Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 352

Wijziging van de Wet hersteloperatie toeslagen
houdende aanvullende maatregelen voor
kinderen, ex-partners van gedupeerde
aanvragers kinderopvangtoeslag, nabestaanden
van overleden gedupeerde aanvragers
kinderopvangtoeslag en overleden kinderen
(Wet aanvullende regelingen hersteloperatie
toeslagen)

Nr. 26

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juli 2023
In de hersteloperatie Toeslagen komt het voor dat een aanvrager van
kinderopvangtoeslag overlijdt voordat vastgesteld is dat diegene
gedupeerd is of zelfs voordat diegene zich heeft kunnen melden als
potentieel gedupeerde. Door het overlijden van de aanvrager hebben de
nabestaanden nu geen recht op compensatie en ondersteuning en blijven
zij achter met schulden en betalingsachterstanden. Dit is de reden dat in
het Wetsvoorstel aanvullende regelingen hersteloperatie toeslagen (het
wetsvoorstel) een regeling is opgenomen om vanaf het eerste kwartaal
van 2024 bepaalde nabestaanden zelfstandig aanspraak te bieden op de
herstelregelingen waarvoor de overleden aanvrager van kinderopvangtoeslag bij leven in aanmerking zou zijn gekomen. Daardoor kan bijvoorbeeld de weduwnaar geholpen worden van een aanvrager die enkele
maanden na aanmelding bij UHT in 2021 overleed. Omdat het recht op
herstel niet kan worden overgedragen, wacht hij inmiddels langer dan
twee jaar op de compensatie en de afhandeling van betalingsachterstanden.
Veel nabestaanden van een overleden gedupeerde aanvrager van
kinderopvangtoeslag wachten al geruime tijd op deze regeling. Onder
andere vanwege de soms schrijnende situatie voor deze nabestaanden is
getracht de regeling zo snel mogelijk vorm te geven en is aan de Tweede
Kamer en aan uw Kamer gevraagd dit wetsvoorstel met spoed te
behandelen. Met de regelingen in het wetsvoorstel krijgen nabestaanden
een zelfstandige aanspraak op het forfaitaire bedrag van € 30.000,
integrale beoordeling en brede ondersteuning door de gemeente.
Daarnaast komt die nabestaande in aanmerking voor de kwijtschelding
van bepaalde bestuursrechtelijke schulden en het overnemen of betalen
van achterstanden op privaatrechtelijke schulden.

kst-36352-26
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 352, nr. 26

1

Tijdens de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel heeft de
Tweede Kamer met het gewijzigd amendement van het lid Leijten
(Kamerstuk 36 352, nr. 19) een regeling in het wetsvoorstel opgenomen
die een ander proces voor nabestaanden mogelijk maakt. Het gewijzigd
amendement introduceert een inhoudelijke uitbreiding van de regeling
voor nabestaanden en voegt enkele procedures samen.
Met dit gewijzigd amendement is de mogelijkheid toegevoegd tot het
doen van een aanvraag voor het vergoeden van de werkelijke schade van
de overledene en de nabestaande. Het kabinet heeft voor indiening van
het wetsvoorstel natuurlijk overwogen om de nabestaanden recht te
geven op een dergelijke vergoeding van de aanvullende schade van de
overledene. De daartoe opgestelde uitvoeringstoets door UHT en
zienswijze van de Commissie werkelijke schade (CWS) concludeerden
echter dat een dergelijke regeling op ernstige uitvoeringsproblemen zou
stuiten. De uitvoeringstoets van UHT constateerde zeer grote complexiteit
en oordeelde dat de regeling onuitvoerbaar is, mede omdat het onvermijdelijk is dat de wettelijke termijnen worden overschreden. Ook de CWS
heeft in een zienswijze aangegeven grote praktische problemen te
voorzien, onder meer omdat de nabestaanden veelal geen toegang
hebben tot de gegevens van de overledene. Het is voor de nabestaande
namelijk zeer complex om de werkelijke schade van de overledene te
achterhalen en aannemelijk te maken. Het kabinet heeft er dan ook eerder
voor gekozen een dergelijke regeling geen onderdeel te laten zijn van het
wetsvoorstel.
Daarnaast wordt met dit gewijzigd amendement een ander en integraal
proces ingericht om op verzoek van een nabestaande te komen tot
compensatie en schadevergoeding. Tijdens het persoonlijke gesprek, of
binnen een redelijke termijn, wordt UHT geacht een besluit te nemen over
de compensatie voortkomend uit de integrale beoordeling, de schuldenregelingen en de werkelijke aanvullende schade. UHT moet voor degenen
die voor deze route kiezen de integrale beoordeling en de werkelijke
schade in één behandeling afhandelen en in overleg met SBN de
coördinatie op de schuldenregelingen op zich nemen. Op deze handelwijze is UHT niet ingericht. Het zijn verschillende processen met eigen
garanties voor rechtsbescherming en zorgvuldigheid. Bovendien vereist
de integrale beoordeling een andere expertise van medewerkers, zoals het
verzamelen van gegevens uit systemen van Toeslagen, dan een beoordeling van aanvullende schade die juist expertise op het gebied van
schadevergoedingsrecht vergt. De genoemde processen zijn zeer
omvangrijk en daarmee uitermate ingewikkeld om in één gesprek te
betrekken en af te ronden. De verwachting is dat de uitvoering in Q1 2024
hierdoor niet realistisch meer is. Om deze redenen heeft het kabinet het
gewijzigd amendement dan ook ontraden.
Er wordt gekeken hoe en op welke wijze het gewijzigd amendement
uitvoerbaar is. Een extra uitvoeringstoets moet hier duidelijkheid over
verschaffen. Deze toets neemt vanwege de hierboven geschetste
complexiteit naar verwachting ten minste vier maanden in beslag. De
verwachting is daarom dat niet alle elementen al in Q1 2024 geïmplementeerd kunnen worden. Aan de hand van de uitkomsten van de uitvoeringstoetsen zal bepaald worden op welk moment de regeling of onderdelen
van de regeling in werking kunnen treden.
Omdat nabestaanden al geruime tijd wachten op herstel en de situatie in
een aantal situaties zeer schrijnend is, heeft het kabinet steeds de wens
uitgesproken om in het eerste kwartaal van 2024 te starten met de
uitvoering van de regeling. Het is echter niet haalbaar om de regeling in
zijn geheel vanaf dat moment uit te voeren. Een gefaseerde uitvoering zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 352, nr. 26

2

wel mogelijk zijn, waarbij vanaf het eerste kwartaal van 2024 wordt gestart
met het deel van de regeling voor nabestaanden dat dan uitvoerbaar is,
zoals bijvoorbeeld het toekennen van het forfaitaire bedrag van € 30.000
en brede ondersteuning voor nabestaanden. Ook de kwijtschelding van
bepaalde bestuursrechtelijke schulden en het overnemen of betalen van
achterstanden op privaatrechtelijke schulden kan in het eerste kwartaal
van 2024 starten. Op deze manier worden de nabestaanden die zich in
schrijnende situaties bevinden, grote schulden hebben en ondersteuning
nodig hebben, zo spoedig mogelijk geholpen. Afhankelijk van de
uitkomsten van de uitvoeringstoets wordt zo snel mogelijk gestart met de
uitvoering van de overige herstelregelingen voor nabestaanden en het
alternatieve herstelproces.
Op grond van het voorliggende wetsvoorstel is een dergelijke gefaseerde
inwerkingtreding niet mogelijk. Om het mogelijk te maken om met ingang
van het eerste kwartaal van 2024 te starten met in ieder geval een deel
van de regeling voor nabestaanden, bereidt het kabinet een aanvullende
wetswijziging voor. Deze wijziging wordt naar verwachting opgenomen in
het pakket Belastingplan 2024, zodat inwerkingtreding vanaf het eerste
kwartaal van 2024 mogelijk is. Dit zorgt ervoor dat nabestaanden zo
spoedig mogelijk geholpen kunnen worden.
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 352, nr. 26

3