Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

34 352

Uitvoering en evaluatie Participatiewet

Nr. 265

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE
EN PENSIOENEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 januari 2023
Inleiding
In de brief Aanpak Krapte op de Arbeidsmarkt van 17 december 20211 is
toegezegd u eind 2022 een uitgebreide voortgangsbrief te sturen over het
programma Simpel Switchen in de Participatieketen (Simpel Switchen).
Binnen Simpel Switchen staan de behoeften en mogelijkheden van het
individu centraal. Samen met veel partners werken we aan het versoepelen van overgangen in de participatieketen zodat mensen makkelijker
aan het werk kunnen gaan en blijven en daadwerkelijk mee kunnen doen
op de voor hen best passende plek. We richten ons vooral op het
versoepelen van de overgang tussen uitkering en werk en op het
versoepelen van overgangen tussen dagbesteding, beschut werk, de
banenafspraak en regulier werk (heen-en-terug). Het is belangrijk dat
mensen hierbij integraal worden ondersteund en begeleid en dat de
financiële onzekerheden zoveel mogelijk worden weggenomen.
Hieronder vindt u een terugblik op de activiteiten van het afgelopen jaar
en een blik vooruit naar de doelstellingen van Simpel Switchen voor de
komende jaren.
Een terugblik, wat hebben we gedaan en waar staan we nu
Met Divosa en vele partners2 werken we samen in de Werkplaats Simpel
Switchen. Hier informeren en inspireren we elkaar en werken we
gezamenlijk aan de Simpel Switchen doelen. We kijken altijd vanuit het
1
2

kst-34352-265
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 29 544, nr. 1086.
Ministerie van VWS, UWV, Movisie, SAM (beroepsvereniging voor uitvoerders in het publieke
sociaal domein), VNG, Cedris, VGN, LCR, Ieder(in), Nibud, Inlichtingenbureau, Programmaraad
Regionale Arbeidsmarkt, Landelijk Federatie Belangenverenigingen Onderling Sterk (LFB) en
MIND.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 265

1

individu waar processen in de uitvoeringspraktijk kunnen worden
verbeterd en eventueel aanvullend aanpassing van wet- en regelgeving
nodig is om drempels in de overgangen te verlagen en het makkelijker te
maken mee te doen op de best passende plek. Indien nodig doen we
(verdiepend) onderzoek om knelpunten en oplossingen te identificeren.
Uitbouwen van de Simpel Switchen beweging
In de jaren 2019 tot en met 2021 heeft Simpel Switchen veel producten
opgeleverd. Denk hierbij aan de toolkit parttime werk, de Inspiratielabs On
Tour (IOT’s) en de serious game één uur in de bijstand3. Begin dit jaar
hebben we een effectmeting gedaan naar het gebruik van deze producten.
Hieruit bleek dat gemeenten enthousiast zijn over Simpel Switchen. Het
spelen van de serious game bleek een goede manier om het bewustwordingsproces te starten en aan te zetten tot daadwerkelijke verandering van
processen in gemeenten. Denk daarbij aan het aanpassen van brieven aan
klanten, maar ook aan het stroomlijnen van het aanvraagproces van de
bijstand. Ook IOT’s hebben de nodige verandering in gang gezet. De
opgedane inspiratie is door gemeenten regelmatig omgezet in concrete
actie. De overige producten van Simpel Switchen blijken echter nog niet
erg bekend en worden nog niet veel gebruikt. Afgelopen jaar hebben we
daarom veel activiteiten uitgevoerd, gericht op het vergroten van de
bekendheid van de producten. Zo hebben er dit jaar vanuit met name
gemeenten, zorginstellingen en UWV ruim 150 mensen deelgenomen aan
webinars over Simpel Switchen, bijna 100 mensen hebben deelgenomen
aan nieuwe IOT’s en rond de 175 mensen hebben deelgenomen aan de
leergang Simpel Switchen.
Verbeteren van de uitvoeringspraktijk
In 2020 hebben Movisie en Stimulansz in opdracht van de Ministeries van
SZW en VWS de Verkenning Simpel Switchen op de kaart opgeleverd4.
Hierin staan de belemmerende en bevorderende factoren bij het switchen
tussen (arbeidsmatige) dagbesteding en vormen van werk centraal. In
2021 heeft u hierover een brief met een aankondiging van activiteiten
ontvangen5. Daarnaast heeft Instituut Gak het programma Stap voor Stap:
van dagbesteding naar (beschut) werk, opgezet. Over dit programma en
de voortgang van de toegezegde activiteiten, wordt u hieronder
geïnformeerd.
Programma Stap voor Stap
Uit de genoemde Verkenning komen meerdere redenen naar voren
waarom het voor deelnemers aan dagbesteding lastig is een stap verder
te komen richting de arbeidsmarkt. Het gaat dan bijvoorbeeld om een nog
niet soepel lopende samenwerking tussen partners en het niet altijd
centraal stellen van de ontwikkeling van individuele deelnemers. Om
deelnemers van dagbesteding te ondersteunen bij de overgang naar
(beschut) werk start Instituut Gak een tweejarig programma. Lokale
projecten, waarin aanbieders van dagbesteding, gemeenten en lokale
werkgevers aan deelnemers van dagbesteding de kans bieden om
(beschut) aan het werk te gaan, worden gestimuleerd. Hierbij is een
terugkeer altijd mogelijk. Aan dit programma wordt ook een onderzoek
gekoppeld waarmee naast de opbrengsten ook de verhalen van
deelnemers en ervaringen van organisaties na afloop van het programma
breed beschikbaar worden gesteld. Het programma start in januari 2023.
3

Zie voor alle producten www.simpel-switchen.nl.
Kamerstuk 34 352, nr. 203.
5
Kamerstuk 34 352, nr. 217.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 265

2

Voortgang activiteiten
Organiseren van Inspiratielabs On Tour (IOT’s)
In 2022 heeft Divosa, in navolging van de succesvolle IOT’s in eerdere
jaren opnieuw IOT’s georganiseerd bij verschillende gemeenten. De
switch tussen dagbesteding en (beschut) stond daar centraal. In deze
bijeenkomsten hebben zo’n 100 mensen van vooral UWV, gemeenten en
zorginstellingen elkaar geïnformeerd en geïnspireerd.
Zo werd het belang van een flexibel en divers aanbod beschut werk
benadrukt evenals het werken vanuit een gezamenlijk verantwoordelijkheidsgevoel en het monitoren van resultaten zodat kan worden gebouwd
aan vertrouwen tussen het zorg- en werkdomein.
Uitbreiden rol van ervaringsdeskundigen
Samen met ervaringsdeskundigen en koepelorganisaties6 is gekeken wat
de beste manier is om ervaringsdeskundigen te betrekken bij de activiteiten binnen het programma Simpel Switchen. Ervaringsdeskundigen
hebben aangegeven graag aan de voorkant, tijdens en na afloop van een
activiteit te worden betrokken. Het komende jaar gaan we hiermee verder
aan de slag. Daarnaast heeft de Minister voor Langdurige Zorg en Sport
(LZS) aangekondigd de inzet van ervaringsdeskundigen bij het maken van
beleid te verbeteren7. De Minister voor LZS heeft hierbij een coördinerende rol en richt een interdepartementale werkgroep in. In deze
werkgroep wordt gekeken naar benodigde randvoorwaarden en andere
mogelijkheden om de betrokkenheid van ervaringsdeskundigen bij
beleidsontwikkeling en -uitvoering Rijksbreed te bevorderen.
Leergang Simpel Switchen
Afgelopen jaar hebben SAM (beroepsvereniging voor uitvoerders in het
sociale domein), Divosa en Movisie een integrale (digitale) leergang
Simpel Switchen ontwikkeld. De leergang is opgezet voor uitvoerend
professionals binnen de participatieketen in het sociaal domein en biedt
handvatten om inwoners te ondersteunen bij het maken van een overstap.
Aan deze leergang hebben rond de 175 mensen vanuit gemeenten, UWV
en zorginstellingen deelgenomen. Vanaf 2023 wordt de leergang Simpel
Switchen opgenomen in het reguliere aanbod van Divosa en SAM.
Ontwikkelen van routes tussen vormen van werk
Movisie werkt aan het opstellen van vier schematische routes die mensen
doorlopen als zij (willen) switchen van de ene vorm van werk naar de
andere. Met deze routes wordt in kaart gebracht welke wegen voor
mensen kunnen leiden naar de best passende plek. Denk hierbij bijvoorbeeld aan routes van dagbesteding naar beschut werk of juist van betaald
werk naar vrijwilligerswerk. Movisie spreekt hiervoor binnen vier
organisaties met mensen die een switch hebben gemaakt en hun
begeleiders. In het eerste kwartaal van 2023 zijn deze routes gereed.
Inzichtelijk maken van wet- en regelgeving: switchen tussen dagbesteding
– werk
Uit de Verkenning Simpel Switchen op de kaart kwam naar voren dat weten regelgeving geen directe belemmeringen opleveren voor het switchen,
6
7

LCR, Iederin, Mind, LFB.
Kamerstuk 24 170, nr. 254.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 265

3

maar dat de veelheid en complexiteit ervan wel degelijk drempels
opwerpen. Daarom heeft de Argumentenfabriek de opdracht gekregen om
een praktisch en makkelijk te gebruiken product te ontwikkelen dat inzicht,
duidelijkheid en handvatten biedt aan de mensen die (willen) switchen,
hun omgeving én de professionals die hen daarbij helpen. Er zijn
verschillende denksessies georganiseerd met professionals en ervaringsdeskundigen om vanuit hun behoeften een interactief product te maken.
In het eerste kwartaal van 2023 wordt dit opgeleverd.
Handreiking parttime ondernemen
De regeling voor parttime ondernemen kan belemmerend werken in de
overgang tussen uitkering en werk. Denk aan het verrekenen van het
inkomen, de complexe regels van de Belastingdienst en het bieden van de
juiste begeleiding. Daarom is er voor gemeenten een handreiking
ontwikkeld8 met goede voorbeelden uit de uitvoeringspraktijk om mensen
vanuit de bijstand een stap richting werk te laten zetten via parttime
ondernemerschap.
Aanpassen van wet- en regelgeving
Binnen Simpel Switchen kijken we altijd naar mogelijke verbeteringen in
de uitvoeringspraktijk en aanvullend of wet- en regelgeving moet worden
aangepast.
Aanpassing van het Besluit advisering beschut werk
Een beschutte werkplek biedt voor veel mensen die daar werken
langdurig ontwikkelingsmogelijkheden. Er zijn ook mensen, met name
jongeren, die beginnen op een beschutte werkplek en zich na een tijdje
zodanig ontwikkelen dat een baan in het kader van de banenafspraak of
ander werk beter bij hen past. Nu zijn mensen soms terughoudend om
deze stap te zetten. Mensen ervaren onvoldoende zekerheid om weer naar
beschut werk te stromen als een baan in het kader van de banenafspraak
of ander werk toch niet lukt. UWV moet dan namelijk opnieuw beoordelen
of iemand nog steeds voldoet aan de criteria voor beschut werk. Om dit te
veranderen heb ik een aanpassing van het Besluit advisering beschut
werk voorbereid. Met deze aanpassing wordt het mogelijk dat mensen
zonder inhoudelijke beoordeling van UWV weer naar beschut werk
kunnen stromen, als de overstap naar ander werk toch niet past. Het
voornemen was om deze aanpassing per juli 2023 in te voeren. Uit
overleg met UWV over de uitvoerbaarheid is echter gebleken dat dit niet
haalbaar is. Het lukt niet om tijdig de benodigde gegevensverwerking in
het doelgroepregister te realiseren, mede doordat momenteel de eerste
stappen worden gezet om het doelgroepregister voor de banenafspraak te
vernieuwen. Het streven is om de wijziging op een nader te bepalen
datum in 2024 in te laten gaan. De tussentijd wordt benut om samen met
UWV te werken aan de randvoorwaarden die voor uitvoering van het
wijzigingsbesluit nodig zijn. Uw Kamer wordt medio 2023 nader
geïnformeerd.
Participatiewet in Balans en bufferbudget
Met de Kamerbrief van 28 november jl.9 bent u geïnformeerd over het
traject Participatiewet in Balans. Een aantal van de in dit traject aangekondigde maatregelen sluiten aan bij de oplossingsrichtingen vanuit Simpel
Switchen en de aanbevelingen in het rapport «Als verrekenen een
8
9

https://www.divosa.nl/handreiking-verrekenen-inkomsten-uit-parttime-ondernemerschap.
Kamerstuk 34 352, nr. 260.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 265

4

beperking is». Het gaat dan om het verruimen van de bijverdiengrenzen
en het in de Participatiewet opnemen van een discretionaire bevoegdheid
voor gemeenten en SVB om in schrijnende gevallen bijstand met
terugwerkende kracht toe te kennen voor in beginsel maximaal drie
maanden. Ook wordt naar aanleiding van de opbrengsten van Simpel
Switchen het idee van een bufferbudget uitgewerkt, een budget dat
gemeenten kunnen inzetten voor bijstandsgerechtigden die door
schommelingen die ontstaan door het verrekenen van inkomen, op
maandbasis onder het bestaansminimum (dreigen te) komen. Het
verderop in deze brief genoemde onderzoek naar het bufferbudget zal
worden betrokken bij de verdere uitwerking.
Aanvullend daarop staat een aantal voornemens opgenomen; zoals het
creëren van een grondslag in de Participatiewet zodat gemeenten
inkomsten automatisch kunnen verrekenen aan de hand van gegevens uit
de polisadministratie en het versimpelen van het verrekenen van het
vakantiegeld. De aanvraagprocedure voor een uitkering wordt vereenvoudigd, zodat de drempel om kortdurende arbeid vanuit de bijstand te
aanvaarden wordt verlaagd. Daarbij is het uitgangspunt dat mensen bij
het aanvragen van bijstand informatie niet zelf hoeven aan te leveren als
deze gegevens voor de gemeente al beschikbaar zijn in digitale systemen,
dit uitgangspunt wordt verduidelijkt in de wet. Ook wordt het gebruik van
Digid mogelijk gemaakt bij het aanvragen van bijstand.
Het doen van onderzoek
Binnen Simpel Switchen kijken we steeds vanuit het individu wat er nodig
is om overgangen te versoepelen. Het gaat vaak om ingewikkelde
processen waar veel knelpunten naar boven komen die soms vragen om
aanvullend onderzoek.
Onderzoek integrale ondersteuning
De ondersteuning van mensen in het sociaal domein is nog vaak
verkokerd en onvoldoende samenhangend. Om meer zicht te krijgen in
bestaande integrale ondersteuningsvormen, knelpunten en oplossingsrichtingen, voert onderzoeksbureau De Beleidsonderzoekers een
verkenning uit naar integrale ondersteuning in het sociaal domein. Met dit
onderzoek wordt een overzicht gegeven van vormen van integrale
ondersteuning in Nederland, de werking en effecten van ondersteuning,
belemmeringen die ervaren worden, en aanknopingspunten voor
verbetering. Daarnaast worden vijf praktijkvoorbeelden van integrale
ondersteuning beschreven, bedoeld als inspiratie voor medewerkers van
organisaties op beleids- en bestuurlijk niveau. Het rapport wordt aan het
einde van het eerste kwartaal van 2023 opgeleverd.
Verdiepend onderzoek financiële belemmeringen dagbesteding
Uit de Verkenning Simpel Switchen op de Kaart bleek dat de gekozen
financieringsvorm van de dagbesteding het vaakst als belemmerende
factor wordt gezien voor de doorstroom vanuit dagbesteding naar
(beschut)werk. Onderzoeksbureaus Berenschot en De Beleidsonderzoekers diepen deze financiële belemmeringen nu verder uit. Daarnaast
kijken zij naar het handelingsperspectief voor het Rijk en lokale partners.
Dit doen de onderzoekers door inzicht te geven in de herkomst van
financiële belemmeringen (uitvoeringspraktijk of wet- en regelgeving),
inzicht te geven in andere (vernieuwende) vormen van financiering die
financiële belemmeringen kunnen wegnemen en tot slot door te
beschrijven welke praktijkvoorbeelden van innovatieve vormen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 265

5

financiering er zijn. Dit onderzoek wordt aan het einde van het eerste
kwartaal van 2023 opgeleverd.
Onderzoek afbakening doelgroep banenafspraak
Onderzoeksbureau Panteia voert onderzoek uit naar de Wet banenafspraak en de afbakening van de doelgroep banenafspraak. Eén van de
vragen hierbij betreft het in kaart brengen van de implicaties als mensen
met een beschut werkindicatie bij een reguliere werkgever werken zouden
worden toegelaten tot de doelgroep banenafspraak. De onderzoeksresultaten worden eind februari 2023 verwacht.
Onderzoek bufferbudget
In mijn brief van 5 juli 202110 heb ik een verkenning van het bufferbudget
aangekondigd. De Beleidsonderzoekers samen met Verwonderzoek is
gevraagd om te onderzoeken of en hoe het bufferbudget een oplossing
zou kunnen bieden voor de feitelijke financiële problemen die voor
mensen kunnen ontstaan als gevolg van inkomstenverrekening. Het
onderzoek is 15 december 2022 opgeleverd (bijgevoegd). Zoals aangegeven, worden de uitkomsten van dit onderzoek betrokken bij de verdere
uitwerking van het bufferbudget binnen het traject Participatiewet in
Balans.
Uitbreiding en verlenging pilot Sociaal Innovatiefonds
Er wordt € 2 miljoen11 ingezet voor een uitbreiding en verlenging van de
pilot van het Sociaal Innovatiefonds12. Dit publiek-private fonds heeft als
doel om werkgevers te ondersteunen bij het doen van investeringen in
inclusieve aanpassingen om groepen mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt aan te nemen. Met een verlenging en uitbreiding van de
pilot kunnen vijf extra werkgeversdeals worden gerealiseerd en daarmee
ook extra banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Vooruitblik, wat gaan we doen
Met de uitvoering van het programma Simpel Switchen laten we zien dat
je steeds vanuit de behoeften van het individu met soms kleine praktische
stappen, grote veranderingen in gang kunt zetten. Ook op het gebied van
wet- en regelgeving. Veranderingen die ertoe leiden dat de overgangen
tussen uitkering en werk of tussen vormen van (betaald) werk echt
makkelijker worden en mensen beter in staat worden gesteld mee te doen
op de best passende plek. De intensieve samenwerking met organisaties
in de uitvoering en met ervaringsdeskundigen werpt zijn vruchten af. Het
samenspel tussen verbeteringen in de uitvoering en aanpassing van weten regelgeving maakt Simpel Switchen tot een succes. Maar we zijn er
nog niet. Zoals eerder aangegeven zijn veel organisaties enthousiast over
Simpel Switchen en willen ze graag aan de slag, maar soms is het in de
praktijk nog lastig.
Om ervoor te zorgen dat het enthousiasme daadwerkelijk omgezet wordt
in concrete daden, wordt de komende jaren het programma Simpel
Switchen verder uitgebouwd en verbreed. Een onderdeel hiervan is een
groter gebruik van de Simpel Switchen producten en een daadwerkelijke
aanpassing van processen in de uitvoering. Ook gaan we samen met het
Ministerie van VWS en betrokken organisaties de komende jaren werken
10

Opvolging rapport «Als verrekenen een beperking is»: Kamerstuk 34 352, nr. 218.
Dit bedrag komt uit de vrijgevallen middelen van Dichterbij dan je denkt.
12
Kamerstuk 34 352, nr. 221.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 265

6

aan ontwikkelingsmogelijkheden voor mensen in de dagbesteding, voor
wie dat passend is. Daardoor wordt het makkelijker om vanuit de
dagbesteding door te groeien naar een vorm van (betaalde) arbeid.
Hiertoe wordt een integrale visie en doorgaande lijn tussen (arbeidsmatige) dagbesteding en (beschut) werk ontwikkeld. Met elkaar zetten we
in op het landelijk en lokaal vinden van samenhang tussen instrumenten
en voorzieningen die vanuit de Wmo en vanuit de Participatiewet kunnen
worden ingezet. Met alle betrokken partners blijven we werken aan het
identificeren van concrete knelpunten in de Simpel Switchen overgangen
en het opleveren van oplossingen, producten en activiteiten, waarbij we
altijd blijven kijken naar wat er nu al mogelijk is in de uitvoeringspraktijk
en waarvoor aanpassing van wet- en regelgeving nodig is.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 265

7