Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 826

Industriebeleid

Nr. 148

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2022
Nederland moet verduurzamen en daarmee liggen er ook voor de
industrie grote kansen en uitdagingen. We hebben de industrie hard nodig
omdat ze essentiële producten maakt, zoals voedingsmiddelen,
medicijnen, auto’s en meubels. Deze productie houden we graag in eigen
hand. Een ambitieuze verduurzamingsagenda met bijbehorende instrumenten is dus cruciaal om te verzekeren dat de industrie een positieve
bijdrage blijft leveren aan onze maatschappij. In het Coalitieakkoord zijn
de nationale verduurzamingsambities aangescherpt. Ook van onze
industrie wordt meer verwacht.
Investeringen in de industrie kosten vaak jaren voordat ze gerealiseerd
zijn. Zes tot zeven jaar doorlooptijd is gangbaar. Nieuwe machines en
installaties in de industrie blijven vaak tientallen jaren in bedrijf. De
uitdaging is groot: in de komende paar jaar zullen de investeringsbeslissingen moeten worden genomen om aan de doelstellingen van 2030 te
voldoen. De keuzes zullen zo moeten worden gemaakt dat ze zicht bieden
op het bereiken van de ambitie voor een CO2-neutrale en circulaire
productie in 2050 zonder verontreiniging van lucht, water en bodem en
met zo min mogelijk hinder voor omwonenden. Ook voor de industrie
geldt dat tijdens de verbouwing de verkoop door moet gaan. Met andere
woorden: in de transitie blijven we veel producten nodig hebben – soms
ook fossiele – omdat er nog geen alternatieven zijn. Zo is diesel bijvoorbeeld op termijn te vervangen door elektriciteit en waterstof, maar
voorlopig nog cruciaal voor de logistiek.
Om in de komende jaren de beslissingen te kunnen nemen over de nodige
grote investeringen moeten bedrijven ook zekerheden hebben vanuit de
(publieke) omgeving: is de energie infrastructuur er op tijd, zijn de
vergunningen er op tijd, komt men in aanmerking voor financiële
ondersteuning en onder welke condities? In de publieke context hebben
deze onderwerpen hun eigen ritmiek en processen. De processen van
bedrijfszijde en publieke zijde lopen niet altijd synchroon en er zijn soms

kst-29826-148
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

1

obstakels in wet- en regelgeving. Hierdoor dreigen noodzakelijke
beslissingen over investeringen in verduurzaming niet op tijd te worden
genomen. Deze investeringen vergen zowel op technisch, juridisch als
financieel vlak binnen de bedrijven de benodigde voorbereidings- en
besluitvormingstijd. Men zal moeten aansluiten bij reguliere zogenaamde
turnarounds (grote onderhouds- en vernieuwingsinvesteringen). Bij de
meeste bedrijven zal voor 2030 nog maximaal één grote turnaround
plaatsvinden. Om dit voor elkaar te krijgen is snelle en onconventionele
actie nodig. De maatwerkaanpak beoogt door obstakels en vertragende
factoren weg te nemen, de onzekerheden voor bedrijven te verminderen.
De besluitvorming over en realisatie van CO2-reductieprojecten en
grondstoffenreductie kan zo op tijd gebeuren.
De overheid wil bedrijven graag ondersteunen om hun verduurzamingsopgave in Nederland te realiseren, ook op de langere termijn. In mijn brief
over Verduurzaming van de industrie d.d. 5 april 20211 heb ik aangegeven
met de 20 grootste industriële uitstoters vorm te willen geven aan het
implementeren van fundamenteel nieuwe, duurzame technologieën die
leiden tot substantiële CO2-reductie. Ik start nu met deze 20 bedrijven: het
is niet uitgesloten dat in een latere fase de maatwerkaanpak ook op
andere bedrijven kan worden toegepast. Met de in het Coalitieakkoord
afgesproken maatwerkaanpak wil ik erop inzetten dat industriële bedrijven
in Nederland actief blijven én dat tegelijkertijd het additionele
CO2-reductie potentieel van de industrie maximaal wordt benut. Ik wil de
verduurzaming versnellen en tegelijkertijd de impact van de industrie op
de leefomgeving, waar nodig, verbeteren. De maatwerkaanpak in
samenhang met de andere instrumenten voor verduurzaming van de
industrie is voor mij een belangrijk instrument om de in het Coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) afgesproken reductieopgave
voor de industrie in 2030 te realiseren.
In deze brief geef ik, mede namens de Minister voor Klimaat en Energie en
de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, aan hoe het kabinet
de maatwerkafspraken met de grootste industriële uitstoters wil realiseren. In deze brief staat het beleidskader voor de maatwerkaanpak
centraal. Ik zal ook ingaan op de stand van zaken van de gesprekken met
Tata Steel Nederland (TSN), als voorloper op de maatwerkaanpak.
Maatwerk voor bedrijven die in Nederland een stap extra willen
zetten
We dagen bedrijven uit zelf met ambitieuze verduurzamingsplannen te
komen die het mogelijk maken hun activiteiten nu en in de toekomst in
Nederland te blijven ontwikkelen. Bedrijven waar ik maatwerkafspraken
mee zal maken committeren zich voor nu en de lange termijn aan
Nederland. Een gezond verdienmodel is belangrijk zodat bedrijven in
Nederland willen blijven investeren en produceren. Verduurzaming van de
nu nog grootste uitstoters werkt door in alle andere delen van de
Nederlandse economie. Aangezien het kabinet het gebruik van fossiele
grondstoffen wil terugdringen, is het belangrijk dat bedrijven in de
maatwerkaanpak verder kijken dan 2030. Zo kunnen wij daadwerkelijk
stappen zetten richting een klimaatneutrale en circulaire industrie in 2050.
Bedrijven kunnen daarom met de overheid in gesprek gaan over
maatwerk wanneer zij een ambitieus plan hebben om voor 2030 significante CO2-reductie te behalen en tegelijkertijd een visie hebben op hun
lange termijn verduurzaming en hierover afspraken willen maken.
Reductie van emissies in de keten speelt hierbij een belangrijke rol.

1

Kamerstukken 29 826 en 32 813, nr. 135.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

2

Indien een bedrijf fors bijdraagt aan de Nederlandse CO2-uitstoot maar tot
2030 aantoonbaar beperkte opties heeft om te verduurzamen, dient het
bedrijf een plan te hebben voor een ingrijpende aanpassing van het
productieproces richting CO2-neutraliteit in 2040/2050 om in aanmerking
te komen voor maatwerk. Bedrijven die een visie hebben op grootschalige
reductie door toepassing van nieuwe, innovatieve, circulaire en schonere
technologieën die versneld kunnen worden of in de periode net na 2030
toegepast kunnen worden, kunnen hierover ook afspraken maken.
De overheid creëert de randvoorwaarden voor verduurzaming
Bedrijven, de overheid en de omgeving zijn onderling van elkaar
afhankelijk in deze grote transitie. Sturing van de overheid is nodig om
publieke belangen zoals energiezekerheid en de benodigde snelheid voor
de transities naar CO2-neutraal circulair en schoon te borgen. Tegelijkertijd
blijft het kabinet in deze transities rekenen op de creativiteit en vindingrijkheid van burgers en bedrijven. De maatschappij is immers tot veel in
staat. De overheid werkt hard aan de juiste randvoorwaarden die
verduurzaming mogelijk maken.
Gelet op de scope en de verantwoordelijkheden van medeoverheden
zullen zij in veel gevallen bij de voorbereiding en uitwerking van de
maatwerkafspraken worden betrokken. Zeker op terreinen van vergunningverlening, toezicht en handhaving, en scholing van technisch
personeel is samenwerking met medeoverheden van groot belang.
Bij maatwerkafspraken is wederkerigheid het uitgangspunt. Het
maatwerktraject zal dus inspanningen van overheidszijde bevatten om de
benodigde randvoorwaarden op orde te hebben zodat bedrijven investeren in verduurzaming. De hieronder genoemde onderdelen kunnen
voorkomen in een maatwerkafspraak en zijn afhankelijk van wat een
bedrijf nodig heeft en wil leveren.
Infrastructuur
Zekerheid over tijdige beschikbaarheid van energie- en grondstoffeninfrastructuur is essentieel voor bedrijven om investeringsbeslissingen over
verduurzaming te kunnen nemen. Met name wat betreft het elektriciteitsnet zijn er zorgen. Er is nu reeds sprake van netcongestie en noodzakelijke uitbreidingen duren lang. De recente aankondiging van Tennet om
voorlopig geen aansluitingen in Noord-Brabant en Limburg uit te breiden
is daar een voorbeeld van.
Via het Meerjarenprogramma Infrastructuur en Klimaat (MIEK) voert de
overheid regie op de uitbreiding van de energie-en grondstoffeninfrastructuur van nationaal belang. De energievraag en infrastructuurbehoefte
vanuit de Cluster Energie Strategieën (CES) vormen hiervoor de basis.
Deze (clustergewijze) aanpak van CES naar MIEK blijft de basis om
infrastructuur te programmeren. Het Rijk spant zich, in samenwerking met
de medeoverheden en netbeheerders, in om de MIEK-projecten op tijd te
realiseren.
Maatwerk kan aanleiding vormen om MIEK-projecten te versnellen,
vanwege de klimaatwinst en vanwege een duidelijk commitment van
industriële partijen. Zo kan de maatwerkaanpak ook bedrijven in de
clusters die niet tot de top 20 horen ondersteunen om hen van de
noodzakelijke infrastructuur te voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

3

Energieaanbod
Het kabinet verdubbelt de ambitie voor windenergie op zee naar een
opgestelde capaciteit van circa 21 gigawatt (GW) rond 2030, mits dit
inpasbaar is binnen de ecologische draagkracht van de Noordzee en
inpasbaar is in het energiesysteem. Daarnaast wordt verdere doorgroei
van windenergie op zee in de periode tussen 2030 en 2050 nader
onderzocht. De aanvullende 10,7 GW kan niet zondermeer op het
landelijke hoogspanningsnet worden ingevoed en getransporteerd, maar
zal zoveel mogelijk nabij de aanlandingslocaties in of nabij de grote
industrieclusters aan de kust moeten worden benut. Daarvoor is het
noodzakelijk dat de elektriciteitsvraag en het -aanbod gelijktijdig ontwikkelen. De CES-en maken duidelijk dat de energievraag er uiteindelijk gaat
komen, maar bieden geen zekerheid dat er geen tijdelijke mismatches
tussen vraag en aanbod zullen zijn. Via de maatwerkafspraken kan een
beter beeld worden verkregen van concrete knelpunten in specifieke
situaties zodat, waar nodig, afspraken kunnen worden gemaakt over
tijdige beschikbaarheid van elektriciteitsvraag en -aanbod. Hierbij bekijken
we ook de mate waarin de industrie flexibel de vraag kan aanpassen aan
het variërende aanbod van elektriciteit.
Vergunningverlening
Vanuit het Programma Infrastructuur Duurzame Industrie (PIDI) wordt
bekeken hoe de vergunningverlening voor infrastructuurprojecten kan
worden versneld. De Rijkscoördinatie Regeling (RCR, onder de
Omgevingswet de projectprocedure) stroomlijnt de vergunningverlening
en kan worden ingezet voor projecten van nationaal belang. Ook wordt
onderzocht hoe de maatregelen in het RepowerEU pakket met betrekking
tot versnelling van vergunningverlening kunnen bijdragen aan versnelling
van de vergunningverlening in Nederland. Tegelijkertijd hebben bedrijven
voor hun eigen projecten zeer specifieke vergunningen nodig, zoals de
milieu, water- en natuurvergunning. Het merendeel van vergunningen is
gedelegeerd naar de decentrale overheden, meestal de provincies. De
Ministeries van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) zullen samen met de provincies bezien
hoe knelpunten in de vergunningverlening kunnen worden opgelost. Op
dit ogenblik wordt er een interbestuurlijk programma versterking
VTH-stelsel gestart. Daarin worden ook knelpunten in de uitvoering van de
vergunningverlening in gezamenlijkheid aangepakt. Het oogmerk is hierbij
het versterken van de kwaliteit van de (uitvoering van) vergunningverlening, het toezicht en de handhaving. Samen met de provincies,
gemeenten en omgevingsdiensten zal hierop regie worden gevoerd.
Ook binnen de maatwerkaanpak wordt intensief samengewerkt met
decentrale overheden om het vergunningverleningsproces zo snel en
soepel mogelijk te laten verlopen. De decentrale overheden en de
omgevingsdiensten hebben de lokale kennis over de impact van bedrijven
op de leefomgeving en over de meest kansrijke opties om die te verbeteren. Daarnaast hebben de betrokken bedrijven een belangrijke rol bij het
verkorten van de doorlooptijd. Transparantie naar en het vroegtijdig
betrekken van de stakeholders door de betrokken bedrijven kunnen de
doorlooptijden van de vergunningsprocedures aanzienlijk beperken.
Stikstof
Het kabinet kan de klimaatdoelen alleen behalen als de stikstofproblematiek geen onoverkomelijke barrière vormt voor verduurzaming. Het
kabinet ziet verlaging van de stikstofuitstoot als noodzakelijk. Daarbij heeft
zij de ambitie om het knelpunt van het gebrek aan stikstofruimte, o.a. voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

4

economische activiteiten, weg te nemen. De industrie levert al vele jaren
een bijdrage aan de stikstofreductie via de wettelijk verplichte Best
Beschikbare Techniek (BBT)-voorschriften en neemt ook vrijwillig
maatregelen. De in juni opengestelde VEKI-regeling ondersteunt
vrijwillige maatregelen die ook stikstofuitstoot reduceren. De bijdrage van
de industrie aan de stikstofreductie zal mede naar aanleiding van de motie
van het lid Thijssen2 nader worden geconcretiseerd. Binnen de
maatwerkaanpak zullen de stikstofeffecten van de plannen van bedrijven
in kaart worden gebracht en per bedrijf worden bezien wat nodig is ten
aanzien van stikstof.
Circulaire wet- en regelgeving
Het kabinet erkent het belang van de circulaire economie om de Parijsdoelen te behalen en klimaatneutraal te kunnen zijn in 2050. Een efficiëntere omgang met grondstoffen gaat immers veelal gepaard met een
lagere energiebehoefte en minder uitstoot van CO2 die opgeslagen zit in
materialen en uiteindelijk minder materiaal dat wordt verbrand en gestort.
Meer circulariteit helpt tevens bij het tegengaan van biodiversiteitsverlies,
milieuvervuiling en de leveringsrisico’s van grondstoffen. Het kabinet pleit
voor hoogwaardig gebruik van duurzame biotische en/of algemeen
beschikbare grondstoffen. In het Rijksbrede programma Nederland
Circulair in 2050 (Kamerstuk 32 852, nr. 33) schetst het kabinet hoe onze
economie kan veranderen naar een duurzame, volledig circulaire
economie in 2050. Om bedrijven te ondersteunen in hun circulaire
projecten zal worden ingezet op gerichte beleidsinterventies die de
markten voor nieuwe, duurzame producten stimuleren. De overheid zal dit
gezamenlijk met bedrijven doen, zodat interventies relevant zijn voor de
verduurzamingsroutes van bedrijven in Nederland. De overheid zal zich
ook inspannen om barrières en onduidelijkheden in (de uitvoering van)
regelgeving weg te nemen als er onnodige belemmeringen zijn voor het
ontwikkelen van circulaire businessmodellen. Het is belangrijk dat
bedrijven niet alleen de uitstoot door hun eigen schoorsteen reduceren,
maar ook zorgdragen voor uitstoot die zij eerder of later in de keten
veroorzaken. Een productieketen kan alleen CO2-neutraal worden als
bedrijven binnen de keten gezamenlijk optrekken. Maatwerkafspraken
kunnen daarom worden gemaakt voor zowel reductie van emissies aan de
schoorsteen, als voor circulariteit en reductie van ketenemissies. Daarom
geldt als randvoorwaardelijk criterium dat voorstellen in het kader van
maatwerk CO2-reductie eerder of later in de keten moeten accommoderen, of in ieder geval niet in de weg moeten staan.
Financieel instrumentarium
De financiële ondersteuning van verduurzamingsprojecten – ook daar
waar het gaat om maatwerktrajecten – zal zo veel mogelijk plaatsvinden
via generieke ondersteuningsinstrumenten. Instrumenten waar bedrijven3
gebruik van kunnen maken zijn onder andere de Stimulering Duurzame
Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++), de Demonstratie Energieen Klimaatinnovatie (DEI+), de Versnelde Klimaatinvesteringen Industrie
(VEKI), de Topsector Energie Studies (TSE), de Energie Investeringsaftrek
(EIA), de Milieu Investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige Afschrijving
Milieu Investeringen (VAMIL).
De Nationale Investeringsregeling Klimaatprojecten Industrie (NIKI) die
momenteel aanvullend op de SDE++ ontwikkeld wordt, is van groot
2
3

Kamerstuk 35 925 XIV, nr. 121.
Uiteraard zijn alle EZK-regelingen open voor alle bedrijven die voldoen aan de voorwaarden en
niet alleen de grootste uitstoters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

5

belang om innovatieve technieken zoals groene chemie of elektrificatie
grootschalig uit te rollen in de industrie. De NIKI-regeling zal omvangrijkere duurzame investeringen, waarin deze technieken worden
toegepast, met een subsidie voor de aanloopjaren ondersteunen. Voor de
financiering van de NIKI, het voortzetten van de VEKI en het uitbreiden
van de DEI+ is op dit moment nog geen budget beschikbaar en zal nog
besluitvorming moeten plaatsvinden.
Gedurende het maatwerktraject wordt duidelijk welke technologieën op
welke schaal door bedrijven worden ingezet. In eerste instantie zal worden
getracht de projecten in te passen binnen het generieke instrumentarium.
Indien dit niet (op tijd) mogelijk blijkt zal de overheid in overleg met het
bedrijf de mogelijkheden voor specifieke financiële steun onderzoeken.
Hierbij zal enerzijds ingespeeld moeten worden op de reële economische
en financiële behoefte bij het bedrijf om tot verduurzaming van het
productieproces te komen en anderzijds zal rekening moeten worden
gehouden met de toepasselijke Europese staatssteunkaders.
Maatwerk kan bovenwettelijk bijdragen aan meerdere beleidsdoelen
Wanneer bedrijven maatwerkafspraken maken met de overheid, zal de
overheid zich maximaal inspannen om de bedrijven daar waar nodig en
mogelijk steun en versnelling te bieden. De mate van inspanning van
overheidszijde zal mede afhankelijk zijn van inspanning die het bedrijf
aangaat om bij te dragen aan extra CO2-reductie, stikstofoplossingen en
circulariteit, maar ook aan verwante beleidsdoelen.
Leefomgeving en gezondheid van omwonenden
Waar relevant worden er afspraken gemaakt over bovenwettelijke
inspanningen ten gunste van de leefomgeving en de gezondheid van
omwonenden. Hierbij wordt gedacht aan een bijdrage die verder gaat dan
binnen de bestaande vergunningen, aan onder andere de onderstaande
beleidsdoelen:
• Terugdringen van luchtvervuilende emissies;
• Terugdringen van geluidhinder;
• Terugdringen van stoffen die nadelig zijn voor de waterkwaliteit en/of
van thermische verontreiniging van oppervlaktewater;
• Verbeteren van externe veiligheid rond bedrijven;
• Beperking van de uitstoot van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS).
Energie- en gasbesparing
Energie- en gasbesparing spelen een belangrijke rol in de verduurzaming
van bedrijven. Onder de Energiebesparingsplicht zijn bedrijven met een
groot energiegebruik verplicht om energiebesparende maatregelen met
een terugverdientijd van vijf jaar of minder uit te voeren. Per 2023 vallen
ook grootverbruikers, inclusief EU-ETS bedrijven, onder de plicht en
moeten deze bedrijven ook een energiebesparingsonderzoek uitvoeren en
een uitvoeringsplan opstellen. Daarnaast wordt eigen opwek ook
verplicht, indien de terugverdientijd van de maatregelen vijf jaar of
minder is. Tijdens het maken van de maatwerkafspraken zal worden
geïnventariseerd of bovenwettelijke energie- en/of gasbesparing kan
worden afgesproken.
Restwarmte
Restwarmte is warmte die vrijkomt bij een industrieel productieproces en
daarna niet meer technisch of economisch herbruikbaar is in het eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

6

proces, waardoor die warmte nu vaak wordt geloosd. Dankzij de vaak
bruikbare temperatuur en hoge beschikbaarheid is restwarmte nog wel te
benutten voor het verwarmen van de gebouwde omgeving en
glastuinbouw middels warmtenetten. Ook nadat industriële bedrijven zijn
verduurzaamd zullen veel processen op hoge temperatuur blijven
plaatsvinden. Er zal dus vaak nog steeds een aantrekkelijke hoeveelheid
restwarmte overblijven. Afdoende zekerheid over de langjarige beschikbaarheid van restwarmte bij een bedrijf is een belangrijke voorwaarde van
warmtebedrijven om deze af te nemen. Afspraken en commitment over
het beschikbaar stellen van restwarmte binnen de maatwerkafspraken
kunnen bijdragen aan het vergroten van die zekerheid. Op die manier
geven de bedrijven invulling aan het uitgangspunt van wederkerigheid en
kunnen zij een wezenlijke bijdrage leveren aan het verduurzamen van hun
eigen omgeving. Bij die afspraken hebben we ook oog voor mogelijke
lock-in-effecten die een verdere verduurzaming van bedrijven in de weg
kan staan.
Goed werkgeverschap en deugdelijk bestuur
Bedrijven die maatschappelijk verantwoord ondernemen hebben niet
alleen oog voor impact op het milieu, maar ook op de mens. Deze
verantwoordelijkheid dragen de bedrijven zelf, binnen de kaders vastgesteld door de overheid. Bij het opstellen van de maatwerkafspraken zullen
de bedrijven worden gevraagd om de OESO-richtlijnen te onderschrijven
en de zes bijbehorende due diligence-stappen te doorlopen.
Transities kunnen nopen tot om-, her- en bijscholing. De verduurzaming
dreigt ook te vertragen door gebrek aan technisch personeel. De grote
industriële uitstoters kunnen hier een trekkersrol vervullen binnen hun
cluster.
Een gefaseerde aanpak met tussentijdse validatie
Het proces om tot maatwerkafspraken te komen bestaat uit meerdere
fases. Het tijdpad om tot afspraken te komen is als volgt:
• Oriënterende fase, leidend tot een eerste beeld van de mogelijke scope
van de maatwerkaanpak per geïnteresseerd bedrijf in de eerste helft
van 2022;
• Ontwikkelingsfase, waar per bedrijf kan worden gekomen tot het
vastleggen van wederzijdse intenties, met het streven eind 2022 10–15
Expressions of Interest op te stellen, en, voor bedrijven die sneller
willen, streef ik naar 2–5 concept Joint Letters of Intent;
• Beoordelingsfase, waarin de concept Joint Letters of Intent worden
getoetst door een externe commissie;
• Uitwerkingsfase, waarin wordt toegewerkt naar maatwerkafspraken.
• Uitvoeringsfase, waarin de afspraken uitgevoerd gaan worden
De projecten van bedrijven zijn in verschillende stadia van uitwerking. Op
dit moment is nog geen totaalbeeld welke projecten in welke mate
financiële ondersteuning vanuit het maatwerktraject behoeven. Ik hoop
dat beeld eind van het jaar wel scherp te hebben. Ik zal u dan ook
informeren hoe de middelen transparant en eerlijk worden verdeeld.
Enerzijds willen we niet dat de snelste een voorrangspositie krijgt;
anderzijds willen we niet dat gewacht moet worden op de traagste.
Het resultaat en de timing van de maatwerkafspraken is afhankelijk van de
informatie en business cases die bedrijven aanleveren. Het beoordelen
van informatie en het komen tot gezamenlijke afspraken zal ook de nodige
tijd vergen. Afhankelijk van de passende maatwerkoplossing kan er sprake
zijn van staatssteun en moet worden getoetst of goedkeuring van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

7

Europese Commissie nodig is. Het is mijn verwachting dat deze toets
vanaf 2023 uitgevoerd kan worden voor de eerste maatwerkafspraken.
Personele inzet Rijksoverheid op maatwerk
Tijdens het vorige Commissiedebat over Verduurzaming Industrie heb ik
toegezegd4 Uw Kamer in deze brief te informeren over de personele inzet
voor de maatwerkafspraken. Er is een Programmateam Maatwerkafspraken opgezet onder leiding van het Ministerie van Economische Zaken
en Klimaat. Voor elk van de industrieclusters met grote uitstoters wordt
tenminste één team gevormd. Gezamenlijk wordt zo een team van ca. 25
fte voorzien. Dit team zal waar nodig externe expertise bij de werkzaamheden betrekken.
Stand van zaken Tata Steel Nederland (TSN)
TSN staat voor een ingrijpende verandering van hun productieproces ten
behoeve van de toekomstige en duurzame voorzetting van hun bedrijf in
Nederland. Onderstaand geef ik u, conform toegezegd in de Kamerbrief
over TSN in december 20215, inzicht in de huidige stand van zaken ten
aanzien van het verduurzamingstraject van TSN, en de daarbij mogelijke
overheidsondersteuning. Daarmee voldoe ik ook aan de eerder aangenomen moties van het lid Boucke c.s. en het lid Van Haga.6 Eerst blik ik
kort terug op de afgelopen periode en daarna ga ik in op de huidige en
komende werkzaamheden die TSN en de overheid uitvoeren om te komen
tot een mogelijke maatwerkafspraak.
a) Waar komen we vandaan?
In de afgelopen jaren is er voor de verduurzaming van TSN al een
bedrijfsspecifieke beleidsinzet tot stand gekomen. Deze toont gelijkenissen met de maatwerkaanpak die ik voorzie voor andere grote industriële bedrijven. De basis voor de bedrijfsspecifieke inzet bij TSN werd
gelegd doordat Uw Kamer de regering met diverse moties opriep een
proactieve rol te nemen in de realisatie van een duurzame staalfabriek in
IJmuiden, en daar zo nodig onconventionele middelen voor in te zetten.7
Het kabinet omarmde deze oproep vanwege de maatschappelijke
relevantie van het bedrijf op het gebied van milieu, innovatie, klimaat en
(directe en indirecte) werkgelegenheid.
Vervolgens zijn er diverse stappen door TSN en de overheid gezet om de
verduurzaming en verschoning van het staalbedrijf in de IJmond te
realiseren. Dit bestaat onder andere uit het vastleggen van wederzijdse
inspanningsverplichtingen in de Expression of Principles (EoP)8 in maart
2021, de keuze van TSN voor het uitfaseren van de bestaande hoogoventechnologie voor een alternatieve staalproductieroute via Direct Reduced
Iron (DRI)9 in september 2021 en de publicatie van het Roland Berger
rapport in november 202110. Hierover bent u op 1 december 2021 door
voormalig Minister van Economische Zaken en Klimaat geïnformeerd.11 In
4

Toezegging tijdens Commissiedebat Verduurzaming Industrie 7 april 2022, Kamerstukken
29 826 en 32 813, nr. 136.
5
Kamerstukken 32 813 en 33 009, nr. 969.
6
Kamerstuk 32 813, nr. 830 en Kamerstuk 32 813, nr. 831.
7
Kamerstuk 33 009, nr. 87.
8
Kamerstuk 32 813, nr. 677.
9
Via het Direct Reduced Iron- staalproductieproces worden steenkolen eerst door aardgas en
uiteindelijk door duurzame waterstof vervangen.
10
Roland Berger (november 2021), Haalbaarheidsstudie klimaatneutrale paden, TSN IJmuiden,
in opdracht van TSN en FNV.
11
Kamerstukken 32 813 en 33 009, nr. 969.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

8

die brief en meegezonden bijlage is uitgebreid ingegaan op een aantal
algemene beleidskaders voor de verduurzaming van de Nederlandse
industrie, de specifieke werkzaamheden vanuit het Rijk die in gang zijn
gezet ter ondersteuning van de brede verduurzaming van TSN en op een
aantal uitgangspunten van het vorige kabinet in de samenwerking met
TSN. Deze uitgangspunten en kaders gelden nog onverkort. Op het gebied
van milieu en leefomgeving heeft met name de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat, samen met medeoverheden stappen gezet
door het plan van aanpak «naar een gezondere leefomgeving in de
IJmond» uit te rollen.12 Op 15 juni 2022 bent u geïnformeerd over de
voortgang hiervan.13
b) Waar staan we nu?
Het bedrijf heeft de afgelopen maanden niet stil gezeten. Met de keuze
voor het vervangen van de bestaande fabrieken door het
DRI-productieproces, heeft het bedrijf ambitie getoond. In maart 2022
hebben TSN en FNV een technische briefing gegeven aan de Tweede
Kamer waarin is ingegaan op de overstap naar waterstof, het verminderen
van de impact op de leefomgeving, de tijdslijn naar groene staalproductie
en wat hiervoor de randvoorwaarden zijn.14 Ook heeft TSN een brochure
uitgebracht waarin TSN inzicht geeft in de doelstellingen, de te nemen
stappen voor groene staalproductie in een schone omgeving, het
productieproces en de twaalf uitdagingen om de transitie tijdig te kunnen
realiseren.15
Tata en het kabinet zijn momenteel een intensieve inventarisatie-fase
ingegaan. Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft de
afgelopen maanden intensief overleg met TSN gevoerd over de
benodigde investeringen, tijdslijnen, risicobeheersing en het kritieke
belang van tijdige beschikbaarheid van vergunningen, competitieve
groene elektriciteit en waterstof, en daarnaast aardgas voor de transitiefase16, inclusief de bijbehorende infrastructuur (met name aanlanding
van wind op zee en de waterstofbackbone).
Het Roland Berger rapport, dat in november vorig jaar verschenen is, ging
uit van het vervangen van hoogoven 6 door een DRI-installatie voor 2030.
Naast deze optie worden gesprekken gevoerd met TSN over een tweede
optie om per 2030 méér CO2 te reduceren dan conform de afspraken uit
het Klimaatakkoord. In dat geval zou de grotere hoogoven 7 als eerste
voor 2030 worden uitgefaseerd in plaats van hoogoven 6. Een groot
voordeel van deze ruimere CO2-reductie is dat ook de overige emissies in
de omgeving nog verder worden verlaagd dan al voorzien in het door
TSN gelanceerde programma Roadmap Plus. De keuze voor extra
CO2-reductie leidt tegelijkertijd tot hogere technologische en financiële
risico’s een hogere investeringsbehoefte en een grotere onrendabele top.
Op 28 maart heb ik samen met de Minister voor Klimaat en Energie
gesproken met de leiding van het bedrijf en benadrukt dat voor een
12

Kamerstuk 28 089, nr. 210.
Kamerstuk 28 089, nr. 277.
14
TSN (2022), Presentatie technische briefing Tweede Kamer, gevonden op: https://
omgeving.tatasteel.nl/assets/user/Duurzaamheidsambities/
Tweede%20kamer%20briefing_mrt2022.pdf.
15
TSN (2022), Brochure Tata Steel kiest voor groen staal in schone omgeving, gevonden op:
https://omgeving.tatasteel.nl/assets/user/Duurzaamheidsambities/
Brochure%20Groen%20staal%20in%20schone%20omgeving_apr2022.pdf.
16
Inzet is om zo snel mogelijk het gebruik van groene waterstof te maximaliseren omwille van
strategische onafhankelijkheid en het maximaliseren van CO2-reductie. Dit is echter afhankelijk
van de tijdige beschikbaarheid van voldoende betaalbare groene waterstof.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

9

mogelijke maatwerkafspraak het van belang is dat TSN en TSL zich beiden
committeren aan een investeringsbeslissing en de daarbij horende risico’s
om de verduurzaming te realiseren. TSN en TSL, blijven namelijk
verantwoordelijk voor het realiseren van de verduurzamingsplannen en
wanneer zij ondersteuning nodig hebben dient dit middels een concreet
verzoek daartoe onderbouwd te worden. Het bedrijf gaat voor 2030 een
eerste hoogoven vervangen door een DRI-installatie om op de langere
termijn richting 2050 een geheel schoon en duurzaam
DRI-productieproces in IJmuiden te realiseren. Daarvoor zal in de
komende periode nog veel werk verzet moeten worden, met name door
TSN om ondersteuningsvragen richting de overheid te concretiseren. Na
het delen van deze specifieke ondersteuningsbehoefte met de overheid,
kan besloten worden of, en in welke mate en met welke financiële
instrumenten de overheid de verduurzaming van TSN kan faciliteren.
Daarnaast zijn TSN en het kabinet in gesprek over vernieuwing van de
EoP op basis van het DRI-productieproces. De inspanningsverplichtingen
van beide partijen worden dan herbevestigd en geactualiseerd, met het
DRI-productieproces als basis. Zodra de EoP vernieuwd is zal ik Uw Kamer
deze toesturen.
c) Waar gaan we naar toe?
Tijdslijnen
TSN heeft op 23 maart 2022 in een technische briefing aan de Kamer
inzicht gegeven in het tijdspad richting de te nemen verduurzamingsstappen.17 De provincie Noord-Holland heeft ook inzicht gegeven in het
tijdspad van het vergunningentraject, met daarbij de benodigde risico’s
die invloed zullen hebben op het tijdspad voor uiteindelijke realisatie.18
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft een overzicht
gegeven van de huidige stand van zaken van het plan van aanpak: naar
een schonere leefomgeving in de IJmond.19 Daarin wordt tevens
ingegaan op de resultaten van de recent gepubliceerde «Gezondheidsmonitor IJmond» door de GGD Kennemerland en de impact daarvan op de
plannen van TSN met betrekking tot verbeteringen op het gebied van
milieu en leefomgeving.
Ten aanzien van het tijdpad voor de maatwerkafspraak kan ik u geen
harde garanties geven. Het bedrijf is namelijk eerst aan zet om de weg
naar groen staal nader uit te werken en de specifieke ondersteuningsvraag helder te krijgen. Zodra TSN, conform het beleidskader maatwerk,
aantoont dat overheidsondersteuning nodig is en voldoet aan het
beleidskader, kan er gewerkt worden aan een maatwerkafspraak. De
verwachting is dat TSN voor het einde van dit jaar een volgende detailleringsstap maakt en aanlevert. In het daaropvolgende half jaar kunnen de
verduurzamingsplannen beoordeeld en geanalyseerd worden aan de
hand van het beleidskader maatwerk. Na deze stap, duurt het naar
verwachting nog een jaar om tot een concrete maatwerkafspraak te
komen. Daarbij is er expliciet aandacht voor de inpasbaarheid met de te
nemen investeringsbeslissingen door TSN en TSL en de vergunningverleningsprocessen van het bevoegde gezag, de provincie Noord-Holland,
17

TSN (2022), Presentatie technische briefing Tweede Kamer, gevonden op: https://
omgeving.tatasteel.nl/assets/user/Duurzaamheidsambities/
Tweede%20kamer%20briefing_mrt2022.pdf.
18
Provincie Noord-Holland (2022), Provincie geeft route naar vergunningen voor productie
groen staal Tata Steel, gevonden op: https://www.noord-holland.nl/Actueel/Archief/2022/
Maart_2022/
Provincie_geeft_route_naar_vergunningen_voor_productie_groen_staal_Tata_Steel.
19
Kamerstuk 28 089, nr. 277.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

10

zodat deze plannen ook zo snel als mogelijk bijdragen aan het verminderen van de impact op de leefomgeving en aan de Nederlandse
klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050.
Tot slot
We staan als land voor een grote verduurzamingsopgave. De industrie
levert hier een grote bijdrage aan en staat hier samen met de overheid
voor aan de lat. Dit kabinet wil daarom snel, maar ook zorgvuldig, met
bedrijven tot afspraken komen die hen investeringszekerheid geven en de
maatschappij voorzien van schone, hoogwaardige banen en een
duurzame toekomst.
Om de ondersteuningsvraag voor maatwerk te kunnen verhelderen en te
toetsen zal er bedrijfsvertrouwelijke informatie worden gewisseld tussen
het bedrijf en de overheid. Hierbij dient een gepaste mate van vertrouwelijkheid in acht te worden genomen. Tegelijkertijd hecht ik eraan om beide
Kamers van de Staten-Generaal op gezette tijden zo transparant en
volledig mogelijk te informeren over de stand van zaken van het
maatwerktraject, de afwegingen die worden gemaakt en de strategie die
de overheid volgt om tot een maatwerkafspraak te komen. Voor zover
mogelijk zal ik dat proactief doen, door middel van openbare brieven. In
voorkomend geval zal ik de relevante informatie vertrouwelijk ter inzage
laten leggen of uw Kamers verzoeken om in beslotenheid het overleg te
voeren. Dit met het oog op het volledig informeren van de StatenGeneraal zonder de effectiviteit van het proces te verstoren.
Ik zal uw Kamer elke zes maanden20 informeren over de stand van zaken
van het maatwerktraject.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

20

Handelingen II 2021/22, nr. 87, item 10: conform vraag van de heer Boucke, dd. 02-06-2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

11

Bijlage I

Resultaten oriënterende maatwerkgesprekken met grote
uitstoters
In het voorjaar 2022 hebben oriënterende gesprekken plaatsgevonden met
de grootste CO2-uitstoters. In de gesprekken kwam naar voren dat de
bedrijven veelal concrete plannen hebben om te verduurzamen en
hierover afspraken willen maken met de overheid, maar ook tegen enkele
belemmeringen aan lopen. Een aantal van deze belemmeringen kan
worden opgelost door de rijksoverheid.
Veel genoemde verduurzamingsopties zijn blauwe en groene waterstof,
grootschalige elektrificatie, groene ammoniak, alternatieve brandstoffen
en circulaire opties zoals chemische recycling en pyrolyse. Daarnaast is er
veel winst te behalen voor de reductie van ketenemissies bij substitutie
van fossiele grondstoffen voor hernieuwbare grondstoffen. Bedrijven
hebben aangegeven graag gebruik te willen maken van de huidige
regelingen en de aankomende NIKI.
In de oriënterende gesprekken is vaak benadrukt dat investeringsbeslissingen tijdsensitief zijn. Enerzijds staan meerdere bedrijven klaar om FID’s
(Final Investment Decision) in 2022 en 2023 te nemen om de verduurzamingsdoelstellingen in 2030 te kunnen halen. Anderzijds kunnen
vergunningen, infrastructuur en wet- en regelgeving een knelpunt
vormen. Op het gebied van vergunningen vormt de stikstofruimte een
potentieel issue bij nieuwe projecten. Daarnaast is er behoefte aan
versnelling van de vergunningverlening, maar de toenemende
complexiteit van nieuwe technieken vergroot de kans op vertraging. Ook
is er behoefte aan meer zekerheid door verhoging van de transparantie
van de vergunningverlening.
Tijdige aanleg van infrastructuur werd ook benadrukt als cruciaal voor
verduurzaming. In de gesprekken is geen nieuwe infrastructuur genoemd
ten opzichte van wat reeds bekend is uit de CES’en (Cluster Energiestrategieën). Helderheid over wanneer welke infrastructuur wordt aangelegd en
eventuele prioritering in de aanlegvolgorde zou verduurzaming van de
industrie ten goede komen. Dit komt onder andere doordat er bij
sommige bedrijven een wisselwerking is tussen beschikbare infrastructuur en mogelijke projecten.
In de oriënterende gesprekken werd ook benoemd dat wet- en regelgeving belemmerend kan werken. Een voorbeeld met betrekking tot
circulariteit is de beoordeling van de status (afval of product) van
materialen, die mogelijk kan leiden tot einde afvalstatus van producten.
Daarnaast werd de certificering genoemd voor groene moleculen (o.a.
waterstof en methanol), zowel voor binnenlandse productie als voor
import. Er is een algemene behoefte naar helderheid over hoe de
overheid de vraag naar duurzame producten verder zal stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

12

Bijlage II

Afsprakenformat
Het onderstaande overzicht geeft een mogelijk format voor de wederzijdse
maatwerkafspraken weer. Niet elke categorie hoeft per bedrijf gebruikt te
worden.
Nr.

Bedrijven: overhandigen transitieplannen

Nr.

Overheid: zorgt dat de randvoorwaarden op orde zijn

B1

Committeren zich aan een plan met
bindende afspraken over CO2-reductie
in scope 1–2 tot 2030, of CO2-reductie
d.m.v. sleuteltechnologieën die nog
niet marktrijp zijn binnen de CO2doelstellingen voor 2030 (resultaatverplichting) en in potlood een langetermijnplan voor CO2-reductie tot 2050
(inspanningsverplichting) – en voeren
dit plan uit.
Committeren zich aan een plan met
bindende afspraken om de (inter)nationale CO2-voetafdruk te verminderen
(scope 3 emissies).
Bieden de garantie voor goed
werkgeverschap en deugdelijk bestuur,
waaronder scholing van technisch
personeel door middel van het
vervullen van een trekkersrol binnen
hun cluster.
Geven inzicht in hun verwachte
elektriciteitsvraag en mogelijkheden
voor flexibiliteit.
Stellen doelen om de kwaliteit van de
leefomgeving te verbeteren en
realiseren deze: luchtvervuilende
emissies, geluidhinder, stoffen die
nadelig zijn voor waterkwaliteit, externe
veiligheid en uitstoot van ZZS.
Stellen bovenwettelijke energie- en/of
gasbesparingsmaatregelen voor en
voeren deze uit.

O1

Spant zich in om de nodige infrastructuur er tijdig te laten liggen, via PIDI en
MIEK. Waar nodig worden MIEKprojecten versneld.

O2

Neemt, waar mogelijk, de regie en
werkt samen met decentrale overheden
om vergunningverlening zo soepel en
snel mogelijk te laten verlopen.
Spant zich in om de stikstofuitstoot te
verlagen met oog voor de benodigde
ruimte voor de verduurzamingsprojecten van bedrijven.

Geven inzicht in (op langere termijn)
beschikbare restwarmte en commitment op beschikbaarheid hiervan.

O7

B2

B3

B4

B5

B6

B7

O3

O4

O5

O6

Geeft inzicht in het verwachte elektriciteitsaanbod en spant zich in om vraagen aanbod tijdig te laten oplopen.
Verduidelijkt en neemt waar nodig
onnodige knelpunten weg in (circulaire)
wet- en regelgeving en de uitvoering
daarvan. Creëert waar nodig faciliterende wet- en regelgeving.
Stelt passend generiek instrumentarium
beschikbaar voor de verduurzaming van
de industrie (MOOI, TSE, DEI, NIKI,
VEKI, SDE) op basis van een stabiel,
langjarig beleidskader.
Verleent financieel maatwerk waar
nodig en mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 148

13