1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

33 130

Interparlementaire Conferentie
Gemeenschappelijk Buitenlands en
Veiligheidsbeleid

H/ Nr. 9

VERSLAG VAN EEN CONFERENTIE
Vastgesteld 30 september 2016
Op 3 en 4 september 2016 vond de halfjaarlijkse interparlementaire
EU-conferentie inzake het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB) en het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid
(GVDB) plaats in Bratislava, Slowakije. Vanuit de Tweede Kamer namen de
Leden Eijsink (delegatieleider; PvdA) en De Roon (PVV) deel en vanuit
de Eerste Kamer de Leden Schrijver (plaatsvervangend delegatieleider;
PvdA) en Lintmeijer (GroenLinks). De delegatie werd begeleid door de
griffiers mevrouw Brandsen (Eerste Kamer) en de heer Van Haaster
(Tweede Kamer). Het betrof de eerstvolgende interparlementaire
conferentie op dit terrein na afloop van het Nederlandse Voorzitterschap
van de Europese Unie in de eerste helft van 2016.
Voorafgaand aan de conferentie werd de delegatie ontvangen door de
ambassadeur van Nederland in Slowakije, de heer Richard van Rijssen.
De delegatie is ambassadeur Van Rijssen en zijn staf zeer erkentelijk voor
de gastvrije ontvangst en de ondersteuning van de delegatie rondom de
conferentie. De delegatie wil van de gelegenheid gebruik maken om ook
langs deze weg ambassadeur Richard van Rijssen, ambassaderaad
Martijn Lambarts, defensieattaché luitenant-kolonel Jan-Willem de
Wolf en beleidsmedewerker Merel van Hoeve hartelijk te bedanken voor
hun uitstekende briefing voorafgaande aan de interparlementaire
conferentie.
Opening van de conferentie
De conferentie werd geopend met achtereenvolgens toespraken van de
Voorzitter van de Commissie Buitenlandse Zaken van het Slowaakse
parlement de heer František Šebej, de Voorzitter van de Commissie
Defensie en Veiligheid van het Slowaakse parlement de heer Anton
Hrnko en de Voorzitter van de Commissie Buitenlandse Zaken van het
Europees Parlement de heer Elmar Brok. In zijn bijdrage benadrukte de
heer Brok onder andere de kracht, het belang van eenheid in en
gezamenlijk optreden van de EU, alsook het belang van het (laten)
respecteren van de rules-based order die wij hebben gecreëerd en die is

kst-33130-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 33 130, nr. 9

1

gebaseerd op het naleven van internationaal recht. Ook ging hij in op de
EU-sancties richting Rusland, de vluchtelingencrisis en het belang van een
sterke Europese defensie.
Bijdrage Hoge Vertegenwoordiger (HV) Mogherini
De HV Mogherini gaf een terugkoppeling van de informele Gymnich
vergadering waarin is gesproken over EU-Turkije betrekkingen,
EU-uitbreiding, de Minsk-II overeenkomst inzake Oekraïne en de in juni jl.
verschenen Global Strategy on the EU’s Foreign and Security Policy (GS).
Over Turkije zei de HV dat we met elkaar moeten blijven praten en niet
over elkaar. Turkije blijft een strategische partner en er moet solidariteit
worden getoond naar het Turkse volk. Tegelijkertijd is het belangrijk het
land aan te spreken op de rule of law en mensenrechten, waarbij de Raad
van Europa volgens de HV een erg belangrijk platform is.
De HV presenteerde de GS en noemde daarbij als focuspunten: 1) investeren in weerbaarheid en samenlevingen 2) het toepassen van
EU-instrumenten in alle fasen van conflict en crises 3) veiligheid en
defensie 4) de noodzaak tot het evalueren van reeds bestaande
EU-strategieën. Ze stond lang stil bij Europese defensie en veiligheid en
benadrukte dat de EU nu gebruik moet maken van de politieke window of
opportunity. In dat kader lanceert zij in september een roadmap voor de
implementatie van de GS op defensie- en veiligheidsgebied en wordt eind
2016 een «defensie-pakket»gepresenteerd bestaande uit: een Implementatieplan voor de GS (waar vaak aan wordt gerefereerd als het defensiewitboek, onder de titel «Turning ideas into action»), het Defensie Actieplan
van de Europese Commissie en de uitwerking van de Joint Declaration
tussen de EU en NAVO die in juli jl. tijdens de NAVO Warsaw top is
ondertekend. De HV benoemde dat het Implementatieplan van de GS op
hoofdlijnen zal gaan over ambities, de benodigde capaciteiten en
institutionele veranderingen.
Zij benadrukte dat zij de nationale parlementen hard nodig heeft om dit
pakket uit te werken in de lidstaten, met name voor de doorvertaling van
de GS naar de strategie en het beleid in de lidstaten. In dat kader sprak
Nico Schrijver waardering uit dat de HV nationale parlementen in de
gelegenheid had gesteld om input te leveren en vroeg hij aan de HV hoe
zij nationale parlementen concreet wil betrekken bij politieke besluitvorming ten aanzien van het GVDB. De HV ging hier niet specifiek op in
tijdens haar reactie.
Over de EU Battlegroups, een thema waar de Nederlandse delegatie
zich al enige jaren voor inzet bij deze conferentie, zei de HV dat ze deze wil
gebruiken en dat ze de nationale parlementen hierbij nodig heeft, onder
andere als het gaat om de politieke besluitvorming ten aanzien van
EU-missies. In de conclusies van de conferentie is op aangeven van de
Nederlandse delegatie de roep om nauwere samenwerking tussen de
parlementen van die lidstaten die aan een EU Battlegroup deelnemen
opgenomen (zie bijlage)1.
Nico Schrijver stelde HV Mogherini verder de vraag hoe de EU binnen
de VN een sterkere positie kan bemachtigen. Daarop antwoordde de HV
dat de wisseling van de Secretaris-Generaal van de VN later dit jaar daar
wellicht momentum voor biedt. Er kan dan een dialoog worden gestart
over de hervorming van de VN en de rol van de EU daarin. Ze zei dat het
in het algemeen van belang is EU-posities binnen de VN meer te
coördineren. Zij benoemde in dat kader de Veiligheidsraadzetel die
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 33 130, nr. 9

2

Nederland en Italië in 2017/2018 zullen delen en zag dit als een
mogelijkheid tot het starten van een dialoog op dit punt.
Na de HV sprak de VN Assistent Secretaris-Generaal voor Politieke Zaken
Miroslav Jenča over de rol van de VN in de wereld. Nico Schrijver
stelde hem de vraag hoe de positie van regionale organisaties in de VN
kan worden versterkt en wat de haalbaarheid is van een meer parlementaire dimensie bij VN-samenwerking. Daarop antwoordde de heer Jenča
dat regionale organisaties zo sterk zijn als zij dat zijn in hun eigen regio.
Hij benadrukte verder het belang van regionale organisaties die bijdragen
aan de hoofdtaak van de VN, het behoud van vrede en veiligheid. Ten
aanzien van de parlementaire dimensie van VN samenwerking refereerde
hij aan de Inter-Parliamentary Union (IPU) waarin parlementariërs van
VN-lidstaten geregeld bij elkaar komen.
Workshop over een Europese Defensie-Unie en het defensiewitboek
Deze workshop draaide om Europese defensiesamenwerking en de
uitwerking van de GS in een defensiewitboek, wat de komende maanden
zal gebeuren. De noodzaak en urgentie voor meer Europese defensiesamenwerking werd breed gedragen door alle deelnemers. De directeur van
de crisis management en management afdeling van de Externe Dienst
voor Europees Optreden (EDEO) Gabor Iklody onderstreepte dat er
momenteel substantiële Europese defensiesamenwerkingsprojecten zijn,
maar dat de resultaten tot op heden vrij bescheiden zijn. Hij riep op tot
meer actie en samenwerking en tot het ontwikkelen van defensiecapaciteiten die de EU daadwerkelijk nodig heeft. Daarnaast heeft de EU sterke
instrumenten op dit gebied; het gaat er nu om deze daadwerkelijk te
gebruiken.
Ook de sprekers in deze workshop benadrukten, evenals de HV, dat het
van groot belang is dat de lidstaten – voor het creëren van een effectieve
Europese defensie – de Global Strategy en het defensiewitboek daadwerkelijk implementeren in hun lidstaten.
Angelien Eijsink was rapporteur van deze workshop. Zij stelde tijdens
haar terugkoppeling plenair voor dat deze conferentie kan worden benut
om Europese defensiesamenwerkingsprojecten met elkaar te delen en om
daarover met elkaar van gedachten te wisselen.
Over de Brexit werd verder opgemerkt dat het nodig is te onderzoeken
wat het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU betekent voor het
GBVB/GVDB en Europese defensiecapaciteiten. Dit onderwerp is ook
opgenomen in de conclusies van de conferentie (paragraaf 20a).
Workshop over migratie en duurzame ontwikkeling
In deze workshop stond de relatie tussen migratie en duurzame ontwikkeling centraal. Uitgangspunt voor het Slowaakse voorzitterschap was het
bespreken van niet alleen de effecten van migratie, maar ook de
oorsprong ervan. Een samenhangende aanpak in samenwerking met
landen van herkomst en transitie is noodzakelijk om tot een duurzame
oplossing van migratievraagstukken te komen. Ook zal meer samengewerkt moeten worden met NGO’s en maatschappelijke organisaties. De
actuele migratiestromen aanpakken kan alleen als de EU-lidstaten
samenwerken. Het betekent aanpakken van mensenhandelaren, meer
patrouilles op de Middellandse Zee en de druk op de zuidelijke landen
gezamenlijk helpen verminderen.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 33 130, nr. 9

3

Christian Leffler, plaatsvervangend secretaris-generaal voor economie
en mondiale zaken in de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO)
benadrukte in zijn inleiding het belang van samenhang tussen investeren
in veiligheid en investeren in duurzame ontwikkeling als remedie tegen
ongebreidelde migratiestromen. Migratie is van alle tijden en alle
continenten. Investeren vanuit Europese fondsen in ontwikkelingslanden
om armoede tegen te gaan is onvermijdelijk. Het is niet alleen in hun
belang maar dient ook het eigen belang van de lidstaten en gaat ook over
onze eigen duurzame ontwikkeling, omdat zowel ontwikkelde als minder
ontwikkelde landen allemaal staan tegenover gelijksoortige wereldwijde
uitdagingen. De EU omvat elf procent van de wereldbevolking, vertegenwoordigt een kwart van de wereldeconomie en de helft van de sociale
voorzieningen in de wereld. Dat wordt ook buiten de EU gezien en zal
leiden tot een blijvend appèl op steun en/of een blijvende aantrekkingskracht voor migranten uit minder ontwikkelde delen van de wereld, stelde
Leffler.
In het aanpakken van het migratievraagstuk wordt een focus op
Zuid-Europese buurlanden onderdeel van de Europese nabuurschapsbeleid en moet crisisbeheersing weer verbreed worden naar zijn
oorspronkelijke doel van versterking van fragiele staten en steunverlening
onder strikte voorwaarden van bestuurlijke en economische hervormingen en vooruitgang in democratie.
De discussie met de zaal concentreerde zich, net als in de plenaire
debatten, op de kloof tussen zuidelijke lidstaten en noordelijke lidstaten in
de urgentie voor een gezamenlijke aanpak van de migratiestromen en
opvang van de vluchtelingen.
Workshop over het Oostelijk Nabuurschapsbeleid van de EU
In de deelsessie over het nabuurschapsbeleid van de EU lieten de
panellisten hun licht schijnen over actuele ontwikkelingen in het Oostelijk
Partnerschap, waarmee de relaties tussen EU en Moldavië, Georgië,
Oekraïne, Armenië, Wit-Rusland en Azerbeidzjan worden aangeduid. Het
panel bestond uit Thomas Mayr Harting, uitvoerend directeur voor
Europa en Centraal-Azië van EDEO, Katarína Mathernová, adjunctdirecteur-generaal van het directoraat-generaal voor nabuurschap- en
uitbreidingsonderhandelingen van de Europese Commissie en Svitlana
Kobzar, hoofd van de afdeling internationale zaken van de Vrije Universiteit in Brussel.
De sprekers betoogden dat het Oostelijk Partnerschap nog steeds een
grote aantrekkingskracht heeft op de deelnemende landen en veel
perspectief biedt op toenadering richting de Europese Unie, door
hervormingen in economie, openbaar bestuur, rechtsstaat en democratie
door te voeren conform de standaarden van de Europese Unie en de Raad
van Europa. Hoewel de zes landen van het partnerschap vaak in één adem
worden genoemd, zijn de uitdagingen per land verschillend evenals de
mate van toenadering tot de EU. Een gedifferentieerd en stapsgewijs
beleid ten aanzien van de oostelijke partnerschapslanden werd door
diverse sprekers in deze deelsessie voorgestaan. Het Associatie- en
vrijhandelsakkoord, zoals door de EU gesloten met Georgië, Oekraïne en
Moldavië, werd door sprekers als een geschikt beleidsinstrument
beschouwd om de oostelijke nabuurlanden te stabiliseren en er hervormingen te bevorderen.
Aan de andere kant vraagt het oostelijk partnerschap continu onderhoud
van beide kanten, zowel van de zijde van de EU als het gaat om het
waarmaken van verwachtingen ten aanzien van de implementatie van de
associatieakkoorden en visumliberalisatie als van de zijde van de

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 33 130, nr. 9

4

oostelijke partnerlanden, waar steun van de politieke elite en de bevolking
voor de hervormingen soms onder druk lijkt te staan. De economische
crisis en de sociale gevolgen ervan in de partnerschapslanden zijn in dit
opzicht niet bevorderlijk voor het draagvlak voor de gewenste
hervormingen.
Ook kwam de rol van en relatie met Rusland aan de orde tijdens de
bespreking in de deelsessie. In de plenaire terugkoppeling werd geconcludeerd dat er thans geen sprake kan zijn van het terugschroeven van de
Europese sancties jegens Rusland ofschoon het effect van deze sancties
niet overschat moet worden.
Bijdrage Slowaakse Minister van Buitenlandse en Europese Zaken
Miroslav Lajčák
Op de tweede dag van de conferentie sprak de Slowaakse Minister van
Buitenlandse en Europese Zaken de heer Miroslav Lajčák. Hij sprak over
EU-uitbreiding in de Westelijke Balkan en de voortgang die in de
kandidaat-lidstaten is gerealiseerd. Hij sprak verder over de quota die in
het kader van de vluchtelingencrisis op EU-niveau zijn afgesproken en
lichtte het standpunt van de Slowaakse regering dienaangaande toe. De
Slowaakse regering is tegen het van bovenaf opleggen van quota aan de
lidstaten en bepleit meer maatwerk waarbij uitgegaan wordt van de
mogelijkheden die iedere lidstaat heeft om bij te dragen aan de opvang.
Hierop volgde een discussie over dit onderwerp waarbij zowel kritische
als ondersteunende opmerkingen werden gemaakt.
Delegatieleider Angelien Eijsink vroeg Minister Lajčák uit te weiden over
de implementatie van de Global Strategy in de lidstaten, in zijn hoedanigheid als lid van de Raad van de Europese Unie. Daarop antwoordde de
Minister dat het beleid en de acties van lidstaten moeten worden
afgestemd op de GS. De nationale strategieën van lidstaten moeten als
het ware een uitwerking zijn van de GS. Hierbij is het van groot belang dit
goed te communiceren naar de bevolking, bijvoorbeeld door het
organiseren van allerlei evenementen, aldus de Minister.
Na enige discussie werden de conclusies bij consensus door de conferentie vastgesteld. Deze conclusies binden de deelnemende delegaties
niet. Zij geven evenwel een actueel beeld van de meningsvorming tussen
nationale parlementen en het Europees Parlement over ontwikkelingen op
het gebied van buitenlandse zaken en internationale veiligheid. Deze
conclusies zijn, tezamen met het programma van de conferentie, als
bijlage aan dit verslag gehecht2.
De delegatieleider,
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de
Tweede Kamer,
Eijsink
De plaatsvervangend delegatieleider,
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie
en Ontwikkelingssamenwerking van de Eerste Kamer,
Schrijver
De griffiers van de delegatie namens respectievelijk de Eerste Kamer en
de Tweede Kamer,
Brandsen
Van Haaster
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 33 130, nr. 9

5