4
Vragenuur: Vragen Dijk
Vragen van het lid Dijk aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bij afwezigheid van de minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over het bericht
"Vooral jongeren besparen op zorgkosten: slaan bezoek
tandarts over".
De voorzitter:
Ik nodig de heer Dijk van de SP uit om zijn vraag te stellen
aan de staatssecretaris, bij afwezigheid van de minister,
over het bericht "Vooral jongeren besparen op zorgkosten:
slaan bezoek tandarts over". Het is de eerste mondelinge
vraag van dit toch wel redelijk nieuwe Kamerlid, dus heel
veel succes. Het woord is aan de heer Dijk.

De heer Dijk (SP):
Dank u wel, voorzitter. Een op de drie Nederlanders heeft
het afgelopen half jaar een of meerdere medische bezoeken
uitgesteld. Onder jongeren is dit bijna twee op de drie. Het
gaat dan om het mijden van bezoek aan de fysiotherapeut
of de tandarts, het niet ophalen van medicijnen, of het niet
nakomen van een afspraak in het ziekenhuis. Dit komt door
de toegenomen kosten van levensonderhoud en de persoonlijke financiële onzekerheid, die vooral onder jongeren
enorm is gegroeid. Het geldt voor een derde van alle
Nederlanders en de helft van alle jongeren.
Dit christelijk-liberaal kabinet plaatst jongeren voor duivelse
dilemma's. Betaal ik de huur of ga ik naar de tandarts? Doe
ik boodschappen of koop ik de medicijnen die ik nodig heb?
Betaal ik de energierekening of ga ik naar de afspraak die
in het ziekenhuis staat? Dat jonge mensen aan het begin
van hun leven met deze keuzes worden geconfronteerd, is
zeer zorgelijk. Zo maakt de politiek, dit kabinet, onze jongeren en vele andere mensen onzeker en letterlijk ziek.
Deze duivelse dilemma's zorgen ervoor dat steeds meer
mensen in het hier en nu de zorg mijden, met als gevolg
dat zij later zwaardere klachten en problemen krijgen. Uit
onderzoek van Zorgverzekeraars Nederlanduit 2015 bleek
dat een vijfde van de mensen zorg meed uit angst voor de
kosten. Dat is nu dus de helft van alle jongeren, en een
derde van alle mensen. Hoe hoog wil de staatssecretaris
het aantal zorgmijders laten oplopen? Wat is de analyse
van de staatssecretaris van de toename van het aantal
zorgmijders? Wat gaat de staatssecretaris doen om deze
toename te keren? Is de staatssecretaris met de SP van
mening dat betaalbare zorg voor iedereen de beste vorm
van preventie is? Kiest de staatssecretaris ervoor om nu
problemen op te lossen of om klachten en gezondheidsproblemen van jongeren en vele andere mensen in de toekomst
te verergeren?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de staatssecretaris.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Dijk

Staatssecretaris Van Ooijen:
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de heer Dijk voor zijn vragen. Ik vind het mooi om met dit belangrijke onderwerp af
te trappen. Het gaat over het bericht dat onlangs in De
Telegraaf stond. Ik moet eerlijk zeggen dat daar best wel
een aantal kanttekeningen bij te plaatsen zijn. Zorgmijding
is immers al jarenlang een cruciaal onderwerp, ook voor
het ministerie. Juist daarom laten we jaarlijks onderzoek
doen door Nivel. Dat is ook opgenomen in de Staat van
Volksgezondheid en Zorg. Een recent onderzoek van Nivel
toont aan dat 8% van de volwassenen in 2021 aangaf weleens te hebben afgezien van zorg vanwege de kosten. Dit
percentage was de voorgaande jaren vrij constant en lag
in 2016 met 16% een stuk hoger.
Maar ik neem de signalen over zorgmijding uiterst serieus.
Dat geldt zeker ook voor de minister van VWS. Hierin hebben we als kabinet dan ook de nodige ambities. Naar aanleiding van de signalen over de toegenomen mijding van
de mondzorg loopt er bijvoorbeeld een onderzoek naar de
omvang van het probleem en de oplossingsrichtingen. De
minister heeft uw Kamer daarover geïnformeerd in zijn brief
van 10 november 2022. Nog voor het zomerreces ontvangt
de Kamer een brief met daarin de stand van zaken ten
aanzien van dit onderzoek. Daarnaast wil ik toch ook benadrukken dat het kabinet investeert in de financiële situatie
van minima. We hebben zeker oog voor wat er speelt. Ik
kan daar wat voorbeelden van noemen, zoals de zorgtoeslag
en de bevriezing van het eigen risico. Daarnaast werken we
toe naar een monitor die de stapeling van eigen betalingen
in kaart brengt en daarmee ook inzicht geeft in de kosten
die verschillende groepen burgers maken voor zorg.
Kortom, ondanks de aanhoudende zorg van de minister op
dit onderwerp, denk ik dat het artikel een net iets te scherp
beeld schetst van de situatie en wij vooral verder moeten
gaan om onnodige zorgmijding absoluut te voorkomen.
De heer Dijk (SP):
Dat zijn antwoorden die je niet hoopt te krijgen in je eerste
week als Kamerlid, maar ook niet in je tweede, of in al die
weken die daarna nog gaan volgen. Gaat u weleens naar
de tandarts of de huisarts? Ik ga ervan uit dat u dat wel
doet. Dat zou goed voor u zijn. Zo ja, vraag hen dan eens
wat zij ervan vinden dat de zorgkosten voor gewone mensen
steeds verder stijgen. Vraag hen eens wat zij in hun eigen
praktijk meemaken. Dan zult u horen dat zij zien dat heel
veel mensen zorg mijden en later terugkomen met veel
ergere klachten. Dat zorgt voor persoonlijk leed, maar zorgt
er ook voor dat de kosten de pan uit rijzen omdat de klachten dan veel erger zijn. Daarom moet er veel meer gebeuren
en zullen ze langere tijd zorg nodig hebben.
Dat daargelaten. Ik was een halfjaar geleden op mbo's,
hogescholen en universiteiten in Groningen met heel veel
jongeren in gesprek. Die gesprekken gingen over de stijgende energiekosten. Omdat zij geen energietoeslag krijgen,
gaven zij aan steeds onzekerder te worden, steeds meer
stress te ervaren in hun persoonlijke leven en steeds meer
angst te hebben voor de toekomst. Ik noem het woord
"angst", want een samenleving met jongeren die in angst
verkeren, is nogal wat voor de toekomst. Ik mag hopen dat
de staatssecretaris het daarmee eens is. Daarom vroeg ik
hem ook om een analyse van het probleem en niet om een
paar korte antwoorden en steekwoorden. Als mensen in

16 mei 2023
TK 81

81-4-1

angst opgroeien en ouder worden, belooft dat geen goede,
mooie toekomst. Dus ik wil heel graag dat deze staatssecretaris hierop ingaat, met name op het punt van de jongeren.
Daar ging dit artikel ook over. Dan kunt u het gaan hebben
over 16% of 8%, alsof 8% laag was. U mag van mij weten
dat ik hier ook had gestaan als het 3% was. Het is absurd
dat mensen de zorg moeten mijden door de hogere kosten.
Ik wil graag een analyse van deze staatssecretaris van het
probleem, in plaats van een paar korte antwoorden in
steekwoorden met een aantal basisgegevens die ik zelf ook
had kunnen vinden.
Staatssecretaris Van Ooijen:
Ik moet toch zeggen dat meneer Dijk een onderwerp aansnijdt dat me uit het hart gegrepen is, namelijk de samenleving en hoe die functioneert voor jongeren. Ik ben me zelfs
zeer bewust van de situatie dat heel veel jongeren
opgroeien met gevoelens van angst, gevoelens van
depressie en gevoelens van: is deze samenleving er eigenlijk
voor mij? Kortom, daar ben ik me zeer van bewust, vanuit
mijn eigen verantwoordelijkheid voor jeugdzorg en jongeren
in de brede zin. Financiën spelen daarbij inderdaad een
belangrijke rol, want ook 8% — dat ben ik inderdaad met
de heer Dijk eens — is een niet te missen signaal, dat uit
onze eigen analyses komt en we dus ook niet gaan missen.
Het is dus cruciaal dat we daar ook op acteren. Maar
inderdaad, die gevoelens van angst gaan veel breder. Dat
gaat bijvoorbeeld ook over de manier waarop we met elkaar
samenleven. Dat gaat over het klimaat en de gevoelens van
jongeren bij het klimaat. Hoe ziet de wereld er voor hen uit?
Dat gaat over grote zorgen die ze hebben, ook geopolitiek
gezien. Kortom, dat is echt veel breder dan dit onderwerp.
Maar dat we daarvoor in de samenleving werk te doen
hebben, ben ik zeer met de heer Dijk eens.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik feliciteer de heer Dijk met zijn eerste mondelinge vragen.
Die van mij zijn al wat langer geleden; dat was in 2006. Dat
is het invoeringsjaar van de Zorgverzekeringswet. Wat
hebben opvolgende kabinetten nou gedaan? Die hebben
steeds meer uitgaven van het collectief verplaatst naar onze
eigen portemonnee. De zorg kost voor de overheid dus niet
zo veel, namelijk 9% van het bbp, maar is voor burgers
onbetaalbaar geworden. 6 miljoen mensen hebben daarom
het afgelopen jaar zorg gemeden. Het gevolg daarvan is
dat ze duurdere patiënten worden. Als jij niet naar de
tandarts gaat, kun je hartfalen krijgen. Mijn vraag aan de
staatssecretaris is: zie nou in dat dit probleem gecreëerd
wordt door de overheid en los het op door heel eenvoudig
het eigen risico af te schaffen.
Staatssecretaris Van Ooijen:
Het eigen risico is al een aantal jaren bevroren. Dat is een
belangrijke keuze die dit kabinet heeft gemaakt en die het
ook overeind houdt. Dat is de keuze die het kabinet heeft
gemaakt. Ik sta daar volledig achter. Het is ook een cruciale
keuze. Stel namelijk dat daar nu iets aan zou veranderen.
Dan zou dat echt effecten hebben, zeker ook op bijvoorbeeld
zorgmijding. Dat is de keuze. Ik denk dat dat een zeer te
verdedigen keuze is.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Dijk

Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Ik herinner het me nog goed: een paar jaar geleden, drie
jaar geleden hadden wij ook een debat over de mensen die
de zorg niet kunnen betalen en daarom niet naar de zorgverlener gaan. Dat was toen 7% volgens Nivel. We zien dat
percentage steeds meer stijgen. Toen kregen we te horen:
we gaan onderzoeken hoe het komt en we komen erop
terug. Nu hoor ik de staatssecretaris weer zeggen: we gaan
het onderzoeken. Ik zou toch aan de staatssecretaris willen
vragen twee hele concrete stappen te zetten. Eén. Juist
jongeren kiezen vaak voor een vrijwillig eigen risico, dus
daarvoor kan de rekening nog veel hoger uitpakken. Schrap
nou dat vrijwillige eigen risico snel, zeker ook voor de jongeren. En twee. We hebben kunnen lezen in de plannen
voor de Voorjaarsnota dat de eigen bijdragen voor de Wmo
verder omhooggaan. Ook daarover vraag ik de staatssecretaris: is hij zich bewust van de gevolgen, ook voor zorgmijding? Wil hij het kabinet overtuigen dat niet te doen?
Staatssecretaris Van Ooijen:
Inderdaad, die 7% à 8%, dat relatief constante cijfer dat
Nivel aangeeft, is nog steeds een reden om daarop aanvullend maatregelen te nemen. Dat is ook waar het kabinet
mee bezig is. Daar studeren we dus ook op. Ik heb al toegezegd, maar ik wil dat nog eens een keer onderstrepen, dat
de minister voor het zomerreces met een stand van zaken
komt over welke maatregelen eventueel op korte termijn,
en eventueel ook op langere termijn, dat nodig heeft en
behoeft.
Dan even ten aanzien van de twee voorstellen die u hier
doet. Allereerst over de eigen bijdrage in de Wmo. Ik zou
heel graag willen benadrukken dat de eigen bijdrage in de
Wmo nu niet inkomensafhankelijk is. Het is een abonnementstarief, een vast bedrag voor iedereen. Dat heeft zoveel
impact dat je je zou moeten afvragen: is het eigenlijk niet
eerlijker om daar weer die vorm van inkomensafhankelijkheid in terug te brengen? Daar hebben ook veel gemeenten
eigenlijk al heel lang om gevraagd. Ze hebben gezegd dat
de inkomensafhankelijkheid noodzakelijk is. Dat heeft het
kabinet zich aangetrokken en het kabinet heeft vervolgens
ook besloten om die inkomensafhankelijkheid terug te
brengen in de eigen bijdrage in de Wmo. Dat is heel
belangrijk. Ik ga ook heel graag samen met de Kamer het
debat daar verder over aan, maar dit is denk ik wel een
cruciaal uitgangspunt. Want bij het vrijwillig eigen risico
speelt natuurlijk een veel bredere discussie, namelijk: hoe
ga je met het eigen risico om? En inderdaad is bij het verplichte eigen risico natuurlijk de keuze gemaakt om dit te
bevriezen, maar de keuze is ook gemaakt om te kijken hoe
je het met de betalingen gaat doen. Daarin heeft de minister
ook een keuze gemaakt om een andere vorm van betaling
te organiseren. Kortom, daar denken we over na. Maar het
vrijwillig eigen risico niet meer toestaan is, denk ik, een
keuze die zo veel impact heeft dat wij daar nu niet voor
kiezen.
Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Dank u wel, voorzitter. De staatssecretaris heeft het over
maatregelen die zijn genomen en die nu weer worden
teruggedraaid. Hij geeft aan dat hij niet voor het vrijwillig
eigen risico kiest. Ik vraag me af of dat onderbouwd is. Maar
wat ik me nu afvraag is het volgende. Preventie is heel erg
belangrijk. Dat geeft de staatssecretaris ook aan. Kinderen

16 mei 2023
TK 81

81-4-2

tot 18 jaar zijn gratis verzekerd voor de tandarts, maar kinderen van ouders die de tandarts niet kunnen betalen gaan
vaak ook niet naar de tandarts. Hiermee lopen ze gezondheidsschade op langere termijn op. Dat geldt voor jongeren,
die tandartskosten willen mijden, maar dat geldt ook voor
ouderen. Ouderen hebben hier ook concreter nadeel van.
Die lopen met slechte mondzorg heel veel risico op hartfalen, allerlei hartziektes, maar bijvoorbeeld ook op diabetes.
Ik zou heel graag van de staatssecretaris willen weten: is
er inzicht in wat het kost aan repareerzorg, in plaats van te
investeren in preventie op dit onderdeel?
Staatssecretaris Van Ooijen:
Dat inzicht heb ik nu in ieder geval niet paraat, dus dat kan
ik nu niet delen met mevrouw Den Haan. Ik ben wel blij dat
u nog heel even nadrukkelijk aanstipt dat mondzorg voor
kinderen onder de 18 natuurlijk gewoon gratis is. Het is
cruciaal dat dit nog eens een keer heel duidelijk wordt
onderstreept want het kan niet de bedoeling zijn dat daar
misverstand over zou bestaan. Inderdaad, het noopt ook
om juist voor die groep, die uit onnodige zorgmijding niet
gaat, een extra maatregel te nemen. As we speak, onderzoeken we het volgende en kijken we volgens mij zelfs al
hoe we dat kunnen invoeren. Bij de consultatiebureaus
willen we in het kader van de preventie meer en betere
informatie verstrekken, om juist deze kinderen, voor wie
zorgmijding echt niet uit financieel oogpunt noodzakelijk
is, toch te motiveren om voor de preventieve mondzorg te
kiezen. Het is inderdaad een terechte constatering van
mevrouw Den Haan. Daarover zijn wij dus ook al met de
consultatiebureaus in gesprek.
Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Dank daarvoor. Dat zie ik als een toezegging. Ik denk dat
het heel belangrijk is. Dat geldt overigens ook voor jongeren
die niet altijd weten dat ze een zorgtoeslag kunnen aanvragen en hoe ze dat moeten doen, ook al is daar informatie
over. Daar zou ik ook graag aandacht voor willen. Ik zie de
cijfers graag tegemoet.
De voorzitter:
Kan de staatssecretaris die cijfers geven?
Staatssecretaris Van Ooijen:
Dat kan ik zo niet toezeggen, want ik weet niet of die er zijn.
Ik heb het genoteerd. Ik zorg dat de minister erop terugkomt,
maar ik weet niet of ze beschikbaar zijn.
De voorzitter:
Maar de minister komt er in ieder geval op terug. Dan de
heer Bushoff, PvdA.

met weinig geld hebben helemaal niks aan zo'n monitor.
Zij hebben veel meer aan meer geld in hun portemonnee
om naar de tandarts te kunnen gaan.
De voorzitter:
Uw vraag, meneer Bushoff?
De heer Bushoff (PvdA):
Dus mijn concrete vraag aan deze staatssecretaris is om
niet staand beleid op te noemen, maar aan te geven welke
aanvullende acties hij gaat ondernemen om ervoor te zorgen dat mensen niet langer zorg mijden. Als hij dat niet ...
De voorzitter:
Ik geef nu het woord aan de staatssecretaris. Uw microfoon
staat niet meer aan, meneer Bushoff.
Staatssecretaris Van Ooijen:
Ik heb net een interventie gewisseld met mevrouw Den
Haan over een stap die we zetten. We zijn met die consultatiebureaus in gesprek, juist voor die groepen die nu
mondzorg mijden — helaas zijn die groepen er ook — zonder dat er daarvoor een financiële reden is. Mensen met
lage inkomens en kinderen onder de 18 vormen een heel
belangrijke doelgroep die nu ook mondzorg mijdt. Dat
moeten we echt met die consultatiebureaus doen, met
coaches die daarover in gesprek gaan. Dat is een van de
interventies die ik noem. Ik heb ook toegezegd dat de
minister vóór het zomerreces een stand van zaken geeft
over die korte- en langetermijnmaatregelen. Ik denk dat
meneer Bomhoff het iets minder duister hoeft in te zien dan
hij het nu presenteert.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik wil me in ieder geval aansluiten bij de oproep van
mevrouw Ellemeet om het extra eigen risico af te schaffen,
maar mijn vraag gaat over de bereikbaarheid van de zorg.
De staatssecretaris geeft net aan dat hij nader naar de oorzaken gaat kijken. We zien dat steeds meer zorg minder
bereikbaar is, dat de zorg uit de regio wordt getrokken. Ik
wil graag de toezegging van de staatssecretaris dat hij dat
gaat meenemen in zijn onderzoek.
Staatssecretaris Van Ooijen:
Ik weet dat mevrouw Van den Berg hier intensieve debatten
over heeft met de minister. Volgens mij is het nu niet aan
mij om daar iets aanvullends op toe te zeggen. U heeft daar
intensieve debatten over en de minister heeft daar al
meermaals op gereageerd in boeiende debatten. Er is een
aantal afspraken gemaakt of toezeggingen gedaan. Ik ben
nu niet in de positie om daar iets aan toe te voegen, zeg ik
tegen mevrouw Van den Berg.

De heer Bushoff (PvdA):
Fijn dat ook de staatssecretaris zegt dat het mijden van zorg
uit financiële overwegingen een groot probleem is. Vervolgens horen we deze staatssecretaris opsommen dat er een
onderzoek wordt gedaan naar de oplossingen en dat het
staande beleid misschien al helpt. Als klap op de vuurpijl
komt er een monitor om inzichtelijk te maken welke kosten
mensen met weinig geld maken voor de zorg. Die mensen

Mevrouw Tielen (VVD):
Ik snap de kanttekeningen wel die de staatssecretaris
maakte bij het onderzoek, dat anders opgezet is dan het
onderzoek van het Nivel. Het gaat eigenlijk over bewuste
keuzes. Mijn vraag gaat daar ook over, want mijn indruk is
dat heel veel jongeren tussen de 18 en 29 jaar, waar we het

Tweede Kamer

16 mei 2023
TK 81

Vragenuur: Vragen Dijk

81-4-3

op basis van het artikel over hebben, vaak ook niet precies
weten wat de tandarts überhaupt kost en wat er wel en niet
vergoed wordt. Kan de staatssecretaris toezeggen dat er
veel meer transparantie komt, wellicht vanuit de beroepsgroep zelf maar ook vanuit de zorgverzekeraars, om die
jongeren een bewuste keuze te helpen maken in het wel of
niet afnemen van zorg?

ring voor een enkel moment en dan gaan we over tot de
stemmingen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Staatssecretaris Van Ooijen:
Het is inderdaad heel belangrijk om jongeren goed inzicht
te geven in wat kan helpen en welke maatregelen jongeren
zelf kunnen nemen, en dat ze de goede informatie hebben
over wat het kost, wat wel en niet aanvullend kan en welke
implicaties het heeft. En inderdaad, daar is soms een gebrek
aan. Nogmaals, neem de lage inkomens, voor wie de
mondzorg gratis toegankelijk is maar die daar soms toch
niet komen. Dat is dan echt op basis van desinformatie of
onvoldoende informatie. Mevrouw Tielen slaat dus de
spijker op de kop: we hebben hier echt een informatielek
te dichten.
De heer Dijk (SP):
Voor iedereen die weleens van weinig geld heeft moeten
rondkomen, is het uiterst begrijpelijk dat ouders met een
smalle beurs of weinig geld, ondanks dat ze weten dat hun
kinderen gratis naar de tandarts mogen, daar toch niet heen
gaan. Maar misschien moet ik het hier nog een keer of
honderd uitleggen; dan zult u dat hopelijk misschien ook
een keer begrijpen.
De voorzitter:
Uw vraag aan de staatssecretaris.
De heer Dijk (SP):
Mijn vraag is deze. Als je mensen buiten deze muren zou
vragen wat er zou moeten gebeuren om ervoor te zorgen
dat mensen minder vaak zorg gaan mijden, zou iedereen
komen met iets wat de omstandigheden verandert, oftewel
het verlagen van de zorgkosten voor mensen, hetzij door
het verlagen van het eigen risico, het verlagen van de premie of het uitbreiden van het basispakket met fysio, tandartszorg en ggz. Mijn vraag aan de staatssecretaris is heel
concreet: noem mij één extra voorstel waarmee u de kosten
van mensen voor de zorg gaat verlagen.
Staatssecretaris Van Ooijen:
Laat ik daar heel duidelijk over zijn. Ik heb al een aantal
dingen genoemd. Ik heb aan mevrouw Den Haan iets
gezegd over de mondcoaches bij de consultatiebureaus.
De minister komt voor de zomer met een stand van zaken
ten aanzien van het onderzoek en wat dat aan korte- en
langetermijnmaatregelen vraagt. Ik heb ook al genoemd
wat het kabinet de afgelopen maanden aan maatregelen
genomen heeft. Ik denk dat daarmee de maatregelen dus
inzichtelijk zijn voor de heer Dijk.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik de staatssecretaris bedanken voor
zijn beantwoording. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van het mondelinge vragenuur. Ik schors de vergade-

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Dijk

16 mei 2023
TK 81

81-4-4