Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 959

Voorstel van het lid Van der Staaij tot wijziging
van het Reglement van Orde in verband met het
introduceren van de mogelijkheid tot het
overnemen van moties

Nr. 4

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 26 juni 2015
Inleiding
Met veel waardering heb ik kennis genomen van de inbrengen van de
fracties van de VVD, het CDA, D66 en 50Plus/Baay-Timmerman over mijn
voorstel om de mogelijkheid te introduceren voor het overnemen van
moties. Ik dank deze fracties hartelijk voor hun inbreng. Het is goed om te
merken dat er in de Kamer brede steun voor is om te kijken hoe het
wapen van de motie gescherpt kan worden. Graag ga ik hieronder in op
de door de leden van deze fracties gestelde vragen en gemaakte
opmerkingen.
Het belangrijkste doel van dit voorstel is om de moties die echt politieke
waarde hebben beter uit te laten komen. Moties die de regering bereid is
onverkort uit te voeren, hoeven niet langer deel uit te laten maken van de
beraadslaging en niet in stemming te komen. Het politieke wapen van de
motie wint hiermee naar mijn mening aan zeggingskracht.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Ik dank de leden van de VVD-fractie voor de uitgesproken waardering voor
de bedoeling van het voorstel. Zij vragen of er voldoende ruimte zal zijn
voor leden die bij het debat zijn om aan te geven dat ze toch een
stemming over een bepaalde motie willen. Die ruimte is er volop. Bij
amendementen is het vaak gebruikelijk dat de bewindspersoon aangeeft
dat hij het voornemen heeft een amendement over te nemen. In de loop
van het debat hierover is er dan ruimte om aan te geven dat er geen
bezwaar is tegen het overnemen van het amendement of juist dat er toch
reden is om het voorgestelde amendement in stemming te brengen.1 Dit
levert in de praktijk geen problemen op. Er is dan ook geen reden om te
veronderstellen dat dit bij het overnemen van moties anders zal zijn.
Zoals in de toelichting op het voorstel al is aangegeven zullen de
overgenomen moties wel worden genoemd op de stemmingslijst onder
1

kst-33959-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

https://www.kcwj.nl/kennisbank/draaiboek-voor-de-regelgeving/hoofdstuk-2-formele-wetten-opvoorstel-van-de-regering--131.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 959, nr. 4

1

de vermelding <<overgenomen>>. Leden die dat wensen kunnen dan
door middel van een verklaring nog aangeven dat zij zich niet met
overgenomen motie kunnen verenigen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Ook de leden van de CDA-fractie dank ik voor hun steun voor de gedachte
dat het nuttig is na te denken over het opscherpen van de motie als
belangrijk instrument van de Kamer. Graag ga ik in op hun vragen over de
cijfers. In de jaarcijfers over 2014 van de Tweede Kamer is te vinden
hoeveel moties ingetrokken of aangehouden zijn.2 In 2014 zijn 2.859
moties ingediend. Daarvan zijn er 2.185 in stemming gekomen.
De cijfers in tabel 1 zijn ontleend aan deze jaarcijfers van de Kamer. Dit is
de stand van zaken per 31 december 2014.
Tabel 1 Ingediende moties 2010–2014

Ingediende moties
w.v. aangenomen
w.v. verworpen
w.v. ingetrokken
w.v. aangehouden
w.v. gewijzigd
w.v. in behandeling
w.v. vervallen

2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

1.734
620
735
66
104
157
2
50

3.679
1.138
1.699
108
170
385
1
178

2.344
614
1.082
79
148
239
54
123

3.149
832
1.465
78
257
311
0
206

2.859
796
1.360
87
188
291
0
137

13.765
4.000
6.341
418
867
1.383
57
694

In de afgelopen vijf jaar zijn er dus 13.760 moties3 ingediend. Wanneer de
gewijzigde moties niet mee worden geteld gaat het om 12.377 moties.
Daarvan zijn er precies 4.000 aangenomen. Dat is ongeveer een derde
deel van alle ingediende moties.
Zonder een zeer gedetailleerd onderzoek aan de hand van de Handelingen
is niet precies vast te stellen hoeveel moties door de regering als
ondersteuning van het beleid zijn beoordeeld. Wel is er aan de hand van
het aantal moties dat met algemene stemmen is aangenomen een
indicatie te geven van het aantal moties dat blijkbaar geen enkel bezwaar
opriep in de Kamer. In veel gevallen heeft de regering hierover het
oordeel gegeven dat deze motie overbodig is of ondersteuning van het
beleid.
Het Centraal Informatie Punt (CIP) van de Tweede Kamer heeft op mijn
verzoek onderzoek gedaan naar het aantal moties dat met algemene
stemmen aangenomen is. Daarbij gaat het in de achterliggende jaren om
de in tabel 2 genoemde cijfers.
Tabel 2 Het aantal moties dat met algemene stemmen is aangenomen.

2010
2011
2012
2013
2014

2
3

Aangenomen

Algemene stemmen

620
1.138
614
832
796

162
263
85
147
84

http://plein2/sites/plein2/files/content/jaarcijfers_2014_0.pdf.
Bij 2012 is er een verschil van vijf moties tussen het totale aantal en de optelsom van de
verschillende getallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 959, nr. 4

2

In deze vijf jaar zijn er van de 4.000 aangenomen moties 741 moties met
algemene stemmen aangenomen. Dat is 18,5 procent van het aantal
aangenomen moties. Ongetwijfeld is ook een behoorlijk deel van de
moties die aangenomen zijn door de overgrote meerderheid van de
Kamer door de regering als ondersteuning van het beleid beoordeeld.
Helaas is voor het CIP moeilijk te achterhalen welk deel van de moties met
nagenoeg algemene stemmen wordt aangenomen. Daarnaast zijn er nog
1.285 moties ingetrokken of aangehouden, meestal na een toezegging van
de regering om uit te voeren wat in de motie wordt gevraagd.
De leden van de CDA-fractie vragen verder naar het effect van dit voorstel.
Dat is uiteraard niet op voorhand met zekerheid te zeggen. De vergelijking
met het aantal amendementen dat door de regering wordt overgenomen
gaat naar mijn verwachting niet op. Het gebeurt immers heel vaak dat de
regering aangeeft dat een motie ondersteuning is van het beleid of dat de
bewindspersoon geen bezwaar heeft tegen deze motie. Bij amendementen gaat het om een concrete wijziging van de wet. Uit de aard der
zaak is het begrijpelijk dat de regering er terughoudender in is om
dergelijke concrete wijzigingen over te nemen. Ik heb daarom geen reden
om aan te nemen dat de regering ineens terughoudender zou worden met
het als ondersteuning van beleid verklaren van moties.
De aan het woord zijnde leden vragen wat de achtergrond is geweest van
de introductie van de mogelijkheid van het overnemen van amendementen. In reactie hierop kan ik melden dat de in artikel 100 van het
Reglement van Orde opgenomen regeling in het Reglement is
opgenomen bij de algehele herziening die in 1994 is ingegaan. Als
toelichting hierbij staat vermeld: «In het voorstel is wel een bepaling
opgenomen over het overnemen van amendementen (artikel 100). Het
bestaande ongeschreven gebruik is hierin neergelegd.»4 Voor zover mij
bekend is hierover niet gedebatteerd.
De leden van de CDA-fractie vragen om een nadere duiding van het
verschil tussen moties met een duidelijke politieke lading en moties die
inhoudelijk door de regering worden overgenomen. Met dit onderscheid
heb ik willen aangeven dat een motie die de regering overneemt blijkbaar
niet als politiek gevoelig ervaren wordt. Ook niet door de Kamer die geen
bezwaar heeft tegen het overnemen van deze motie. Hieruit blijkt immers
dat er geen verschil van mening bestaat over de motie en de richting van
het beleid die daaruit voortvloeit.
Op de vraag van deze leden hoe de Minister de overgenomen motie
precies beziet, moet toch vooral gekeken worden naar het oordeel dat de
Minister er zelf over geeft. Als hij alleen het dictum uit wil voeren, maar de
overwegingen niet of niet volledig deelt, ligt het niet voor de hand dat hij
de motie overneemt.
Een verschil tussen een overgenomen amendement en een overgenomen
motie blijft uiteraard dat een amendement onderdeel van de wet uitmaakt,
zolang de daardoor gewijzigde wet niet is veranderd. Ook een volgende
regering is daaraan gebonden. De leden van de CDA-fractie constateren
terecht dat dit bij een motie wat anders ligt. Het is te allen tijde mogelijk
dat een Minister na verloop van tijd anders over een zaak gaat denken.
Het komt er bij moties op aan dat de regering de overgenomen danwel
aangenomen motie zorgvuldig en nauwgezet uitvoert en de Kamer
daarover informeert. Het is aan de Kamer om dit zorgvuldig te controleren. Als een motie niet of niet voldoende wordt uitgevoerd is er altijd de
mogelijkheid om de regering hierover ter verantwoording te roepen.
4

Kamerstukken II, 22 590, nr. 3, blz. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 959, nr. 4

3

Zolang de Kamer dat in meerderheid gewenst vindt, kan een nieuwe
bewindspersoon ook weer gehouden worden aan de uitvoering van de
overgenomen motie. Tot het tegendeel blijkt blijft een eenmaal aangenomen motie immers van kracht. Dat bleek bijvoorbeeld nog bij de
stemming in 2013 over een ook door de leden van de CDA-fractie
gesteunde motie-Van der Staaij/Slob die een motie-Brinkhorst c.s. uit 1980
herriep.5
De leden van de CDA-fractie stelden de vraag of de transparantie van het
parlementair proces niet wordt verminderd door de invoering van een
nieuwe categorie, naast «aangenomen» en «verworpen». Het antwoord
hierop moet naar mijn mening ontkennend zijn. Ook nu al zijn er diverse
mogelijkheden, zoals ingetrokken of aangehouden moties. Uit de
Handelingen wordt voldoende duidelijk wat er met de motie is gebeurd.
Net zomin als een amendement dat door de regering wordt overgenomen
niet wordt gekwalificeerd als met algemene stemmen aangenomen, is dat
het geval bij een overgenomen motie. Als er niemand bezwaar maakt
tegen het overnemen van de motie, is de vraag naar een stemverhouding
feitelijk niet meer aan de orde. Te allen tijde blijft het echter mogelijk dat
een individueel lid van de Kamer zich verzet tegen het overnemen van de
motie en een stemming aanvraagt. Ook kan hij indien gewenst nog in de
plenaire zaal aangeven dat hij de inhoud van de motie niet steunt.
Het is naar mijn mening niet nodig om in het Reglement expliciet te
regelen dat een overgenomen motie wel op de stemmingslijst wordt
geplaatst met de aanduiding dat deze motie is overgenomen. De praktijk
is immers dat bijvoorbeeld ook aangehouden en ingetrokken moties wel
op de stemmingslijst worden vermeld. Ook daar ligt geen expliciete regel
aan ten grondslag.
De leden van de CDA-fractie vragen of het instrument van de motie
scherper wordt als de extra categorie van de overgenomen motie wordt
ingevoerd. Wat is het verschil tussen een overgenomen motie en een
motie die wordt ingetrokken na een toezegging van een Minister? Is het
niet vooral een politieke beoordeling over nut en noodzaak van de motie,
zoals hier ook bij dertigledendebatten verschillend over wordt gedacht?
Het praktisch effect van een na een toezegging ingetrokken motie is
hetzelfde als het effect van een overgenomen motie. Het verschil is dat bij
een ingetrokken motie het Kamerlid actief aangeeft genoegen te nemen
met de toezegging van de Minister, terwijl bij een overgenomen motie de
Minister zelf aangeeft dat hij de motie uit zal voeren. Het zal in het
samenspel tussen regering en Tweede Kamer moeten blijken welk middel
in de praktijk vooral gebruikt zal worden. Dat is uiteindelijk het ook door
deze leden genoemde politieke oordeel van het betrokken Kamerlid. Het
zou goed kunnen zijn dat bij een dictum van meer procedurele aard,
bijvoorbeeld het vragen van een brief of het in contact treden met
bepaalde instellingen, eerder genoegen wordt genomen met een
toezegging van de Minister. Dat zal in de praktijk moeten blijken.
De leden van de CDA-fractie vragen de indiener ten slotte of hij de mening
deelt dat er bij de vijfjaarlijkse externe evaluatie van de werkzaamheden
van de Kamer ook aandacht besteed moet worden aan de afnemende
scherpte van de motie als politiek instrument. Ik deel de opvatting van
deze leden dat het goed is om uitdrukkelijk te letten op de scherpte van
moties. Een externe evaluatie zou hierbij kunnen helpen, maar het is naar
mijn mening vooral ook een politieke keuze van de Kamerleden zelf om
een motie scherp te formuleren of meer te kiezen voor een uitgebalan5

Kamerstukken II, 21 501-20, nr. 732.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 959, nr. 4

4

ceerde motie. Afhankelijk van het thema zal het ook verschillen wat het
beste is. Naar mijn mening is het weinig overtuigend voor de samenleving als er na één debat tientallen moties liggen die soms weinig van
elkaar verschillen en ook nogal eens dicht staan bij wat de regering al
heeft voorgenomen. Meer in het algemeen zou het Kamerwerk er baat bij
hebben als de Kamer meer zou investeren in de kwaliteit van de moties
dan in de intensiteit van het gebruik van het middel.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Ik dank de leden van de D66-fractie voor hun ondersteunende woorden
voor de gedachte die achter dit voorstel ligt. Niemand is gebaat bij een
afstomping van de parlementaire middelen van de Kamer.
De opvatting van deze leden dat het altijd zeker moet zijn dat er geen
bezwaar is tegen het overnemen van de moties, deel ik helemaal. Zoals
hierboven al aangegeven moet dat op zorgvuldige wijze gebeuren. Daarbij
is het voor kleine fracties ook mogelijk om via een verklaring duidelijk te
maken dat zij het overnemen van de motie niet steunen.
Vervolgens vragen deze leden naar het onderscheid tussen deze regeling
en de regeling voor hamerstukken. Er is met het voorstel gekozen om aan
te sluiten bij de bestaande regeling voor overname van amendementen.
In het geval van wetsvoorstellen die als hamerstuk zijn geagendeerd,
heeft in het geheel geen openbare beraadslaging plaatsgevonden en is
het daarom begrijpelijk dat daarvoor een andere regeling is getroffen.
Bovendien gaat het in dat geval om wetsvoorstellen, waarin veelal
algemeen verbindende voorschriften zijn opgenomen.
De leden van de D66-fractie vragen voorts op welke wijze de verklaring
wordt vormgegeven dat men het inhoudelijk oneens is met de overgenomen motie, zeker nu deze blijkbaar onderscheiden moet worden van
het bezwaar maken tegen het overnemen? Zou het dan niet beter zijn om
bezwaar te maken tegen overname?
Voorbeelden zijn nog niet te geven, omdat het nu nog niet mogelijk is een
motie over te nemen. Ook mijn indruk is het dat een lid dat wel een
verklaring af zou willen leggen, beter bezwaar zou kunnen maken tegen
het overnemen van de motie om op die manier een meerderheid te
verwerven. Maar om leden niet onnodig bepaalde mogelijkheden te
ontzeggen, lijkt het mij gewenst om deze ruimte te behouden. Ik denk
hierbij niet aan bepaalde vormvoorschriften. Een dergelijke verklaring zou
een sobere vorm van een stemverklaring kunnen zijn.
Vragen en opmerkingen van het lid van de 50PLUS/BaayTimmerman-fractie
Het lid van de fractie 50PLUS/Baay-Timmerman heeft met belangstelling
kennisgenomen van het voorstel. Wel heeft zij enkele vragen over het zich
kunnen verzetten tegen het overnemen van de motie en over het bezwaar
maken tegen de inhoud van de overgenomen motie. Ook dit lid vraagt om
een mogelijkheid om in een later stadium nog bezwaar te kunnen maken.
Graag zeg ik ook het lid van de fractie 50PLUS/Baay-Timmerman dank
voor de vragen over dit voorstel. Ook nu is het zo dat het overnemen van
amendementen feitelijk alleen door de aanwezige Kamerleden kan
worden tegengehouden. Juist om kleinere fracties tegemoet te komen en
hun werk niet te belemmeren, heb ik er niettemin voor gekozen om de
mogelijkheid van een verklaring open te houden. In reactie op de vraag
van dit lid naar een uitgebreidere mogelijkheid om bezwaar te maken,
verwijs ik naar de reactie op vragen van de leden van de leden van de
VVD-fractie die ik hierboven heb gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 959, nr. 4

5

Het antwoord op de vraag van het lid van de fractie 50PLUS/BaayTimmerman over het gevolg van bezwaar maken door één van de leden is
inderdaad dat er na het indienen van een bezwaar tot plaatsing op de
stemmingslijst wordt overgegaan. Uiteraard alleen voor zover het lid dat
de motie heeft ingediend niet zou besluiten om de motie alsnog aan te
houden of in te trekken.
Vervolgens vraagt dit lid of de regering niet verplicht is een motie van de
Kamer uit te voeren. De regering is inderdaad in principe gehouden een
aangenomen motie uit te voeren. Bij een overgenomen motie is dit niet
anders. Juist het overnemen van de motie laat nog sterker zien dat de
regering het voornemen heeft om de motie uit te voeren. Indien het later
anders mocht zijn, zal de betrokken Minister dit aan de Kamer dienen mee
te delen.
Ten slotte kan ik antwoorden op de vraag van dit lid of het mogelijk is een
hoofdelijke stemming aan te vragen over een overgenomen motie. Dit is
niet het geval. Over een eenmaal overgenomen motie kan niet meer
worden gestemd. De mogelijkheid om bezwaar te maken ligt bij één of
meer leden van de Kamer. Zodra één lid bezwaar heeft, wordt er gestemd
over de motie. Daarbij maakt het niet uit welk lid of welke leden van de
Kamer dit zijn. Zowel de indiener als een ander Kamerlid kan vragen om
stemming.
Van der Staaij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 959, nr. 4

6