Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 818

Bepalingen over de medezeggenschap van
werknemers (Wet medezeggenschap
werknemers)

Nr. 39

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 april 2015
Tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging van de
financiering van het scholingssysteem voor leden van de ondernemingsraad op 12 februari 2013 heb ik toegezegd uw Kamer te informeren over
de uitvoering van het wetsvoorstel en de rol die de SER daarbij krijgt
(Handelingen II 2014/15, nr. 51, item 17). De wetswijziging dateert van
19 juli 2013. Wij zijn nu bijna twee jaar verder, een mooi moment om stil
te staan bij de uitvoering en om terug te blikken op de ontwikkelingen die
zich sinds de wetswijziging hebben voorgedaan op het terrein van
medezeggenschap. Onderstaand treft u deze terugblik aan. Tevens maak
ik van de gelegenheid gebruik om een toezegging aan de Eerste Kamer
gestand te doen.
Algemeen
Sinds de invoering van de Wet op de ondernemingsraden is de medezeggenschap in Nederland goed geworteld en gegroeid. De ondernemingsraad is een volwassen orgaan geworden. De OR wordt goed gewaardeerd
en werkgevers zien de toegevoegde waarde. Dit komt niet alleen door de
bijdrage die de OR levert aan de formele besluitvorming, maar vooral
door het overleg tussen ondernemers en werknemers en het draagvlak
dat dit oplevert voor de koers van de onderneming. De WOR werkt. Maar
dit in de basis goed werkende medezeggenschapssysteem heeft uiteraard
blijvend onderhoud nodig. Ik wijs in dit verband op het hieronder
aangehaalde SER advies over aanpassing van het stelsel. Het streven van
het kabinet is erop gericht naar een hoger niveau van medezeggenschap
te groeien. Dit kan bereikt worden door bevordering van de naleving van
de wet en door innovaties in de medezeggenschapspraktijk. Immers de
naleving van de WOR is goed maar kan beter: eind 2011 had 71% van de
instellingsplichtige ondernemingen daadwerkelijk een OR ingesteld. De
vraag is wat kan worden gedaan om dit nalevingspercentage te laten

kst-29818-39
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 818, nr. 39

1

groeien. Daarnaast is aandacht nodig voor de knelpunten die in de praktijk
voorkomen bij de uitvoering van de wet. De WOR biedt de kaders, maar
de praktijk van de medezeggenschap is primair een zaak van sociale
partners op ondernemingsniveau: tussen de ondernemer, de OR en de
achterban van de OR. In dat licht is het een goede zaak dat de sociale
partners op nationaal niveau een grotere rol hebben bij de bevordering
van de medezeggenschap.
Terugblik uitvoering wetswijziging WOR
1. Wijziging WOR
Alvorens in te gaan op de ontwikkelingen in de afgelopen periode, wil ik
nog kort stilstaan bij de wetswijziging. De aanleiding om de wet te
wijzigen was de wens tot modernisering, het in lijn brengen van de wet
met ontwikkelingen in de praktijk. Daarbij is het SER-advies «Toekomst
scholing en vorming leden ondernemingsraad» van 18 maart 2011
gevolgd. Dit heeft geresulteerd in de volgende wijzigingen in de WOR.
– De SER heeft een nieuwe taak gekregen: het bevorderen van de
medezeggenschap in ondernemingen. Daarmee is de grotere rol voor
de SER ten aanzien van bevordering van de medezeggenschap
wettelijk verankerd. Om deze taak goed uit te voeren heeft de SER de
Commissie Bevordering Medezeggenschap ingesteld.
– Het scholingssysteem voor ondernemingsraadleden is gewijzigd. In
het bijzonder de financiering hiervan. Het systeem van fondsvorming
middels verplichte heffingen en subsidieverstrekking heeft plaats
gemaakt voor een systeem waarin de ondernemer rechtstreeks en
volledig de kosten van scholing betaalt. Hiermee is tegemoet gekomen
aan de wens van sociale partners om te komen tot een systeem met
meer draagvlak en toekomstperspectief.
– Ter bevordering van kwalitatief goede scholing en vorming van de OR
kan de SER op grond van de wet richtbedragen vaststellen voor
verschillende kosten verbonden aan scholing en vorming.
– Ter versterking van de positie van de OR in internationale concerns is
het informatierecht van de OR binnen dergelijke concerns geëxpliciteerd.
– Daarnaast is de verplichte bemiddeling door de bedrijfscommissie
vervallen evenals een aantal administratieve taken van de bedrijfscommissie.
– Naar aanleiding van een amendement is het handtekeningvereiste
voor ongeorganiseerde werknemers bij kandidaatstelling voor de OR
geschrapt.
Het is goed om te bezien hoe de SER de afgelopen periode invulling heeft
gegeven aan de hem toebedeelde taak.
2. Ontwikkelingen en activiteiten afgelopen 2 jaar
In het kader van zijn nieuwe taak op het terrein van de medezeggenschap
heeft de SER zijn activiteiten verder uitgebouwd. Een belangrijke rol is
daarbij toebedeeld aan de Commissie Bevordering Medezeggenschap
(CBM). Deze Commissie heeft als algemene taak het bevorderen van
medezeggenschap en de kwaliteit daarvan in bedrijven en organisaties.
Hieronder wordt aangegeven wat op de verschillende deelterreinen is
gebeurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 818, nr. 39

2

2.a. Scholing en vorming
Op grond van de WOR zijn ondernemers nu verplicht om OR- en
OR-commissieleden jaarlijks de gelegenheid te bieden scholing en
vorming van voldoende kwaliteit te ontvangen die zij in verband met de
vervulling van hun taak nodig oordelen. Ondernemers zijn verplicht deze
kosten rechtstreeks en volledig te betalen. Tijdens de plenaire behandeling van de wetswijziging zijn door uw Kamer zorgen geuit over een
mogelijk sterke terugloop in scholing en vorming van OR’en als gevolg
van de wetswijziging. Voor de wetswijziging was immers sprake van een
verplichte scholingsheffing die werd geïnd bij álle OR-plichtige ondernemingen. De geïnde bedragen werden overgeheveld naar een instituut. De
ondernemingen konden vervolgens via dit instituut aanspraak maken op
subsidie voor het bekostigen van OR-scholing en vorming verzorgd door
de door het instituut gecertificeerde organisaties.
In het kader van zijn nieuwe taak volgt de SER via de CBM de ontwikkelingen op het terrein van deze scholing en vorming. De CBM heeft zich
voorgenomen de effecten van de stelselwijziging te onderzoeken en te
bespreken, op zijn vroegst 2 jaar nadat deze is geïmplementeerd.
Tussentijds heeft de CBM in dit kader in 2014 een eerste verkenning
uitgevoerd naar de ontwikkelingen in het gebruik van scholingsfaciliteiten
tussen 2012 en 2013, teneinde te bezien of er niet sprake is van ontwikkelingen die aanleiding zouden kunnen zijn voor onmiddellijk ingrijpen. De
resultaten zijn gepubliceerd op de website van de SER1. Uit deze peiling
volgen geen aanwijzingen voor een sterke terugloop in het scholingsgebruik bij grote OR’en (11 of meer zetels) en bij middelgrote OR’en (6 tot 10
zetels). Bij de respondenten uit deze groepen is sprake van een lichte
daling van het gemiddeld aantal OR’en dat collectief scholing heeft
gevolgd en een lichte daling van het gemiddeld aantal dagdelen dat zij
deze scholing volgden. Bij de kleine OR’en (5 of minder zetels) zijn wel
aanwijzingen dat sprake is van een behoorlijke daling. Zowel in het aantal
kleine OR’en dat scholing heeft gevolgd als in het gemiddeld aantal
gevolgde dagdelen scholing. Volgens de CBM is nadere aandacht voor
scholing bij kleine OR’en dan ook wenselijk. Verder bevestigt de peiling
eerdere aanwijzingen dat sprake is van een terugloop in de gemiddelde
cursusduur en het aantal dagdelen scholing dat bij de traditionele
scholingsinstituten wordt gevolgd. De CBM heeft aangegeven dat
bovenstaande lijkt te indiceren dat zich verschuivingen voordoen in de
aard van de door OR’en gevolgde scholing en de aanbieders waar
scholing wordt afgenomen. Publicaties in vakbladen onderkennen ook dat
deze beweging in gang is gezet. De OR die vroeger 3 dagen de hei op ging
via een opleidingsinstituut, zou nu bijvoorbeeld gebruik kunnen maken
van 1 adviseur die 1 dag «on the job» adviezen komt geven.
Door de wijziging in de financieringsstructuur is de aanbodkant van
OR-scholing de afgelopen periode in beweging gekomen. Aanbieders
hebben meer gelegenheid om individueel scholing aan te bieden. Dit
biedt nieuwe mogelijkheden voor aanbieders en voor individuele
adviseurs.
Om goed inzicht te krijgen in de ontwikkelingen is uitgebreider onderzoek
nodig. Ik zie het nader onderzoek van de CBM met belangstelling
tegemoet.
SCOOR
Ter bewaking van de kwaliteit van opleidingen voor (leden van) ondernemingsraden heeft de SER in augustus 2013 de Stichting Certificering
Opleiding Ondernemingsraden (SCOOR) opgericht. SCOOR is inmiddels
1

Ontwikkelingen gebruik OR-scholingsfaciliteiten, 22 juli 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 818, nr. 39

3

operationeel en opleiders kunnen een SCOOR-kwaliteitscertificaat
aanvragen. Eind 2014 en begin 2015 zijn de eerste SCOOR-kwaliteitscertificaten verstrekt. Vóór de wetswijziging werd de kwaliteit van
opleiders geborgd door een erkenning van het GBIO (Gemeenschappelijk
Begeleidingsinstituut Ondernemingsraden), het instituut dat ook
verantwoordelijk was voor het verstrekken van OR-opleidingsbijdragen.
Als overgangsregeling is ervoor gekozen om opleidingsinstituten die in
het bezit zijn van een GBIO erkenning die nog niet is verlopen, te
vermelden op de website van het SCOOR.
Richtbedragen
Op grond van de WOR kan de SER richtbedragen voor scholing en
vorming vaststellen. De SER heeft van deze bevoegdheid gebruik gemaakt
en op zijn website publiceert de SER de op voordracht van de CBM
vastgestelde richtbedragen voor kwalitatief goede OR-cursussen. De
publicatie is voorzien van een uitgebreide toelichting die de nodige
handvatten geeft voor zowel de OR als de ondernemer om het benodigde
scholingsbudget te kunnen bepalen. Bij onenigheid over dit budget
kunnen OR en ondernemer zich wenden tot de Scholingskamer van de
bedrijfscommissie. Van deze laatste mogelijkheid is inmiddels éénmaal
gebruik gemaakt.
Sociale partners brengen de activiteiten van CBM en SCOOR onder de
aandacht van hun leden. In dit verband verwijs ik naar de brief die de
Stichting van de Arbeid op 9 mei 2014 heeft gestuurd aan decentrale
sociale partners. Daarin verwijst de Stichting naar de «Aanbeveling inzake
de vorming en scholing van OR-leden van de CBM» en naar SCOOR en
roept zij op te bevorderen dat werkgevers en ondernemingsraden gebruik
maken van een door SCOOR gecertificeerd opleidingsinstituut.
2.b. Andere activiteiten ter bevordering van de medezeggenschap
In 2013 en 2014 heeft de SER diverse andere activiteiten verricht die
bijdragen aan de bevordering en verdere ontwikkeling van de medezeggenschap. Onderstaand licht ik er graag enkele uit.
Gericht op innovatie was het in oktober 2013 door de SER georganiseerde
en goed bezochte congres «Vernieuwing in inspraak/inspraak in
vernieuwing», met als thema «medezeggenschap in veranderende
arbeidsverhoudingen». Centraal stonden daarin de moderne medezeggenschap, de positie van flexwerkers en good practices. Tijdens en
voorafgaand aan het inspirerende congres zijn veel ideeën uitgewisseld.
Naar voren kwam een duidelijke trend: in de praktijk is men actief bezig
met moderne manieren van medezeggenschap.
In september 2014 organiseerde de SER een vervolg op dit congres: het
symposium «Meedoen met medezeggenschap», met als thema
«Medezeggenschap die past bij deze tijd – andere arbeidsmarkt en
arbeidsverhoudingen – hoe doe je dat in de praktijk.» Het formuleren van
uitgangspunten van goede medezeggenschap stond centraal tijdens het
symposium. Deze uitgangspunten moeten handvatten bieden om goede
medezeggenschap in de praktijk vorm te geven. Gediscussieerd werd aan
de hand van een aantal voorbeelden van uitgangspunten, geformuleerd
tijdens een eerder met het veld gehouden workshop, ingezonden
praktijkvoorbeelden en de resultaten uit een enquête. Gesproken is tevens
over een eerste voorzet voor een aparte paragraaf over medezeggenschap
in de diverse governance codes en sectorale codes die in Nederland
worden gehanteerd. Zo’n paragraaf zou in gaan op de rol en betekenis
van medezeggenschap voor goede governance.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 818, nr. 39

4

Samen met het Nationaal Register heeft de SER in 2014 een «expertmeeting» en een werkconferentie georganiseerd met betrekking tot het
thema «governance en medezeggenschap». Met de deelnemers is
besproken hoe de verbinding tussen governance en medezeggenschap
kan worden verbeterd binnen de zogenoemde «gouden» driehoek van
toezicht. Centraal stond onder andere de verbreding van het netwerk van
de OR en meer specifiek de relatie van de OR met de Raad van Commissarissen en/of de Raad van Toezicht. De OR kan de RvC goed gebruiken en
vice versa is het voor de RvC relevant meer contact met de OR te hebben
ten behoeve van de uitoefening van de toezichthoudende taak en de
invulling van de «haalplicht», de plicht van de RvC tot het actief inwinnen
van de voor de taakuitoefening benodigde informatie. In vervolg op deze
bijeenkomsten heeft begin maart 2015 de aftrap plaatsgevonden voor het
opzetten van een alliantie. De CBM heeft tijdens deze aftrap met
«partners», vertegenwoordigers van organisaties en bedrijven, verder
gepraat over het vormgeven van een alliantie die gaat werken aan een
activiteiten -programma voor 2015/2016, met als doel het onderwerp
structureel onder de aandacht te brengen van ondernemingsraden, raden
van commissarissen/toezicht en raden van bestuur.
Van belang om te vermelden zijn de diverse publicaties met aanbevelingen die de SER heeft uitgebracht en gepubliceerd op haar website,
zoals over de wijziging van artikel 31 lid 3 van de WOR – het informatierecht van OR’en binnen internationale concerns –, over vacatures bij en
samenstelling van de OR, over de geheimhoudingsplicht van de OR met
een aanbeveling aan OR’en en ondernemers en over het organiseren van
draagvlak. Deze laatste publicatie is het vervolg op het advies dat de CBM
in het najaar van 2013 heeft uitgebracht over de implicaties van het
vervallen van het handtekeningenvereiste voor kandidaatstelling. In het
vervolg van deze brief zal ik hier nader op ingaan in het kader van een
toezegging die ik aan de Eerste Kamer heb gedaan.
Naar aanleiding van het SER-advies «Discriminatie werkt niet!» heeft de
CBM een specifieke handreiking opgesteld die OR én ondernemer
behulpzaam kan zijn bij het tegengaan van discriminatie en het bevorderen van gelijke behandeling en diversiteit in de onderneming.
Een deze dagen zal een Special voor OR-leden worden verspreid over het
onderwerp scholing.
Belangrijk voor de taakinvulling is dat de CBM het land is ingetrokken en
heeft geïnvesteerd in contacten met het veld. De voorzitter en onafhankelijke leden hebben inleidingen en workshops gegeven bij congressen, bij
bedrijven en bij instellingen. Daartoe aangezocht door de Branchevereniging Medezeggenschap, is Gerdi Verbeet in 2013/2014 een jaar lang
onafhankelijk Ambassadeur Medezeggenschap en Participatie geweest.
De SER heeft geïnvesteerd in een goede samenwerking met de ambassadeur en partijen zijn gezamenlijk opgetrokken. Het is belangrijk dat de
SER heeft geïnvesteerd in contacten met de externe organisaties in het
medezeggenschapsveld. Zowel de beroeps- en brancheverenigingen
(BVMP, BVMZ, VASMO2) als de landelijke organisaties voor OR’en
(Stichting MNO, NVMZ3) zijn betrokken. Ook het onderling contact is
verbeterd. Zowel in 2013 en 2014 als in 2015 is er een platformbijeenkomst geweest met deze «schil». Het is de inzet om deze organisaties te
blijven betrekken.

2

Beroepsvereniging voor Medezeggenschapsprofessionals (BVMP), Branchevereniging
Medezeggenschap (BVMZ), Vereniging van ambtelijke secretarissen voor MedezeggenschapsOrganen (VASMO).
3
Stichting Multi Nationale Ondernemingsradenoverleg (St. MNO), Nederlandse vereniging voor
medezeggenschap (NVMedezeggenschap).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 818, nr. 39

5

3. Overige ontwikkelingen en vooruitblik 2015
In het voorjaar van 2014 heeft de Staatssecretaris de SER om advies
gevraagd over het instemmingsrecht van de OR bij besluiten over
pensioenregelingen. In juni heeft de SER hierover zijn advies uitgebracht.
Hij adviseert om de OR instemmingsrecht te geven over voorgenomen
besluiten van de ondernemer over de arbeidsvoorwaarde pensioen,
zonder dat daarbij onderscheid naar pensioenuitvoerders wordt gemaakt.
Om de OR tijdig kennis te laten nemen van wijzigingen in de uitvoeringsovereenkomst tussen de werkgever en pensioenuitvoerder adviseert de
SER een informatieplicht van de ondernemer over elke voorgenomen
wijziging in deze uitvoeringsovereenkomst. Het is goed dat de SER in zijn
advies tevens suggesties voor de OR meegeeft om goed van zijn recht
gebruik te kunnen maken: het recht op scholing en vorming en het
raadplegen van deskundigen. In dit kader zal de CBM een voorlichtingsdocument opstellen dat de rol van de OR bij de arbeidsvoorwaarde pensioen
inzichtelijk zal maken.
Op basis van dit advies van de SER is het voornemen om de WOR aan te
passen. Verduidelijkt zal worden dat de OR instemmingsrecht heeft over
ieder voorgenomen besluit van de ondernemer tot vaststelling, wijziging
of intrekking van een pensioenregeling, ongeacht de pensioenuitvoerder.
Het wetsvoorstel waarin deze aanpassing is opgenomen zal voor de
zomer voor advies aan de Raad van State worden voorgelegd en naar
verwachting na de zomer bij uw Kamer worden ingediend.
Laatstgenoemd wetsvoorstel bevat tevens een uitbreiding van de
bevoegdheden van de OR inzake de beloningen van bestuurders van
grote ondernemingen. Deze uitbreiding houdt in dat expliciet wordt
opgenomen in de WOR dat de ontwikkelingen van de beloningsverhoudingen inclusief die van het bestuur, besproken moeten worden in de
overlegvergadering. Dit betekent dat een jaarlijks gesprek tussen de
bestuurder en de ondernemingsraad over de ontwikkeling van die
beloningsverhoudingen verplicht wordt gesteld.
In 2015 zal het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de
reguliere nalevingsenquête laten uitvoeren. Deze periodieke enquête meet
de naleving van de WOR. Tot nu toe is daarin alleen de werkgeverskant
belicht. Tijdens de Kamerdebatten over medezeggenschap in februari en
april 2013 is deze eenzijdige belichting aan de orde gesteld. In dat licht is
het streven om ter complementering van het beeld van de naleving een
werknemerspendant te koppelen aan deze enquête, zodat de uitkomst ook
inzicht geeft in de waardering van de wet aan werknemerszijde en om te
bekijken of de conclusies met elkaar stroken.
Het CBM Jaarthema 2015 is «Deskundige medezeggenschap, het
bevorderen van deskundigheid van leden van medezeggenschapsorganen
en bestuurder». Met als te bereiken doel: dat leden van medezeggenschapsorganen en de bestuurder (blijvend) investeren in het verkrijgen
van deskundigheid.
Daarnaast heeft de CBM gekozen voor de thema’s «Medezeggenschap
voor flexwerkers», «Vennootschaprechtelijke medezeggenschap»,
«Medezeggenschap in het midden- en kleinbedrijf» en «Werking nieuwe
stelsel scholing en vorming».
4. Toezegging Eerste Kamer
Tijdens de plenaire behandeling van de wijziging van de WOR in de Eerste
Kamer op 25 juni 2013 heb ik toegezegd de Kamer te informeren over de
visie van de SER met betrekking tot het handtekeningenvereiste voor
ongeorganiseerde werknemers bij kandidaatstelling voor de onderne-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 818, nr. 39

6

mingsraad dat is geschrapt naar aanleiding van het amendement Van
Weyenberg (Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 367, nr. 7). De
SER vindt het belangrijk dat kandidaat-ondernemingsraadleden – en
medezeggenschap per se – voor draagvlak zorgen en dat het aan de
individuele ondernemingen, dus aan bestuurder én OR in onderling
overleg, is om daaraan vorm en inhoud te geven. De SER heeft dan ook
naar het medezeggenschapsveld gecommuniceerd over de essentie van
draagvlak, het belang van het organiseren van draagvlak en over
verschillende mogelijkheden daarvoor. Verder kan volgens de SER
overwogen worden dit punt nog eens te bezien bij een toekomstige
herziening van de WOR op andere gronden. In het licht van het bovenstaande zal het kabinet de ontwikkelingen in de medezeggenschapspraktijk afwachten. Tot op heden heb ik nog geen aanwijzingen dat het
schrappen van het handtekeningenvereiste in de praktijk tot grote
problemen leidt.
5. Tot slot
Het is goed om te zien hoe de SER de afgelopen periode invulling heeft
gegeven aan de hem toebedeelde taken. Daarbij kunnen we vaststellen
dat de SER veel van de punten die uw Kamer heeft aangedragen in de
afgelopen periode heeft opgepakt: de ontwikkelingen op het gebied van
scholing en vorming, naleving/ontheffing WOR, medezeggenschap in
internationale concerns, OR en achterban, geheimhouding, governance en
modernisering.
Het bovenstaande laat zien dat er het nodige in beweging is gezet.
Uiteraard blijf ik de verdere ontwikkelingen monitoren, in het bijzonder de
ontwikkelingen met betrekking tot de financiering van de scholing en
vorming. Ruim twintig maanden na de totstandkoming van de wetswijziging kunnen we concluderen dat de sociale partners in ieder geval goed
op weg zijn.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 818, nr. 39

7