Bijlage 1: Reactie op artikelen Omroep Gelderland en het Financieele Dagblad

Omroep Gelderland: “10 redenen waarom de minister wel maatregelen tegen zorgfraude
moet nemen”
1. Iedereen mag zorg leveren
Omroep Gelderland stelt dat startende zorgaanbieders zonder enige vorm van controle worden toegelaten en
kunnen declareren bij zorgverzekeraars en zorgkantoren.
Reactie:
Het beeld dat iedereen zomaar zorg mag leveren en dat de zorgaanbieder met de toelating in de hand zomaar
geld kan declareren bij zorgverzekeraars in de Zvw en zorgkantoren in de Wlz klopt niet. Om zorg te mogen
leveren moeten zorgaanbieders voldoen aan de eisen en verantwoordelijkheden die vanuit verschillende
wetten worden gesteld, waaronder de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz), de Wet op de
geneeskundige behandelovereenkomst (Wgbo) en de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg). De
wettelijke eisen hebben betrekking op zowel de kwaliteit en veiligheid van de zorg, als op de rechtmatigheid
van declaraties en het voeren van een goede controleerbare administratie.
2 en 3. Transparantie en beperkte accountantscontroles
Omroep Gelderland geeft aan dat niet alle zorgaanbieders voldoen aan de verplichting om hun financiële
gegevens elk jaar in te leveren. Ook zouden veel jaarrekeningen ondoorzichtig zijn en de controles die
accountants uitvoeren beperkt zijn.
In het AO Zorgfraude heeft de minister voor Medische Zorg en Sport toegezegd om ook in te gaan op de
gevolgen voor de zorginstellingen die geen jaarrekening deponeren, mede in relatie tot de bekostiging van
deze zorginstellingen. Deze toezegging nemen we in onderstaande reactie mee.
Reactie:
Gezien de publieke functie die zorginstellingen vervullen en de collectieve middelen die deze instellingen
besteden, vinden we het belangrijk dat zorginstellingen jaarlijks de jaarrekening openbaar maken. In de Wet
toelating zorginstellingen (WTZi) geldt de plicht om een jaarrekening bij het CIBG te deponeren voor bij
Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) aangewezen categorieën van instellingen, zoals intramurale
zorginstellingen, thuiszorginstellingen en ggz-instellingen. Zorginstellingen die ook jeugdhulp aanbieden zijn op
grond van de Jeugdwet ook verplicht om een jaarrekening bij het CIBG te deponeren. Een instelling die niet
onder de reikwijdte van de WTZi of Jeugdwet valt, maakt op grond van de regels van het Burgerlijk Wetboek
(BW) de jaarrekening openbaar. In overeenstemming met het BW zijn micro en kleine zorginstellingen
vrijgesteld van de verplichting om een door een accountant gecontroleerde jaarrekening te deponeren.
Voor het verslagjaar 2016 blijkt dat 850 zorginstellingen hun Jaarverantwoording Zorg ten onrechte niet tijdig
volledig hebben afgerond. De IGJ heeft deze groep een voornemen tot last onder dwangsom gestuurd. In
reactie daarop hebben 614 zorginstellingen zich binnen vier weken alsnog verantwoord. De overige 236
zorginstellingen hebben een last onder dwangsom van €10.000,- ontvangen, die de IGJ zal gaan invorderen. Als
zorginstellingen in gebreke blijven, kan de IGJ een tweede last onder dwangsom van €25.000,- opleggen. De IGJ
zal deze zorginstellingen zo nodig afzonderlijk bezoeken, om te beoordelen of zij voldoen aan de WTZi-eisen
omtrent een transparante bestuursstructuur en een ordelijke en controleerbare bedrijfsvoering. De minister
voor Medische Zorg en Sport schroomt niet om de WTZi-toelating van een zorginstelling in te trekken als de
bevindingen van de IGJ daar aanleiding toe geven. In dat geval kan een zorginstelling geen zorg meer verlenen
en declareren.

Deze maatregelen zullen overigens niet voor alle 236 gevallen worden ingezet. Een klein deel krijgt uitstel,
omdat deze instellingen een goede reden hebben om de Jaarverantwoording Zorg later te deponeren. Ook
blijkt een aantal aanbieders ten onrechte nog te beschikken over een WTZi-toelating, zijn onvindbaar of leveren
helemaal geen zorg meer. Van deze zorginstellingen wordt de toelating ingetrokken.
4. Onbegrensde topinkomens
Omroep Gelderland geeft aan dat, als een zorgaanbieders meerdere bv’s heeft, zij de jaarrekeningen van die
bv’s niet openbaar hoeven te maken en dat accountants die jaarrekeningen niet hoeven te controleren.
Omroep Gelderland stelt dat het werken met meerdere bv’s mogelijkheden biedt om de Wet Normering
Topinkomens (WNT) te omzeilen en winst uit te keren.
Reactie:
Zoals tijdens het AO zorgfraude van 16 november jl. aan uw Kamer is toegezegd, heeft de minister voor
Medische Zorg (mede namens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) de Kamer op 23
november jl. via een aparte Kamerbrief geïnformeerd over de toepassing van de WNT en het verbod op
1
winstoogmerk op bepaalde constructies in de zorg. Kortheidshalve verwijzen wij naar deze brief.
5. Bevriende toezichthouders
Omroep Gelderland stelt dat het interne toezicht niet goed functioneert, omdat (frauderende) zorgaanbieders
bevriende toezichthouders aanstellen.
Reactie:
De inrichting van het bestuur en het intern toezicht is primair een verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder.
Daarbij dient de zorgaanbieder wel rekening te houden met de wettelijke kaders zoals opgenomen in Boek 2
BW en de WTZi. Zo zijn zorgaanbieders vanuit de WTZi verplicht om een onafhankelijk toezichthoudend orgaan
in te stellen. De IGJ ziet toe op naleving van de WTZi.
De afgelopen jaren is het interne toezicht in de zorg verder geprofessionaliseerd. In de herziene
Governancecode Zorg is preciezer geformuleerd wat er van een raad van toezicht wordt verwacht. De IGJ
hanteert de governancecode als ‘veldnorm’ in haar toezicht op goed bestuur in de zorg. Verder is er dit jaar een
accreditatieprogramma gestart voor raden van toezicht. Dit traject is ontwikkeld door de Nederlandse
Vereniging voor Toezichthouders in de Zorg (NVTZ) en dwingt raden van toezicht om transparant te zijn over
hun beleid en actief aan de slag te gaan met kennisontwikkeling en zelfevaluatie.
6. Inspectie laat tanden niet zien
In het artikel wordt gesteld dat de IGJ te lang vertrouwen blijft stellen in frauderende of anderszins
disfunctionerende zorgaanbieders en onvoldoende doorpakt. Omroep Gelderland stelt de situatie bij
zorgaanbieder Rigtergroep als voorbeeld.
Reactie:
Wat betreft het toezicht op de Rigtergroep het volgende. De betrokken gemeente is verantwoordelijk voor het
toezicht op de zorg die geleverd wordt vanuit de Wmo 2015. Naar aanleiding van vermeende fraude met Wmozorggeld heeft de gemeente Nijmegen inmiddels ingegrepen en zijn cliënten elders ondergebracht. De IGJ doet
zelf geen onderzoek naar fraude met zorggelden. De NZa, de FIOD en de Inspectie SZW kunnen onderzoek
doen naar signalen van zorgfraude. Indien de IGJ in het kader van haar toezicht op de kwaliteit en veiligheid
van de zorg signalen ontvangt die mogelijk duiden op zorgfraude, dan geeft zij dit signaal door aan de NZa.
Fraudesignalen kunnen voor de IGJ wel aanleiding zijn voor nader onderzoek naar de kwaliteit en veiligheid van
zorg en naar de rol van bestuurders en interne toezichthouders hierbij. De IGJ houdt in deze casus toezicht op
de zorg die wordt geleverd vanuit de Wlz. De IGJ maakt op basis van haar bevindingen in toezichtonderzoek de
1

Kamerstukken II, 2017-2018, 30 111, nr. 105.

afweging of zij vertrouwen heeft dat een zorgorganisatie, in dit geval de Rigtergroep, voldoende in staat is om
de nodige verbetermaatregelen te treffen. Gezien het faillissement van Rigtergroep Nijmegen ziet de IGJ
momenteel geen aanleiding om maatregelen te treffen.
7. Controle SVB is een wassen neus
Omroep Gelderland stelt dat de invoeringsrecht van het pgb trekkingsrecht bij de SVB fraude niet heeft
opgelost.
Reactie:
Het trekkingsrecht is in 2015 ingevoerd om te voorkomen dat budgethouders nog langer grote bedragen op
hun eigen rekening kregen. Dit was onder de AWBZ een belangrijk frauderisico, omdat het de mogelijkheid gaf
om grote sommen geld in één keer weg te sluizen. Nu de SVB de declaraties uitbetaalt, wordt voorafgaand aan
de betaling gecontroleerd of de declaratie aan de vereisten voldoet. Dit betekent niet dat fraude met het pgb
hiermee volledig is uitgebannen. Het komt bijvoorbeeld nog steeds voor dat zorgaanbieders meer uren zorg
declareren dan zij daadwerkelijk hebben geleverd. Alleen de budgethouder zelf (en/of diens
vertegenwoordiger of gewaarborgde hulp) kan beoordelen of de zorgverlening in de praktijk op orde is en of de
verleende zorg correct is gedeclareerd.
Een pgb geeft mensen de mogelijkheid om zelf invulling te geven aan de zorg en ondersteuning die zij nodig
hebben. Het pgb geeft keuzevrijheid en flexibiliteit, maar brengt ook verplichtingen en verantwoordelijkheden
met zich mee. Voor het pgb is het kunnen voeren van regie over de zorg een voorwaarde. Het regie voeren
over de zorg bestaat uit het beheren van het budget, het maken van afspraken met zorgverleners over welke
zorg tegen welk tarief wordt ingekocht, afspraken vastleggen in overeenkomsten en zorgbeschrijvingen, het
aansturen van meerdere zorgverleners en het voeren van een administratie. In de praktijk zien we dat niet
iedereen in staat is om zelfstandig aan deze verplichtingen en verantwoordelijkheden te voldoen. Ook in
situaties waarin sprake is van een wettelijk vertegenwoordiger of gewaarborgde hulp is de budgethouder
uiteindelijk aansprakelijk. Als het beheer door een derde niet goed gaat, kan dit serieuze gevolgen hebben voor
de budgethouder. De vorige staatssecretaris van VWS heeft een onderzoek laten doen naar regie en
vertegenwoordiging bij het pgb. De resultaten van dit onderzoek komen eind dit jaar beschikbaar. Zoals
minister De Jonge in de recente commissiebrief over het pgb heeft aangegeven, zal hij mede aan de hand van
dit onderzoek bepalen welke stappen hij zal zetten om te komen tot een toekomstbestendig pgb.
8. Individuele klachten worden niet gehoord
Omroep Gelderland stelt dat melden geen zin heeft, omdat mensen van het kastje naar de muur worden
gestuurd en partijen niet acteren op individuele signalen.
Reactie:
De rol van cliënten bij het signaleren van fraude of andere misstanden in de zorg is cruciaal. Allereerst kan de
cliënt hierover het gesprek aangaan met de zorgaanbieder zelf. Als het gesprek met de zorgaanbieder geen
uitkomst biedt kan de cliënt contact opnemen met zijn zorgverzekeraar of de Wlz-uitvoerder/zorgkantoor. Ook
kan de cliënt terecht bij het meldpunt van de NZa (bij vermoedens van fraude of marktverstoring) of het
Landelijk Meldpunt Zorg dat is ondergebracht bij de IGJ (bij vragen of klachten over de kwaliteit van zorg).
Sinds het najaar van 2016 is het meldpunt van de NZa de centrale plek waar burgers en zorgaanbieders en –
professionals hun vermoedens van fraude kunnen melden. Als de NZa fraudesignalen ontvangt, gaan die voor
verdere afhandeling naar het Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ). Binnen het IKZ werken toezichthouders
en opsporingsdiensten samen bij de afhandeling van fraudesignalen. Het IKZ beoordeelt de individuele
signalen, vult onderzoekswaardige signalen aan met informatie uit verschillende bronnen en geeft een advies
over de verdere afhandeling. Hiermee is de gecoördineerde behandeling van fraudesignalen zoveel mogelijk
geborgd. De NZa en de IGJ betrekken individuele meldingen ook bij hun toezicht. Meldingen zijn voor de

toezichthouders een bron van informatie, omdat het zicht kan geven op mogelijke misstanden bij de kwaliteit
en veiligheid van de zorg (voor de IGJ) of de rechtmatigheid (voor de NZa).
9. Wetsvoorstel lost probleem niet op
Omroep Gelderland stelt dat het wetsvoorstel Wtza in de praktijk geen oplossing biedt voor de geconstateerde
knelpunten bij de toelating tot de zorg en het toezicht op rechtmatigheid van declaraties.
Reactie:
Doel van de Wtza is verbetering van het toezicht van de IGJ op nieuwe zorgaanbieders en bewustwording van
de nieuwe zorgaanbieders van de regelgeving waaraan de zorgverlening moet voldoen en hun
verantwoordelijkheid daarvoor. Met de meldplicht krijgen niet alleen de IGJ, maar ook de Wlz-uitvoerders en
zorgverzekeraars, nieuwe zorgaanbieders voor de aanvang van de zorgverlening in beeld. Op basis daarvan kan
tijdig actie worden ondernomen.
Voor de vergunningplicht geldt dat het aantal zorgverleners dat werkzaam is bij onderaannemers wordt
meegeteld bij de grens van meer dan tien zorgverleners. Constructies met onderaannemers bieden dus geen
ruimte om onder de vergunningplicht uit te komen. De grens van meer dan tien zorgverleners bij de
vergunningsplicht is gekozen, omdat bij grotere instellingen het belang van goede governance voor de kwaliteit
van zorg een grotere rol speelt, bijvoorbeeld omdat in die instellingen beslissingsbevoegden op grotere afstand
van het zorgproces kunnen staan.
Nu is het al zo dat de IGJ toezicht houdt op de kwaliteit en veiligheid van de zorg en de NZa op de
rechtmatigheid van de declaraties. De IGJ en NZa werken al intensief samen op het terrein van goed bestuur
en de aanpak van fraude. Zij hebben bijvoorbeeld in 2016 een gezamenlijk toezichtkader goed bestuur
gepubliceerd. Met de toegenomen aandacht voor goed bestuur van zorginstellingen en ook, helaas,
zorgfraude, is besloten om de aanpassing van de WTZi te benutten om enkele toezichttaken anders te
beleggen, aansluitend bij de kernexpertises van de IGJ en de NZa. Het toezicht op het verbod op
winstoogmerk, transparante financiële bedrijfsvoering en het deponeren van de jaarverantwoording gaat over
van de IGJ naar de NZa. Daarmee ontstaat bij de NZa synergie met het daar al bestaande toezicht op de
rechtmatigheid van declaraties en krijgt de IGJ ruimte om zich nog meer focussen op de kwaliteit en veiligheid
van de zorgverlening. De samenwerking tussen de toezichthouders kan effectiever worden, omdat de NZa en
de IGJ op hun eigen terrein over de juiste toezichtinstrumenten gaan beschikken. Met het beeld van twee goed
samenwerkende toezichthouders voor ogen is er straks sprake van twee teams die samen optrekken: één die
zich richt op het proces van zorgverlening en één die zich richt op de financieel-administratieve processen.
Omdat de onderlinge samenwerking tussen IGJ en NZa cruciaal is, zal de regering het functioneren van die
samenwerking tussen beide organisaties hier structureel op beoordelen. Tenslotte werken de IGJ en de NZa in
het eerdergenoemde IKZ samen aan het versterken van de integriteit van de zorgsector en het aanpakken van
fraude.
10. Zorgkosten inperken
Fraude kost geld, zo stelt Omroep Gelderland, en moet dus worden aangepakt.
Reactie:
Hier zijn wij het zeer mee eens. In de Kamerbrief en bijbehorende rapportage over de Aanpak Rechtmatige
Zorg geven wij aan wat we nu al doen en nog gaan doen om fraude in de zorg te voorkomen en te bestrijden.

Het Financieele Dagblad (FD): Artikelenreeks over zorgfraude
‘Ondanks een eerdere veroordeling kan iemand opnieuw als zorgaanbieder aan de slag’
Reactie:
Zoals hierboven aangeven (bij punt 9) heeft het Wetsvoorstel toetreding zorgaanbieders (Wtza) als doel om het
toezicht van de IGJ op nieuwe zorgaanbieders effectiever vorm te geven en zorgaanbieders meer bewust te
maken van de eisen en verantwoordelijkheden waar zij bij de zorgverlening aan moeten voldoen (zie ook
bovenstaande toelichting bij punt 9 van Omroep Gelderland). Dit wetsvoorstel introduceert een meldplicht
voor alle nieuwe zorgaanbieders. Nieuwe zorgaanbieders komen met de Wtza eerder in beeld bij de IGJ i.o. en
zorgverzekeraars en Wlz-uitvoerders. Daarmee kunnen acties in gang worden gezet. Het geheel weren van
fraudeurs zal niet mogelijk zijn, maar dit wetsvoorstel kan hier wel een bijdrage aan leveren.
‘Malafide zorgaanbieders die in de ene gemeente zijn ontmaskerd kunnen in een andere gemeente aan de
slag’
Reactie:
Zoals aan uw Kamer tijdens het AO Zorgfraude van 16 november jl. is toegezegd, ontvangt u in de loop van
2018 een wetsvoorstel voor het Waarschuwingsregister Zorg. Dit waarschuwingsregister maakt het voor
zorgverzekeraars, zorgkantoren en gemeenten mogelijk om informatie over door hen vastgestelde fraudes te
delen. Het waarschuwingsregister kan bijdragen aan het weren van een zorgaanbieder in een bepaalde
gemeente indien in een andere gemeente of bij een zorgverzekeraar of zorgkantoor al fraude is vastgesteld.
‘Van onafhankelijke leden van de raad van toezicht is geen sprake. In de raad van toezicht zitten familieleden
of vrienden van frauderende zorgaanbieders’
Reactie:
Wij verwijzen naar de reactie op punt 5 van Omroep Gelderland.
‘Bestuurderstoets in de zorg’
Het FD pleit voor het introduceren van een bestuurderstoets in de zorg.
Reactie:
Het is aan de raad van toezicht van zorginstellingen om ervoor te zorgen dat zij kwalitatief goede bestuurders
aanstellen. In de nieuwe Governancecode Zorg, die op 1 januari 2017 van kracht is geworden, is een expliciete
vergewisplicht voor raden van toezicht opgenomen. Deze kunnen ze invullen door bijvoorbeeld een VOG te
vragen aan beoogde bestuurders. Daarnaast heeft de Nederlandse Vereniging van Bestuurders in de Zorg
(NVZD) een accreditatie van bestuurders ontwikkeld. Toezichthouders kunnen het behalen van een accreditatie
als voorwaarde stellen voor een vaste aanstelling. In onze optiek biedt dit voldoende waarborgen en is een
bestuurderstoets daarom niet nodig.
‘Jaarrekeningen worden niet goed gecontroleerd en als ze niet of te laat worden ingediend of als er een
goedkeurende verklaring van een accountant ontbreekt, zijn er nauwelijks consequenties’
Reactie:
Wij verwijzen naar de reactie op punten 2 en 3 van Omroep Gelderland.
‘De indicatiestelling door het CIZ is fraudegevoelig’
Reactie:

Het CIZ hanteert bij de indicatiestelling voor de Wlz een persoonlijke, cliëntgerichte aanpak. Die werkwijze
houdt in dat het CIZ persoonlijk contact heeft met de cliënt. Dat kan door middel van een huisbezoek, maar ook
door telefonisch contact. Alle aanvragers hebben een vaste CIZ-medewerker die hun zaak behandelt en die is
bij de cliënt bekend.
‘Er zijn veel zorgaanbieders die zonder een contract met zorgverzekeraars werken. Dit is voor fraudeurs
aantrekkelijk omdat zij zich op deze manier kunnen onttrekken aan extra kwaliteitseisen van verzekeraars’
Reactie:
Wanneer de zorgverzekeraar en de zorgaanbieder een contract sluiten, kunnen zij afspraken maken over onder
andere de doelmatige inzet van zorg, de te leveren kwaliteit en de verantwoording daarover. Deze afspraken
vormen dan de basis om de rechtmatigheid van de geleverde zorg te borgen. Zonder contract ontbreekt deze
basis en wordt het lastiger voor de zorgverzekeraar om de ongecontracteerde zorgaanbieder te houden aan de
wettelijke eisen ten aanzien van doelmatigheid, kwaliteit en rechtmatigheid. De zorgverzekeraar heeft dan
overigens nog steeds de wettelijke plicht om hierop te controleren. Ook zorg die wordt geleverd door
ongecontracteerde zorgaanbieders moet voldoen aan de wettelijke eisen wil deze verzekerd zijn conform de
Zorgverzekeringswet. En de zorgverzekeraar heeft tot taak om ook deze zorg te controleren. Mocht de
zorgverzekeraar na controle menen dat de geleverde zorg niet voldoet aan de wettelijke eisen dan kan hij de
declaraties afwijzen, betaling van deze zorg stopzetten en eventueel onverschuldigd betaalde declaraties
terugvorderen. Aangezien het sluiten van contracten tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders de
rechtmatigheid bevordert, zal de minister voor Medische Zorg en Sport de contractering stimuleren.
‘Het extern toezicht is versnipperd’
Het FD geeft aan dat het toezicht in de zorg versnipperd is, waardoor overzicht ontbreekt en inhoudelijke
expertise onvoldoende is.
Reactie:
Wij verwijzen naar de reactie op punten 8 en 9 van Omroep Gelderland.
‘Het verbod op winst en het maximum salaris kunnen makkelijk worden omzeild door bepaalde constructies
met stichtingen bv’s toe te passen’
Reactie
Wij verwijzen naar de reactie op punt 4 van Omroep Gelderland.