag
voor de omgevingsvergunning, in beginsel burgemeester en wethouders, deze ontheffing
verleent, terwijl gedeputeerde staten of de minister beslissingsbevoegdheid behoort toe te komen
over de afwijking van de verordening of amvb, is in dit artikel voorzien in een verklaring van geen
bedenkingen voor dit soort gevallen.
Artikel 6.9
De verplichting om in bepaalde gevallen een aanvraag toe te zenden aan een andere lidstaat van
de Europese Unie is ontleend aan artikel 8.4 van het Ivb.
Artikel 6.10
De verplichte toezending van de ontwerpbesluit in een beperkt aantal hiergenoemde gevallen is
opgenomen om te waarborgen dat de hierbij genoemde bestuursorganen feitelijk in staat zijn om
kennis te nemen van het voornemen tot het nemen van een besluit over een
vergunningaanvraag.
De verplichting tot toezending aan de VROM-Inspecteur heeft met name te maken met het
toezicht op de uitvoering in een beperkt aantal concrete gevallen, zoals dat wordt uitgeoefend
door deze inspecteur. Het gaat hierbij om ontwerpbesluiten ten aanzien van afwijking van het
bestemmingsplan, een beheersverordening of algemene regels op grond van de Wro en ten
aanzien van bepaalde categorieën inrichtingen.
Artikel 6.11
In het eerste lid van dit artikel is bepaald dat het bevoegd gezag de beschikking toezendt aan die
bestuursorganen die in voorgaande artikelen zijn aangewezen als adviseur. Op die manier
kunnen de adviseurs zien wat er met hun advies is gebeurd. In artikel 3.12, vierde lid, is al
bepaald dat het bevoegd gezag het ontwerpbesluit alsmede de beschikking op de aanvraag
toezendt aan het vvgb-orgaan.
In het tweede en derde lid is bepaald dat, voor zover de desbetreffende activiteiten plaatsvinden
binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht of een archeologisch attentiegebied, een afschrift
wordt toegezonden aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap respectievelijk aan
gedeputeerde staten. Deze bepalingen zijn technisch gewijzigd overgenomen uit artikel 46,
achtste lid, van de Ww en artikel 3.16, derde lid, en 3.20, vierde lid, van de Wro.
In het derde lid is tevens bepaald dat bij rijksmonumenten in alle gevallen een afschrift van de
beschikking wordt gezonden aan de Minister van OCW, omdat deze altijd belanghebbende is bij
beslissingen omtrent vergunningverlening bij rijksmonumenten, maar niet in alle gevallen om
advies hoeft te worden gevraagd. Voor zowel het tweede als het derde lid geldt dat in de praktijk
de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed namens de Minister van OCW de afschriften van de
beschikkingen zal ontvangen.

81

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Artikel 6.12
In artikel 3:12 van de Awb is de bekendmaking van de aanvraag of het ontwerpbesluit in
algemene zin geregeld. Voorafgaand aan het ter inzage leggen wordt in een of meer dag-,
nieuws- of huis-aan-huis-bladen kennisgegeven van de aanvraag. Tenzij bij wettelijk voorschrift
anders is bepaald, vindt bekendmaking in de Staatscourant alleen plaats wanneer de aanvraag
tot de centrale overheid is gericht. Een vergelijkbare bepaling is in artikel 3:42 van de Awb
opgenomen met betrekking tot de bekendmaking van het besluit. Bij verreweg de meeste
besluiten op grond van de Wabo kan met deze procedure worden volstaan.
Van oudsher werden echter de besluiten met betrekking tot het bestemmingsplan op grond van
de Wet op de Ruimtelijke Ordening door het bevoegd gezag gepubliceerd in de Staatscourant. In
de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (artikel 3.8, eerste lid, onder a) is bepaald dat de
kennisgeving voorts langs elektronische weg geschiedt. In het geval van het projectbesluit of een
geval van tijdelijke afwijking van het bestemmingsplan als bedoeld in artikel 2.12, tweede lid, van
de Wabo dat onderdeel uitmaakt van de omgevingsvergunning, is in het onderhavige besluit
bepaald dat in dat geval publicatie in de Staatscourant en langs elektronische weg moet
plaatsvinden. De elektronische mededeling strekt ertoe om via de landelijke voorziening
www.ruimtelijkeplannen.nl voor een ieder de actuele planologische situatie eenvoudiger kenbaar
te maken.
Wellicht ten overvloede wordt hierbij opgemerkt dat het bij de elektronische mededeling
uitsluitend gaat om de zakelijke inhoud van een verleende vergunning, niet om een integrale
publicatie van de vergunning met de daarin opgenomen (persoons)gegevens.
Artikel 6.13 – 6.15
Deze artikelen zijn sinds 1999 opgenomen in het Ivb. Zij houden verband met de implementatie
van de Seveso-richtlijn.
Artikel 7.1
Bestuursorgaan in de zin van dit hoofdstuk zijn de bestuursorganen die bevoegd zijn tot
de bestuursrechtelijke handhaving van het bij of krachtens de betrokken wetten bepaalde.
Welke dat zijn, is bepaald in de betrokken wetten. Voor de handhaving van het stelsel van
de omgevingsvergunning is dat het gezag dat bevoegd is een omgevingsvergunning te
verlenen.
Artikel 7.2
Eerste tot en met derde lid en vierde lid, onder a
In artikel 7.2 zijn de kwaliteitseisen opgenomen waaraan een professioneel
handhavingsproces op beleids- of strategisch niveau moet voldoen. Er moet sprake zijn
van door het bestuursorgaan schriftelijk vastgelegde handhavingsdoelstellingen. Deze
moeten gebaseerd zijn op een probleemanalyse waarbij het bestuursorgaan in kaart heeft
gebracht voor welke regelgeving (de Wabo en het bij of krachtens de andere betrokken
wetten bepaalde) het de zorg voor de bestuursrechtelijke handhaving is opgedragen, wat
de kansen op overtredingen van die regelgeving zijn en wat de effecten van die
overtredingen voor de fysieke leefomgeving zijn. Een goede probleem- of risicoanalyse is
één van de belangrijkste factoren om een kwalitatief goede beleidscyclus te realiseren. Uit
de evaluatie van het Besluit kwaliteitseisen handhaving milieubeheer komt naar voren dat
het opstellen van zo’n analyse voor veel handhavingsinstanties een ingewikkelde opgave
is. Daarom wordt hier in het Transitieprogramma Werk in uitvoering de nodige aandacht
11
aan besteed. Het Transitieprogramma maakt deel uit van de beleidsprioriteit “Slimmere
regels, betere uitvoering, minder lasten”, genoemd in de brieven aan de Tweede Kamer
12
van 26 maart 2007 en 17 april 2008. Het geeft uitwerking aan het onderdeel “betere
uitvoering”.
11
12

Kamerstukken II 2007/08, 29 383, nr. 83, p. 15-16.
Kamerstukken II 2006/07, 30 800 XI, nr. 88 en 2007/08, 29 383, nr. 102.

82

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Op basis van de probleemanalyse bepaalt het bestuursorgaan welke activiteiten nodig zijn
om de in kaart gebrachte handhavingsdoelen te bereiken en welke prioriteiten het daarbij
stelt. Het stellen van prioriteiten betekent niet dat op niet-prioritaire terreinen niet
gehandhaafd zou hoeven te worden. Het is wel zo dat de wijze van handhaving op
prioritaire terreinen verschilt van handhaving op niet-prioritaire terreinen. Handhaving op
niet-prioritaire terreinen is niet van tevoren geprogrammeerd en is derhalve doorgaans
repressief van karakter. Handhaving vindt daarbij vooral plaats naar aanleiding van
klachten, verzoeken om informatie over specifieke situaties waarmee burgers worden
geconfronteerd, vermoedens van overtredingen of concrete verzoeken om ergens
handhavend op te treden. Professioneel handhaven betekent dat het bestuur – als het op
de hoogte raakt van een mogelijke of daadwerkelijke overtreding – in actie komt:
handhaven is regel en niet-handhaven uitzondering.
Doelen en activiteiten maken deel uit van het handhavingsbeleid. Doelen worden idealiter
geformuleerd in termen van outcome (naleefgedrag en milieukwaliteit). Dat is in de praktijk nog
niet het geval. Ook aan dit punt wordt daarom aandacht besteed in het bovengenoemde
Transitieprogramma, in directe relatie tot de verbeteringen die blijkens de evaluatie nodig zijn in
de monitoring. Wat onder handhavingsbeleid moet worden verstaan, wordt in het besluit niet
gedefinieerd. Uit de verschillende leden van artikel 7.2 blijkt echter duidelijk welke elementen deel
van het begrip uitmaken, zoals doelstellingen, prioriteitenstelling, nalevings- en toezichtstrategie
of afspraken over afstemming en samenwerking. Handhavingsbeleid wordt ook wel omschreven
als het geheel van handhavingsprioriteiten, -doelstellingen, -strategie en -werkwijze.
De frequentie waarmee een bepaald element kan worden aangepast, is niet relevant voor
de vraag of het wel of niet als handhavingsbeleid moet worden betiteld. Artikel 7.2, eerste
lid, schrijft voor dat regelmatig moet worden bezien of het beleid aanpassing vergt, maar in
ieder geval naar aanleiding van de in artikel 7.7, tweede lid, voorgeschreven jaarlijkse
evaluatie. Voor sommige elementen is een meer frequente aanpassing wellicht wenselijker.
Dat is ter beoordeling van het bestuursorgaan.
Het bestuursorgaan moet zijn handhavingsbeleid afstemmen met andere betrokken
bestuursorganen. Wie dat zijn, kan hier niet op voorhand worden aangegeven. Dat hangt
immers af van de vraag welke andere bestuursorganen door het handhavingsbeleid van
het bestuursorgaan (kunnen) worden geraakt, bijvoorbeeld omdat samenwerking aan de
orde is bij de uitvoering van het beleid of het toezicht. De eis van afstemming betreft een
inspanningsverplichting.
Het spreekt voor zich dat het bestuursorgaan het handhavingsbeleid met betrekking tot het
omgevingsvergunningstelsel en het bij of krachtens de betrokken wetten bepaalde afstemt
met het handhavingsbeleid op andere werkterreinen binnen zijn organisatie. Daarnaast
dient er binnen de organisaties van de bestuursorganen een goede afstemming plaats te
vinden tussen de ‘handhavers’ en de ‘vergunningverleners’.
Eerste en zesde lid
De periode waarop het handhavingsbeleid betrekking dient te hebben, is niet
voorgeschreven. Het ligt echter voor de hand dat het beleid betrekking heeft op een
periode van minstens een jaar. Het bestuursorgaan is vrij in de keuze voor een langere
periode. Het feit dat de periode waarvoor het handhavingsbeleid wordt vastgesteld
meerdere jaren kan bedragen, neemt niet weg dat ten minste eenmaal per jaar moet
worden bezien of het vastgestelde beleid door wijziging van het desbetreffende document
moet worden aangepast. De aanleiding daarvoor is de evaluatie van het
uitvoeringsprogramma. Ingevolge artikel 7.3, eerste lid, moet het handhavingsbeleid
namelijk jaarlijks worden uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma waarin de voor het
komende jaar voorgenomen activiteiten moeten worden gepland. Artikel 7.7, tweede lid,
schrijft voor dat deze activiteiten vervolgens na afloop van dat jaar worden geëvalueerd.
Daarbij moet niet alleen worden bezien of de voorgenomen activiteiten zijn gerealiseerd
maar ook of en in hoeverre zij hebben bijgedragen aan de krachtens artikel 7.2, eerste lid,
vastgelegde handhavingsdoelstellingen.

83

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Het handhavingsbeleid, het uitvoeringsprogramma, de rapportage en de evaluatieuitkomsten moeten bekend worden gemaakt aan de politiek vertegenwoordigende
organen. In welke vorm of op welke wijze dat plaatsvindt, is ter bepaling van het
bestuursorgaan. Door te voldoen aan de hier aan de orde zijnde artikel(onderdel)en kan
worden gegarandeerd dat het handhavingsproces een cyclisch verlopend proces is.
Vierde en vijfde lid
In deze artikelleden is bepaald dat het bestuursorgaan moet beschikken over een aantal
strategieën. Het bestuursorgaan dient in de eerste plaats te beschikken over een strategie
met betrekking tot de wijze waarop namens dat orgaan het toezicht op de naleving wordt
uitgeoefend (artikel 7.2, vierde lid, onder a). Het gaat dan om zaken zoals de voorbereiding
en het afleggen van periodieke of incidentele controlebezoeken (integrale, thematische of
administratieve) ter plaatse, de controlefrequenties voor het uitvoeren van routinematige
bezoeken, het afleggen van incidentele bezoeken naar aanleiding van klachten, meldingen,
ongevallen of incidenten, de controle van administratieve bescheiden, de controle en
verificatie van de controlemaatregelen die door of in opdracht van vergunninghouders zelf
worden uitgevoerd en het toezicht op het voldoen aan of het bereiken van gestelde
normen, zoals bijvoorbeeld emissienormen. Geen onderdeel van de toezichtstrategie maar
daar wel nauw mee verbonden is de rapportage over de bevindingen van het toezicht en
het vervolg dat daaraan wordt gegeven. Het bestuursorgaan zal zijn strategische lijn ter
zake inzichtelijk moeten maken.
Een verdere uitwerking van de elementen van een toezichtstrategie is voor de handhaving
van de Wabo met betrekking tot (milieu)inrichtingen en de handhaving van de
milieuregelgeving opgenomen in de Ministeriële regeling omgevingsrecht op grond van
artikel 5.3, vierde lid, van de Wabo. Ook de verplichting om inzicht te verschaffen over de
voorlichting aan bedrijven en instellingen over de voor deze op grond van de Wabo en de
betrokken wetten geldende voorschriften is opgenomen in de ministeriële regeling. Beide
onderwerpen waren geregeld in het Besluit kwaliteitseisen handhaving milieubeheer.
Tevens dient er een sanctiestrategie, ook wel interventiestrategie genaamd, te zijn. Deze
moet volgens artikel 7.2, vierde lid, onder c, inzicht geven in het bestuursrechtelijk
optreden door het bestuursorgaan, dat wil zeggen het ter zake van een overtreding geven
en uitvoeren van beschikkingen tot het toepassen van bestuursdwang, het opleggen van
een last onder dwangsom, het geheel of gedeeltelijk intrekken van een vergunning of
ontheffing of het juist expliciet achterwege laten van handhaving in een situatie waarin dat
beter op zijn plaats is dan handhaving.
Laatstbedoelde situaties worden bepaald door de kabinetsnota “Grenzen aan gedogen”
(Kamerstukken II 1996/97, 25 085, nr. 2) en jurisprudentie van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State inzake de plicht tot (niet-)handhaving. Het
gedogen op het terrein van milieu wordt verder nog bepaald door het gezamenlijk
beleidskader gedogen dat is neergelegd in een brief van de Ministers van VROM en van
V&W (Kamerstukken II 1991-92, 22 343, nr. 2) en de brief van 4 december 2003 van de
Minister van VROM die mede namens de Minister van V&W en Justitie aan de Tweede
Kamer is aangeboden (Kamerstukken II 2003/04, 22 343, nr. 82).
In de sanctiestrategie moet worden aangegeven welke termijnen bij standaard- of veel
voorkomende overtredingen worden gehanteerd voor het opheffen van de overtredingen
en wat de zwaarte van de sancties bij standaardovertredingen is. Het uitgangspunt daarbij
is dat geconstateerde overtredingen worden beantwoord met een bij hun aard passende
reactie en dat reacties onder andere stringenter worden naarmate overtredingen
voortduren of wanneer van herhaling sprake is. In de toekomst zullen, in de vierde tranche
van de Algemene wet bestuursrecht in hoofdstuk vijf, enkele factoren (zoals de
aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond en de zwaarte van het door de overtreding
geschonden belang) worden vastgelegd, waarmee rekening dient te worden gehouden bij
het zoeken naar een passende reactie op geconstateerde overtredingen.

84

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Strikt genomen gaat aan het opstellen van een toezicht- en sanctiestrategie de opstelling
van een nalevingstrategie inzake het bevorderen van de naleving van de regelgeving voor
de uitvoering waarvan het bestuursorgaan verantwoordelijk is, vooraf. In een
nalevingstrategie wordt per beleidsveld aangegeven met welke instrumenten naleving
wordt nagestreefd en wat de rol is van het inzetten van handhaving hierbij. Andere
belangrijke instrumenten zijn onder meer voorlichting, het vergroten van de acceptatie van
regelgeving, het faciliteren van de uitvoering van de regelgeving of het belonen van
gedrag. Een verplichting tot het inzichtelijk maken van de nalevingstrategie is opgenomen
in de Ministeriële regeling omgevingsrecht met betrekking tot de naleving van de Wabo
door de drijvers van inrichtingen en de naleving van de milieuregelgeving. Een dergelijke
verplichting kwam ook voor in het Besluit kwaliteitseisen handhaving milieubeheer.
Strategisch inzicht moet voorts worden verschaft over de afstemming van het
bestuursrechtelijke optreden met het strafrechtelijke optreden tegen overtredingen door
het OM, de politie en de buitengewone opsporingsambtenaren die werkzaam zijn bij het
bestuursorgaan. Zowel het strafrecht als het bestuursrecht richten zich op het bevorderen
van normconform gedrag. De bestuursrechtelijke instrumenten die ter beschikking staan,
zijn vooral toegesneden op het geheel of gedeeltelijk ongedaan maken of beëindigen van
de overtreding en op het herstel van de situatie. De strafrechtelijke instrumenten zijn
vooral toegesneden op het straffen van de overtreder en op het wegnemen van diens
wederrechtelijk genoten (concurrentie)voordeel. Beide typen instrumenten dienen
daarnaast tot ontmoediging (preventie). Bij overtreding van het stelsel van de
omgevingsvergunning of het bij of krachtens de betrokken wetten bepaalde kunnen vrijwel
al deze aspecten aan de orde zijn. Handhavend optreden door bestuur en OM dient dan
ook in samenspel plaats te vinden. In de sanctiestrategie moet worden aangegeven welke
manier van handhaven voor welke situatie het effectiefst is. In sommige gevallen zal ruimte
moeten bestaan voor maatwerk. Zo kan het zijn dat zowel reparatoire als punitieve sancties
nodig zijn, om de schade die met de overtreding is aangebracht te herstellen en de
overtreder te bestraffen. In de sanctiestrategie moet de afbakening en de werkwijze tussen
het OM, de politie en de buitengewone opsporingsambtenaren die werkzaam zijn bij het
bestuursorgaan worden geregeld. Daarbij moet aansluiting worden gezocht bij de
kabinetsnota over de uitgangspunten bij de keuze van een sanctiestelsel (Kamerstukken I,
2008/09, 31700 VI, D).
De sanctiestrategie moet ook inzicht geven in de wijze van optreden tegen overtredingen
die door de eigen organisatie of andere bestuursorganen zijn begaan (artikel 7.2, vierde lid,
onder d). De aanpak van overtredingen die zijn begaan door andere overheden of een
onderdeel van de eigen overheid, is in principe niet anders dan de aanpak van
overtredingen door anderen. De reden dat een apart onderdeel van de sanctiestrategie
hieraan aandacht dient te besteden is, dat bij overtredingen begaan door de overheid,
meer nog dan bij particulieren, nalevingsdoelen in de sfeer van algemeen normbesef en
geloofwaardigheid van de normerende overheid gelden. Overtredende overheden bieden
geen goed voorbeeld. In de procedure die volgt op een overtreding van de overheid moet
daarom extra zorgvuldig worden gehandeld met betrekking tot transparantie en
openbaarheid.
Het bestuursrechtelijke optreden moet vervolgens ook worden afgestemd met andere
betrokken bestuursorganen. Dat geldt in ieder geval met betrekking tot situaties waarin er
sprake is van meer dan één tot bestuursrechtelijke handhaving bevoegd gezag of van
meerdere bestuursorganen die na elkaar – in een keten – bevoegd zijn, bijvoorbeeld met
betrekking tot handelingen met bouw- of afvalstoffen. Maar ook voor andere situaties kan
afstemming wenselijk zijn, zoals met betrekking tot de werkzaamheden van de bij het
bestuursorgaan werkzame bijzondere opsporingsambtenaren. Afspraken zijn voorts
wenselijk over de uitwisseling van gegevens betreffende de bestuursrechtelijke en de
strafrechtelijke handhaving. De bedoelde afspraken over de samenwerking en afstemming
kunnen onder meer worden gevonden in de bestuursovereenkomsten die in diverse

85

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

provincies zijn gesloten over de samenwerking bij de handhaving gericht op de vier
kleursporen (grijs - milieuregelgeving, blauw - waterregelgeving, rood - regelgeving
ruimtelijke ordening en groen - natuurregelgeving).
Een meervoudig bevoegd gezag komt vooral voor op milieugebied, met name bij de
uitvoering van de de artikelen 18.2a en 18.2b van de Wet milieubeheer en artikel 95, derde
lid, van de Wet bodembescherming, alsmede bij de handhaving van het bij of krachtens de
betrokken wetten bepaalde omtrent handelingen met betrekking tot stoffen, preparaten of
andere producten.
Er wordt van uitgegaan dat het tot handhaving bevoegde gezag handelt overeenkomstig de
door hemzelf zelf in strategieën vastgelegde lijnen.
Artikel 7.3
Eerste lid
Artikel 7.3, eerste lid, schrijft voor dat in het uitvoeringsprogramma dat het bestuursorgaan
jaarlijks moet opstellen voor zijn handhavingsactiviteiten, een relatie wordt gelegd met het
geldende ingevolge artikel 7.2 vastgestelde handhavingsbeleid. Het programmeren van de
handhavingsactiviteiten moet plaatsvinden in lijn met de prioriteitenstelling van activiteiten
die op haar beurt weer in relatie moet staan met de door het bestuursorgaan
geformuleerde doelen die met handhaving moeten worden bereikt. Bovendien moet
rekening worden gehouden met de frequentie waarmee volgens de toezichtstrategie
routinematige controlebezoeken zullen plaatsvinden.
Het ligt voor de hand dat het bestuursorgaan zijn uitvoeringsprogramma uitwerkt in een
werkplan voor de betrokken handhavingsorganisatie. Daarnaast zal in de praktijk bij
voorkeur ook een uitwerking plaatsvinden in werkplannen voor de individuele
medewerkers van die organisatie. Het besluit bevat echter geen verplichting ter zake,
conform aanbeveling 8 van de evaluatie van de Wet handhavingsstructuur en het Besluit
kwaliteitseisen handhaving milieubeheer.
Tweede lid
Evenals met betrekking tot het handhavingsbeleid het geval is, moet het
uitvoeringsprogramma worden afgestemd met de betrokken andere bestuursorganen en
de organen die belast zijn met de strafrechtelijke handhaving. Het betreft ook hier een
inspanningsverplichting. Het uitvoeringsprogramma moet in ieder geval worden afgestemd
met andere bestuursorganen in situaties waarin er sprake is van meer dan een tot
bestuursrechtelijke handhaving bevoegd gezag of van meerdere bestuursorganen die na
elkaar – in een keten – bevoegd zijn, bijvoorbeeld met betrekking tot handelingen met
afvalstoffen. Verder kan uit de in de bestuursovereenkomsten over de handhaving
gemaakte afspraken worden afgeleid met wie afstemming van handhavingsprogramma’s
wenselijk is.
Het uitvoeringsprogramma moet bekend worden gemaakt aan de vertegenwoordigende
organen. Zoals hierboven reeds is aangegeven, is het ter bepaling van het bestuursorgaan
in welke vorm of op welke wijze dat plaatsvindt. Uiteraard hoeven hierbij niet alle finesses
van de op stapel staande handhavingsactiviteiten inzichtelijk te worden gemaakt. Het moet
immers mogelijk blijven om bijvoorbeeld ook niet van tevoren aangekondigde of
bekendgemaakte controleacties uit te voeren.
Artikel 7.4
Eerste lid, onder a en d
In artikel 7.4 worden kwaliteitseisen gesteld aan de (administratieve) organisatie van het
dienstonderdeel van het bestuursorgaan dat zich met de handhaving van het
omgevingsvergunningstelsel en het bij of krachtens de betrokken wetten bepaalde bezig
houdt.
Uiteraard geldt dat de organisatie zo moet zijn ingericht dat voldoende is gewaarborgd dat
het vastgestelde handhavingsbeleid en het opgestelde uitvoeringsprogramma goed

86

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

kunnen worden uitgevoerd. In de toelichting op artikel 7.3, eerste en derde lid, is al
aangegeven dat de capaciteit in kwantitatief opzicht toereikend moet zijn. In artikel 7.4,
eerste lid, gaat het er om dat de capaciteit ook in kwalitatief opzicht toereikend is en dat
eventueel ontbrekende capaciteit of deskundigheid wordt ingehuurd of wordt
gecompenseerd door uitbesteding van handhavingstaken aan een ander bestuursorgaan
of een particuliere organisatie. Uiteraard zullen ook opleidingsplannen ervoor kunnen
zorgen dat tekortschietende deskundigheid bij het personeel adequaat wordt aangevuld.
Voorts moeten bevoegdheden, taken en verantwoordelijkheden van de
handhavingsorganisatie schriftelijk worden vastgelegd en voor zover nodig zijn geregeld
in bijvoorbeeld een mandaatsregeling. Het bestuursorgaan moet er in ieder geval voor
zorgen dat de toezichthouders bij de uitoefening van hun taak beschikken over het
wettelijk verplichte legitimatiebewijs (zie artikel 5:12 van de Algemene wet bestuursrecht)
en op de hoogte zijn van de bevoegdheden die hen krachtens de Algemene wet
bestuursrecht toekomen.
Het bestuursorgaan dient de organisatie tenslotte zo in te richten dat deze binnen en
buiten gebruikelijke kantooruren bereikbaar is voor het melden van acute klachten en
beschikbaar voor het behandelen van incidenten. Bereik- en beschikbaarheid kunnen
desgewenst ook in samenwerking met een andere handhavingsorganisatie in de regio
worden gerealiseerd.
Eerste lid, onder b en c
Een belangrijk grondbeginsel van professionele handhaving is de objectiviteit van de
handhaving. Voor het milieutoezicht gold op grond van het Besluit kwaliteitseisen
handhaving milieubeheer dat alle handhavingsinstanties aan de eis van functiescheiding
moeten voldoen. De scheiding tussen milieuwethandhaving en milieuvergunningverlening
moet daarbij minimaal op persoonsniveau liggen, omdat een scheiding op dossierniveau
niet voldoende waarborgen biedt voor een objectieve uitvoering van de handhaving. Dit
betekent dat iemand die belast is met handhaving, niet daarnaast ook nog vergunningen
mag schrijven. De scheiding geldt voor de ‘behandelaars’, of die nu technisch, financieel
of juridisch geschoold zijn. De scheiding geldt niet voor specialisten op technisch,
financieel of juridisch gebied die ad hoc een bijdrage aan vergunningverlening of
handhaving leveren. Het bezoeken van bedrijven ten behoeve van het afgeven van een
goede omgevingsvergunning behoort tot het proces van de vergunningverlening. Tevens
moet de vergunningverlener een opleveringscontrole kunnen doen, waarbij dan samen met
de handhaver een bedrijfsbezoek wordt afgelegd.
De objectiviteit van de handhaving is een belangrijke reden voor een functiescheiding op
persoonsniveau, maar niet de belangrijkste. Een ministens even belangrijke reden hiervoor
is dat vergunningverlening en handhaving beide een vak apart zijn, waarvoor verschillende
kennis en vaardigheden vereist zijn. Daarnaast vragen handhaving en vergunningverlening
om verschillende attitudes, die niet per definitie in één persoon verenigd zijn. Een
zodanige functiescheiding is mede noodzakelijk omdat in combinatiefuncties de
handhaving stelselmatig een te lage prioriteit blijkt te krijgen. Bij weinig beschikbare
capaciteit komt in een combinatiefunctie van handhaving en vergunningverlening
handhaving veelal op de tweede plaats, omdat er voor de toepassing van een
handhavingsinstrument (anders dan voor vergunningverlening) geen wettelijke termijnen
gelden.
Aan objectiviteit van de handhaving wordt ook bijgedragen door de (in artikel 7.4, eerste
lid, onder c, voorgeschreven) roulatie van medewerkers waarmee kan worden voorkomen
dat er binnen de vaste handhavingsrelatie tussen een inrichting en een
overheidsorganisatie te nauwe banden ontstaan tussen een ondernemer en een
toezichthouder.
In het voorliggende besluit is ervoor gekozen de wettelijke eis van functiescheiding op
persoonsniveau – in het verlengde van het Besluit kwaliteitseisen handhaving
milieubeheer – te continueren met betrekking tot personen die belast zijn met de
behandeling van aanvragen om een omgevingsvergunning met betrekking tot het

87

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

oprichten, veranderen of in werking hebben van een inrichting als bedoeld in de Wet
milieubeheer en personen die belast zijn met het toezicht op de naleving van de betrokken
wetten met betrekking tot zo’n inrichting. Ook de eis van roulatie van toezichthouders is
specifiek gesteld met betrekking tot de personen die toezicht houden op de naleving van
de betrokken wetten met betrekking tot inrichtingen. Een belangrijke overweging daarbij is
dat bedoelde personen in de loop van jaren onvermijdelijk een band opbouwen met de
drijvers van inrichtingen. Het in werking hebben van een inrichting is immers niet een
eenmalige activiteit, zoals de bouw van een woning of het kappen van een boom.
Bij de uitvoering van het Besluit kwaliteitseisen handhaving milieubeheer in de praktijk is
gebleken dat een aantal gemeenten moeite heeft met het organiseren van de vereiste
functiescheiding op persoonsniveau. Daarom is conform afspraak in het bestuurlijke
overleg tussen de betrokken overheden dit punt expliciet betrokken bij de evaluatie van de
Wet handhavingsstructuur en het Besluit kwaliteitseisen handhaving milieubeheer.
Volgens de onderzoekers zijn de problemen die zich wel eens bij kleine organisaties
voordoen, echter oplosbaar en zij bevelen aan om de verplichting tot functiescheiding in
stand te laten en uit te breiden naar de ‘beleidsmakers’. Van dit laatste is afgezien. Wel zijn
in dit besluit naast de ‘vergunningverleners voor inrichtingen’ tevens degenen genoemd
die zich bezighouden met de uitvoering van het Besluit algemene regels voor inrichtingen
milieubeheer (het Activiteitenbesluit). Het gaat daarbij om degenen die belast zijn met de
voorbereiding van beslissingen over de gelijkwaardigheid van andere maatregelen op
grond van artikel 8.40a van de Wet milieubeheer of van maatwerkvoorschriften op grond
van artikel 8.42 van genoemde wet. De onderzoekers concludeerden overigens ook dat het
roulatievoorschrift in stand moet blijven.
Eerste lid, eerste volzin, en tweede lid, en 8.6
Het is belangrijk dat de in artikel 7.2, vierde lid, voorgeschreven strategieën worden
uitgewerkt in een op de uitvoering gerichte beschrijving van werkprocessen en
procedures. Dat draagt bij aan een uniforme, transparante en continue uitvoering van de
handhavingstaak, ook wanneer er personeelsmutaties optreden.
Een goed gestructureerde beschrijving van de belangrijkste werkprocessen en procedures
binnen de handhavingstaak vormt de basis van kwaliteitsborging. Daarbij moet worden
gedacht aan een beschrijving van de uitoefening van het toezicht en de voorbereiding en
uitvoering van beschikkingen tot toepassing van bestuursdwang, oplegging van een last
onder dwangsom of gehele of gedeeltelijke intrekking van een vergunning of ontheffing bij
wijze van sanctie.
In het kader van de invoering van de omgevingsvergunning is er een toezichtsprotocol
ontwikkeld waardoor er een praktisch instrument voor integraal toezicht voorhanden is
voor alle in de omgevingsvergunning opgegane toestemmingsstelsels.
De werk- en procedurebeschrijvingen dienen daarnaast betrekking te hebben op interne en
externe communicatie van (de handhavingsorganisatie van) het bestuursorgaan over
toezichtsresultaten, aangekondigde en opgelegde sancties of gedoogbeschikkingen en op
het informatiebeheer. Een goed georganiseerd informatiebeheer is een belangrijke
voorwaarde om de resultaten en de voortgang van de geprogrammeerde
handhavingsactiviteiten en het bereiken van de geformuleerde handhavingsdoelstellingen
te bewaken en inzichtelijk te maken. Op basis daarvan moet vervolgens het plannings- en
programmeringsproces kunnen worden ondersteund. Dit informatiebeheer vergt een
geautomatiseerd systeem waarin de in het kader van de handhaving verkregen gegevens
worden geregistreerd en dat in ieder geval in staat is om zorg te dragen voor een planningen procedurebewaking van de handhavingsactiviteiten. Het gaat hier om informatie in
termen van aantallen ten aanzien van uitgevoerde controles, geconstateerde
overtredingen, bestuursrechtelijke sancties en strafrechtelijk optreden (door de
buitengewone opsporings-)ambtenaren van de organisatie van het bestuursorgaan)
alsmede om klachten die zijn ontvangen over situaties waarin mogelijk sprake is van een
overtreding.

88

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Het spreekt voor zich dat er naast dit geautomatiseerde systeem diverse andere
technische, juridische en administratieve voorzieningen beschikbaar moeten zijn die naar
het oordeel van het bestuursorgaan nodig zijn voor een adequate uitvoering van de
handhavingstaak: meetapparatuur, laboratoriumfaciliteiten, fototoestellen, mobiele
telefoons, emailaansluitingen, literatuur en aansluiting op (juridische) databanken.
Dergelijke voorzieningen dienen uiteraard in goede staat te verkeren, hetgeen
systematisch moet worden gecontroleerd. Instrumenten en apparaten moeten zonodig
worden gekalibreerd.
Ook voor de aanwezigheid van een beschrijving van de werkprocessen en procedures
geldt overigens dat systematisch moet worden getoetst of de uitgevoerde werkzaamheden
nog overeenkomstig die beschrijving plaatsvinden en of deze verbetering of aanpassing
behoeven.
Artikel 7.5
Het bestuursorgaan moet er voor zorgen dat de voor de uitvoering van het
handhavingsbeleid benodigde en beschikbare financiële en personele middelen in de
begroting worden gewaarborgd en worden toegelicht. Het verdient de voorkeur dat hiertoe
relevante (interne) kengetallen worden gehanteerd. In de eerdergenoemde ex ante
evaluatie is geconcludeerd dat daarbij ook inzichtelijk moet worden gemaakt op welke
wijze is berekend welke middelen benodigd zijn. Met betrekking tot de benodigde en
beschikbare middelen is niet alleen de begroting relevant. Ook voor de uitvoering van het
jaarlijkse uitvoeringsprogramma dienen voldoende middelen te worden veiliggesteld. Voor
de in het uitvoeringsprogramma concreet beschreven activiteiten moet worden
aangegeven wat de voor die activiteiten benodigde en beschikbare capaciteit en financiële
middelen zijn. Capaciteit en financiële middelen moeten uiteraard toereikend zijn voor de
uitvoering van het programma. Dit geldt niet alleen bij het opstellen van het
uitvoeringsprogramma; ook tijdens de uitvoering moeten de capaciteit en financiële
middelen worden bewaakt. Een en ander vereist dat het bestuursorgaan niet alleen inzicht
heeft in de benodigde capaciteit en deskundigheden maar ook in de daadwerkelijk
beschikbare handhavingscapaciteit en in ontwikkelingen ter zake in verband met
bijvoorbeeld ziekte of personeelsmutaties. Deze kunnen immers van invloed zijn op de
uitvoering van de geprogrammeerde handhavingsactiviteiten. Op basis van het inzicht in
de betekenis van dergelijke ontwikkelingen kan het bestuursorgaan er voor kiezen om
maatregelen te treffen opdat de planning alsnog wordt gehaald of om de prioriteitenstelling
of programmering beargumenteerd aan te passen.
Artikel 7.6
Om te kunnen vaststellen of de handhavingsdoelstellingen worden bereikt, zal het
bestuursorgaan een methodiek moeten hanteren aan de hand waarvan monitoring en
evaluatie kunnen plaatsvinden. Het ligt voor de hand dat bepaalde indicatoren in deze
methodiek een rol spelen. Het is gebruikelijk om daarbij cijfermatige gegevens te hanteren
die in het kader van de handhaving zijn verkregen over bijvoorbeeld aantallen uitgevoerde
controles, geconstateerde overtredingen en opgelegde bestuursrechtelijke en
strafrechtelijke sancties (zoals processen-verbaal en aangeboden transacties). Ingevolge
artikel 7.6, tweede lid, moeten (dergelijke) in het kader van de handhaving verkregen
gegevens worden geregistreerd. De relatie tussen de gekozen methodiek en de
handhavingsdoelstellingen impliceert dat deze doelen voldoende concreet (als meetbare
prestaties geformuleerd) moeten zijn.
Artikel 7.7
Eerste lid
Artikel 7.7, eerste lid, schrijft diverse periodieke rapportages voor, zonder daar een termijn
bij te noemen. De rapportages moeten worden uitgebracht aan de gemeenteraad en aan
provinciale staten. Dergelijke rapportages kunnen ook voor andere dan de
vertegenwoordigende organen van belang zijn. Het is belangrijk dat de beleidsmakers,

89

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

vergunningverleners en andere handhavende organisatieonderdelen van het
bestuursorgaan van de rapportages kennis kunnen nemen. Daarnaast vindt veelal
verantwoording plaats aan koepelorganisaties. Het bestuursorgaan bepaalt zelf of er één
rapportage bestemd voor meerdere geadresseerden of meerdere op diverse
geadresseerden afgestemde rapportages worden opgesteld.
Tweede lid
Artikel 7.7, tweede lid, schrijft een jaarlijkse evaluatie voor. Een cyclisch verlopend
handhavingproces wordt door middel van evaluatie afgesloten met een rapportage over en
verantwoording van de uitgevoerde handhaving aan de gemeenteraad en provinciale
staten. Daarbij moet worden getoetst of de geleverde handhavingsinspanningen ook het
bereiken van de handhavingsdoelstellingen hebben opgeleverd. Indien deze doelstellingen
zijn bereikt, zal dit in algemene zin leiden tot een beter naleefgedrag en - indirect - tot
positieve effecten op de omgevingskwaliteit. Indien deze doelstellingen niet zijn bereikt,
kan dit leiden tot conclusies en aanbevelingen over aanpassingen van het
handhavingsbeleid, het uitvoeringsprogramma of de uitgevoerde handhavingsactiviteiten.
Rapportages en evaluatie impliceren monitoring. Onder monitoring wordt hier verstaan het
periodiek meten van de resultaten van de verrichte handhavingsactiviteiten met behulp
van de krachtens artikel 7.2, derde lid, onder b, inzichtelijk gemaakte methodiek en het
beoordelen van de bijdragen van de activiteiten aan het bereiken van de
handhavingsdoelstellingen. De methodiek wordt door het bestuursorgaan zelf bepaald.
Volgens aanbeveling 3 van het meergenoemde evaluatierapport moet de inhoudelijke
monitoring van het handhavingsbeleid bij de verschillende overheden echter zodanig
worden verbeterd dat gegevens beschikbaar komen over de effecten van het handelen van
handhavingsorganisaties op het naleefgedrag en de milieukwaliteit. Daarmee kan de
inhoudelijke evaluatie van het handhavingsbeleid op een hoger niveau worden gebracht.
Volgens aanbeveling 4 verdient het aanbeveling om hiervoor een landelijke leidraad en
ICT-standaard te ontwikkelen. Aan deze aanbevelingen wordt – verbreed tot de handhaving
van het omgevingsrecht – gevolg gegeven in het Transitieprogramma.
Een aantal overheden hebben een kwaliteitszorgsysteem ingevoerd, waarvan externe audit deel
uitmaakt. Een externe audit wordt door deze overheden als nuttig ervaren. In het kader van de
evaluatie van het Besluit kwaliteitseisen handhaving milieubeheer is de aanbeveling gedaan om
externe audits een vast onderdeel van de uitvoering van het besluit te laten uitmaken. Vooralsnog
wordt de toepassing van externe audits echter niet wettelijk voorgeschreven. Dit laat echter
onverlet dat het uitvoeren van een externe audit een nuttige functie kan vervullen bij het
verbeteren van de organisatie en werkwijzen van het handhavingsbeleid. Momenteel voeren de
provincies audits uit bij de betrokken organisaties in het kader van hun wettelijke coördinatietaak.
De resultaten vormen voor de provincies de basis voor een eventueel optreden. Hiervoor hebben
de provincies inmiddels een gemeenschappelijk kader ontwikkeld. Daarnaast vinden soms meer
horizontale, benchmark-achtige externe audits plaats, waarbij bijvoorbeeld de ene gemeente de
taakuitvoering van een andere gemeente bekijkt. Deze externe audits kennen een meer
vrijblijvend karakter en variëren qua inhoud sterk. Horizontale audits passen als zodanig goed in
het versterken van de horizontale kwaliteitsborging zoals de commissie Oosting adviseert, maar
ze bieden onvoldoende basis voor eventuele interventie door de provincies. Bij de beoogde
overgang naar een primair horizontaal toezichtsmodel conform de kabinetsreactie op het advies
van de commissie Oosting zou horizontale externe auditing opgenomen kunnen worden als
onderdeel van het te ontwikkelen informatie-arrangement. De precieze uitwerking van een en
ander vindt in het Transitieprogramma plaats. De uitkomsten ervan worden eventueel te zijner tijd
in dit besluit opgenomen.
Derde lid
De rapportage en het verslag van de evaluatie worden, evenals het uitvoeringsprogramma,
bekendgemaakt aan de gemeenteraad respectievelijk provinciale staten. Het kan aanbeveling

90

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

verdienen deze stukken eveneens naar andere bestuursorganen, zoals de provincie of de VROMinspectie, toe te sturen. Dit wordt aan B&W of GS overgelaten.
Artikel 8.1
Het is de bedoeling dat het besluit grotendeels gelijktijdig met de wet in werking treedt. De
verplichte elektronische indiening van de aanvraag als bedoeld in artikel 4.1 zal bij het
invoeringsbesluit met twee jaar worden uitgesteld (zie paragraaf 4.1 van deze toelichting).

91

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Bijlage I
Aanwijzing van categorieën inrichtingen en van vergunningplichtige inrichtingen, alsmede van
gevallen waarin een ander bestuursorgaan dan burgemeester en wethouders het bevoegd gezag
is.
De artikelen 2.1 en 3.3 van dit besluit verwijzen naar bijlage I. Deze bijlage bevat de volgende
elementen:
-

Aanwijzing van categorieën milieurelevante inrichtingen zoals bedoeld in artikel 1.1, derde lid,
van de Wet milieubeheer
Aanwijzing van de in- en uitsluitingscriteria
Aanwijzing van vergunningplichtige inrichtingen. Voor alle niet-vergunningplichtige
inrichtingen die wel milieurelevant zijn, geldt het Activiteitenbesluit
Aanwijzing van gevallen per categorie milieurelevante inrichtingen waarvoor een ander
bestuursorgaan dan B&W bevoegd gezag is.

Deze aanwijzingen waren tot nu toe in verschillende besluiten geregeld. Drie aanwijzingen
maakten onderdeel uit van het Ivb. De aanwijzing van vergunningplichtige inrichtingen maakte
onderdeel uit van Bijlage 1 van het Activiteitenbesluit. Al deze aanwijzingen zijn thans
geïntegreerd in Bijlage I bij dit besluit. Een wijziging van de bijlage bij het Activiteitenbesluit die
onlangs in procedure is gebracht, is in Bijlage I verwerkt.
Bij de integratie is hetgeen tot nu toe in genoemde besluiten was opgenomen, vrijwel ongewijzigd
overgenomen. In algemene zin kan daarom verwezen worden naar de toelichting bij genoemde
besluiten. In bijlage II van het Ivb waren de categorieën inrichtingen opgenomen ten aanzien
waarvan de Minister van VROM bevoegd gezag is. Deze aanwijzing is thans opgenomen als
categorie 29 van Bijlage I.
De aanwijzing in onderdeel B is overgenomen van de aanwijzing van vergunningplichtige
inrichtingen in diverse besluiten. Zo is onderdeel B, eerste lid, overgenomen van Bijlage 1,
onderdeel b tot en met f van het Activiteitenbesluit. Het is de bedoeling om bij een wijziging of
herziening van de in onderdeel B genoemde regelingen de aanwijzing van vergunningplichtige
inrichtingen onder te brengen bij de in onderdeel C genoemde categorieën, bijvoorbeeld
landbouwbedrijven. Voor de in het tweede lid van onderdeel B opgenomen categorieën
e
inrichtingen worden op dit moment in het kader van het Activiteitenbesluit 2 fase algemene
regels opgesteld. Zodra deze regels in werking treden, zal dit artikellid komen te vervallen.

92

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Bijlage II
Aanwijzing van bouwactiviteiten en planologische gebruiksactiviteiten waarvoor geen
omgevingsvergunning is vereist en van planologische afwijkingsmogelijkheden
1. Inleiding
In deze bijlage bij het Besluit omgevingsrecht (hierna: het Bor) wordt invulling gegeven
aan artikel 2.1, derde lid, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (hierna: de
Wabo). Op grond van dat artikellid kunnen met betrekking tot de in artikel 2.1, eerste lid,
van de Wabo genoemde activiteiten, categorieën gevallen worden aangewezen waarvoor
het verbod om die activiteit te verrichten zonder een omgevingsvergunning niet geldt.
Deze bijlage wijst ten aanzien van een tweetal activiteiten uit artikel 2.1, eerste lid, van de
Wabo omgevingsvergunningvrije categorieën gevallen aan. In de eerste plaats betreft het
aanwijzingen binnen de activiteit ‘bouwen’, bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder a, van
de Wabo. In de tweede plaats gaat het om aanwijzingen binnen de activiteit ‘planologisch
gebruik in strijd met de vigerende planologische regelgeving’, bedoeld in artikel 2.1, eerste
lid, onder c, van de Wabo.
De in deze bijlage opgesomde bouwwerken en het daarmee samenhangende
planologische gebruik vormen in feite een voortzetting van de categorie
bouwvergunningsvrije bouwwerken, die was opgenomen in artikel 43, eerste lid, aanhef en
onderdeel c, van de Woningwet en het daarop gebaseerde Besluit bouwvergunningsvrije
en licht-bouwvergunningplichtige bouwwerken (hierna: het Bblb).
Daarnaast is in deze bijlage de categorie van gevallen aangewezen waarmee op grond van
artikel 2.12, eerste lid, onderdeel a, onder 2º, van de Wabo, omgevingsvergunning kan
worden verleend. Het gaat hier om een voortzetting van de zogenoemde ‘kruimellijst’ van
gevallen van beperkte planologische betekenis welke was opgenomen in artikel 4.1.1 van
het Besluit ruimtelijke ordening.
1.1. Bouwen
Met het opgaan van de bouwvergunning krachtens de Woningwet in de
omgevingsvergunning wordt ook de categorie bouwwerken voor het bouwen waarvan
geen vergunning is vereist, voortaan binnen het systeem van de Wabo aangewezen. Net
als onder de Woningwet is binnen de systematiek van de Wabo als hoofdregel blijven
gelden dat voor het bouwen een omgevingsvergunning nodig is. Dit vereiste is
opgenomen in artikel 2.1, eerste lid, onder a, van de Wabo. Het voorgenomen bouwen
wordt in dat verband ingevolge artikel 2.10 van de Wabo preventief getoetst aan onder
meer de planologische regelgeving (zoals het bestemmingsplan), het Bouwbesluit 2003, de
bouwverordening en de welstandsnota. In afwijking van die hoofdregel geldt ingevolge
artikel 2.1, derde lid, van de Wabo een uitzondering voor het bouwen dat bij algemene
maatregel van bestuur is aangewezen. In deze bijlage worden de bouwactiviteiten
aangewezen die binnen de reikwijdte van dit ‘bouwen’ vallen. De aanwijzing in deze bijlage
leidt ertoe dat voor dit bouwen de omgevingsvergunningplicht ingevolge artikel 2.1, eerste
lid, onder a, van de Wabo niet van toepassing is.
1.2. Planologisch strijdig gebruik
Vanuit de Wet ruimtelijke ordening (hierna: de Wro) zijn de planologische
afwijkingsbesluiten, zoals ontheffingen en het projectbesluit, binnen de systematiek van
de Wabo gebracht. Om een activiteit te verrichten die strijdig is met de toepasselijke
planologische regelgeving uit bijvoorbeeld het bestemmingsplan of de
beheersverordening, geldt ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo als
hoofdregel dat een omgevingsvergunning is vereist. Het toestaan dat wordt afgeweken van
een bestemmingsplan of beheersverordening geschiedt onder de Wabo dus niet langer

93

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

door verlening van een ontheffing of een projectbesluit, maar door verlening van een
omgevingsvergunning. Deze omgevingsvergunning wordt verleend voor het realiseren van
een gebruik van gronden of van bouwwerken dat strijdig is met de geldende planologische
regelgeving (planologisch strijdig gebruik). Het gaat hier om planologisch gebruik ‘in
ruime zin’. Dat betreft niet alleen het feitelijk gebruik van gronden en reeds gerealiseerde
bouwwerken (zijnde gebruik in enge zin), maar ook het aanleggen van werken, geen
bouwwerken zijnde, en het bouwen en slopen van bouwwerken. Het betreft dus alle
planologisch relevante activiteiten die strijdig zijn met de planologische regelgeving.
De vergunningplicht op grond van artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo geldt
uitsluitend voor planologisch strijdig gebruik. Zolang er wordt voldaan aan de
planologische regelgeving geldt die vergunningplicht niet. Daarnaast worden in artikel 2
van de bijlage activiteiten aangewezen waarbij die vergunningplicht evenmin geldt. De
aanwijzing leidt ertoe dat die activiteiten – ook in afwijking van de betreffende
planologische regelgeving – zonder omgevingsvergunning kunnen worden verricht.
1.3. Onlosmakelijke samenhang bij bouwen en planologisch gebruik
Het bouwen van een bouwwerk is in juridisch opzicht niet te scheiden van planologisch
gebruik in ruime zin. Het bouwen van een bouwwerk is immers een planologisch relevante
activiteit die valt binnen de reikwijdte van het begrip planologisch gebruik in ruime zin.
Ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder a, van de Wabo is het bouwen aan een
omgevingsvergunning gebonden, behoudens de aanwijzing van bouwwerken in deze
bijlage. Indien dit bouwen in strijd is met planologische regels, bijvoorbeeld uit het
bestemmingsplan, is het bouwen daarnaast eveneens omgevingsvergunningplichtig
ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo. Het ‘bouwen’ in strijd met het
bestemmingsplan is dan dus tegelijkertijd het realiseren van een planologisch strijdig
‘gebruik’ als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo. In de systematiek van
de Wabo wordt dan gesproken van twee activiteiten die onlosmakelijk met elkaar
samenhangen. Indien deze activiteiten niet in deze bijlage zijn aangewezen, geldt dat
ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder a en c, van de Wabo daarvoor een
omgevingsvergunning aangevraagd moet worden. Ingevolge artikel 2.7 van de Wabo geldt
daarbij dat de vergunning voor deze onlosmakelijk samenhangende vergunningplichtige
activiteiten aangevraagd moet worden via één aanvraag.
Aan het bovenstaande is in deze bijlage aldus invulling gegeven dat in de eerste plaats een
categorie gevallen is aangewezen waarvoor zowel de vergunningplicht ingevolge artikel
2.1, eerste lid, onder a als onder c, van de Wabo vervalt (artikel 2). Daarnaast is een
categorie gevallen aangewezen waarvoor alleen de vergunningplicht ingevolge artikel 2.1,
eerste lid, onder a, van de Wabo vervalt (artikel 3).
1.4. Planologische afwijkingsmogelijkheden
Zoals al aangegeven is in deze bijlage de categorie van gevallen aangewezen waarmee op
grond van artikel 2.12, eerste lid, onder a, onder 2º, van de Wabo, omgevingsvergunning
kan worden verleend. Het gaat hier om een voortzetting van de zogenoemde ‘kruimellijst’
van gevallen van beperkte planologische betekenis welke was opgenomen in artikel 4.1.1
van het Besluit ruimtelijke ordening. Deze lijst was verbonden met de bevoegdheid uit
artikel 3.23 van de Wet ruimtelijke ordening om een ontheffing te verlenen van het
bestemmingsplan of een beheersverordening. Nu deze bevoegdheid is overgeheveld naar
de Wabo, is ook de zogenoemde ‘kruimellijst’ in het Bor opgenomen. In deze bijlage is de
‘kruimellijst’ te vinden in artikel 4. Het opnemen van deze ‘kruimellijst’ in een bijlage samen
met de categorie vergunningsvrije bouwwerken maakt het mogelijk om te werken met
uniforme begrippen en een gelijke wijze van meten. Met de overheveling naar het Bor is de
‘kruimellijst’ om die reden op onderdelen aangepast.
1.5. Voorbereiding bijlage

94

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Bij de voorbereiding van de nieuwe regeling die in de bijlage is opgenomen is ruimschoots en
veelvuldig gebruikgemaakt van de kennis en ervaring van personen die dagelijks bij het
bouwvergunningsvrije bouwen betrokken zijn. Zo zijn circa 100 ambtenaren van gemeenten
tijdens de voorbereiding (al dan niet in workshopverband) geraadpleegd. Daarnaast zijn ook
andere praktijkdeskundigen van welstandsorganisaties, adviesbureaus en architectenbureaus bij
de voorbereiding betrokken geweest. Tevens zijn in dat kader geïnstitutionaliseerde
overlegorganen, zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Bond van Nederlandse
Architecten, de Recron en het Overleg Platform Bouwregelgeving, geraadpleegd. Het veelal zeer
constructieve meedenken van vele specialisten op dit terrein heeft op tal van onderdelen tot
aanpassingen en verdere verbeteringen en nuanceringen binnen de systematiek van de regeling
geleid. Op detailniveau bevat de voorliggende regeling een groot aantal keuzen, waar personen
die bij de voorbereiding betrokken zijn geweest (mede op basis van eigen ervaringen) wel eens
uiteenlopende meningen over konden hebben. Op onderdelen heeft dat soms geleid tot het
vinden van een redelijke compromis. In collectief verband is het echter goed mogelijk geweest om
telkens een volledig inzicht te krijgen in de mogelijke voor- en nadelen en feitelijke gevolgen van
de te maken keuzen. Daarbij is ook dankbaar gebruik gemaakt van afbeeldingen waarin de
consequenties van bepaalde keuzen werden gevisualiseerd. Dankzij de inzet van zeer velen is in
de voorliggende regeling een resultaat neergelegd waarin uiteindelijk een goede balans is
gevonden in het voldoende kunnen beschermen van de ruimtelijke kwaliteit, het praktisch
uitvoerbaar houden van de regeling en het tegelijkertijd vasthouden aan de wens om te komen tot
een verruiming van vergunningvrije bouwmogelijkheden.
1.6. Leeswijzer
In deze nota van toelichting zal in het bijzonder nader worden ingegaan op de categorie
bouwen en strijdig planologisch gebruik waarvoor het vereiste van een
omgevingsvergunning niet geldt. In paragraaf 4 wordt meer inzicht gegeven in de precieze
verschillen tussen de in de artikelen 2 en 3 gegeven categorieën van
omgevingsvergunningvrije gevallen. Daarnaast wordt daarbij ingegaan op de
handhavingssystematiek. In de paragrafen 2 en 3 wordt echter eerst aandacht besteed aan
de verschillen tussen de voorliggende nieuwe regeling en de regeling voor
bouwvergunningsvrije bouwwerken, gebaseerd op de Woningwet en het Bblb, alsmede het
evaluatieonderzoek dat naar het functioneren van die regeling heeft plaatsgevonden. In
paragraaf 5 wordt ingegaan op de overige wet- en regelgeving die van betekenis kan zijn
voor het aangewezen bouwen in deze bijlage en paragraaf 6 besteedt aandacht aan de
rechtsbeschermingsaspecten van omgevingsvergunningvrije activiteiten. Paragraaf 7 gaat
over de gevolgen van deze nieuwe regeling voor de administratieve en bestuurlijke lasten
en paragraaf 8 bevat een toelichting op de inwerkingtreding en het overgangsrecht. In
paragraaf 9 is tot slot een uitvoerige artikelsgewijze toelichting opgenomen. Hierin wordt
onder meer, mede aan de hand van de regeling in het Bblb en de daaruit voortvloeiende
praktijkervaringen en jurisprudentie, ingegaan op een aantal vragen die zich in de
uitvoeringspraktijk zullen kunnen voordoen.
2. Wijzigingen ten opzichte van de regeling in de Woningwet en het Bblb
De regeling uit het Bblb is niet ongewijzigd overgeheveld naar deze bijlage. Zeker op
detailniveau is de regeling op diverse onderdelen gewijzigd.
Deze wijzigingen houden in de eerste plaats verband met het vervallen van de lichte
bouwvergunning. Met de introductie van de omgevingsvergunning is ervoor gekozen deze
variant te laten vervallen. In de Wabo is reeds voorzien in een tweetal procedurevarianten
waarin een omgevingsvergunning wordt voorbereid (een reguliere en een uitgebreide
procedure). Uit een oogpunt van uniformering en eenduidigheid is ervoor gekozen niet nog
een derde “lichte” procedurevariant te laten voortbestaan voor bouwactiviteiten. De
categorie lichte bouwvergunning komt in de Wabo dus te vervallen.
In de tweede plaats houden de wijzigingen verband met de wens om de praktische
toepasbaarheid van de regeling voor het vergunningsvrije bouwen verder te verbeteren en

95

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

knelpunten in de uitvoering daarvan weg te nemen. Daarbij is tegelijkertijd, in lijn met het
algemene kabinetsstreven om administratieve lasten te verminderen, waar mogelijk de
categorie ‘omgevingsvergunningvrije’ bouwwerken verder verruimd. De bevindingen uit
het evaluatieonderzoek, dat is verricht naar de regeling voor bouwvergunningsvrije
bouwwerken uit de Woningwet en het Bblb, zijn betrokken bij het opstellen van deze
vernieuwde regeling. In de volgende paragraaf wordt dieper op dit evaluatieonderzoek
ingegaan.
Op onderdelen zijn er daarnaast echter ook randvoorwaarden aangescherpt of
toegevoegd. Om die reden kan het voorkomen dat bouwwerken die ingevolge de
Woningwet en het Bblb zonder bouwvergunning gebouwd konden worden, met
voorliggende regeling vergunningplichtig zijn geworden. Het gaat hier voornamelijk om
enkele randvoorwaarden die in het belang van de ruimtelijke kwaliteit van het publieke
domein zijn opgenomen of aangescherpt. Zo is bepaald dat een bijbehorend bouwwerk
alleen vergunningvrij kan worden gebouwd mits de afstand vanaf de voorgevel van het
hoofdgebouw gelijk of groter is dan 3 m (in het Bblb was deze afstand bepaald op 1 m).
Voorts wordt openbaar water betrokken bij het publieke domein waardoor - ook bij het
bouwen van bijbehorende bouwwerken in achtererfgebied – ten minste 1 m afstand in acht
dient te worden genomen vanaf openbaar water.
Een derde wijziging ten opzichte van de regeling uit het Bblb hangt samen met het in de
Wabo opgaan van de planologische afwijkingsbesluiten, zoals ontheffingen en het
projectbesluit uit de Wro. Het is hierdoor mogelijk om onderscheid te maken tussen
vergunningvrij bouwen waarop het planologisch regime wel en niet van toepassing is. Zie
hiervoor de toelichting op de artikelen 2 en 3.
Een laatste wijziging betreft ten slotte de in de nota van toelichting gehanteerde
schrijfwijze van vergunningvrij. Anders dan in het Bblb is er geen tussen-s opgenomen. Dit
sluit aan bij de schrijfwijze van bijvoorbeeld vergunninghouder in de tekst van de wet.
Waar in deze toelichting wordt gesproken over de voorheen geldende categorie
bouwvergunningsvrije bouwwerken is wel een verbindende ‘s’ geplaatst.
3. Evaluatieonderzoek bouwvergunningsvrije bouwwerken
Op 1 januari 2003 werd met de introductie van het Bblb een vernieuwde regeling voor het
bouwvergunningsvrije bouwen ingevoerd. Tijdens de behandeling door de Eerste Kamer
op 15 januari 2002 van het Bblb in het kader van de zogenoemde voorhangprocedure, heeft
de toenmalige staatssecretaris, de heer Remkes, toegezegd om naast de wettelijk
voorgeschreven evaluatie naar het functioneren van het nieuwe welstandstoezicht, ook het
functioneren van de nieuwe regeling inzake bouwvergunningsvrije bouwwerken te
13
evalueren. De uitvoering van het onderzoek is opgedragen aan BRO te Vught. Bij brief
van 3 november 2008 heeft het kabinet het evaluatieonderzoek en het kabinetsstandpunt
daarop aan beide Kamers der Staten Generaal aangeboden (Kamerstukken II 2008/09, 28
325, nr. 94). Hierna wordt ingegaan op de bevindingen uit het onderzoek en de wijze
waarop daarmee is rekening gehouden bij het aanwijzen van de nieuwe categorieën
bouwwerken voor het bouwen waarvan geen omgevingsvergunning is vereist.
3.1. Knelpunten bij de praktische toepasbaarheid
Bij het evaluatieonderzoek is in het bijzonder gekeken naar de technisch-juridische
uitvoerbaarheid van de regeling voor bouwvergunningsvrije bouwwerken. Zo is op basis
van een jurisprudentieanalyse, een analyse van de vragen aan de VROM-helpdesk voor de
bouwregelgeving, interviews, een schriftelijke enquête onder verschillende doelgroepen
van gebruikers van het Bblb en een aantal workshops met deskundigen gekeken naar
onder meer de praktische toepasbaarheid van het begrippenkader, de logica van de
gestelde randvoorwaarden, knelpunten in de praktijk en de handhaafbaarheid. Hierdoor is
veel inzicht ontstaan in het functioneren van het Bblb. Hoewel in het onderzoek wordt
13

Zie Handelingen I, 15 januari 2002, 15-752.

96

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

vastgesteld dat die regeling en de daaraan ten grondslag liggende uitgangspunten in de
praktijk overwegend positief worden gewaardeerd, is een groot aantal knelpunten,
onduidelijkheden en onlogische belemmeringen aan het licht gekomen. Het gaat hier onder
meer over het onpraktische onderscheid in het Bblb tussen enerzijds aan- en uitbouwen en
anderzijds bijgebouwen, de beperking dat een bouwvergunningsvrije aan- of uitbouw
gemeten vanaf de gevel van een woning niet dieper mag zijn dan 2,5 m en het feit dat in
achtererfgebied bij een woning in het algemeen een afstand van 1 m vrijgehouden moet
worden vanaf het naburige perceel en een aan openbaar gebied grenzende perceelsgrens
(de zo wel genoemde ‘peststrook’). In dat verband hebben onderzoekers vastgesteld dat
het burenbelang door bouwvergunningsvrije bouwwerken niet onevenredig wordt
aangetast. Daarbij speelt onder meer dat bouwvergunningsvrije bouwmogelijkheden in de
regel ook passen binnen het bestemmingsplan en het al dan niet vereist zijn van een
bouwvergunning op zichzelf niet van invloed is op het ontstaan van burenconflicten.
Daarnaast is gewezen op een aantal verwarrende begrippen zoals openbaar groen,
woongenot, oorspronkelijke achtergevel en verandering van niet-ingrijpende aard. Van de
uitkomsten van het onderzoek is bij het opstellen van de regeling in deze bijlage gebruik
gemaakt.
3.2. Ruimtelijke beeldkwaliteit
In het evaluatieonderzoek is ook aandacht besteed aan de kwalitatieve effecten van de
regeling voor het bouwvergunningsvrije bouwen. Bij de vaststelling van de
onderzoeksvragen op het punt van de beeldkwaliteit moest vastgesteld worden dat ten
aanzien hiervan geen objectief waardeerbaar toetsingskader was op te stellen. De
waardering van de kwalitatieve effecten van het bouwvergunningsvrije bouwen op de
ruimtelijke kwaliteit is in hoge mate subjectief. Om die reden werd tijdens het
evaluatieonderzoek via schriftelijke enquêtes, interviews en workshops het accent gelegd
op de persoonlijke beleving van de kwaliteitsvraag en op de vraag met welke specifieke
randvoorwaarden die worden gesteld aan bouwvergunningsvrije bouwwerken, de
ruimtelijke kwaliteit veilig kan worden gesteld. De uitkomsten hiervan hebben ertoe geleid
dat in de voorliggende regeling is vastgehouden aan het ook al in het Bblb gehanteerde
uitgangspunt dat aan de voorkant van gebouwen weinig mag en aan de achterkant veel (de
zogenoemde ‘voor-achterkant benadering’). Dit principe, dat wordt gehanteerd ter
bescherming van de ruimtelijke kwaliteit in het publiek domein, kan rekenen op een groot
draagvlak. In het privédomein wordt aan mensen veel vrijheid gegund terwijl in de naar
publiek domein gekeerde zijde van tuinen en erven een nadrukkelijker controle op
ruimtelijke kwaliteit zal bestaan. In deze bijlage komt dit tot uiting in het feit dat het accent
van de verdere verruiming van vergunningvrije bouwmogelijkheden voornamelijk is
gelegen in het zogenoemde ‘achtererfgebied’ (achtererven en niet naar openbaar
toegankelijk gebied gekeerde zijerven voor zover gelegen op een afstand van meer dan 3
m van het voorerf).
3.3. Constructieve veiligheid
Wat betreft de bouwtechnische kwaliteit is bij het onderzoek vooral het accent gelegd op
de constructieve veiligheid van bouwvergunningsvrije aan- en uitbouwen. De
constructieve veiligheid is in het onderzoek veelvuldig genoemd in relatie tot het zonder
preventieve toetsing kunnen uitbouwen aan de gevel van een woning, waarbij een
doorbraak in de gevel wordt aangebracht. Er zijn opvattingen dat bij dergelijke
constructieve ingrepen uit een oogpunt van veiligheid altijd bouwvergunning zou moeten
worden aangevraagd. In het onderzoeksrapport wordt geconstateerd dat niet is gebleken
dat er zich met de constructieve veiligheid van bouwvergunningsvrije aan- en uitbouwen
ongelukken hebben voorgedaan. Dat terwijl het reeds sinds 1992 mogelijk is dat er zonder
preventieve gemeentelijke toetsing aan de eisen van constructieve veiligheid, een aan- of

97

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

14

uitbouw aan een gevel van een woning kon worden gebouwd. Voorts is en blijft wettelijk
vastgelegd dat bouwvergunningsvrije bouwwerken onverminderd dienen te voldoen aan
het Bouwbesluit 2003. Het vereiste van een bouwvergunningplicht maakt dit op zichzelf
niet anders en resulteert evenmin in een andere verantwoordelijkheidsveredeling. De
eigenaar of opdrachtgever is en blijft het aanspreekpunt bij bouwen in afwijking van het
Bouwbesluit 2003 en zal ook aansprakelijk gesteld kunnen worden door derden die schade
(menen te) leiden tengevolge van bouwfouten. Het is ook vooral in het belang van de
eigenaar zelf dat een bouwwerk zodanig veilig is dat er geen risico’s ontstaan. Het
verleden toont aan dat eigenaren en opdrachtgevers deze verantwoordelijkheid zelfstandig
kunnen dragen. Om die reden is in deze bijlage de mogelijkheid voor vergunningsvrije aanen uitbouwen, waarbij ook constructieve aanpassingen in bestaande gevels worden
aangebracht, blijven bestaan en op onderdelen verder verruimd. Het weer
vergunningplichtig maken van deze type bouwwerken zou overigens een aanzienlijke
negatieve uitwerking hebben op de administratieve lastenverlichting die wordt beoogd met
onderhavige regeling.
3.4. Verruiming vergunningvrije bouwmogelijkheden
Bij het onderzoeken van de kwantitatieve effecten van de regeling speelde het probleem
dat bouwvergunningsvrije bouwactiviteiten niet worden geregistreerd. Dit maakte het
praktisch onmogelijk om geobjectiveerde cijfers te verzamelen over aantallen
bouwvergunningsvrije bouwwerken. Op basis van interviews, enquêtes en de workshops
is evenwel het beeld ontstaan dat de in 2003 vernieuwde regeling niet heeft geleid tot de
beoogde substantiële vermindering van bouwvergunningplichtige bouwwerken. De
invoering van de regeling in 2003 is in ieder geval niet gepaard gegaan met een
aanzienlijke afname van het aantal verleende bouwvergunningen. Dat gegeven heeft ertoe
geleid dat in de voorliggende regeling is gezocht naar mogelijkheden om het
vergunningvrije bouwen verder te verruimen.
Zoals al aangegeven is bij het verder zoeken naar mogelijkheden tot verruiming van de
vergunningsvrije mogelijkheden, vastgehouden aan de ‘voor- achterkant benadering’.
Binnen dat uitgangspunt is er voor gekozen om eigenaren meer vrijheid te geven om te
bouwen in het zogenoemde achtererfgebied. Het gaat hier om tuinen en erven die besloten
liggen en niet grenzen aan openbaar gebied. Met een zorgvuldige omschrijving is dit
achtererfgebied stringenter afgebakend dan onder het Bblb. Zo is het (als al eerder
aangegeven) niet langer mogelijk om direct langs waterkanten bijbehorende bouwwerken
te bouwen en in plaats van 1 m dient onder de nieuwe regeling op een afstand van ten
minste 3 m te worden gebouwd vanaf de voorgevel (en voortuinen). Tegelijkertijd is de
bebouwingsregeling voor het achtererfgebied minder gedetailleerd en globaler van opzet.
Met voorliggende regeling wordt er naar gestreefd om in achtererfgebied vergunningvrije
bouwwerken toe te staan die in het algemeen ook door bestemmingsplannen of
beleidsregels om daarvan in afwijking te kunnen bouwen, zouden kunnen worden
toegestaan. Dat betekent dat gebruikelijke (ver)bouwvoornemens bij een hoofdgebouw
(aan- en uitbouwen en bijgebouwen) waar nu in de regel een bouwvergunning voor wordt
verleend, met voorliggende regeling in het algemeen zonder een vergunning gerealiseerd
kunnen worden, zodat alleen bij meer uitzonderlijke bouwvoornemens het vereiste van een
omgevingsvergunning geldt. In de regeling zijn randvoorwaarden gesteld om te
voorkomen dat achtererfgebieden worden volgebouwd (dichtslibben) en nabij de
erfgrenzen gelden ter bescherming van belangen van buren stringentere
hoogtebeperkingen. Om ruimtelijke kwaliteit in voldoende mate te kunnen waarborgen is
de mogelijkheid om uitbreidingen en bijgebouwen toe te staan afhankelijk gesteld van de
omvang van een perceel. Naarmate een perceel groter is zal de bebouwingsregeling
ruimere mogelijkheden bieden. De verwarring opwekkende verschillen in het Bblb tussen
aan- en uitbouwen enerzijds en bijgebouwen anderzijds zijn weggenomen door alle
14
Eerst met de in 1992 geïntroduceerde categorie meldingsplichtige bouwwerken, die niet preventief werd getoetst aan
het Bouwbesluit, en sinds 1 januari 2003 met de mogelijkheid om zonder bouwvergunning een aan- of uitbouw te
realiseren.

98

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

uitbreidingen van en bijgebouwen bij een hoofdgebouw onder een nieuw begrip onder te
brengen (bijbehorend bouwwerk). Dit nieuwe verzamelbegrip maakt het mogelijk de
regeling globaler te houden.
Een tweede oplossing om een verdere verruiming van vergunningvrije bouwwerken te
bewerkstelligen is gerealiseerd door niet langer alleen bij woningen en woongebouwen,
maar ook bij andere typen gebouwen meer vergunningvrije bouwmogelijkheden toe te
staan.
In de derde plaats is een verruiming van vergunningvrije bouwmogelijkheden gevonden in
de introductie van de eerder genoemde nieuwe categorie van vergunningvrije bouwwerken
die is opgenomen in artikel 3 van deze bijlage. Op deze categorie bouwwerken blijft de
bebouwingsregeling van het bestemmingsplan of de beheersverordening (of andere
geldende planologische regelingen) van toepassing. Voor het bouwen geldt in deze
categorie dus de extra waarborg dat het bouwen moet voldoen aan het bestemmingsplan
of de beheersverordening en de eventueel nog verder geldende planologische regelingen.
Ten slotte is, zoals al aangegeven, op detailniveau met aanpassingen bereikt dat
belemmerende randvoorwaarden zijn gewijzigd of geschrapt en dat specifieke
bouwwerken zijn toegevoegd. Als voorbeeld kan in dit verband gewezen worden op het
vervallen van de maximale maatvoering van 2,5 m voor de diepte van een aan- of uitbouw.
Ook wordt het eenvoudiger om inpandige verbouwingen te realiseren. De tot veel
jurisprudentie leidende restcategorie van bouwvergunningsvrije bouwwerken, de
“verandering van niet-ingrijpende aard” uit artikel 3, eerste lid, onderdeel k, van het Bblb,
is vervangen door een nieuwe restcategorie waarin de randvoorwaarde is geschrapt dat
het bestaande niet-wederrechtelijke gebruik niet mag wijzigen. Met deze aanpassing wordt
het eenvoudiger om aanpassingen aan een gebouw aan te brengen om een ander
planologisch toegestaan gebruik te realiseren, zoals bijvoorbeeld het omzetten van een
leegstaand kantoorcomplex naar woningen. Verder kan worden gewezen op het in artikel 2
opnemen van vlaggenmasten, keermuren en bouwwerken zoals bouwketen en andere
hulpconstructies die gedurende de uitvoering van een bouwproject nodig zijn.
4. Opzet en handhavingssystematiek van de bijlage
De bijlage valt in vijf onderdelen uiteen. Artikel 1 bevat een definiëring van een aantal in de
regeling gehanteerde begrippen en enkele bepalingen inzake de meetwijze.
De aanwijzing van omgevingsvergunningvrije bouwwerken en bijbehorend planologisch
gebruik heeft zoals al eerder aangegeven in een tweetal categorieën plaatsgevonden. De
gecombineerde aanwijzing van categorieën van gevallen binnen de activiteiten ‘bouwen‘
en ’planologisch strijdig gebruik’ heeft plaatsgevonden in artikel 2. In artikel 3 zijn alleen
categorieën van gevallen aangewezen binnen de activiteit ‘bouwen’. De planologische
‘kruimelgevallen’ zijn aangewezen in artikel 4.
In de artikelen 5, 6 en 7 zijn enkele bijzondere bepalingen opgenomen. Hierin is onder meer
geregeld dat toch een omgevingsvergunning voor het bouwen nodig is indien – kort
samengevat - de activiteit in, aan, op of bij een monument plaatsvindt of in een door het
Rijk aangewezen beschermd stads- of dorpsgezicht.
Artikel 8 bevat overgangsrecht met betrekking tot het bouwen dat is begonnen – maar nog
niet is afgerond - voor de inwerkingtreding van de Wabo en waarvoor krachtens de
Woningwet geen bouwvergunning was vereist, maar dat niet onder de reikwijdte van artikel
2 of 3 van de regeling valt.
4.1. Omgevingsvergunningvrij ‘bouwen’ en ‘planologisch strijdig gebruik’ in artikel 2
Artikel 2 betreft, zoals al aangegeven, een gecombineerde aanwijzing van activiteiten uit
artikel 2.1, eerste lid, onder a en c, van de Wabo. Het gaat hier om de activiteit ‘bouwen’ en,
kort samengevat, de activiteit ‘planologisch strijdig gebruik’ van gronden en bouwwerken.
De eerste activiteit betreft het bouwen waarvoor op grond van de Woningwet een
bouwvergunning was vereist, behoudens de aanwijzing als bouwvergunningsvrij
bouwwerk ingevolge artikel 43 van de Woningwet en het Bblb.

99

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Bij de tweede activiteit gaat het om een planologisch gebruik ‘in ruime zin’ als bedoeld in
artikel 3.1 van de Wro. Zoals ook al in paragraaf 1 is toegelicht, vallen daar in beginsel alle
ruimtelijke relevante activiteiten onder, zoals het aanleggen van werken geen bouwwerken
zijnde, het gebruik van gronden en bouwwerken alsmede het bouwen van bouwwerken.
Zodra deze planologisch relevante activiteiten in strijd zijn met planologische regels uit
bijvoorbeeld het bestemmingsplan of de beheersverordening, geldt dat er voor deze
activiteiten een omgevingsvergunning ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de
Wabo is vereist. De aanwijzing van zo’n activiteit in artikel 2 van deze bijlage leidt er
evenwel toe dat deze vergunningplicht vervalt. De aangewezen activiteiten kunnen in dat
geval zonder omgevingsvergunning – en zonder dat voldaan hoeft te worden aan de
betreffende planologische regelgeving – verricht worden. Het realiseren van dit
‘planologisch strijdige gebruik’ is derhalve zonder omgevingsvergunning toegestaan.
De bovenbedoelde gecombineerde aanwijzing van ‘bouwen’ en ‘planologisch strijdig
gebruik’ maakt dat de bouwwerken in artikel 2 vergelijkbaar zijn met de categorie
bouwvergunningsvrije bouwwerken uit artikel 43 van de Woningwet en de artikelen 2 en 3
van het Bblb. Ook voor het bouwen van deze bouwwerken was geen (bouw)vergunning
nodig. Het bouwen van deze bouwwerken alsmede het in het Bblb bij die bouwwerken
behorende gebruik behoefde niet te voldoen aan de geldende planologische regelgeving.
4.2. Omgevingsvergunningvrij ‘bouwen’ in artikel 3
De aanwijzing in artikel 3 van deze bijlage betreft alleen de activiteit ‘bouwen’ uit artikel 2.1,
eerste lid, onder a, van de Wabo. Anders dan bij artikel 2 blijft voor dit bouwen, alsmede
voor het gebruik van die bouwwerken, de omgevingsvergunningplicht voor ‘planologisch
strijdig gebruik’ ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo, bestaan. Indien het
bouwwerk, of het gebruik daarvan, aangemerkt moet worden als ‘planologisch strijdig
gebruik’ (dat wil zeggen strijdig met het bestemmingsplan of andere planologische
regelgeving), geldt dat er toch een omgevingsvergunning is vereist ingevolge artikel 2.1,
eerste lid, onder c, van de Wabo.
De in artikel 3 aangewezen categorie bouwwerken laat zich daarmee het best vergelijken
met de voorheen in artikel 40, tweede lid, van de Woningwet opgenomen categorie van
bouwwerken voor verblijfsrecreatie. Deze bouwwerken, zoals een tent, tentwagen of
caravan, konden zonder bouwvergunning worden gebouwd mits voldaan werd aan het
bestemmingsplan. Bij strijd met het bestemmingsplan was de bouwvergunningplicht
echter weer toepasselijk en was er naast een bouwvergunning ook een planologische
ontheffing of een projectbesluit ingevolge de Wro vereist. In de systematiek van deze
bijlage ‘herleeft’ bij strijd met de planologische regelgeving de vergunningplicht voor het
‘bouwen’ als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder a, van de Wabo, echter niet. Mits
voldaan wordt aan de in artikel 3 gestelde eisen, blijft de omgevingsvergunningplicht voor
het ‘bouwen’ buiten toepassing. Bij strijd met bijvoorbeeld het bestemmingsplan geldt
echter wel de omgevingsvergunningplicht voor ‘planologisch strijdig gebruik’.
Het voorgaande kan overigens betekenen dat slechts voor een gedeelte van een bouwwerk
of alleen voor het voorgenomen gebruik van het bouwwerk een omgevingsvergunning
nodig is. Denkbaar is bijvoorbeeld een garage met een dakvoet van 3 m hoogte en daknok
met een hoogte van 4,5 m. Indien het bestemmingsplan uitsluitend een garage toestaat met
een hoogte van 3 m, is alleen de kap in strijd met het bestemmingsplan. Alleen voor die
met het bestemmingsplan strijdige kap is een omgevingsvergunning ingevolge artikel 2.1,
eerste lid, onder c, van de Wabo, vereist. Hetzelfde geldt voor een (beoogd) met het
bestemmingsplan strijdig gebruik.
4.3. Handhavingssystematiek
Voor de bouwwerken en het daarbij behorende gebruiksdoel dat in artikel 2 van deze
bijlage wordt aangewezen, is geen omgevingsvergunning ingevolge artikel 2.1, eerste lid,
onder a en c, van de Wabo, vereist. Daarvoor is het wel van belang dat het bouwen en het
daarbij aangewezen planologische gebruik aan de in artikel 2 van de bijlage gestelde eisen

100

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

voldoet. Indien niet aan een of meer van de betreffende eisen wordt voldaan, geldt dat voor
het bouwen een omgevingsvergunning is vereist ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder a,
van de Wabo. Indien het bouwen en het aangewezen planologisch gebruik in dat geval
daarnaast strijdig zijn met de planologische regelgeving, geldt eveneens de
omgevingsvergunningplicht voor ‘planologisch strijdig gebruik’ uit artikel 2.1, eerste lid,
onder c, van de Wabo. Artikel 2.1 van de Wabo biedt in dat geval derhalve de grondslag
voor een handhavend optreden.
Voor het bouwen dat in artikel 3 is aangewezen geldt eveneens dat voldaan moet worden
aan de in genoemd artikel gestelde eisen. Indien daar niet aan wordt voldaan is een
omgevingsvergunning ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder a, van de Wabo, vereist. Dat
artikel biedt in dat geval ook een grondslag voor een handhavend optreden. Ongeacht of
voldaan wordt aan alle vereisten uit artikel 3, geldt dat voor het bouwen onverminderd
omgevingsvergunning is vereist op grond van artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo
indien het bouwen in strijd is met de planologische regelgeving. Dat geldt eveneens voor
het gebruik dat van het bouwwerk gemaakt gaat worden. Indien het bouwen of het gebruik
plaatsvindt in strijd met de planologische regelgeving, biedt artikel 2.1, eerste lid, onder c,
van de Wabo de grondslag voor een handhavend optreden.

4.4. Het planologisch gebruiksdoel
Bij een aantal in artikel 2 en 3 aangewezen bouwwerken is een gebruiksdoel aangegeven
waartoe het gebruik van het op te richten bouwwerk moet strekken. Het gebruik van een
bijbehorend bouwwerk bij een hoofdgebouw dient bijvoorbeeld ingevolge de definitie uit
artikel 1 functioneel verbonden te zijn met het gebruik van het hoofdgebouw. Op een
afstand van meer dan 4 m van het hoofdgebouw dient het gebruik van een bijbehorend
o
bouwwerk ingevolge artikel 2, onderdeel 3, onder b, onderdeel 4 , zelfs functioneel
ondergeschikt te zijn aan het gebruik van het hoofdgebouw. Een ander voorbeeld van een
voorgeschreven gebruiksdoel is te vinden in artikel 2, onderdeel 15. De daar genoemde
antenne-installatie moet dienen voor mobiele telecommunicatie. Een voorbeeld van een
gebruiksdoel in artikel 3 betreft de in onderdeel 3 aangewezen bouwwerken ten behoeve
van recreatief nachtverblijf.
Indien een bouwwerk voor een ander dan het voorgeschreven gebruiksdoel wordt
opgericht, wordt niet aan de eisen uit artikel 2 of 3 van deze bijlage voldaan en is dat
bouwwerk onverminderd omgevingsvergunningplichtig ingevolge artikel 2.1, eerste lid,
onder a, van de Wabo. Afhankelijk van de vraag in hoeverre het bouwwerk en het beoogde
andere gebruiksdoel daarnaast strijdig zijn met de planologische regelgeving, geldt
daarnaast ook nog de omgevingsvergunningplicht uit artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de
Wabo.
In dit verband moet nog gewezen worden op de mogelijkheid dat een bouwwerk geheel in
overeenstemming met het voorgeschreven gebruiksdoel zonder omgevingsvergunning is
opgericht en dat pas later door een (voorgenomen) gebruikswijziging strijd ontstaat met
dat gebruiksdoel. Het bijbehorende bouwwerk wordt bijvoorbeeld niet langer gebruikt ten
dienste van het hoofdgebouw maar men wenst een ander gebruik te realiseren. Denk aan
een aanbouw bij een woning waar de eigenaar een winkelfunctie wil vestigen. Ook kan
gedacht worden aan de antenne-installatie die niet langer voor mobiele telecommunicatie
maar voor radio-uitzendingen gebruikt gaat worden en een recreatiewoning die voor
permanente bewoning gebruikt gaat worden. Indien het te realiseren gebruik in strijd is
met de planologische regelgeving geldt hiervoor de vergunningplicht uit artikel 2.1, eerste
lid, onder c, van de Wabo. Het is in zo’n situatie, waarin een omgevingsvergunningvrij
gebouwd bouwwerk naderhand voor een ander dan het voorgeschreven gebruiksdoel
gebruikt gaat worden, niet zo dat het bouwwerk als zodanig weer onderworpen wordt aan
een omgevingsvergunning voor het ‘bouwen’ van dat bouwwerk. Het bouwwerk is immers
voltooid en het bouwen daarvan wordt niet met terugwerkende kracht vergunningplichtig
door louter het realiseren van een nieuw gebruik. Indien ten behoeve van het realiseren

101

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

van het nieuwe gebruik ook bouwwerkzaamheden moeten worden verricht, komt wel weer
de vraag aan de orde of ook voor deze bouwwerkzaamheden een omgevingsvergunning is
vereist.
5. Overige wet- en regelgeving
De aanwijzing van activiteiten in de artikelen 2 en 3 betekent niet dat in het geheel geen
omgevingsvergunning of andere vergunning of toestemming is vereist. Het project kan
immers op andere gronden omgevingsvergunningplichtig zijn, bijvoorbeeld ingevolge
artikel 2.1, eerste lid, onder e, of 2.2, eerste lid, van de Wabo. Daarnaast kan het bouwen
ingevolge andere wetgeving ook nog gebonden zijn aan een specifieke toestemming. Te
denken valt bijvoorbeeld aan een vergunning op grond van de Waterwet.
Naast het nodig zijn van een eventuele andere vergunning of toestemming, kunnen de
activiteiten voorts onverminderd gebonden zijn aan rechtstreeks werkende regels uit
aanverwante wetgeving. Voor bouwwerkzaamheden is in het bijzonder het volgende van
belang.
5.1. Het Bouwbesluit 2003 en bouwverordening
Omgevingsvergunningvrije bouwwerken dienen onverminderd te voldoen aan de bij of krachtens
de ingevolge artikel 2 van de Woningwet in het Bouwbesluit 2003 gegeven regels inzake nieuw te
bouwen bouwwerken. Dit vloeit voort uit artikel 1b, eerste lid, van de Woningwet. Bouwen in strijd
met deze nieuwbouweisen leidt, ook in geval geen omgevingsvergunning voor dat bouwen is
vereist, tot een overtreding van dat artikel. Hiertegen kan handhavend worden opgetreden. In dat
opzicht leidt de introductie van het omgevingsvergunningvrije bouwen niet tot wijzigingen ten
opzichte van het bouwvergunningsvrije bouwen zoals dat onder de Woningwet en het Bblb
gereguleerd was.
Dat geldt ook voor de toepasselijkheid van de bouwverordening. Uit artikel 7b, eerste lid, van de
Woningwet vloeit voort dat de omgevingsvergunningvrije bouwwerken ook moeten voldoen aan
de op het bouwen betrekking hebbende voorschriften uit de bouwverordening (uitgezonderd de in
de bouwverordening opgenomen voorschriften van stedenbouwkundige aard).
5.2. Repressief welstandsvereiste
Het uiterlijk van bestaande bouwwerken mag niet in ernstige mate strijdig zijn met redelijke eisen
van welstand, beoordeeld aan de hand van de hiertoe opgenomen criteria uit de welstandsnota.
Ook de omgevingsvergunningvrije bouwwerken vallen onder dit repressieve welstandsvereiste
dat is opgenomen in artikel 12, eerste lid, van de Woningwet. De naleving van dit vereiste kan
plaatsvinden door het opleggen van een verplichting tot het treffen van voorzieningen op grond
van artikel 13a van de Woningwet.
5.3. Privaatrechtelijke verplichtingen
Bij privaatrechtelijke verplichtingen kan gedacht worden aan de voorschriften van het Burgerlijk
Wetboek inzake burenrecht (Boek5, titel 4), die onder meer betrekking hebben op onrechtmatig
handelen door het onthouden van licht en lucht, op erfafsluiting, op het aanbrengen van een
erfafscheiding (inclusief medewerking van buren en kostendeling) en op het aanbrengen van
vensters, andere muuropeningen, balkons en dergelijke werken.
5.4. Bestemmingplan en andere planologische regelingen
Zoals hiervoor reeds is uiteengezet, hoeft het bouwen, bedoeld in artikel 2 van deze bijlage, niet
te voldoen aan de regels uit een bestemmingsplan, beheersverordening of een andere
planologische regeling. Het niet van toepassing zijn van artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de
Wabo betekent immers dat het handelen in afwijking van een planologische regeling zonder een
omgevingsvergunning ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo mag plaatsvinden.

102

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Dit geldt evenwel niet voor het bouwen dat in artikel 3 is aangewezen. Daarop is de
vergunningplicht uit artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo onverminderd van toepassing.
6. Rechtsbescherming
Omdat er bij het omgevingsvergunningvrije bouwen geen sprake is van een voorafgaand
toestemmingsvereiste (een omgevingsvergunning), ontbreekt een beschikking waartegen
bezwaar en beroep kan worden ingesteld. Dit betekent echter niet dat er geen sprake is van
rechtsbeschermingsmogelijkheden bij omgevingsvergunningvrije activiteiten. Indien er zonder
omgevingsvergunning wordt gehandeld, in strijd met de op dat handelen van toepassing zijnde
wettelijke voorschriften, kan er handhavend worden opgetreden en kan er ook door
belanghebbenden een handhavingsverzoek aan het bevoegd gezag worden gedaan. Zoals in
paragraaf 5.1 al is toegelicht, zijn op het omgevingsvergunningvrije bouwen bijvoorbeeld
onverminderd de nieuwbouwvoorschriften uit het Bouwbesluit 2003 van toepassing.
Derdebelanghebbenden kunnen er in beginsel aanspraak op maken dat er wordt gebouwd
conform de toepasselijke voorschriften. Net zo goed als dat zij er bij
omgevingsvergunningplichtige bouwwerken aanspraak op kunnen maken dat er wordt gebouwd
conform de verleende vergunning. Als een derdebelanghebbende vermoedt dat er ‘iets mis is’ kan
deze altijd aan het bevoegd gezag vragen om te onderzoeken of er is voldaan aan de
voorschriften en zonodig passende maatregelen te treffen. Tegen de beslissing die het bevoegd
gezag op zo’n verzoek om handhaving neemt, is altijd rechtsbescherming mogelijk op grond van
de bezwaar- en beroepsprocedure uit de Awb. Dat geldt voor de persoon die wordt aangesproken
omdat hij in strijd met bedoelde regelgeving zou hebben gehandeld, maar ook voor de
derdebelanghebbende in het geval zijn verzoek om handhavend op te treden bijvoorbeeld is
afgewezen.
Indien iemand voornemens is om zonder omgevingsvergunning te bouwen doet deze persoon er
overigens verstandig aan om zich van tevoren goed te informeren over de vraag welke eisen er
voor dat bouwen gelden. Dat geldt in het bijzonder voor het bouwen in artikel 3, dat naast de ter
zake van dat bouwen in dat artikel gestelde eisen eveneens aan alle regels uit het
bestemmingsplan of de beheersverordening en de overige planologische regelgeving dient te
voldoen. Ook is het een goed gebruik om eventuele buren van een bouwvoornemen in kennis te
stellen.
Indien er overigens een verschil van mening bestaat met het bevoegd gezag over de vraag of
voor een bepaalde bouwactiviteit een omgevingsvergunning is vereist, geldt, analoog aan de
vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State inzake andere
vergunningvereisten, als hoofdregel dat er voor het verkrijgen van duidelijkheid hieromtrent op de
voorgeschreven wijze een aanvraag om omgevingsvergunning kan worden ingediend. In het
kader van zo’n aanvraag zal het bevoegd gezag als voorvraag moeten beoordelen of er voor het
bouwvoornemen een omgevingsvergunning is vereist. Het oordeel van het bevoegd gezag
daaromtrent kan in het kader van bezwaar en beroep tegen het besluit dat op de aanvraag om
omgevingsvergunning wordt genomen worden aangevochten. Verwezen wordt naar de uitspraak
ABRvS 18 augustus 2004, 200307139/1, AB 2005, 106, Gst. 7220, 213, LJN: AQ7004. In de
aangehaalde uitspraak is door de ABRvS bepaald dat voor het beantwoorden van de vraag of
voor een voorgenomen handeling een vergunning is vereist, een vergunning kan worden
aangevraagd dan wel door een derde om het treffen van bestuurlijke handhavingsmaatregelen
kan worden verzocht. Hierop is alleen een uitzondering mogelijk wanneer deze manieren van het
vragen van een rechtsoordeel van het bestuursorgaan niet geschikt zijn omdat zij onevenredig
bezwarend zijn. In geval van een verzoek om handhaving geeft de ABRvS aan dat er sprake is
van onevenredige bezwaren, indien de voorgenomen handeling leidt tot onomkeerbare gevolgen.
Dat zal bij een bouwactiviteit in het algemeen niet aan de orde zijn, er kan immers altijd
afgebroken worden wat (naar achteraf zal blijken, illegaal) is gebouwd. Het bevoegde gezag dient
bij het nemen van een besluit op een aanvraag om vergunning of een verzoek om handhavend
op te treden, de vraag naar de vergunningplicht als een voorvraag te beoordelen. Vervolgens
kan, aldus de ABRvS, tegen het aan het besluit ten grondslag liggende oordeel omtrent de

103

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

vergunningplicht door het aanwenden van een rechtsmiddel tegen het besluit worden
opgekomen.
7. Gevolgen voor administratieve en bestuurlijke lasten
Het gevolg van deze bijlage zal zijn dat voor een groot aantal bouwactiviteiten geen
vergunning meer nodig is. Een substantiële vermindering van het aantal
bouwvergunningplichtige bouwwerken was al beoogd met het Bblb. Uit het
evaluatieonderzoek komt evenwel het beeld naar voren dat deze doelstelling niet
voldoende is gehaald. Door het schrappen of wegnemen van een aantal belemmerende
eisen wordt met de voorliggende regeling een verdere uitbreiding van vergunningsvrije
bouwwerken beoogd. De volgende verruimingen springen in het oog.
- Bijbehorende bouwwerken (aan- en uitbouwen, bijgebouwen, overkappingen en
overige bouwwerken met een dak) en kozijn- en gevelwijzigingen zijn in de nieuwe
regeling ook bij andere hoofdgebouwen dan woningen en woongebouwen
vergunningvrij. Er geldt op dit punt - wat betreft de bijbehorende bouwwerken - een
uitzondering voor gebouwen waar veel bezoekers gebruik van maken. Uit het
oogpunt van veiligheid is bij dergelijke bezoekersgebouwen een preventieve
toetsing aan met name het Bouwbesluit 2003 nodig geacht.
- Het vereiste dat een aan- of uitbouw niet dieper mag zijn dan 2,5 m is vervallen.
Deze eis werd als zeer belemmerend ervaren omdat een doorsnee aan- of uitbouw
meestal 3 m of dieper is en er zodoende toch bouwvergunning nodig was.
- Aan- en uitbouwen moesten onder het Bblb gebouwd worden binnen de
gevelbreedte. Deze eis is vervallen. Aan- of uitbouwen mogen ook in de zijtuin rond
de hoek van het hoofdgebouw worden gebouwd.
- De oppervlakte aan bijgebouwen mocht niet meer bedragen dan 50% van het zij- of
2
achtererf, met een maximum oppervlakte van 30 m . Onder de nieuwe regeling
mogen de aan- en uitbouwen en bijgebouwen gezamenlijk niet meer bedragen dan
2
50% van het achtererfgebied met een absoluut maximum van 100 m . Bij grotere
percelen leidt dit tot ruimere bouwmogelijkheden.
- Bijbehorende bouwwerken mogen buiten een afstand van 4 m van het
oorspronkelijk hoofdgebouw voorzien worden van een schuin dak tot een hoogte
van 4,5 m. Onder het Bblb werd de maximale hoogte van een bijgebouw nog
begrensd door een hoogte-eis van 3 m.
- Onder het Bblb mochten bijgebouwen welke (deels) werden gebouwd binnen een
afstand van 1 m vanaf het naburige erf, geen grotere oppervlakte beslaan dan 10
2
m . Deze eis is vervallen. Alleen de maximale hoogtemaat van 3 m binnen
genoemde afstand is blijven gelden.
- Onder meer vlaggenmasten, bouwwerken ten dienste van bouwprojecten
(bouwkeet, steiger, etc.), keermuren en hekwerken ter beveiliging van
spoorwegterreinen, zijn vergunningvrij geworden.
- Dakkapellen en dakramen en andere dakopeningen op een voordakvlak zijn
vergunningvrij geworden voor zover een gemeente hieraan geen welstandseisen
stelt.
- Bijbehorende bouwwerken bij een hoofdgebouw in achtererfgebied die niet hoger
zijn dan 4,5 m en die passen binnen de planologische regelgeving zijn (ongeacht
de oppervlakte) vergunningvrij.
- Mogelijkheden voor veranderingen aan gebouwen en andere bouwwerken zijn
verruimd, onder meer door het vervallen van het vereiste dat geen wijziging van het
bestaande niet-wederrechtelijke gebruik mag plaatsvinden.
In het kader van de administratieve lasten toets heeft een berekening plaatsgevonden op
voorliggende regeling. Daarbij is rekening gehouden met het feit dat de voormalige
categorie licht-bouwvergunningplichtige bouwwerken in de nieuwe regeling voor een
belangrijk deel vergunningvrij wordt. Dit leidt tot een vermindering van administratieve
lasten. Voor het overige deel zal de categorie licht-bouwvergunningplichtige bouwwerken

104

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

onder de reguliere procedure van de omgevingsvergunning voor het bouwen komen te
vallen. Dit vormt evenwel weer een verzwaring van administratieve lasten. Tegelijkertijd is
ook een beperkt deel van de categorie van de voorheen regulier bouwvergunningplichtige
bouwwerken onder de nieuwe categorie van vergunningvrij bouwen gebracht. Naar
verwachting zal met voorliggende regeling het aantal licht-bouwvergunningplichtige en regulier
bouwvergunningplichtige bouwwerken met 57% in aantal verminderen. Op jaarbasis betekent dit
dat er ongeveer 64.000 vergunningen per jaar minder aangevraagd hoeven te worden. Dit zal
leiden tot een maximale reductie van structurele administratieve lasten van maximaal circa € 35
miljoen per jaar, waarvan € 20,5 miljoen per jaar voor bedrijven en € 14,8 miljoen per jaar voor
burgers. Voor burgers geldt daarnaast nog een reductie van 3.000 uur.
Voor de bestuurlijke lasten zal deze bijlage in beginsel geen gevolgen hebben. De
werkzaamheden die verband houden met het verlenen van een vergunning, zullen door het
met deze bijlage wegvallen van de vergunningplicht niet meer verricht hoeven te worden.
De legesinkomsten zullen een overeenkomstige daling laten zien. Gelet hierop zijn de
gevolgen voor de bestuurlijke lastendruk neutraal. De vermindering van
bouwvergunningplichtige bouwwerken betreft vooral de grote bulk van het ‘kleine’ bouwen
(aan- en uitbouwen, bijgebouwen, overkappingen, tuinschuurtjes, enzovoort). Het
wegvallen van de vergunningplicht leidt tot een verminderde overheidsbemoeienis. Zoals
al aangegeven betekent vergunningsvrij bouwen evenwel niet dat geheel niet aan
voorschriften behoeft te worden voldaan. Het Bouwbesluit 2003 blijft bijvoorbeeld
onverminderd van toepassing. Het feit dat men zonder een vorm van preventief toezicht (er
geldt ook geen meldingplicht) kan gaan bouwen, legt de verantwoordelijkheid voor de
naleving primair bij degene die bouwt. Het ligt in de rede dat dit ook zal doorwerken naar
de prioriteitsstelling bij de uitoefening van het repressieve toezicht op de naleving, in die
zin dat het voor de hand ligt dat het zwaartepunt daarbij eerder bij het vergunningplichtige
bouwen zal worden gelegd. Dit doet echter niet af aan het uitgangspunt dat het bevoegd
gezag, ook op verzoek van belanghebbenden, te allen tijde controlebezoeken kan afleggen
en bij overtredingen handhavend kan optreden.
8. Inwerkingtreding en overgangsrecht
Voorliggende regeling treedt, als onderdeel van het Bor, gelijktijdig met de Wabo in
werking. Artikel 8 van de regeling voorziet in overgangsrecht voor de beperkte hoeveelheid
bouwwerken die onder het Bblb nog bouwvergunningsvrij waren, maar door een
aanscherping in de regeling omgevingsvergunningplichtig zijn geworden. Deze
bouwvergunningsvrije bouwwerken die ten tijde van de inwerkingtreding van deze bijlage
in aanbouw zijn, mogen zonder dat daarvoor een vergunning op grond van artikel 2.1,
eerste lid, onder a of c, van de Wabo is vereist, afgebouwd worden.
Voor bestaande bouwvergunningsvrij gebouwde bouwwerken heeft voorliggende regeling
geen gevolgen. Deze bouwwerken kunnen (behoudens eventuele strijd met andere
regelgeving) ongehinderd in stand gehouden worden. Bij eventueel onderhoud of
verbouwwerkzaamheden bij deze bestaande bouwwerken, zal aan de hand van de Wabo en
deze bijlage bepaald moeten worden in hoeverre daarvoor een omgevingsvergunning is
vereist.
9. Artikelsgewijze toelichting
Artikel 1
In artikel 1 zijn enkele begripsomschrijvingen (eerste lid) en meetvoorschriften (tweede en
derde lid) opgenomen.
Eerste lid
Van de in het eerste lid opgenomen begripsomschrijvingen is het merendeel ongewijzigd
overgenomen uit artikel 1, eerste lid, van het Bblb. Hierna wordt op een aantal van de

105

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

begripsomschrijvingen nader ingegaan. Dit betreft met name de nieuwe en gewijzigde
begripsomschrijvingen.
Achtererfgebied
Zoals in het algemeen deel van de toelichting al is aangegeven, is in de voorliggende
regeling vastgehouden aan het ook al in het Bblb gehanteerde uitgangspunt dat aan de
voorkant van gebouwen weinig vergunningvrij gebouwd mag worden mag en aan de
achterkant veel (de zogenoemde ‘voor-achterkant benadering’). Dit principe, dat wordt
gehanteerd ter bescherming van de ruimtelijke kwaliteit in het publiek domein, komt tot
uiting in het feit dat vergunningvrije bouwmogelijkheden voornamelijk kunnen
plaatsvinden in het gedeelte van een erf dat in de loop der tijd wel ‘achtererfgebied’ of
‘achtertuingebied’ is gaan heten. Om de leesbaarheid in de regeling te verbeteren is nu een
definitie gegeven van dit ‘achtererfgebied’. Bij achtererfgebied gaat het, net als in het Bblb,
om de achtererven en de niet naar openbaar toegankelijk gebied gekeerde zijerven. Voor
de zijerven geldt ten opzichte van het Bblb wel een verdere inperking. In plaats van een
afstand van 1 m van de voorkant van het hoofdgebouw dient onder de nieuwe regeling een
afstand van meer dan 3 m van de voorkant van het hoofdgebouw (het voorerf) te worden
aangehouden. Deze aanscherping is opgenomen om het publieke domein beter te
vrijwaren van het vergunningvrije bouwen. Het begrip ‘erf’ is in deze regeling overigens
ongewijzigd overgenomen uit het Bblb. In de volgende afbeelding is het ‘achtererfgebied’
weergegeven.

Bijbehorend bouwwerk
Nieuw is de term ‘bijbehorend bouwwerk’. Met deze nieuwe term wordt een verzamelbegrip
geïntroduceerd waar uitbreidingen van een hoofdgebouw, aan- en uitbouwen en
bijgebouwen onder vallen. Ook vallen er overkappingen onder die vanwege het ontbreken
van wanden niet als gebouw aangemerkt kunnen worden. Verder vallen er andere

106

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

bouwwerken met een dak onder die vanwege een te geringe stahoogte niet als gebouw
aangemerkt kunnen worden.
Onder de oude regeling in het Bblb bleek het onderscheid tussen bijgebouwen enerzijds
en aan- en uitbouwen anderzijds moeilijk hanteerbaar en slecht handhaafbaar.
Aangebouwde bijgebouwen konden naderhand vrij ongemerkt worden gewijzigd in een
aan- of uitbouw en zodoende bij het hoofdgebouw betrokken worden. Deze uitvoerings- en
handhavingsproblematiek heeft ertoe geleid dat het onderscheid voor deze bij een
hoofdgebouw behorende bouwwerken onder één noemer zijn gebracht. Ook de
bouwwerkjes met een dak, die te laag zijn om een voor mensen toegankelijke ruimte te
bieden (bijvoorbeeld een dierenverblijf of lage plantenkassen) vallen nu onder het nieuwe
verzamelbegrip. Onder het Bblb vielen dit soort typen lage bouwwerken nog ‘tussen wal en
schip’. Deze bouwwerken pasten niet binnen de begripsomschrijving van een aan- of
uitbouw en waren evenmin aan te merken als bijgebouw (het zijn immers geen gebouwen).
2
Indien deze bouwsels hoger zijn dan 1 m en een grotere oppervlakte hebben dan 2 m
pasten ze ook niet onder artikel 3, eerste lid, onderdeel b, van het Bblb, en waren ze dus
licht-bouwvergunningplichtig. Dat was eigenaardig, want in omvang grotere aan- en
uitbouwen en bijgebouwen waren wel bouwvergunningsvrij. Met de keuze voor het nieuwe
begrip ‘bijbehorend bouwwerk’ wordt dit in de voorliggende regeling opgelost.
Het voorgaande neemt overigens niet weg dat de begrippen aanbouw, uitbouw en
bijgebouw in de juridische praktijk heel bruikbaar kunnen blijven. Dat geldt zeker waar het
gaat om de toepassing van bestemmingsplannen waar een onderscheid in de
voorschriften voorkomt tussen aan- en uitbouwen enerzijds en bijgebouwen anderzijds.
Het verlaten van het onderscheid tussen deze type bouwwerken in voorliggende regeling
heeft geen gevolgen voor de uitleg van bestemmingsplannen.
In de begripsomschrijving is expliciet opgenomen dat een bijbehorend bouwwerk altijd
moet worden gebouwd bij een zich op hetzelfde perceel bevindend hoofdgebouw. Zonder
hoofdgebouw kan er op het perceel dus ook geen sprake zijn van een bijbehorend
bouwwerk. Ten opzichte van het Bblb is evenwel de eis geschrapt dat het moet gaan om
een ‘bestaand’ hoofdgebouw. Deze eis van een ‘bestaande’ woning of woongebouw,
waarbij ingevolge artikel 2, onderdelen a en b, van het Bblb een aan- of uitbouw of
bijgebouw gebouwd mocht worden, is geschrapt om redenen van uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid. Bij een aan- of uitbouw die of bijgebouw dat gelijktijdig - zonder deel uit
te maken van de bouwvergunning voor de bouw van de woning - met de nieuwbouw van
een woning werd gebouwd, werd deze randvoorwaarde niet zinvol en handhaafbaar
geacht. Er was geen belang mee gediend om een dergelijk gelijktijdig met de bouw van de
woning gebouwde aan- of uitbouw te laten afbreken, waarna deze een dag later vervolgens
weer bouwvergunningsvrij bij de dan ‘bestaande’ woning kon worden gebouwd. Om
duidelijk te maken dat een bijbehorend bouwwerk ook gedurende hetzelfde bouwproces
(direct na, gelijktijdig of in hetzelfde bouwproces zelfs kort er voor) gebouwd mag worden
als het hoofdgebouw, is de randvoorwaarde dat alleen gebouwd mag worden bij een
‘bestaand’ hoofdgebouw dus vervallen. Het is overigens wel van belang dat in zo’n situatie
duidelijkheid bestaat over de vraag of de gelijktijdig mee te bouwen aan- of uitbouw, deel
uitmaakt van het ‘oorspronkelijk hoofdgebouw’. Dit in verband met de mogelijkheid om in
de toekomst nog meer vergunningvrije bijbehorende bouwwerken te bouwen op grond van
artikel 2, onderdeel 3. De mogelijkheden hiertoe zijn mede afhankelijk van wat aangemerkt
kan worden als ‘oorspronkelijk hoofdgebouw’. Onder de begripsomschrijving van
‘hoofdgebouw’ wordt nader toegelicht wat in de onderhavige regeling moet worden
verstaan onder het ‘oorsponkelijke hoofdgebouw’.
In de begripsomschrijving van een bijbehorend bouwwerk is voorts aangegeven dat een
bijbehorend bouwwerk functioneel verbonden moet zijn met het hoofdgebouw. Daar wordt
mee bedoeld dat het gebruik van het bijbehorende bouwwerk in planologisch opzicht
gerelateerd moet zijn aan het gebruik van het hoofdgebouw. In het Bblb, waarbij uitsluitend
aan- en uitbouwen en bijgebouwen bij een woning of woongebouw bouwvergunningsvrij
konden zijn, was de vergelijkbare eis gesteld dat het gebruik moest strekken tot vergroting

107

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

van het woongenot. Nu bijbehorende bouwwerken in deze bijlage niet alleen bij woningen
maar ook bij andere hoofdgebouwen zijn toegestaan, is gezocht naar een vergelijkbaar
meer algemeen criterium waaruit de functioneel planologische verbondenheid tussen een
hoofdgebouw en een bijbehorend bouwwerk tot uitdrukking wordt gebracht. Met het
vereiste van functionele verbondenheid wordt bij woningen en woongebouwen in dit
opzicht dus geen wijziging beoogd ten opzichte van het criterium uit het Bblb van
vergroting van het woongenot. Het gebruik van een bij een woning behorend bouwwerk
moet dus ook ingevolge deze bijlage gerelateerd zijn aan het gebruik van die woning. Dit
betekent dat gebruiksfuncties die toelaatbaar worden geacht binnen een in planologisch
opzicht gebruikelijke woonbestemming, ook toelaatbaar zijn binnen een zonder
omgevingsvergunning gebouwd bijbehorend bouwwerk als bedoeld in artikel 2 van deze
bijlage. Daarbij kan het overigens nog wel van belang zijn of sprake is van een aan- of
uitbouw (ruimten die deel uitmaken van de woning) of een overig bijbehorend bouwwerk
(zoals een bijgebouw). Huisgebonden beroepsuitoefening wordt bijvoorbeeld
overeenkomstig vaste jurisprudentie van de ABRvS onder omstandigheden alleen
toelaatbaar geacht binnen een woning zelf en niet binnen bij de woning behorende
bijgebouwen.
Voor het zonder omgevingsvergunning kunnen bouwen van bijbehorende bouwwerken
buiten een afstand van 4 m vanaf het oorspronkelijk hoofdgebouw, is in artikel 2,
o
onderdeel 3, onder b, onderdeel 4 , in dit verband de aanvullende eis gesteld dat het
gebruik functioneel ondergeschikt moet zijn aan het hoofdgebouw. Daar wordt mee
bedoeld dat het gebruik in planologisch opzicht ondergeschikt en ondersteunend moet zijn
aan het gebruik van het hoofdgebouw. Bij een woning betekent dit dat er in deze
bijbehorende bouwwerken geen primaire woonfuncties zoals woonkamer, keuken of
slaapkamer gerealiseerd mogen worden.
Ook voor de bijbehorende bouwwerken als bedoeld in artikel 3, onderdeel 1, geldt dat het
voorgenomen gebruik in planologisch opzicht functioneel verbonden moet zijn aan het
gebruik van het hoofdgebouw (deze eis vloeit immers voort uit de in artikel 1 opgenomen
definitie). Daarnaast geldt voor het bouwen, bedoeld in artikel 3, evenwel dat onverminderd
voldaan moet worden aan de planologische regelgeving. Naast het bouwen moet daarbij
ook het gebruik van deze bouwwerken passen binnen de planologische regelgeving.
Net als in het Bblb is de eis opgenomen dat een bijbehorend bouwwerk op de grond staat.
Kelders en aan- en uitbouwen op een bovenverdieping kunnen dus niet beschouwd
worden als bijbehorend bouwwerk in de zin van deze bijlage. Met bouwen op de grond is
ook bedoeld dat de begane grond vloer van het bijbehorende bouwwerk op normale wijze
aansluit op het aansluitende afgewerkte terrein. Dat wil dus niet zeggen dat met verdiepte
vloeren bewerkstelligd kan worden dat er twee bouwlagen ontstaan met verblijfsgebied.
Met op de grond is overigens niet bedoeld dat het bouwwerk niet zou mogen worden
voorzien van een fundering ‘op staal’ of een fundering bestaande uit heipalen. Indien voor
het betrokken bijbehorende bouwwerk heiwerkzaamheden nodig zijn, kunnen deze zonder
omgevingsvergunning plaatsvinden. Ook een normale kruipruimte is binnen deze regeling
toegestaan.
Erf
Deze definitie is ongewijzigd overgenomen uit het Bblb. Omdat er toch nog geregeld
vragen over dit begrip worden gesteld, wordt er hier kort aandacht aan besteed. De
definitie voor ‘erf’ is afgeleid uit de jurisprudentie (zie ABRvS 15 september 1997, AB 1998,
5). Uitgangspunt is dat het gehele perceel bij een hoofdgebouw in beginsel als erf kan
worden aangemerkt. Echter uit de systematiek van een bestemmingsplan of
beheersverordening kan voortvloeien dat bepaalde verder van het hoofdgebouw af
gelegen delen van een perceel niet als erf aangemerkt kunnen worden. Dit zal in beginsel
uitsluitend het geval kunnen zijn bij percelen van een aanzienlijke omvang, veelal gelegen
buiten de bebouwde kom. Bij dergelijke omvangrijke percelen geven bestemmingsplannen
of beheersverordeningen soms een regeling die het perceel onderverdeelt in een bouwblok
of bestemming, waarbinnen het hoofdgebouw met bijbehorende aan- en uitbouwen en

108

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

bijgebouwen gebouwd kunnen worden en waar een verdere inrichting kan plaatsvinden als
buitenruimte behorende bij het hoofdgebouw. In het overige verder afgelegen
perceelgedeelte geldt in die systematiek een andere bestemming, ingevolge waarvan niet
gebouwd mag worden en waar het aanbrengen van een normale bij een hoofdgebouw
behorende buiteninrichting (bijvoorbeeld het aanleggen van terrasverhardingen,
parkeerplaatsen, siertuin, vijverpartijen) ingevolge de geldende planologische regeling is
verboden of aan een omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder b,
van de Wabo is onderworpen. Uitgaande van zo’n bestemmingssystematiek, kan gesteld
worden dat deze laatstbedoelde delen van een perceel niet aangemerkt kunnen worden als
‘erf’ en er om die reden niet zonder omgevingsvergunning bijbehorende bouwwerken
kunnen worden gebouwd.
Hoofdgebouw
Door het gebruik van de term ‘hoofdgebouw’ in de definitie van ‘bijbehorend bouwwerk’,
ontstaat de behoefte aan een definitie voor ‘hoofdgebouw’. De term houdt mede verband
met de keuze om, uit het oogpunt van vermindering van administratieve lasten, ruimere
bouwmogelijkheden toe te staan bij niet-woningen. Het hoofdgebouw is het in
planologisch opzicht belangrijkste gebouw op een perceel. Bij woonbestemmingen is dat
evident de woning of het woongebouw, bij een detailhandelsbestemming betreft het de
winkel en bij bedrijven het bedrijfsgebouw.
Voor de hand liggend is de vraag hoe beoordeling moet plaatsvinden bij een (agrarisch)
bedrijf met een dienstwoning. Dienstwoningen binnen een agrarische bestemming of
andere (bedrijfs)bestemming staan ten dienste van de bedrijfsvoering. De woning kan in
dit opzicht, gezien de bestemming, dus ook niet als belangrijkste gebouw worden
aangemerkt. Het gebouw waar in hoofdzaak of in grootste mate de bedrijfsvoering
overeenkomstig de bestemming wordt gerealiseerd, dient in dergelijke situaties als
hoofdgebouw te worden aangemerkt. Ook dan echter is het mogelijk dat binnen de
randvoorwaarden van artikel 2, onderdeel 3, of artikel 3, onderdeel 1, van deze bijlage, een
bijbehorend bouwwerk wordt gebouwd dat feitelijk ziet op uitbreiding van of een
bijgebouw bij de dienstwoning. Een gebruik van een bijbehorend bouwwerk dat
functioneel ten dienste staat van de betreffende dienstwoning, dient ook geacht te worden
in functioneel opzicht te horen bij het bedrijfsgebouw. In dergelijke situaties kunnen
bijbehorende bouwwerken dus ten dienste staan van zowel de bedrijfsvoering als de bij de
bedrijfsvoering behorende dienstwoning.
In de begripsomschrijving is duidelijk gemaakt dat een hoofdgebouw ook slechts een
gedeelte van een gebouw kan vormen. Dit houdt verband met de mogelijkheid dat aan een
hoofdgebouw - waarin primair het gebruik overeenkomstig de bestemming wordt
gerealiseerd - ook andere ruimten zijn aangebouwd die functioneel en bouwkundig als
ondergeschikt kunnen worden aangemerkt. In de zin van deze regeling dienen deze
bouwkundige en functioneel ondergeschikte ruimten, niet te worden aangemerkt als
onderdelen van het hoofdgebouw. Indien bijvoorbeeld sprake is van een woning met een
aangebouwde garage/berging, kan niet gesteld worden dat die aangebouwde
garage/berging een onderdeel vormt van het hoofdgebouw. Weliswaar zouden de woning
en de garage/berging beschouwd kunnen worden als één bouwkundige eenheid (één
gebouw), maar omdat in die bouwkundig ondergeschikte en van het hoofdgebouw te
onderscheiden garage/berging niet de primaire bestemming wordt gerealiseerd, vormt die
geen onderdeel van het hoofdgebouw. Gevolg is dat deze aangebouwde gedeelten - die
niet behoren tot het hoofdgebouw - in de zin van deze regeling aangemerkt moeten worden
als bijbehorende bouwwerken. Dit houdt mede verband met het navolgende.
In artikel 2 wordt gebruikgemaakt van het begrip ‘oorspronkelijk hoofdgebouw’. Het begrip
‘oorspronkelijk hoofdgebouw’ is ontleend aan de in het Bblb gehanteerde begrippen
‘oorspronkelijke achtergevel’ en ‘oorspronkelijke zijgevel’. Het begrip ‘oorspronkelijk’ is
als onderdeel van een goede anticumulatieregeling onvermijdelijk gebleken. Om het
zogenoemde ‘Droste-effect’ te voorkomen (het steeds opnieuw aan elkaar bouwen van
aan- en uitbouwen) dient er een zogenoemde nulsituatie te zijn van waaruit het

109

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

vergunningsvrij bouwen kan plaatsvinden. Deze uitgangspositie wordt gevormd door de
gevels van het oorspronkelijke hoofdgebouw.
In de zin van deze regeling is het ‘oorspronkelijk hoofdgebouw’ het hoofdgebouw zoals dat
ten tijde van de afronding van de bouwwerkzaamheden, overeenkomstig de voor het
hoofdgebouw verleende vergunning, is opgeleverd. Het is dus het hoofdgebouw zoals dat
in eerste instantie is gebouwd. Van het hoofdgebouw te onderscheiden aan- en uitbouwen
(bijvoorbeeld een keuken, bijkeuken of serre), die als functioneel onderdeel van het
hoofdgebouw op basis van de vergunning tegelijkertijd met het hoofdgebouw zijn
meegebouwd, worden geacht deel uit te maken van het ‘oorspronkelijk hoofdgebouw’. Het
moet dan wel gaan om aan- of uitbouwen waarin gebruik wordt gerealiseerd dat gelet op
de bestemming het belangrijkst is. In bouwkundige zin van het hoofdgebouw te
onderscheiden aangebouwde bouwwerken waarin slechts ondergeschikte functies
plaatsvinden - zoals een aangebouwde garage/berging - maken zoals al eerder aangegeven
geen deel uit van het hoofdgebouw (en dus ook niet van het oorspronkelijke
hoofdgebouw). Een bij een woning aangebouwde keuken, bijkeuken, wasmachineruimte of
een vestibule zijn zodanig met het woongebruik verbonden dat deze ruimten wel kunnen
worden toegerekend aan het oorspronkelijk hoofdgebouw.
Aan- en uitbouwen die geen deel uitmaken van de vergunning voor de bouw van het
hoofdgebouw, maar daarbij gelijktijdig als vergunningvrij bouwwerk zijn meegebouwd,
worden geacht geen deel uit te maken van het ‘oorspronkelijk hoofdgebouw’ (dergelijke
aan- of uitbouwen kunnen dus wel deel uitmaken van het hoofdgebouw, maar vormen geen
onderdeel van het ‘oorspronkelijk hoofdgebouw’). In de praktijk wordt hier overigens (ook
al onder het Bblb) een pragmatische benadering toegepast. In de omgevingsvergunning
(en daarbij behorende tekeningen) voor het bouwen van het hoofdgebouw kan, in overleg
met de aanvrager, aangegeven worden of een als aan- of uitbouw aan te merken onderdeel
van een hoofdgebouw al dan niet deel uitmaakt van het vergunde bouwplan en daarmee
dus van het op te richten ‘oorspronkelijk hoofdgebouw’. Zo’n oplossing kan bijvoorbeeld
worden toegepast indien het als aan- of uitbouw mee te bouwen onderdeel van het
hoofdgebouw, in strijd is met een bestemmingsplan. De vergunning voor het bouwen van
het op zichzelf niet in strijd met het bestemmingsplan zijnde hoofdgebouw kan in dat geval
worden verleend, terwijl de in de vergunning en op tekening als vergunningvrij aangeduide
aan- of uitbouw tegelijkertijd (overeenkomstig de gestelde eisen in artikel 2, derde lid) kan
worden meegebouwd.
Ten slotte wordt gewezen op bestaande situaties waarin het aan de hand van de destijds
verleende bouwvergunning(en) niet meer mogelijk is te bepalen wat precies het
oorspronkelijke hoofdgebouw is. Denkbaar is dat een gebouw zo oud is dat er nimmer een
bouwvergunning voor is verleend omdat deze vergunningplicht toen nog niet van
toepassing was. Als aan de hand van een originele vergunning niet meer is vast te stellen
wat als oorspronkelijk hoofdgebouw kan worden aangemerkt, zal in de praktijk veelal aan
de hand van de historische kenmerken van het hoofdgebouw (bijvoorbeeld steenkleur,
voegwerk of andere detailleringen) bepaald kunnen worden wat de oorspronkelijke
omvang was van het gebouw en welke gevels ‘oorspronkelijk’ zijn. Als dat ook verder geen
soelaas biedt zal het gehele hoofdgebouw (met uitzondering van de bouwkundig en
functioneel ondergeschikte aangebouwde onderdelen) aangemerkt moeten worden als
oorspronkelijk hoofdgebouw (de nulsituatie van waaruit het vergunningsvrije bouwen kan
plaatsvinden).
Openbaar toegankelijk gebied
Ten opzichte van het Bblb is een nieuw begrip geïntroduceerd voor het publieke domein,
waarmee voorzichtiger wordt omgesprongen. De voor-achterkant benadering gaat er
immers vanuit dat aan de wegzijde van gebouwen (voorerfgebied) minder mag dan in het
achtererfgebied. In het Bblb werd voor het publieke domein het criterium ‘naar de weg of
openbaar groen gekeerde zijde’ van een gebouw gehanteerd, waarbij ‘weg’ was
gedefinieerd als weg als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder b, van de Wegenverkeerswet
1994.
Ter vergroting van de praktische hanteerbaarheid gaan de begrippen ‘weg’ en ‘openbaar

110

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

groen’ thans op in het overkoepelende begrip ‘openbaar toegankelijk gebied’. Daarin is de
verwijzing naar het begrip ‘weg’ uit de Wegenverkeerswet 1994 onverkort gehandhaafd en
is voorts een materiële omschrijving opgenomen van wat in het normale spraakgebruik
onder ‘openbaar groen’ wordt verstaan (‘pleinen, parken, plantsoenen, openbaar water en
ander openbaar gebied dat voor publiek algemeen toegankelijk is’). Met toegankelijk wordt
bedoeld dat het openbaar gebied geschikt moet zijn om het te betreden. Stroken restgroen
die niet bedoeld zijn om te betreden, zijn niet toegankelijk en kunnen in de zin van deze
regeling dan ook niet aangemerkt worden als ‘openbaar toegankelijk gebied’. Anders dan
onder het Bblb is ook openbaar toegankelijk water toegevoegd aan het openbaar
toegankelijk gebied. Dit is om waterkanten beter af te scheiden van vergunningsvrije
bouwwerken. De zogenoemde brandgangen (paden veelal gelegen aan de achterzijde van
woningen) die bedoeld zijn voor de (achter)ontsluiting van achtertuinen bij woningen en
uitsluitend dienen voor langzaam verkeer, worden niet tot openbaar toegankelijk gebied
gerekend. Deze uitzondering is expliciet in de tekst opgenomen naar aanleiding van de
uitspraak van de ABRvS van 11 januari 2006, 200502605/1, LJN: AU9412.
Woonwagen
De definitie voor woonwagen is in de Woningwet vervallen omdat het begrip in die wet niet
langer zal voorkomen. In voorliggende regeling wordt het begrip nog wel gehanteerd en is
er dus ook behoefte aan een definitie. Deze definitie is nagenoeg ongewijzigd
overgenomen uit de Woningwet. Met het eveneens vervallen van het begrip standplaats uit
de Woningwet, is er in dat verband voor gekozen dat begrip niet langer te hanteren in de
definitie voor woonwagen. Los van het verplaatsbare karakter van een woonwagen, dient
een woonwagen geplaatst te worden op een daarvoor in een bestemmingsplan of
beheersverordening als zodanig bestemd perceel.
Tweede lid
In artikel 1, tweede lid, zijn enkele meetvoorschriften opgenomen die van toepassing zijn,
voor zover in deze bijlage niet anders is aangegeven.
In onderdeel a is opgenomen dat afstanden, net als onder het Bblb, loodrecht worden
gemeten.
Voor het meten van de hoogte van bouwwerken is in onderdeel b toegevoegd dat moet
worden gemeten van het aansluitende afgewerkte terrein. In dat opzicht kan aansluiting
gezocht worden bij de vaste jurisprudentie inzake de meetwijze van de hoogte van
bouwwerken zoals gebruikelijk wordt gehanteerd in bestemmingsplannen (zie bijvoorbeeld
ABRvS 1 oktober 2008, 200709151/1, LJN: BF3905, TBR 2008, 212). Ook voor bouwen op
geaccidenteerd terrein geldt dat de hoogte van het bouwwerk gemeten moet worden vanaf
het aansluitende afgewerkte terrein. Het bouwwerk dient daarbij, rondom gemeten, te
voldoen aan de gestelde hoogtebepalingen. Er dient dus niet gemeten te worden met een
gemiddelde terreinhoogte of vanaf een enkel meetpunt bij de hoofdtoegang van het
bouwwerk of het laagste of hoogste punt van het aansluitende afgewerkte terrein. Voor het
bouwen van bouwwerken en gebouwen op een erf- of perceelafscheiding geldt ingevolge
het derde lid een aanvullende meetbepaling.
In onderdeel c is voor het buitenwerks meten van de maten een clausule opgenomen dat
uitstekende delen van ondergeschikte aard tot maximaal 0,5 m buiten beschouwing
blijven. Gedacht moet worden aan uitstekende delen in de sfeer van dakgoten,
dakoverstekken, regenafvoerpijpen, rookgasafvoeren en kleine schoorstenen. Deze eis is
opgenomen om het meten van de oppervlakte van bouwwerken te vereenvoudigen. De
meeste dakgoten en overstekken vallen binnen deze 0,5 m maat waardoor de
oppervlakteberekening van gebouwen kan plaatsvinden aan de hand van de buitengevels.
Ook voor de hoogte van bouwwerken blijven rookgasafvoerpijpjes en dergelijke dus in
principe buiten beschouwing.
Derde lid
In artikel 1, derde lid, heeft een codificatie en verbreding van de toepasselijkheid
plaatsgevonden van vaste jurisprudentie inzake de meetwijze van de hoogte van erf- en

111

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

perceelafscheidingen indien deze worden gebouwd op de erfgrens, waarbij aan
weerszijden een verschil bestaat in terreinhoogte. In die situaties wordt volgens vaste
jurisprudentie gemeten vanaf de zijde waar het niveau van de grond het hoogst is, waarbij
plaatselijke niet bij het verdere verloop van de grond horende ophogingen of verdiepingen
buiten beschouwing worden gelaten (zie bijvoorbeeld ABRvS 7 juli 1995, H01.94.0078, BR
1995, 857, en ABRvS 12 november 2008, 200801111/1, LJN: BG4092). Deze meetbepaling
geldt ingevolge dit derde lid ook voor andere bouwwerken en gebouwen voor zover deze
op (tot aan) een erfgrens worden gebouwd. Er dient rondom te worden gemeten vanaf het
aansluitende afgewerkte terrein, waarbij ter hoogte van de erfgrens dus wordt gemeten
vanaf het perceel waar het niveau van de grond het hoogst is.
Artikel 2
Het betreft in dit artikel een gecombineerde aanwijzing van activiteiten uit artikel 2.1, eerste
lid, onder a en c, van de Wabo. Zoals al eerder in het algemeen deel van deze toelichting
beschreven, gaat het hier om bouwwerken en bouwactiviteiten die (mits voldaan wordt aan
de gestelde randvoorwaarden) zonder een omgevingsvergunning ingevolge genoemde
artikelonderdelen kunnen worden gebouwd. Dit geldt dus ook indien dit bouwen strijdig is
met de ter plaatse geldende planologische regelgeving. Waar in het vervolg van deze
toelichting op artikel 2 wordt gesproken van omgevingsvergunningvrij of wordt opgemerkt
dat de activiteit of het bouwen zonder omgevingsvergunning kan plaatsvinden, wordt
gedoeld op een omgevingsvergunning ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder a en c, van de
Wabo. Zoals al onder het algemeen deel toegelicht is niet uit te sluiten dat vanwege de
onlosmakelijke samenhang met een andere activiteit, voor die andere activiteit toch
omgevingsvergunning is vereist.
Eerste onderdeel
Vergelijkbaar met artikel 43, eerste lid, aanhef en onderdeel b, van de Woningwet, geldt dat
voor bouwen dat behoort tot het gewone onderhoud, geen omgevingsvergunning nodig is.
Met gewoon onderhoud worden de werkzaamheden bedoeld die erop gericht zijn om te
behouden wat er is. Zodra deze werkzaamheden als ‘bouwen’ zijn aan te merken, geldt er
voor dit ‘bouwen’ geen omgevingsvergunningplicht.
Gewezen wordt op het feit dat ook het geheel vervangen van kozijnen door hetzelfde type
kozijnen (met gelijkwaardige indeling, aard en uitstraling) geacht wordt te vallen onder het
normale onderhoud. In de praktijk blijkt hierover nogal eens discussie te ontstaan. Dat terwijl
hieraan geruime tijd terug al eens bijzondere aandacht is besteed in een circulaire van de Minister
van VROM aan gemeenten (circulaire van 23 december 2002, MG 2002-28, te vinden op
www.vrom.nl). In die circulaire is aangegeven dat in het geval er bij het vervangen van kozijnen
door nieuwe kozijnen, een wijziging optreedt in de detaillering, profilering of vormgeving van het
kozijn, er sprake zal zijn van een bouwwerkzaamheid die het gewone onderhoud overstijgt. Dit is
bijvoorbeeld het geval als een nieuwe raamindeling wordt toegepast, wat veelal het gevolg is als
de bestaande kozijnen worden vervangen door kozijnen van een andere materiaalsoort.
Doorslaggevend criterium is echter of er een verandering optreedt in het uiterlijk. Indien nieuwe
kozijnen worden geplaatst van een andere materiaalsoort, maar met een gelijke detaillering,
profilering en vormgeving blijft het uiterlijk gelijk en zal er dus sprake zijn van gewoon onderhoud.
Dat geldt ook indien houten kozijnen worden vervangen door kunststof kozijnen met een
gelijkwaardige (houtachtige) uitstraling.
Tweede onderdeel
Het tweede onderdeel betreft een gedeeltelijke voortzetting van artikel 43, eerste lid, aanhef
en onderdeel a, van de Woningwet. Bouwen ingevolge een daartoe opgelegde verplichting
ingevolge artikel 13, 13a of 14 van de Woningwet kan zonder omgevingsvergunning
plaatsvinden. Om aansluiting te zoeken met de andere wetgeving is ervoor gekozen niet
langer expliciet het bouwen omgevingsvergunningvrij te maken indien dit plaatsvindt ter
uitvoering van een handhavingsbesluit. Dit kan dus tot gevolg hebben dat er, indien er ter

112

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

uitvoering van een handhavingsbesluit bouwwerkzaamheden verricht zouden moeten
worden, voor dat bouwen een omgevingsvergunning nodig is.
Derde onderdeel
In dit onderdeel is een omvangrijke groep van bouwwerken opgenomen die zonder
omgevingsvergunning gebouwd kunnen worden. Zoals bij de begripsomschrijving voor
een bijbehorend bouwwerk al is toegelicht, gaat het hier om aan- en uitbouwen,
bijgebouwen, overkappingen en andere bouwwerken met een dak. Met het nieuwe
verzamelbegrip ‘bijbehorend bouwwerk’ is het onderscheid tussen eerder genoemde
bouwwerken komen te vervallen. Bouwen van een bijbehorend bouwwerk is (onder
randvoorwaarden en behoudens uitzonderingen) ook zonder omgevingsvergunning
mogelijk bij andere gebouwen dan woningen en woongebouwen. De bijbehorende
bouwwerken die ingevolge onderdeel 3 gebouwd mogen worden, beperken zich tot het
achtererfgebied. Voor een nadere toelichting op het begrip achtererfgebied, wordt
verwezen naar de artikelsgewijze toelichting onder artikel 1, eerste lid.
Onder a
Onder a is een aantal hoogtematen gegeven voor bijbehorende bouwwerken die gebouwd
worden binnen een afstand van 4 m vanaf het oorspronkelijke hoofdgebouw. Het is daarbij
niet relevant of het gaat om een aan- of uitbouw, een bijgebouw, overkapping of ander
bouwwerk met een dak. Voor de duidelijkheid wordt erop gewezen dat de afstand van 4 m
ten opzichte van het hoofdgebouw, overeenkomstig artikel 1, tweede lid, loodrecht wordt
gemeten. Bij een vierkant of rechthoekig hoofdgebouw zal ook de zone van 4 m derhalve
een vierkante of rechthoekige vorm beslaan.
In de volgende afbeelding is de zone van 4 m in een witte kleur weergegeven.

De opgenomen randvoorwaarden in dit onderdeel zijn cumulatief (aan alle drie de hoogteeisen moet zijn voldaan). Deze hoogtematen zijn ontleend aan artikel 2, onderdeel a, onder
o
o
2 , van het Bblb. Daarbij is de maat onder 2 van de huidige regeling met 5 cm vergroot.
Gebleken is dat de oude maat van 0,25 m net niet genoeg was voor de toepassing van alle
voorkomende mogelijkheden van dakisolatie.

113

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Voor een toelichting op het begrip ‘oorspronkelijk hoofdgebouw’ wordt verwezen naar de
toelichting bij de in artikel 1, eerste lid, opgenomen begripsomschrijving van
hoofdgebouw.
Onder b
Onder b zijn specifieke eisen gesteld die gelden voor het bouwen buiten de zone van 4 m
vanaf het oorspronkelijk hoofdgebouw. Hierbij zal het meestal gaan om al dan niet
aangebouwde bijgebouwen. De regeling staat er evenwel niet aan in de weg dat onder
omstandigheden ook een aan- of uitbouw buiten de zone van 4 m wordt gebouwd.
o
o
Onder 1 en 2 zijn hoogte-eisen gesteld, die afwijken van de hoogte-eisen die gesteld
worden aan het bouwen binnen de zone tot 4 m vanaf het oorspronkelijk hoofdgebouw. De
hoogte-eisen zijn ook afwijkend van de hoogte-eisen die in het Bblb werden gesteld aan
een bijgebouw. In de nieuwe regeling wordt het mogelijk om een bijbehorend bouwwerk te
voorzien van een schuin dak. Dit wordt onder meer uit architectonisch oogpunt veelal
aantrekkelijker gevonden dan een plat dak. De daknokhoogte van 4,5 m maakt het
bijvoorbeeld mogelijk om een garage/berging te bouwen met een bergzolder. De
hoogtemaat van 4,5 m maakt het overigens, gelet op de eisen die in het Bouwbesluit 2003
worden gesteld, niet mogelijk om twee bouwlagen met verblijfsgebied te realiseren. De
dakvoet of een plat dak mag niet hoger zijn dan 3 m. Dankzij deze maatvoeringseisen
wordt het mogelijk om algemeen geaccepteerde en veel voorkomende (al dan niet
aangebouwde) bijgebouwen zonder omgevingsvergunning te bouwen.
o

Onder 2 is uit het oogpunt van burenbescherming de beperking opgelegd dat binnen 1 m
vanaf de erfgrens een bijbehorend bouwwerk niet hoger mag zijn dan 3 m en binnen een
afstand van 2 m vanaf de erfgrens niet hoger dan 4 m. Binnen een afstand van 1 m
respectievelijk 2 m vanaf de erfgrens is het dus niet mogelijk om hoger te bouwen dan 3 m
respectievelijk 4 m. Hiermee wordt een vergelijkbaar beschermingsregime bereikt als met
het Bblb. Ook op grond van het Bblb was het ingevolge artikel 2, onderdeel b, toegestaan
dat op de erfgrens bij woningen en woongebouwen, bijgebouwen werden gebouwd tot een
hoogte van 3 m.
In de volgende afbeelding zijn de maximale hoogtematen van een bijbehorend bouwwerk
ten opzichte van de erfgrens weergegeven.

114

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

o

Onder 3 is het vereiste opgenomen dat een bijbehorend bouwwerk dat wordt gebouwd
buiten de zone van 4 m vanaf het oorspronkelijk hoofdgebouw, op zichzelf beschouwd
geen grotere oppervlakte mag hebben dan het hoofdgebouw. Voorkomen wordt zo dat bij
een hoofdgebouw een omvangrijk zelfstandig bijgebouw wordt gebouwd dat groter is (en
kolossaler oogt) dan het hoofdgebouw zelf. Benadrukt wordt dat het hier gaat om de
beoordeling van een als zelfstandig aan te merken bijbehorend bouwwerk. Indien er
meerdere bijbehorende bouwwerken los van elkaar zijn gebouwd, mag de gezamenlijke
oppervlakte wel groter zijn dan die van het hoofdgebouw.
o

Het onder 4 gestelde vereiste houdt in dat een bijbehorend bouwwerk, voor zover dit is
gelegen buiten een afstand van 4 m vanaf het oorspronkelijk hoofdgebouw, functioneel
ondergeschikt gebruikt dient te worden ten opzichte van het hoofdgebouw. Binnen de
zone van 4 m dient het gebruik van een bijbehorend bouwwerk (in planologisch opzicht)
functioneel verbonden te zijn met het gebruik van het hoofdgebouw. Buiten de zone van 4
m geldt de aanvullende eis dat het gebruik ook functioneel ondergeschikt dient te zijn aan
het gebruik van het hoofdgebouw. Het kan in deze gevallen slechts gaan om een gebruik
dat ondersteunend is aan de primaire functie overeenkomstig de planologische
bestemming van het hoofdgebouw. Bij woningen betekent dat bijvoorbeeld dat
bijbehorende bouwwerken buiten de zone van 4 m niet gebruikt mogen worden voor
primaire woonfuncties, zoals woonkamer, slaapkamer en keuken. Uitsluitend
ondergeschikte functies ten dienste van het hoofdgebouw zijn toegestaan. Bij een woning
zal dat in het merendeel van de gevallen gaan om een garage/berging, tuinhuisje,
fietsenberging, plantenkas, hobbyruimte, volière of andere dierenverblijfplaats. Gewezen
wordt op paragraaf 4.4 van het algemeen deel van deze toelichting voor een nadere
uiteenzetting van de handhavingssystematiek in relatie tot het hier gestelde vereiste inzake
het gebruiksdoel van een bijbehorend bouwwerk. In artikel 7 is in dit verband nog een
bijzondere bepaling opgenomen die specifiek ziet op ruimten die deels liggen binnen en
deels liggen buiten de 4 m-zone. In zo’n ruimte vormt de 4 m-begrenzing een soort
onzichtbare lijn, waarbuiten uitsluitend nog een functioneel ondergeschikt gebruik mag
worden gerealiseerd. De handhaafbaarheid van dit vereiste is in zo’n ruimte problematisch.

115

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Om die reden is in artikel 7 het vereiste opgenomen dat dergelijke ruimten die de 4 m-zone
overschrijden, voor zover zich op de 4 m-begrenzing geen bouwkundige afscheiding, zoals
een muur of wand, bevindt, in zijn geheel functioneel ondergeschikt gebruikt dienen te
worden.
Om de mogelijkheden voor mantelzorg aan familieleden of andere gerelateerden te
vereenvoudigen, is een uitzondering gemaakt op het vereiste van functionele
ondergeschiktheid voor zorgafhankelijke personen. In deze gevallen mogen ook buiten de
zone van 4 m bij een woning primaire woonfuncties gerealiseerd worden ten behoeve van
zo’n persoon. Het kan bijvoorbeeld gaan om een slaapkamer, badkamer of keuken. Het
moet wel gaan om personen die vanwege hun gezondheidstoestand extra zorg nodig
hebben. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat studerende kinderen, zonder specifieke
gezondheidsproblematiek, dergelijke ruimten gaan gebruiken als slaap- of verblijfsruimte.
Zodra betrokkene om welke reden dan ook geen gebruik meer kan maken van de ruimte
vervalt ook de uitzonderingspositie en mogen de bijbehorende bouwwerken alleen nog
functioneel ondergeschikt gebruikt worden.
Onder c
Onder c is de eis gesteld dat bijbehorende bouwwerken altijd ten minste op 1 m afstand
van openbaar toegankelijk gebied moeten zijn gebouwd. Dit betreft de zo wel genoemde
pest- of plaagstrook. Met name op aandringen van de welstandsorganisatie Dorp, Stad en
Land en de Bond van Nederlandse Architecten is deze, ook reeds in het Bblb opgenomen
randvoorwaarde, in de voorliggende regeling gehandhaafd. Met deze plaagstrook wordt
bereikt dat hoeksituaties - waarbij woningen aan de kop van een rij (in een hoeksituatie)
met de zijgevel direct (zonder zijtuin) grenzen aan de weg of ander openbaar gebied - beter
tegen eventuele aantastingen van ruimtelijke kwaliteit zijn beschermd. Het bouwen van
bijbehorende bouwwerken binnen deze plaagstrook blijft immers vergunningplichtig en is
zodoende onderworpen aan een preventieve toets aan onder meer het bestemmingsplan
en de welstandsnota. Dit geldt ook voor situaties waarin de achtergevel direct grenst aan
openbaar toegankelijk gebied. Om publiek domein ook in die gevallen voldoende adequaat
te kunnen beschermen tegen eventuele aantastingen van ruimtelijke kwaliteit is deze
randvoorwaarde gesteld. Er wordt nog op gewezen dat de zo wel genoemde brandgangen,
die veelal bedoeld zijn voor de achterontsluiting van percelen bij woningen en uitsluitend
dienen voor langzaam verkeer, niet tot openbaar toegankelijk gebied worden gerekend. Zie
in dit verband ook de toelichting bij het in artikel 1, eerste lid, opgenomen begrip openbaar
toegankelijk gebied.
Het bouwen binnen de zogenoemde pest- of plaagstrook blijft dus
vergunningplichtig.Gemeenten kunnen er evenwel zelf voor kiezen het bouwen in deze
strook vrij te geven door met toepassing van artikel 12, tweede lid, van de Woningwet in de
welstandsnota te bepalen dat voor het bouwen hier geen welstandseisen van toepassing
zijn.
In de volgende afbeelding is het achtererfgebied weergegeven dat in aanmerking komt om
te bebouwen met bijbehorende bouwwerken.

116

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Onder d
Met de hier gestelde randvoorwaarde wordt expliciet gemaakt dat bijbehorende
bouwwerken niet voorzien mogen worden van een dakterras, balkon of andere niet op de
grond gelegen buitenruimte.
Onder e
Onder e is de zo wel genoemde ‘anti-dichtslib-regeling’ opgenomen. Uit planologisch
oogpunt dient te worden voorkomen dat achtererfgebied helemaal volgebouwd wordt.
Doordat in voorliggende regeling gewerkt wordt met het nieuwe verzamelbegrip
‘bijbehorend bouwwerk’ is het ten opzichte van het Bblb mogelijk dat gewerkt wordt met
een globalere, eenvoudigere, beter hanteerbare en beter handhaafbare
anticumulatieregeling.
Zoals al eerder gesteld wordt uitgegaan van een zogenoemde nulsituatie, die wordt
bepaald aan de hand van het oorspronkelijke hoofdgebouw (voor een uitleg hiervan wordt
verwezen naar de bij het begrip hoofdgebouw gegeven toelichting bij artikel 1). Uitsluitend
op de gronden bij een hoofdgebouw die aangemerkt kunnen worden als ‘achtererfgebied’
als bedoeld in artikel 1, kunnen zonder omgevingsvergunning bijbehorende bouwwerken
worden gebouwd. Naarmate het achtererfgebied groter is, biedt de nieuwe regeling ruimere
mogelijkheden om daar bijbehorende bouwwerken te bouwen. De omvang van het
achtererfgebied bepaalt dus de mogelijkheden om in dat tuingedeelte te bouwen. Dit
achtererfgebied mag voor maximaal 50% worden bebouwd. Een identiek maximum
percentage was al gegeven in het Bblb en wordt ook veelvuldig gehanteerd in
2
bestemmingsplannen. Daarnaast geldt een absolute maximum oppervlakte van 100 m
bijbehorende bouwwerken per oorspronkelijk hoofdgebouw. De keuze om te komen tot
2
deze 100 m is overigens zeer uitvoerig en met veel betrokkenen besproken. Het lijkt in

117

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

eerste instantie een aanzienlijke oppervlakte. Zeker ook gezien de geboden
bouwmogelijkheden in het Bblb, op grond waarvan een bijgebouw gebouwd mocht worden
2
met een omvang van 30 m en aan- en uitbouwen met een diepte van 2,5 m. De totale
oppervlakte van het bouwen dat ingevolge het Bblb mogelijk was, werd hiermee evenwel
niet in absolute zin begrensd. Aan- en uitbouwen konden met uitsluitend een limiet wat
betreft de diepte aan zowel de zij- als achtergevels worden gebouwd. Belangrijk was voorts
dat de door het Bblb geboden bouwmogelijkheden van toepassing waren bovenop de
bouwmogelijkheden waarin door het geldende bestemmingsplan reeds werd voorzien. Nog
los van het feit dat deze systematiek kon leiden tot lastige ‘samenloop’ vraagstukken en
ongewenste interpretaties, ontstonden in sommige gevallen dus eveneens aanzienlijke
bouwmogelijkheden. Gezien het voorgaande is in de voorliggende regeling een benadering
gekozen die uitgaat van een planologische totaalsituatie. De nieuwe anticumulatieregeling
maakt het niet meer mogelijk dat de geboden vergunningvrije bouwmogelijkheden bij de
bouwmogelijkheden van het bestemmingsplan (of andere planologische regeling) worden
opgeteld. De nieuwe regeling verdisconteert als het ware de bouwmogelijkheden die het
bestemmingsplan biedt. Dat komt tot uiting in het feit dat alle eerdere en eventueel met
vergunning gebouwde bijbehorende bouwwerken moeten worden meegerekend in het
2
totaal van de 100 m . Het gaat om de planologische totaalsituatie, waarbij het niet ter zake
doet of bouwwerken al dan niet met vergunning zijn gebouwd. Hiermee wordt dus
afgeweken van de huidige anticumulatieregeling in het Bblb.
Bijkomend gevolg van deze nieuwe regeling zou moeten zijn dat een breuk ontstaat met de
jurisprudentie dat bouwvergunningsvrij gebouwde bouwwerken in beginsel niet
meegerekend worden bij de oppervlakteberekening ingevolge het bestemmingsplan
(verwezen wordt naar ABRvS 10 juli 2002, 200101969/1, LJN: AE5113). Doordat in de
nieuwe regeling alle, al dan niet met vergunning gebouwde, bijbehorende bouwwerken bij
de berekening worden betrokken, lijkt dit ook te moeten gelden voor de
oppervlakteberekening die plaatsvindt bij de vraag of een voorgenomen bouwactiviteit
past in de geldende planologische regeling zoals bijvoorbeeld het bestemmingsplan.
Onder f
Onder f zijn de ook al in het Bblb opgenomen uitzonderingen gegeven voor woonwagens,
de niet voor permanente bewoning bestemde woningen en woongebouwen (bijvoorbeeld
recreatiewoningen) en tijdelijke gebouwen. Ten opzichte van het Bblb is de
uitzonderingscategorie van zo wel genoemde ‘bezoekersgebouwen’ toegevoegd. Dit zijn
gebouwen met een bijeenkomstfunctie. In overleg met de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten is besloten om deze uitzondering (naast de verruiming om ook bijbehorende
bouwwerken toe te staan bij andere hoofdgebouwen dan woningen) uit oogpunt van een
betere handhaafbaarheid van de voorschriften inzake veiligheid uit het Bouwbesluit 2003
op te nemen. Voor het bouwen van bijbehorende bouwwerken bij deze
bijeenkomstgebouwen zal een omgevingsvergunning vereist blijven. In dat kader zal ook
preventief (in het kader van de aanvraag om vergunning en de daarbij te overleggen
gegevens en bescheiden) dienen te worden getoetst of voldaan wordt aan onder meer het
Bouwbesluit 2003.
Naast de uitzonderingen die hier specifiek voor bijbehorende bouwwerken zijn
opgenomen, bevat artikel 5 ook nog enkele uitzonderingen die in het algemeen gelden
voor het omgevingsvergunningvrij bouwen en die er ook nog toe kunnen leiden dat
omgevingsvergunning nodig is.
Vierde onderdeel
In deze nieuwe regeling zijn nagenoeg alle randvoorwaarden voor dakkapellen uit artikel 2,
onderdeel d, van het Bblb, ongewijzigd overgenomen. Een wijziging is doorgevoerd in de
onderdeel b, waar nu een maximale maat van 1,75 m wordt gegeven. De op grond van het
Bblb geldende maat van 1,5 m werd als te beperkend ervaren en maakte het feitelijk
onmogelijk om voldoende ‘stahoogte’ in een dakkapel te verkrijgen zodat de ruimte
toegevoegd kon worden aan verblijfsgebied in de zin van het Bouwbesluit 2003. Met deze
aanpassing is dat probleem ondervangen.

118

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Een belangrijke wijziging ten opzichte van de regeling in het Bblb is verder te vinden in
artikel 3, derde onderdeel. Het uitgangspunt is gebleven dat dakkapellen alleen zijn
toegestaan op een achterdakvlak (aan de achterzijde) of een niet naar openbaar
toegankelijk gebied gekeerd zijdakvlak (aan de zijkant van gebouwen). In artikel 3 is
evenwel toegevoegd dat dakkapellen aan de voorzijde of een naar openbaar toegankelijk
gebied gekeerde zijkant ook zonder omgevingsvergunning kunnen worden gebouwd
(overeenkomstig de gegeven randvoorwaarden) indien deze niet in strijd zijn met het
bestemmingsplan (of andere planologische regeling) en er volgens de welstandsnota geen
welstandseisen voor de betreffende dakkapel van toepassing zijn. Door in de
welstandsnota ingevolge artikel 12, tweede lid, van de Woningwet af te zien van het stellen
van welstandseisen voor gebieden of (bepaalde type) dakkapellen, en geen beperkingen
op te nemen in bestemmingsplannen of beheersverordeningen kan de gemeenteraad dus
bewerkstelligen dat geen omgevingsvergunning nodig is.
In de volgende afbeelding is de vergunningvrije dakkapel gevisualiseerd.

Vijfde onderdeel
Dakramen waren ook ingevolge artikel 3, eerste lid, onderdeel a, van het Bblb al
bouwvergunningsvrij. In de nieuwe regeling heeft een verdere verruiming plaatsgevonden
doordat ook andersoortige dakopeningen zoals een daklicht, lichtstraat of een zo wel
genoemde dakserre, zijn toegestaan. Voor het plaatsen van dergelijke dakopeningen is de
algemene randvoorwaarde blijven gelden dat rondom een afstand van 0,5 m vanaf de
randen van het dak aangehouden dient te worden. De dakvensters mogen maximaal 0,6 m
boven het dakvlak uitsteken, tenzij sprake is van een voordakvlak of een naar openbaar
toegankelijk gebied zijdakvlak. In dat geval mogen de dakramen en andersoortige
openingen niet buiten het dakvlak uisteken, tenzij in de welstandsnota is bepaald dat
redelijke eisen van welstand niet van toepassing zijn. In dat geval geldt ook de eis dat de
constructie niet meer dan 0,6 m buiten het dakvlak mag uitsteken.
Zesde onderdeel

119

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

In het zesde onderdeel is de regeling gegeven voor de zo wel genoemde zonnepanelen of
zonnecollectoren. Met zonnecollectoren wordt warmte opgewekt, die via warm wateropslag
meestal gebruikt wordt voor de productie van warm water. Met zonnecellen wordt
elektriciteit opgewekt op basis van zonlicht. Beide type collectoren of panelen zijn
toegestaan en anders dan in artikel 3, eerste lid, onderdelen c en d, van het Bblb, nu
samengevoegd in een enkel onderdeel. De eisen zijn nagenoeg gelijk gebleven.
Toegevoegd is de eis dat de collectoren of panelen uitsluitend op een dak geplaatst mogen
worden. Uit het ontbreken van eisen bij plaatsing anders dan op een dak, ontstond de
opvatting dat panelen en collectoren ook aan zijgevels van gebouwen bevestigd konden
worden. Dit heeft soms tot vreemdsoortige situaties geleid. In deze regeling is nu buiten
discussie gesteld dat panelen en collectoren uitsluitend op een dak geplaatst kunnen
worden.
Zevende onderdeel
De regeling voor kozijnen, kozijninvullingen of gevelpanelen in achtergevels of niet naar
openbaar toegankelijk gebied gekeerde zijgevels is verruimd ten opzichte van de in artikel
2, onderdeel c, van het Bblb, opgenomen regeling. Het hoeft niet louter te gaan om het
veranderen van bestaande kozijnen, kozijninvullingen of gevelpanelen, maar ook nieuwe
kozijnen, kozijninvullingen of gevelpanelen kunnen ingevolge de nieuwe regeling worden
geplaatst, verwijderd of verplaatst. Bestaande kozijnopeningen kunnen in achtergevels of
niet naar openbaar toegankelijk gebied gekeerde zijgevels dus ook worden vergroot.
Daarmee wordt een veelvuldig genoemde onregelmatigheid in het Bblb weggenomen. Een
aan- of uitbouw kan ingevolge het Bblb (onder voorwaarden) zonder bouwvergunning
worden gebouwd terwijl voor het enkel groter of kleiner maken van een bestaande
kozijnopening altijd nog een bouwvergunning is vereist. Dit wordt in de nieuwe regeling
beter met elkaar in verhouding gebracht. Voor het veranderen van kozijnen,
kozijninvullingen of gevelpanelen in de voorgevel blijft net als onder het Bblb,
onverminderd een vergunning vereist. Daarbij wordt opgemerkt dat het vervangen van
kozijnen door hetzelfde type kozijnen (met gelijkwaardige indeling en aard en uitstraling)
geacht wordt te vallen onder het normale onderhoud dat in het eerste onderdeel van dit
artikel is opgenomen. Verwezen wordt in dit verband bij de artikelsgewijze toelichting
onder dit artikelonderdeel.
Achtste onderdeel
Het achtste onderdeel regelt dat in of aan woningen, woongebouwen en bijbehorende
bouwwerken (ook bijbehorende bouwwerken bij een ander hoofdgebouw dan een woning of
woongebouw), het plaatsen van zonweringen, rolhekken, luiken of rolluiken
omgevingsvergunningvrij is.
Ook bij andere hoofdgebouwen (niet zijnde een woning of woongebouw) is daarvoor geen
omgevingsvergunning nodig, mits de zonwering, het rolhek, luik of ruilluik wordt aangebracht in of
aan de achtergevel of de niet naar openbaar gebied gekeerde zijgevel. Bij plaatsing in of aan de
voorgevel van een ander hoofdgebouw gelden de uit een oogpunt van ruimtelijke kwaliteit ook al
in het Bblb opgenomen randvoorwaarden. In de eerste plaats betreft dat de eis dat de zonwering,
het rolhek, luik of ruilluik geen gesloten front mag vormen maar een open karakter moet hebben.
Vandaar de eis de zonwering, het rolhek, luik of ruilluik voor 75% uit glasheldere
doorkijkopeningen moet bestaan. Dit percentage is in artikel 3, eerste lid, onderdeel i, van het
Bblb overigens gesteld op 90%. Deze eis is in de voorliggende regeling versoepeld. Uit de
contacten met gemeenten is gebleken dat een percentage van 75 % toereikend is om de
ruimtelijke aanvaardbaarheid te waarborgen.
In de tweede plaats dient de aan te brengen constructie aan de binnenzijde van de uitwendige
scheidingsconstructie te worden geplaatst. Onder ‘uitwendige scheidingsconstructie’ wordt in dit
verband overigens hetzelfde verstaan als in het Bouwbesluit 2003: de constructie die de
scheiding vormt tussen een voor mensen toegankelijke besloten ruimte van een gebouw en de
buitenlucht, de grond of het water, waaronder begrepen de op die constructie aansluitende delen
van andere constructies, voor zover die delen van invloed zijn op het voldoen van die

120

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

scheidingsconstructie aan een bij of krachtens het Bouwbesluit 2003 gegeven voorschrift (zie
artikel 1 Bouwbesluit 2003).
Negende onderdeel
De afscheiding tussen balkons of dakterrassen is ongewijzigd overgenomen uit artikel 3,
derde lid, onderdeel f, van het Bblb.
Tiende onderdeel
Tuinmeubilair is ingevolge artikel 3, tweede lid, van het Bblb, bouwvergunningsvrij, mits
niet hoger dan 2 m. Blijkens de nota van toelichting van het Bblb zou gedacht kunnen
worden aan een pergola of een zonnewijzer. Ten opzichte van de regeling in het Bblb is de
maximale hoogtemaat verruimd van 2 m naar 2,5 m.
Elfde onderdeel
Sport- of speeltoestellen in de privé-sfeer kunnen zonder bouwvergunning worden
gebouwd. Indien deze toestellen openbaar toegankelijk zijn of bedrijfsmatig worden
gebruikt vallen ze onder artikel 3, vierde onderdeel, en geldt het vereiste dat voldaan moet
worden aan het bestemmingsplan of de beheersverordening.
Twaalfde onderdeel
In dit onderdeel zijn de erf- en perceelafscheidingen opgenomen zoals die bouwvergunningsvrij
o
waren ingevolge artikel 2, onderdeel d, van het Bblb. In de eis onder b, onderdeel 1 , wordt
aangegeven dat een erf- of perceelafscheiding die hoger is dan 1 m, alleen geplaatst mag worden
op een erf of perceel waarop al een gebouw staat en waarmee de erf- of perceelafscheiding in
een functionele relatie staat. Dit laatste criterium van functionele verbondenheid is ten opzichte
van de huidige tekst van het Bblb toegevoegd ter codificatie van jurisprudentie.
Met betrekking tot bouwvergunningsvrije erf- en perceelafscheidingen als bedoeld in het Bblb is
namelijk jurisprudentie ontstaan over het plaatsen van perceelafscheidingen (hoger dan 1 m) op
gedeelten van een perceel die in functioneel opzicht niet in relatie staan tot het zich daarop
bevindende hoofdgebouw (ABRvS 5 oktober 2005, 200410184/1, LJN: AU3806, BR 2006,
p. 147). Het betrof hier een als perceelafscheiding aan te merken damwand op een
perceelgedeelte dat weliswaar tot hetzelfde kadastrale perceel behoorde als de zich daarop
bevindende woning, maar daar niet mee in een functionele relatie stond. De Afdeling overwoog
daarbij dat de damwand een onbebouwd gedeelte van het perceel afschermde, dat niet kon
worden aangemerkt als een tuin of erf, of een anderszins bij een gebouw behorende
buitenruimte. Daarbij achtte de Afdeling van betekenis dat aan het perceelgedeelte een
agrarische bestemming was toegekend en dat het ten tijde van het nemen van de beslissing op
bezwaar voor het berijden van paarden in gebruik was. Het criterium dat in deze uitspraak wordt
gehanteerd werpt een extra bescherming op voor gronden die feitelijk niet meer behoren tot het
perceelgedeelte dat in een functionele relatie staat tot het zich daarop bevindende gebouw. Het
voorkomt bijvoorbeeld dat weilanden of bosgronden, die door een toevallige kadastrale wijziging
zijn gaan behoren tot hetzelfde juridische perceel als waarop een woning staat, zonder
vergunning afgeschermd kunnen worden met 2 m hoge perceelafscheidingen.
Het is wenselijk geacht bovenstaande in de jurisprudentie ontwikkelde uitleg in de voorliggende
regeling voort te zetten en te codificeren. Daarmee wordt voor lief genomen dat de simpele vraag
of een stuk grond mag worden afgeschermd met een 2 m hoge perceelafscheiding, zich niet in
alle gevallen eenvoudig laat beantwoorden. Van geval tot geval moet worden bezien of het
gedeelte grond waarop een afscheiding wordt geplaatst, in voldoende mate een functionele
relatie heeft met het gebouw. Het bestemmingsplan speelt daarbij een relevante rol. Nadrukkelijk
wordt opgemerkt dat niet bedoeld is dat feitelijk alleen de afscheiding van een als erf als bedoeld
in artikel 1, eerste lid, aan te merken perceelgedeelte is toegestaan. Het uitgangspunt is dat in
beginsel een geheel perceel waarop een gebouw staat (voor zover gelegen achter de
voorgevelrooilijn) kan worden afgeschermd met een perceelafscheiding tot een hoogte van 2 m.
Ook de niet als erf aan te duiden gronden, die deel uitmaken van een perceel behorend bij een
gebouw, kunnen dus omheind worden. Alleen de perceelgedeelten die in ruimtelijk opzicht (gelet

121

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

op de geldende planologische regelgeving) helemaal niet zijn aan te merken als onderdeel van
het perceel waarop zich het gebouw bevindt (het gaat niet om een tuin of erf, of een anderszins
bij een gebouw behorende buitenruimte) vallen buiten deze mogelijkheid. Dit zal zich slechts in
uitzonderingssituaties voordoen.
o

Onder b, onderdeel 2 , is als eis gesteld dat een erf- of perceelafscheiding die hoger is dan 1 m
(maar niet hoger dan 2 m) uitsluitend gebouwd mag worden achter de voorgevelrooilijn. In het
Bblb was dit aan strengere eisen gebonden. Een erf- of perceelafscheiding mocht ingevolge het
Bblb pas hoger zijn dan 1 m op een afstand van 1 m achter de voorgevelrooilijn. Op aandringen
van veel gemeenten is dit vereiste geschrapt.
Ook is op aandringen van die gemeenten overwogen om de eis te schrappen dat een
erfafscheiding hoger dan 1 m (maar niet hoger dan 2 m) te allen tijde op een afstand van ten
minste 1 m vanaf de weg of het openbaar groen moet worden geplaatst. In de praktijk wordt dit
veelal gezien als een moeilijk te handhaven bepaling. Er zijn evenwel ook gemeenten waarin wel
actief op de naleving van dit vereiste wordt toegezien. Gezien het voorgaande is ervoor gekozen
de betreffende eis wel te handhaven, maar deze afhankelijk te laten zijn van het geldende
welstandsbeleid in welstandsnota’s. Het betreffende vereiste geldt uitsluitend indien er ingevolge
de welstandsnota, welstandseisen voor betrokken bouwwerken in deze zogenoemde plaag- of
peststrook van toepassing zijn. Gemeenten kunnen er dus via de welstandsnota voor kiezen het
betreffende vereiste al dan niet buiten toepassing te stellen.
In onderstaande afbeelding is nader verduidelijkt waar en met welke hoogte erf- of
perceelsafscheidingen zonder vergunning gebouwd kunnen worden.

Dertiende onderdeel

122

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Bouwwerken in dit dertiende onderdeel worden ook wel keermuur, walmuur of kademuur
genoemd. Het gaat om constructies die terreinhoogteverschillen opvangen en dus grond
tegenhouden. Deze categorie bouwwerken (hierna: keermuur) is ten opzichte van het Bblb
toegevoegd en wordt daarmee derhalve vergunningvrij. Het terreinhoogteverschil dat
ermee mag worden ondervangen mag maximaal 1 m zijn. Gemeten vanaf het niveau waar
de grond het laagst is, mag de keermuur niet hoger zijn dan 1 m. Indien sprake is van een
kademuur naar een water dient ook het grondpeil (de bodem van de rivier, sloot of andere
watergang) te worden aangehouden. Verder geldt dat de keermuur niet boven de grond
van het hoogst gelegen terreingedeelte mag uitsteken.
Veertiende onderdeel
Ten opzichte van het Bblb zijn eveneens de vlaggenmasten nieuw toegevoegd. De
randvoorwaarden zijn dat er niet meer dan 1 vlaggenmast per erf mag worden gebouwd,
met een maximale hoogte van 6 m.
Vijftiende onderdeel
De regeling voor antenne-installaties voor mobiele telecommunicatie is overgenomen uit
artikel 3, eerste lid, onderdeel e, van het Bblb. Met de overheveling naar onderhavige
bijlage zijn nog enkele redactionele aanpassingen in onder meer de volgorde van
randvoorwaarden aangebracht. Daarbij is tegelijkertijd een hiaat in de regeling uit het Bblb
gedicht waarbij feitelijk geen enkele randvoorwaarde werd gesteld voor het plaatsen van
antenne-installaties anders dan op een bouwwerk. In de nieuwe regeling is verduidelijkt
dat in zo’n geval de antenne-installatie niet vergunningvrij kan worden geplaatst.
Zestiende onderdeel
De regeling voor de plaatsing van C-2000 installaties is ongewijzigd overgenomen uit
artikel 3, derde lid, onderdeel c, van het Bblb.
Zeventiende onderdeel
De regeling voor overige antenne-installaties (antenne-installaties anders dan genoemd in
de onderdelen 15 en 16) is ongewijzigd overgenomen uit artikel 3, eerste lid, onderdeel, f,
van het Bblb.
Achttiende onderdeel
In dit artikellid heeft een redactionele samenvoeging plaatsgevonden van artikel 3, eerste
lid, onderdeel h, en artikel 3, derde lid, onderdeel a, van het Bblb. Het gaat hier om een
categorie bouwwerken ten behoeve van de infrastructuur of openbare voorzieningen. Deze
categorie is vanuit de oorspronkelijke regeling op grond van artikel 43 van de Woningwet,
het toenmalige Besluit meldingplichtige bouwwerken, en de laatste regeling in het Bblb,
steeds verder doorontwikkeld (zie in dit verband de wijzigingen van het Bblb zoals
gepubliceerd in Stb. 2004, 291 en Stb. 2008, 94). In de nieuwe tekst heeft op onderdelen
een redactionele vereenvoudiging plaatsgevonden.
Negentiende onderdeel
De regeling voor vergunningvrije magazijnstellingen is ongewijzigd overgenomen uit
artikel 3, eerste lid, onderdeel i, van het Bblb. Omdat daar toch nog af en toe vragen over
worden gesteld, wordt in dit verband opgemerkt dat een inpandig geplaatste
magazijnstelling die niet hoger is dan 3 m en niet is voorzien van een verdiepingsvloer of
loopbrug, niet als bouwwerk aangemerkt wordt. Het betreft in dat geval een onderdeel van
de inventaris, waar ook kasten, tafels, stoelen, bureaus en dergelijk onder vallen. Het
plaatsen van dit soort inventariselementen is geen bouwen in de zin van de Wabo en de
Woningwet. Een omgevingsvergunning voor het bouwen is dan ook niet vereist.
Twintigste onderdeel
Nieuw in deze regeling is een categorie van bouwwerken die functioneel is bij een bouw- of
sloopactiviteit of een andere tijdelijke activiteit in de grond-, weg- of waterbouw.

123

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Constructies die slechts voor bepaalde tijd worden geplaatst, die dus niet bedoeld zijn om
ter plaatse te functioneren (geen plaatsgebonden karakter hebben), worden niet als
bouwwerk aangemerkt. Bij omvangrijke bouwprojecten worden dergelijke hulpconstructies
veelal voor wat langere tijd geplaatst en kan er sprake zijn van een bouwwerk. Hoewel er in
deze sfeer altijd veel is gedoogd, was er formeel altijd een bouwvergunning voor dit type
bouwwerken vereist. Dankzij onderhavig onderdeel is een omgevingsvergunning nu niet
meer nodig. De bouwwerken ten dienste van bouw- en sloopactiviteiten en activiteiten in
de grond-, weg- en waterbouw, kunnen tijdelijk, gedurende de periode dat het werk in
uitvoering is, worden gebouwd en aanwezig blijven. Na het beëindigen van het werk is het
bouwwerk niet langer functioneel te achten voor de betreffende activiteit en dient het
bouwwerk ingevolge artikel 2.3a van de Wabo te worden verwijderd.
Artikel 3
Zoals ook al in het algemeen deel van de toelichting beschreven, zijn de bouwwerken die
in artikel 3 zijn aangewezen, alleen uitgezonderd van de omgevingsvergunningplicht uit
artikel 2.1, eerste lid, onder a, van de Wabo. Voor het ‘bouwen’ van deze bouwwerken is
dus geen omgevingsvergunning vereist. De vergunningplicht uit artikel 2.1, eerste lid,
onder c, van de Wabo is evenwel onverminderd van toepassing. Dat betekent dat bij strijd
met de planologische regelgeving (bijvoorbeeld uit het bestemmingsplan of de
beheersverordening) voor het bouwen van deze bouwwerken onverminderd een
omgevingsvergunning ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo, is vereist.
Alvorens men deze bouwwerken gaat bouwen is het dus van groot belang dat men zich
goed op de hoogte stelt van de eisen die voortvloeien uit de planologische regelgeving.
Waar in het vervolg van deze toelichting op artikel 3 wordt gesproken van
omgevingsvergunningvrij of wordt opgemerkt dat de activiteit of het bouwen zonder
omgevingsvergunning kan plaatsvinden, wordt gedoeld op een omgevingsvergunning
ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder a, van de Wabo. Zoals al onder het algemeen deel is
toegelicht valt niet uit te sluiten dat vanwege de onlosmakelijke samenhang met een
andere activiteit, voor die andere activiteit toch omgevingsvergunning is vereist.
Eerste onderdeel
Bijbehorende bouwwerken kunnen ingevolge artikel 2, derde onderdeel, zonder
omgevingsvergunning worden gebouwd, mits voldaan wordt aan een aantal eisen inzake
plaatsing, omvang en gebruik. Als niet aan deze eisen wordt voldaan kan het bijbehorende
bouwwerk mogelijk toch zonder omgevingsvergunning worden gebouwd, mits voldaan
wordt aan de in dit onderdeel gestelde eisen en de vigerende planologische regelgeving.
De bijbehorende bouwwerken in deze categorie zijn, net als in artikel 2, alleen toegestaan
in achtererfgebied.
Naast de vereisten van functionele verbondenheid met het hoofdgebouw en plaatsing op
de grond (zoals uit de begripsomschrijving volgt), geldt dat de bijbehorende bouwwerken
niet hoger mogen zijn dan 5 m. Indien hogere bouwwerken worden toegestaan kunnen er,
gelet op het Bouwbesluit 2003, twee bouwlagen ontstaan met verblijfsgebied. Gelet op de
veiligheid van toekomstige gebruikers en de omgeving van een bouwwerk wordt het zinvol
geacht dat het bouwen in dat geval, in het kader van een omgevingsvergunning voor het
bouwen, wordt onderworpen aan een preventieve toets aan het Bouwbesluit 2003 en de
bouwverordening. Overige eisen inzake de omvang en plaatsing worden in dit onderdeel
niet gesteld. Dat wordt ook niet nodig geacht omdat het bouwen zich beperkt tot het
achtererfgebied en moet voldoen aan de planologische regelgeving. Uit deze regelgeving
(zoals het bestemmingsplan of de beheersverordening) vloeien de eisen voort die ter zake
van een goede ruimtelijke ordening nodig worden geacht.
Tweede onderdeel
De bouwwerken in dit onderdeel zijn overgeheveld uit artikel 40, tweede lid, van de Woningwet.
Het gaat om bouwwerken voor recreatief nachtverblijf, zoals een tent, tentwagen, kampeerauto,
caravan of stacaravan. Er is voor gekozen om deze opsomming niet meer expliciet in de regeling

124

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

vast te leggen. Dit houdt verband met de mogelijke discussies die konden ontstaan over de vraag
wat precies onder een kampeerauto, tentwagen, tent of (sta)caravan moet worden verstaan.
Tijdens discussie in de Tweede Kamer inzake de behandeling van het voorstel van Wet tot
wijziging van diverse wetten in verband met het aantreden van de Minister voor Wonen, Wijken
en Integratie en diverse andere wijzigingen (Stb. 2008, 197), waarmee het tweede lid aan artikel
40 van de Woningwet werd toegevoegd, was de Tweede Kamer zich bewust van de problemen
die zouden kunnen ontstaan bij de vraag wat de reikwijdte is van een begrip zoals stacaravan. De
toenmalige Minister voor Wonen, Wijken en Integratie heeft in dit verband tijdens de
kamerbehandeling toegezegd om te bezien of in een toekomstige regeling voor vergunningvrij
bouwen het gebruik van dit soort begrippen voorkomen zou kunnen worden. In onderhavige
regeling is meer helderheid gegeven door te werken met het begrip ‘bouwwerk’. Het gevolg
hiervan is dat alle bouwwerken die bestemd zijn voor recreatief nachtverblijf, onder deze regeling
vallen. De onderscheidende begrippen als caravan, stacaravan, kampeerauto, tent of tentwagen
komen daarmee geheel te vervallen. Daarnaast wordt het mogelijk dat ook meer permanente
bouwwerken voor recreatief nachtverblijf onder deze regeling vallen. Kleine recreatiewoningen of
trekkershutten van steen of hout kunnen dus ook, mits voldaan wordt aan de hier en in de
planologische regelgeving gegeven eisen, zonder omgevingsvergunning worden gebouwd.
Over de vraag wat onder een bouwwerk moet worden verstaan, heeft zich een uitgebreide
jurisprudentie ontwikkeld. Daarbij gaat het samengevat om alle met de grond verbonden
constructies van enige omvang met een plaatsgebonden karakter. Dit laatste criterium is relevant
voor de plaatsing van caravans en andere mobiele of eenvoudig verwijderbare objecten (zoals
tenten, tentauto’s, kampeerauto’s). Veelal speelt bij deze objecten de vraag of sprake is van een
plaatsgebonden karakter. Alleen bij een langduriger plaatsing zal er pas sprake kunnen zijn van
een plaatsgebonden karakter en dient de constructie gezien te worden als een ‘bouwwerk’. Over
het antwoord op de vraag hoe lang een object moet staan om als bouwwerk aangemerkt te
worden bestaat evenzeer de nodige jurisprudentie. Deze is evenwel in hoge mate casuïstisch en
kan niet leiden tot een eenduidig en precies antwoord op die vraag. Naast de termijn van
plaatsing van het object is de vraag of sprake is van een bouwwerk mede afhankelijk gesteld van
de mate waarin sprake is van (blijvende) planologische gevolgen (zie ABRvS 7 juli 2001, Gst.
7154.7, ABRvS 2 februari 1995, 409). Gezien deze jurisprudentie kan het gedurende 31 dagen
geplaatst houden van een tent, niet als bouwen worden aangemerkt. De tenten die voor een
periode van drie maanden werden geplaatst voor het lammeren van schapen werden wel als
bouwwerk aangemerkt (ABRvS 6 december 2006, 200602330/1, LJN: AZ3744). Een relevant
aspect in de betrokken jurisprudentie wordt dus gevormd door de planologische inbreuk die met
het geplaatste object wordt gemaakt. Het tijdens de vakantie enkele weken plaatsen van een
toercaravan op een camping, in overeenstemming met de geldende planologische regelgeving,
zal niet als bouwen aangemerkt hoeven worden. Indien de caravan midden in het bos wordt
geplaatst en in strijd met de bestemming gebruikt wordt voor (wild) kamperen ligt dat evenwel
anders en kan er al eerder sprake zijn van een bouwwerk. Vastgesteld kan in ieder geval worden
dat bij een plaatsing gedurende meer dan drie maanden (plaatsing gedurende een aanmerkelijk
deel van een seizoen) sprake is van een bouwwerk. Dankzij de voorliggende regeling is echter in
dat geval geen omgevingsvergunning vereist, mits voldaan wordt aan de planologische
regelgeving.
2

De gegeven maatvoeringseis van 70 m moet gezien worden als een maximum.
Bouwwerken met een grotere omvang zijn omgevingsvergunningplichtig. Gemeenten
kunnen er in het bestemmingsplan of de beheersverordening voor kiezen om een kleinere
maximummaat te geven. In dat geval zal ook voor kleinere bouwwerken een
omgevingsvergunning zijn vereist.
Ook kunnen door gemeenten aanvullende eisen worden gesteld. Zo kan de geldende
planologische regelgeving zijn voorzien van een regeling op grond waarvan slechts
gedurende een bepaalde periode of bepaald seizoen de aanwezigheid van een bouwwerk
voor recreatief nachtverblijf is toegestaan. Daarbij kan worden bepaald dat het bouwwerk
een demontabel of mobiel karakter moet hebben . In een dergelijke situatie dienen de

125

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

bouwwerken na het verstrijken van de in de planologische regeling gegeven termijn,
ingevolge artikel 2.3a van de Wabo te worden verwijderd.
Derde onderdeel
Ingevolge artikel 2, vierde onderdeel, is een dakkapel op een achterdakvlak of een niet naar
openbaar toegankelijk gebied gekeerd zijdakvlak - mits aan bepaalde randvoorwaarden
wordt voldaan en behoudens uitzonderingen - omgevingsvergunningvrij. Zo’n dakkapel mits voldaan wordt aan dezelfde randvoorwaarden en behoudens uitzonderingen - kan
ingevolge artikel 3, derde onderdeel, ook zonder omgevingsvergunning worden gebouwd
op een ander dakvlak (voordakvlak of een naar openbaar gebied gekeerd zijdakvlak) mits
deze niet in strijd is met het bestemmingsplan (of andere planologische regeling) en er
volgens de welstandsnota geen welstandseisen voor de betreffende dakkapel van
toepassing zijn. Door in de welstandsnota ingevolge artikel 12, tweede lid, van de
Woningwet af te zien van het stellen van welstandseisen voor gebieden of (bepaalde type)
dakkapellen, en geen beperkingen op te nemen in bestemmingsplannen of
beheersverordeningen kan de gemeenteraad dus bewerkstelligen dat geen
omgevingsvergunning nodig is voor deze dakkapellen.
Vierde onderdeel
In dit lid zijn de sport- en speeltoestellen ondergebracht die voorheen (deels) in artikel 3,
tweede lid, onderdeel a, van het Bblb, waren opgenomen. Speeltoestellen vallen alleen
onder het in dat artikelonderdeel genoemde Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen
indien deze beschikbaar zijn gesteld of zijn geplaatst op een terrein voor publiek gebruik.
Speeltoestellen voor privé-gebruik die zijn geplaatst in de tuin bij een woning vallen onder
artikel 2, onderdeel 11. Sport- en speeltoestellen voor publiek gebruik, zoals gebouwd op
gemeentegrond of bij een bedrijfsmatige geëxploiteerde gelegenheid, in een speeltuin of
bij een horecabedrijf, vallen onder dit onderdeel. Dat betekent dat de bouw uitsluitend is
toegestaan indien de speeltoestellen niet hoger zijn dan 4 m en de geldende planologische
regelgeving er niet aan in de weg staat. Daarmee is deze categorie aangescherpt ten
opzichte van de regeling in het Bblb, ingevolge waarvan ook plaatsing van speeltoestellen
strijdig met de planologische regelgeving kon plaatsvinden. Dit kan onder
omstandigheden leiden tot ongewenste situaties. Een kinderspeelplaats kan gezien de
effecten op de omgeving van aanzienlijke planologische betekenis zijn. Om die reden is het
van belang geacht dat de planologische regelgeving op dit bouwen toepasselijk is en er
omgevingsvergunning is vereist indien het bouwen daarmee in strijd is.
Vijfde onderdeel
In het vijfde onderdeel is een nieuwe regeling opgenomen voor een aantal bouwwerken
waar tot op heden bouwvergunning voor nodig was of over de bouwvergunningplicht
waarvan discussie kon ontstaan. Het betreft zwembaden, whirlpools en vijvers op het erf
van een woning of woongebouw. Met deze regeling wordt buiten discussie gesteld dat
voor het bouwen van genoemde bouwwerken geen omgevingsvergunning nodig is. Voor
de duidelijkheid wordt nog opgemerkt dat wel sprake moet van zijn van een bouwwerk.
Daarbij gaat het, zoals ook al bij onderdeel 2 aangegeven, samengevat om alle met de grond verbonden
constructies van enige omvang met een plaatsgebonden karakter. Duidelijk mag zijn dat een
opblaasbadje voor kinderen niet een zwembad is als hier wordt bedoeld. Evenmin gaat het
om een zwembad dat slechts voor enkele dagen of enkele weken wordt opgezet. Bij
dergelijke objecten ontbreekt een plaatsgebonden karakter en is geen sprake van een
bouwwerk. Bij vijvers ontbreekt vaak het constructieve element en is om die reden geen
sprake van een bouwwerk. Dat is bijvoorbeeld het geval indien er slechts sprake is van een
verdieping in de grond of een uitgegraven gat, waarin eventueel een plastic zeil is
aangebracht. Zo’n vijver is niet als bouwwerk aan te merken, zodat ook geen
omgevingsvergunning nodig is voor het bouwen. Indien met bouwmaterialen (steen, staal,
beton, hout, enzovoort) een constructie is gebouwd, hetgeen bij een zwembad en whirlpool
veelal het geval zal zijn, is er wel sprake van bouwen. Dit bouwen kan zonder

126

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

omgevingsvergunning plaatsvinden mits voldaan wordt aan de in dit onderdeel gestelde
eisen en er geen sprake is van strijd met de planologische regelgeving.
Zesde onderdeel
In het zesde onderdeel is op aandringen van een aantal gemeenten voorzien in het
omgevingsvergunningvrij maken van het bouwen van bouwwerken, geen gebouw zijnde, ten
behoeve van agrarische bedrijfsvoering. In onderdeel a gaat het om voedersilo’s en mestsilo’s.
Deze specifieke bouwwerken worden in voorliggende regeling niet aan een maximale hoogte
gebonden omdat het bestemmingsplan, dat in artikel 3 onverminderd van toepassing is, hiertoe
de maximale limiet zal stellen. Bij overige bouwwerken, waar een maximale hoogtemaat van 2 m
is gegeven, kan gedacht worden aan kuilvoer- en mestplaten, brandstof-, melk- en
spoelwatertanks, sleufsilo’s en dergelijke.
Zevende onderdeel
Dit artikellid komt in de plaats van de ‘verandering van niet-ingrijpende aard’ uit artikel 3,
eerste lid, onderdeel k, van het Bblb. Het betreft hier een restcategorie van vergunningvrije
bouwwerken. Indien het bouwen niet is aan te merken als een bouwwerk zoals bedoeld in
artikel 2, of de eerdere onderdelen van artikel 3, kan het bouwen mogelijk nog
omgevingsvergunningvrij zijn ingevolge deze restcategorie.
In haar toepassing leverde de voormalige ‘verandering van niet-ingrijpende aard’ vaak de
nodige interpretatieproblemen op. Dit is ook te zien aan de ruime hoeveelheid
jurisprudentie die hierover is ontstaan. Die jurisprudentie ging veelal over de vraag in
hoeverre een verandering aan het uiterlijk van een bestaand bouwwerk al dan niet als
ingrijpend was aan te merken. In de jurisprudentie is hiertoe een criterium ontwikkeld
ingevolge waarvan een verandering aan het uiterlijk van een bouwwerk niet kon worden
aangemerkt als verandering van niet-ingrijpende aard indien de verandering een
‘substantiële en ingrijpende invloed op de omgeving’ tot gevolg had (zie bijvoorbeeld
ABRvS 24 mei 1995, BR 1995, p. 855). De invulling van dit criterium heeft begrijpelijkerwijs
tot veel casuïstiek in de jurisprudentie geleid. Ook ontstonden discussies over de vraag of
de veranderingen in bouwkundige of planologische zin al dan niet ingrijpend waren aan te
merken (zie bijvoorbeeld ABRvS 15 december 1994, BR 1995, p. 218). Met voorliggende
regeling is ervoor gekozen een breuk met deze jurisprudentie tot stand te brengen door te
werken met meer geobjectiveerde randvoorwaarden en het begrip ‘van niet-ingrijpende
aard’ te schrappen.
Ten aanzien van de gevolgen van een verandering op het uiterlijk van bouwwerken, is het
opnemen van een specifiek vereiste niet nodig geacht vanwege het repressieve
welstandsvereiste uit artikel 12, eerste lid, van de Woningwet. Ingevolge genoemd artikellid
mogen bestaande bouwwerken en te bouwen bouwwerken waarvoor geen
omgevingsvergunning is vereist, niet in ernstige mate in strijd zijn met redelijke eisen van
welstand beoordeeld naar de hiertoe opgenomen criteria in de welstandsnota. Indien het
uiterlijk van een bouwwerk ten gevolge van een verandering als hier bedoeld, in ernstige
mate in strijd is met redelijke eisen van welstand kan er ingevolge artikel 13a van de
Woningwet door het bevoegd gezag een verplichting worden opgelegd teneinde deze
ernstige strijd weg te nemen. Samen met het feit dat het gaat om een restcategorie en
daarmee reeds een groot aantal expliciet genoemde meer ingrijpende bouwactiviteiten zijn
uitgesloten, is hiermee voldoende ondervangen dat omgevingsvergunningvrije
veranderingen leiden tot onacceptabele gevolgen voor het uiterlijk aan het bouwwerk
waaraan de verandering wordt aangebracht.
Zoals ook al in het Bblb als vereiste was gesteld, mogen veranderingen geen betrekking
hebben op de draagconstructie. De draagconstructie van het bouwwerk waaraan de
verandering wordt aangebracht mag door die verandering niet worden gewijzigd (zie in dit
verband ook ABRvS 24 mei 1995, BR 1995, p. 855).

127

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Nieuw is het vereiste dat de verandering in bouwkundig opzicht geen betrekking mag
hebben op de scheidingsconstructie van een brandcompartiment of een in een
woongebouw gelegen sub-brandcompartiment. Door het Bouwbesluit 2003 wordt
voorgeschreven dat een gebouw verdeeld wordt in brandcompartimenten die bij brand als
zelfstandige eenheden beschouwd kunnen worden. Een brandcompartiment is een ruimte
in een gebouw, die begrensd wordt door wanden en plafonds (scheidingsconstructies) die
de voortplanting van brand en rook naar aanliggende compartimenten gedurende een
bepaalde tijd dienen te beletten (brand en rook beperken tot dat deel van het gebouw).
Doel hiervan is om voor een bepaalde tijd een vrije vluchtroute in stand te houden om een
gebouw te verlaten. Niet elke kamer of ruimte is evenwel een brandcompartiment. Zo
2
bestaat een woning met een vloeroppervlakte kleiner dan 500 m uit hoogstens een
brandcompartiment. Door te bepalen dat in een woongebouw de bouwkundige verandering
ook geen betrekking mag hebben op een sub-brandcompartiment, is het niet toegestaan
om het aantal woningen in een woongebouw te vermeerderen. Een bestaande woning kan
derhalve niet zonder omgevingsvergunning verbouwd worden tot meerdere woningen (of
appartementen).
De eis dat door inpandige veranderingen de scheidingsconstructies van een
brandcompartiment niet mogen worden gewijzigd brengt met zich dat bestaande
brandcompartimenten dus ook in omvang niet mogen worden gewijzigd.
Overigens is, zoals al eerder in het algemeen deel van deze toelichting aangegeven, het
Bouwbesluit 2003 onverminderd op het vergunningvrije bouwen van toepassing.
Vastgehouden is aan het ook al in het Bblb opgenomen vereiste dat de bebouwde
oppervlakte door de verandering niet mag toenemen. Gelet op de wijze van meten uit
artikel 1, tweede lid, onderdeel c, kunnen ondergeschikte onderdelen tot een omvang van
0,5 m daarbij overigens buiten beschouwing gelaten worden. Het maken van bijvoorbeeld
een overstek, raamdorpel of regengoot, behoeft niet als uitbreiding van bebouwd
oppervlakte te worden gezien.
Nieuw is het vereiste dat geen uitbreiding van het bouwvolume mag plaatsvinden. Het
aanbrengen van uitbreidingen op bestaande bouwlagen valt derhalve niet onder deze
regeling. Ook hier geldt evenwel, onder verwijzing naar artikel 1, tweede lid, onderdeel c,
dat uitstekende delen van ondergeschikte aard buiten beschouwing blijven. Het is dus
toegestaan dat ventilatie- of rookgasafvoerpijpjes, kleine schoorstenen en andersoortige
veranderingen en toevoegingen worden aangebracht.
Anders dan in het Bblb is geen vereiste meer opgenomen met betrekking tot het behoud
van het bestaande niet-wederrechtelijke gebruik. De plaatsing van deze categorie van
veranderingen in artikel 3, maakt deze eis ook niet meer nodig. De planologische
regelgeving is immers onverminderd op dit bouwen van toepassing. Indien de
bouwkundige verandering ten dienste staat van een gebruikswijziging van het bouwwerk
en dit voorgenomen gebruik niet strijdig is met de planologische regelgeving, is daartoe
geen omgevingsvergunning nodig. Indien het beoogde gebruik wel strijdig is met
bijvoorbeeld het bestemmingsplan, geldt dat hiervoor een omgevingsvergunning is vereist
ingevolge artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo.
Artikel 4
Zoals al is aangegeven in het algemeen deel van deze toelichting is in deze bijlage ook de
categorie van gevallen aangewezen waarvoor op grond van artikel 2.12, eerste lid, onder a,
onder 2º, van de Wabo, omgevingsvergunning kan worden verleend. Het gaat hier om een
voortzetting van de zogenoemde ‘kruimellijst’ van gevallen van beperkte planologische
betekenis welke was opgenomen in artikel 4.1.1 van het Besluit ruimtelijke ordening. In
artikel 4 is thans deze ‘kruimellijst’ te vinden. Met de overheveling naar het Bor is de
‘kruimellijst’ op onderdelen aangepast (geharmoniseerd) zodat deze in zijn begripsgebruik,
definiëring en wijze van meten goed aansluit.

128

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Artikel 5
In artikel 5 is een aantal uitzonderingen opgenomen op de in de artikelen 2 en 3
opgenomen categorieën omgevingsvergunningvrij bouwen en gebruik van gronden en
bouwwerken in strijd met planologische regelgeving.
Eerste lid
Deze uitzondering leidt er toe dat op, aan of bij illegaal gebouwde bouwwerken en
bouwwerken die in strijd met de planologische regelgeving worden gebruikt, niet
omgevingsvergunningvrij gebouwd kan worden. Het kan gaan om bouwwerken die in het
verleden zonder daarvoor vereiste bouwvergunning zijn gebouwd of die onder de Wabo
zonder vereiste omgevingsvergunning zijn gebouwd. Deze uitzondering bestond nog niet
onder het Bblb en is ten behoeve van een effectievere naleving en handhaving van
voorschriften in deze regeling toegevoegd.
Tweede lid
De in het tweede lid opgenomen uitzonderingen zijn overgeheveld uit artikel 43, tweede lid
van de Woningwet.
De eerste uitzondering, onder a, betreft het bouwen in, aan, op of bij beschermde
monumenten. Dit bouwen is, behoudens artikel 2, onderdelen 1 en 2 (dit betreft onder meer
gewoon onderhoud), nooit omgevingsvergunningvrij. In aanvulling op het begrip
“beschermd monument” als gedefinieerd in artikel 1.1, eerste lid, van de wet gaat het in dit
verband ook om beschermde archeologische monumenten als bedoeld in artikel 1, onder
c, van de Monumentenwet 1988 (hierna: de Mw), alsmede alle monumenten die op grond
van artikel 5 van de Mw zijn “voorbeschermd”. Voorbescherming houdt in dat verband in
dat het vergunningenstelsel van de Mw (voor archeologische monumenten) respectievelijk
de Wabo (voor andere dan archeologische monumenten) gedurende de procedure tot
aanwijzing als beschermd monument van overeenkomstige toepassing is. Om
voornoemde reden is in het tweede lid, onder a, geen aansluiting gezocht bij genoemde
definitie uit de wet, maar zijn de monumenten waarop de in dit artikelonderdeel
opgenomen uitzondering betrekking heeft afzonderlijk opgesomd. Onder de reikwijdte van
deze uitzondering vallen voorts ook monumenten die krachtens een provinciale of
gemeentelijke verordening zijn aangewezen en monumenten waarop, voordat deze zijn
aangewezen, een dergelijke verordening van overeenkomstige toepassing is vanwege de
voorbescherming uit hoofde van de verordening. Dit dient in de desbetreffende
verordening te zijn bepaald.
De tweede uitzondering, onder b, betreft het bouwen in een door de Ministers van OCW en
van VROM aangewezen beschermd stads- of dorpsgezicht, tenzij het bouwen niet van
invloed is op het uiterlijk van een bouwwerk. Inpandige bouwwerkzaamheden die vallen
onder artikel 2 of 3 kunnen in dat geval plaatsvinden zonder omgevingsvergunning. Alleen
bouwactiviteiten die wijzigingen in het uiterlijk van een beschermd stads- of dorpsgezicht
tot gevolg kunnen hebben zijn omgevingsvergunningplichtig. In dat verband kan onder
meer een preventieve toetsing plaatsvinden aan de planologische regelgeving en de
welstandsnota. Het uiterlijk van een beschermd stads- of dorpsgezicht betreft overigens
niet alleen de daarin gelegen bouwwerken, maar ook de onbebouwde ruimte.
Derde lid
Krachtens artikel 40, tweede lid, van de Mw kan bij een bestemmingsplan worden bepaald
dat in het belang van de archeologische monumentenzorg voorschriften kunnen worden
verbonden aan een omgevingsvergunning voor het bouwen. Deze voorschriften kunnen op
grond van artikel 5.2, eerste lid, van het Bor in ieder geval de volgende verplichtingen
betreffen: het treffen van technische maatregelen waardoor archeologische monumenten
in de bodem kunnen worden behouden, het doen van opgravingen en het laten begeleiden
van de activiteit die tot bodemverstoring leidt door een deskundige op het terrein van de
archeologische monumentenzorg. Ingevolge artikel 41a van de Mw kunnen deze

129

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

voorschriften niet worden verbonden aan een omgevingsvergunning voor het bouwen van
bouwwerken met een oppervlakte kleiner dan 100 m² . De gemeenteraad kan echter op
grond van genoemde bepaling een andere, dus ook een kleinere, oppervlakte vaststellen.
Het derde lid regelt de afstemming tussen de artikelen 40 en 41a van de Mw enerzijds en de
bouwmogelijkheden die de artikelen 2 en 3 bieden anderzijds. Deze afstemmingsregeling
houdt in dat indien in het bestemmingsplan toepassing is gegeven aan artikel 40 van de
Mw, al dan niet in combinatie met de toepassing van artikel 41a van de Mw door de
gemeenteraad, en het bouwwerk een oppervlakte heeft gelijk aan of groter dan de in of
krachtens laatstgenoemd artikel vastgestelde oppervlakte, de uitzondering op de
omgevingsvergunningplicht niet geldt. Het derde lid legt echter een grens bij bouwwerken
2
waarvan de oppervlakte minder dan 50 m beslaat. Op zodanige bouwwerken zijn de
artikelen 2 en 3 zonder meer van toepassing, ook al heeft de gemeenteraad met toepassing
2
van artikel 41a van de Mw een kleinere oppervlakte dan 50 m vastgesteld. Deze grens van
2
50 m sluit aan bij de totale oppervlakte van bouwwerken die op grond van het Bblb
bouwvergunningsvrij of met een lichte bouwvergunning maximaal op een perceel konden
worden gebouwd. Deze bouwwerken vielen evenmin onder de reikwijdte van artikel 40 van
de Mw. Artikel 5, derde lid, biedt een vergelijkbaar beschermingsniveau.
Omdat, gelet op de aard en omvang van de in de artikelen 2 en 3 genoemde bouwwerken,
uitsluitend de bijbehorende bouwwerken en de bouwwerken ten behoeve van recreatief
2
nachtverblijf een grotere oppervlakte dan 50 m zullen kunnen beslaan, is het derde lid
feitelijk alleen voor dergelijke bouwwerken van belang. De reikwijdte van dit artikellid is
daarom tot deze bouwwerken beperkt.
Vierde lid
Met deze uitzondering wordt voorkomen dat het bouwen, bedoeld in artikel 2 en 3,
onderdelen een tot en met zes, dat niet voldoet aan de daar gestelde eisen, alsnog onder
de restcategorie van artikel 3, onderdeel 7, kan vallen. Als bijvoorbeeld een kozijnwijziging
niet past binnen artikel 2, onderdeel 7, of een zonwering voldoet niet aan de eisen zoals
gesteld in artikel 2, onderdeel 8, geldt niet dat alsnog ‘geshopt’ kan worden in artikel 3,
onderdeel 7. Er is in dat geval geen sprake van een omgevingsvergunningvrije
verandering.
Artikel 6
In artikel 6 is een specifieke regeling gegeven voor (agrarische) bedrijfspercelen. Veelal bevinden
zich op dergelijke percelen al een of meer bijgebouwen die een grotere oppervlakte beslaan dan
2
100 m , zoals bijvoorbeeld de dienstwoning of een wagenloods. Het zou ertoe leiden dat op
2
dergelijke percelen (door het reeds overschrijden van de 100 m maatvoering) in het geheel niet
meer zonder vergunning een bijbehorend bouwwerk kan worden gebouwd. De positie van
dergelijke percelen zou dan ten opzichte van de bouwmogelijkheden die het Bblb biedt, drastisch
verslechteren. Om die reden is in artikel 6, tweede lid, bepaald dat indien het hoofdgebouw geen
woning is, maar op het perceel wel een of meer op de grond staande woningen aanwezig zijn, bij
de oppervlakteberekening, bedoeld in artikel 2, onderdeel 3, onder e, onderdeel 2º, uitsluitend de
zonder vergunning gebouwde bijbehorende bouwwerken worden betrokken. Met vergunning
gebouwde bijbehorende bouwwerken worden dus niet meegerekend. Hierdoor worden in een
dergelijke situatie extra vergunningvrije bouwmogelijkheden geschapen.
Ook voor de bepaling van het achtererfgebied op deze percelen is een bijzondere bepaling
opgenomen. Ingevolge artikel 6, eerste lid, dient in dat geval bij de toepassing van artikel 2,
onderdeel 3, en artikel 3, onderdelen 1 en 6, het achtererfgebied te worden bepaald door het
gebouw waarvan de voorkant het dichtst is gelegen bij openbaar toegankelijk gebied. Voorts dient
bij het bouwen van bijbehorende bouwwerken het aantal woningen gelijk te blijven. Er kan dus
niet zomaar een tweede of derde dienstwoning worden gebouwd.
Artikel 7

130

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Artikel 7 is opgenomen om de handhaafbaarheid van de in artikel 2, onderdeel 3, onder b,
onderdeel 4º, opgenomen randvoorwaarde voldoende te verzekeren. Verwezen wordt
verder naar de toelichting bij genoemd artikelonderdeel, waar ook artikel 7 reeds nader is
toegelicht.
Artikel 8
Artikel 8 bevat overgangsrecht met betrekking tot het bouwen dat is begonnen – maar nog
niet is afgerond - voor de inwerkingtreding van de Wabo en waarvoor krachtens de
Woningwet geen bouwvergunning was vereist, maar dat niet onder de reikwijdte van artikel
2 of 3 van de bijlage valt. Dit bouwen mag, ter bescherming van bestaande rechten, worden
afgerond zonder dat daarvoor een vergunning is vereist op grond van artikel 2.1, eerste lid,
onder a of c, van de Wabo.

De Minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,

De Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap,

131

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

Transponeringstabel
Besluit
omgevingsrecht

Onderwerp

Huidige grondslag

Grondslag Wabo

2.1, lid 1 +
Bijlage I
2.1, lid 2 +
Bijlage I

Aanwijzing inrichtingen

1 lid 3 Wm en bijlage
bij Activiteitenbesluit
1 lid 3 Wm en bijlage
bij Activiteitenbesluit

1.1 lid 3

41 Wet geluidhinder
en 2.4 Ivb
Gebruiksbesluit

41 Wet geluidhinder

43 Wow

2.1 lid 3

8.1 lid 3 Wm

2.1 lid 3

40, tweede lid,
Mijnbouwwet

40, tweede lid,
Mijnbouwwet
2.1 lid 3

3.26 Wro

2.4 lid 2

3.28 Wro

2.4 lid 3

2.1, lid 3 +
Bijlage I
2.2
2.3 + Bijlage II
2.4
2.5
2.6
3.1
3.2

3.3 + Bijlage I

3.4

3.5
4.1 lid 1
4.1 lid 2
4.2 lid 1
4.2 lid 2 en 3
4.3 lid 1 en 2
4.3 lid 3
4.4 lid 1
4.4 lid 2
4.4 lid 3
4.5
4.6
4.7

Aanwijzing
vergunningplichtige
inrichtingen
Aanwijzing inrichtingen met
belangrijke geluidhinder
Aanwijzing
vergunningplichtig gebruik
Aanwijzing vergunningvrij
bouwen
Aanwijzing vergunningvrije
verandering inrichting
Aanwijzing vergunningvrije
mijnbouwwerken
Aanwijzing vergunningvrij
slopen
Aanwijzing GS als bevoegd
gezag bij Wro-project
Aanwijzing Minister als
bevoegd gezag bij Wroproject
Aanwijzing GS of Minister
bevoegd gezag bij
inrichtingen
Aanwijzing GS bevoegd
gezag bij gesloten
stortplaatsen
Wijziging bevoegd gezag
(Digitaal) formulier voor de
aanvraag
Verplicht elektronisch
aanvragen
Formulier aanvraag ter
beschikking stellen
Aantal exemplaren aanvraag
meer dan 4
Regels voor elektronische
aanvraag
MR: nadere regels voor
elektronische aanvraag
MR: indieningsvereisten
Geen dubbele of overbodige
indiening van gegevens
Kenmerken van stukken bij
de aanvraag
Gefaseerde aanvraag
Indieningsvereisten in geval
van BRZO inrichting
Uitgestelde

1.1 lid 3

2.1 lid 1, onder d

8.2 Wm en bijlage I Ivb 2.4 lid 2 en lid 3

Nieuw

2.4 lid 2

8.3 Wm
4.1 Ivb en 2 Biab

8.2
2.8 lid 1

Nieuw

2.8 lid 1

Nieuw

2.8 lid 1

4.1 lid 3 Ivb

2.8 lid 1

Nieuw

2.8 lid 1

3 Biab

2.8 lid 1

Nieuw
5.7 Ivb

2.8 lid 1
2.8 lid 1

§ 2.1 van de bijlage
van Biab
4 lid 1 sub b Biab
5.15a lid 3 Ivb

2.8 lid 1
2.8 lid 1
2.8 lid 1

4 lid 2 en 3 Biab

2.8 lid 1

132

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

6.4

gegevensverstrekking
Melding overgang
vergunning
Voorschriften i.v.m. bouwen
Voorschriften i.v.m. archeologische monumentenzorg
Beste beschikbare
technieken (b.b.t.)
Bepalen b.b.t.
Doelvoorschriften
Technische maatregelen
Voorschriften in het belang
van bescherming van het
milieu
Voorschriften in het belang
van bescherming van het
milieu
Voorschriften i.v.m. werking
waterzuiveringstechnisch
werk en i.v.m. bescherming
oppervlaktewater
Betreft afwijking of nadere
regeling van art. 5.7 lid 2
Voorschriften vanwege
afvalstoffen
Afwijkende inwerkingtreding
en geldingsduur van
voorschriften
Actualisatie voorschriften
milieu
Relatie BRZO-bedrijven natuurgebieden
Geen voorschriften omtrent
broeikasgas of energie
Geen voorschriften omtrent
overbrenging afvalstoffen
Bescherming grondwater en
gesloten stortplaatsen
Tijdelijke vergunning voor
bouwen
Tijdelijke afwijking
bestemmingsplan voor
werken
Tijdelijke afwijking
bestemmingsplan voor
tijdelijke behoefte
Relatie met
Grondwaterrichtlijn
B&W of GS adviseur
Welstand
Adviseurs voor inrichtingen
en mijnbouwwerken
Adviseurs voor monumenten

6.5

Vvgb opslag afvalstoffen of

4.8
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
5.7 lid 1

5.7 lid 2

5.7 lid 3

5.7 lid 4/5
5.8
5.9

5.10
5.11
5.12
5.13
5.14
5.15
5.16

5.17

5.18
6.1
6.2
6.3

5.19 Ivb

2.25 lid 2

45 lid 6 Wow
39 Mon.wet

2.22 lid 3
2.22 lid 3, onder d

8.11 lid 3 Wm

2.22 lid 3

5a.1 Ivb
8.12 Wm
8.12a Wm
8.12b Wm

2.22 lid 3
2.22 lid 3
2.22 lid 3
2.22 lid 3

8.13 Wm

2.22 lid 3

Nieuw

2.22 lid 3

8.13 Wm

2.22 lid 3

8.14 Wm

2.22 lid 3

8.16 Wm

2.22 lid 3

8a.1 Ivb

2.22 lid 3

Nieuw

2.14 lid 2

8.13a lid 2 Wm

2.22 lid 3 onder e

8.13a lid 1 Wm

2.22 lid 3 onder e

1.2 Wm

2.22 lid 4

45 Wow

2.23 lid 2 en 2.24 lid 1

3.22 Wro

2.23 lid 2 en 2.24 lid 1

3.22 Wro

2.23 lid 2 en 2.24 lid 1

Nieuw

2.23 lid 2

Nieuw
48 Wow
7.1 t/m 7.4 Ivb

2.26 lid 3
2.26 lid 3
2.26 lid 3

16 Mon.wet

2.26 lid 3 en
3.12 lid 6
2.27

Nieuw

133

Besluit omgevingsrecht
Concept 8 juni 2009

6.6
6.7
6.8
6.9
6.10
6.11
6.12
6.13
6.14
6.15
7.1 t/m 7.7

gevaarlijke stoffen
Vvgb inrichting tevens
mijnbouwwerk
Vvgb afwijken
bestemmingsplan
Vvgb afwijken
beheersverordening of amvb
Toezending aanvraag aan
andere lidstaat EU
Toezending ontwerpbesluit
Toezending beschikking
Publicatie in Staatscourant
Toezending aanvraag BRZO
Toezending risico-analyse
BRZO
Toezending
veiligheidsrapport BRZO
Kwaliteitseisen handhaving

Nieuw

2.27

3.10 Wro

2.27

Nieuw

2.27

8.4 Ivb

3.1 lid 4

Nieuw
Nieuw
3.11 lid 1 onder a Wro
5.15 lid 3 Ivb
8.1 Ivb

3.12 lid 4
3.9 lid 1 sub b en 3.12
lid 4
3.12 lid 2 sub a en b
3.1 lid 4 en 3.12 lid 4
3.1 lid 4

8.2 Ivb

3.1 lid 4

Hfst. 18 Wm en Besluit 5.3 lid 1
kwaliteitseisen handhaving milieubeheer

134