PI Lelystad
Inspectierapport
Doorlichting

PI Lelystad
Inspectierapport
Doorlichting

December 2012

Inhoudsopgave

2

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Voorwoord

6

Samenvatting

8

1

Inleiding

16

1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6

Aanleiding en doel
Reikwijdte van de doorlichting
Toetsingskader
Opzet
Capaciteit en bestemming
Leeswijzer

17
17
17
18
19
20

2

Rechtspositie gedetineerden

22

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8
2.9
2.10

Rechtmatige insluiting
Huisregels en introductie
Activiteitenprogramma
Accommodatie en hygiëne
Voeding en winkel
Maatschappelijk contact
Toegang tot zorg en geestelijke verzorging
Disciplinaire maatregelen en straffen
Klachtafhandeling en toezicht
Conclusie

23
24
25
26
27
28
30
31
32
33

3

Omgang met gedetineerden

34

3.1
3.2
3.3
3.4

Screening
Bejegening
Rapportage en documentatie
Conclusie

35
37
38
40

4	Interne veiligheid

42

4.1
4.2
4.3
4.4

Preventie en beheersing van incidenten
Agressiebeheersing
Drugsontmoediging
Conclusie

43
44
46
47

5

Maatschappijbeveiliging

50

5.1
5.2
5.3
5.4

Beveiligingsvoorzieningen en toezicht
Toekenning verlof
Voorwaardelijke invrijheidstelling
Conclusie

51
52
53
54

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

3

4

| PI Lelystad

6	Maatschappelijke reïntegratie

56

6.1
6.2
6.3

Voorbereiding nazorg
Reïntegratietrajecten
Conclusie

57
58
59

7

Organisatieaspecten

62

7.1
7.2
7.3
7.4
7.5

Personeelsmanagement
Communicatie
Integriteit
Evaluatie
Conclusie

63
64
65
66
67

Bijlage 1 Oordeel

68

Bijlage 2 Aanbevelingen

70

Bijlage 3 Gebruikte afkortingen

74

Bijlage 4 Belangrijkste bronnen

76

Bijlage 5 Inspectieprogramma

78

Bijlage 6 Geografische ligging PI Lelystad

82

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

5

Voorwoord

6

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

De Inspectie Veiligheid en Justitie (IVenJ) voerde in september 2012 een
doorlichting uit bij penitentiaire inrichting (PI) Lelystad. De IVenJ is
overwegend positief over het functioneren van deze inrichting. De
belangrijkste criteria zijn veelal op orde en de inrichting vaart onder het
bewind van de huidige directie een stabiele koers. Vanwege haar bestemming als gevangenis legt de inrichting veel accent op de ontwikkeling van
reïntegratieactiviteiten voor gedetineerden en strekt hiermee als voorbeeld
voor andere inrichtingen.
Dit positieve geluid geldt helaas niet voor het onderdeel van de inrichting
dat eerder het Detentieconcept Lelystad (DCL) werd genoemd. De Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI) besloot in 2009 om deze experimentele
detentievorm te beëindigen. De IVenJ constateert nu dat er nog steeds op
min of meer dezelfde wijze als ten tijde van het experiment, detentie in het
DCL ten uitvoer wordt gelegd. De wijze waarop dit gebeurt sluit onvoldoende aan bij de criteria van de IVenJ. De Inspectie pleit er dan ook voor dat de
inrichting én DJI snel duidelijkheid creëren over de toekomst van het DCL.

J.G. Bos
Hoofd van de Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

7

Samenvatting

8

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inleiding
De Inspectie Veiligheid en Justitie (IVenJ) wil haar belangrijkste bevindingen, oordelen, conclusies en aanbevelingen op een compacte wijze
overbrengen aan haar stakeholders. Deze samenvatting start met een korte,
uit de bevindingen samengestelde, beschouwing en omvat tevens een
weergave van alle conclusies, oordelen en aanbevelingen van de beoordeelde aspecten en hun criteria uit het onderliggende rapport.

Beschouwing
De IVenJ is positief over de wijze waarop PI Lelystad inhoud geeft aan
detentie en over de ontwikkelingen die in PI Lelystad gaande zijn. Zij trof
veelal gemotiveerde medewerkers die, soms onder forse druk, hun werkzaamheden betrokken uitvoeren. Daarbij is er een directie die duidelijk
aangeeft welke koers zij met de inrichting wil varen. Die duidelijkheid is er
op dit moment niet voor het voormalige detentieconcept Lelystad (DCL) in
unit C3.1 Zowel gedetineerden als medewerkers ontberen bij dit onderdeel
van de organisatie een helder perspectief.
Op grond van een door de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) geïnitieerde
evaluatie is in 2009 besloten om de ontwikkeling van dit detentieconcept
niet te continueren. De Inspectie vindt het dan vreemd om te constateren
dat de helft van deze capaciteit nog steeds wordt aangewend om, op min of
meer dezelfde wijze als in de aanvankelijke opzet beoogd, detentie ten
uitvoer te leggen. Alleen de ondersteuning door elektronica is in dit proces
niet meer zo manifest aanwezig. De Inspectie is van mening dat door dit
alles de in het DCL verblijvende gedetineerden een te beperkt activiteitenen zorgprogramma wordt aangeboden. Het is zaak dat de p.i., in nauw
overleg met DJI, de organisatie snel duidelijkheid biedt over de inhoudelijke
en organisatorische toekomst van het DCL.
Los van dit minder positieve aspect is de IVenJ, zoals gezegd, overwegend
positief over datgene wat zij in Lelystad aantrof: een arbeidsbedrijf waar een
frisse wind waait met een leiding die het lef heeft om te investeren in
mogelijkheden en een in het algemeen prettige omgang van medewerkers
met gedetineerden en met elkaar. Bij dit laatste past wel de kanttekening dat
er door gedetineerden en medewerkers nog steeds verschil wordt ervaren in
de wijze van omgang met gedetineerden en door de medewerkers onderling
tussen de units C1 en C2. Vanuit het perspectief van motiverend bejegenen
heeft unit C1 een achterstand ten opzichte van unit C2. Respondenten zijn
evenwel van mening dat beide units, qua werkwijze, momenteel naar elkaar
toegroeien. De Inspectie onderschrijft deze ontwikkeling.
1

Oogmerk van het DCL was om een bepaalde categorie gedetineerden, met behulp
van elektronische ondersteuning, hun detentie zoveel mogelijk ‘self supporting’ te
laten ondergaan. Hierdoor zou met name bespaard worden op personele inzet.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

9

De bij reïntegratie betrokken medewerkers van PI Lelystad vindt de
Inspectie goed uitgerust voor hun taak; zij tonen inzet en betrokkenheid.
Dat geldt ook voor de medewerkers van de afdeling gedetineerdenzaken. Bij
de opzet en uitvoering van reïntegratieplannen blijkt de afhankelijkheid van
externe ketenpartners echter tamelijk groot. Wijzigt er iets bij zo’n
ketenpartner, of wordt er door hen traag gewerkt, dan is dat van invloed op
de vormgeving van het reïntegratietraject. Dat is frustrerend voor de
medewerkers, maar zeker ook voor gedetineerden die uitgaan van een
voorspelbaar traject. Gegeven de ruime mogelijkheden die PI Lelystad
gedetineerden biedt om hun reïntegratie inhoud te geven, zou de aansluiting van binnen naar buiten nog kunnen verbeteren. De algehele opinie die
bij de Inspectie blijft hangen is dat PI Lelystad daarin haar weg wel weet te
vinden; daarvoor beschikt de organisatie over voldoende potentieel,
draagkracht en cohesie.

Rechtspositie gedetineerden
Naar het oordeel van de IVenJ voldoet de gang van zaken binnen de units C1
en C2 van PI Lelystad op het aspect rechtspositie in belangrijke mate aan de
criteria die de Inspectie hanteert. Dit geldt in mindere mate voor de gang
van zaken op unit C3. Door het aldaar geheel ontbreken van arbeid en een
schamel aanbod van overige activiteiten is er feitelijk sprake van een
‘uitgekleed gemeenschapsregime’ waarbinnen gedetineerden zich maar
moeten zien te redden. Kennelijk is de redenering dat het verblijf met zes
personen op een cel, en het vrijwel de gehele dag open staan van de
celdeuren, daarvoor voldoende compensatie bieden. De gedetineerden die
de IVenJ daarover sprak denken daar anders over. Zeker als zij langer dan
twee weken op de C3 moeten verblijven, neemt hun behoefte aan meer
variatie en mogelijkheden binnen het activiteitenprogramma toe.
Medewerkers onderschrijven deze behoefte. Het is zaak dat PI Lelystad, in
samenwerking met DJI, aan zowel gedetineerden als medewerkers, snel
duidelijkheid biedt over de inhoudelijke toekomst van dit, vanuit meerdere
opzichten, marginale organisatieonderdeel.

10

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Oordeel criteria
Insluiting

Huisregels

Activiteiten

Accommodatie

Voeding

Contact

Toegang zorg

Discipline

Klachtafhandeling

Aanbevelingen voor de p.i.
• Onderwerp het werkproces van de afdeling bevolkingsadministratie aan
een (externe) audit.
• Voer een afdoende aantal controles uit op de wekelijkse mutaties van de
afdeling bevolkingsadministratie (BVA).
• Draag zorg voor actuele en eenduidige huisregels die binnen de inrichting op uniforme wijze beschikbaar zijn en biedt gedetineerden altijd
ongevraagd aan om binnen 24 uur een persoonlijke toelichting op de
vigerende regels te verzorgen.
• Ontwikkel voor de gedetineerden verblijvend op de C3 een activiteitenprogramma dat vergelijkbaar is met het reguliere activiteitenprogramma
van een gevangenis.
• Bied alle regimes een gelijk assortiment en gelijke faciliteiten om voeding
te bereiden.
• Bied gedetineerden een flexibeler bezoekplanning aan met de mogelijkheid om minimaal een keer per zeven dagen bezoek te ontvangen.
• Bewaak een goede toegankelijkheid van psychologen en de voorgenomen
intensivering van de samenwerking tussen psychologen en overige
functionarissen van de p.i. en beoordeel of deze, zoals voorgenomen,
voldoende effectief zijn.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

11

Omgang met gedetineerden
Op het aspect ‘omgang met gedetineerden’ komt de Inspectie tot een
overwegend positief oordeel. De screening is op orde en de omgang met
gedetineerden is in het algemeen betrokken en op units C1 en C2 ondersteund door het mentoraat. Dit is niet het geval op unit C3, maar de IVenJ
realiseert zich dat het met deze vlottende doelgroep en afwijkende
organisatieopzet lastig is om dit daar te realiseren. Toch pleit zij voor meer
mogelijkheden voor gedetineerden om op de C3 in persoonlijk contact met
penitentiair inrichtingswerkers (piw’ers) te komen. De Inspectie is van
mening dat het rapportage- en documentatieproces een positieve ontwikkeling doormaakt, maar onderkent op dit criterium nog wel verschillen
tussen de units C1 en C2.

Oordeel criteria
Screening

Bejegening

Rapportage

Aanbevelingen voor de p.i.
• Bied gedetineerden op de C3 meer gestructureerde mogelijkheden tot
persoonlijk contact met een piw’er.
• Draag er voor zorg dat gedetineerden en medewerkers de bejegeningswijze tussen C1 en C2 als meer gelijkwaardig ervaren.
• Intensiveer het gebruik van Tulp, D&R-plannen en MDO door met name
unit C1.

Interne veiligheid
Op het aspect ‘interne veiligheid’ komt de Inspectie tot een overwegend
positief oordeel. Er is een operationele BHV-organisatie met een oefenjaarplan dat in nauwe samenwerking met ketenpartners wordt uitgevoerd. Een
recente RI&E ontbreekt echter en het BHV-plan vraagt nog om enige
aanpassing. PI Lelystad heeft ruime mogelijkheden om incidenten, waarbij
agressie een rol speelt, te beheersen. Er is een goed geoefend IBT en tijdens
werkuren altijd een direct inzetbaar IRT. De geoefendheid van met name
piw’ers in de omgang met agressie kan nog worden verbeterd en ook hun
deelname aan de FVT-training en -toets dient nog meer gestimuleerd te
worden. De p.i. voert een actief drugsontmoedigingsbeleid waarbij het
toezicht op de gang van zaken in de bezoekzaal nog wel verbetering
behoeft.

12

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Oordeel criteria
Preventie

Agressiegeheersing

Drugsontmoediging

Aanbevelingen voor de p.i.
• Draag zorg voor actualisering van de RI&E en het BHV-plan.
• Stuur intensiever op deelname aan personeelssport en de FVT.
• Zorg voor goed functionerende camera’s met inzoommogelijkheid in de
bezoekzaal.

Maatschappijbeveiliging
Op de criteria van het aspect ‘maatschappijbeveiliging’ is de Inspectie over
het geheel genomen minder positief in haar oordeel. De beveiligers zijn
goed opgeleid en de beveiligingsvoorzieningen functioneren naar behoren.
Een geregelde check van leidinggevenden op het veiligheidshandelen door
medewerkers vraagt echter nog wel aandacht.2 Met name dit laatste laat de
Inspectie zwaar meewegen bij het oordeel. De vrijhedenprocedures,
inclusief die voor v.i., past de p.i. zorgvuldig toe, maar de kennis over de
v.i.-regeling en de toepassing daarvan kan nog worden verbeterd.

Oordeel criteria
Beveiliging

Verlof

V.i.

Aanbevelingen voor de p.i.
• Laat de leiding van de beveiliging geregeld nagaan of de werkzaamheden
nog conform de instructies c.q. afspraken worden uitgevoerd.
• Verbreed binnen de p.i. de kennis over v.i. en draag zorg voor uniforme,
juiste informatievoorziening over de toepassing van v.i.
2

In de wederhoorreactie laat PI Lelystad weten de werkinstructie te hebben aangepast
en de controle op de uitvoering daarvan te hebben verscherpt.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 13

Maatschappelijke reïntegratie
Op het aspect ‘maatschappelijke reïntegratie’ voldoet PI Lelystad, vanuit het
uitvoeringsperspectief, vrijwel geheel aan de daaraan te stellen eisen en is
de p.i. op innovatieve wijze bezig om het ‘in house’ opleidingsaanbod
verder te ontwikkelen; de Inspectie beschouwt dit als een voorbeeld voor
andere p.i.’s. De opzet en uitvoering van reïntegratieplannen zou - van
binnen naar buiten - nog beter op elkaar afgestemd kunnen worden.
Daarvoor rust niet alleen een verantwoordelijkheid bij de p.i., maar zeker
ook bij externe (keten)partners zoals reclasseringsorganisaties en DJI.

Oordeel criteria
Aanbeveling voor de p.i.
Nazorg

Reïntegratietrajecten		

★

• Draag zorg voor een verdere ontwikkeling van -inrichtingsbrede- actieve
participatie van piw’ers/mentoren in de voorbereiding en uitvoering van
D&R-plannen.

Aanbeveling voor DJI
• Draag zorg voor efficiënte werkprocedures en systeemondersteuning van
de werkprocessen op het terrein van gedetineerdenzaken.

Organisatieaspecten
Op het aspect ‘organisatie’ scoort PI Lelystad naar het oordeel van de
Inspectie overwegend voldoende. Er is aandacht voor personeelsontwikkeling en de directie onderneemt initiatieven om de medewerkers actief bij de
organisatieontwikkeling te betrekken. Op het onderdeel evaluatie ziet de
Inspectie nog wel de noodzaak voor verbeteringen. Zo vereist het voor de
p.i. vigerende beleid de nodige ordening en actualisatie.

14

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Oordeel criteria
Personeel

Communicatie

Integriteit

Evaluatie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 15

1
Inleiding

16

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

1.1 Aanleiding en doel
De Inspectie Veiligheid en Justitie (IVenJ) houdt toezicht op de sanctietoepassing in Nederland. Zij doet dit onder meer door met een zekere regelmaat
penitentiaire inrichtingen (p.i.’s) op hun functioneren te beoordelen. De PI
Lelystad heeft een bestemming als gevangenis. De toenmalige Inspectie voor
de Sanctietoepassing (ISt), die is opgegaan in de IVenJ, heeft de p.i. eerder
doorgelicht in 2005 en als vervolg daarop, in 2006, een vervolgonderzoek
uitgevoerd.
Deze doorlichting staat op zichzelf en is onderdeel van de door de IVenJ
beoogde cyclus om inrichtingen eens in de vijf jaar door te lichten.
Het doel van de doorlichting is na te gaan hoe het in de PI Lelystad is gesteld
met de rechtspositie van en de omgang met gedetineerden, de interne en
maatschappelijke veiligheid, de reïntegratieactiviteiten en de met dit alles
samenhangende aspecten van organisatie. Aan de hand van haar bevindingen en oordeel doet de Inspectie voorstellen in de vorm van aanbevelingen
voor de inrichting en aanbevelingen voor DJI (zie ook 1.3).

1.2 Reikwijdte van de doorlichting
Lelystad is een van de 29 zelfstandige vestigingen van het gevangeniswezen;
de doorlichting omvat de gehele vestiging.

1.3 Toetsingskader
Voor de doorlichting heeft de Inspectie het toetsingskader voor het
gevangeniswezen gebruikt, dat in mei 2012 is geactualiseerd. Dit toetsingskader is gebaseerd op nationale en internationale wet- en regelgeving en breed
aanvaarde normen.3 Het toetsingskader omvat de volgende zes aspecten:
• rechtspositie gedetineerden;
• omgang met gedetineerden;
• interne veiligheid;
• maatschappijbeveiliging;
• maatschappelijke reïntegratie;
• organisatieaspecten.
3

Het betreft internationale verdragen, gedragsregels, wetgeving, maatregelen,
ministeriële regelingen, circulaires en aanwijzingen die van toepassing zijn op de
tenuitvoerlegging van detentie. Het volledige toetsingskader is te vinden via de
website van de IVenJ (www.ivenj.nl).

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 17

In samenhang bezien geven deze aspecten een goed beeld van de mate
waarin een penitentiaire inrichting haar maatschappelijke opdracht vervult.
Genoemde aspecten zijn opgedeeld in criteria. De Inspectie komt bij ieder
criterium tot een integraal oordeel dat is samengesteld op basis van een
weging van de dimensies: uitvoering, beleid en check op de uitvoering. Bij
de dimensie uitvoering stelt de Inspectie vast in hoeverre de uitvoering
voldoet aan de daaraan te stellen eisen. Bij de dimensie beleid beziet de
Inspectie of in de inrichting ten aanzien van het te toetsen criterium
(vastgelegd) beleid beschikbaar is dat voldoet aan geldende wet- en
regelgeving. Bij de dimensie check op de uitvoering gaat de Inspectie na in
hoeverre de juiste uitvoering van het beleid is zeker gesteld.
De Inspectie geeft haar oordeel per criterium weer in de volgende vijf
waarderingen4:
Voldoet niet aan de relevante normen en verwachtingen.
Voldoet in beperkte mate aan de relevante normen en verwachtingen.
Voldoet overwegend maar niet volledig aan de relevante normen en verwachtingen.
Voldoet geheel aan de relevante normen en verwachtingen

★

Het criterium of een onderdeel van het criterium strekt tot voorbeeld voor andere inrichtingen

Het oordeel van een criterium kan leiden tot een of meerdere aanbevelingen. De aanbevelingen zijn gericht aan de p.i. of, meer vanuit macroperspectief, aan DJI:
Aanbeveling voor de p.i.: De IVenJ constateert afwijkingen ten opzichte
van het criterium; het is noodzakelijk dat de p.i. actie(s) onderneemt om de
afwijkingen te verbeteren.
Aanbeveling voor DJI: De IVenJ is van mening dat DJI in relatie tot de
bevindingen actie dient te ondernemen ten aanzien van beleid en/of
uitvoering. De actie kan gericht zijn op de gang van zaken in een specifieke
inrichting, maar ook betrekking hebben op algemeen geldend beleid en/of
uitvoering.

1.4 Opzet
Methode
Bij een doorlichting verzamelt de Inspectie feitelijke gegevens door
document­onderzoek vooraf en ter plaatse, observaties in de p.i. en interviews met een breed scala aan betrokkenen bij de inrichting. Het toetsings4

18

| PI Lelystad

In bijlage 1 staan alle oordelen op de toetsingscriteria bij elkaar.

Inspectie Veiligheid en Justitie

kader vormt het uitgangspunt van de doorlichting. Dit toetsingskader is
uitgewerkt in een aantal gestructureerde vragen- en checklijsten. De
Inspectie zet alle verzamelde gegevens vervolgens af tegen de normen uit het
toetsingskader en komt zo tot een oordeel over de mate waarin een criterium
voldoet aan die normen. Een doorlichting wordt altijd door ten minste twee
inspecteurs uitgevoerd. Zie bijlage 5 voor het inspectieprogramma.

Uitvoering en tijdpad
De doorlichting van PI Lelystad is uitgevoerd door twee inspecteurs in een
periode van drie dagen. De doorlichting is op 31 juli 2012 aangekondigd aan
de p.i. en op 18, 19 en 26 september uitgevoerd. De directeur van PI Lelystad
heeft op 31 oktober de conceptversie van het inspectierapport voorgelegd
gekregen om te kunnen reageren op de feitelijke bevindingen. Op 15
november heeft de Inspectie zijn reactie ontvangen en op 26 november
heeft het hoofd van de Inspectie VenJ het inspectierapport vastgesteld en
aangeboden aan de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.

1.5 Capaciteit en bestemming
PI Lelystad is een tamelijk grote inrichting, die in 1995 als nieuwbouw in
gebruik is genomen. De totale capaciteit per januari 2012 is 534 plaatsen.
Bestemming
Gevangenis standaard

Capaciteit
360

Gevangenis extra zorgvoorziening

24

Detentie Concept Lelystad (DCL)

117

Strategische reserve (mpc)

33

Totaal

534

Het complex omvat, naast een groot entreegebouw met vrijwel alle
ondersteunende voorzieningen, in totaal drie verblijfsgebouwen/units
waarvan twee ‘koepels’, aangeduid als C1 en C2 en ieder onderverdeeld in 4
gescheiden afdelingen met per afdeling een capaciteit van 48 plaatsen.
Voorts staat er binnen de muren een verblijfsgebouw van recenter datum
dat momenteel voor de helft in gebruik is als Detentieconcept Lelystad
(DCL). Sinds enige tijd wordt dit onderdeel intern aangeduid als C3. Voor dit
onderdeel van de organisatie gebruikt deze rapportage ook de duiding C3.
In unit C3 verblijven gedetineerden op een voldoende ruime en daarvoor
geoutilleerde zespersoonscel waarbij ieder bed is voorzien van een
elektronisch front voorzien van beeldscherm met tv-functie, telefoon en

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 19

digitale bestellijst voor de winkel. Feitelijk fungeert unit C3 als gevangenis
voor arrestanten.5
Ten tijde van de inspectie was de MPC-capaciteit van de p.i. niet in gebruik.6

1.6 Leeswijzer
De navolgende hoofdstukken behandelen elk een aspect uit het toetsingskader. In die hoofdstukken opent elke paragraaf met een korte omschrijving
van het criterium uit het toetsingskader. Hierop volgen - beknopt beschreven - de relevante bevindingen die hebben geleid tot het oordeel over dat
criterium.7 Afgesloten wordt met eventuele aanbevelingen. Elk hoofdstuk
besluit met een conclusie op basis van alle beoordeelde criteria bij het
betreffende aspect.

5
6

7

20

| PI Lelystad

Bestemmingsbeschikking DJI d.d. 24 januari 2006, kenmerk 5399188/06/DJI.
In dit geval wordt onder MPC-capaciteit verstaan: een éénpersoonscel voorzien van
voorzieningen om twee gedetineerden te huisvesten: o.a. stapelbed en dubbele
kastruimte.
In afwijking van eerdere doorlichtingsrapportages van de IVenJ is, omwille van
efficiency, besloten om de bevindingen in dit rapport, bij wijze van pilot, kort en
bondig weer te geven. De eerdere afzonderlijke beoordeling van de dimensies
uitvoering, beleid en check is nu onderdeel van een -gewogen- integrale beoordeling
van ieder criterium.

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 21

2
 echtspositie
R
gedetineerden

22 | PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Dit hoofdstuk beoordeelt op basis van negen criteria uit het toetsingskader
hoe het gesteld is met de rechtspositie van de gedetineerden in PI Lelystad.
Elke paragraaf opent met in het kort het criterium dat de Inspectie hanteert.
Het hoofdstuk sluit af met een conclusie.

2.1 Rechtmatige insluiting
Criterium
Gedetineerden dienen op basis van een rechtmatige titel te worden
ingesloten. Het is daarom zaak dat een inrichting alle documenten rondom
insluiting en identiteit goed controleert en vastlegt in het gedetineerdendossier. Daartoe heeft de sector­directeur gevangeniswezen in mei 2009 een
fiatteringsregeling bevolkings­administratie (bva) vastgesteld die bij het
insluitingsproces moet worden toegepast.

Bevindingen
De afdeling bevolkingsadministratie heeft de afgelopen tijd alle zeilen
moeten bijzetten om de dienstverlening naar de organisatie op een
acceptabel niveau te houden. Ziekte en personele mutaties waren daar
debet aan. Gelukkig melden de medewerkers dat zij het werkproces nu weer
redelijk tot goed in de hand hebben en zijn zij content met de (betere)
beschikbaarheid in de (nieuwe) functie in plv. hoofd gedetineerdenzaken.
Qua werkproces valt het de Inspectie op dat een deel van de administratieve
handelingen van de bva onvoldoende wordt ondersteund door geautomatiseerde systemen en procedures, waardoor medewerkers ‘het wiel telkens
opnieuw’ moeten uitvinden; zie in dit verband ook 6.1.8 Het werkproces van
de bva blijkt nog niet door een expert van DJI geaudit te zijn. Ook beoordeelt de directie de afwerking van de dossiers te fragmentarisch waardoor de
norm van 5% check van de bva-mutaties niet wordt gerealiseerd.

Oordeel
De IVenJ oordeelt dat PI Lelystad op dit criterium niet volledig maar
overwegend voldoet, omdat de werkprocessen binnen de afdeling bevolkingsadministratie tot nu toe niet aan een interne of externe audit zijn
onderworpen. Tevens bleek dat de directie, afgezet tegen de norm van 5%
van de wekelijkse mutaties, onvoldoende dossiers op juistheid checkt.

8

Deze constatering geldt ook voor andere p.i.’s.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 23

Aanbevelingen voor de p.i.
• Onderwerp het werkproces van de afdeling bevolkingsadministratie aan
een (externe) audit.
• Voer een afdoende aantal controles uit op de wekelijkse mutaties van de
afdeling BVA.

2.2 Huisregels en introductie
Criterium
Iedere gedetineerde moet bij binnenkomst in een inrichting zo veel
mogelijk in een voor hem begrijpelijke taal op de hoogte worden gesteld
van zijn rechten en plichten. Daarbij moet hem ook duidelijk gemaakt
worden hoe hij zich kan beklagen. Om die reden is de directeur van een
inrichting (wettelijk) verplicht om huisregels voor de inrichting vast te
stellen. De inhoud en structuur van deze huisregels moet aansluiten bij het
‘Model huisregels penitentiaire inrichtingen’ en de actuele regimevoering.
Daarnaast acht de Inspectie het van belang dat medewerkers van de
inrichting met iedere nieuw binnengekomen gedetineerde een intakegesprek houden, waarin onder andere uitleg wordt gegeven over de interne
gang van zaken en geldende regels. En dat elke gedetineerde een uittreksel
van de huisregels krijgt in een voor hem begrijpelijke taal.

Bevindingen
De meest recente versie huisregels die de IVenJ heeft aangetroffen, is van 15
maart 2011. Op de door de Inspectie bezochte afdelingen zelf was niet overal
een actuele versie van de huisregels beschikbaar en het door de IVenJ
geraadpleegde intranet liet verschillend gedateerde versies zien. Bovendien
was de informatie niet volledig omdat de IVenJ constateerde dat er geen
informatie is opgenomen over de vigerende voorwaardelijke invrijheidstelling-regeling, die een onmiskenbare relatie tussen gedrag en vrijheden legt.
Daar staat tegenover dat de gedetineerden tevreden waren over de snelle en
accurate mondelinge informatieverstrekking door penitentiair inrichtingswerkers (piw’ers) van de inkomstenafdeling van het reguliere regime. Op de
C3 vindt echter in het geheel geen inkomstengesprek plaats en ontvangen
nieuw binnenkomende gedetineerden hun informatie vooral van reeds
langer verblijvende celgenoten. Hoewel de gedetineerden dus wel snel op
diverse wijzen geïnformeerd zijn over de hoofdlijnen van de gang van
zaken, zijn de bronnen daarvoor te divers.

Oordeel
De IVenJ oordeelt dat de p.i. op dit criterium beperkt voldoet omdat de
beschikbaarheid van volledige huisregels op de woonafdelingen te wensen

24 | PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

overlaat. Bovendien blijken er verschillende versies in omloop die bijvoorbeeld
ten aanzien van de toepassing van de voorwaardelijke invrijheidstelling-regeling essentiële informatie ontberen. Ook krijgen de gedetineerden van de C3
bij binnenkomst geen informatief gesprek.

Aanbeveling voor de p.i.
Draag zorg voor actuele en eenduidige huisregels die binnen de inrichting op
uniforme wijze beschikbaar zijn en biedt gedetineerden altijd aan om binnen
24 uur een persoonlijke toelichting op de vigerende regels te verzorgen.

2.3 Activiteitenprogramma
Criterium
Gedetineerden hebben wettelijk recht op een aantal activiteiten, zoals dagelijks
een uur luchten, minimaal tweemaal per week drie kwartier sport, wekelijks
bibliotheek­bezoek, onderwijs en recreatie (minimaal zes uur per week waarvan
ten minste twee blokken van twee uur aaneengesloten). Gedetineerden in een
regime van algehele gemeenschap dienen wekelijks minimaal gedurende 45
uur activiteiten aangeboden te krijgen.

Bevindingen
Recreatie en persoonlijke verzorging
De wettelijke norm van minimaal zes uur per week recreatie wordt op alle
afdelingen van PI Lelystad gehaald en er zijn voldoende mogelijkheden voor
persoonlijke verzorging.

Luchten
Gedetineerden hebben dagelijks de mogelijkheid om een uur te luchten. De
luchtplaatsen zijn ruim en voorzien van schuilmogelijkheden voor zowel
personeel als gedetineerden.

Sporten
De p.i. beschikt over fitnessruimten, binnensportzalen en buitensportvelden
met kunstgras. De gedetineerden van C1 en C2 hebben drie keer per week de
mogelijkheid om begeleid te sporten. Bij de C3 varieert dit tussen de vier à vijf
keer per week. Afhankelijk van de weersomstandigheden en de behoefte van de
gedetineerden wordt dan binnen of buiten gesport.

Bibliotheek
Uitzonderlijk is dat gedetineerden in PI Lelystad geen mogelijkheid hebben om
naar een bibliotheek te gaan, maar de bibliotheek - letterlijk - naar hen toe

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 25

komt. De bibliotheekorganisatie uit Flevoland komt wekelijks met een kar
vol met een actuele collectie boeken naar de verblijfsafdelingen van C1 en
C2. Als een boek of andere informatie niet beschikbaar is, dan zorgt de
bibliotheek ervoor dat het boek of die informatie snel beschikbaar komt.
Gedetineerden zijn tevreden met dit systeem. In schril contrast met dit
serviceniveau is de bibliotheekvoorziening van C3. Deze afdeling moet het
doen met een vaste collectie boeken die niet wisselt en er zijn geen
mogelijkheden om van buiten informatie te betrekken.

Arbeid
In tegenstelling tot de waarneming tijdens de doorlichting in 2006, maken
de arbeidsactiviteiten thans een vitale indruk op de Inspectie. Er is veel
bedrijvigheid en de aanwezige gedetineerden zijn allen aan het werk. Naast
het werk biedt de arbeid ook opleidingsmogelijkheden. Een schildersopleiding kan inmiddels worden gevolgd en plannen voor een las-, houtbewerkings- en schoonmaakopleiding zijn in uitvoering. PI Lelystad pleegt veel
(kostenbesparend) onderhoud in eigen beheer: kantoorruimten worden
door gedetineerden gereinigd en het buitenschilderwerk is door hen, in
opdracht van de Rijksgebouwendienst, uitgevoerd. De gedetineerden zijn
positief over de arbeid en de opleidingsmogelijkheden. Door het spiegelende activiteitenrooster duurt het soms wel lang voordat een gedetineerde
aan de arbeid kan deelnemen. Aan de gedetineerden verblijvend op unit C3
wordt in het geheel geen arbeid aangeboden.

Oordeel
De IVenJ is positief over het activiteitenprogramma dat PI Lelystad aanbiedt
aan de gedetineerden die verblijven op de units C1 en C2. Dit oordeel geldt
niet voor de gedetineerden verblijvend op de C3; het programma dat de p.i.
daar aanbiedt, beschouwt de IVenJ over het geheel genomen als uitermate
pover. Dit laatste geeft de doorslag voor de beoordeling van dit criterium.

Aanbeveling voor de p.i.
Ontwikkel voor de gedetineerden verblijvend op de C3 een activiteitenprogramma dat vergelijkbaar is met het reguliere activiteitenprogramma van
een gevangenis.

2.4 Accommodatie en hygiëne
Criterium
De accommodatie waar gedetineerden verblijven, moet voldoen aan de
daarvoor geldende standaarden en de leefomstandigheden in de p.i. zijn
hygiënisch. De ruimten waar gedetineerden verblijven (incl. douches,

26

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

toiletruimte etc.) moeten schoon zijn. Verder moeten zij zichzelf en hun
kleding schoon kunnen houden. Gedetineerden moeten ten minste kunnen
douchen na de sport en voorafgaande aan het bezoek. Beddengoed wordt
regelmatig verschoond. Tweepersoonscellen hebben ten minste twee
stoelen en twee slaapgelegenheden, plus twee afsluitbare opbergruimten.
Het sanitaire gedeelte van de tweepersoonscellen is voldoende afgeschermd
en gedetineerden kunnen individueel de beschikking krijgen over een
televisie. De luchtplaatsen van de afzonderingscellen hebben voldoende
verticaal vrij uitzicht naar de open lucht.

Bevindingen
PI Lelystad maakt over het geheel genomen een tamelijk verzorgde indruk.
Op een aantal plekken zag de IVenJ nog verbeterpunten. De luchtplaats bij
de C2 maakte als geheel een wat groezelige indruk: veel sigarettenpeuken
en andere rommel op het terrein en binnen de C2 lagen op de geschouwde
afdeling forse metalen volleybalpalen los voor het grijpen. Gedetineerden
kunnen op de afdelingen in voldoende mate douchen en de was doen. De
luchtplaatsen van de afzonderingsafdeling voldoen aan de norm: er is
voldoende vrij zicht op de open lucht. In 2011 is de p.i. door de GGD op
hygiëne gecontroleerd. Het resultaat leidde tot een verbeterplan dat
inmiddels grotendeels is gerealiseerd.

Oordeel
PI Lelystad biedt een tamelijk verzorgde indruk. De gedetineerden zijn
tevreden over hun mogelijkheden om aandacht te besteden aan hun
persoonlijke hygiëne; een aandachtspunt is dat de inrichting aan de orde en
reinheid doorlopend en systematisch aandacht moet blijven besteden.

2.5 Voeding en winkel
Criterium
De voeding die de p.i. verstrekt is toereikend, verantwoord samengesteld,
van voldoende kwaliteit en voldoende gevarieerd. Bij de voedselverstrekking wordt rekening gehouden met medisch voorgeschreven diëten en met
uit de godsdienst of levensovertuiging van gedetineerden voortkomende
wensen. De inrichtingswinkel biedt een redelijk aanbod tegen prijzen die
niet substantieel hoger zijn dan in de vrije samenleving.

Bevindingen
Voeding
Sinds september jl. verstrekt de p.i. maaltijden via een nieuwe cateraar.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

27

Op basis van deze korte ervaring bespeurt de IVenJ nog weinig meningsvorming met betrekking tot de kwaliteit en kwantiteit van de voeding.
Wellicht komt dit ook door de ruime mogelijkheden die PI Lelystad de
gedetineerden biedt om zelf voeding te bereiden. Gedetineerden geven
namelijk aan onderdelen van de hen verstrekte maaltijd te gebruiken voor
het bereiden van een eigen maaltijd. Er is kritiek op de kwaliteit van het
verstrekte brood en de melk; kennelijk bederven beide snel. Ook op de C3
kunnen de gedetineerden zelf voeding bereiden. Een grief is daar echter dat
zij daar niet over een diepvries en kookplaten op de (meerpersoons)cel
beschikken, waardoor het hen aangeboden winkelassortiment enige
beperkingen heeft.

Winkel
PI Lelystad heeft de winkelvoorziening in eigen hand; het voorraadbeheer
en de distributie zijn onderdeel van het arbeidsbedrijf. Binnenkort wordt
deze dienstverlening vanuit PI Lelystad ook verzorgd voor PI Almere. In
samenwerking met een externe groothandel biedt de winkel een ruim
assortiment aan voedings- en overige kruidenierswaren aan. Kritiek van de
gedetineerden is dat de prijzen aanzienlijk zijn verhoogd, nu de p.i. de
winkel zelf verzorgt. De IVenJ is dit nagegaan en concludeert dat dit met
name van toepassing is op een deel van het assortiment vleesproducten.
Volgens het hoofd Arbeid is dit echter het gevolg van een betere kwaliteit
vlees.

Oordeel
De IVenJ is over het geheel genomen positief over de mogelijkheden die PI
Lelystad gedetineerden biedt ten aanzien van (het zelf bereiden van)
voeding en het winkelaanbod. Zij is echter van mening dat het verschil in
aanbod en mogelijkheden tussen C1/C2 en C3 meer met elkaar in overeenstemming moet zijn.

Aanbeveling voor de p.i.
Bied alle regimes een gelijk assortiment en gelijke faciliteiten om voeding te
bereiden.

2.6 Maatschappelijk contact
Criterium
Nationale en internationale regelgeving bepaalt dat gedetineerden bezoek
mogen ontvangen en mogen telefoneren en corresponderen met verwanten, andere personen en vertegenwoordigers van externe instanties. In de
Penitentiaire beginselenwet (Pbw) is vastgelegd dat gedetineerden ten

28

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

minste één uur9 per week bezoek mogen ontvangen en, in beginsel op
eigen kosten, ten minste eenmaal per week minimaal tien minuten een
telefoongesprek mogen voeren. Daarbovenop moeten gedetineerden
contact kunnen hebben met en bezoek ontvangen van functionarissen voor
juridische en consulaire bijstand. Ook moeten gedetineerden door middel
van tijdschriften, kranten, radio en tv op de hoogte te kunnen blijven van de
actualiteit in de vrije samenleving. Verder verwacht de Inspectie dat de
bezoektijden van een inrichting zodanig zijn dat schoolgaande kinderen
van gedetineerden buiten schooltijd op bezoek kunnen komen. En dat een
p.i. ten minste vier keer per jaar, buiten het reguliere bezoek om, ouderkinddagen organiseert.

Bevindingen
Gedetineerden kunnen wekelijks twee uur bezoek ontvangen, maar de
cyclus waarin is asymmetrisch en gekoppeld aan de cel waarin men verblijft.
Dit impliceert dat een gedetineerde in de ene week op zondagmiddag
bezoek kan ontvangen en onmiddellijk daarna, op maandag in de andere
week, ’s ochtends vroeg. Daartussen verlopen dertien dagen waarin geen
bezoek ontvangen kan worden. De bezoekmogelijkheden kennen dus
weinig flexibiliteit, waardoor het voor schoolgaande kinderen vaak niet
mogelijk is om op bezoek te komen. Gedetineerden waarderen het dan ook
dat er minstens vier keer per jaar ouder-kinddagen zijn waarvoor veel animo
is.
Recent zijn de bezoekregels aangepast; in plaats van drie volwassen mogen
er nu maximaal drie personen plaats nemen aan de bezoektafel. Dit
betekent een beperking voor (kleine) kinderen, die eerder niet meetelden
voor het bezoekersaantal. Toezichthouders bij het bezoek maken op deze
regel wel eens een uitzondering.
Op de verblijfsafdelingen van de units C1 en C2 zijn voldoende telefoontoestellen beschikbaar en op unit C3 heeft iedere gedetineerde een eigen (bed)
toestel.
De mogelijkheden tot nieuwsgaring zijn in PI Lelystad wat beperkter
doordat er geen actueel nieuwsaanbod via de bibliotheek is, maar de
gedetineerden ervaren dit niet als bezwaarlijk.

Oordeel
PI Lelystad biedt voldoende mogelijkheden tot maatschappelijk contact,
maar de bezoekmogelijkheden vereisen wel een zekere mate van flexibilisering om bijvoorbeeld ook schoolgaande kinderen of veraf wonende relaties
gelegenheid te bieden om geregeld op bezoek te komen.

9

Voor verblijf in een gevangenis geldt twee uur bezoek per week.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 29

Aanbeveling voor de p.i.
Bied gedetineerden een flexibeler bezoekplanning aan met de mogelijkheid
om minimaal een keer per zeven dagen bezoek te ontvangen.

2.7 Toegang tot zorg en geestelijke verzorging
Criterium
De p.i. biedt toegang tot gekwalificeerde medische zorg, inclusief psychosociale en tandheelkundige zorg. Het uitgangspunt is dat er in de vestiging
doeltreffende, doelmatige en op de patiënt gerichte gezondheidszorg wordt
geboden waarvan de kwaliteit gelijkwaardig is aan de gezondheidszorg in de
vrije maatschappij, rekening houdend met de bijzondere situatie van de
vrijheidsbeneming. Daarnaast is er geestelijke verzorging beschikbaar die
aansluit bij de godsdienst en/of levensovertuiging van de gedetineerden.
De Inspectie VenJ beoordeelt met name de toegankelijkheid van en tevredenheid over de zorg vanuit het perspectief van de gedetineerde, alsmede de
organisatie van de zorg; de zorginhoudelijke aspecten worden getoetst door
de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Bevindingen
(Psycho)medische zorg
Het primaire medische zorgproces is in PI Lelystad goed georganiseerd.
Van gedetineerden die instromen op de units C1 en C2 is vaak al medische
informatie beschikbaar vanuit het huis van bewaring. Dit geldt niet voor de
instromers van unit C3 (arrestanten), maar deze doelgroep krijgt kort na
binnenkomst een gedegen medische screening. Verpleegkundigen zijn
daarvoor op werkdagen tot 22.00 uur beschikbaar. Als men extra zorg voorziet
wordt zo’n instromer niet in een 6-persoonscel op unit C3 geplaatst, maar
rechtstreeks op de extra zorgvoorziening (EZV) die onderdeel is van unit C1.
Van daaruit wordt bezien of doorplaatsing dan alsnog mogelijk is.
Gedetineerden uiten zich positief over de (primaire) medische zorgverleners,
inclusief tandarts. Zij zijn minder te spreken over de toegankelijkheid van
psychologen en geven aan dat een afspraak met hen moeizaam tot stand
komt, of niet wordt nagekomen. Zorgverleners herkennen in het gesprek met
de IVenJ deze gang van zaken, maar voegen er aan toe dat dit dankzij recente
interne consensus over de werkwijze, in combinatie met het weer op orde
hebben van de bezetting van psychologen, niet snel meer zal voorkomen.
Begin 2011 is de medische zorg door de Inspectie Gezondheidszorg aan een
audit onderworpen. Dit heeft geleid tot een verbeterplan dat inmiddels is
gerealiseerd.

30

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Geestelijke verzorging
De IVenJ was onder de indruk van de zowel materiële als personele
faciliteiten voor de geestelijke verzorging in de p.i.. Vrijwel alle denominaties zijn vast beschikbaar en de multifunctionele bezinningsruimte is
zodanig flexibel in te richten dat alle denominaties daar ook groepsbijeenkomsten kunnen houden. Er is sprake van een hecht team geestelijk
verzorgers dat goed met elkaar samenwerkt. Vrijwel iedere binnenkomende
gedetineerde wordt door een geestelijk verzorger persoonlijk benaderd voor
een eerste contact. Voor deelname van gedetineerden aan een gespreksgroep of een individueel gesprek is het soms schipperen met de activiteitentijden. Als het écht niet anders kan dan mag de arbeidsactiviteit daarvoor
doorbroken worden. Rond het weekend zijn er veel diensten met een groot
bereik van de populatie.

Oordeel
De IVenJ is overwegend positief over de verschillende vormen van zorg die
PI Lelystad aanbiedt; een aandachtspunt is de toegankelijkheid van en
samenwerking tussen psychologen en organisatie.

Aanbeveling voor de p.i.
Bewaak een goede toegankelijkheid van psychologen en de voorgenomen
intensivering van de samenwerking tussen psychologen en overige
functionarissen van de p.i. en beoordeel of deze, zoals voorgenomen,
voldoende effectief zijn.

2.8 Disciplinaire maatregelen en straffen
Criterium
De handhaving van de orde en veiligheid in de p.i. is proportioneel en
gebaseerd op vastgelegde uitgangspunten die in overeenstemming zijn met
nationale en internationale regelgeving en algemeen aanvaarde normen.
Meer in het bijzonder is van toepassing dat voordat een sanctie of maatregel
wordt opgelegd gedetineerden worden gehoord, de op te leggen sanctie of
maatregel op een begrijpelijke wijze aan de gedetineerde wordt kenbaar
gemaakt en sanctionering altijd plaatsvindt door een daartoe bevoegde
functionaris.

Bevindingen
De afdoening van sancties is voorbehouden aan een directielid en wordt
voorbereid door een afdelingshoofd. Gedetineerden worden vóór sanctieoplegging altijd gehoord en zijn in het algemeen op de hoogte van de aard
van de op te leggen sanctie. Een overzicht van de op te leggen sancties is

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 31

niet opgenomen in de huisregels en is door de IVenJ ook niet elders
aangetroffen.

Oordeel
De IVenJ is van mening dat de sanctietoepassing in PI Lelystad naar behoren
plaatsvindt, maar meent wel dat de huisregels een duiding dienen te geven
van de aard van de op te leggen sancties en/of maatregelen die de directie
bij afwijkend gedrag of overtreding van de regels toepast.

2.9 Klachtafhandeling en toezicht
Criterium
De beklagregeling, daarbij inbegrepen die met betrekking tot klachten over
medische zorg, functioneert naar behoren. Gedetineerden zijn bekend met
de mogelijkheden om in beklag te gaan tegen een hen opgelegde sanctie of
maatregel. De beklagcommissie wordt onverwijld geïnformeerd over een
ingediende klacht. De p.i. reageert per omgaande op verzoeken van de
commissie van toezicht tot toelichting op een ingediend beklag. De
beklagcommissie doet binnen vier weken na ontvangst uitspraak. En
hoewel een wettelijke norm ontbreekt, vindt de Inspectie het voorts van
belang dat bemiddeling tot het repertoire van de commissies van toezicht
behoort. Voorts vindt de Inspectie het tot de maatschappelijke opdracht van
commissies van toezicht behoren om zich actief op de hoogte te stellen van
de gang van zaken in de inrichting en publiekelijk verantwoording af te
leggen van haar werkzaamheden in de vorm van het wettelijk voorgeschreven jaarverslag.

Bevindingen
De gedetineerden zijn bekend met de mogelijkheden om in beklag te gaan
tegen sancties, maatregelen en/of hun medische behandeling en de
beklagcommissie is redelijk snel op de hoogte van de overwegingen van de
directie die aanleiding zijn tot het beklag. Mede dankzij een daartoe
aangestelde juridisch medewerker is, naast de snelheid, ook de kwaliteit van
de toelichtingen op beklag toegenomen. Hierdoor lukt het de beklagcommissie meestal om binnen zes weken tot een uitspraak te komen. Dit is nog
boven de wettelijk gestelde termijn van vier weken maar, afgezet tegen
andere ervaringen van de Inspectie, relatief snel. Daar gaat zo mogelijk
altijd een bemiddelingspoging van een maandcommissaris aan vooraf. De
beklagcommissie is tevreden over de samenwerking met de directie en
blikt, als daartoe aanleiding is, samen met de directie terug op thema’s die
zij van belang acht.

32

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Oordeel
De IVenJ is overwegend positief over de wijze van klachtafhandeling en het
actieve toezicht door de commissie van toezicht.

2.10 Conclusie
Naar het oordeel van de IVenJ voldoet de gang van zaken binnen de units C1
en C2 van PI Lelystad op het aspect rechtspositie in belangrijke mate aan de
criteria die de Inspectie hanteert. Dit geldt in mindere mate voor de gang
van zaken op unit C3. Door het daar geheel ontbreken van arbeid en een
schamel aanbod van overige activiteiten is er feitelijk sprake van een
‘uitgekleed gemeenschapsregime’ waarbinnen gedetineerden zich maar
moeten zien te redden. Kennelijk is de redenering dat het verblijf met zes
personen op een cel, en het vrijwel de gehele dag open staan van de
celdeuren, daarvoor voldoende compensatie bieden. De gedetineerden die
de IVenJ daarover sprak denken daar anders over. Zeker als zij langer dan
twee weken op de C3 moeten verblijven, neemt hun behoefte aan meer
variatie en mogelijkheden binnen het activiteitenprogramma toe.
Medewerkers onderschrijven deze behoefte. Het is zaak dat PI Lelystad, in
samenwerking met DJI, aan zowel gedetineerden als medewerkers, snel
duidelijkheid biedt over de inhoudelijke toekomst van dit, vanuit meerdere
opzichten, marginale organisatieonderdeel.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

33

3
 mgang met
O
gedetineerden

34

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Dit hoofdstuk gaat aan de hand de drie criteria uit het toetsingskader in op
de vraag hoe het gesteld is met de omgang met gedetineerden in PI
Lelystad. Deze criteria zijn: screening, bejegening en rapportage en
documentatie. Elke paragraaf opent met een samenvatting van de maatstaf
die de Inspectie hanteert.

3.1 Screening
Criterium
De p.i. screent de gedetineerden bij binnenkomst op zorgbehoeften,
veiligheids- en beheersrisico’s en de geschiktheid voor meerpersoonscelgebruik. Hiertoe wordt zoveel mogelijk vooraf informatie ingewonnen bij
politie, OM en eventueel van inrichtingen waar de gedetineerde eerder
heeft verbleven. Verder verwacht de Inspectie dat op de afdeling waar een
gedetineerde bij binnenkomst wordt geplaatst in een gesprek met de
gedetineerde wordt vastgesteld of er bijzondere omstandigheden zijn
waarmee tijdens de detentie rekening moet worden gehouden. De Inspectie
gaat na in hoeverre de vastgestelde procedure rond inkomsten, screening
en selectie (ISS) in de p.i. toepassing vindt.
De Inspectie gaat verder na of de p.i. een procedure heeft ingesteld voor de
tijdige screening op eventuele (on)geschiktheid voor plaatsing op een mpc.
De beoordeling van de geschiktheid voor mpc-plaatsing moet in ieder geval
gebaseerd zijn op een advies van de medische dienst en van het bureau
sociale dienstverlening (BSD). De Inspectie gaat er van uit dat een p.i. eerst
een periode van individuele observatie in acht neemt alvorens een
gedetineerde mpc te plaatsen en dat gedetineerden zoveel mogelijk zelf
kunnen aangeven met wie zij de cel willen delen. Verder acht de Inspectie
het niet gewenst dat rokers en niet-rokers samen worden geplaatst. De
Inspectie vindt het voorts van belang dat er in de p.i. een roulatiesysteem is
m.b.t. het mpc-gebruik zodat de duur van de onvrijwillige samenplaatsing
voor zoveel mogelijk gedetineerden gelijk is.
Tenslotte verwacht de Inspectie dat iedere gesloten inrichting van het
gevangenis­wezen beschikt over een extra zorgvoorziening waar gedetineerden met psychische problemen geplaatst kunnen worden.

Bevindingen
Binnenkomst van de gedetineerde
Gedetineerden die op units C1 en C2 komen, komen binnen op afdeling H.
Dit is sinds oktober 2011 een ISS-afdeling. De bijzonderheden rond een

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

35

binnenkomende gedetineerde staan meestal aangegeven op de fax vanuit
het Bureau Capaciteitsbenutting Logistiek (BCL) van DJI. De BADmedewerkers doen bij binnenkomst een zachte beoordeling of een
gedetineerde ‘pluis’ of ‘niet pluis’ is. Dit wordt niet geregistreerd. Bij twijfel
over de conditie van een inkomst informeert de BAD-medewerker de
Medische Dienst (MD).
De intake op de ISS-afdeling duurt gemiddeld tien dagen. Het opmaken van
rapportages voor het multidisciplinair overleg (MDO) verloopt op de
ISS-afdeling naar behoren. De intake-informatie gaat mee naar de afdeling
waar de gedetineerde definitief geplaatst wordt. De ISS-afdeling registreert
de uitgevoerde intakes.
Over de inkomstprocedure van unit C3 zijn afspraken gemaakt met de MD.
Zo is er de afspraak dat als er op een dag meer dan twintig gedetineerden
geplaatst worden de MD hiervan een dag van tevoren op de hoogte is, zodat
zij hierop met betrekking tot de zorg kan anticiperen.10
De informatievoorziening over de (medische) achtergrond van gedetineerden vanuit politiebureaus neemt in kwaliteit toe.

MPC
Binnen de units C1 en C2 is ten tijde van de inspectie geen sprake van
mpc-gebruik.
Op unit C3 worden gedetineerden die vanwege hun gedrag of medische
toestand niet passen binnen de (zespersoons) groep individueel geplaatst
op afdeling A van unit C1. Op deze afdeling is ook de EZV-capaciteit van de
p.i. gehuisvest.

PMO
Het psychomedisch overleg (PMO) bespreekt geïndiceerde plaatsingen op
de EZV.
Volgens de gesproken deelnemers aan het PMO reageert de inrichting
adequaat op haar adviezen.

Oordeel
De screening van gedetineerden is in PI Lelystad op orde. Voor plaatsingen
op de units C1 en C2 is de ISS-afdeling daarvoor de spil en voor plaatsingen
op de C3 is de beperktere screening vooraf, in combinatie met de individuele achtervang nabij de EZV afdoende.

10

36

| PI Lelystad

Dit, incidenteel, hoge aantal inkomsten komt voort uit de aanzienlijke doorstroom
binnen de C3 als gevolg van de tenuitvoerlegging van vaak korte hechtenisstraffen.

Inspectie Veiligheid en Justitie

3.2 Bejegening
Criterium
Het personeel van de p.i. bejegent de gedetineerden respectvol en humaan
en motiveert hen zich voor te bereiden op een aanvaardbaar maatschappelijk bestaan. Dit komt om te beginnen tot uiting in de wijze waarop het
(executieve) inrichtingspersoneel omgaat met gedetineerden en dat
gedetineerden niet worden gediscrimineerd. Medewerkers reageren binnen
redelijke termijn op een celoproep. De omgang met gedetineerden is verder
actief; piw’ers mengen zich daadwerkelijk onder gedetineerden en fungeren
als mentor. Motiverende bejegening behoort tot hun handelings­repertoire.
Voor gedetineerden is het verder van belang dat de medewerkers voor hen
toegankelijk zijn en alert reageren op (niet altijd expliciete) signalen en
verzoeken.
Het inrichtingsmanagement ziet erop toe, dat er zich geen ongewenste
verschillen in bejegeningscultuur voordoen. Het management overlegt
regelmatig met (een vertegenwoordiging van) de gedetineerden over de
gang van zaken in de inrichting.

Bevindingen
Respectvolle omgang
De omgang van zowel piw’ers als overige medewerkers met gedetineerden is
over het algemeen respectvol en positief. Indien een gedetineerde een
celoproep doet, is er binnen een redelijke termijn een reactie.
De piw’ers zijn opgeleid in motiverende gespreksvoering. Piw’ers geven aan
dat dit in de praktijk niet tot grote veranderingen heeft geleid, omdat zij
vinden dat zij dit al deden. Respondenten geven aan dat er nog wel een
verschil is in bejegening tussen C1 en C2, omdat C1 eerder een huis van
bewaring was met een wat afstandelijker opstelling tussen piw’er en
gedetineerde. De omgangswijze groeit echter wel naar elkaar toe.

Mentoraat
Op units C1 en C2 is er een functionerend mentoraat. De mentor is de
coördinerende spil in de informatievoorziening naar gedetineerden. De
mentoren geven aan dat zij door werkdruk niet altijd toekomen aan hun
mentorgesprekken.
Op unit C3 is er geen mentoraat. Een van de redenen die de inrichting
hiervoor aangeeft, is dat het verloop van gedetineerden te groot is en de
inzet van personeel daar anders is georganiseerd.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

37

Gedetineerden in afzondering
Piw’ers van de eigen afdeling onderhouden het contact met gedetineerden
die in afzondering zitten. Verder bezoekt iedere dag een zorgfunctionaris
gedetineerden die op maatregel in afzondering verblijven. Hiervan vindt
registratie plaats in Microhis.11

Oordeel
De IVenJ is van mening dat de bejegening overwegend voldoet. De omgang
met gedetineerden is respectvol en executieve medewerkers reageren tijdig
op een celoproep. Unit C3 ontbeert het mentoraat, terwijl de Inspectie van
mening is dat ook daar gedetineerden verblijven die meer behoefte hebben
aan contact met een functionaris dan uitsluitend met hun medegedetineerden. Tot slot dienen de bejegeningswijze van C1 en C2 nog meer naar elkaar
toe te groeien.

Aanbevelingen voor de p.i.
• Bied gedetineerden op de C3 meer gestructureerde mogelijkheden tot
persoonlijk contact met een piw’er.
• Draag er voor zorg dat gedetineerden en medewerkers de bejegeningswijze tussen C1 en C2 als meer gelijkwaardig ervaren.

3.3 Rapportage en documentatie
Criterium
Bijzonderheden met betrekking tot gedetineerden worden in de p.i.
consciëntieus gerapporteerd, geregistreerd en multidisciplinair uitgewisseld. Vanuit de maatschappelijke opdracht gedetineerden te helpen zichzelf
voor te bereiden op een maatschappelijk aanvaardbaar bestaan, krijgt de
persoonsgerichte benadering van gedetineerden steeds meer accent. Het is
om die reden van belang dat de relevante gegevens van gedetineerden kort
na binnenkomst worden vastgelegd in het detentie- en reïntegratieplan
(D&R-plan) en deze ter uitwisseling en vaststelling aan te bieden aan het
MDO. Het D&R-plan is een levend document dat gedurende het verblijf in de
p.i. moet kunnen worden aangepast. Het MDO heeft daarbij een belangrijke
monitorfunctie.

11

38

| PI Lelystad

Microhis is het landelijke DJI systeem waarin medische informatie wordt geregistreerd en uitgewisseld.

Inspectie Veiligheid en Justitie

Bevindingen
Rapporteren
Piw’ers rapporteren in Tulp. Medewerkers werken afdelingsgebonden en het
besef groeit dat men breder moet rapporteren dan uitsluitend de frase ‘hij
doet het goed’. Afdelingshoofden moeten medewerkers wel stimuleren om
te rapporteren. Piw’ers geven aan hier niet altijd de tijd voor te hebben,
doordat door verzuim soms niet een volledige bezetting op de afdeling
beschikbaar is. Op momenten dat er minder piw’ers zijn, liggen de prioriteiten anders.

MDO
Elke afdeling van de units C1 en C2 heeft wekelijks een MDO en dit gaat altijd
door. Op C3 vindt er geen MDO plaats. Het afdelingshoofd is voorzitter van
het MDO. Verschillende disciplines van de afdeling gedetineerdenzaken zijn
hier bij aanwezig (mmd’er, trajectbegeleider en medewerker bsd). Per
afdeling is er sprake van een vast team inclusief een piw’er van de afdeling,
als linking pin naar het wekelijkse teamoverleg. Mentoren leveren, schriftelijk of mondeling, een bijdrage aan het MDO. Een medewerker arbeid maakt
ook deel uit van het MDO, maar bij het MDO dat de Inspectie kort bijwoonde
was de arbeid niet vertegenwoordigd. Ook andere functionarissen kunnen
desgevraagd aanschuiven.
De inhoudelijke invulling van het MDO wisselt. Op unit C2 is het D&R-plan
duidelijk de basis voor het overleg en lukt het om een D&R plan binnen vier
weken vast te stellen (zie ook paragraaf 6.1). Op unit C1 gebeurt dit niet tot
nauwelijks. De MDO’s hebben behoefte aan ondersteuning door middel van
een beamer om de D&R plannen bij het MDO te projecteren, te bespreken en
aan te passen. De directie gaf aan dat de apparatuur daarvoor in bestelling is.

Oordeel
De Inspectie vindt dat het rapportage- en documentatieproces in PI Lelystad
overwegend voldoet. Tulp wordt gebruikt, maar op unit C2 intensiever dan
op unit C1. Ook het MDO functioneert op unit C2 beter. Op unit C3 is
helemaal geen MDO.

Aanbeveling voor de p.i.
Intensiveer het gebruik van Tulp, D&R-plannen en MDO door met name unit
C1.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 39

3.4 Conclusie
Op het aspect ‘omgang met gedetineerden’ komt de Inspectie tot een
overwegend positief oordeel. De screening is op orde en de omgang met
gedetineerden is in het algemeen betrokken en op units C1 en C2 ondersteund door het mentoraat. Dit is niet het geval op unit C3, maar de IVenJ
realiseert zich dat het met deze vlottende doelgroep en afwijkende
organisatieopzet lastig is om daar te realiseren. Toch pleit zij voor meer
mogelijkheden voor gedetineerden om op de C3 in persoonlijk contact met
piw’ers te komen. De Inspectie is van mening dat het rapportage- en
documentatieproces een positieve ontwikkeling doormaakt, maar
onderkent op dit criterium nog wel verschillen tussen de units C1 en C2.

40

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 41

4
Interne veiligheid

42

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de interne veiligheid in PI Lelystad.
Deze criteria zijn: preventie en beheersing van incidenten, agressiebeheersing en drugsontmoediging.

4.1 Preventie en beheersing van incidenten
Criterium
De p.i. moet goed ingericht zijn op het voorkomen van calamiteiten en
goed voorbereid op de beheersing ervan. Zo moet een p.i. beschikken over
een calamiteitenplan (incl. evacuatieplan), daadwerkelijk toegepaste
oefenscenario’s met externe hulpverleningsdiensten en een gekwalificeerde
BHV-organisatie12 van voldoende omvang. Vluchtroutes zijn gemarkeerd en
vrij van obstakels en gedetineerden zijn geïnformeerd over wat te doen bij
een ontruiming en zijn geregeld betrokken bij oefeningen. De p.i. beschikt
over een actuele RI&E (Risico-inventarisatie en -evaluatie); de daarin
opgenomen verbeterpunten zijn binnen een redelijke termijn daadwerkelijk en effectief aangepakt.

Bevindingen
Oefenjaarplan
De inrichting beschikt over een oefenjaarplan. Er zijn regelmatig oefeningen, zowel overdag als ’s nachts. Vier keer per jaar is er een oefening met
externe hulpverleners. Er zijn ook onaangekondigde oefeningen en
oefeningen waaraan gedetineerden meedoen. In 2012 is drie keer een
specifieke crisisoefening geweest, waarbij bijvoorbeeld een ontvluchting,
gijzeling of bommelding is geoefend.
Ook is er geoefend om na te gaan of bij het nieuwe avondprogramma
voldoende ontruimcapaciteit beschikbaar is. Het ontruimingsplan dateert
van 30 juli 2012.
De samenwerking met de politie is vastgelegd in een convenant. Dit gaat
niet uitsluitend over optreden bij calamiteiten maar ook over hoe om te
gaan met de opsporing van drugs.

Operationele BHV-organisatie
De BHV-taken zijn uitsluitend belegd bij bewaarders. De BHV kent 22
ploegleiders die samen met bhv’ers minimaal tien keer per jaar oefenen.
Het BHV-plan dient nog te worden aangepast aan hogere personeelsbezetting vanwege het avondprogramma op de units C1 en C2 sinds oktober 2011.
12

BHV staat voor bedrijfshulpverlening.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 43

Vluchtroutes
De leefafdelingen en arbeidszalen zijn over het algemeen redelijk overzichtelijk. Vluchtroutes zijn aangegeven en obstakelvrij.

RI&E
De RI&E van PI Lelystad dateert uit 2004 en is dus niet meer up-to-date. De
verantwoordelijken voor en einddata van acties zijn hierin vaak niet
aangegeven.

Oordeel
De preventie en beheersing van calamiteiten in PI Lelystad voldoet
overwegend aan de gestelde criteria. Er is een operationele BHV-organisatie
en een oefenjaarplan dat consequent wordt uitgevoerd. Daarbij is de
samenwerking met externe hulpverleners intensief. Kanttekening is dat een
recente RI&E ontbreekt en het BHV-plan nog moet worden aangepast aan de
huidige personele inzet.

Aanbeveling voor de p.i.
Draag zorg voor actualisering van de RI&E en het BHV-plan.

4.2 Agressiebeheersing
Criterium
De p.i. voert een actief beleid om geweld, bedreiging en intimidatie te
voorkomen en te beheersen. De p.i. beschikt over een operationeel IBT
(intern bijstandsteam), dat snel (< 30 min.) inzetbaar is. Relevante medewerkers van de p.i. zijn vaardig in praktisch penitentiair optreden; deze
vaardigheid wordt geregeld onderhouden en getoetst. Er is sprake van
proportioneel gebruik van geweld(smiddelen). Alle detentieondersteunende medewerkers nemen regelmatig deel aan fysieke vaardigheidstrainingen.
Locaties met een verhoogd risico op agressie en geweld worden in voldoende mate gecoverd door personeels- of cameratoezicht. Zowel medewerkers
als gedetineerden geven aan de p.i. te beschouwen als een veilige omgeving
om te werken c.q. te verblijven.

Bevindingen
Training
Medewerkers, zowel executief als niet-executief, hebben wekelijks de
mogelijkheid tot training op het terrein van weerbaarheid en zelfverdediging. Hoewel van een aantal afdelingen de deelname van piw’ers op orde is,

44

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

is dit bij een groot aantal afdelingen niet het geval. Dit ligt mede aan
personeelstekort op die afdelingen, maar piw’ers nemen vaak ook niet deel
aan de sport omdat ze geen zin hebben. Sinds het nieuwe dagprogramma is
ingevoerd, is deelname aan sport- en communicatie vrijwel wekelijks
mogelijk. De beveiligers hebben over het algemeen voldoende animo voor
sport en communicatie en zijn hierbij meestal aanwezig. Zij zijn daardoor
voldoende op de hoogte van de instructies op het terrein van geweldstoepassing.
De sportmomenten worden soms ingevuld met Praktisch Penitentiair
Optreden (PPO). Meestal wordt er gefitnest. Piw’ers geven aan de instructie
PPO niet nuttig te vinden, omdat ze dat in de praktijk niet of nauwelijks
toepassen.
De ILO’ers registreren wie deelneemt aan weerbaarheidstraining.
Afdelingshoofden kunnen deze aftekenlijsten inzien. Beveiligers worden op
(niet) deelname aangesproken.
Deelname aan de jaarlijkse Fysieke Vaardigheden Toets (FVT) is voor
iedereen verplicht. Executieven moeten hem ook daadwerkelijk halen, van
niet-executieven wordt verwacht dat zij meedoen. De ILO koppelt het
deelnamepercentage van de FVT en wie er zijn geweest terug aan de
leidinggevenden. Het verschilt wat zij hier mee doen. Het deelnamepercentage aan de FVT is met 12,5% zeer laag. Op het moment van de inspectie
werd deze echter nog afgenomen.

Gebruik geweldsmiddelen
De medewerkers en gedetineerden geven aan dat er niet vaak incidenten
zijn, niet tussen gedetineerden en ook niet met personeel. Indien het toch
nodig is dat geweld wordt toegepast, gebeurt dit proportioneel. Er zijn geen
excessen bekend. Op de C3 trekken piw’ers zich terug bij geweld en roepen
ze het IRT op (zie onderstaand).

IRT & IBT
In de inrichting is een zogenaamd Intern Reactieteam (IRT) actief dat op
werkdagen altijd direct beschikbaar is. Het zijn beveiligers die bij een
calamiteit snel beschikbaar zijn omdat zij veelal niet-gedetineerdengebonden posten bezetten en dus snel hun post kunnen verlaten. Zij opereren als
team en dat bij incidenten snel ter plaatse kan zijn. Ze zien er uit als
semi-uitgeruste IBT’ers. Het team is ooit ingesteld om eventuele calamiteiten op de C3 het hoofd te kunnen bieden. In de praktijk komen deze daar
echter weinig voor.
Naast het IRT is er een regulier IBT dat altijd oproepbaar is. Zij trainen
wekelijks en ondergaan jaarlijks een driedaagse herhalingstraining. Een
IBT-optreden wordt altijd na afloop met betrokkenen geëvalueerd.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

45

Toezicht op kwetsbare ruimten
Over het algemeen is er voldoende cameratoezicht op kwetsbare ruimtes in
de PI. Gedetineerden en personeel geven aan zich in de p.i. veilig te voelen.

Oordeel
De IVenJ meent dat de agressiebeheersing van PI Lelystad overwegend
voldoet. Er is een IRT en daarnaast een geoefend en snel inzetbaar IBT-team.
Er is voldoende (in)direct toezicht en gedetineerden en medewerkers voelen
zich veilig in het complex. Een verbeterpunt is wel dat de deelname aan
personeelssport en de FVT verhoogd moet worden.

Aanbeveling voor de p.i.
Stuur intensiever op deelname aan personeelssport en de FVT.

4.3 Drugsontmoediging
Criterium
De p.i. bestrijdt actief de invoer, handel en het gebruik van drugs. Executieve
medewerkers zijn bekend met het beleid en de instructies op het terrein van
drugsontmoediging en passen dit ook toe. Wekelijks wordt van een
substantieel deel van de gedetineerden een urinecontrole afgenomen. Bij
een positieve uitslag volgt een sanctie overeenkomstig het vastgestelde
sanctiebeleid. Bij het aantreffen van een substantiële hoeveelheid drugs
doet de p.i. daarvan aangifte conform de richtlijnen van het OM. Van de
afgenomen urinecontroles en het resultaat daarvan houdt de p.i. registratie
bij.
Het gevoerde drugsontmoedigingsbeleid is vastgelegd en voor gedetineerden toegankelijk; bijvoorbeeld door de weergave daarvan in de huisregels.
Bezoekers van gedetineerden worden actief geïnformeerd over de maatregelen van de p.i. om de invoer van drugs tegen te gaan en over de gevolgen
indien drugs worden aangetroffen.

Bevindingen
Uc’s
Uc’s vinden op units C1 en C2 zowel gericht als door middel van steekproef
plaats. Dit gebeurt wekelijks. Ook krijgt een gedetineerde een uc voorafgaand aan detentiefasering en verlof. Als een gedetineerde met verlofmogelijkheden een positieve uc op softdrugs heeft, kan de helft van de verlofuren
worden ingetrokken. Als er een tweede volgt met een hogere waarde, dan
gaat het gehele verlof niet meer door. Bij harddrugs of een waterige uc,
geldt meteen intrekking van alle verlof. Op unit C3 worden alleen uc’s

46

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

afgenomen voordat een gedetineerde reiniger wordt. Er is registratie van
uc’s.

Controle van bezoek
Er is cameratoezicht en personeelstoezicht in de bezoekzaal. De smalle
bezoekzaal is ingericht met een daardoor langgerekte slangentafel. Tijdens
bezoek houden twee piw’ers en één bewaarder toezicht. Door de aanwezige
pilaren is het voor hen echter lastig om goed overzicht te houden. Een van
de camera’s in de bezoekzaal deed het tijdens de inspectie niet. Volgens de
inrichting werd dit probleem opgelost door binnenkort extra camera’s te
plaatsen, die ook kunnen inzoomen.
Gedetineerden worden na bezoek op verdenking en steekproefsgewijs
gevisiteerd.
Periodiek is er bij het bezoek controle met honden waarbij, op basis van het
eerder genoemde convenant, nauw wordt samengewerkt met de lokale
politie die de bevoegdheid heeft om bezoekers grondig te controleren.

Sanctionering
In de huisregels is aangegeven dat alle bezit en gebruik van drugs zal
worden bestraft. De gedetineerden geven aan dat de consequenties van
drugsgebruik hun bekend zijn.
Of de inrichting na drugsvondst aangifte doet, is afhankelijk van de
gevonden hoeveelheid drugs.

Oordeel
De Inspectie is van mening dat het toegepaste drugsontmoedigingsbeleid
overwegend voldoet. Het toezicht bij bezoek vereist nog wel enige
verbetering.

Aanbeveling voor de p.i.
Zorg voor goed functionerende camera’s met inzoommogelijkheid in de
bezoekzaal.

4.4 Conclusie
Op het aspect ‘Interne veiligheid’ komt de Inspectie tot een overwegend
positief oordeel. Er is een operationele BHV-organisatie met een oefenjaarplan dat in nauwe samenwerking met ketenpartners wordt uitgevoerd. Een
recente RI&E ontbreekt echter en het BHV-plan vraagt nog om enige
aanpassing. PI Lelystad heeft ruime mogelijkheden om incidenten, waarbij
agressie een rol speelt, te beheersen. Er is een goed geoefend IBT en tijdens
werkuren altijd een direct inzetbaar IRT. De geoefendheid van met name

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 47

piw’ers in de omgang met agressie kan nog worden verbeterd en ook hun
deelname aan de FVT-training en -toets dient nog meer gestimuleerd te
worden. De p.i. voert een actief drugsontmoedigingsbeleid waarbij het
toezicht op de gang van zaken in de bezoekzaal nog wel verbetering
behoeft.

48

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 49

5
Maatschappijbeveiliging

50 | PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het in de PI Lelystad staat met de maatschappijbeveiliging. De criteria zijn: beveiligings­voorzieningen en toezicht, toekenning
verlof en voorwaardelijke invrijheidstelling.

5.1 Beveiligingsvoorzieningen en toezicht
Criterium
De bouwkundige, technische en overige systemen en procedures om
ontvluchtingen uit de p.i. tegen te gaan voldoen aan de geldende eisen en
er is voldoende toezicht op situaties met een verhoogd veiligheidsrisico.
Sinds 2006 worden alle gesloten p.i.’s met regelmaat aan een beveiligingsaudit (zogeheten ESA’s oftewel externe security audits) onderworpen. De
Inspectie maakt bij haar doorlichtingen gebruik van het resultaat van deze
audits. De Inspectie toetst of op basis deze rapportages in de p.i. een plan
van aanpak beschikbaar is dat duidelijk maakt hoe en wanneer de gesignaleerde tekortkomingen binnen de p.i. zijn of worden aangepakt. Verder let
de inspectie op zaken als de toepassing van biometrie, de controles op
invoer van contrabande en de uitvoering van celinspecties.

Bevindingen
Het was voor de Inspectie merkbaar dat, sinds de laatste ESA door DJI
(2008), de afdeling beveiliging van PI Lelystad een professionaliseringsslag
heeft gemaakt. Vrijwel alle leidinggevenden zijn opgeleid in de toepassing
van de Haagse methodiek en uit verschillende beleidsstukken, waaronder
actuele werkinstructies, blijkt dat ook deze zijn gebaseerd op een systematische benadering van veiligheidsvraagstukken. Recent is een fors aantal
nieuwe beveiligingsmedewerkers aangenomen die consequent een solide
inwerkprogramma doorlopen.

Statische beveiliging
Cruciale beveiligingslocaties zoals de centrale meldkamer (cmk) en statische
posten zijn overzichtelijk en opgeruimd. De apparatuur in de cmk is wat
gedateerd, maar beveiligers geven aan dat de apparatuur waarmee zij
werken, inclusief de biometrie, in het algemeen naar behoren functioneert
en dat zij goed in staat zijn om de bewegingen binnen en rondom de p.i. te
volgen. Opvallend is een speciale crisisruimte, voorzien van veel elektronica, van waaruit de aanpak van grootschalige calamiteiten geregisseerd kan
worden. Er is o.a. mee geoefend met de veiligheidsregio.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 51

Dynamische beveiliging
Celinspecties worden uitgevoerd en geregistreerd, maar de uitvoering
daarvan staat onder druk als er onvoldoende personeel beschikbaar is. Ook
is er een convenant met politie Flevoland met afspraken over de aanpak en
afhandeling van drugsvondsten. De twee organisaties werken daarin nauw
samen. In ontwikkeling is een periodiek inspectieplan (PIP). Tegenover deze
positieve bevindingen van de Inspectie staat de constatering dat het
voorkomt dat gedetineerden, na een bezoek aan bijvoorbeeld een rechtbank, politie of andere justitiële instelling met de Dienst Vervoer en
Ondersteuning (DV&O), bij terugkeer in de p.i. niet gefouilleerd en/of
gevisiteerd worden, met als reden dat het dan ‘te druk is met nieuwe
inkomsten’.

Oordeel
De Inspectie is van mening dat de beveiliging van PI Lelystad solide is
georganiseerd. Leiding en medewerkers zijn gedegen opgeleid en ingewerkt
en voorzien van goed functionerende apparatuur. Het was tegen deze
achtergrond dan ook een teleurstelling om te constateren dat een deel van
de transportgangers bij terugkeer in de p.i. welbewust niet meer gedegen
gecontroleerd wordt op de aanwezigheid van contrabande. Deze constatering geeft de doorslag bij het uiteindelijke oordeel van dit criterium.

Aanbeveling voor de p.i.
Laat de leiding van de beveiliging geregeld nagaan of de werkzaamheden
nog conform de instructies c.q. afspraken worden uitgevoerd.13

5.2 Toekenning verlof
Criterium
Bij het toekennen van vrijheden aan gedetineerden weegt de p.i. maatschappelijke risico’s mee. Voor gedetineerden die daarvoor in aanmerking
komen neemt de afdeling gedetineerdenzaken het initiatief om een
verlofschema op te stellen. De voorbereiding op besluitvorming rond verlof
en detentiefasering komt tot stand door een zorgvuldige afweging van
relevante belangen door het multidisciplinaire overleg (MDO). Bij de
besluitvorming rond de toekenning van verlof wordt zoveel mogelijk ook de
opinie van externe instanties en relaties betrokken, waaronder in elk geval

13

52

| PI Lelystad

Zoals aangegeven in noot 2 laat PI Lelystad in de wederhoorreactie weten de
werkinstructie te hebben aangepast en de controle op de uitvoering daarvan te
hebben verscherpt.

Inspectie Veiligheid en Justitie

de reclassering. Een directielid is daadwerkelijk betrokken bij de afweging
tot toekenning van verlof en de autorisatie van het verlofbesluit.

Bevindingen
De (eerste) mogelijkheid tot verlof maakt deel uit van het detentie- en
reïntegratieplan (D&R-plan) dat de afdeling gedetineerdenzaken voor iedere
(langgestrafte) gedetineerde opmaakt. Iedere afdeling heeft wekelijks een
MDO dat de vrijhedencommissie (VC), bestaande uit een directielid en het
hoofd gedetineerdenzaken, adviseert over toe te kennen vrijheden. In
ongeveer 95% van de gevallen neemt de VC het advies van het MDO over.
Onderdeel van dit advies is het resultaat van de consultatie van de maatschappelijke omgeving van de gedetineerde. Momenteel voert de commissie van toezicht hierover een dispuut met de p.i., vanwege haar standpunt
dat de p.i. te rigide omgaat met de toetsing van het verlofadres. In 2011
bedroeg het totale aantal onttrekkingen vijf.

Oordeel
De toekenning van verlof vindt in PI Lelystad op een verantwoorde wijze
plaats.

5.3 Voorwaardelijke invrijheidstelling
Criterium
De p.i. voert de geldende wet- en regelgeving en de daaruit voortvloeiende
procedures rond de toekenning van voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.)
op een correcte wijze uit. Medewerkers gedetineerdenzaken zijn op de
hoogte van de vigerende v.i.-regelgeving en bekend met de daarbij
behorende taken. De p.i. signaleert tijdig de v.i.-datum en onderneemt de
daarbij behorende actie. Adviezen over de toekenning van v.i. komen
multidisciplinair tot stand en worden, via Bureau Selectiefunctionarissen,
tijdig aan het OM verstrekt. In een voor gedetineerden toegankelijke bron,
bijvoorbeeld de huisregels, is informatie opgenomen over de gang van
zaken rond v.i. en de invloed die gedrag in de p.i. op de toekenning van v.i.
kan hebben.

Bevindingen
De afdeling gedetineerdenzaken heeft, vanwege de bestemming als
gevangenis, inmiddels ruime ervaring met de v.i.-procedure en werkt haar
deel van het v.i.-proces tijdig af. Daarbij is er afhankelijkheid van advies van
de kant van het Openbaar Ministerie (OM). De ervaring is dat het OM veelal
traag reageert. Het bureau selectiefunctionarissen (BSF) van DJI, dat het
v.i.-proces extern coördineert, heeft deze ‘standaard’-vertraging al inge-

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

53

bouwd in de procestijd. Gedetineerdenzaken legt het v.i.-advies voor aan de
VC, alvorens dit over te dragen aan het BSF. De kennis m.b.t. de toepassing
van v.i. berust binnen PI Lelystad hoofdzakelijk bij de afdeling gedetineerdenzaken. Desgevraagd blijken piw’ers niet op de hoogte van de mogelijkheden om gedetineerden te confronteren met de consequenties van hun
gedrag in relatie tot v.i. Ook in de op de afdeling beschikbare huisregels, die
de IVenJ inzag, was geen frase over v.i. opgenomen. In de eerder genoemde
huisregels is er summiere aandacht voor v.i. en wordt geen link gelegd met
de consequentie die gedrag in de p.i. voor de toekenning van v.i. kan
hebben. Bovendien spreekt men in de huisregels nog van vervroegde
invrijheidstelling, terwijl dat sinds 2008 gewijzigd is in voorwaardelijke
invrijheidstelling. Gedetineerden blijken in het algemeen wel op de hoogte
van de relatie tussen gedrag en v.i.

Oordeel
De kennis over v.i. is te eenzijdig geconcentreerd bij de afdeling gedetineerdenzaken. Met name piw’ers zouden meer moeten weten over de relatie
tussen gedrag van gedetineerden en de toekenning van v.i.
De informatie over v.i. in de huisregels is niet beschikbaar, te beperkt en
deels onjuist.

Aanbeveling voor de p.i.
Verbreed binnen de p.i. de kennis over v.i. en draag zorg voor uniforme,
juiste informatievoorziening over de toepassing van v.i.

5.4 Conclusie
Op de criteria van het aspect ‘Maatschappijbeveiliging’ is de Inspectie over
het geheel genomen minder positief in haar oordeel. De beveiligers zijn
goed opgeleid en de beveiligingsvoorzieningen functioneren naar behoren.
Een geregelde check van leidinggevenden op het veiligheidshandelen door
medewerkers vraagt echter nog wel aandacht. Met name dit laatste laat de
Inspectie zwaar meewegen bij het oordeel.

54

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

55

6
 aatschappelijke
M
reïntegratie

56

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Dit hoofdstuk gaat nader in op de vraag hoe het in de PI Lelystad toegaat bij
het ondersteunen en bevorderen van de maatschappelijke reïntegratie van
gedetineerden. Hiervoor hanteert de Inspectie een tweetal criteria:
voorbereiding nazorg en reïntegratietrajecten.

6.1 Voorbereiding nazorg
Criterium
De p.i. beschikt over werkende systemen en procedures om voor gedetineerden de aansluiting op maatschappelijke vervolgvoorzieningen te
bewerkstelligen. Meer concreet betekent dit, dat gedetineerden via DPAN14
worden aangemeld bij hun gemeente van herkomst en dat er sprake is van
screening door een inrichtingsfunctionaris op deelgebieden als identiteit,
inkomen, huisvesting, zorg en schulden. Maar ook dat er een D&R-plan
wordt opgesteld, dat in een vaste cyclus in het MDO geëvalueerd wordt en
zo nodig bijgesteld. Relevante onderdelen van dit plan worden afgestemd
met externe partijen.

Bevindingen
De organisatie van de afdeling gedetineerdenzaken sluit aan bij de
uitgangspunten van het beleid van Modernisering Gevangeniswezen. Per
afdeling van unit C1 en C2 is er een vast team functionarissen dat wekelijks
aansluit bij het MDO; het gaat dan om de huidige functies mmd’ er,
trajectbegeleider en medewerker bsd. Conform de procedures die voortvloeien uit de D&R-systematiek worden gedetineerden aangemeld bij
gemeenten of andere instellingen. Afhankelijk van de werkwijze van de
gemeente is er al dan niet een snelle aansluiting op de casuïstiek. Er is veelal
binnen een redelijke termijn zicht op de relevante deelgebieden waar in het
D&R-plan aandacht voor moet zijn. Via de piw’er/mentor worden gedetineerden geïnformeerd over de inhoud van het D&R-plan. Dit loopt op unit
C2 beter dan op unit C1, omdat piw’ers van unit C2 van oudsher met een
andere grondhouding gedetineerden benaderen15 (zie ook 3.3). Volgens
respondenten zit er ontwikkeling in de participatie van piw’ers in de
uitvoering van D&R-plannen. Hoewel er ten tijde van de inspectie ook
langer verblijvenden (> 4 maanden) op unit C3 verblijven, wordt daar niet
gewerkt met D&R-plannen en mentoren. In voorkomend geval benadert
een bsd-medewerker een gedetineerde aldaar individueel. Een actueel
14

15

DPAN staat voor Digitaal Platform Aansluiting Nazorg en is een instrument om de
nazorg aan ex-gedetineerden goed te organiseren. Geautoriseerde gebruikers bij
gemeenten wisselen via Gemnet kennis, best practices en ervaringen uit met
medewerkers maatschappelijke dienstverlening van penitentiaire inrichtingen.
Dit komt ondermeer omdat de C1 lange tijd als huis van bewaring fungeerde.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Almelo locatie De Karelskamp |

57

probleem is momenteel dat het UWV reorganiseert, waardoor het zogenaamde Werkplein, waar mmd/trajectbegeleiders vaak contact mee hebben,
uit bepaalde regio’s verdwijnt en bijgevolg opgebouwde contacten daardoor
ook. Functionarissen geven overigens aan hierbinnen hun weg wel weer te
vinden.

Oordeel
De IVenJ is van mening dat in PI Lelystad de voorbereiding op nazorg
momenteel naar vermogen wordt vormgegeven. Er is in de organisatie nog
steeds sprake van verbreding en verdieping op het terrein van nazorg.
Processen kunnen nog wel beter op elkaar worden afgestemd en materieel
ondersteund. Dat is zeker niet uitsluitend een verantwoordelijkheid van de
p.i. maar vereist ook een landelijke, door DJI gefaciliteerde aanpak.

Aanbeveling voor de p.i.
Draag zorg voor een verdere ontwikkeling van –inrichtingsbrede- actieve
participatie van piw’ers/mentoren in de voorbereiding en uitvoering van
D&R-plannen.

Aanbeveling voor DJI
Draag zorg voor efficiënte werkprocedures en systeemondersteuning van de
werkprocessen op het terrein van gedetineerdenzaken.

6.2 Reïntegratietrajecten
Criterium
De p.i. biedt aan daarvoor in aanmerking komende gedetineerden op
reïntegratie en terugdringing recidive gerichte activiteiten en trajecten aan.
Zij werkt daarbij effectief samen met relevante externe partners. Meer
concreet betekent dit dat alle gedetineerden met een strafrestant van
minimaal vier maanden, of met aansluitend reclasseringstoezicht, worden
beoordeeld op hun mogelijkheden deel te nemen aan een reïntegratietraject. Het onderliggende reïntegratieplan komt binnen een redelijke termijn
tot stand. De uitvoering van reïntegratie­plannen wordt tijdens het verblijf
in de inrichting daadwerkelijk ter hand genomen, dan wel de gedetineerde
wordt overgeplaatst naar een locatie waar de uitvoering van het plan
gerealiseerd kan worden. De p.i. beschikt over een opleidingsaanbod dat
aansluit bij de opleidingsbehoefte van de doelgroep.

Bevindingen
PI Lelystad profileert zich met een aansprekend opleidingsaanbod, inclusief
basiseducatie, dat goede aanknopingspunten biedt om reïntegratieplannen

58

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

inhoud te geven. Al enige jaren rendeert een schildersopleiding succesvol;
gedetineerden tonen hiervoor veel animo en motivatie, en op het onderhoud van het complex kan worden bespaard doordat de gedetineerden, in
opdracht van de Rijksgebouwendienst, het binnen- en buitenschilderwerk
voor hun rekening nemen. Naast het schilderscertificaat start de p.i.
binnenkort een erkende lasopleiding, zijn er plannen voor een houtbewerkingsopleiding en staat, in nauwe samenwerking met de schoonmaakbranche, een schoonmaakopleiding in de steigers. Het plan is om de komende
jaren opleidingen te starten in houtbewerking, groenvoorziening en
logistiek.
Een beperking is dat als gedetineerden een andersoortige, meer theoretisch,
gerichte opleiding willen deelnemen, daarvoor geen middelen zijn. Zij
moeten deze dan zelf financieren. De IVenJ begreep dat de coördinator
educatie van PI Lelystad er op creatieve wijze veel aan doet om ook
theoretische leergangen aan te bieden, bijvoorbeeld door leerstof te
kopiëren via het internet.
Waar mogelijk sluiten de opleidingen aan bij het voor een gedetineerde
uitgezette traject. Het succes daarvan is uiteraard afhankelijk van de
intrinsieke motivatie van de gedetineerde en zeker ook van de externe
ondersteuning door reclasseringsorganisaties (ro’s) of andere ketenpartners. De trajectbegeleiders melden hier stagnatie doordat de ro’s niet altijd
in staat zijn om tijdig hun bijdragen te leveren aan het proces om trajecten
in gang te zetten. Ook zijn sommige ketenpartners, als gevolg van bijvoorbeeld sanering of bezuiniging, moeilijker bereikbaar.
★ Oordeel
De IVenJ is zeer positief over de initiatieven die PI Lelystad heeft genomen
- en neemt - om ‘in house’ opleidingen aan te bieden en verder uit te
bouwen. De samenhang tussen een breed aanbod van basiseducatie,
vakgerichte beroepsopleidingen en externe partners, zoals brancheorganisaties, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen, strekt binnen de sectoren van
DJI tot voorbeeld van effectieve, toekomstgerichte samenwerking, buiten de
gebaande kaders. Kanttekening is wel dat het reïntegratieproces tussen
‘binnen en buiten’ nog beter op elkaar moet worden afgestemd.

6.3 Conclusie
Op het aspect maatschappelijke reïntegratie voldoet PI Lelystad, vanuit het
uitvoeringsperspectief, vrijwel geheel aan de daaraan te stellen eisen en is
de p.i. op innovatieve wijze bezig om het ‘in house’ opleidingsaanbod
verder te ontwikkelen; de Inspectie beschouwt dit als een voorbeeld voor
andere p.i.’s. De opzet en uitvoering van reïntegratieplannen zou - van

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

59

binnen naar buiten - nog beter op elkaar afgestemd kunnen worden.
Daarvoor rust niet alleen een verantwoordelijkheid bij de p.i., maar zeker
ook bij externe (keten)partners zoals reclasseringsorganisaties en DJI.

60

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 61

7
Organisatieaspecten

62

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Het is niet de taak van de Inspectie om de bedrijfsvoering en/of het
organisatorisch functioneren van p.i.’s als zodanig door te lichten. Toch zijn
er binnen iedere p.i. thema’s aan de orde die een zodanig effect kunnen
hebben op de kwaliteit van het primaire detentieproces dat deze bij een
doorlichting niet buiten beschouwing kunnen blijven. Het gaat dan onder
meer over de vraag of de personeelsbezetting kwalitatief en kwantitatief op
orde is, of er binnen de organisatie voldoende effectief wordt gecommuniceerd, of de medewerkers hun werkzaamheden integer (kunnen) uitvoeren
en of de medewerkers zich betrokken vinden bij de organisatie. De Inspectie
wil bovendien nagaan of de betreffende organisatie met enige regelmaat
haar functioneren op onderdelen of als geheel evalueert.

7.1 Personeelsmanagement
Criterium
De p.i. heeft de personele inzet kwalitatief en kwantitatief op orde en
stimuleert de betrokkenheid van medewerkers bij de organisatie. De
bezetting van detentieondersteunende functies is in overeenstemming met
de formatie. Medewerkers zijn functiegeschoold en, ook naar eigen
oordeel, in staat om hun functie naar behoren uit te oefenen. De p.i.
stimuleert en faciliteert functiescholing en -opleiding van medewerkers.
Leidinggevenden laten zich bij medewerkers zien en tonen betrokkenheid
bij het primaire proces. Zij stellen zich daarbij actief coachend en ondersteunend op. Het verzuim op jaarbasis is gemiddeld niet hoger dan 5,0%;
aan afwijkende percentages wordt door het management actief aandacht
besteed.

Bevindingen
De bezetting van vrijwel alle functies sluit aan bij de formatie. Helaas is er
sprake van een hoog verzuimpercentage van rond de 10%. Directie en
leidinggevenden geven aan dat dit getal sterk beïnvloed wordt door een
relatief groot aantal langdurig zieken en dat de trend van het kortdurende
verzuim, dankzij intensieve sturing daarop, juist dalende is. Inzage van de
verzuimregistratie bevestigt dit.
De meningen over de mogelijkheden tot verdere scholing wisselen. Een
medewerker zegt dat hij pogingen om nader te worden opgeleid na enkele
jaren heeft opgegeven, terwijl anderen juist aangeven dat opleidingsmogelijkheden goed geregeld zijn. Niet executieve medewerkers geven aan dat zij
voldoende mogelijkheden ervaren om zich verder te scholen.
Ook wisselen de meningen over de aanwezigheid van leidinggevenden op
de afdelingen. Een grief van een aantal executieven is dat zij hun leidingge-

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 63

venden te weinig op de afdelingen zien, maar anderen spreken dat weer
tegen.
Vrijwel alle medewerkers hebben jaarlijks een functioneringsgesprek met
hun leidinggevende. Alle respondenten ervaren het als positief dat het
aantal afdelingshoofden is verdubbeld en zij kantoor houden op de
verblijfsafdelingen.

Oordeel
De Inspectie is overwegend positief over de wijze waarop PI Lelystad
invulling geeft aan het personeelsmanagement. Dit oordeel is vooral
gebaseerd op de grote betrokkenheid die de IVenJ van de zijde van medewerkers bij hun werk en de organisatie aantrof. De bevindingen geven aan
dat er in bepaald opzicht nog wel verschillen zijn die om aandacht vragen;
de resultaten van het in 2012 afgenomen medewerkerstevredenheidsonderzoek bevestigen dit.
Een aandachtspunt voor de inrichting is te bezien in hoeverre het, met
name door executieve medewerkers, ervaren verschil in opleidingsmogelijkheden en zichtbaarheid van leidinggevenden meer gelijk getrokken kan
worden.

7.2 Communicatie
Criterium
De in- en externe communicatie van de p.i. functioneren naar behoren.
Werkoverleg vindt binnen alle geledingen regelmatig en met een vaste
frequentie plaats, waarbij voldoende voor het overleg relevante functionarissen aanwezig zijn. Van het werkoverleg wordt verslag gemaakt dat
beschikbaar komt voor de deelnemers en overige belanghebbenden.
Medewerkers en externe partners zijn door geregelde informatievoorziening op de hoogte van de koers die de p.i. binnen de kaders van DJI wil
varen. Binnen de p.i. vinden op grotere of kleinere schaal geregeld
activiteiten plaats ter bevordering van de betrokkenheid van medewerkers.
Medewerkers en externe partners zijn in het algemeen tevreden over de
informatievoorziening en communicatie door de p.i..

Bevindingen
In het algemeen zijn de respondenten positief over de communicatie
binnen PI Lelystad. Voor de executieve functies heeft met name het nieuwe
dagprogramma geleid tot beter gestructureerd werkoverleg. Een ruime
meerderheid van de medewerkers meldt dat zij de huidige directie transparant vindt in haar handelen en oordelen. Het is binnen de organisatie
merkbaar dat goed voorbeeld (van de leiding), goed doet volgen. Alle

64

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

respondenten zijn bekend met de koers die PI Lelystad moet varen, wil
varen en vaart. De informatieoverdracht op een onlangs gehouden
algemene personeelsbijeenkomst werd door medewerkers beter begrepen
doordat afdelingshoofden daarbij een prominentere rol vervulden. De
informatieoverdracht wordt ondersteund met een regelmatig verschijnende
nieuwsbrief maar deze is, wegens personele omstandigheden, de laatste tijd
niet meer gepubliceerd. Het iedere werkdag verschijnende ochtendverslag
komt hier deels aan tegemoet.

Oordeel
De IVenJ is overwegend positief over de communicatie binnen PI Lelystad.
Medewerkers geven er blijk van op de hoogte te (kunnen) zijn van actuele
bijzonderheden en de koers van de organisatie.
Een aandachtspunt voor de inrichting is er alert op te zijn een toegankelijke
informatieoverdracht en deze overdracht consequent te ondersteunen met
toegankelijke media.

7.3 Integriteit
Criterium
De medewerkers van de p.i. oefenen hun functies integer uit. De Inspectie
verwacht dat er binnen vestigingen aanhoudend aandacht is voor integere
functie-uitoefening, dat integriteits­dilemma’s bespreekbaar zijn en dat er
tijdens werkoverleg met regelmaat aandacht is voor het thema integriteit.

Bevindingen
PI Lelystad beschikt over integriteitsbeleid dat is gebaseerd op het algemene
beleid van VenJ/DJI. Integriteit is een onderwerp dat in functioneringsgesprekken aan de orde komt. Respondenten melden weinig integriteitsproblematiek, maar als het aan de orde is communiceert de directie daar, voor
zover dat mogelijk is, transparant over.

Oordeel
Naar het oordeel van de Inspectie voldoet het integriteitsbeleid in PI
Lelystad geheel aan de daaraan te stellen eisen. Dit betreft niet alleen het
bewaken van integer functioneren, maar ook in het helder communiceren
daarover.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

65

7.4 Evaluatie
Criterium
De p.i. evalueert periodiek de verschillende aspecten van haar functioneren
en stelt op basis daarvan beleid en uitvoering bij. Dit criterium gaat in op de
vraag of de vestiging weloverwogen en met regelmaat een regelkring (Plan,
Doe, Toets, Stel bij) hanteert om haar functioneren te beoordelen en zo
nodig bij te stellen. Het oordeel bij dit criterium komt tot stand op basis van
de geaggregeerde antwoorden van de dimensie evaluatie bij alle voorgaande criteria. Hierbij wordt in elk geval bezien of de p.i. redelijk recent heeft
geparticipeerd in de afname van een gedetineerden­survey, een medewerkerstevredenheidsonderzoek (mto) en een externe security audit (ESA).

Bevindingen
De p.i. beschikt over een vrij recente mto en gedetineerden­survey. De
uitkomsten hiervan zijn gedeeld met de organisatie. In de documentatie
trof de Inspectie een plan van aanpak n.a.v. het mto, maar kennelijk heeft
dat nog niet geleid tot concrete acties. Het dagprogramma is, na de
introductie in november 2011, periodiek geëvalueerd en zo nodig aangepast. Ook de effectiviteit van het gevoerde drugsontmoedigingsbeleid is
regelmatig onderwerp van evaluatie. Dit heeft ondermeer geleid tot
aanscherping van de controle voor en na bezoek. De afdeling beveiliging is
momenteel doende een periodiek inspectieplan (PIP) op te zetten.
Van incidenten (rapport e.d.) vindt wel registratie plaats, maar geen
systematische monitoring. Ook de cvt geeft aan dat het toepassen van
sancties en de werking van de beklagprocedure niet afzonderlijk met de
directie geëvalueerd wordt, maar dat het beleid ter sprake komt aan de hand
van casuïstiek. Tot slot blijkt uit een inspectieblik op de binnen de organisatie via het intranet toegankelijke beleidsdocumenten, dat een opschoning
daarvan dringend noodzakelijk is. Veel aangetroffen beleid is gedateerd en
vereist actualisatie.

Oordeel
Naar het oordeel van de Inspectie voldoet PI Lelystad overwegend aan de
aan het criterium evaluatie te stellen eisen en verwachtingen. De inrichting
beschikt over actuele resultaten van de belangrijkste instrumenten voor
algehele evaluatie, zoals het mto en de gedetineerdensurvey, maar het aan
deze instrumenten gekoppelde plan van aanpak is nog niet altijd geconcretiseerd. Ook vindt de Inspectie dat de toegankelijkheid van vigerend beleid
beter onderhouden moet worden. Het consequenter, breder en systematischer toepassen van de regelkring (Plan, Doe, Toets, Stel bij), met periodieke evaluatie als sleutelelement zou hier aan tegemoet kunnen komen.
De IVenJ is zich er daarbij wel van bewust dat er zich binnen de (waan van

66

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

de) dagelijkse bedrijfsvoering vele factoren voordoen die een systematische
aanpak van de evaluaties kunnen frustreren.

7.5 Conclusie
Op het aspect organisatie scoort PI Lelystad naar het oordeel van de
Inspectie overwegend voldoende. Er is aandacht voor personeelsontwikkeling en de directie onderneemt initiatieven om de medewerkers actief bij de
organisatieontwikkeling te betrekken.
Op het onderdeel evaluatie ziet de Inspectie nog wel de noodzaak voor
verbeteringen. Zo vereist het voor de p.i. vigerende beleid de nodige
ordening en actualisatie.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

67

Bijlage 1
Oordeel

68

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Rechtspositie gedetineerden
Insluiting
Huisregels
Activiteiten
Accommodatie
Voeding
Contact
Toegang zorg
Discipline
Klachtafhandeling

Omgang met gedetineerden
Screening
Bejegening
Rapportage

Interne veiligheid
Preventie
Agressiebeheersing
Drugsontmoediging

Maatschappijbeveiliging
Beveiliging
Verlof
V.i.

Maatschappelijke reïntegratie
Nazorg
Reïntegratietrajecten

★

Organisatieaspecten
Personeel
Communicatie
Integriteit
Evaluatie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 69

Bijlage 2
Aanbevelingen

70

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Rechtspositie
• Onderwerp het werkproces van de afdeling bevolkingsadministratie aan
een (externe) audit.
• Voer een afdoende aantal controles uit op de wekelijkse mutaties van de
afdeling BVA.
• Draag zorg voor actuele en eenduidige huisregels die binnen de inrichting
op uniforme wijze beschikbaar zijn en biedt gedetineerden altijd ongevraagd aan om binnen 24 uur een persoonlijke toelichting op de vigerende
regels te verzorgen.
• Ontwikkel voor de gedetineerden verblijvend op de C3 een activiteitenprogramma dat vergelijkbaar is met het reguliere activiteitenprogramma van
een gevangenis.
• Bied alle regimes een gelijk assortiment en gelijke faciliteiten om voeding
te bereiden.
• Bied gedetineerden een flexibeler bezoekplanning aan met de mogelijkheid om minimaal een keer per zeven dagen bezoek te ontvangen.
• Bewaak een goede toegankelijkheid van psychologen en de voorgenomen
intensivering van de samenwerking tussen psychologen en overige
functionarissen van de p.i. en beoordeel of deze, zoals voorgenomen,
voldoende effectief zijn.

Omgang met gedetineerden
• Bied gedetineerden op de C3 meer gestructureerde mogelijkheden tot
persoonlijk contact met een piw’er.
• Draag er voor zorg dat gedetineerden en medewerkers de bejegeningswijze
tussen C1 en C2 als meer gelijkwaardig ervaren.
• Intensiveer het gebruik van Tulp, D&R-plannen en MDO door met name
unit C1.

Interne veiligheid
• Draag zorg voor actualisering van de RI&E en het BHV-plan.
• Stuur intensiever op deelname aan personeelssport en de FVT.
• Zorg voor goed functionerende camera’s met inzoommogelijkheid in de
bezoekzaal.

Maatschappijbeveiliging
• Laat de leiding van de beveiliging geregeld nagaan of de werkzaamheden
nog conform de instructies c.q. afspraken worden uitgevoerd.
• Verbreed binnen de p.i. de kennis over v.i. en draag zorg voor uniforme,
juiste informatievoorziening over de toepassing van v.i.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 71

Maatschappelijke reïntegratie
Aanbeveling voor de p.i.
• Draag zorg voor een verdere ontwikkeling van –inrichtingsbrede- actieve
participatie van piw’ers/mentoren in de voorbereiding en uitvoering van
D&R-plannen.

Aanbeveling voor DJI
• Draag zorg voor efficiënte werkprocedures en systeemondersteuning van
de werkprocessen op het terrein van gedetineerdenzaken.

Organisatieaspecten
Voor dit aspect zijn er geen specifieke aanbevelingen; het is echter wel zaak
dat PI Lelystad aan de slag gaat met de ordening en actualisatie van
beleidsdocumenten.

72

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

73

Bijlage 3
Gebruikte afkortingen

74

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

BCL
BHV
bsd
BSF
bva
cvt
cmk
DCL
D&R-plan
DJI
DPAN
DV&O
FVT
ESA
EZV
Gedeco
IBT
ILO
IRT
ISS
ISt
IVenJ
MD
MDO
mmd
mpc
mto
OBP
OM
Pbw
p.i./PI
PIP
piw’er
PMO
PPO
RI&E
Ro’s
Tulp
uc
VC
v.i.

Inspectie Veiligheid en Justitie

Bureau Capaciteitsbenutting Logistiek
bedrijfshulpverlening
Bureau Selectie en Detentiebegeleiding
Bureau Selectiefunctionarissen
Bevolkingsadministratie
commissie van toezicht
centrale meldkamer
Detentieconcept Lelystad
detentie- en reïntegratieplan
Dienst Justitiële Inrichtingen
Digitaal Platform Aansluiting Nazorg
Dienst Vervoer en Ondersteuning
fysieke vaardigheidstest
Externe Security Audit
extra zorgvoorziening
gedetineerdencommissie
intern bijstandsteam
instructeur lichamelijke opvoeding
Intern Reactieteam
integrale screening en selectie
Inspectie voor de Sanctietoepassing
Inspectie Veiligheid en Justitie
Medische Dienst
multidisciplinair overleg
medewerker maatschappelijke dienstverlening
meerpersoonscel
medewerkerstevredenheidsonderzoek
optimalisering bedrijfsvoering p.i.’s
Openbaar Ministerie
Penitentiaire beginselenwet
penitentiaire inrichting
periodiek inspectieplan
penitentiair inrichtingswerker
psychomedisch overleg
Praktisch Penitentiair Optreden
Risico-inventarisatie en –evaluatie
Reclasseringsorganisaties
Tenuitvoerlegging persoonsgebonden straffen
urinecontrole
vrijhedencommissie
voorwaardelijke invrijheidstelling

PI Lelystad |

75

Bijlage 4
Belangrijkste bronnen

76

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

De Inspectie maakte bij dit onderzoek onder andere gebruik van de volgende
bronnen:
• Calamiteitenplan
• Capaciteitsoverzicht van de aanwezige differentiaties en bezettingscijfers
2011
• Concept-pva werkdrukbeheersing
• Conclusies RI&E’s, Brandveiligheids- en BHV-scans en pva’s
• Dienstinstructies/protocollen
• Dagprogramma’s van de verschillende afdelingen
• Externe Security Audit, plan van aanpak en verslag voortgang
• Huisregels
• Jaarplan 2011 en 2012
• Jaarverslag 2011
• Medewerkers tevredenheidsonderzoek (mto); rapportage en pva
• Meldingen bijzondere voorvallen
• Overzicht celinspecties
• Overzicht personeelsformatie en -bezetting
• Plattegrond met daarop aangeduid de locatie van de afdelingen/regimes
• Resultaten gedetineerdensurvey augustus 2011

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

77

Bijlage 5
Inspectieprogramma

78

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Dag 1
Tijd

Programma

9.00 uur

Aankomst/installatie werkkamer
De inspecteurs maken gedurende de inspectie graag gebruik van een
vaste werkkamer waar gesprekken kunnen worden gevoerd en waar
documentatie (permanent) beschikbaar is.

9.30 - 11.00 uur

Rondgang PI
Oriëntatie op complex en de staat daarvan. De inspecteurs worden graag
rondgeleid door het complex van de PI door een leidinggevende van de
beveiliging.

11.15-12.30 uur

Gesprek directie/MT
Een gesprek over de ontwikkelingen in PI Lelystad aan de hand van
informatie uit het jaarplan/-verslag.

12.30 - 13.00 uur

Lunch
Indien mogelijk graag een lunch in de werkkamer van de inspecteurs.

13.15 - 15.00 uur

Gesprek Gedetineerden
De Inspectie spreekt met maximaal 6 gedetineerden die bij voorkeur een
representatieve vertegenwoordiging zijn van de verschillende afdelingen en
gedeco.

15.15 - 16.45 uur

Gesprek PIW’ers, incl. vertegenwoordiging OR
Gesprek van de Inspectie met minimaal 4 piw’ers afkomstig uit
verschillende teams, zo mogelijk inclusief vertegenwoordigers van
de medezeggenschap.

17.00 - 17.30 uur

Evaluatie dag 1
De inspecteurs blikken met een vertegenwoordiger van de directie terug op
het verloop van dag 1 van de inspectie.

Dag 2
Tijd

Programma

09.15 - 10.00 uur

Bezoek BAD/BVA

10.00 - 10.30 uur

Bezoek Bibliotheek, Onderwijs, Sport

10.30 - 11.30 uur

Bezoek Arbeid

11.30 - 12.30 uur

Uitloop + inzage documentatie
Tijdens bovengenoemde bezoeken gesprekken met medewerkers +
invulling checklists.

12.30 - 13.00 uur

Lunch

13.15 - 14.45 uur

Interview Afdelingshoofden
De Inspectie interviewt 4 afdelingshoofden afkomstig uit de verschillende
bestemmingen van de PI

14.45 - 15.15 uur

Schouw Lucht&Bezoek
De Inspectie beziet de gang van zaken tijdens de activiteiten luchten en
bezoek.

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

79

Tijd

Programma

15.30 - 16.30 uur

Interview Veiligheid
Gesprek met leidinggevenden van de beveiliging en minimaal
2 beveiligingsmedewerkers.

16.30 - 17.00 uur

Hoofd Facilitair + Schouw insluiten
Een inspecteur schouwt het insluiten op een van de verblijfsafdelingen,
de ander interviewt het hoofd facilitair.

Dag 3
Tijd

Programma

08.00 - 09.30 uur

Schouw woonafdelingen
De inspecteurs beschouwen de reguliere gang van zaken op de
woonafdelingen.

09.45 - 11.00 uur

Gesprek met zorgstaf
De inspecteurs interviewen het hoofd medische dienst, verpleegkundigen,
psycholoog en, indien beschikbaar, de inrichtingsarts.

11.00 - 12.30 uur

Gesprek met medewerkers gedetineerdenzaken
Interview met hoofd GZ, MMD’er, Trajectbegeleider, BSD’er en
Bevolkingsadministratie over de gang van zaken in de PI.

12.30-13.30 uur

Lunch met CvT
De Inspectie verzoekt de PI om op dit tijdstip een lunch met een aantal
vertegenwoordigers uit de Commissie van Toezicht te organiseren.

Parallel:

80

| PI Lelystad

13.30 - 14.30 uur

Inzage dossiers gedetineerdenzaken (1 inspecteur)

13.30 - 14.30 uur

Deelname MDO (1 inspecteur)

15.00 - 16.00 uur

Bezoek stiltecentrum + gesprek GV
De 2 inspecteurs bezoeken het stiltecentrum en spreken met maximaal
3 geestelijk verzorgers.

16.00 - 16.30 uur

Voorbereiding terugkoppeling

16.30 - 17.00 uur

Terugkoppeling directie/MT

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad |

81

Bijlage 6
Geografische ligging
PI Lelystad

82

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Inspectie Veiligheid en Justitie

PI Lelystad | 83

84

| PI Lelystad

Inspectie Veiligheid en Justitie

Missie Inspectie VenJ
“De Inspectie Veiligheid en Justitie houdt toezicht op
instellingen en organen die actief zijn op het terrein van
veiligheid en justitie.
Hierdoor draagt de Inspectie VenJ bij aan verbetering van de
kwaliteit van de taakuitvoering binnen haar toezichtdomein
en aan een veilige samenleving.”

Dit is een uitgave van:
Inspectie Veiligheid en Justitie
Kalvermarkt 53 | 2511 cb Den Haag
Postbus 20301 | 2500 eh Den Haag
www.ivenj.nl
December 2012 | Publicatie-nr. j-16739