Overzicht bijlagen
Uitwerking decentralisatie stedenbeleid 2010-2014
1.

Het instrument decentralisatie-uitkering

2.

Werkdocument Beleidskader ISV-3

3a.

Verdeling Investeringsbudget ISV-3 (Wonen, Geluid, Lucht) 2010-2014

3b.

Verdeling Investeringsbudget ISV-3 (Bodem) 2010-2014 (indicatief)

4.

Financieel overzicht decentralisatie BDU SIV 2010-2014 (indicatief)

5a.

Decentralisatie-uitkering Maatschappelijke opvang c.a.

5b.

Brief staatssecretaris van VWS over nieuwe verdeelsleutel Maatschappelijke
opvang c.a.

6.

Decentralisatie-uitkering Onderwijsachterstandenbeleid

7a.

Decentralisatie-uitkering Gezond in de stad

7b.

Verdeling decentralisatie-uitkering Gezond in de stad 2010-2014

8.

Verdeling decentralisatie-uitkering Veiligheid en Leefbaarheid 2010-2011 (indicatief)

9.

Decentralisatie-uitkering Voortijdig Schoolverlaten/Jeugd

10.

Deelbudgetten BDU SIV in Participatiebudget

11.

Specifieke uitkering Vrouwenopvang

12.

Overzichtstabel verschillen GSB III en stedenbeleid vanaf 2010
per beleidsveld (sociale en fysieke pijler)

Pagina 1
van 33

Bijlage 1 Het instrument decentralisatie-uitkering
Een decentralisatie-uitkering is onderdeel van het gemeentefonds en een variant op de
bestaande integratie-uitkering . De integratie-uitkering is bestemd om middelen via het
gemeentefonds te verdelen op een wijze die afwijkt van de bestaande verdeelsleutels.
Wanneer een integratie-uitkering in het leven wordt geroepen, moet ook meteen het tijdstip
worden bepaald waarop de middelen worden overgeheveld naar de algemene uitkering uit
het gemeentefonds. Op die wijze is het tijdelijk karakter gewaarborgd. Het tijdstip van
overheveling hoeft in het geval van een decentralisatieuitkering nog niet bekend te zijn en
daarnaast kan het ook om tijdelijke middelen gaan. Met deze nieuwe variant is het mogelijk
geworden om een aantal specifieke uitkeringen over te hevelen naar het gemeentefonds, en
om de vorming van nieuwe specifieke uitkeringen te voorkomen.
De achtergrond
De introductie van de decentralisatie-uitkering heeft te maken met het rijksbeleid om
gemeenten meer ruimte te geven voor lokaal maatwerk en om de interbestuurlijke lasten te
verminderen. Afgeleide doelen zijn onder meer de vermindering van het aantal specifieke
uitkeringen, de invoering van single information en single audit (sisa) en de uniformering en
vermindering van voorwaarden en informatie-eisen.
Vrije besteedbaarheid
De vergroting van de mogelijkheid om in het gemeentefonds middelen apart te verdelen via
een integratie-uitkering of een decentralisatie-uitkering, doet niet af aan de vrije
besteedbaarheid van de middelen. Ook wanneer het gaat om geldstromen naar een beperkt
aantal gemeenten, of waarvoor plannen of aanvragen moeten worden ingediend, blijft het
uiteindelijk gaan om vrij besteedbaar geld, dat onderdeel is van het gemeentefonds en dus
tot de algemene middelen van de gemeente behoort. De besteding van deze middelen wordt
niet verantwoord aan het Rijk, dus er is geen enkele relatie met sisa.
Prestatieafspraken
Een decentralisatieuitkering zal in het gemeentefonds en provinciefonds herkenbaar blijven.
Dit betekent dat een decentralisatie-uitkering, in tegenstelling tot de algemene uitkering, het
mogelijk maakt dat Rijk en gemeenten in partnerschap op hoofdlijnen afspraken maken over
te bereiken doelen. Financiële bijsturing in volgende jaren is mogelijk, indien er tezeer van
de gezamenlijk geformuleerde doelstellingen wordt afgeweken. De gemeenten behouden
hierbij wel volledige bestedingsvrijheid

Pagina 2
van 33

Bijlage 2 Werkdocument Beleidskader ISV-3
Dit werkdocument Beleidskader ISV-3 is het basisdocument, op basis waarvan de Amvb
Beleidskader Isv-3 is geschreven. Dit werkdocument is in het bestuurlijk overleg van 22
januari 2009 met de G31, Ortega-gemeenten, VNG en IPO besproken. Voor meer informatie
kunt u contact opnemen met uw WWI-accountmanager.

1.

Algemeen deel

1.1. Het investeringsbudget stedelijke vernieuwing in het kort
De totstandkoming van het investeringsbudget stedelijke vernieuwing (ISV) vloeit voort uit
de Nota stedelijke vernieuwing.1 Daarin werd geconstateerd dat sprake was van een
toenemende druk op het stedelijk gebied door werkloosheid, verslechterde leefkwaliteit en
het wegtrekken van zowel mensen met hogere- en middeninkomens als van bedrijvigheid.
Het Rijk hechtte daarom grote waarde aan de revitalisering van steden. Het ISV heeft een
wettelijke grondslag met de per 1 januari 2000 in werking getreden Wet stedelijke
vernieuwing (Wsv). De Wsv bevat het instrumentarium dat het Rijk inzet ten behoeve van
programmasturing door gemeenten en richt zich specifiek op het fysieke domein.
Het ISV geldt voor alle gemeenten in Nederland. Voor de derde tranche 2010-2014 maken
Rijk en de 31 gemeenten die zijn aangewezen als rechtstreekse gemeenten (de G31) een
beperkt aantal afspraken op hoofdlijnen over te bereiken doelen met het ISV. De provincies
zijn budgethouder voor de overige, niet-rechtstreekse gemeenten.
De verdeling van de budgetten over de rechtstreekse gemeenten en de provincies is
vastgelegd in het besluit van 5 januari 2009 houdende wijziging van het Besluit aanwijzing
rechtstreekse gemeenten en verdeelsleutel stedelijke vernieuwing (wijziging verdeelsleutel
stedelijke vernieuwing voor het investeringstijdvak 2010 tot en met 2014) (Stb. 2009, 29).
In dit besluit zijn opgenomen de landelijke doelstellingen van stedelijke vernieuwing en
nadere regels omtrent het ontwikkelingsprogramma voor het investeringstijdvak 2010 tot en
met 2014.

1.2. Blijvende noodzaak van stedelijke vernieuwing
De

problematiek

van

stedelijke

vernieuwing

is,

ondanks

de

geboekte

successen,

onveranderd actueel. Daarom blijven voor de leefbaarheid en vitaliteit van steden en wijken
fysieke investeringen in woningen, maatschappelijke voorzieningen, een gezond leefklimaat
en in de openbare ruimte ook de komende jaren urgent.2 Dat gebeurt door onder meer

Kamerstukken II 1996/1997, 25 427, nr. 2
Zie o.a. brief “Stedenbeleid vanaf 2010” ( Kamerstukken II 2008/09, 31 757, nr. 1),
beleidsdoorlichting “Grotestedenbeleid” en “Bevorderen van de leefbaarheid van wijken” (Kamerstukken
II 2006/07, 30 983, nr. 2) en Brief “Grotestedenbeleid 2005-2009” (Kamerstukken II 2006/07, 30 128,
nr. 12
1

2

Pagina 3
van 33

herstructurering van wijken en het realiseren van nieuwbouw in bestaande wijken en in de
uitleggebieden (onder andere voor het creëren van ‘schuifruimte’ voor herstructurering). Het
betreft een dynamisch proces. Woningen en woningomgeving worden steeds aangepast aan
de veranderende vraag van bewoners en bedrijven. Dit is een algemeen stedelijke opgave.
die zich steeds meer richt op het binnenstedelijk gebied.
Zowel bij een achterblijvende kwaliteit van de stedelijke woningvoorraad en woonomgeving
als bij een slechte leefbaarheid in wijken, zullen mensen vertrekken die elders een betere
woning of woonomgeving kunnen krijgen. Het zijn vooral mensen met een midden- of hoger
inkomen die wegtrekken naar andere, betere wijken of omliggende gemeenten. De mensen
met minder mogelijkheden blijven in bepaalde delen van de stad achter. Dit kan de
marktpositie van een buurt of wijk negatief beïnvloeden. Hierdoor kunnen achterstandwijken
ontstaan met een cumulatie van fysieke, sociaal-economische en veiligheidsproblemen. De
beleidsinzet is erop gericht te voorkomen dat concentraties van lage inkomensgroepen
ontstaan.
De fysieke aanpak van aandachtswijken in samenhang met de sociale opgave blijft daarom
van belang om een tweedeling binnen, maar ook tussen steden te voorkomen. De stedelijke
praktijk laat zien dat herstructurering en nieuwbouw vaak ook de motor zijn om sociale
investeringen in aandachtswijken van de grond te krijgen. Ook is herstructurering van wijken
vaak aanleiding om tegelijkertijd andere fysieke opgaven, zoals met betrekking tot
waterberging, groen of fysieke veiligheid op te pakken.
Voor een goede leefbaarheid is duurzame milieukwaliteit eveneens een belangrijke
randvoorwaarde. Dit vereist gerichte fysieke investeringen in de stad om risico’s voor de
gezondheid door geluid, slechte luchtkwaliteit en bodemverontreiniging te minimaliseren.
Kortom, stedelijke vernieuwing blijft noodzakelijk om steden en wijken aantrekkelijk en
leefbaar te maken en/of te houden.

2. Doel beleidskader
Het doel van het ISV-beleidskader is gemeenten te stimuleren concrete uitwerking te geven
aan fysieke invulling van stedelijke vernieuwing, passend bij de lokale situatie. Het
beleidskader

verschaft

gemeenten

en

provincies

duidelijkheid

over

de

landelijke

doelstellingen die het Rijk met stedelijke vernieuwing nastreeft. Het is daarmee de basis
voor de dialoog tussen Rijk en rechtstreekse gemeenten en de provincies om te komen tot
een beperkt aantal afspraken op hoofdlijnen voor het investeringstijdvak 2010-2014. Bij de
realisatie van deze afspraken kan de gemeente gebruik maken van het beschikbare ISV.
Daarbij kan de gemeente uiteraard ook andere rijksmiddelen betrekken, evenals eigen
investeringen en bijdragen van corporaties of andere partijen. Het ISV werkt als
triggermoney: het stimuleert ook andere partijen om te investeren in de stedelijke
vernieuwing.

Pagina 4
van 33

3. Decentralisatie van het ISV
3.1. Meer beleidsruimte
Gemeenten spelen de hoofdrol bij stedenbeleid. Zo bepaalt de Wsv dat de gemeenteraad
zorgdraagt voor stedelijke vernieuwing. Het Rijk en de provincies dragen zorg voor de
bevordering en ondersteuning ervan. Om de regierol van rechtstreekse gemeenten en
provincies te versterken wordt het ISV gedecentraliseerd via een decentralisatie-uitkering.
Dit vindt plaats per 1 januari 2011.
Het kabinet Balkenende IV heeft van decentralisatie een belangrijk speerpunt gemaakt in
zijn beleid om zo de gemeenten en provincies meer beleidsvrijheid te geven en de
interbestuurlijke lasten te verminderen. Dit komt onder meer tot uitdrukking in het
Coalitieakkoord van het Kabinet Balkenende IV3, de bestuursakkoorden van het Kabinet met
gemeenten en provincies4, de Kabinetsreactie op de bevindingen van de Interbestuurlijke
Taakgroep Gemeenten en de brief aan de Tweede Kamer over de hoofdlijnen van het nieuwe
stedenbeleid.5 Met het decentraliseren van het ISV door middel van een decentralisatieuitkering als bedoeld in de Financiële-verhoudingswet doet het Rijk in zijn sturing
nadrukkelijk een stap terug, terwijl het betrokken blijft bij de stedelijke vernieuwing. De
regierol van rechtstreekse gemeenten en provincies wordt zo ook versterkt.
Overgang ISV naar Gemeente- en Provinciefonds
Technisch gezien betekent decentralisatie van het ISV dat het ISV vanaf 2011 niet langer
een specifieke uitkering is, maar een decentralisatie-uitkering als onderdeel van het
Gemeente- en Provinciefonds. Een decentralisatie-uitkering is een tussenstap richting
opname in de algemene uitkering van het Gemeente- en Provinciefonds. Het moment van
deze opname is nog niet bepaald, maar vindt in ieder geval niet plaats tijdens het derde
investeringstijdvak. Bovendien zal het Rijk een nieuw passend wettelijk kader gaan
vormgeven.
Een decentralisatie-uitkering is vrij te besteden geld, dat tot de algemene middelen van het
Gemeente- en Provinciefonds behoort. De financiële verantwoording vindt daarom plaats aan
de Gemeenteraad en aan Provinciale Staten in plaats van aan het Rijk. Door een
decentralisatie-uitkering blijft het ISV in het Gemeente- en Provinciefonds herkenbaar en is
een toegesneden toedeling van middelen naar gemeenten mogelijk. Dit op basis van een
ISV-verdeelsleutel.
Een decentralisatie-uitkering maakt, in tegenstelling tot de algemene uitkering, tevens
mogelijk in partnerschap tussen Rijk en gemeenten en tussen Rijk en provincies op

3 Coalitieakkoord “Samen Werken, Samen Leven”, d.d. 7 februari 2007.
4
Bestuursakkoord Rijk-provincies 2008-2011, d.d. 4 juni 2008, Bestuursakkoord Rijk-gemeenten juni
2007.
5
Kabinetsreactie op advies van Interbestuurlijke Taakgroep Gemeenten (Kamerstukken II 2008/09, 31
700 VII, nr. 40) en brief «Stedenbeleid vanaf 2010» (Kamerstukken II 2008/09, 31 757, nr. 1).
Pagina 5
van 33

hoofdlijnen afspraken te maken over te bereiken doelen, inclusief de wijze waarop de
steden, provincies en het Rijk de voortgang hiervan monitoren.6 Het gaat hier om een
substantieel andere invulling van prestatieafspraken en verantwoording dan die bij ISV-2. Bij
ISV-2 was er nog een directe relatie tussen de prestatieafspraken en verantwoording en de
financiële, door het Rijk beschikbaar gestelde middelen.
Afspraken en monitoring blijven relevant, gezien het nationale belang van leefbare steden.
De betrokkenheid van Rijk, provincies en steden bij stedelijke vernieuwing komt namelijk
voort uit een problematiek waarvan de aanpak het lokale niveau overstijgt. De gezamenlijke
betrokkenheid van Rijk, provincies en gemeenten uit zich in zowel rijksdoelstellingen (het
ISV-beleidskader), provinciaal beleid

met betrekking tot stedelijke vernieuwing als

gemeentelijke stedelijke plannen.
Afspraken op hoofdlijnen met rechtstreekse gemeenten
Rijk en rechtstreekse gemeenten willen samen invulling geven aan stedelijke vernieuwing.
Zij maken daarom afspraken over te realiseren doelstellingen op lokaal niveau. Omdat deze
afspraken vanuit het lokale niveau worden gemaakt, is er sprake van maatwerk. Het maken
van afspraken op hoofdlijnen past bij een relatie tussen het Rijk en de steden, die zich
kenmerkt door partnerschap en wederkerigheid. Beide partijen leveren een bijdrage aan het
realiseren van stedelijke vernieuwing en kunnen elkaar daarop aanspreken. De gemeente
maakt keuzes en voert uit. De afspraken op hoofdlijnen geven ruimte tot maatwerk. Het Rijk
en de provincies stimuleren en ondersteunen de opgave met een financiële bijdrage. Ook
hebben het Rijk en de provincies de rol te signaleren, agenderen, stimuleren en te
faciliteren, onder meer met het verspreiden van kennis. Die actieve rol past bij de lijn van
het nieuwe stedenbeleid.
Het Rijk formuleert in dit beleidskader een aantal doelstellingen op nationaal niveau (voor
een

aantal

milieuonderdelen

gebaseerd

op

bestaande

saneringsafspraken).

Deze

doelstellingen fungeren voor steden als referentie bij hun aanpak en geven richting aan het
gemeentelijke besluitvormingsproces over de lokale invulling van de rijksdoelstellingen. De
uitkomst van dat proces is ter beoordeling van de gemeente. Er is daarmee sprake van
beleidsvrijheid.

Wel

rijksdoelstellingen

moet

de

formuleren.

gemeente
Ook

steden

haar

opvatting

kunnen

met

betrekking

uitvoeringsgerichte

tot

de

onderwerpen

agenderen. Dat kan individueel via bilaterale contacten en bestuurlijke overleggen met het
Rijk of als collectief via de ‘thematafel stedenbeleid’, een andere uitwerking van het nieuwe
stedenbeleid.
Het Rijk geeft aan de rechtstreekse gemeenten geen inhoudelijke aanwijzingen over de wijze
waarop de gemeente het beleid uitvoert, noch naar aard, noch naar omvang. Daarom stelt
het Rijk met uitzondering van de geluidssanering vooraf geen prestatie-indicatoren meer op.
Uitgangspunt is lokaal maatwerk op basis van de lokale analyse. Een voorbeeld hiervan zijn
steden die te maken hebben met krimpproblematiek. Zij kunnen mede gebruik maken van
ISV om hun specifieke problemen aan te pakken. Maatwerk is bovendien van belang om
6

Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr. 40, pag. 4 n 9
Pagina 6

van 33

creativiteit in oplossingen te stimuleren. Om te komen tot afspraken op hoofdlijnen vormt de
lokale probleemanalyse de basis. Het Rijk blijft wel betrokken bij de stedelijke vernieuwing.
Het Rijk brengt in het gesprek met de rechtstreekse gemeenten over de opgaven zijn eigen
analyses en kennis in en zal fungeren als kritische gesprekspartner. Hierbij zal gebruik
gemaakt worden van de lessen die geleerd zijn met de wijkenaanpak. Zo zal het Rijk de
gemeenten ook aanspreken op kansen om verbindingen te leggen met ander landelijk beleid.
Een concreet voorbeeld hiervan is de wijkenaanpak in 18 steden .
Over de wijze waarop de gemeente haar lokale doelstellingen uitvoert, worden geen
afspraken gemaakt. Dat is een lokale aangelegenheid, waarbij ook andere partijen een rol
spelen. Het gaat onder andere om corporaties, maatschappelijke organisaties en burgers. De
oude situatie waarin het Rijk met steden prestatieafspraken maakt over uitvoeringsplannen
met dito verantwoording komt in ISV-3 te vervallen.
Omdat decentralisatie gepaard gaat met minder rijkssturing, is het ook een instrument om
interbestuurlijke lasten te verminderen voor zowel de gemeenten en de provincies als het
Rijk. Financiële verantwoording aan het Rijk is, in tegenstelling tot een brede doeluitkering,
niet aan de orde. Er is overigens wel sprake van horizontale verantwoording door het college
van b&w dan wel gedeputeerde staten aan respectievelijk de gemeenteraad en provinciale
staten.
Rijk, provincies en gemeenten monitoren de realisatie van de gemeentelijke doelstellingen..
Indien de gemeentelijke doelstellingen van stedelijke vernieuwing naar het oordeel van het
Rijk onvoldoende zijn bereikt, gaat het Rijk dan wel de betrokken provincie in gesprek met
de gemeente. In het uiterste geval kan het Rijk gebruik maken van het generieke
toezichtinstrument

taakverwaarlozing,

zoals

dat

is

opgenomen

in

de

Financiële-

verhoudingswet.
Afspraken op hoofdlijnen met provincies
Het Rijk en de provincies zullen afspraken maken over de prestaties die de provincies zullen
leveren.7 In deze afspraken zal ook de wijze van monitoring door het Rijk worden
opgenomen. Hieraan zal in de tweede helft van 2009 invulling worden gegeven.
3.2. Overgangsjaar 2010
De derde tranche ISV start met de Wsv als kader. In verband met de decentralisatie wordt
de Wsv naar verwachting per 1 januari 2011 ingetrokken. Het Rijk zal daarom bij de start
van het derde ISV-investeringstijdvak in 2010 - binnen de mogelijkheden die de Wsv biedtinspelen op de situatie vanaf 1 januari 2011. Op deze manier is een soepele overgang
mogelijk naar een gedecentraliseerd ISV. Dit betekent dat 2010 een overgangsjaar zal zijn.

Convenanten tussen Rijk en rechtstreekse gemeenten
De afspraken tussen Rijk en rechtstreekse gemeenten worden verwoord in een convenant.
Daarmee komt het partnerschap tussen Rijk en gemeente tot uitdrukking. De gemeente
7

Bestuursakkoord Rijk provincies 2008-2011, d.d. 4 juni 2008, pag. 13
Pagina 7

van 33

werkt in een eigen plan uit hoe zij vorm geeft aan de boven bedoelde afspraken en meldt dit
aan het Rijk door het in de bijlage van het convenant op te nemen.
Het convenant fungeert tevens als een ontwikkelingsprogramma. Omdat de Wsv in 2010 nog
van kracht is, moet formeel worden voldaan aan de vereisten van een ontwikkelingsprogramma, zoals bepaald in artikel 7 van de Wsv. Dit is tevens een voorwaarde voor de
beschikking tot het verlenen van het ISV voor het investeringstijdvak 2010-2014. Het Rijk
maakt echter, vooruitlopend op de situatie vanaf 2011, geen gebruik meer van zijn
bevoegdheid nadere regels te stellen aan een ontwikkelingsprogramma en aan de wijze van
intergemeentelijke afstemming (artikel 7, lid 2 van de Wsv). Het convenant kan breed zijn,
maar kan zich ook beperken tot het fysieke domein. Te maken keuzes kunnen zowel
gebiedsgericht als thematisch zijn en hebben betrekking op het gehele investeringstijdvak
2010-2014. Omdat het gaat om het overgangsjaar 2010 en er zoveel mogelijk wordt
vooruitgelopen op de decentralisatie, heeft het ontwikkelingsprogramma een ander karakter
dan onder ISV-2.
De ervaring in de afgelopen ISV-tijdvakken heeft geleerd dat binnen de gemeenten al veel
informatie aanwezig is die kan worden benut om aan de vereisten van de wet te voldoen. In
het door de gemeente op te stellen convenant kan daarom naar dergelijke onderliggende
documenten worden verwezen. Het kan gaan om toekomstvisies voor de stad, gebiedsvisies
en thematische visies bijvoorbeeld op het gebied van woningvoorraad en groen. Ook kan
worden verwezen naar het charter in het kader van de wijkaanpak en andere sociaaleconomische initiatieven. Om invulling te geven aan de vereiste intergemeentelijke
afstemming kan de gemeente bovendien gebruik maken van regionale gebiedsdocumenten
ten behoeve van regionale verstedelijkingsafspraken, voor zover hierin wordt ingegaan op
het aspect stedelijke vernieuwing. Is hiervan geen sprake, dan kunnen andere bestaande
regionale documenten worden gebruikt, zoals een woonvisie.
3.3

Rechtsregime

vanaf

decentralisatie

voor

rechtstreekse

gemeenten

en

provincies
De verdeling van het ISV-budget, het formuleren van landelijke doelstellingen en het maken
van afspraken tussen Rijk en rechtstreekse gemeenten en tussen Rijk en provincies zijn
gebaseerd op de Wsv en de betreffende algemene maatregelen van bestuur. Het Rijk
beschikt vóór 1 januari 2010 tot verlening van het ISV voor de gehele investeringstijdvak
2010-2014 aan rechtstreekse gemeenten en provincies. Ook dit gebeurt op basis van de
Wsv. De afspraken op hoofdlijnen van Rijk en rechtstreekse gemeenten worden separaat
neergelegd in een convenant. Ook Rijk en provincies sluiten convenanten. Daarmee zijn ze
bestuurlijk vastgelegd. In het eerste jaar (2010) van het derde investeringstijdvak 20102014 wordt het ISV-voorschot aan rechtstreekse gemeenten en provincies eveneens
toegekend op basis van de Wsv. De verantwoording over het voorschot voor 2010 vindt niet
plaats in verband met het niet meer van kracht zijn van de Wsv per 1 januari 2011.
Vanaf het moment van decentralisatie per 1 januari 2011 zijn de ISV-middelen onderdeel
van het Gemeentefonds en het Provinciefonds en vindt uitkering plaats op basis van de

Pagina 8
van 33

Financiële-verhoudingswet. Dat geldt dus voor de jaren 2011 tot en met 2014. Bij intrekking
van de Wsv per 1 januari 2011 blijft de meerjarige financiële zekerheid tot en met 2014
overigens onverkort van kracht. Daartoe worden de middelen meerjarig overgeboekt van de
begroting van WWI naar BZK en worden de gemeenten en provincies voorafgaande aan
2011 over de uitkering gedurende het gehele tijdvak geïnformeerd. Ook de tussen het Rijk
en de gemeente en tussen Rijk en provincie gemaakte afspraken blijven onverkort van
kracht doordat de afgesloten convenanten de volledige periode bezien.
3.4

Sanctiemogelijkheden bij decentralisatie

Onder de huidige Wet stedelijke vernieuwing kan– indien een gemeente verwijtbaar de
prestaties niet heeft gehaald – geld terug gevorderd worden. Geld terugvorderen is niet
mogelijk onder de Fvw. Als de rechtstreekse gemeente of provincie de met het Rijk
gemaakte afspraken niet of niet naar behoren uitvoert én dit de rechtstreekse gemeente of
provincie kan worden aangerekend, kan het Rijk gebruik maken van het reguliere
toezichtinstrumentarium voor decentrale overheden. Dit is bijvoorbeeld aan de orde in geval
van taakverwaarlozing. Hiermee wordt invulling gegeven aan de kabinetsreactie op het
advies 'Van specifiek naar generiek’ van de Commissie Doorlichting Interbestuurlijke
Toezichtarrangementen. In het uiterste geval kan dit leiden tot een voorwaartse bijstelling
van ISV-budget vanaf het volgende ISV-investeringstijdvak (2015 en verder).8 Hiervan zal
echter pas sprake zijn nadat bestuurlijk overleg heeft plaatsgevonden. Terugvordering van
budget is bij een decentralisatie-uitkering niet mogelijk.

3.5. Verschillen tussen ISV-2 en ISV-3 voor rechtstreekse gemeenten
In onderstaand overzicht zijn de verschillen tussen ISV-2 en ISV-3 samengevat.
ISV-2
Landelijke

ISV-3

doelstellingen Veel en gedetailleerd (10)

Beperkt en op hoofdlijnen (3)

Rijk
Afspraken met Rijk

Ja,

gedetailleerd

prestatieniveau (output)
Prestatieindicatoren

niet op prestatieniveau (output)

Ja, voorgeschreven door het Ja,
Rijk

Ontwikkelingsprogramma

op Ja, op hoofdlijnen (outcome) en
voorgedragen

door

de

gemeente

Ja, MOP, met nadere regels Ja, maar zonder nadere regels
door het Rijk

en

in

de

vorm

van

een

convenant
Convenant Rijk-gemeente
ISV

Ja

Onderdeel Nee

Ja
Ja, vanaf 2011

Gemeentefonds

8

Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr. 40, pag. 4
Pagina 9

van 33

Verdeling ISV-budget

Op

basis

van

ISV- Op basis van ISV-verdeelsleutel

verdeelsleutel

en

vanaf

2011

op

basis

decentralisatie-amvb ISV
Beschikking

Rijk

tot Ja, voor periode van 5 jaar

verlening ISV

Ja, voor periode van 5 jaar
(regime ISV) en vanaf 2011
jaarlijks

Bevoorschotting

Ja, jaarlijks op basis Wsv

Ja, voor 2010 op basis Wsv.
Nee, vanaf 2011 op basis Fvw

Monitoring door Rijk

Ja, zowel op outcome als Ja, maar alleen op outcome
output

Verantwoording aan Rijk

Ja, op prestaties (output) en Nee. Wel kunnen het Rijk en de
financieel

gemeente

elkaar

aanspreken

wederzijds

vanuit

het

partnerschap.

Verantwoording

vindt

aan

plaats

alleen

de

Gemeenteraad
Vaststelling

budget

afloop investeringstijdvak

na Ja,

met

mogelijkheid Nee,

bij

een

decentralisatie-

terugvorderen bij verwijtbaar uitkering is het alleen mogelijk
handelen

in uiterste geval om het budget
voorwaarts bij te stellen in een
nieuw investeringstijdvak

4. Doelstellingen stedelijke vernieuwing
4.1. Landelijke doelstellingen
Het ISV levert een belangrijke bijdrage aan de vitaliteit en (fysieke) leefbaarheid van steden
en wijken. Met het ISV streeft het Rijk naar duurzame, vitale en leefbare steden en wijken
en naar ruimte voor verschillende wensen van bewoners. Het ISV moet ertoe bijdragen dat
het aantal aandachtswijken afneemt.
Tegen deze achtergrond formuleert het Rijk voor het investeringstijdvak 2010-2014 de
volgende algemeen geformuleerde doelstellingen van stedelijke vernieuwing.:
1. bevordering van de kwaliteit en differentiatie van de woningvoorraad voorzover
nodig rekening houdend met een te verwachten afname va het aantal huishoudens;
2. bevordering van de fysieke kwaliteit van de leefomgeving;
3. bevordering van een gezonde en duurzame leefomgeving in het algemeen en meer
in het bijzonder ten aanzien van bodem, geluid en binnenstedelijke luchtkwaliteit.
De met deze doelstellingen beoogde ambitie zal met ingang van 1 januari 2010 worden
opgenomen in de VROM- en WWI-begroting.
Pagina 10
van 33

Uitwerking landelijke doelstellingen door rechtstreekse gemeenten
Vanuit de lokale opgaven formuleert de gemeente doelstellingen en maakt over de
hoofdlijnen ervan een aantal toetsbare afspraken met het Rijk die worden opgenomen in het
convenant. Deze afspraken, die het karakter hebben van een inspanningsverplichting, zullen
in de tweede helft van 2009 worden gemaakt. Maatwerk is daarbij het uitgangspunt. De
gemeente gebruikt de landelijke doelstellingen als referentie. Hiervan kan de gemeente
onderbouwd afwijken. Omdat het gaat om afspraken op hoofdlijnen tussen het Rijk en
gemeenten hebben ze een “outcomekarakter”. Indien gemeenten van mening zijn dat over
bepaalde gemeentelijke doelstellingen beter outputafspraken kunnen worden gemaakt, dan
is dat ook mogelijk. Voor het bevorderen van een duurzame en gezonde leefomgeving
fungeren de reeds gemaakte saneringsafspraken tussen Rijk en gemeenten als referentie.9
Deze zijn deels outputgericht.
Uitwerking landelijke doelstellingen door provincies
De uitwerking van deze doelstellingen door de provincies is onderdeel van de tussen het Rijk
en de provincies te maken afspraken. Deze afspraken zullen in de tweede helft van 2009
worden gemaakt.10
Hieronder zijn de landelijke doelstellingen nader onderbouwd. Daarbij is ook aangegeven hoe
gemeenten deze doelstellingen - met inachtneming van de lokale probleemanalyse - kunnen
uitwerken.

4.1.1.

Bevordering van de kwaliteit en de differentiatie van de woningvoorraad

voorzover nodig rekening houdend met een te verwachten afname van het aantal
huishoudens
De doelstelling Bevordering van de kwaliteit en de differentiatie van de woningvoorraad
voorzover nodig rekening houdend met een te verwachten afname van het aantal
huishoudens betreft de aanpak van de verouderde woningvoorraad in steden. Veroudering
op zich is geen probleem. Wel is veroudering een probleem als dit samengaat met een
achterblijvende kwaliteit van de woning of de woonomgeving. De verwachting11 is dat in
diverse wijken de veroudering in de komende jaren zal doorzetten met negatieve gevolgen
voor de leefbaarheid in die wijken.
De veroudering van de woningvoorraad kan daarnaast betrekking hebben op woningen die
niet meer voldoen aan de wensen van bewoners. Het kan hierbij gaan om woonwensen op
het gebied van woningisolatie, energiezuinigheid12, indeling van de woning of duurzaam
9

Voor lucht Nationaal Samenwerkingsprogramma luchtkwaliteit: sanering gereed in 2015
Voor bodem: Op basis van landsdekkend beeld sanering gereed in 2030. Op basis van convenant
“Convenant bodemontwikkelingsbeleid en aanpak spoedlocaties” sanering voor 2015.
Voor geluid: Beschikking sanering verkeerslawaai sanering gereed in 2020.
10
Bestuursakkoord Rijk provincies 2008-2011, d.d. 4 juni 2008, pag. 13
11
Kamerstukken II 2006/07, 30 128, nr. 12
12
Het Rijk heeft als prioriteit benoemd het bevorderen van energiezuinigheid in de (bestaande)
woningvoorraad in het kader van “Schoon en Zuinig”.
Pagina 11
van 33

(her)bouwen. Ook het doorbreken van een eenzijdige woningvoorraad in bepaalde wijken
past hierbij.
Voorts kan afname van het aantal huishoudens leiden tot andere woonwensen. Zo kan de
vraag naar kleinere voor ouderen geschikte woningen toenemen.
Het vorenstaande kan aanleiding zijn voor het vervangen van woningen, grondige renovatie,
de verkoop van woningen en combinaties hiervan.
Bevordering van de kwaliteit en de differentiatie van de woningvoorraad voorzover nodig
rekening houdend met een te verwachten afname van het aantal huishoudens gaan hand in
hand. Veel steden hebben wijken met een eenzijdige woningvoorraad en dan met name
concentraties van gestapelde woningen in de goedkope huursector. Dat kan leiden tot
stadswijken met concentraties van kwetsbare groepen, waardoor ongewenste segregatie kan
ontstaan.
Voegnaoorlogse stadswijken hebben in de afgelopen decennia moeten concurreren met
nabijgelegen gebieden, waar kwalitatief betere woningen en woningmilieus werden gebouwd.
Het gevolg was een selectieve uitstroom van mensen met midden- en hogere inkomens uit
deze stadswijken. Uit onderzoek13 blijkt echter dat er een groeiende voorkeur

is mensen

met midden- en hogere inkomens voor een stedelijke woonomgeving, maar dat de door hen
gewenste woningen schaars zijn in de steden.
Daarom is het van belang dat de stedelijke woningvoorraad niet alleen van betere kwaliteit
is, maar dat er ook meer woningen komen van een zodanige kwaliteit dat die voldoen aan de
wensen van mensen met midden- en hogere inkomens. Ook is het van belang dat er
voldoende geschikte woningen komen voor bijvoorbeeld senioren en gehandicapten.
Voor de bevordering van zowel de kwaliteit als differentiatie van de woningvoorraad kunnen
gemeenten en corporaties een aantal ingrepen doen. Door sloop en nieuwbouw van
woningen kunnen wijken een impuls krijgen. Ook renovatie kan daaraan een bijdrage
leveren. De praktijk laat zien dat deze ingrepen vaak ook de motor zijn voor sociale
investeringen in aandachtswijken. Ook de transformatie van bedrijfslocaties en kantoren
behoort tot het scala van ingrepen die kunnen zorgen voor een meer gedifferentieerde
woningvoorraad.
Daarnaast kan het van belang zijn om bestaande stedenbouwkundige kwaliteiten te
behouden en te benutten. Kerken en scholen hebben vaak een monumentale kwaliteit en
verdienen – wanneer ze niet meer in hun oorspronkelijke functie worden gebruikt - om die
reden een tweede leven. Ze kunnen dan als oude icoon fungeren in een nieuwe omgeving.
Ondanks nieuwe herstructureringsinitiatieven zullen sommige stadswijken het moeilijk
hebben in de concurrentieslag met aantrekkelijke binnenstedelijke locaties, locaties in de
uitleggebieden. Het is daarom van belang het beleid voor afzonderlijke wijken vormen te
geven vanuit een stadsbreed en regionaal perspectief. Dit kan onder meer in het kader van
de regionale verstedelijkingsafspraken. Hierbij is het bijvoorbeeld mogelijk om op regionaal

13

Woningmarkt Simulatie Model (Socrates).
Pagina 12

van 33

niveau afspraken te maken over bijvoorbeeld een betere verdeling van de goedkopere
woningvoorraad over de centrale stad en de randgemeenten.
4.1.2. Bevordering van de fysieke kwaliteit van de leefomgeving.
Goed wonen vereist niet alleen een goede woning, maar ook een prettige en veilige
woonomgeving. Dit betekent een woon- en leefomgeving met voldoende voorzieningen en
kwaliteit van de openbare ruimte. Een grotere mate van functiemenging van wonen, werken
en voorzieningen kan bijdragen aan de levendigheid en veiligheid van wijken, maar is geen
doel op zich.
Groen en water in of nabij de wijk kunnen bijdragen aan de verbetering van de leefbaarheid.
Dit geldt evenzeer voor de aanwezigheid van voldoende recreatievoorzieningen en sportvoorzieningen, zoals trapveldjes en sportpleinen. Hierbij zijn mogelijk ook verbindingen tot
stand te brengen met recreatiegebieden en groenverbindingen buiten het stedelijk gebied.
Ook kunnen gemeenten gericht investeren in de leefomgeving om ontmoetingen van
bewoners in de wijk te stimuleren.
Bij een veilige woonomgeving gaat het om de objectieve veiligheid in de openbare ruimte,
maar ook om het gevoel van veiligheid. Fysieke investeringen in de woonomgeving kunnen
hieraan een bijdrage leveren, bijvoorbeeld ten aanzien van het (auto)verkeer.

4.1.3. Bevordering van een gezonde en duurzame leefomgeving in het algemeen en
meer in het bijzonder ten aanzien van bodem, geluid en binnenstedelijke
luchtkwaliteit
De doelstelling van het bevorderen van een gezonde en duurzame leefomgeving heeft vooral
betrekking op de kwaliteit van bodem, geluid en lucht. Er zijn lokaal diverse hardnekkige
milieuproblemen op het terrein van bodem, geluid en lucht. Veel woningen in stedelijk
gebied zijn te zwaar belast door geluid en/of luchtkwaliteit. Dat brengt aanzienlijke
gezondheidsrisico’s met zich mee, evenals een verminderd woongenot. Naast sanering is het
van belang om voor nieuwe situaties een goede milieukwaliteit te realiseren.
Bodem
Voor het bodembeleid zet het Rijk in op een transitie naar een ‘bodemontwikkelingsbeleid’.
IPO, VNG, de Unie van Waterschappen en de minister van VROM (mede namens de
staatssecretaris van V&W) sluiten hierover een Convenant bodemontwikkelingsbeleid en
aanpak spoedlocaties.14 Dat convenant heeft betrekking op alle bodemmiddelen, die via drie
geldstromen worden uitgekeerd:

14

-

de decentralisatie-uitkering bodem;

-

het ISV, en

-

de Bedrijvenregeling.

Naar verwachting wordt het convenant 10 juli 2009 getekend.
Pagina 13

van 33

Indien de Bedrijvenregeling buiten beschouwing wordt gelaten, ontvangen de rechtstreeks
aangewezen gemeenten en provincies - het bevoegd gezag - bodemmiddelen op basis van
het

ISV

en

de

decentralisatie-uitkering

bodem.

Het

bevoegd

gezag

heeft

de

verantwoordelijkheid voor de besteding van die middelen en kan zelf de keuzes en de
afwegingen maken over besteding van die middelen. Wel geldt hierbij dat er een landelijk
convenant wordt gesloten dat prioriteit geeft aan de aanpak van spoedlocaties met humane
risico’s. Doordat is gekozen voor een decentralisatie-uitkering als instrument wordt niet meer
financieel afgerekend, maar wordt de «outcome» besproken. De doelstellingen voor de
«outcome» zijn overeengekomen in het convenant.
Van het totale bodembudget zal het Rijk een aanzienlijk deel toebedelen via het ISV. Vanuit
de verdeelsleutel wordt dat bedrag verdeeld op basis van het relatieve aandeel van iedere
budgethouder in de totale werkvoorraad bodemverontreiniging en op basis van het relatieve
aandeel in de woningbouwopgave. In het convenant bodemontwikkelingsbeleid en aanpak
spoedlocaties wordt de verdeling van de ISV-middelen voor bodem bekend gemaakt.
Voor het ISV hebben de veranderingen in het Bestuursakkoord bodemsanering betrekking op
drie aspecten:
1. Het verwerven van kennis over de risico’s van het gebruik van de ondergrond, het
benutten van de kansen van de ondergrond,voor bijvoorbeeld ondergronds bouwen
en bodemenergie, en het verschaffen van instrumenten hiervoor, met behoud van
kwaliteit. De gemeente/provincie legt dit neer in een planfiguur.
2. Een

betere

samenhang

tussen

het

water-

en

het

bodembeleid,

waarbij

gebiedsgericht beheer voorop staat, vooral waar het gaat om grootschalige
verontreiniging van grondwater. De gemeente/provincie legt dit neer in een
planfiguur.
3. Het maken van afspraken over de aanpak van spoedlocaties. Ten aanzien van
spoedlocaties met humane risico’s beschikt de gemeente/provincie in 2010 over een
inventarisatie en plan voor sanering of beheersing. In 2015 zijn deze locaties
gesaneerd dan wel beheerst. In 2015 is er een overzicht gereed van spoedlocaties
met risico’s voor ecologie en verspreiding.
Geluid
Wat betreft geluidsoverlast is in Nederland een groot aantal woningen langs wegen te zwaar
belast. De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de geluidssanering van deze
op de zogenoemde A-lijst voorkomende woningen langs wegen, niet zijnde rijkswegen. Die
A-lijst betreft woningen die in het verleden reeds zijn gemeld en voldoen aan de criteria van
het tweede lid van artikel 126 van de Wet geluidhinder. Dat wil zeggen dat het woningen
betreft die in 1986 een geluidbelasting van meer dan 65 dB(A) ondervonden en waar bij de
melding

het

gemeentebestuur

heeft

verklaard

dat

het

treffen

van

geluidwerende

maatregelen aan de woningen de enige oplossing is die in aanmerking komt.
Aangezien die melding van de woningen al meer dan tien jaar geleden heeft plaatsgevonden,
is het inmiddels zeer wel mogelijk dat er andere mogelijkheden zijn om het geluidprobleem
aan te pakken. De toepassing van stille dunne deklagen op wegen is daarbij één van de

Pagina 14
van 33

mogelijkheden. Ook koppeling met de aanpassing van de verkeersstructuur in een groter
verband is een mogelijkheid die in het kader van het ISV aandacht verdient. Het is daarmee
geen automatisme meer dat er alleen maatregelen aan de gevel van de woningen worden
getroffen.
Ten opzichte van ISV-2 is het ISV-aandeel voor geluidssanering verhoogd met € 5 miljoen
.Hierdoor is een versnelling mogelijk ten opzichte van de eerder geraamde einddatum en kan
de sanering van de A-lijst worden afgerond in 2020.
In de praktijk gaat het vooral om maatregelen als gevelisolatie. Hierover worden in het
kader van het ISV voor de periode 2010-2014 afspraken gemaakt, gebaseerd op eerder met
gemeenten afgesproken saneringsopgaven tot en met 2023. Dit wordt uitgedrukt in een
standaard outputindicator, in zowel absolute aantallen als in een percentage van het totaal
van deze woningen in die gemeente. Voor geluidssanering woningen langs zowel
railinfrastructuur als rijkswegen is met ingang van 1 januari 2010 het ministerie van Verkeer
en Waterstaat verantwoordelijk. Daarom worden over woningen belast door railverkeer en
rijkswegen geen afspraken gemaakt in het kader van ISV-3.
Lucht
De luchtkwaliteit binnen de steden voldoet op veel plaatsen niet aan de EU-normen.
Verbetering van de luchtkwaliteit in de stad is nodig om de gezondheidsrisico’s voor
bewoners te verminderen. Hiertoe zijn afspraken gemaakt met de regio’s, die in het voorjaar
van 2009 zijn vastgelegd in het Nationale Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL).Het Rijk stelt in het kader van het ISV ten behoeve van de vier grote steden
aanvullend financiële middelen beschikbaar voor lokale maatregelen in verband met de
hardnekkige knelpunten in die steden op het gebied van de luchtkwaliteit.

5. Het ISV-beleidskader in relatie tot overig rijksbeleid
Aan de leefbaarheid en vitaliteit van steden en wijken levert het ISV een belangrijke
bijdrage. ISV is een belangrijk onderdeel van het nieuwe stedenbeleid, zoals dat voor de
periode vanaf 2010 ontwikkeld wordt. Er zijn diverse landelijke programma’s die eveneens
een bijdrage leveren aan de versterking van de positie van de steden. Genoemd kunnen
worden de Aanpak wijken15, verstedelijkingsbeleid16 “Randstad 2040”17, “Schoon en
Zuinig”18,en “Beter in Meedoen, Welzijn nieuwe Stijl”19 Ook zijn er diverse landelijke sociaaleconomische projecten die bijdragen aan de leefbaarheid van wijken en buurten. Het is aan
de rechtstreekse gemeenten en de provincies om te kijken of en hoe ze het ISV aan
dergelijke programma’s koppelen. Door het leggen van verbindingen kan ‘werk met werk’

15
16
17

Kamerstukken II 2006/07, 30 995, nr. 1 en Kamerstukken II 2008/09, 30 995, nr. 60).).
Kamerstukken II 2007/08, 27 562 en 31 200 XVIII, nr. 15
Kamerstukken II 2007/08, 31 089, nr. 12.

18
19

Kamerstukken II 2008/09, 31 209, nr. 74
Kamerstukken I 2008/09, 31 700 XVI, F
Pagina 15

van 33

worden gemaakt en kan aldus de effectiviteit van zowel het ISV als ook andere initiatieven
worden vergroot.

Klimaatbestendig wonen
In de leefomgeving speelt tevens het klimaatbestendig maken een rol, zoals het voorkomen
van hitte-eilanden, evenals de wens voor meer waterberging. Bij aanpassingen in de
openbare ruimte kunnen vergroting van de waterberging en andere maatregelen om de
gevolgen

van

klimaatverandering

op

te

vangen,

bijvoorbeeld

groene

daken,worden

meegenomen. Bij de ontwikkeling en inrichting van stedelijke gebieden wordt het daarom
steeds zinvoller rekening te houden met klimaatscenario’s. Het Ministerie van VROM zal in
2009 een ‘klimaatwijzer’ publiceren. Deze klimaatwijzer biedt een handreiking voor een
klimaatbestendiger ontwikkeling en inrichting van gebieden, locaties en gebouwen.
Energie en duurzaam wonen
Het

treffen

van

energiebesparende

maatregelen

is

uiteindelijk

een

taak

van

de

gebouweigenaar en aanbiedende partijen. Hiervoor heeft het rijk convenanten afgesloten
met marktpartijen: Lente-akkoord “Energiebesparing in de Nieuwbouw” voor de nieuwbouw
en “Convenant Meer met Minder” voor de bestaande voorraad. Gemeenten en provincies
kunnen hierin een belangrijke stimulerende rol hebben als regisseur. Zij kunnen op
projectmatige en efficiënte wijze aanbieders en gebouweigenaren bij elkaar brengen en zo
energiebesparing integreren in de plannen voor stedelijke vernieuwing. Hierover heeft het
Rijk afspraken gemaakt met gemeenten en provincies in het Klimaatakkoord gemeenten en
Rijk 2007-2011 (12 november 2007) en het Klimaat-Energieakkoord Rijk en provincies
(januari 2009).
Groen en blauw
Eén van de landelijke doelstellingen voor stedelijke vernieuwing is het bevorderen van de
kwaliteit van de fysieke leefomgeving. “Groen” en “blauw” (water) kunnen daarbij een
belangrijke rol spelen.
De verbetering van de bereikbaarheid van het landelijk gebied voor de stad is één van de
speerpunten van dit kabinet. Groen en blauw in het landelijk gebied kunnen ten goede
komen aan de leefomgeving in de steden. De bereikbaarheid van dit groen en blauw vanuit
de stad via recreatieve routestructuren is hierbij een randvoorwaarde. Hier ligt een opgave
voor zowel gemeenten als provincies.
De gemeente kan vanuit het ISV bijdragen aan het verbeteren van de
fysieke leefomgeving. Voor het versterken van de bereikbaarheid van het groen vanuit de
stad kunnen de betreffende provincies (Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Gelderland)
via co-financiering (Recreatie om de Stad via ILG) een bijdrage leveren aan het wegnemen
van knelpunten in de genoemde bereikbaarheid. Het Rijk vervult hierbij een ondersteunende
rol richting gemeenten en provincies. Indien u van deze mogelijkheid gebruikt wilt maken
kunt u zich wenden tot de accountmanager van WWI.
Pagina 16
van 33

6. Monitoring
Stedelijke vernieuwing levert een belangrijke bijdrage aan de kabinetsdoelstelling om te
komen tot aantrekkelijke, vitale en leefbare steden. Bij stedelijke vernieuwing is de centrale
rol voor gemeenten weggelegd. Het Rijk wil zicht hebben op de voortgang van de stedelijke
vernieuwing op zowel landelijk, provinciaal als stedelijk niveau.
Monitoring door het Rijk
Bij decentralisatie van het ISV en sturing op hoofdlijnen past echter terughoudendheid ten
aanzien van de door het Rijk gevraagde interbestuurlijke informatie. Anderzijds vergt
decentralisatie ‘checks and balances’ tussen Rijk en gemeenten en Rijk en provincies. Het
Rijk heeft bovendien vanuit de optiek van partnerschap een informatiebehoefte om de
ontwikkelingen ten aanzien van stedelijke vernieuwing te kunnen volgen, het rijksbeleid te
evalueren en door te ontwikkelen als onderdeel van het Stedenbeleid. Het Rijk heeft tijdig
signalen nodig als het beleid of de decentralisatie, bijvoorbeeld als gevolg van actuele
ontwikkelingen, om bijstelling vraagt, maar ook om successen te verbreden naar andere
beleidsterreinen.20
Het Rijk zal zijn eigen landelijke doelstellingen monitoren. Dat gebeurt door gebruik te
maken van bestaand monitorinformatie, zoals het WoON en de Leefbaarometer. Het Rijk zal
dit doen op het niveau van de G31 in relatie tot de rest van Nederland. Ook zal het Rijk op
stadsniveau en op provinciaal niveau de landelijke doelstellingen meten. Dit voor het maken
van afspraken tussen Rijk en gemeenten over lokale doelstellingen en het eventueel
bespreken van de voortgang hiervan. Hiervoor zal geen additionele informatie aan
gemeenten worden gevraagd.
Monitoring door de rechtstreekse gemeenten
De gemeente is verantwoordelijk voor de monitoring van de met het Rijk gemaakte
afspraken. Het college van B&W legt hierover verantwoording af aan de gemeenteraad. De
gemeente informeert hiermee het Rijk over de voortgang van de afspraken. De gemeente
kan

voor

het

monitoren

van

de

voortgang

gebruik

maken

van

landelijke

monitorinstrumenten of van eigen monitorinstrumenten. In het laatste geval dient de
gemeente er zorg voor te dragen dat de wijze van monitoring betrouwbaar is en gedurende
de ISV-periode ook voor het Rijk beschikbaar is.
De monitorinformatie van het Rijk en de gemeente worden aan elkaar gespiegeld. Zo
ontstaat vanuit twee invalshoeken een beeld over de voortgang van stedelijke vernieuwing.
De resultaten van het monitoren zullen begin 2013 en begin 2016 worden gepubliceerd, in
aansluiting op de onderzoekscyclus van het WoON. De resultaten van 2009 gelden als
nulmeting; deze zullen begin 2010 verschijnen. Over de wijze van monitoring en het elkaar
20

Zie het kabinetsstandpunt op het advies van de Interbestuurlijke Taakgroep Gemeenten, Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 31 700 VII, nr. 40, pag. 7
Pagina 17

van 33

wederzijds informeren over de uitkomsten maken Rijk en gemeente afspraken in een
convenant. Ook hier zal het Rijk geen extra informatie naast de al beschikbare informatie
vragen.
Monitoring door provincies
In het kader van de te maken afspraken op hoofdlijnen zal ook aandacht worden besteed
aan de aard en inhoud van de monitoring door provincies. Gedeputeerde Staten zullen
verantwoording afleggen aan Provinciale Staten. De provincies zullen hun monitoring zelf
vormgeven.
Monitoring van milieudoelstellingen
Met betrekking tot de monitoring van milieuafspraken geldt dat de voortgang van de ISVbodemsaneringsopgave jaarlijks door gemeenten en provincies wordt gerapporteerd aan het
Rijk als onderdeel van de totale bodemsaneringopgave. Voor Luchtkwaliteit monitort het Rijk
jaarlijks in het kader van het NSL de voortgang ten aanzien van stikstof dioxide en fijnstof.
Voor verkeerslawaai vindt geen monitoring door het Rijk plaats.
Indien uit de monitorinformatie blijkt dat de gemeente of provincie negatief afwijkt van de
met het Rijk afgesproken doelstellingen ten aanzien van stedelijke vernieuwing, zal het Rijk
met de stad of provincie in overleg treden. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat een gemeente
– los van de uitkomst van de monitorgegeven - zelf aangeeft dat het niet goed gaat. Beide
situaties kunnen kan aanleiding zijn voor een inhoudelijke verdiepingsslag (bijvoorbeeld met
behulp van een stadsfoto), voor aanvullende facilitering door het Rijk (bijvoorbeeld met
kennis of menskracht) of voor gerichte maatregelen van gemeenten of andere lokale partijen
of de provincie.
Over de invulling, de voortgang van ISV-3 zal de minister de Tweede Kamer op hoofdlijnen
in 2010, respectievelijk 2013 informeren. In 2016 zal de Tweede Kamer worden
geïnformeerd over de resultaten en effecten van ISV-3.

7. Effecten voor burgers, bedrijven en overheid
Dit besluit is getoetst op effecten ten aanzien vanadministratieve lasten, bedrijfseffecten,
milieueffecten en effecten op het gebied van interbestuurlijke lasten.
Dit besluit is gericht op medeoverheden – gemeenten en provincies - en heeft geen
betrekking op het bedrijfsleven of burgers. Dit betekent dat dit besluit geen administratieve
lasten voor het bedrijfsleven of burgers tot gevolg heeft. Om die reden is het ontwerp van dit
besluit niet voorgelegd aan het Adviescollege toetsing administratieve lasten.
Het besluit heeft ook geen ongunstige milieueffecten. De geldstromen van het ISV leiden
juist tot een verbetering van de milieukwaliteit.

Pagina 18
van 33

Wat de overheid betreft levert het besluit een bijdrage aan de vermindering van de
bureaucratie, aan de vergroting van de transparantie van het beleid en aan de vergroting
van de ruimte voor maatwerk en eigen keuzes voor individuele gemeenten. Dit besluit past
derhalve in het voornemen om de interbestuurlijke lasten te beperken.
Als gevolg van dit besluit zullen de bestuurlijke lasten met ca. 10% afnemen.
Een grotere lastenreductie zal worden bereikt als in 2011 het ISV wordt gedecentraliseerd
door middel van een decentralisatie-uitkering. Daartoe moet de Wsv worden ingetrokken. Bij
die gelegenheid zal op die lastenreductie worden ingegaan.

8. Draagvlak bij gemeenten en provincies
Over dit beleidskader voor het derde investeringstijdvak stedelijke vernieuwing is veelvuldig
overleg gevoerd tussen het Rijk en vertegenwoordigers van verschillende groepen
gemeenten, de VNG en het IPO. Tijdens het bestuurlijk overleg van 22 januari 2009 met
vertegenwoordigers van G4, G27, IPO en VNG is gebleken dat de hoofdlijnen van het nieuwe
beleidskader op draagvlak kan rekenen.

9. Overgangsproblematiek ISV-II naar ISV-III
Dit beleidskader loopt vooruit op de decentralisatie van ISV na 2010. Steden en Rijk maken
nu eenmalig afspraken, die betrekking hebben op het gehele investeringstijdvak 2010-2014.
Het zogenoemde ‘overgangsjaar 2010’ betekent tevens dat in 2010 nog wordt uitbetaald op
basis van de Wet Stedelijke Vernieuwing. Over deze ISV-bijdrage 2010 hoeft u echter geen
verantwoording aan het Rijk af te leggen. Dit voorschot zal namelijk bij de intrekking van de
Wet stedelijke vernieuwing in 2011 via een overgangsbepaling worden omgezet in een
definitieve bijdrage.
Voor alle duidelijkheid, de verantwoording over het huidige ISV-investeringstijdvak 20052009 vindt plaats op basis van de Wet stedelijke vernieuwing. Een eventueel resterend
gemeentelijk spaarsaldo zal worden toegevoegd aan de toekenning voor de nieuwe periode
2010-2014. Ook verplichtingen die eventueel naar aanleiding van de beoordeling van de
verantwoording worden opgelegd, schuiven door naar de nieuwe periode 2010-2014. Over
zowel de verplichtingen als het spaarsaldo zal in lijn met decentralisatie
Gemeenteraad verantwoording behoeven te

enkel aan de

worden afgelegd. Hierover vindt dus geen

verantwoording aan het Rijk plaats en is Sisa evenmin van toepassing.

Pagina 19
van 33

Bijlage 4 Financieel overzicht decentralisatie BDU SIV (indicatief en onder voorbehoud
besluitvorming begrotingswetgever) in € mln
Stand juli 2009

Pagina 20
van 33

2009

2010

2011

186

186

54

54

2012

2013

186

186

2014*

Decentralisatieuitkering
MO/VB/OGGz*** +
186
Maatschappelijke opvang,
inclusief verslavingsbeleid

186

(VWS)
54
54

Openbare geestelijke
gezondheidszorg (VWS)

54
54

Decentralisatieuitkering
Gezond in de stad
(VWS)

5

5

5

5

5

5

82

89

64

64**

64**

64**

164

164

164

164

164

164

178

163

163

163

163

163

72

72

72

72

72

72

22

22

22

22

22

22

5.4

5.4

5.4

5.4

5.4

5.4

74

74

74

74

74

74

Decentralisatieuitkering Veiligheid en
Leefbaarheid
(WWI/BZK)
Decentralisatieuitkering
Onderwijsachterstande
nbeleid***
Onderwijsachterstandenb
eleid (OCW)
Participatiebudget
(voorzover BDU SIV
betreft)
Inburgering (WWI)***
Volwasseneneducatie
(OCW)***
Decentralisatieuitkering Voortijdig
schoolverlaten (OCW)
Decentralisatieuitkering Aanpak
MarokkaansNederlandse
probleemjongeren
Voorkomen criminele
loopbaan allochtone
jongeren (Jus)
Specifieke uitkering
Vrouwenopvang (VWS
)***+
Pagina 21
van 33

* Bedragen voor 2014 zijn onder voorbehoud. Bedragen voor 2014 staan nog niet in
meerjarenbegrotingen van het Rijk
** Voor deze jaren zijn er nog geen afspraken met de gemeenten gemaakt.
*** Op deze bedragen vindt er loon- en prijsbijstelling plaats, waarbij het kabinet per jaar
besluit of en zo ja, hoeveel loon- en prijsbijstelling wordt toegekend.
+ Voor deze middelen geldt dat de bedragen per stad jaarlijks via een vaste verdeelsleutel
worden aangepast op basis van nieuwe data.

Pagina 22
van 33

Bijlage
5a
Decentralisatie-uitkering
maatschappelijke
geestelijke gezondheidszorg en verslavingsbeleid

opvang,

openbare

Meerjarige financiële zekerheid
Met ingang van 1 januari 2010 ontvangen alle 43 centrumgemeenten maatschappelijke
opvang hun middelen (incl. verslavingsbeleid, openbare geestelijke gezondheidszorg en OB-a
psychosociaal) via een decentralisatie-uitkering. Dit geldt ook voor de 27 centrumgemeenten
die tot 2010 deze middelen via de BDU SIV ontvangen. Hiermee blijven voor deze steden de
verworvenheden

bestaan

van

het

grotestedenbeleid.

Het kabinet stelt bij de overheveling naar de decentralisatie-uitkering de volgende in artikel
20 van de Wet maatschappelijke ondersteuning genoemde

voorwaarden: het waarborgen

van de landelijke toegankelijkheid van de voorzieningen die met deze middelen gefinancierd
worden (zesde lid) en de regionale verantwoordelijkheid van de 43 centrumgemeenten
(vijfde lid) en registratie (vierde lid).
Op 4 maart 2009 hebben de staatssecretaris van VWS en de VNG overeenstemming bereikt
over

de

invoering

van

een

nieuwe

verdeelsleutel

voor

de

middelen

die

de

43

centrumgemeenten ontvangen voor maatschappelijke opvang, verslavingsbeleid en OGGz.
Op 16 april 2009 heeft de staatssecretaris van VWS hierover de Tweede Kamer geïnformeerd
(zie bijlage 5b). Daarbij is ook de invoeringsregeling gevoegd voor de nieuwe verdeelsleutel.
Deze sleutel is het resultaat van de gezamenlijke opdracht van VWS en VNG aan Cebeon om
een vraaggestuurd verdeelmodel op te stellen dat niet uitgaat van open eind financiering en
aandacht heeft voor preventie en het belonen van goed gedrag.
De invoering van het model leidt tot een herverdeling met als onvermijdelijk gevolg dat er
steden zijn die, als het model wordt ingevoerd, een lagere uitkering zullen krijgen. Dat valt
te rechtvaardigen als hierdoor vooral steden, die de afgelopen jaren bovengemiddeld eigen
middelen ingezet hebben, een hogere uitkering gaan krijgen. Dat laat onverlet dat ook deze
steden hierna nog steeds de nodige eigen middelen zullen moeten inzetten, wanneer zij hun
huidig capaciteitsniveau willen handhaven. Het eindresultaat van invoering van het Cebeonmodel is dat grosso modo alle 43 centrumgemeenten op vergelijkbare wijze eigen middelen
inzetten naast de rijksbijdrage. Deze zo evenwichtig mogelijke verdeling van het bestaande
budget vraagt wel een solidaire opstelling van de steden.
Voor de ‘zachte landing’ van het model is incidenteel € 21 mln. beschikbaar. Daarnaast heeft
Cebeon aangegeven dat een deel van de huidige gemeentelijke uitgaven betrekking heeft op
voorzieningen,

waarvan

nog

duidelijk

moet

worden

in

hoeverre

deze

uit

andere

wettelijke/financiële kaders kunnen worden bekostigd, namelijk € 38. mln.
Op 4 maart is afgesproken dat de financiering van nu door gemeenten gefinancierde
voorzieningen op de grensstrook

zo spoedig mogelijk wordt overgeheveld naar reguliere

financiering op basis van de AWBZ, Zvw of Wet op de jeugdzorg. De middelen die daardoor
vrijvallen bij centrumgemeenten blijven structureel beschikbaar voor de centrumgemeenten.
VWS schept daartoe de randvoorwaarden.
Sturen op resultaten
Steden en Rijk zetten in op het zover mogelijk terugdringen van dak- en thuisloosheid.
Enerzijds wordt de instroom van nieuwe dak- en thuislozen zoveel mogelijk beperkt,
Pagina 23
van 33

anderzijds wordt bevorderd dat mensen die dak- en thuisloos zijn hun leven weer op de rails
krijgen. Voor de maatschappelijke opvang c.a. worden de bestaande afspraken, die
gebaseerd zijn op het Plan van aanpak G4 of de Stedelijke Kompassen, gecontinueerd als
het gaat om de 27 centrumgemeenten die de middelen ontvangen uit de BDU SIV. De
afspraken in kader van de Stedelijke Kompassen en Plan van aanpak G4 voor de
maatschappelijke opvang lopen door t/m 2014. Voor de 16 overige centrumgemeenten, die
tot en met 2009 een specifieke uitkering ontvangen, is het nieuw dat aan de decentralisatieuitkering

prestatieafspraken

worden

verbonden.

Echter,

omdat

deze

afspraken

zijn

gebaseerd op hun eigen Stedelijke Kompassen is er geen sprake van een verzwaring van de
administratieve lasten of rijksbemoeienis. De afspraken zijn een afgeleide van de
doelstellingen uit het Plan van aanpak van de G4 of de Stedelijke Kompassen:
1. Dakloosheid ten gevolge van uithuiszetting komt (vrijwel) niet meer voor.
2. Dakloosheid ten gevolge van ontslag uit detentie (vrijwel niet meer voor.
3. Dakloosheid ten gevolge van uitval uit zorginstellingen komt (vrijwel) niet meer voor.
4. Voor een afgesproken tijdstip is voor alle dak- en thuislozen een trajectplan opgesteld en
zijn zij - afhankelijk van de persoonlijke omstandigheden - voor zover mogelijk voorzien
van

inkomen,

passende

huisvesting,

effectieve

ondersteuning,

zorg,

zinvolle

dagbesteding en werk.
5. Bij een groot deel van de doelgroep is overlastgevend gedrag verminderd (deze
doelstelling draagt ook bij aan de doelstellingen op het terrein van de decentralisatieuitkering Veiligheid en Leefbaarheid).
Per stad zijn hier verschillende accenten gelegd.
De staatssecretaris van VWS informeert de zorgkantoren over het Stedelijk Kompas zodat zij
een beeld kunnen vormen van de te verwachten zorgbehoeften in de AWBZ in het kader van
dit Kompas. Ook staat het Stedelijk Kompas genoemd als specifieke prestatie in de leidraad
aan de zorgkantoren voor de zorginkoop 2009-2010.

Bestuurlijke verplichtingen (die na 1 januari 2010 doorlopen) en inhoudelijke
bepalingen

in

wet-

en

regelgeving,

die

relevant

zijn

voor

de

financieringsconstructie
De bovengenoemde drie voorwaarden voor de decentralisatie-uitkering staan geformuleerd
in artikel 20 van de Wet maatschappelijke ondersteuning. Indien een gemeente niet aan de
bovengenoemde voorwaarden uit de Wmo

voldoet (lid 4,5 en 6), is er sprake van

taakverwaarlozing. In dat geval kan de provincie in de plaats treden van gemeenten. In het
uiterste geval kan ook voorwaartse bijsturing plaats vinden (zie tekst over voorwaarts
bijsturen in de brief).
Er zijn verder geen relevante bestuurlijke verplichtingen.
Monitoring
Het

Trimbos

Instituut

verzorgt

de

jaarlijkse

monitor

over

het

Plan

van

aanpak

maatschappelijke opvang van de G4. VWS maakt met de overige centrumgemeenten
maatschappelijke opvang nog afspraken over het monitoren van hun Stedelijke Kompassen
en daarmee van bovengenoemde afspraken.

Pagina 24
van 33

Contact
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Jaap van den Berg (Ministerie van VWS:
jb.vd.berg@minvws.nl, tel.: 070-340 6030).

Pagina 25
van 33

Bijlage 6 Decentralisatie-uitkering
Onderwijsachterstandenbeleid
Meerjarige financiële zekerheid
Voor

de

periode

na

01-08-2010
21

onderwijsachterstandenbeleid

is

een

wijziging

in voorbereiding

van

de

wetgeving

van

het

(wetsvoorstel ontwikkelingskansen door

kwaliteit en educatie). De middelen voor het onderwijsachterstandenbeleid zullen voor de
G31 in de periode van 01-01-2010 tot 31-12-2010

uitgekeerd worden via een

decentralisatie-uitkering. Voor alle gemeenten zal de huidige verdeelsleutel die werd
gebruikt van 2006 t/m 2009 gehandhaafd blijven.
Met ingang van 01-01-2011 zullen de onderwijsachterstandsmiddelen aan steden verdeeld
worden

op

basis

van

de

gewichtenregeling

voor

het

basisonderwijs

inclusief

de

“impulsgebieden”. Dat zijn postcodegebieden met inwoners met veel lage inkomens en/of
uitkeringen. Scholen die in deze gebieden zijn gevestigd krijgen per gewichtenleerling een
extra impulsbedrag. De nieuwe verdeling voor de periode vanaf 01-01-2011 zal bekend
worden gemaakt in de meicirculaire van 2010. Daar wordt na overleg met de steden ook
aangegeven of de bedragen jaarlijks worden bijgesteld op basis van de leerlingenaantallen of
voor 4 jaar worden gefixeerd.
Sturen op resultaten
Het is voor hen zelf en voor de samenleving als geheel van groot belang dat jongeren hun
capaciteiten ten volle kunnen benutten. Achterstand in de beheersing van de Nederlandse
taal en in sociale vaardigheden remt de jongeren daarbij. Daarom wordt ingezet om die
achterstand in een zo vroeg mogelijk stadium (namelijk bij 2 tot 4-jarigen) te voorkomen.
De Wet op het primair onderwijs (WPO) zal door de eerdergenoemde wijziging gaan voorzien
in een zorgplicht voor steden op dit punt (zie volgende paragraaf). Er zullen daarom geen
verdere prestatieafspraken worden gemaakt bij deze decentralisatie-uitkering. Als een stad
niet voldoet aan de hier geformuleerde zorgplicht, dan kan in het uiterste geval voorwaartse
bijsturing plaatsvinden (zie tekst over voorwaarts bijsturen in de brief).
Bestuurlijke verplichtingen (die na 1 januari 2010 doorlopen) en inhoudelijke
bepalingen

in

wet-

en

regelgeving,

die

relevant

zijn

voor

de

financieringsconstructie
De bepalingen worden opgenomen in de WPO (door het bovengenoemde wetsvoorstel
ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie). In de wetgeving wordt opgenomen dat
steden gaan zorgdragen voor een dekkend aanbod van voorschoolse educatie voor alle
doelgroepkinderen en dat voldaan wordt aan bepaalde eisen ten aanzien van de kwaliteit van
deze voorzieningen. Met dekkend aanbod wordt bedoeld dat er voldoende VVE-plaatsen zijn
voor de deelname van alle doelgroepkinderen binnen een gemeente. Er heeft met de VNG,
de G4 en de G27 over deze doelstelling Bestuurlijk Overleg plaatsgevonden. Er zijn met de
G4 convenanten gesloten over prestaties en rijksbijdrage voor VVE. Deze convenanten lopen
door na de bovengenoemde wetswijziging.
21

Wet op het primair onderwijs (WPO)
Pagina 26

van 33

Sturen op resultaten
Er zullen geen verdere prestatieafspraken worden gemaakt bij deze decentralisatie-uitkering.
Steden moeten voldoen aan bovengenoemde wettelijke bepalingen.
Monitoring
Er zal in overleg met de steden worden voorzien in een monitor om de wettelijke doelstelling
te kunnen volgen. Aangesloten zal worden bij de wijze van registratie door gemeenten die zij
hebben ontwikkeld ten behoeve van de huidige prestatieafspraken over VVE.

Contact
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Cees Buis (Ministerie van OCW:
c.buis@minocw.nl, tel.: 070-4123329).

Pagina 27
van 33

Bijlage 7a Decentralisatie-uitkering Gezond in de stad
Meerjarige financiële zekerheid
De middelen van VWS voor Gezond in de stad komen vanaf 2010 via een decentralisatieuitkering beschikbaar voor de G31. Hiermee blijven deze steden extra middelen ontvangen
voor uitvoering van de gemeentelijke taken in het kader van de Wet publieke gezondheid.
Sturen op resultaten
Het Rijk vertrouwt erop dat de steden zich blijven inzetten op het zoveel mogelijk
terugdringen van gezondheidsachterstanden via een wijkgerichte aanpak, die voortborduurt
op het grotestedenbeleid, het Actieplan Krachtwijken, de preventienota Kiezen voor gezond
leven en de preventievisie Gezond zijn, gezond blijven. Het is daarbij van belang dat steden
werken aan een integrale aanpak gericht op gezonde bewoners, gezonde leefomgeving en
een samenhangende eerstelijnszorg met preventief aanbod. Gemeenten kunnen bovendien
verbindingen leggen met andere activiteiten in het kader van het stedenbeleid, waaronder
integratie, veiligheid en leefbaarheid.Als partner van de steden draagt het Rijk zorg voor de
verspreiding van kennis en ervaringen van individuele steden Gemeenten wordt geadviseerd
gebruik te maken van de ervaringen, aanpak en resultaten bij de experimenten Gezonde
wijk in de krachtwijken.
Het terugdringen van gezondheidsachterstanden is en blijft een belangrijke doelstelling van
steden en Rijk. Het Rijk zal echter geen prestatieafspraken met steden over deze
decentralisatie-uitkering maken. Wel is er een voorwaarde voor het ontvangen van deze
decentralisatieuitkering. Die voorwaarde is dat de stad - zoals overigens bij enkele steden al
het geval is - de hier beschreven aanpak heeft vastgelegd in een beleidsnota/ plan van
aanpak. Steden die nog geen plan van aanpak hebben opgesteld, kunnen voor deze uitkering
in aanmerking komen als zij uiterlijk in september 2009 schriftelijk de intentie uitspreken
om uiterlijk in 2010 een plan op te leveren. Steden, die wel al een plan van aanpak hebben,
kunnen dit uiterlijk in september 2009 schriftelijk bij het Rijk aangeven (toesturen naar
Ministerie van VWS, Directie Publieke Gezondheid, Postbus 20350, 2500 EJ Den Haag, t.a.v.
dhr. M. Nijstad). Voorwaarts bijsturen is niet van toepassing op deze decentralisatieuitkering.

Bestuurlijke verplichtingen (die na 1 januari 2010 doorlopen) en inhoudelijke
bepalingen

in

wet-

en

regelgeving,

die

relevant

zijn

voor

de

financieringsconstructie
Er zijn geen bestuurlijke verplichtingen en inhoudelijke bepalingen in wet- en regelgeving,
die relevant zijn voor de financieringsconstructie.
Monitoring
Gemeenten dienen in het kader van de Wet publieke gezondheid de gezondheid van hun
inwoners

te

monitoren

en

evalueren.

Hiervoor

maken

zij

gebruik

van

de

lokale

volksgezondheidsmonitor via hun gemeentelijke gezondheidsdiensten. Het RIVM verzamelt
de

resultaten

van

de

lokale

volksgezondheidsmonitor

in

de

landelijke

volksgezondheidsmonitor.
Pagina 28
van 33

Contact
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met het Ministerie van VWS, Maurice Nijstad,
(m.nijstad@minvws.nl, tel. 070-3405036) of Laetitia Kuijpers (la.kuijpers@minvws.nl, tel.
070-3405285).

Pagina 29
van 33

Bijlage 9 Decentralisatie-uitkering Voortijdig
Schoolverlaten/Jeugd

De wijze waarop de VSV middelen vanaf 2010 worden ingezet is gekoppeld aan de
kabinetsreactie op het WRR rapport Vertrouwen in de School. Deze kabinetsreactie is op 4
juni 2009 aan de Tweede Kamer gezonden (Kamerstukken II, 2008/2009, 29 544, nr. 190).
In

de

Septembercirculaire

Gemeentefonds 2009 zal duidelijkheid worden gegeven over de wijze van overheveling van
deze geldstroom naar een decentralisatie-uitkering en over de verdeling per gemeente. De
middelen die momenteel voor de G31 beschikbaar zijn, blijven vanaf 2010 behouden voor de
G31 en worden onderdeel van de decentralisatie-uitkering Jeugd.
In deze decentralisatie-uitkering kunnen per 2012 de middelen uit de BDU Centra Jeugd en
Gezin (totaal 334 mln. structureel) worden opgenomen als er sprake is van een landelijke
dekking van de Centra voor Jeugd en Gezin. Voor het einde van de looptijd van de regeling
zal deze geëvalueerd worden. Hiermee zal in 2010 worden gestart. Te zijner tijd zullen de
daarbij behorende prestatieafspraken worden geformuleerd. Op basis van de evaluatie
Campussen medio 2010 zal besloten worden langs welke weg de middelen die bestemd zijn
voor landelijke inbedding van de campussen (€16 mln) structureel beschikbaar worden
gesteld. Zoveel mogelijk bundeling en ontschotting vormt daarbij het uitgangspunt.
Contact
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Femke de Geus (Ministerie van OCW:
f.degeus@minocw.nl tel.: 070- 4122445).

Pagina 30
van 33

Bijlage 10 Deelbudgetten BDU SIV in Participatiebudget
De Wet participatiebudget is met ingang van 1 januari 2009 in werking getreden (Staatsblad
588, 2008). Met het participatiebudget worden de gemeentelijke middelen voor re-integratie
(WWB-werkdeel), inburgering en volwasseneneducatie gebundeld in één specifieke uitkering
voor gemeenten. Met dit budget kunnen re-integratie- en inburgeringsvoorzieningen,
educatie-opleidingen en combinaties van deze voorzieningen worden gefinancierd voor een
brede doelgroep van iedereen van 18 jaar en ouder. Het participatiebudget kan ook worden
ingezet voor 16- en 17-jarigen die zijn ontheven van de kwalificatieplicht of die al aan de
kwalificatieplicht hebben voldaan. Daarnaast is het budget inzetbaar voor jongeren van 16 of
17 jaar voor wie schooluitval dreigt, maar die door een leer-werktraject alsnog een
startkwalificatie kunnen behalen.
In 2009 geldt nog dat de middelen voor educatie moeten worden besteed aan bij regionale
opleidingencentra (roc’s) ingekochte educatie-opleidingen. Met ingang van 2010 komt deze
oormerking voor educatie te vervallen. Dit betekent dat deze middelen in 2010 nog wel
verplicht moeten worden besteed bij roc’s, maar dat ze behalve aan educatie-opleidingen
ook

kunnen

worden

besteed

aan

bij

roc’s

ingekochte

re-integratie-

of

inburgeringsvoorzieningen. Met ingang van 2011 komt ook deze bestedingsverplichting bij
roc’s te vervallen.
Verder is het Besluit participatiebudget in werking getreden (Staatsblad 589, 2008). In dit
besluit wordt een aantal zaken geregeld, waaronder de verdeling van het participatiebudget
over de gemeenten (d.w.z. de verdeelsleutels, inclusief de output-verdeelmaatstaven) en de
omvang van de reserveringsregeling.
Overgangsjaar 2009 voor G31
Tot en met 2009 blijven voor de G31 de middelen voor inburgering en volwasseneneducatie
nog binnen de BDU SIV. De prestatieafspraken in het kader van het GSB blijven in tact.
Tegelijkertijd zijn voor 2009 de bestedingsmogelijkheden van de BDU SIV verruimd, zodat
deze middelen ook kunnen worden ingezet voor reïntegratie. Op deze wijze worden de
middelen ten behoeve van educatie, inburgering en reïntegratie op lokaal niveau voor de
G31 ontschot. Deze overgangssituatie geldt voor één jaar. Met ingang van 1 januari 2010 is
de situatie voor de G31 niet anders dan voor de andere gemeenten.
Voorts

hebben

gemeenten

vanaf

1

januari

2009

de

mogelijkheid

om

vanuit

het

Participatiebudget middelen in te zetten voor de realisatie van de GSB-prestatieafspraken op
het terrein van inburgering, voor zover deze middelen aanvullend zijn op de reeds eerder
vanuit de BDU SIV voor inburgering verstrekte middelen. Het gaat daarbij om de
reïntegratiecomponent van duale trajecten en om inburgeringsvoorzieningen die meer
kosten dan de daarvoor binnen de BDU SIV beschikbaar gestelde bijdragevergoedingen. Die
meeruitgaven kunnen bekostigd worden uit het Participatiebudget. De inzet van deze
middelen wordt verantwoord op grond van de Wet participatiebudget die ziet op de
rechtmatigheid van deze uitgaven.
Contact

Pagina 31
van 33

Voor

meer

informatie

kunt

u

contact

opnemen

met

Simon

Bakker

(WWI;

Simon.Bakker@minvrom.nl, tel.: 070-339 03 43)

Pagina 32
van 33

Bijlage 11 Specifieke uitkering vrouwenopvang

Tot 2010 ontvangen 25 van de 35 centrumgemeenten vrouwenopvang middelen voor de
vrouwenopvang en de aanpak van huiselijk geweld via de BDU-SIV. De overige 10
centrumgemeenten ontvangen een specifieke uitkering op basis van de Wmo. In de
kabinetsreactie

op

de

bevindingen

van

de

Interbestuuriijke

Taakgroep

Gemeenten

(commissie D’Hondt) is opgenomen dat deze middelen onder voorwaarden via een
decentralisatie-uitkering aan de centrumgemeenten verstrekt zullen worden. Inmiddels is in
overleg met de Tweede Kamer tijdens de behandeling van de VWS-begroting 2009 besloten
een stelselonderzoek naar de vrouwenopvang te doen. De aanleiding daarvoor zijn signalen
dat het huidige financiële stelsel van opvang onvoldoende is toegerust op de opvang en hulp
van

specifieke

groepen

(bijvoorbeeld

tienermoeders,

mannelijke

slachtoffers

van

eergerelateerd geweld).
Bij dit stelselonderzoek wordt bezien hoe binnen een decentralisatie-uitkering dergelijke
voorzieningen gerealiseerd kunnen worden en hoe binnen de grondslag van deze uitkeringen
nieuwe ontwikkelingen in de opvang en hulp opgevangen kunnen worden. In het bestuurlijk
overleg met de VNG van 1 april 2009 is afgesproken om in afwachting van de besluitvorming
over dit stelselonderzoek de SIV-middelen

voorlopig over te hevelen naar de specifieke

uitkering vrouwenopvang en per 2011 over te hevelen naar een decentralisatie-uitkering.
Eind 2009 wordt u hierover geïnformeerd. In 2010 zal zich geen verandering in de verdeling
voordoen.
Contact
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Aaf Tiems (Ministerie van VWS:
a.tiems@minvws.nl, tel.: 070-340 7270).

Pagina 33
van 33