Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 032

Wijziging van de Wet op het voortgezet
onderwijs ter vereenvoudiging van de wettelijke
regels over de sectorvakken bij het onderwijs in
de leerwegen bij scholen voor middelbaar
algemeen voortgezet onderwijs of
voorbereidend beroepsonderwijs

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 1 december 2009
De leden van de verschillende fracties ben ik erkentelijk voor hun inbreng.
Het doet mij genoegen dat de leden van de PvdA-, SGP-, en CDA-fracties
(met belangstelling) en van de SP-fractie met instemming kennis hebben
genomen van het wetsvoorstel. In deze nota naar aanleiding van het
verslag zal ik mede namens de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit de vragen van de fracties beantwoorden. Daarbij wordt zo veel
mogelijk de volgorde van het verslag aangehouden. De inhoudsopgave
ziet er dan als volgt uit:
I. Algemeen deel
1. Overleg met betrokkenen over nadere invulling
2. Het wetsvoorstel
3. Intersectorale programma’s
In onderdeel «1. Overleg met betrokkenen over nadere invulling» is onderscheid gemaakt naar een deel «De gevolgde procedure» (1.1) en een deel
«De brief van KNCV» (1.2).

I. ALGEMEEN DEEL
Het ingediende wetsvoorstel beoogt leerlingen in het voorbereidend
middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) meer ruimte te bieden om zich te
oriënteren op of door te stromen naar een andere sector in het (middelbaar) beroepsonderwijs (mbo). Met dit wetsvoorstel wordt de aanbeveling
geformaliseerd uit het advies «Voortvarend vmbo, samen koersen op
bewegingsruimte» van de Adviesgroep vmbo om voor alle leerlingen één
sectorvak verplicht te stellen en het andere ter keuze aan de leerlingen
over te laten (Kamerstukken II 2006/07, 30 079, nr. 8). Hiermee kom ik
tegemoet aan de wensen van zowel vmbo-scholen als leerlingen.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of het bieden van een grotere
keuzevrijheid in dit wetsvoorstel niet ten koste gaat van de doorstroommogelijkheden. De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het wetsvoorstel wel voldoende beantwoordt aan het doel.

KST138045
0910tkkst32032-6
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 032, nr. 6

1

In de thans geldende Doorstroomregeling vmbo-beroepsonderwijs (Uitleg
2001, 2/3) kunnen leerlingen doorstromen naar een vervolgopleiding in
dezelfde sector. Indien leerlingen naar een andere sector willen doorstromen, dienen ze eindexamen gedaan te hebben in ten minste één
relevant sectorvak van de nieuwe sector. De doorstroomregeling blijft
gehandhaafd.
Het voorliggende wetsvoorstel voorziet erin dat leerlingen door een zorgvuldige keuze van een tweede sectorvak hun keuze voor een specifieke
sector kunnen uitstellen en het volgen van een opleiding in een andere
sector in het vervolgonderwijs nog tot de mogelijkheden behoort.
Het wetsvoorstel beperkt de doorstroommogelijkheden niet. Het bevordert de mogelijkheden van leerlingen juist. In de huidige situatie is
wiskunde het enige vak dat tot alle vier de sectoren behoort. In de nieuwe
situatie zijn aardrijkskunde, biologie, economie, Duits, Frans, geschiedenis
en staatsinrichting, maatschappijleer II, natuur- en scheikunde I en
wiskunde sectorvakken van elk van de vmbo-sectoren. Een vmbo-leerling
kan in principe vanuit elke vmbo-sector doorstromen naar elke mbo-sector.
1. Overleg met betrokkenen over nadere invulling
1.1. De gevolgde procedure
De leden van de PvdA-fractie vragen welke overwegingen eraan ten
grondslag liggen dat vakinhoudelijke verenigingen in het algemeen en de
Nederlandse vereniging voor het onderwijs in de natuurwetenschappen
(NVON) in het bijzonder niet werden geraadpleegd. Deze leden vragen
zich ook af of de regering niet van mening is dat deze organisaties relevant zijn voor een zo groot mogelijk draagvlak.
De Adviesgroep vmbo heeft met name jongeren die naar het vervolgonderwijs zijn doorgestroomd, gevraagd naar hun bevindingen over hun
vmbo-vooropleiding. Hieruit kwam onder meer naar voren dat de vroege
sectorkeuze een hinderpaal is geweest voor het nemen van een juiste
beslissing over een vervolgopleiding. Over de invulling van de verplichte
sectorvakken heb ik advies gevraagd aan en intensief overlegd met de
Stichting Platforms VMBO (vmbo-stichting voor beroepsgerichte vakken;
SPV). Daarnaast heb ik contact gehad met de AOC-Raad, de VO-Raad en
MBO-Raad over de uitvoerbaarheid en doorstroommogelijkheden van de
voorstellen. De sectororganisaties zagen geen wezenlijke problemen.
Tenslotte heb ik de sectororganisaties per brief d.d. 4 juli 2008 geïnformeerd over mijn voornemen de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) te
wijzigen. Uw Kamer heeft daarvan een afschrift ontvangen.
Ik ga ervan uit dat consensus van partners die zo direct zijn betrokken bij
de ontwikkeling van het vmbo voldoende draagvlak biedt voor dit wetsvoorstel dat het vmbo als geheel raakt. Indien inhoudelijke veranderingen
noodzakelijk zijn voor één van de vakken in het vmbo dan is het natuurlijk
vanzelfsprekend dat inhoudelijke vakverenigingen hierover worden
geraadpleegd. In dit wetsvoorstel is dat echter niet aan de orde.
1.2. De brief van KNCV
De leden van de PvdA-fractie hebben de regering gevraagd een inhoudelijke reactie te geven op de inhoud van de brief van de beroepsvereniging
van chemici (KNCV) van 16 september 2009, gericht aan uw Kamer. De
leden van de PvdA- en SGP-fracties vragen eveneens een reactie op het
voorstel van de KNCV uit deze brief om voor het tweede verplichte
sectorvak de keuze te bieden tussen natuuren scheikunde I en natuur- en
scheikunde II. De leden van de CDA-fractie vragen in het verlengde
hiervan of het ontbreken van het vak natuur- en scheikunde I (nask I)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 032, nr. 6

2

consequenties heeft voor de voldoende voorbereiding voor toekomstige
(technische) beroepen.
Het doet mij genoegen dat de KNCV het voorliggende wetsvoorstel tot
verbetering van de doorstroommogelijkheden onderschrijft. De suggestie
van de KNCV om een uitzonderingspositie te genereren voor de sector
techniek, neem ik echter niet over. De KNCV stelt voor om voor alle leerlingen in de sector techniek naast wiskunde het vak natuur- en scheikunde
I of natuur- en scheikunde II verplicht te stellen. Dit druist in tegen de
intenties van dit wetsvoorstel. Het zou in de eerste plaats betekenen dat
techniekleerlingen nauwelijks de gelegenheid hebben om hun vakkenpakket af te stemmen op hun eigen wensen. Bovendien garandeert een
tweede verplicht sectorvak niet dat leerlingen uit de sector techniek ook
een vervolgopleiding kiezen die gericht is op het uitoefenen van een
beroep in de chemische sector. Tenslotte kennen de basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen het vak natuur- en scheikunde II niet. Dit vak zou
dan ook voor beide leerwegen volledig ontwikkeld moeten worden.
Naar aanleiding van de vraag van de KNCV om de vakken natuur- en
scheikunde I en natuur- en scheikunde II ook in de onderbouw in te
voeren, kan ik u melden dat alle leerlingen in het voortgezet onderwijs in
de eerste twee leerjaren al kennismaken met aspecten van natuur- en
scheikunde, waarvoor kerndoelen zijn vastgesteld. Scholen zijn vrij om
bovenop de kerndoelen meer tijd en aandacht aan specifieke thema’s te
besteden. Ik acht het echter niet wenselijk om natuur- en scheikunde I en
natuur- en scheikunde II als afzonderlijke vakken voor de onderbouw te
introduceren en voor alle vo-scholen verplicht te stellen. Sinds 1 augustus
2006 zijn vo-scholen vrij om onderwijs vakgericht dan wel vakoverstijgend
aan te bieden. Dat betekent dat de systematiek van de onderbouw zodanig
is dat in het geheel geen afzonderlijke vakken meer worden voorgeschreven.
De problemen die de bedrijfstak ontmoet bij het vervullen van de vele
vacatures hebben mijn aandacht. Er is in de huidige situatie veel aan
gelegen om middels een integrale aandacht voor een doorlopende loopbaanoriëntatie en begeleiding (LOB) een bijdrage te leveren aan een
betere afstemming van vraag en aanbod van verschillende bedrijfstakken
en jongeren kennis te laten maken met de mogelijkheden in de sector
techniek en in het bijzonder de chemische sector. Ik ben ervan overtuigd
dat de ontwikkeling van aantrekkelijk lesmateriaal, een goede voorlichting
aan leerlingen in het vmbo en het opdoen van concrete ervaringen in de
praktijk bijdragen aan het aanzien en de aantrekkingskracht van technische beroepen.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af welke gevolgen de regering
verwacht van het wetsvoorstel nu het aantal leerlingen dat natuur- en
scheikunde II kiest, afneemt. Deze leden vragen zich ook af of leerlingen
nog wel naar een laboratoriumopleiding toe gaan en hoe de grotere
keuzevrijheid zich verhoudt tot de inspanning om meer jongeren te interesseren voor een opleiding in de bèta/techniek.
Het vak natuur- en scheikunde II is een vak uit het vrije deel van de
gemengde en theoretische leerwegen. Het wetsvoorstel beperkt zich tot
de sectorvakken van het vmbo en heeft dus geen gevolgen voor het aantal
leerlingen dat dit vak kiest.
Uit het onlangs gepubliceerde rapport «Schoolverlaters tussen onderwijs
en arbeidsmarkt 2008» van het Researchcentrum voor Onderwijs en
Arbeidsmarkt (ROA) blijkt dat de keuze van leerlingen voor een vervolgopleiding in de techniek wordt bepaald door werkgelegenheidsaspecten. Het
dalende aantal leerlingen dat voor deze sector kiest, wordt volgens dit
rapport veroorzaakt door het feit dat leerlingen, met het oog op de huidige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 032, nr. 6

3

omstandigheden, een loopbaan in andere sectoren kiezen omdat die meer
zekerheid biedt.
Ik zie in aansluiting op dit ROA-advies vooral veel mogelijkheden voor de
sector om via een kwalitatief goede beroepenvoorlichting en de ontwikkeling van aantrekkelijk lesmateriaal leerlingen te motiveren voor het maken
van een keuze voor één van de vervolgopleidingen in de sector techniek,
waaronder laboratoriumopleidingen. Indien leerlingen extra worden
gemotiveerd om een keuze te maken voor deze sector, dan neem ik aan
dat zij uit welbegrepen eigenbelang ook meer zullen kiezen voor een
tweede sectorvak als natuur- en scheikunde I. Dit sluit aan bij de inspanningen om meer leerlingen een opleiding in de bètatechniek te laten
volgen.
De WVO biedt overigens de mogelijkheid om naast de verplichte vakken
ofwel leerlingen een extra vak te laten volgen dat de kansen op een goede
toekomst vergroot dan wel programma-inhouden aan te bieden die naast
het wettelijke aanbod een brug slaan naar specifieke beroepen of branches.
Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie om ten behoeve van de
ouders een andere benaming te geven aan de vakken natuur- en scheikunde I en natuur- en scheikunde II.
Ik kom hier niet aan tegemoet. Het vervangen van de vakbenamingen
door natuurkunde enerzijds en scheikunde anderzijds doet geen recht aan
de inhoud van de vakken. Beide vakken bevatten elementen van zowel
natuurkunde als scheikunde. Daarnaast valt het aanpassen van vakbenamingen buiten de reikwijdte van dit wetsvoorstel.
2. Het wetsvoorstel
De leden van de CDA-fractie vragen of een betere doorstroom niet is te
creëren door leerlingen een vak te laten kiezen uit het vrije deel.
Het wetsvoorstel beoogt leerlingen meer ruimte te bieden conform de
wens van scholen en leerlingen. Middels dit wetsvoorstel wordt deze
ruimte geboden. Het is ook belangrijk om te beseffen dat voor een
aanzienlijk deel van de leerlingen meer keuzevrijheid in het vrije deel geen
optie is. Het vrije deel in de basis- en kaderberoepsgerichte leerweg
bestaat uit één groot beroepsgericht programma, niet uit algemeen
vormende vakken. Om de structuur van het vmbo geen geweld aan te
doen en tegelijkertijd vmbo-leerlingen toch meer ruimte tot uitstel van
studiekeuze te geven, heeft de Adviesgroep vmbo dan ook de ruimte
gezocht in het sectordeel van het vmbo.
De leden van de CDA-fractie merken ook op dat de doorstroom bemoeilijkt kan worden doordat programma’s steeds meer worden geïndividualiseerd en daardoor de aansluiting wordt belemmerd. Deze leden spreken
hun zorg uit over de veelheid aan vakken waaruit leerlingen kunnen kiezen
en of de scholen wel in voldoende begeleiding kunnen voorzien.
De leden van de CDA-fractie vragen zich ook af of het bevoegd gezag het
aantal keuzevakken zodanig kan beperken dat er in feite een (tweede)
verplicht sectorvak ontstaat. Verder vragen deze leden zich af of leerlingen
na deze wetswijziging wel voldoende voorbereid worden op hun toekomstig beroep dan wel voldoende kennis verwerven om dit later met succes
te kunnen uitoefenen.
Met het voorliggende wetsvoorstel geef ik scholen voor voortgezet onderwijs de ruimte om hun leerlingen meer maatwerk te bieden. Scholen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 032, nr. 6

4

kunnen er voor kiezen om het aantal keuzevakken per sector te beperken.
Factoren als organiseerbaarheid en voldoende animo spelen hierbij een
rol.
Meer ruimte voor maatwerk heeft in mijn ogen geen gevolgen voor de
doorstroom naar het vervolgonderwijs omdat die evenals vandaag de dag
gebaseerd is op ten minste één relevant sectorvak.
Tot slot wil ik erop wijzen dat de beroepsgerichte vakken verreweg het
meeste bijdragen aan de voorbereiding op een beroep en de latere
beroepsuitoefening. Het wetsvoorstel laat deze vakken buiten beschouwing en de huidige voorbereiding op een toekomstig beroep blijft hier
gehandhaafd.
De leden van de CDA-fractie vragen of er voldoende aandacht is voor een
goede loopbaanoriëntatie- en begeleiding.
Het thema uitblinken is een speerpunt uit de Kwaliteitsagenda Voortgezet
Onderwijs. Er wordt in toenemende mate aandacht gegeven aan LOB in
het vmbo en dit wordt gestimuleerd door zowel de VO-Raad als de SPV.
Beide partijen hebben LOB als een van hun prioriteiten geagendeerd en ik
verwacht de komende jaren een stevige kwaliteitsslag waardoor leerlingen integraal begeleid worden bij het maken van keuzes ten aanzien
van onder andere hun schoolloopbaan.
Het antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of de regering
zich er van bewust is dat er in het vmbo niet alleen beroepsgerichte maar
ook algemeen vormende vakken worden gegeven, luidt bevestigend.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de vereenvoudiging die dit
wetsvoorstel regelt voor alle sectoren moet inhouden dat er wordt teruggegaan naar één vak. Deze leden vragen zich daarnaast af waarom het
niet mogelijk is om voor de sector techniek twee sectorvakken te handhaven.
Het onderzoek van de Adviesgroep vmbo gaf aan dat oud-leerlingen hun
definitieve sectorkeuze uit hadden willen stellen. In drie van de vier
sectoren kunnen vmbo-leerlingen in beperkte mate een tweede sectorvak
kiezen. Alleen in de sector techniek hebben de leerlingen geen keuze. Alle
techniekleerlingen volgen verplicht wiskunde en natuur- en scheikunde I.
De constatering van de Adviesgroep vmbo heeft betrekking op alle vmbosectoren, maar in het bijzonder op de sector techniek.
Vanuit het oogpunt van helderheid en transparantie wil ik per sector één
algemeen vormend vak verplicht stellen, aangevuld met een tweede vak
ter keuze. Dit biedt vmbo-leerlingen de mogelijkheid om zich breder te
oriënteren en een overstap naar een andere sector open te houden.
De leden van de CDA-fractie hebben verzocht om aan te geven hoe het
wetsvoorstel samenhangt met de domeinen die in het mbo worden
ontwikkeld.
Zowel dit wetsvoorstel als de ontwikkeling van de mbo-domeinen hebben
tot doel om leerlingen naar een geschikte vervolgopleiding toe te leiden.
Het kiezen van een vervolgopleiding is geen eenmalige keuze, maar een
continu proces. Leerlingen komen in de loop van hun schoolcarrière tot
nieuwe inzichten en ideeën. Het onderwijssysteem moet dan ook geen
fuik zijn, waar een leerling niet meer uitkomt. Het moet flexibel genoeg
zijn om tot inkeer gekomen leerlingen te kunnen blijven bedienen.
De leden van de PvdA-fractie stellen de vraag of dit wetsvoorstel gevolgen
heeft voor leerlingen uit het vmbo die de wens hebben door te stromen
naar het havo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 032, nr. 6

5

Dit wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de doorstroming naar de havo.
Om toegelaten te worden tot een havo-opleiding heeft een leerling in
ieder geval een vmbo-diploma in de gemengde of theoretische leerweg
nodig. De aanpassing van de sectorvakken doet hier niets aan af.
De leden van de SP-fractie hebben hun bezorgdheid geuit over met name
kleine scholen die niet in alle sectoren onderwijs kunnen aanbieden. Deze
leden vragen hoe leerlingen profijt kunnen hebben van de mogelijkheid
om een tweede sectorvak uit een andere sector te volgen. Deze leden
vragen tevens of het de bedoeling is dat kleine scholen die niet in alle
sectoren onderwijs aanbieden, gaan samenwerken en hoe die samenwerking er uit ziet en op welke wijze de regering hieraan bijdraagt.
De leden van de SP-fractie vragen bovendien of er andere manieren zijn
waarop de regering bijdraagt aan de verruiming van de keuzemogelijkheden op kleine scholen en of de vergroting van de keuzemogelijkheden
vooral ten goede komt van de grotere scholen. Deze leden vragen ook of
er problemen kunnen ontstaan met lesroosters en hoe de regering wil
voorkomen dat er veel tussenuren of overloop ontstaat en of scholen
hierbij kunnen worden ondersteund.
Dit wetsvoorstel biedt scholen de ruimte om leerlingen meer keuzevrijheid
te bieden binnen hun sector. Scholen hoeven echter niet aardrijkskunde,
biologie, economie, Duits, Frans, geschiedenis, maatschappijleer II,
natuuren scheikunde I en wiskunde in elke sector aan te bieden. Ze
hebben – net als nu al het geval is – de vrijheid om zich tot enkele vakken
naast het verplichte sectorvak te beperken. De schoolgrootte speelt dan
ook geen rol bij dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel hoeft evenmin te leiden
tot organisatorische of roostertechnische problemen. Er is dan ook geen
noodzaak om de scholen specifieke ondersteuning te bieden.
De leden van de SP-fractie hebben gevraagd te voorkomen dat het vak
wiskunde door minder leerlingen wordt gevolgd.
In het vmbo zijn alleen Nederlands en Engels verplichte examenvakken
voor alle leerlingen. Mijn intentie met dit wetsvoorstel is dat scholen en
leerlingen meer ruimte hebben voor maatwerk. Het wetsvoorstel kan
wellicht leiden tot een verschuiving in de leerlingaantallen per vak. Een
daling van het aantal leerlingen dat wiskunde kiest, is in mijn ogen overigens niet per definitie problematisch omdat ik voornemens ben samen
met minister Plasterk en staatssecretaris Dijksma op korte termijn algemene referentieniveaus voor rekenen en taal te introduceren in het
primair en voortgezet onderwijs en in het middelbaar beroepsonderwijs.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering toch heeft overwogen
voor bepaalde sectoren meer dan één sectorvak vast te stellen.
De beleidsreactie op het advies van de Adviesgroep is in lijn met het voorstel om één sectorvak verplicht te stellen en één sectorvak ter keuze aan
de leerlingen te laten. Gelet op het voorstel en de motivatie heeft de regering niet overwogen om in afwijking hiervan alsnog wijzigingen aan te
brengen door voor een van de sectoren twee sectorvakken verplicht te
stellen.
3. Intersectorale programma’s
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of er steeds meer intersectorale programma’s worden aangeboden. Deze leden vragen zich ook af of
leerlingen die onderwijs in een van de intersectorale programma’s krijgen,
twee verplichte sectorvakken moeten volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 032, nr. 6

6

Op dit moment bestaan er vier verschillende intersectorale programma’s
(ict-route, technologie in de gemengde leerweg, intersectoraal en sport,
dienstverlening en veiligheid). Het aantal programma’s blijft de komende
periode beperkt tot deze vier.
Leerlingen die kiezen voor een intersectoraal programma, volgen eveneens één verplicht sectorvak en een keuzevak. Het verplichte vak is afhankelijk van het intersectoraal programma dat de leerling gekozen heeft. Het
keuzevak dient gekozen te worden uit dezelfde vakken als de overige
vmbo-leerlingen.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de reden waarom de intersectorale programma’s niet in de wet geregeld kunnen worden, zoals dat wel
voor de leerwegen is geregeld. Vervolgens vragen deze leden waarom er
is gekozen voor het instrument van de algemene maatregel van bestuur.
Allereerst moet worden opgemerkt dat de intersectorale programma’s
onderdeel vormen van het vrije deel van de kaderberoepsgerichte
leerweg, de basisberoepsgerichte leerweg en de gemengde leerweg. Deze
leden merken terecht op dat de leerwegen in de wet zijn vastgelegd. De
intrasectorale programma’s, die ook onderdeel zijn van het vrije deel,
worden echter niet in de wet, maar in een algemene maatregel van
bestuur uitgewerkt. Ik verwijs hiervoor bijvoorbeeld naar artikel 10b,
tiende lid, van de WVO. Er is geen reden om voor de intersectorale
programma’s van de systematiek bij de intrasectorale programma’s af te
wijken. Echter, omdat de intersectorale programma’s relatief nieuw en nog
aan verandering onderhevig zijn, worden deze nu nog in een ministeriële
regeling vastgelegd. Dit niveau van regelgeving biedt de meeste flexibiliteit om wijzigingen snel te verwerken. Zodra de inhoud van de intersectorale programma’s voldoende vast is komen te staan, zal de inhoud van
deze ministeriële regeling vertaald worden naar het niveau van een algemene maatregel van bestuur.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 032, nr. 6

7