Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1897

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2014
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij acht fiches,
die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Mededeling programma voor gezonde en resultaatgerichte
regelgeving (REFIT): stand van zaken en vooruitzichten (Kamerstuk 22 112,
nr. 1896)
Fiche 2: Mededeling onderzoek en innovatie: de bronnen van toekomstige
groei
Fiche 3: Mededeling data-economie (Kamerstuk 22 112, nr. 1898)
Fiche 4: Mededeling naar een circulaire economie (Kamerstuk 22 112, nr.
1899)
Fiche 5: Wijzigingsvoorstel Afval Richtlijnen (Kamerstuk 22 112, nr. 1900)
Fiche 6: Mededeling groen actieplan voor het mkb (Kamerstuk 22 112, nr.
1901)
Fiche 7: Mededeling over circulaire economie in de bouwsector
(Kamerstuk 22 112, nr. 1902)
Fiche 8: Mededeling groene werkgelegenheid (Kamerstuk 22 112, nr. 1903)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1897
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1897

1

Fiche: mededeling onderzoek en innovatie: de bronnen van
toekomstige groei
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Onderzoek en innovatie: de bronnen van toekomstige groei.
b) Datum ontvangst Commissiedocument
10 juni 2014.
c) Nr. Commissiedocument
COM (2014) 339.
d) Pre-lex
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1042071.
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
n.v.t.
f) Behandelingstraject Raad
Behandeling voorzien in Raad voor Concurrentievermogen.
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken.
2. Essentie voorstel
De Europese Commissie ziet investeringen in onderzoek en innovatie als
belangrijke factoren die bijdragen aan economische groei binnen de EU.
De mededeling benadrukt dat publieke en private uitgaven op het gebied
van onderzoek en innovatie investeringen in groei zijn. Onderzoek en
innovatie zijn daarnaast ook van belang voor het aanpakken van
maatschappelijke uitdagingen. Overheidsinvesteringen in onderzoek en
innovatie creëren de kennisbasis en de ontwikkeling van talent die
innovatieve bedrijven nodig hebben, en lokken ook private investeringen
uit. De Commissie acht het dus van belang dat deze «groeibevorderende»
publieke uitgaven, met name voor onderzoek en innovatie binnen de
totale inspanning voor begrotingsconsolidatie op peil blijven, en indien
mogelijk worden bevorderd. De mededeling roept daartoe op.
Daarnaast onderbouwt de Commissie in de mededeling de hypothese dat
landen die meer in groeibevorderende maatregelen investeren en dat op
een goede en slimme manier doen stabielere economische groei kennen
en beter en ook sneller uit de crisis komen. Daarom roept de Commissie
de lidstaten op om naast de omvang ook de impact van uitgaven aan
onderzoek en innovatie te vergroten door middel van hervormingen van
het beleid rond onderzoek en innovatie langs drie assen: 1) het verbeteren
van de kwaliteit van strategieontwikkeling en het beleidsproces; 2) het
verbeteren van de kwaliteit van programma’s, met nadruk op financieringsmechanismen en focus van middelen, en 3) het verbeteren van de
kwaliteit van publieke instellingen die onderzoek- en innovatietaken
hebben. Hervormingen moeten worden toegesneden op de kenmerken
van elk van de lidstaten.
Ten slotte roept de Commissie de lidstaten op om het innovatieecosysteem te verbeteren door verdere stappen te nemen op het terrein
van het verwezenlijken van de interne markt, door publieke uitgaven zo
veel mogelijk te doen met mogelijke innovatieve effecten in het achterhoofd, door het onderwijs te verbeteren om zo leerlingen beter voor te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1897

2

bereiden op een innovatieve samenleving, en door burgers goed te
betrekken. De Commissie geeft aan op al deze terreinen bij te willen
dragen door gebruik van opgedane ervaring binnen de Innovatie Unie en
de Europese Onderzoeksruimte (ERA). Concreet stelt zij voor dat de Raad
het onderwerp «kwaliteit van onderzoeks-en innovatiebestedingen»
bediscussieert, evenals de «uitdagingen voor toekomstig beleid ten
aanzien van onderzoek en innovatie». Zelf wil zij bijdragen via de al
bestaande «Research and Innovation Observatory» en een voor Horizon
2020 voorziene «Policy Support Facility». Zo moet er meer «evidencebased» beleid tot stand komen en kunnen financiële keuzes op EU- en op
nationaal niveau beter worden onderbouwd.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Nederland vindt dat publieke investeringen in onderzoek, ontwikkeling en
innovatie essentieel zijn, onder andere om te bereiken dat ook private
partijen meer in onderzoek en innovatie investeren en zo nieuwe markten,
producten en processen ontwikkelen. Nederland vindt ook dat binnen de
totale inspanning voor begrotingsconsolidatie de publieke uitgaven die
groei bevorderen zoveel mogelijk moeten worden gewaarborgd. Dit komt
nationaal tot uiting in de acties en extra investeringen in het Regeerakkoord en de aanvullende begrotingsafspraken voor 2014, waarin
onderzoek en innovatie nadrukkelijk aandacht krijgen. Voor wat betreft de
nationale begrotingen is het goed dat via het Europees Semester de
lidstaten continu scherp gehouden worden om te hervormen. Het
Nederlandse kabinet heeft de doelstelling vastgelegd dat in 2020 2,5% van
het bruto binnenlands product aan onderzoek en ontwikkeling wordt
uitgegeven. Bij de bepaling van dat doel is rekening gehouden met de
sectorstructuur van de Nederlandse economie.
Nederland vergroot zelf de rol van onderzoek en innovatie door het
koppelen van maatschappelijke uitdagingen aan de verdere ontwikkeling
van de topsectoren van de Nederlandse economie en bij de verdere
ontwikkeling van het wetenschapsbeleid. Een rol van de EU bij dit soort
hervormingen is er wat Nederland betreft met name bij het bevorderen
van het uitwisselen van «best practices» en organiseren van activiteiten
voor «mutual learning». Bij de voorgestelde ondersteuning hiervan vanuit
de Commissie zou het goed zijn als de Commissie voortbouwt op eerder
opgedane ervaring binnen de Innovatie Unie en ERA. Nederland is kritisch
ten aanzien van nieuwe instrumenten. Bij genoemde initiatieven als de
«Research and Innovation Observatory» en de «Policy Support Facility»
moet zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt van bestaande instrumenten. Ook moet het Gemeenschappelijk Onderzoekscentrum van de
Commissie (Joint Research Centre, JRC) worden ingezet en moet worden
bekeken of er samenwerking kan worden gezocht met gelijke activiteiten
die bijvoorbeeld in het kader van de OESO al plaatsvinden. Nederland
staat voor vereenvoudiging en een geïntegreerde aanpak vanuit de
Commissie.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland steunt het betoog van de Commissie dat onderzoek en
innovatie van belang zijn voor het creëren van groei en banen. Onderzoek
en innovatie dragen bij aan het vergroten van de kennisbasis en daarmee
ook aan de aanpak van maatschappelijke uitdagingen, zoals bijvoorbeeld
vergrijzing, de bestrijding van veelvoorkomende ziektes en het streven
naar een duurzame toekomst met een circulaire economie. Het beleidsterrein van onderzoek en innovatie kent duidelijk meerwaarde bij
samenwerking op EU-niveau en dus is het een van de prioriteiten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1897

3

Nederland voor de Europese Unie binnen het versterken van concurrentiekracht en innovatievermogen.
Nederland is tevreden dat het streven om uitgaven aan onderzoek en
ontwikkeling op peil te brengen ook op Europees niveau concreet wordt
met het nieuwe Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2014–2020. Deze
EU-begroting voor de komende zeven jaar is een uiting van een sobere,
maar ook moderne begroting, waarbij de budgetten voor onderzoek,
innovatie en onderwijs relatief zijn gegroeid ten opzichte van andere
uitgaven. Wat Nederland betreft is het zaak om ook in de uitrol van de
programma’s in deze MFK-periode dit commitment vast te houden.
Daarnaast moet bij de implementatie van andere, niet primair op
onderzoek en innovatie gerichte, programma’s in het huidige MFK daar
waar mogelijk de nadruk gelegd worden op het groeibevorderende
karakter ervan. Dit geldt bijvoorbeeld voor de programma’s van het
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en de programma’s
ter ondersteuning van de Landbouw. De bij deze programma’s behorende
budgetten komen deels ook al ten goede aan innovatie. In het kader van
het verbeteren van de efficiëntie van overheidsuitgaven streeft Nederland
bijvoorbeeld naar focus in het nationale en regionale innovatiebeleid om
zo versnippering van activiteiten te voorkomen. Met een slimme specialisatiestrategie voor iedere regio kunnen de voor die regio beschikbare
instrumenten voor innovatie aan elkaar verbonden worden tot één
innovatiestrategie. De regio’s kunnen vanuit hun kennis van en sleutelpositie in de regionale economie een belangrijke bijdrage leveren. Europese,
nationale en regionale fondsen worden in samenhang ingezet en
verschillende instrumenten kunnen naast elkaar worden gebruikt voor een
gezamenlijk doel. Om in Nederland te komen tot focus hebben Rijk en
regio met elkaar afgesproken om structuurfondsen in te zetten voor de
regionale bijdrage aan de Topsectoren. De slimme specialisatiestrategieën
komen tot stand in een proces van vraagsturing, waarbij de betrokken
stakeholders medeopstellers zijn van de strategieën. Een dergelijke
aanpak verdient wat Nederland betreft navolging in heel Europa.
Nederland vindt het een goede zaak dat de Commissie nader onderzoek
blijft doen om de positieve effecten van publieke uitgaven aan onderzoek
en ontwikkeling beter te kwantificeren. Die effecten zijn er zeker, maar
kunnen niet makkelijk in econometrische modellen worden meegenomen,
onder andere vanwege de lange tijdsduur tussen de investering en de
uiteindelijke effecten in de maatschappij. Het Gemeenschappelijk
Onderzoekscentrum van de Commissie (Joint Research Centre, JRC), dat
beleidsondersteunend onderzoek verricht voor de instellingen van de
Unie en al vele activiteiten ontplooit op dit terrein, kan hier een rol in
spelen. Nederland draagt graag verder bij aan de discussie.
Een poging van de Commissie tot kwantificering van de mate waarin
bedrijven in verschillende landen erin slagen innovatieve producten en
diensten op de markt te brengen, heeft geleid tot de ontwikkeling van een
innovatie-outputindicator. Nederland heeft evenals andere lidstaten nog
bezwaren tegen de innovatie-outputindicator zoals die op dit moment
door de Europese Commissie is ontwikkeld. Het standpunt hieromtrent is
verwoord in het fiche in reactie op de mededeling EU-innovatie-indicator
(Kamerstuk 22 112, nr. 1721).
De Commissie wil het makkelijker maken om ervaringen met het
ontwerpen en uitvoeren van indirecte maatregelen, zoals op kosten
gebaseerde belastingprikkels voor onderzoek en innovatie, uit te wisselen.
Nederland steunt het uitwisselen van «best practices» en houdt in de
gaten dat de bevoegdheid van de lidstaten op belastinggebied wordt
gerespecteerd.
Ten aanzien van de oproep tot hervormingen om kwaliteit, efficiëntie en
impact van beleid en uitgaven aan onderzoek en innovatie te verhogen, is
Nederland van mening dat de voorgestelde maatregelen in grote lijnen al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1897

4

staand beleid zijn in ons land. Activiteiten in Nederland zijn niet voor niets
een aantal malen als «best practice» opgenomen in de mededeling. In de
mededeling wordt gemeld dat Nederland zich wat betreft efficiëntie van
onderzoek en ontwikkeling in de Europese kopgroep bevindt.
Nederland steunt de nadruk die de Commissie legt op het verbeteren van
het innovatie-ecosysteem. Hier horen nadrukkelijk de zaken bij die de
Commissie noemt: verdere vervolmaking van de interne markt, het
waarborgen van toegang tot financiering, een innovatieve publieke sector,
hervorming van de Europese economie, het kweken van bewustwording
bij het algemene publiek over de waarde van onderzoek, ontwikkeling en
innovatie en het op peil houden van investeringen in «human capital» en
vaardigheden.
Gezien het belang van het beleidsterrein van onderzoek en innovatie voor
concurrentiekracht en innovatievermogen van de Europese Unie en
Nederland en de verwevenheid met andere beleidsterreinen staat
Nederland er voor open om in de Raad voor Concurrentievermogen, maar
ook in andere raadsconfiguraties, over de in de mededeling naar voren
gebrachte onderwerpen te debatteren.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Bij de eerste bespreking van de mededeling in de raadswerkgroep
Onderzoek in Brussel waren de lidstaten overwegend positief. Er is steun
voor de algemene strekking dat uitgaven voor onderzoek en innovatie
bronnen van groei zijn. Het belang van transnationale samenwerking
werd onderschreven. Veel landen zijn kritisch over de «Policy Support
Facility» die de Commissie voor dit doel wil inzetten.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
Onderzoek is een gedeelde bevoegdheid van de Unie en de lidstaten
(artikel 4.3 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese
Unie). Artikel 179 van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie geeft de EU de bevoegdheid om de wetenschappelijke en
technologische basis te versterken door ERA te realiseren, waarin
onderzoekers, kennis en technologieën vrijelijk circuleren, teneinde de
Europese Unie en haar industrie concurrerender te maken. Daarnaast stelt
artikel 181 dat de Europese Unie en de lidstaten hun onderzoek- en
technologiebeleid op elkaar afstemmen, en dat de Commissie initiatieven
kan nemen om dit te bevorderen (waaronder de ontwikkeling van
richtsnoeren, indicatoren, uitwisseling van best practices etc.).
b) Subsidiariteit
De Nederlandse grondhouding ten aanzien van subsidiariteit is positief.
Onderzoek is een van de beleidsterreinen waarbij er duidelijk meerwaarde
is bij samenwerking op EU-niveau, omdat Europees meer tot stand
gebracht kan worden dan nationaal. Met deze mededeling wordt
aansluiting gezocht bij bestaand EU-beleid rond onderzoek en innovatie
zoals Horizon 2020, het vlaggenschipinitiatief Innovatie-Unie en het
streven naar ERA. Het kabinet tekent hierbij aan dat EU-beleid en
-investeringen in onderzoek en innovatie nog altijd een aanvulling zijn op,
en geen vervanging voor nationaal beleid en publieke en private
investeringen door de lidstaten. Dit voorstel conformeert zich hieraan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1897

5

c) Proportionaliteit
De Nederlandse grondhouding ten aanzien van proportionaliteit is
positief. De voorstellen zijn in overeenstemming met het proportionaliteitsbeginsel omdat de lidstaten verantwoordelijk zijn voor hun eigen
beleidsvorming en uitvoering. De concrete voorstellen gaan niet verder
dan het bieden van ondersteuning op maat voor de lidstaten.
d) Financiële gevolgen
Er zijn geen directe financiële consequenties die voortvloeien uit deze
mededeling. De kosten voor de voorgestelde ondersteuning van lidstaten
worden opgevangen binnen het lopende Kaderprogramma voor
Onderzoek en Innovatie Horizon 2020.
Eventuele budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van de
beleidsverantwoordelijke departementen, conform de regels van de
budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
Er zijn geen gevolgen voor de regeldruk en administratieve lasten als
gevolg van deze mededeling. Nederland zal er in verdere onderhandelingen op toezien dat er geen extra administratieve lasten zijn voor
lidstaten, dit wordt mede bereikt door het gebruik van al bestaande
instrumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1897

6