Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 284

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 mei 2012
Hierbij bied ik u, mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, de geannoteerde agenda aan voor de Raad voor
Concurrentievermogen van 30 en 31 mei 2012. De Raad zal bestaan uit
een deel over interne markt en industrie, en een onderzoeksdeel.
Tijdens het deel over interne markt en industrie streeft de Raad naar een
gedeeltelijke gemeenschappelijke benadering over het programma voor
het concurrentievermogen van ondernemingen en het mkb 2014–2020.
Verder zal getracht worden overeenstemming te bereiken over een
algemene benadering over alternatieve en online geschillenbeslechting.
Daarnaast zal het voorzitterschap een voortgangsrapportage presenteren
over de voorstellen voor het gunnen van overheidsopdrachten en zal er
over die voorstellen een oriënterend debat worden gehouden. Ook over
de erkenning van beroepskwalificaties zal een oriënterend debat worden
gehouden.
De Raad zal tevens naar verwachting conclusies aannemen over de
digitale interne markt en de governance van de interne markt. Tot slot zal
mogelijk een akkoord worden bereikt over het unitair octrooi.
Tijdens het onderzoeksdeel streeft de Raad naar een gedeeltelijk gemeenschappelijke benadering over de algemene verordening van het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie 2014–2020 (Horizon 2020). Tevens
zal het voorzitterschap de voortgang presenteren over de onderhandelingen over de regels van deelname, de specifieke programma’s en het
programma voor Euratom van Horizon 2020. Het voorzitterschap zal
daarnaast de stand van zaken presenteren in de onderhandelingen over
de Strategische Innovatie Agenda en het programma van het Europees
Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT).
De raad zal naar verwachting conclusies aannemen over de Europese
Innovatiepartnerschappen (EIP’s).

kst-21501-30-284
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

1

Onder het punt diversen zal de Commissie de Raad informeren over
hervormingen van enkele staatssteunkaders. Het voorzitterschap zal de
Raad informeren over de resultaten van de onderzoeksgerelateerde
conferenties en ministeriele bijeenkomsten. Het strategisch forum voor
internationale samenwerking in onderzoek en innovatie (SFIC) zal de Raad
informeren over de jaarlijkse rapportage en over de samenwerking met
India.
De Cypriotische delegatie zal tot slot de Raad informeren over het
inkomende voorzitterschap.
Het lunchonderwerp op 30 mei zal de interne markt akte zijn en de eerste
en tweede reeks prioriteiten die hierbinnen zijn aangewezen. Het
lunchonderwerp voor het onderzoeksdeel op 31 mei is nog niet bekend.
In deze geannoteerde agenda wordt ook een antwoord gegeven op de
vraag over embryonaal stamcelonderzoek binnen Horizon 2020, die de
SGP stelde tijdens het Schriftelijk Overleg Europa 2020-strategie en het
Nationaal Hervormingsprogramma op 25 april jl.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

2

INTERNE MARKT EN INDUSTRIE
Programma voor verbetering van het concurrentievermogen van
ondernemingen en het mkb – COSME 2014–2020
Gedeeltelijke gemeenschappelijke benadering
De Raad streeft naar een gedeeltelijke gemeenschappelijke benadering
van het voorstel voor een verordening tot vaststelling van een
programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en voor
kleine- en middelgrote ondernemingen 2014–2020 (Kamerstuk 22 112,
nr. 1326, BNC-fiche 10). Het akkoord gaat alleen over de inhoudelijke
aspecten van het programma. Over het budget wordt geen besluit
genomen. De besluitvorming over het totaalbedrag is onderdeel van de
onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader 2014–2020.
Het voorstel voor COSME is een voortzetting van dat deel van het huidige
Competitiveness and Innovation Framework Program (CIP), behalve het
onderdeel voor Innovatie. Het innovatiedeel van dit programma is
opgenomen in het voorstel van de Commissie Horizon 2020. Het voorstel
kent maatregelen, gericht op 4 specifieke doelstellingen:
1. verbeteren van de raamvoorwaarden voor het concurrentievermogen
en de duurzaamheid van EU-bedrijven;
2. promoten van ondernemerschap;
3. verbeteren van de toegang van het mkb tot financiering;
4. verbeteren van de toegang van het mkb tot de interne markt en
markten buiten de EU.
De Commissie heeft voorgesteld om € 2,443 mrd. (lopende prijzen)
exclusief uitvoeringskosten te reserveren voor de uitvoering van dit
programma voor de jaren 2014–2020.
De lidstaten ondersteunen de nadruk die de Commissie legt op het
versterken van het concurrentievermogen van het mkb. De discussie richt
zich tot op heden vooral op het beperken van het programma tot terreinen
waar Europese samenwerking een evidente meerwaarde heeft en de
aandacht voor en uitwerking van de financiële instrumenten ten behoeve
van de toegang tot financiering. Ook is er discussie over de door de
Commissie opgenomen specifieke doelstelling voor toerisme en over het
meten van het relatieve gebruik van het programma in de lidstaten.
Nederland onderschrijft het belang van het mkb voor de Europese
economie om de doelstellingen van Europa 2020-strategie te halen en
ondersteunt het voorstel van de Commissie in grote lijnen. Nederland
onderschrijft de vier doelstellingen die de Commissie voor heeft gesteld.
Nederland hecht er aan dat de Europese acties zich beperkte tot terreinen
waar Europese samenwerking een evidente meerwaarde heeft. Dit betreft
onder andere het verbeteren van de toegang tot financiering. Nederland is
voorstander van een additionele Europese aanpak en zet zich in om het
relatieve aandeel van dit programma voor de toegang tot financiering te
vergroten. De financiële instrumenten dienen daarbij te voldoen aan de
randvoorwaarden die Nederland stelt voor financiële instrumenten (geen
budgettaire risico’s, geen marktverstoring, beperkte omvang instrumenten, Europese toegevoegde waarde, geen overlap met bestaande
instrumenten, terugvloeien van middelen, geen vervanging nationale
co-financiering, maximeren administratieve kosten). Tevens ondersteunt
Nederland het Enterprise Europe Network (EEN). Het EEN moet zich in het
bijzonder blijven richten op de ondersteuning van activiteiten van het mkb
op de Europese markt. Voor ondersteuning buiten de Europese Unie ziet
Nederland vooral een toegevoegde waarde van de EU bij het ondersteunen van het mkb op het gebied van normen en intellectuele eigendomsrechten op markten buiten de EU. Nederland staat kritisch tegenover

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

3

specifieke acties van de Commissie voor de toeristische sector. Nederland
acht het van belang dat COSME gericht blijft op de excellente voorstellen
binnen het programma. Voor het ondersteunen van achtergebleven
regio’s is het cohesiebeleid ontwikkeld.
De onderhandelingen over het Kaderprogramma voor concurrentievermogen voor bedrijven en mkb maken voor wat betreft de financiële
aspecten integraal onderdeel uit van de onderhandelingen over het
Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2014–2020. Het kabinet stelt dat, hoewel
deze uitgaven bijdragen aan groei, innovatie en concurrentiekracht, ook
dit deel van de EU-begroting een bijdrage moet leveren aan een lager
totaalplafond.
Alternatieve en online geschilbeslechting
Gemeenschappelijke benadering
Tijdens de Raad zal naar verwachting getracht worden overeenstemming
te bereiken over een gemeenschappelijke benadering over de Richtlijn
alternatieve geschilbeslechting (ADR) en verordening online geschilbeslechting (ODR) (Kamerstukken 22 112, nr. 1318). Hiermee wil het
Voorzitterschap tegemoet komen aan de oproep van de informele
Europese raad in januari jongstleden om voor de zomer een akkoord te
bereiken over online geschilbeslechting.
Het voorstel voor alternatieve geschilbeslechting is gericht op een
verbetering van de werking van de interne markt voor de detailhandel en
meer in het bijzonder een versterking van de verhaalsmogelijkheden voor
consumenten. De Commissie geeft aan dat zij met de richtlijn wil
voortbouwen op de in de lidstaten bestaande ADR procedures, met
eerbiediging van de wettelijke tradities van de lidstaten. Een aanzienlijk
deel van de Europese consumenten ondervindt volgens de Commissie
moeilijkheden bij de aankoop van goederen en diensten op de interne
markt. Hoewel de wettelijke voorschriften doorgaans een hoog niveau van
consumentenbescherming waarborgen, blijven de problemen waarmee
consumenten te maken krijgen vaak onopgelost.
Het richtlijnvoorstel van de Commissie verplicht lidstaten er voor te
zorgen dat alle geschillen tussen consumenten en ondernemers kunnen
worden voorgelegd aan een buitengerechtelijke geschilbeslechtingsinstantie (ADR entiteit). Ondernemers zijn niet verplicht daar aan deel te
nemen. Ondernemers moeten consumenten informeren over welke ADR
entiteit er op hun (deel)markt bestaat en of zij zich daar ook bij hebben
aangesloten. De Commissie verwacht dat dit een impuls zal zijn voor
ondernemers om zich aan te gaan sluiten. Tevens formuleert het
richtlijnvoorstel diverse kwaliteitseisen voor ADR entiteiten, zoals
deskundigheid en onpartijdigheid, transparantie, doeltreffendheid en
billijkheid. Lidstaten moeten een bevoegde instantie aanwijzen die belast
is met het toezicht. Het voorstel behelst ook gedetailleerde informatieverplichtingen voor ADR entiteiten.
Het voorstel voor online geschilbeslechting (ODR) behelst een regeling
voor de beslechting van geschillen die voortvloeien uit online overeengekomen levering van goederen of het verrichten van diensten. Voorzien
wordt in de oprichting van een Europees platform voor online geschilbeslechting in de vorm van een interactieve website. Hiermee wordt
voorzien in een toegangspunt voor consument en ondernemer voor ODR
van grensoverschrijdende elektronische handelstransacties. Het gebruik
van het platform is mogelijk in alle EU talen en is gratis. Betrokkenen
kunnen een elektronisch klachtenformulier indienen. Indien het Europees
platform de klacht ontvankelijk acht wordt de klacht doorgeleid naar een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

4

bevoegde nationale ADR entiteit. De lidstaten wijzen elk een nationaal
ODR contactpunt aan. Deze taak kan worden overgedragen aan het
nationale ECC. De Commissie richt een netwerk van ODR facilitators op.
Onder het Deens voorzitterschap is er de afgelopen maanden met name
gediscussieerd over de reikwijdte van de richtlijn, de informatieverplichtingen voor ondernemers, de kwaliteitscriteria voor ADR entiteiten en het
sanctieregime.
Gelet op de ruime praktijk van ADR in Nederland en de positieve
ervaringen daarmee, staat Nederland positief tegenover een initiatief van
de Commissie om de doeltreffendheid van ADR in Europa te vergroten.
Nederland onderkent de noodzaak tot stimulering van ADR in consumentenzaken ten einde het vertrouwen van consumenten in de interne markt
verder te versterken. Hiermee is niet alleen de consument gediend. Ook
het bedrijfsleven zal hierdoor meer kansen krijgen. De afzetmarkt binnen
de Unie wordt immers vergroot wanneer consumenten eerder grensoverschrijdende consumentenaankopen durven te doen. Indien het voorstel
zodanig wordt aangepast dat ook landen met een goedlopend systeem
van markt-gereguleerde ADR hun systeem kunnen behouden, zou het
voorstel een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het versterken van
de interne markt. Nederland acht het daarbij van groot belang dat de
Europese richtlijn voor alternatieve geschilbeslechting verenigbaar is met
de bestaande Nederlandse geschilbeslechting. Tevens zet Nederland zich
ervoor in dat de eisen die aan een ADR-entiteit en aan het bedrijfsleven
worden gesteld, op een globalere wijze worden beschreven en dat de
toezichtbepalingen worden geschrapt of in meer algemene termen
worden geformuleerd. Het toezicht zou bijvoorbeeld vormvrij moeten zijn,
zodat Nederland er zelf voor kan kiezen hoe het toezicht zo effectief
mogelijk uit te voeren. Ook acht Nederland het van belang dat alleen de
door lidstaten aangemelde entiteiten onder de richtlijn vallen.
Nederland staat eveneens positief tegenover het idee de grensoverschrijdende elektronische handelstransacties te stimuleren door het aanbieden
van een online geschilbeslechtingsmodaliteit. Dit voorstel draagt bij aan
het versterken van de interne markt en het uitvoeren van de Europese
digitaliseringsstrategie (digitale agenda). Nederland kan zich vinden in de
gedachte van de Commissie dat consumenten zonder een adequaat
systeem van onlinegeschilbeslechting (gerechtelijk en buitengerechtelijk)
geen volledige toegang tot de interne markt hebben. Ook ondernemers
kunnen bij gebrek aan beweging van de consument binnen de interne
markt hun concurrentiepositie niet volledig benutten. Nederland acht bij
dit voorstel de samenhang met alternatieve geschilbeslechting van groot
belang. Ook deze verordening moet wat Nederland betreft verenigbaar
zijn met de bestaande Nederlandse geschilbeslechting.
Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de
Raad inzake overheidsopdrachten
Voortgangsrapport en oriënterend debat
Het voorzitterschap wil tijdens de Raad een voortgangsrapport presenteren over de richtlijnvoorstellen voor het gunnen van overheidsopdrachten die op 20 december 2011 zijn uitgebracht. Tevens heeft het
voorzitterschap aangekondigd een debat te willen voeren op twee
specifieke aspecten van de voorstellen. Ten eerste wil het voorzitterschap
discussiëren over het voorstel over elektronisch aanbesteden. Dit voorstel
verplicht aanbestedende diensten na een overgangsperiode de aanbestedingsprocedure elektronisch uit te voeren. Ten tweede wil het voorzitterschap het debat richten op het voorstel tot invoering van een nationaal
toezichthoudend orgaan dat voornamelijk belast wordt met het monitoren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

5

van aanbestedingen. Over het voorstel en de kabinetsinzet is uw Kamer
geïnformeerd door middel van een BNC-fiche (Kamerstukken II,
2011–2012, 22 112, nr. 1344). Tevens zijn schriftelijke vragen van uw
Kamer op 13 februari 2012 door mij beantwoord (Kamerstukken II,
2011–2012, 20 501-30, nr. 281).
De Europese Commissie wil met de voorstellen de doeltreffendheid en
efficiëntie van overheidsaanbestedingen vergroten en inkopers beter in
staat stellen gebruik te maken van overheidsopdrachten om strategische
maatschappelijke doelen te bereiken (met name duurzaamheid en sociale
insluiting). Nederland kan zich in grote lijnen vinden in het Commissievoorstel.
Om de toegang van het MKB tot overheidsopdrachten te verbeteren en de
lasten te beperken stelt de Europese Commissie voor om het aanbestedingsproces grotendeels te digitaliseren. De voorstellen leggen dan ook
verplichtingen op aan de lidstaten om dit te realiseren. De lidstaten
kunnen zich over het algemeen vinden in de overgang naar een verplicht
gebruik van elektronische middelen voor de communicatie tussen
aanbestedende dienst en ondernemers in aanbestedingsprocedures.
Nederland is een groot voorstander van elektronisch aanbesteden.
Elektronisch aanbesteden is van belang voor het verbeteren van de
werking van de digitale interne markt. Het verlaagt de lasten voor
aanbestedende diensten en ondernemers aanmerkelijk en zorgt ervoor dat
ondernemers op een eenvoudige wijze aan (grensoverschrijdende)
aanbestedingsprocedures kunnen deelnemen. Nederland is voorstander
van verdergaande standaardisatie van technische vereisten voor
elektronisch aanbesteden om de toegang van Nederlandse bedrijven tot
(overheids)opdrachten in andere lidstaten te verbeteren.
In het voorstel wil de Europese Commissie de lidstaten verplichten een
toezichthoudend orgaan op te richten of een bestaand orgaan aan te
wijzen voor het toezicht op de uitvoering van aanbestedingen in de
lidstaat. Daarnaast moet dit orgaan de taak krijgen gegevens te verzamelen over het functioneren van de aanbestedingspraktijk en juridisch
advies verstrekken aan aanbestedende diensten over de interpretatie van
de aanbestedingsregels. Het merendeel van de lidstaten staat kritisch
tegenover het voorstel voor een toezichthoudend orgaan. De lidstaten
willen geen nieuwe structuren opzetten voor het toezicht op aanbestedingen. De lidstaten zijn wel bereid vanuit een taakgerichte benadering
een goede naleving van de aanbestedingsregels te bevorderen, bijvoorbeeld via algemeen advies over de aanbestedingsregels, de uitwisseling
van best practices, en monitoring op aanbestedingen. Nederland kan
meegaan in de taakgerichte aanpak en wil daarbij aansluiten bij de
bestaande organisatiestructuren en instrumenten die in Nederland
daarvoor bestaan.
Richtlijn Beroepskwalificaties
Oriëntatiedebat
De Raad zal een oriënterend debat houden over het voorstel van de
Commissie om de Richtlijn erkenning beroepskwalificaties (richtlijn
2005/36/EG) te moderniseren. Deze richtlijn beoogt het vrij verkeer van
diensten door gereglementeerde beroepsbeoefenaars te vergemakkelijken. Het betreft de beroepen waarvoor de overheid bepaalde minimum
opleidingseisen verplicht stelt. In Nederland geldt dit bijvoorbeeld voor
(dieren-)artsen, advocaten en financiële adviseurs. Echter, de huidige
erkenningsprocedures op grond van de richtlijn zijn vaak onduidelijk,
ingewikkeld en tijdrovend. Herziening van deze richtlijn vormt één van de
12 prioriteiten binnen de Interne Markt Akte en kan effectief bijdragen aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

6

het vergroten van de mobiliteit van beroepsbeoefenaars in de EU en
daardoor aan het groeivermogen van Europa.
Tijdens het debat zal met name aandacht worden besteed aan het voorstel
van de Commissie voor een Europese beroepskaart. Dit is een digitaal
systeem, waarmee een beroepsbeoefenaar in het land waar hij woont een
aanvraag kan indienen om in een andere lidstaat als beroepsbeoefenaar
geregistreerd te worden. De Europese beroepskaart kan de registratie in
een andere lidstaat vergemakkelijken. Diverse lidstaten zijn voorstander
van de introductie van dit systeem.
Nederland vreest echter dat de invoering van de beroepskaart kan leiden
tot een verhoging van de administratieve lasten, met name waar het gaat
om beroepen die in Nederland niet zijn gereglementeerd. Indien een
beroep niet is gereglementeerd, beschikt de betrokken lidstaat immers
ook niet over een toetsingskader om beroepskwalificaties te beoordelen of
over een daartoe bevoegde autoriteit. Derhalve is de inzet van Nederland
erop gericht om de beroepskaart enkel in te voeren voor beroepen met
een hoge mobiliteit die in veel, of bijna alle, lidstaten zijn gereglementeerd.
Mogelijk zal ook gesproken worden over een evaluatie van gereglementeerde beroepen in Europa. Volgens schattingen van de Commissie zijn er
op dit moment ongeveer 800 verschillende gereglementeerde beroepen in
Europa, waarvan meer dan een kwart slechts in één lidstaat is gereglementeerd. Dit belemmert grensoverschrijdende beroepsuitoefening. De
Commissie stelt daarom een kritische evaluatie van alle gereglementeerde
beroepen in Europa voor. Dit betekent dat iedere lidstaat alle bestaande
en nieuwe gereglementeerde beroepen moet notificeren aan de
Commissie en de andere lidstaten. Daarbij zal de lidstaat gemotiveerd
moeten aangeven waarom het noodzakelijk en proportioneel is een
bepaald beroep te reglementeren.
Nederland is groot voorstander van een dergelijke evaluatie. In gevallen
waar beroepsbeoefenaars een buitengewone verantwoordelijkheid
hebben, zoals (dieren-)artsen, verpleegkundig personeel, of docenten in
het onderwijs, acht Nederland reglementering van het beroep ter
bescherming van een publiek belang goed te rechtvaardigen. Echter, het
is onduidelijk waarom in sommige lidstaten reglementering van beroepen
als hotelmanager, toeristengids en schoorsteenveger noodzakelijk wordt
geacht. Een vermindering van het aantal gereglementeerde beroepen zal
bijdragen aan een verlaging van administratieve lasten, een flexibeler
arbeidsmarkt en economische groei. Vooral in tijden van crisis acht
Nederland het belangrijk om het Europese groeivermogen te stimuleren.
Een forse reductie van het aantal gereglementeerde beroepen kan hieraan
bijdragen.
Akte voor de interne markt
Raadsconclusies
De Raad is voornemens conclusies aan te nemen over de digitale interne
markt en over de governance van de interne markt. De conceptconclusies
dringen daarnaast aan op snelle besluitvorming over de prioritaire
dossiers die in het kader van de Interne Markt Akte zijn aangewezen. In
het najaar zal de Europese Commissie een tweede reeks prioriteiten
aanwijzen ter versterking van de interne markt. De Raad roept in deze
conceptconclusies op deze te richten op het creëren van groei en banen.
Om ondernemers en burgers effectief te kunnen laten profiteren van de
voordelen van de interne markt is het essentieel dat de regels ter zake
goed functioneren in praktijk. Daartoe is verbetering van de governance

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

7

van de interne markt vereist. In de conceptconclusies wordt in dat
verband niet alleen het belang van tijdige én zorgvuldige implementatie
van Europese richtlijnen benadrukt, maar ook het belang van correcte
uitvoering en handhaving van Europese wet- en regelgeving. Daarvoor is
zowel inzet van de Europese Commissie als van de lidstaten voor nodig.
In de conceptconclusies wordt benadrukt dat de Raad voor Concurrentievermogen het functioneren van de interne markt moet monitoren. Ook
vraagt de Raad in de conceptconclusies de Commissie om het gebruik van
wederzijdse evaluatie te stimuleren om zo de uitvoering van Europese
regels te verbeteren. Nederland is voorstander van verbetering van de
governance om de werking van de interne markt te versterken en kan
instemmen met deze conclusies.
Voorts wordt het potentieel van de digitale interne markt in de conceptconclusies onderstreept. Deze sluiten aan bij het Actieplan Elektronische
Handel, dat de Europese Commissie in januari presenteerde. Uw Kamer is
hierover via een BNC-fiche geïnformeerd (TK 22 112, nr. 1367). Nederland
acht de digitale interne markt van belang voor het versterken van het
Europese groeivermogen. De digitale interne markt wordt momenteel
gekenmerkt door zeer gefragmenteerde regelgeving, hetgeen leidt tot
fragmentatie van de interne markt met onnodige, hoge nalevingskosten
voor burgers en bedrijven, en hoge administratieve lasten. Er is een
toenemend verschil te zien tussen het groeiende aandeel van elektronische handel in de nationale markten en het geringe aandeel van
elektronische handel in grensoverschrijdende handel. De fragmentatie
moet worden aangepakt om te zorgen dat burgers en bedrijven kunnen
profiteren van een echte digitale interne markt. Nederland kan de
voorliggende conceptconclusies dan ook steunen.
Unitair octrooi en octrooirechtspraak
In de conclusies van de Europese Raad van 1 en 2 maart jongstleden
hebben de regeringsleiders aangegeven uiterlijk in juni 2012 een definitief
akkoord te willen bereiken over het octrooipakket. Het Deense voorzitterschap hoopt een politiek akkoord te bereiken tijdens de Raad voor
Concurrentievermogen van 30 mei a.s. Het is nog onduidelijk of dit te
realiseren is of dat finale besluitvorming in een later stadium zal
geschieden tijdens of in aanloop naar de Europese Raad van juni. Dit is
afhankelijk van de vorderingen van de onderhandelingen over de
huisvesting van de zetel van de centrale divisie van het octrooigerecht.
Het octrooipakket bestaat uit:
– Verordening voor het unitair octrooi. Hiermee krijgt een door het
Europees octrooibureau verleend octrooi in de 25 lidstaten (die zijn
aangesloten bij versterkte samenwerking) unitaire octrooibescherming. Dit brengt financiële en administratieve kostenreductie met zich
mee. Het Europees Parlement heeft zich bereid getoond de verordening aan te nemen zodra de Raad een oplossing voor de zetel heeft
gevonden.
– Vertalingenverordening. De verordening voorziet in het vertaalregime
voor het unitair octrooi en gaat uit van het talenregime van het
Europees Octrooibureau. Hierover is in juni 2011 in de Raad voor
Concurrentievermogen een politiek akkoord bereikt.
– Ontwerpverdrag voor de oprichting van een gemeenschappelijk
octrooigerecht. Kern is dat de EU lidstaten een gezamenlijke octrooigerecht oprichten, die exclusief bevoegd wordt voor octrooizaken.
Deelname aan de octrooirechtspraak door de lidstaten die aan
versterkte samenwerking deelnemen is overigens essentieel. Unitaire
rechtspraak is een essentiële voorwaarde voor een unitair octrooi.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

8

Zoals bekend is het onder Pools EU-voorzitterschap niet gelukt overeenstemming te bereiken over de vestigingsplaats van de zetel van de
centrale divisie van het unitair octrooigerecht. Een aantal belangrijke
octrooiproducerende landen, waaronder Nederland, heeft zich gekandideerd om deze zetel te huisvesten. Nederland vindt dat – nu vele hordes
zijn genomen – het niet is uit te leggen dat dit dossier zou stranden op een
zetelkwestie.
Nederland is een groot voorstander van een spoedige totstandkoming van
het unitair octrooi en octrooigerecht. Zeker in deze economische tijden is
een doorbraak essentieel voor de versterking van het Europese economische groeivermogen. We zetten onze innovatieve bedrijven op
achterstand met het huidige kostbare octrooisysteem dat we in Europa
hebben.
Voor Nederland is, naast de zetelkwestie, belangrijk dat er een totaalpakket komt waarmee het bedrijfsleven goed uit de voeten kan. Een
nieuwe octrooistelsel moet een kwalitatief goed en gebruiksvriendelijk
systeem zijn. Voor Nederland zijn dan ook belangrijke uitgangspunten:
een grotere rol van de centrale divisie van het octrooigerecht, een flexibel
talenregime in het proces, en goede kwaliteit van rechters en een goede
regeling voor de kwekersvrijstelling. Het compromis dat in de Raad voor
Concurrentievermogen van 5 december op tafel lag, komt voor een
belangrijk deel tegemoet aan deze wensen.
ONDERZOEK
Horizon 2020: het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie
Gedeeltelijke algemene benadering en voortgangsrapportage
De Raad zal waarschijnlijk een gedeeltelijke algemene benadering
overeenkomen over het Europese programma voor onderzoek en
innovatie voor de periode 2014–2020, «Horizon 2020». Dit betekent een
akkoord over de hoofdlijnen en inhoudelijke prioriteiten die tot uiting
moeten komen in de verordening voor Horizon 2020. Tevens zal het
voorzitterschap de voortgang presenteren van de onderhandelingen over
de regels van deelname, de specifieke programma’s en het programma
voor Euratom van Horizon 2020. De regels voor deelname, inclusief de
maatregelen ter vermindering van de administratieve lasten, en de
concrete uitwerking van de inhoudelijke prioriteiten zullen géén deel
uitmaken van de gedeeltelijk algemene benadering. Het streven is erop
gericht in de tweede helft van 2012 hierover een akkoord te bereiken.
De Commissie heeft de mededelingen over Horizon 2020 uitgebracht op
30 november 2011. Uw Kamer is al eerder over het kabinetsstandpunt
betreffende Horizon 2020 geïnformeerd middels een BNC-fiche (TK 22 113,
nr. 1310) en daarnaast in de brief met de geannoteerde agenda voor de
informele Raad voor Concurrentievermogen van 1–3 februari 2012 (TK
21 501-30, nr. 278).
In de voorgaande discussie over Horizon 2020 tijdens de informele Raad
voor Concurrentievermogen op 2–3 februari 2012 en tijdens de Raad voor
Concurrentievermogen op 20–21 februari bleek dat de lidstaten in grote
lijnen het voorstel van de Commissie kunnen steunen. Het integreren van
onderzoek en innovatie in één programma kan op instemming van de
lidstaten rekenen. Bovendien verwelkomen de lidstaten het opbouwen
van een excellente kennisbasis, het stimuleren van industrieel leiderschap
en het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen zoals de drie
inhoudelijke prioriteiten van Horizon 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

9

De lidstaten benadrukken het belang van het verminderen van de
administratieve lasten van Horizon 2020 en verwelkomen de aandacht die
de Commissie hieraan schenkt. Hieronder vallen één set van regels voor
alle onderdelen van Horizon 2020, een betere balans tussen vertrouwen
en controle en reductie van het tijdpad tot subsidietoekenning met
100 dagen. Diverse lidstaten, waaronder Nederland, willen daarbij dat in
Horizon 2020 de optie voor kostenvergoeding op basis van integrale
kostprijs terugkomt.
Het omzetten van kennis naar nieuwe producten, diensten en processen
wordt door vrijwel alle lidstaten als punt gezien dat breed binnen Horizon
2020 aandacht verdient. Maatregelen die de Commissie neemt om dit te
bevorderen, zoals verbeteren van de toegang tot financiering, worden
verwelkomd.
Het belang van mkb-deelname aan Horizon 2020 wordt door de lidstaten
onderstreept. Lidstaten verwelkomen de focus op MKB in de kapitaalmarktinstrumenten en het Eurostars-programma om grensoverschrijdende samenwerking tussen mkb te bevorderen. De meeste lidstaten
verwelkomen ook het mkb-specifieke instrument dat de Commissie
voorstelt. Met behulp van dit instrument beoogt de Commissie dat het
mkb in staat is 15% van het budget voor de maatschappelijke uitdagingen
en de industriële en ondersteunende technologieën te verwerven.
Meerdere lidstaten willen dat deze ambitie verhoogd wordt en zij pleiten
voor een streefgetal van 20%.
Ook benadrukken de lidstaten het belang van een multidisciplinaire
aanpak voor de grote maatschappelijke uitdagingen. Dit betekent onder
andere dat de sociale en geesteswetenschappen wat meerdere lidstaten
betreft, integraal deel uit moeten maken van de programma’s gericht op
de maatschappelijke uitdagingen. Ze zouden als horizontaal thema in
Horizon 2020 terug moeten komen. Daarnaast pleiten meerdere lidstaten,
waaronder Nederland, er ook voor dat het eigenstandige karakter van de
sociale en geesteswetenschappen in Horizon 2020 een plek krijgt. Zij zijn
daarom voorstander van het opsplitsen van de maatschappelijke
uitdaging «een inclusieve, innovatieve en veilige maatschappij» in een
aparte uitdaging gericht op «Europa in een veranderende wereld», gericht
op de sociale en geesteswetenschappen, en een aparte uitdaging voor
«veilige samenlevingen», waarin diverse aspecten van veiligheid aan de
orde komen.
Enkele, vooral Centraal- en Oost-Europese lidstaten pleiten ervoor om in
Horizon 2020 maatregelen op te nemen om deelnemers uit die landen en
regio’s die vinden dat ze «ondervertegenwoordigd» zijn in het huidige
Zevende Kaderprogramma, specifiek te ondersteunen. Vooral Noord- en
West-Europese lidstaten willen dat in ieder geval het principe van
excellentie blijft gelden voor Horizon 2020 zodat alleen de beste projecten,
ongeacht hun regio of land van herkomst, in Horizon 2020 gefinancierd
worden.
Nederland staat positief tegenover het samenbrengen van onderzoek en
innovatie in één strategisch kader en herkent zich in de drie prioriteiten
van Horizon 2020. Nederland staat positief tegenover de ambities van de
Commissie om de administratieve lasten van Horizon 2020 te verminderen, maar mist de keuzemogelijkheid die het voor gebruikers die hun
financieel management op orde hebben mogelijk maakt om subsidie te
ontvangen op basis van een integrale kostprijs, de zogenaamde full
cost-systematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

10

In Horizon 2020 moet volgens Nederland meer waardecreatie uit kennis
zijn. Aandacht hiervoor zou breed binnen Horizon 2020 terug moeten
komen. Nederland acht het vooral van belang dat de deelname van het
bedrijfsleven, in het bijzonder van het mkb, wordt bevorderd. Nederland
steunt daarom de versterking van de kapitaalmarktinstrumenten en de
mkb maatregelen, zoals het MKB-specifieke instrument, Eurostars en de
nadruk op het mkb binnen de financiële instrumenten. Nederland acht het
dan ook van belang dat het bedrijfsleven minimaal een derde van de
middelen voor Horizon 2020 kan verwerven. Tevens steunt Nederland de
wens van meerdere lidstaten dat het mkb in staat moet worden gesteld
20% van het budget voor de maatschappelijke uitdagingen en de
industriële en ondersteunende technologieën te verwerven. Nederland
acht het verder vooral van belang dat publiekprivate samenwerking de
grootste component van Horizon 2020 blijft, dat mkb-deelname aan de
publiekprivate samenwerkingsconsortia bevorderd wordt en dat er meer
flexibiliteit komt, zodat er bijvoorbeeld ruimte komt voor kleinschalige en
kortdurende consortia.
De sociale en geesteswetenschappen moeten volgens Nederland breed
binnen Horizon 2020 aandacht krijgen. Daarnaast dient volgens Nederland
het eigenstandig karakter van de onderzoeksdomeinen veiligheid, sociale
en geesteswetenschappen en onderzoek naar het innovatiesysteem tot
uiting te komen in Horizon 2020.
Nederland is van mening dat excellentie gehandhaafd moet worden als
criterium bij het verdelen van onderzoeksmiddelen binnen Horizon 2020.
Binnen dit uitgangspunt zou bezien kunnen worden hoe er breed binnen
Horizon 2020 maatregelen genomen kunnen worden om het volledige
potentieel van de Unie te benutten. Op deze manier kan bijvoorbeeld
deelname gestimuleerd worden van excellente onderzoekers uit landen en
regio’s die tot op heden een relatief zwakke kennisinfrastructuur hebben
en daardoor onvoldoende bekend zijn met het kaderprogramma.
Besluitvorming over het budget is onderdeel van de integrale onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor 2014–2020 in de
Raad Algemene Zaken, en is nu niet aan de orde. Nederland acht het van
belang dat, hoewel de uitgaven in de begrotingscategorie «Slimme en
inclusieve groei» bijdragen aan groei, innovatie en concurrentiekracht,
ook dit deel van de EU-begroting een bijdrage moet leveren aan een lager
totaalplafond. In lijn met de motie Lucas (Kamerstuk 33 000 VIII, nr. 84) is
het streven van het kabinet om daarbij Horizon 2020 te ontzien, zodat de
uitgaven aan onderzoek en innovatie kunnen stijgen ten opzichte van de
bestedingen in de huidige MFK-periode.
Kamervraag SGP – embryonaal stamcelonderzoek in Horizon 2020
Tijdens het schriftelijk verleg Europa 2020-strategie en het Nationaal
Hervormingsprogramma op 25 april jl. hebben de leden van de
SGP-fractie gevraagd of het kabinet de mening deelt dat via de Europese
onderzoeksprogramma’s in de toekomst geen embryonaal stamcelonderzoek meer gefinancierd zou moeten worden. Zij wilden verder weten of
het kabinet bereid is bij de Commissie en andere lidstaten te pleiten voor
het stopzetten van dergelijk onderzoek, en te pleiten voor in hun ogen
perspectiefrijkere alternatieven.
Het kabinet deelt de mening van de leden van de SGP-fractie niet dat via
de Europese onderzoeksprogramma’s in de toekomst helemaal geen
embryonaal stamcelonderzoek meer gefinancierd zou moeten worden. De
Europese programma’s financieren nu al geen onderzoek dat erop gericht
is menselijke embryo’s tot stand te brengen met onderzoek of stamcelwinning als enig doel. Onderzoek rond menselijke stamcellen, zowel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

11

volwassen als uit embryo’s verkregen stamcellen, wordt slechts gefinancierd als de inhoud van het onderzoeksvoorstel dit rechtvaardigt, en als dit
wettelijk is toegestaan in de lidstaten die bij het project betrokken zijn.
Net als in het huidige programma wordt in ieder geval geen stamcelonderzoek gefinancierd dat in geen enkele lidstaat is toegestaan, en er
worden geen activiteiten gefinancierd in lidstaten waar dergelijke
activiteiten verboden zijn.
Het kabinet vindt het een goede zaak dat de wetgeving in de lidstaten
leidend is voor de mogelijkheid Europese onderzoekssubsidies te
ontvangen en zal daarom noch pleiten voor verdere aanscherping noch
voor verruiming van de bepalingen in de verordening voor Horizon 2020
die de regels met betrekking tot dit onderwerp voor de periode 2014–2020
zal bepalen.
Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT)
Voortgangsrapportage
Het voorzitterschap zal naar verwachting de stand van zaken presenteren
in de onderhandelingen over het programma van het Europees Instituut
voor Innovatie en Technologie (EIT) en de Strategische Innovatie Agenda
van het EIT.
De Strategische Innovatie Agenda (SIA) van het EIT is door de Commissie
opgesteld op basis van het concept van het EIT, een externe evaluatie en
de uitkomsten van een consultatie. Deze SIA bevat de strategie voor het
EIT voor 2014 tot 2020. Na vaststelling van deze Strategische Innovatie
Agenda, zal het EIT in Boedapest als uitvoeringsorganisatie grotendeels
autonoom invulling kunnen geven aan de selectie van nieuwe en de
implementatie van nieuwe en bestaande kennis- en innovatiegemeenschappen (KIC’s). Het algemene doel van het EIT is volgens de SIA om bij
te dragen aan economische groei en banencreatie in Europa, zoals
geformuleerd in Horizon 2020, door het bevorderen van de interactie
tussen de drie aspecten van de kennisdriehoek: onderwijs, onderzoek en
innovatie. Deze interactie wordt concreet vormgegeven in de KIC’s, die
voor maximaal 25% worden gefinancierd door de EU en voor het overige
door bedrijven en kennisinstellingen. In de SIA stelt de Commissie een
uitbreiding voor van het aantal KIC’s voor tot zes in 2014 en negen in
2018. Daarmee kan het samenwerkingsmodel van de kennisdriehoek
breder toegepast worden, een kritische massa bereikt worden en kunnen
de voordelen van de KIC’s (in hun samenwerking met elkaar en in relatie
tot de andere onderdelen van Horizon2020) tot hun volledige recht komen.
Voor 2014 gaat het om de thema’s grondstoffen, duurzame voedselvoorzieningsketen en gezond leven/ actief ouder worden. Voor 2018 stelt de
Commissie een volgende reeks van KIC’s voor met als mogelijke thema’s
productie met toegevoegde waarde, slimme en veilige samenlevingen, en
stedelijke mobiliteit.
De opstartfase van de eerste drie KIC’s verliep moeizaam en daarom
kondigt de SIA inspanningen aan om de administratieve lasten verder te
reduceren, bijvoorbeeld als het gaat om de af te sluiten contracten tussen
de deelnemende partijen en het EIT. Er wordt een monitoringsysteem
opgezet om de resultaten van het EIT en de KIC’s te meten, evenals hun
bijdrage aan de strategische doelen van het EIT en de Horizon 2020
doelstellingen. Ook kondigt de SIA activiteiten aan rondom de
verspreiding van de resultaten en best practices en maatregelen die talent
van buiten de KIC’s moeten aantrekken (EIT-fellows programma).
Het overgrote deel van de lidstaten kan zich vinden in een deel van de
SIA, maar pleit voor verdere vereenvoudiging en synergie met de overige
EU-initiatieven. Ondermeer de toegang van het MKB tot de KIC’s moet
hierdoor worden vergemakkelijkt. Er zijn nog verdere onderhandelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

12

nodig over de timing, het aantal en de thema’s van mogelijke nieuwe
KIC’s. Ook het uiteindelijke budget voor het EIT en de verdeling hiervan
zal, in afwachting van de onderhandelingen over het MFK, later dit jaar
pas aan de orde worden gesteld.
Nederland steunt het doel van het EIT en de stimulering van de kennisdriehoek. Nederland is voorstander van synergie tussen de verschillende
Europese initiatieven, vanwege de mogelijkheden van onderlinge
versterking en het voorkomen van fragmentatie en duplicatie. Ook pleit
Nederland voor een reductie van administratieve lasten, waarbij succesvolle KIC’s sterk gebaat zullen zijn. Hiervoor zijn vooral ook de regels voor
deelname van Horizon 2020 als geheel, inclusief EIT, van belang. De KIC’s
zullen van vereenvoudiging van deze uniforme set aan regels profiteren
en de beste partners kunnen aantrekken. In de eerste discussies over het
budget en nieuwe KIC’s stelt Nederland voorop dat besprekingen over het
EIT niet vooruit mogen lopen op de integrale besluitvorming betreffende
het MFK. Wat het kabinet betreft zijn in Horizon 2020 extra investeringen
nodig voor onder meer grensoverschrijdende publiekprivate en publiekpublieke samenwerking op thema’s met grote maatschappelijke en/of
economische impact, maar de voorgestelde groei van het budget voor het
EIT is zeer fors. Zolang het EIT niet naar behoren functioneert, zal
terughoudend moeten worden omgegaan met een dergelijke forse
uitbreiding van het budget, en zal de verdere uitrol kritisch worden
gevolgd.
Europese Innovatiepartnerschappen (EIP’s)
Raadsconclusies
De Raad zal naar verwachting conclusies aannemen over de Europese
Innovatiepartnerschappen (EIP’s). Uw Kamer is onlangs geïnformeerd
over de mededelingen over drie EIP’s middels een BNC-fiche (TK 22 112,
nr. 1391).
EIP’s moeten de volgende zwakke punten in het bestaande Europese
onderzoeks- en innovatiebeleid aanpakken: de te lage investeringen in
kennisontwikkeling en -verspreiding, de randvoorwaarden die niet
voldoende innovatievriendelijk zijn, en versnippering en overlap van
inspanningen, de lage betrokkenheid van gebruikers en onvoldoende
afstemming van publieke acties (regionaal, nationaal, Europees). Hiervoor
zullen de EIP’s alle belanghebbenden binnen een maatschappelijke
uitdaging bij elkaar brengen, van het fundamentele onderzoek tot de
gebruikers, en alle stappen ertussenin. Het partnerschap biedt de
belanghebbenden een forum waarin ze, verenigd rond een gemeenschappelijk doel, innovatieve oplossingen kunnen identificeren, ontwikkelen en
testen. Elk partnerschap wordt geleid door een high level stuurgroep die
een afspiegeling vormt van de betrokken stakeholders uit bedrijfsleven,
maatschappelijke partijen, kennisinstellingen en de overheid.
De conceptconclusies gaan over het Strategisch Implementatieplan (SIP)
van de pilot EIP «Actief en gezond ouder worden» en de bekrachtiging van
de EIP’s «productiviteit en duurzaamheid in de landbouw» en «grondstoffen» via de sectorale raadsformaties. De Europese Innovatiepartnerschappen moeten een bijdrage leveren aan de stroomlijning en de
vermindering van fragmentatie van onderzoeks- en innovatieinspanningen op Europees en op nationaal niveau. De high-level groep
moet via een transparant proces tot stand komen en een goede afspiegeling zijn van alle belanghebbenden. Een ander belangrijk uitgangspunt
is dat de implementatie van de strategische plannen van de EIP’s plaats
gaan plaatsvinden via de juiste politieke en bestaande coördinatiekanalen.
Nieuwe EIP’s zullen verder bekrachtigd worden in de relevante sectorale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

13

raadsformaties en de Raad van Concurrentievermogen zal een coördinerende rol krijgen ten aanzien van de EIP’s en het monitoren van de
algemene voortgang.
Nederland kan instemmen met de voorliggende conceptconclusies. In de
algemene uitgangspunten komen de voor Nederland belangrijke principes
ten aanzien van de ontwikkeling van de EIP’s terug. De drie EIP’s hebben
betrekking op onderwerpen die voor het Nederlandse onderzoeks- en
innovatiebeleid en specifiek ook voor de Nederlandse (top)sectoren
interessant zijn en perspectief bieden. Er zijn al diverse Nederlandse
partijen actief bij de ontwikkeling. Het kabinet is daarbij van mening dat
het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen hand in hand kan gaan
met het versterken van de concurrentiekracht. Het kabinet acht het verder
van belang dat tussen de EIP’s en de maatschappelijke uitdagingen
waarop deze gericht zijn een duidelijke samenhang bestaat met het
Europese beleid, waaronder het Horizon 2020 programma voor onderzoek
en innovatie voor de periode 2014–2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-30, nr. 284

14