Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

30 597

Toekomst AWBZ

Nr. 265

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 september 2012
Tijdens het Algemeen Overleg d.d. 26 juni 2012 over de AWBZ (Kamerstuk
30 597, nr. 262) is onder meer van gedachten gewisseld over de
zorginkoop AWBZ. Op uw verzoek heb ik u op 5 juli 2012 (Kamerstuk
30597/25657, nr. 259) een brief gezonden over dit onderwerp.
In deze brief is een aantal activiteiten aangekondigd om zorgkantoren te
stimuleren bij de zorginkoop AWBZ meer aandacht te besteden aan
innovatieve nieuwe aanbieders.
In de brief heb ik u toegezegd in september een vervolgbrief te zullen
sturen over de voortgang van de activiteiten. Vorige week heeft u verzocht
deze brief uiterlijk 25 september te mogen ontvangen.
Het proces van zorginkoop AWBZ voor het jaar 2013 is op dit moment in
volle gang. Momenteel vindt het overleg plaats tussen de zorgkantoren en
de zorgaanbieders. Op 1 november 2012 wordt dit proces afgerond. Ik kan
u dan ook nog geen inzicht bieden in het aantal nieuwe innovatieve
aanbieders dat voor 2013 is gecontracteerd. Wel kan ik u informatie
aanreiken over de inzet van de zorgkantoren bij de zorginkoop 2013, de
mogelijkheden om gebruik de maken van de toezichtinstrumenten van de
IGZ en de aanscherping van het toezichtkader bij de NZa.
In deze brief wil ik u tevens infomeren over de Maatschappelijke businesscase dagbesteding door zorgboerderijen, die ik samen met mijn collega
Bleker van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) heb laten
uitvoeren.
Zorginkoop AWBZ 2013.
Zoals ik heb aangekondigd in mijn brief van 5 juli is overleg gevoerd met
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de zorgkantoren.
Op 12 juli 2012 is Zorgverzekeraars Nederland per brief op de hoogte
gesteld van de wens om het aantrekken van nieuwe innovatieve
aanbieders te stimuleren en ook hebben gesprekken plaatsgevonden met
ZN. Daarnaast ben ik op 6 september 2012 op werkbezoek geweest bij

kst-30597-265
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 597, nr. 265

1

zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid waar dit onderwerp aan de orde is
gekomen.
De algemene lijn die uit deze contacten naar voren komt is, dat zorgkantoren de wens van de Kamer delen om nieuwe innovatieve zorgaanbieders te contracteren. Dit mede in het licht van de inperking van de
pgb-regeling en de behoefte om te komen tot een verdere vernieuwing
van de zorg in natura. In hun zorginkoopkader wordt dan ook ruimte
geboden om dit mogelijk te maken. Daarbij wordt echter benadrukt dat
het moet gaan om zorgaanbieders die echt vernieuwing brengen. Dit kan
tot uiting komen in de werkwijze van de aanbieder (vaste zorgverleners en
zorgaanbod op flexibele tijdstippen die aansluiten bij de wens van de
cliënt), de aangeboden zorgvorm (bijvoorbeeld zorg op afstand) of de zorg
voor specifieke doelgroepen (bijvoorbeeld thuiswonende dementiecliënten).
Zorgverzekeraars Nederland voert ook regelmatig gesprekken met
cliëntenorganisaties, waaronder Per Saldo, om te worden geïnformeerd
over de wensen van de cliënten.
VWS heeft op 30 augustus 2012 een eerste bijeenkomst gehouden met
zorgkantoren en zorgaanbieders, over de criteria ten aanzien van nieuw
innovatief zorgaanbod. Dit in het verlengde van de goede voorbeelden die
in het kader van het «In voor zorg project» zijn verzameld. Eind dit jaar
zullen ook de ervaringen bij de zorginkoop 2013 in een vervolgpublicatie
worden vermeld en verspreid.
Ik maak uit het voorgaande op, dat de inzet van de zorgkantoren is om
niet alleen bij nieuwe aanbieders maar ook bij bestaande aanbieders een
verdere omslag te bewerkstelligen naar meer klantgerichte zorgverleners.
Een ander aandachtspunt bij de zorgkantoren is de continuïteit van
zorgverlening. De zorgkantoren hebben een zorgplicht ten opzichte van
hun cliënten. Zorgaanbieders moeten kunnen aantonen dat de continuïteit
van de zorg gegarandeerd is. Mede om deze reden worden niet alle
aanbieders die zich aanmelden voor een contract door het zorgkantoor
gecontracteerd. Daarbij speelt ook een rol dat tevreden cliënten er op
moeten kunnen rekenen dat hun zorg kan worden voortgezet bij hun
vertrouwde zorgaanbieder.
Voor 2013 verwacht ik dat een groter beroep op zorg in natura zal worden
gedaan door de beperking van de pgb-regeling. In de voorlopige kaders
voor de zorginkoop 2013 die ik in juni 2012 naar de NZa heb gestuurd heb
ik dan ook aangegeven dat extra middelen beschikbaar komen voor de
inkoop van zorg in natura. In de definitieve brief over de zorginkoopkaders
AWBZ 2013, die ik u binnenkort zal toesturen, ga ik daarbij uit van een
bedrag van € 90 mln. Dit bedrag kunnen zorgkantoren mede inzetten voor
het contracteren voor nieuwe innovatieve zorgaanbieders.
Inzet toezichtinstrumenten IGZ.
Zoals ik in mijn brief van 5 juli jl heb vermeld zijn, ter voorbereiding van
de implementatie van de Wet cliëntenrechten zorg (Wcz), plannen
uitgewerkt om alle zorgaanbieders zo goed mogelijk «in beeld» te krijgen
ter ondersteuning van het toezicht door de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). In nauwe samenwerking met de IGZ is een instrument
ontwikkeld voor het toetsen van de aanwezigheid van de noodzakelijke
(wettelijke) randvoorwaarden voor verantwoorde zorgverlening bij nieuwe
toetreders in de langdurige zorg en voor het inzetten van de benodigde
wettelijke handhavingsmaatregelen indien deze randvoorwaarden niet of
onvoldoende geborgd blijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 597, nr. 265

2

Met de IGZ en Zorgverzekeraars Nederland is de mogelijkheid verkend om
het hiervoor genoemde instrument ook te gebruiken om de aanwezigheid
van risico’s op gebied van kwaliteit en continuïteit van zorg bij potentiële
contractanten op een adequate wijze snel in beeld te krijgen. Beide
organisaties hebben positief gereageerd op dit voorstel. ZN en IGZ zijn op
dit moment bezig met de verdere praktische inrichting en uitwerking
ervan.
Aanscherping van het toezichtkader bij de NZa.
Een derde element uit mijn brief van 5 juli jl. betreft het toezichtkader van
de NZa. In de brief wordt aangeven dat in overleg met de NZa wordt
bezien of het toezichtkader van de NZa kan worden aangescherpt.
De NZa heeft zich gebogen over dit vraagstuk en informeel de eerste
gedachten aan mij kenbaar gemaakt. Momenteel houdt de NZa toezicht
op het functioneren van de zorgkantoren. Dit doet zij op basis van een
vooraf kenbaar gemaakt toezichtkader, waarin een aantal indicatoren is
opgenomen.
De NZa kan zich voorstellen dat het toezichtskader wordt uitgebreid met
een indicator die inzicht biedt in het contracteren van innovatief
zorgaanbod, dat bijdraagt aan doelmatige zorgverlening. Daarbij acht de
NZa een eenzijdige focus op alleen nieuwe aanbieders ongewenst.
Om aanscherping van het toezichtkader mogelijk te maken zouden de
komende maanden moeten worden benut om de criteria voor innovatief
zorgaanbod nader uit te werken. In het voorjaar zou een nulmeting
kunnen worden uitgevoerd naar de activiteiten van de zorgkantoren bij de
zorginkoop 2013. In april zou dan de indicator definitief kunnen worden
vastgelegd in het toezichtkader, zodat dit voor de zorginkoop 2014 een rol
kan spelen.
Ik vind dit een interessante gedachtelijn en wil deze de komende maanden
met de NZa verder uitwerken.
Met bovenstaande activiteiten is een beweging in gang gezet van
vernieuwing van de zorg in natura, waarbij (nieuwe) innovatieve
aanbieders een grotere rol kunnen gaan spelen bij de zorginkoop in de
AWBZ. Ik wil daarbij echter benadrukken dat dit niet betekent dat alle
zorgaanbieders die een contract aanvragen bij het zorgkantoor ook
daadwerkelijk zorg in natura kunnen gaan leveren. Zorgkantoren hebben
immers geen contracteerplicht. Met name overwegingen van continuïteit
van de zorgverlening spelen hierbij een belangrijke rol voor het
zorgkantoor. Het zorgkantoor wil immers voorkomen dat gedurende het
jaar zorgaanbieders hun zorgactiviteiten niet meer volledig kunnen
continueren. In het belang van de cliënt moet een dergelijke situatie
zoveel mogelijk worden voorkomen.
Maatschappelijke businesscase dagbesteding door zorgboerderijen
Tijdens het algemeen overleg PGB van 22 december 2011 (Kamerstuk
25 657, nr. 92) heb ik toegezegd u nader te informeren over de kwaliteit en
doelmatigheid van zorgboerderijen. Mede namens mijn collega Bleker van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) zend ik u bijgaand het
rapport «De zin van zorglandbouw; maatschappelijke businesscase
dagbesteding door zorgboerderijen» *). Dit onderzoek is verricht door
Ernst & Young i.s.m. het Trimbos Instituut, en is verricht vanuit het
Programma Landbouw en Zorg van ZonMw. Dit programma wordt
gefinancierd door de Ministeries van EL&I en VWS.
In het onderzoek is de dagbesteding voor dementerende ouderen,
mensen met een verstandelijke beperking (18–80 jaar) en jongeren met
psychische problematiek (12–17 jaar) onder de loep genomen. Inzicht
wordt gegeven in de kosten en baten van maatregelen en initiatieven van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 597, nr. 265

3

de overheid; naast het economische nut wordt ook het maatschappelijk
nut onder de loep genomen.
Uit de businesscase blijken nog enkele vragen en onduidelijkheden
waarop nog een antwoord moet worden gevonden. Dit wordt meegenomen in vervolgonderzoeken van het ZonMw-programma Landbouw en
Zorg.
De businesscase wijst uit dat werken en bezig zijn op een zorgboerderij
bijdraagt tot het welbevinden van de cliënt (bij alle drie de groepen). Voor
jongeren met psychische problematiek lijkt het grootste winstpunt te zijn
het voorkomen van vroegtijdige schooluitval èn wegblijven van het
criminele circuit. Dementerende ouderen kunnen langer thuis blijven
wonen en hierdoor wordt opname in een zorginstelling uitgesteld. De
partner of mantelzorger ervaart eveneens verlichting van de zorglast.
Werken op de zorgboerderij houdt mensen met een verstandelijke
beperking mogelijk langer uit een intramurale setting.
Uit het onderzoek blijkt tevens dat een goede financiële (en verantwoorde)
dekking voor de zorgboerderij wordt gehaald bij zorgboerderijen waar een
groot aantal cliënten dagbesteding vinden. Dat zou pleiten voor schaalvergroting van zorgboerderijen. Maar – naar onze mening – is schaalvergroting sec niet de weg die we moeten gaan. Er moet ook voldoende
aandacht en tijd blijven voor de individuele cliënt. Immers, op kleinere
zorgboerderijen blijkt dat er meer tijd en aandacht is voor cliënten,
waardoor het gevoel van welbevinden van cliënten toeneemt. Maar dit
betekent dat zorgboeren meer zorg moeten geven en dat het gestelde
tarief mogelijk niet altijd toereikend is. Uit het onderzoek blijkt ook dat de
zorgboeren niet altijd een goede scheiding hebben aangebracht in hun
boekhouding tussen het zorgdeel en het agrarische deel van hun
onderneming, waardoor de gemaakte kosten niet altijd aan de juiste
activiteiten worden toegerekend. Een betere scheiding in de boekhouding
tussen het zorg deel en het agrarische deel kan meer inzicht geven in de
zorgkosten en hiermee zou mogelijk ook de balans tussen kosten en
tariefvergoeding meer in evenwicht kunnen komen. Samen met de
Federatie Landbouw en Zorg zullen de beide ministeries hierop actie
ondernemen zodat zorgboeren in staat zijn om een betere scheiding
tussen het agrarische deel en het zorgdeel kunnen maken binnen hun
bedrijf. Daarnaast is het belangrijk dat de Federatie en haar aangesloten
leden meer inzicht krijgen in het zorgdomein met haar eigen mores.
Uit de businesscase blijkt ook dat de dagbesteding op zorgboerderijen een
volwaardig alternatief is naast andere bestaande vormen van (reguliere)
dagbesteding. De ontwikkelingen in de AWBZ, zoals de mogelijke
decentralisatie van begeleiding naar gemeenten, maar ook de
aanscherping van de pgb-regeling maakt dat zorgboeren andere wegen
moeten zoeken om hun zorgaanbod te kunnen financieren. Zij dienen hun
pijlen meer dan voorheen te richten op de eigen en omliggende
gemeenten en ook meer op zorg in natura (AWBZ-erkenning). Dit betekent
dat zij hiervoor ook in onderhandeling moeten met zorgkantoren. De
zorgboeren heb ik daarom ook betrokken bij het overleg met ZN om de
contractering van nieuwe innovatieve zorgaanbieders te bevorderen. Zo is
27 september a.s. een bijeenkomst voorzien waarbij speciaal zorgboerderijen zijn uitgenodigd.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 597, nr. 265

4

*) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 597, nr. 265

5