Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 882

Initiatiefnota van het lid Van den Berg over
«Mondzorg: een goed begin is het halve werk»

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
Een gezond en goed verzorgd gebit is belangrijk om goed te kunnen eten
en praten. Ook draagt het bij aan je zelfvertrouwen en je totale
gezondheid (Patiëntenfederatie).
1. INLEIDING
Het gaat niet goed met de mondzorg in Nederland: veel ouders met
kinderen weten de weg naar de tandarts niet te vinden. In het bijzonder
onder kinderen met lage sociaaleconomische status (SES) ontstaat een
zorgwekkende achterstand in mondzorg.
Regionale verschillen worden steeds groter. Bovendien kunnen gaatjes in
melkgebit bij kinderen leiden tot een vroegtijdig verlies van het blijvend
gebit op volwassen leeftijd. Ziektes als diabetes, hart- en vaatziekten en
enkele zwangerschap complicaties worden gerelateerd aan gebits- c.q.
tandvleesproblemen.
Een en ander wordt mede veroorzaakt door een landelijk tekort aan
tandartsen en de wijze waarop ongewenste regionale witte vlekken (niet)
worden ingevuld. Maar ook omdat veel ouders niet weten dat mondzorg
tot 18 jaar in het basispakket wordt vergoed. Daarnaast spelen culturele
problemen een rol zoals onbekendheid over het belang van goede
mondzorg. Beide problemen wil de initiatiefneemster aanpakken en in
deze nota voorstellen doen die de situatie verbeteren.
Zorg moet beschikbaar, bereikbaar & betaalbaar zijn. Initiatiefneemster
oppert in deze nota enkele voorstellen tot aanpak van de landelijke
tandarts-tekorten alsmede tot betere mondzorg voor kinderen onder de
18 jaar waardoor later onnodige mondzorgkosten voorkomen kunnen
worden.
De initiatiefneemster vindt dit van groot belang omdat alle kinderen die
goede start verdienen. Mede omdat wij een stelsel hebben (de zorgverzekeringswet) waarbij mondzorg onder de 18 jaar beschikbaar is, het wordt

kst-35882-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

1

immers door de rijksoverheid vergoed. Maar zo moet zij constateren,
blijkbaar is die mondzorg niet voor alle kinderen goed bereikbaar.
Het CDA wil in het geval van mondzorg de bereikbaarheid zowel in de
krimpregio’s, en voor kinderen verbeteren. Wij kunnen pleiten voor een
solidair zorgsysteem maar dan moeten wij geen kansen en mogelijkheden
die het huidige systeem biedt onbenut laten.
2. DE HUIDIGE STAND VAN ZAKEN: HOE IS HET NU GEREGELD IN
DE ZVW VOOR KINDEREN
Elke Nederlander is verplicht minimaal een basiszorgverzekering te
hebben. Dit geldt ook voor kinderen. Ouders hoeven voor kinderen onder
18 jaar geen aparte zorgverzekering af te sluiten. Kinderen tot 18 jaar
kunnen namelijk met de ouders worden meeverzekerd. Dit gebeurt echter
niet automatisch. Ouders dienen binnen 4 maanden na de geboorte hun
kind in te schrijven bij hun eigen zorgverzekeraar.
Voor kinderen onder de 18 jaar hoeft geen premie worden betaald.
Kinderen onder 18 jaar hebben daarom ook geen recht op zorgtoeslag. Als
ouders een aanvullende verzekering hebben afgesloten dan kan het
kind(eren) ook voor deze aanvullende zorg meeverzekerd worden. Bij veel
zorgverzekeraars kunnen kinderen gratis worden meeverzekerd in het
aanvullende zorgpakket van hun ouders.
Voor kinderen tot 18 jaar hoeft geen premie en daarom ook geen eigen
risico betaald te worden. In sommige gevallen kan het kind via een
aanvullende verzekering wel een vergoeding voor de eigen bijdrage
ontvangen.
Om dit allemaal te bekostigen ontvangen de zorgverzekeraars financiële
middelen. De overheid betaalt een rijksbijdrage voor jongeren tot 18 jaar.
Die jongeren hoeven – zie eerder- geen premies, bijdragen en belastingen
te betalen.
In 2019 en 2020 was die rijksbijdrage 2,7 mld. euro. Dit is het totaalbedrag
voor alle zorgkosten in de zorgverzekeringswet voor kinderen/jongeren
onder de 18 jaar.
In 2019 bedroegen de totale uitgaven aan de gezondheidszorg 81 mld.
(CBS; dit is exclusief uitgaven aan Jeugdzorg en WMO). De uitgaven aan
mondzorg in tandheelkundige praktijken bedroegen in dat jaar 3.3 mld.
(CBS). Dit komt neer op 4,07% van de totale zorguitgaven.
2.1 TANDARTS- EN ORTHODONTIE-KOSTEN VOOR 18 MINNERS
Is het kind jonger dan 18 jaar, dan is hij of zij via de basisverzekering
verzekerd voor eventuele tandartskosten. Bij volwassenen zit tandartszorg
in het aanvullende pakket en zijn er beperkingen aan de vergoeding. Maar
voor kinderen tot 18 jaar worden de volgende behandelingen «gedekt»
door de basisverzekering:
• Periodiek preventief onderzoek
• Incidentele consulten
• Verdoving
• Vullingen
• Behandeling van het parodontium
• Verzegeling van kauwvlakken
• Verwijderen van tandsteen
• Fluoridebehandeling (vanaf 6 jaar)
• Behandeling aan kaakgewricht
• Plaatjes en frameprothesen
• Röntgenonderzoek (behalve door de orthodontist)
• Kronen, bruggen en implantaten (alleen wanneer de fronttanden niet
zijn aangelegd of wegens een ongeval zijn verloren)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

2

•

Chirurgische tandheelkundige hulp (m.u.v. implantaten).

3. HUIDIGE PROBLEMEN IN DE MONDZORG: VOORKOMEN IS
BETER DAN GENEZEN
Op 4 oktober 2019 heeft de initiatiefneemster samen met collega
Raemakers (D»66) een gewijzigde motie ingediend die op 8 oktober is
aangenomen1. In de motie werd de regering verzocht via een samenstel
van aanvullende activiteiten en communicatie aandacht te genereren voor
het belang van goede mondzorg voor kinderen en het feit dat tandartsbezoek (en bezoek aan de mondhygiënist) voor kinderen tot 18 jaar gratis
is. Veel ouders bleken hier namelijk niet van op de hoogte. Een aanleiding
tot deze motie is onder andere de brief van de ANT aan de Minister over
dit onderwerp. In de brief verzocht de ANT de Minister om aan verzekeraars op te dragen ouders en verzorgers van kinderen die de tandarts niet
bezoeken rechtstreeks aan te schrijven.
Op 21 mei 2021 stond in de Telegraaf een opinieartikel van gepensioneerd
tandarts James Huddleston Slater sr. Met als titel: Meer tandartsen
opleiden is duur en ongezond. Hij geeft aan dat het kwaad in feite al is
geschied als je naar de tandarts moet. Want veel klachten worden
veroorzaak door cariës, oftewel: gaatjes. Gaatjes ontstaan door tandplak.
Tandplak ontstaat door bepaalde voedingsmiddelen zoals suikers en door
onvoldoende onderhoud zoals tandenpoetsen en flossen. Gaatjes boren
en vullen is niet fijn voor de patiënt, brengt kosten met zich mee en geeft
een grotere kans op gebitsproblemen bij ouder worden. Voorkomen is dus
het beste.
Figuur 1: zie bijlage2.
Daarnaast is het de belangrijkste oorzaak voor een slechte mondgezondheid op latere leeftijd. Zo zijn er vaak tandvleesproblemen als
diabetes moeilijk onder controle komt.
De onherstelbare schade in het melkgebit heeft tot gevolg hoge en
levenslang doorlopende kosten (bron: Delta Dental, 2004, Jevdjevic, 2019).
Bovendien leidt het tot vroegtijdig verlies van het blijvend gebit (Isaksson,
2013).
In het algemeen is bekend dat gezonde tanden en kiezen belangrijk zijn
voor de gezondheid.
En eetgewoontes en gedrag zijn zeer bepalend voor gezondheid van de
mond.
Zo worden diabetes, hart- en vaatziekten en enkele zwangerschap
complicaties gerelateerd aan gebits- c.q. tandvleesproblemen. Maar meer
inzicht is wenselijk om de precieze aard van de relaties te verduidelijken,
zo stelt KNMT. Het eerste voorstel die de initiatiefneemster doet is dat er
meer onderzoek moet komen waardoor de kennis en bewustwording
groter wordt over het belang van goede mondzorg en de lange termijn
gevolgen hiervan.
VOORSTEL 1.
De kennis en bewustwording over het belang van goede mondzorg moet
beter door meer onderzoek te laten doen naar de gevolgen van slechte
gebitsverzorging voor de algehele gezondheid.

1
2

Kamerstuk 34 104, nr. 263
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

3

3.1 KINDEREN GAAN NIET NAAR DE TANDARTS; HET LANDELIJKE EN
REGIONALE BEELD
Het aantal kinderen dat niet naar de tandarts gaat is hoog. Dat blijkt uit
verschillende metingen en onderzoeken (Generation R, KNMT). Dit
ondanks het feit dat tandartszorg voor kinderen tot 18 jaar verzekerd is en
er dus geen financiële drempel voor ouders is voor mondzorg voor hun
kinderen. Landelijk blijkt dat ongeveer 250.000 kinderen niet naar de
tandarts gaan. Maar er zijn grote regionale verschillen zoals blijkt uit
onderstaande figuur.
Figuur 2: zie bijlage3.
De regering heeft als doel gesteld: een rookvrije generatie in 2040.
Volgens het CDA moeten we voor de volgende generatie net zo hard
werken aan een gaatjesvrije generatie in 2040. Hiervoor is het nodig dat
alle kinderen tot 18 jaar regelmatig de tandarts bezoeken.
In reactie op de motie D66 en CDA stuurt Minister Bruins in februari 20204
een brief naar de Tweede Kamer. Uit vele gesprekken met het veld blijkt
dat er verschillende redenen zijn waarom ouders niet met hun kinderen
naar de tandarts gaan. We noemen;
Het grootste deel van de kinderen dat niet naar de tandarts gaan betreft
kinderen onder de vier jaar. Het blijkt dat sommige ouders niet weten dat
geadviseerd wordt al vanaf de leeftijd van twee jaar naar de tandarts te
gaan (of al bij het doorbreken van het eerste tandje).
In het drukke gezinsleven denken mensen er niet altijd tijdig aan om naar
de mondzorgverlener te gaan, waardoor een bezoek wordt uitgesteld. Als
deze ouders dan ook de weg naar de mondzorgverlener niet makkelijk
weten te vinden, bijvoorbeeld omdat zij laaggeletterd zijn, is het risico
groot dat de kinderen uiteindelijk niet naar de tandarts gaan.
Sommige ouders weten niet dat zij niet voor de mondzorg voor kinderen
hoeven te betalen, uitgezonderd bepaalde prestaties zoals beugels en
kronen.
Sommige ouders hebben zelf een goed gebit door maatregelen uit het
verleden, zodat zij de link naar de leefstijl voor hun kinderen niet leggen.
Het kan ouders afschrikken als de tandarts bij het bezoek van het kind aan
de ouder vragen wanneer deze zelf weer eens langs komt voor controle.
Tot slot geven de partijen aan dat er mogelijk onvoldoende capaciteit is in
de mondzorg om ook alle kinderen die nu niet naar de tandarts gaan te
behandelen.
De toegenomen inzet van de beroepsgroepen op het bereiken van
kinderen die nu geen of te weinig mondzorg afnemen is door het
Capaciteitsorgaan meegenomen in haar raming voor het benodigde
aantal opleidingsplaatsen in de mondzorg.
Naar aanleiding van de motie van D66/CDA heeft het ministerie ouders
van jonge kinderen (doelgroep van 25–40 jarigen) actief geïnformeerd dat
zij niet voor mondzorg voor hun kinderen hoeven te betalen en dat dit ook
niet ten koste gaat van het eigen risico. Het onderwerp is als één van de
vier hoofdonderwerpen meegenomen in de jaarlijkse campagne over
zorgverzekeringen van VWS.

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 33 578, nr. 78

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

4

Ook zorgverzekeraars ondernemen activiteiten om ouders actief te
informeren zie brief van 25 oktober 2019 (Kamerstuk 29 689, nr. 1031).
Hierin is ook opgenomen dat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) begin
september heeft aangegeven aan de Zorgverzekeraars dat de privacyregelgeving niet in de weg staat om activiteiten specifiek te richten op
ouders van kinderen die niet naar de mondzorgverlener gaan. De
zorgverzekeraars mogen van de Autoriteit Persoonsgegevens ouders
informeren over het feit dat er van hun kinderen geen tandartsdeclaraties
zijn ontvangen. Zorgverzekeraars mogen hier de tandarts niet over
informeren.
Enkele goede praktijkvoorbeelden
Zorgverzekeraar CZ, de gemeente, lokale tandartsen en de KNMT slaan de
handen ineen om meer kinderen op controle bij de tandarts te krijgen in
Heerlen. Ouders van kinderen in deze stad die niet naar de tandarts zijn
geweest, krijgen een brief van de zorgverzekeraar. Daarin roept de
zorgverzekeraar ouders op hun kind alsnog de tandarts te laten bezoeken.
Het gaat om een groep van 2.400 kinderen.
In de brief, die DSW vorig jaar in Schiedam verstuurde, zette DSW het
belang van een goed gebit uiteen en benadrukte dat mondzorg voor jeugd
tot 18 jaar geen kosten voor de verzekerde met zich meebrengt. Na een
half jaar hebben 127 van de 296 aangeschreven jeugdigen de tandarts
bezocht. Voorafgaand aan het experiment had DSW medewerking
gevraagd aan regionale tandartsen. Vijftien zegden toe nieuwe patiënten
in hun praktijk te willen opnemen. Uiteindelijk zijn 51 kinderen naar
dezelfde tandarts gegaan als die van de ouders. De overigens meldden
zich bij een andere tandarts of gingen naar een gespecialiseerde jeugdtandarts. Verder bleken 20 ouders geen aanvullende verzekering te
hebben; 5 van hen hebben per 1 januari 2019 alsnog AV afgesloten. De
resultaten zijn voor de zorgverzekeraar dermate bemoedigend dat het
experiment in 2020 werd uitgebreid met Vlaardingen en Maassluis.
In haar antwoorden d.d. 21 juni 20215 op vragen van indiener geeft de
Minister aan dat ze een structurele monitor opzet (opgesteld door RIVM)
om de mondgezondheid landelijk te monitoren. Dat waardeert indienster
want goede mondzorg is van belang.
Echter, Minister stelt ook dat er geen signalen zijn dat kinderen niet bij
tandartspraktijken terecht kunnen als ouders ze willen inschrijven. Ze
geeft aan dat 87% nog nieuwe patiënten aanneemt maar stelt gelijktijdig
dat de helft wel eisen stelt aan de nieuwe patiënt. Dat laatste is wat betreft
indiener een indicatie dat het juist niet zo makkelijk is een tandarts te
vinden voor nieuwe patiënten. Daarom is het des te belangrijker dat
kinderen actief worden uitgenodigd.
VOORSTEL 2.
De regering gaat in overleg met zorgverzekeraars waarbij zij structurele en
concrete afspraken gaan maken om ouders van kinderen onder de 18 jaar
actief te informeren.
Zoals dat zorgverzekeraars ouders – die voor hun kinderen geen
gebruiken maken van de gratis mondzorg – twee keer per jaar per brief
uitnodigen. Daarnaast benadrukken zij bij de toezending van de polis dat
mondzorg tot 18 jaar in het basispakket zit. Kinderen zelf ontvangen bij
4 jaar een informatiepakket en bij 12 jaar een persoonlijke uitnodiging.

5

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 3243

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

5

3.2 ACHTERSTAND MONDZORG ONDER KINDEREN EN MET NAME BIJ
LAGE SES EN BEPAALDE ETNICITEIT
Op dit moment constateren we dat 250.000 kinderen van 3,4 miljoen
kinderen niet naar de tandarts gaan en dat die achterstand nog groter is
onder kinderen met een lage SES en van een bepaalde sociaaleconomische achtergrond.
Uit onderzoek van TNO (2017) en van het Erasmus MC (van der Tas, 2017)
blijkt dat de mondzorg onder kinderen met een lage SES en van bepaalde
etniciteit slechter is dan onder kinderen van autochtone afkomst. Een
sprekend voorbeeld hiervan is Rotterdam. Figuur 3 laat zien dat in de
roodgekleurde wijken van Rotterdam kinderen wonen met veel cariës
terwijl in de noordelijke wijken er cariës wordt gevonden in een mate die
vergelijkbaar is met de Nederlandse situatie.
Figuur 3: zie bijlage6.
De Minister stelt dat het de voorkeur heeft dat ouders zelf met hun
kinderen naar de tandarts gaan. Zodat ook de ouders bij het consult
geïnformeerd worden over de gezondheid van het gebit en hoe de
dagelijkse zorg kan worden verbeterd. Er zijn echter wijken in Nederland
waar veel kinderen niet naar de mondzorgverlener gaan. In deze wijken
kan de mondzorg worden bevorderd via instellingen voor Jeugdtandverzorging. De initiatiefneemster is ervan overtuigd dat dit alleen niet
voldoende is om dit probleem op te lossen.
VOORSTEL 3.
Gemeenten gaan in gesprek met de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG’s).
Bij het consultatiebureau dient het bewustzijn van ouders van jonge
kinderen voor goede mondzorg vergroot te worden en bewust onder de
aandacht te worden gebracht. Zoals folders over mondzorg in begrijpelijke taal aan ouders meegeven. Maar de gemeente kan ook bij de aangifte
van een geboorte in het gemeentehuis een folder meegeven over
mondzorg. Verder kunnen gemeenten hier in hun lokale beleid aandacht
voor hebben en goede mondzorg promoten bijvoorbeeld kinderdagverblijven/lagere scholen de mogelijkheid bieden een deel van de
ouderavond te laten vullen door de tandarts of mondhygiënist.
Maar ook tussen volwassenen is er groot verschil in mondzorg tussen
regio’s. Uit de onderzoeksgegevens van het CBS over 2014 tot en met
2016 blijkt dat ook bij volwassenen er verschil is in aandacht voor
mondzorg tussen regio’s. De regio Rotterdam en omgeving scoort
zorgelijk laag ten opzichte van andere regio’s.
Figuur 4: zie bijlage7.
4. LANDELIJK TEKORT AAN TANDARTSEN EN REGIONALE
VERSCHILLEN
Op termijn zouden we door de inzet op preventie minder tandartsen nodig
moeten hebben die achterstallig onderhoud van het gebit moeten
verhelpen. Maar op dit moment is er een tekort en dat tekort aan tandartsen gaat de komende jaren alleen maar toenemen.

6
7

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

6

4.1 ENKELE CIJFERS
Er zijn bijna 9.700 werkzame tandartsen en ruim 3.500 werkzame
mondhygiënisten in Nederland. Het aantal uren en fte is bij beide groepen
gestegen, wat kan duiden op toekomstige krapte. De mondhygiënisten
werken gemiddeld 0,77 fte, de tandartsen 0,87 fte.
De leeftijdsopbouw van beide beroepen verschilt. Bij de tandartsen zijn de
ouderen in de meerderheid, waardoor de uitstroom in de nabije toekomst
hoger is. De mondhygiënisten zijn een jongere beroepsgroep, waardoor
de vervangingsvraag verder in de toekomst ligt.
Opvallend is dat het starten van een eigen praktijk voor jonge professionals minder aantrekkelijk lijkt geworden. De afgelopen jaren zijn er
steeds meer tandartsen uit het buitenland ingestroomd op de Nederlandse arbeidsmarkt. Sinds 2017 vertoont deze instroom echter een vrij
scherpe daling8.
Tandheelkunde heeft al jaren een numerus fixus en dat betekent loting
voor toelating. Alle faculteiten Tandheelkunde kennen daarnaast «decentrale toelating». Hiermee kunnen kandidaten anders dan middels de loting
via DUO toegelaten worden. De regeling is bedoeld voor gegadigden die
aantoonbaar blijk hebben gegeven een zware opleiding aan te kunnen en
die speciaal gemotiveerd zijn voor de tandheelkunde. Jaarlijks zijn er in
totaal 259 studieplaatsen: 144 in Amsterdam, 48 in Groningen en 67 in
Nijmegen.
Elke universiteit heeft zijn eigen beleid en procedure voor de toelating.
Bovendien zijn er grote regionale verschillen in het aantal tandartsen per
10.000 inwoners.
Uit de figuur – hieronder – blijkt dat er landelijk een tekort bestaat aan
tandheelkundige zorgverleners (tandartsen en mondhygiënisten),
zie figuur 5, bron: www.volksgezondheidenzorg.info / KNMT.
Figuur 5: zie bijlage9.
4.2 HET ADVIES VAN HET CAPACITEITSORGAAN EN REACTIE VAN DE
REGERING
Met de in december 2019 beschikbaar gekomen Kernprognose bevolking
2019–2060 heeft het Capaciteitsorgaan in april 2020 haar advies voor
instroom opleiding tandarts en mondhygiënisten naar boven bijgesteld.
Het advies van het Capaciteitsorgaan voor verruiming van tandartsopleiding ligt er al jaren maar met dit advies van 100 extra plaatsen per jaar
is dit nog nooit zo duidelijk geweest.
De globale extra kosten voor deze verruiming van de opleiding tandheelkunde met extra 100 plaatsen per jaar worden geschat op € 28 mln. per
jaar10. In antwoorden op schriftelijke vragen11 over het tekort aan
tandartsen stelt de Minister dat het gaat om een totaal bedrag van
€ 26,3 mln.
In de brief van december 2020 stelt Minister van Ark dat voor tandheelkunde (in het bijgestelde advies van het Capaciteitsorgaan van 3 april
2020) een verhoging van de instroom in de opleiding Tandheelkunde
wordt geadviseerd (Kamerstuk 29 282, nr. 427). Een verhoging met
8

Uit het nadere advies van het capaciteitsorgaan (december, 2019)
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2019/12/Capaciteitsplan-2021–2024-Deelrapport-3bELM.pdf
11
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 3243
9

10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

7

100 plaatsen (van 259 naar 359 plaatsen) omdat er in de komende jaren
relatief veel oudere tandartsen het vak zullen verlaten. Hierdoor zullen op
wat langere termijn meer tandartsen nodig zijn omdat men gemiddeld
minder dan fulltime werkt.
In de OCW-begroting 2020 werd echter de verwachting uitgesproken dat
het Capaciteitsorgaan een daling van de capaciteit van de initiële
opleiding Geneeskunde zou adviseren. Echter, de instroom in de opleiding
Geneeskunde wordt niet verlaagd en hierdoor komt geen budget vrij om
een verhoging van de instroom met 100 plaatsen in de opleiding
Tandheelkunde door te kunnen voeren. De komende periode wordt bezien
of, en zo ja op welke wijze, in de toekomst beter gevolg kan worden
gegeven aan het advies van het Capaciteitsorgaan. Vervolgens vindt de
Minister het aan een volgend kabinet om keuzes te maken over de
uitbreiding van het aantal opleidingsplaatsen tandheelkunde en de
structurele financiering hiervan. In antwoord op de schriftelijke vragen
van de initiatiefneemster stelt de Minister toch op korte termijn met het
kabinet beziet wat op korte termijn de mogelijkheden zijn om het aantal
opleidingsplaatsen uit te breiden.
In antwoord d.d. 21 juni 2021 op vragen van indienster geeft de Minister
aan dat benodigde 26, 30 miljoen voor de uitbreiding van 100 opleidingsplaatsen (zoals door het Capaciteitsorgaan geadviseerd) niet beschikbaar
is op de OCW-begroting.
Het kabinet beziet wat op korte termijn de mogelijkheden zijn om het
aantal opleidingsplaatsen uit te breiden.
De initiatiefnemer waardeert dat de Minister ernaar gaat kijken maar roept
op dit voortvarend op te pakken en geen tijd verloren te laten gaan. Een
opleiding tot tandarts duurt 6 jaar. Zij is van mening dat het advies van het
Capaciteitsorgaan serieuzer moet worden genomen en er direct enkele
tientallen plaatsen gerealiseerd moeten worden waarbij spreiding van
tandartsen over regio’s met onderbezetting een voorwaarde is.
VOORSTEL 4.
Verruim op korte termijn het aantal opleidingsplaatsen tandheelkunde en
kijk daarbij in het bijzonder om de regionale «witte vlekken» op te lossen.
4.3 REGIONALE SPREIDING VAN TANDARTSEN IS NODIG
Uit andere gegevens blijkt dat een opgeleide tandarts veelal aan de slag
gaat in de regio waar deze is opgeleid.
Figuur 6: zie bijlage12.
Tandartsen blijven «hangen» in de steden Groningen, Amsterdam en
Nijmegen: steden waar de tandartsen zijn opgeleid. Deze bevindingen, in
samenhang met de multiculturele samenstelling van de bevolking en
aanwezigheid van zwakkere groepen in sociaal en economisch opzicht,
veroorzaken een significante achterstand in mondzorg in onder andere de
regio Zuidwest Nederland met grote steden als Tilburg, Breda en in
Rotterdam.
Daarom moet het aantrekkelijker worden voor tandartsen om zich juist te
vestigen in de krimpgebieden. Hier lopen al enkele initiatieven voor. De
initiatiefneemster heeft in december 2020 ook een lans gebroken voor de
huisartsenspreiding, er moeten meer (beginnende) huisartsen naar regio’s
12

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

8

die nu onderbezet zijn of snel raken. De Minister voor Medische Zorg, de
provincies en zorgverzekeraars moeten beter en meer gaan samenwerken
om het tekort aan artsen in deze regio’s op te lossen. Voor beginnende
artsen moet het aantrekkelijker worden in deze regio’s te gaan wonen en
werken en dit geldt ook voor tandartsen. Het is belangrijk dat regio’s
leefbaar blijven en naast basisonderwijs betekent dit ook dat de bereikbaarheid van eerstelijnszorg zoals de huisarts en de tandarts goed wordt
geregeld.
In haar antwoord d.d. 21 juni 2021 op vragen van indienster geeft de
Minister aan dat regionale verschillen in het bezoek haar niet bekend zijn
en dat het Capaciteitsorgaan in een volgende raming in 2022 ook de
regionale spreiding van tandartsen en van tandartsbezoek in kaart brengt.
Maar dat zou betekenen dat op z’n vroegst in 2023 de discussie daarover
op gang komt. Dat is voor indienster te laat want grote regionale
verschillen zijn nu al zichtbaar en worden steeds meer zichtbaar.
VOORSTEL 5.
Het aantrekkelijker maken voor tandartsen om zich in een zwakke regio te
vestigen zoals Zeeland, Zuid Holland Zuid, West Brabant, Limburg,
Friesland en Overijssel.
5. BESLISPUNTEN
De indiener verzoekt de Kamer in te stemmen met de volgende beslispunten:
1. Meer onderzoek naar belang van goede mondzorg waardoor de
kennis en bewustwording groter wordt.
2. Structurele afspraken met zorgverzekeraars over voorlichting aan
kinderen en ouders over gratis mondzorg tot kinderen 18 jaar zijn.
3. Specifieke aandacht voor mondzorg bij kinderen door gemeenten bij
kinderdagverblijven, scholen en CJG’s.
4. Het aantal opleidingsplaatsen voor tandheelkunde verruimen.
5. Aantrekkelijk maken voor tandartsen om zich in een zwakke mondzorgregio’s te gaan vestigen.
6. FINANCIËLE CONSEQUENTIES
De budgettaire effecten van de voorstellen in deze initiatiefnota kunnen
verschillen. In veel gevallen zijn de budgettaire effecten afwezig of zeer
beperkt. Door de rijksbijdrage voor de 18-minners in het zorgverzekeringsfonds zijn de financiële consequenties zeer gering. We hebben het immers
over bestaand financieel beleid waarvoor meer aandacht moet komen.
Dit onderzoek kan in het normale budget worden opgevangen.
Voor de 100 extra opleidingsplaatsen is tussen de 26 & 28 mln. nodig. Er
dient echter op korte termijn gestart te worden met enkele tientallen extra
opleidingsplaatsen zodat het huidige aantal van 259 snel wordt uitgebreid.
Dit kan meegenomen worden in de volgende OCW-begroting omdat er
volgens de indiener haast is in ieder geval te starten met extra opleidingsplaatsen en leerplekken met name in de regio’s die zich als zwak
kenmerken.
Van den Berg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

9

BRONNEN
− van der Tas JT, Kragt L, Elfrink MEC, Bertens LCM, Jaddoe VWV, Moll
HA, Ongkosuwito EM, Wolvius EB. Social inequalities and dental caries
in six-year-old children from the Netherlands. J Dent. 2017
Jul;62:18–24.
− https://www.staatvandemondzorg.nl/app/uploads/2019/06/Gezondemond-gezond-lichaam_Samenvatting-en-conclusies.pdf
− Kragt L, van der Tas JT, Moll HA, Elfrink ME, Jaddoe VW, Wolvius EB,
Ongkosuwito EM. Early Caries Predicts Low Oral Health-Related
Quality of Life at a Later Age. Caries Res. 2016;50(5):471–479.
− Isaksson H, Alm A, Koch G, Birkhed D, Wendt LK. Caries prevalence in
Swedish 20-year-olds in relation to their previous caries experience.
Caries Res. 2013;47(3):234–42.
− Jevdjevic M, Trescher AL, Rovers M, Listl S. The caries-related cost and
effects of a tax on sugar-sweetened beverages. Public Health. 2019
Apr;169:125–132.
− https://www.cdhp.org/resources/298-lifetime-costs-of-a-cavity-by-deltadental
− https://capaciteitsorgaan.nl/app/uploads/2021/02/3a.-Bijstelling-adviesbrief-t.a.v.-VWS-3-april-2020.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 882, nr. 2

10