IOB Evaluatie

Evaluatie van de Twinningfaciliteit
Suriname–Nederland

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland | IOB Evaluatie | nr. 361 | Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland | IOB Eva

IOB Evaluatie

Evaluatie van de Twinningfaciliteit
Suriname–Nederland

December 2011

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Voorwoord
In 2008 lanceerde de Nederlandse regering de Twinningfaciliteit Suriname-Nederland (TF):
een subsidiefonds om de samenwerking tussen maatschappelijke organisaties uit
Nederland en Suriname te bevorderen. Het initiatief kwam voort uit het voornemen van de
regering om - met het oog op het aflopen van de bilaterale ontwikkelings-samenwerking de bijzondere relaties tussen beide landen opnieuw vorm te geven. Uit het fonds zijn 108
projecten goedgekeurd voor een totaal bedrag van EUR 11,7 miljoen. Bijna driekwart van de
subsidiemiddelen is aangewend voor projecten in de sfeer van onderwijs, zorg en welzijn.
De uitvoering van de faciliteit werd via een subsidietender gegund aan het adviesbureau
Berenschot dat samen met de Surinaamse partner het NGO Instituut voor Kader
Ontwikkeling in Suriname (NIKOS) daarvoor de uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit
Suriname-Nederland (UTSN) heeft opgericht. Het fonds heeft een looptijd van vier jaar (van
2008 tot en met 30 april 2012). In 2009 heeft de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
aan de Tweede Kamer toegezegd dat de Twinningfaciliteit in 2011 zou worden geëvalueerd.
De evaluatie is op verzoek van de Directie Westelijk Halfrond (DWH) uitgevoerd door de
Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB).
Doel van de evaluatie was na te gaan welke resultaten met de gefinancierde projecten zijn
behaald en of deze hebben bijgedragen aan de beoogde doelstellingen. Het evaluatieonderzoek heeft plaats gevonden bij zowel de Nederlandse als Surinaamse partners. Voor
primair onderzoek is een beargumenteerde selectie gemaakt van 38 activiteiten (die samen
EUR 4,61 miljoen vertegenwoordigen, ofwel 40% van de middelen).
De evaluatie concludeert dat de TF in staat is gebleken de uitvoering van een substantieel
aantal samenwerkingsprojecten te faciliteren, waarbij naast bestaande contacten ook
geleidelijk nieuwe partnerrelaties zijn ontwikkeld. Meer dan tweederde van de projecten is er
in geslaagd de voorziene activiteiten volledig uit te voeren. Nagenoeg alle projecten hebben
betrekking op training, opleiding of kennisuitwisseling. Het beheer van het programma
verliep administratief-technisch zorgvuldig, zakelijk en transparant. Mede vanwege de korte
looptijd is de duurzaamheid van de activiteiten veelal nog onvoldoende verzekerd.
De beoogde bijdrage van de TF aan de beleidsdoelstellingen van versterking van het
maatschappelijk middenveld en armoedebestrijding komt maar gedeeltelijk uit de verf.
Effecten op meer concreet niveau gericht op capaciteitsversterking en institutionele
ontwikkeling zijn echter wel duidelijk traceerbaar. De benadering van twinning waarbij
wordt gestuurd op basis van individuele aanvragen zonder voorafgaande behoeftenanalyse
staat soms op gespannen voet met de inbedding van het project in de institutioele, regionale
of sectorale context. Op termijn zou twinning minder als ‘hulp’ moeten worden begrepen,
en meer in termen van partnerschap waar beide partijen baat bij hebben. Twinningrelaties
die overeenkomen op inhoudelijk (thematisch) gebied, waarbij sprake is van gedeelde
belangen, en waarin sprake is van communicatie op voet van gelijkwaardigheid boeken
veelal betere resultaten in projectuitvoering en worden na afloop van de projectuitvoering

|3|

Voorwoord

ook vaker gecontinueerd. De studie geeft tot slot een aantal aanbevelingen over de mogelijkheden en beperkingen welke intrinsiek zijn aan samenwerking middels twinning.
Deze evaluatie is uitgevoerd onder leiding van IOB inspecteur Dr. N. G. W. van Niekerk, met
assistentie van Mw. K. Mastwijk MSc. als onderzoeksmedewerker. Het onderzoek naar de
projecten werd uitgevoerd door een team onder leiding van Drs. W. J. Cornelissen (Erasmus
University Centre for Contract Research and Business Support BV, Rotterdam) en waarin
verder deelnamen: Mw. Dr. H. J. L. M. Verrest (Universiteit van Amsterdam), Dhr. M. P. J.
Willems (onafhankelijk consultant in Suriname) en Mw. Mastwijk (IOB).
Het concept rapport is besproken met een referentiegroep in zowel Nederland als Suriname.
Deelnemers aan de Nederlandse referentiegroep waren Prof. dr. G. A. de Bruijne, Prof. dr. C.
E. S. Choenni, Drs. F. J. H. M. Bloemkolk, Drs. W. W. G. Oostelbos en Mw. M. Sinke (later
vervangen door Mw. A. Ockhorst). Deelnemers aan de bijeenkomst met de referentiegroep
in Suriname waren Mw. S. Ganga, Mw. A. Tjon Sie Fat, Mr. H. Lim A Po Jr., Mw. J. KolfBergraaf, Mw. S. Ketwaru-Nurmohamed, Dr. I. G. Leckie, Mw. Drs. J. Z. van Arkel en Dr. A. Li
Fo Sjoe. Beide bijeenkomsten stonden onder leiding van Prof. dr. R. Ruben, directeur IOB.

|4|

Bij het onderzoek is intensief gebruik gemaakt van documenten en informatie verschaft
door de subsidiebeheerder: het adviesbureau Berenschot in Nederland en in Suriname het
instituut NIKOS. Voor het faciliteren van het onderzoek in Suriname is veel dank verschuldigd aan Mw. U. Schalkwijk-Durga BSc.
Dank gaat ook uit naar de projectpartners van de onderzochte activiteiten, en aan de
deelnemers in het veld die bereidwillig hun informatie en inzichten hebben willen delen.
IOB draagt de inhoudelijke eindverantwoordelijkheid voor deze evaluatie.

Prof. dr. Ruerd Ruben
Directeur
Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB)
Ministerie van Buitenlandse Zaken

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Inhoudsopgave
Voorwoord
Lijst van tabellen, figuren en boxen
Lijst van afkortingen
Hoofdbevindingen en aandachtspunten

3
7
8
11

1

18

Inleiding

2 Maatschappelijke organisaties in Suriname

22

2.1 Sociaaleconomische en maatschappelijke context
2.2 Maatschappelijke organisaties in Suriname
2.3 Belangrijkste problemen van de maatschappelijke organisaties
2.4 Conclusies

23
26
29
32

3 De ontstaansgeschiedenis en vormgeving van de Twinningfaciliteit 34
3.1 De bilaterale relaties tussen Nederland en Suriname na de onafhankelijkheid
3.2 Het ontstaan en de vormgeving van de Twinningfaciliteit
3.3 Het overleg met de Surinaamse overheid over de Twinningfaciliteit
3.4 De Twinningfaciliteit in de Tweede Kamer
3.5 Conclusies

35
37
45
46
48

4 Beheer van de Twinningfaciliteit

50

4.1 De start
4.2 Aanvraag- en beoordelingsprocedure
4.3 Monitoring, begeleiding en administratie
4.4 Conclusies

51
52
57
60

5 Twinning

62

5.1 Samenwerking tussen mensen en organisaties
5.2 Twinning en partnerschap
5.3 Kenmerken van de organisaties
5.4 Kenmerken van de relaties
5.5 Conclusies

63
64
65
69
73

6 Bevindingen op projectniveau

76

6.1 Realisatie en resultaten
6.2 Activiteiten en resultaten per (sub-)sector
6.3 Capaciteitsversterking
6.4 Duurzaamheid
6.5 Conclusies

77
79
89
92
95

|5|

Inhoudsopgave

7 Balans

96

7.1	De opzet en het beleidskader: laat duizend bloemen bloeien;
meer of minder sturen?
7.2 Efficiëntie: is twinning duur?
7.3 Dragen de projecten bij aan een kritische massa
op het maatschappelijk middenveld en aan armoedebestrijding?
7.4 Kritische factoren voor succesvolle twinning?
7.5 Conclusies

101
104
106

Bijlagen

108

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4
Bijlage 5
Bijlage 6

Over IOB
Terms of Reference (samenvatting)
Projectfiches
Methodische verantwoording
Gesprekspartners
Bronnen

Evaluatiestudies uitgebracht door
de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) 2007-2011
|6|

97
99

109
111
115
130
138
149

155

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Lijst van tabellen, figuren en boxen
Tabellen
Tabel 3.1
Tabel 4.1
Tabel 4.2
Tabel 4.3
Tabel 6.1
Tabel 6.2
Tabel 6.3
Tabel 6.4
Tabel 6.5
Tabel 6.6
Tabel 7.1
Tabel 7.2
Tabel A.1

Chronologisch overzicht ontstaan en uitvoering van de TF
Overzicht minimumeisen per type project
Beoordelingscriteria projectvoorstellen
Ingediende projectvoorstellen naar sector en type, 2008-2009
Overzicht projecten
Resultaten projecten academisch en hoger beroepsonderwijs
Resultaten projecten ander onderwijs
Resultaten projecten zorg en welzijn
Resultaten projecten cultuur
Resultaten projecten in overige thema’s
Kosten personele inzet TF
Inschatting eigen bijdrage van 102 uitgevoerde projecten totaal
Populatie en steekproef

40
52
54
56
77
81
83
84
86
88
99
100
134

Figuren
Figuur 4.1 Structuur UTSN
Figuur 5.1 Aantallen per soort Surinaamse organisaties binnen de TF
Figuur 5.2 Aantallen per soort Nederlandse organisaties binnen de TF
Figuur 5.3 Aanvangsdatum twinningsrelatie
Figuur 5.4 Kenmerken van de twinningsrelatie
Figuur 6.1 Thematisch gewicht van onderwijs, zorg en welzijn, en cultuur
Figuur 6.2	Activiteiten gericht op institutionele versterking van de Surinaamse partner
Figuur 6.3	Institutionele versterking op basis dienstverlening en netwerken
Figuur 6.4 Duurzaamheid van de resultaten
Figuur 6.5 Realisatie resultaten en duurzaamheid
Figuur 7.1 Beleidsrelevantie projecten voor armoedebestrijding
Figuur 7.2 Kenmerken van de twinningsrelatie en resultaten
Figuur A.1 Evaluatiematrix op programmaniveau

51
67
68
70
73
79
89
92
94
95
103
105
131

Boxen
Box 3.1
Box 5.1

42
63

Het beleidskader (samenvatting)
Een voorbeeld van Surinaams-Nederlandse verwevenheid

|7|

Lijst van afkortingen

Lijst van afkortingen

|8|

AdeKUS
Anton de Kom Universiteit van Suriname
CBO
Community Based Organisation
CPI
Centraal Penitentiaire Instelling
DWH
Directie Westelijke Halfrond (ministerie van Buitenlandse Zaken)
EU
Europese Unie
EUR
euro
IOB	Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie
MAS
Maritieme Autoriteit Suriname
MFS
Medefinancieringsstelsel
MPP2
Micro Projecten Programma 2
Ngo
niet-gouvernementele organisatie
NIKOS
NGO Instituut voor Kader Ontwikkeling in Suriname
OECD-DAC	Organisation for Economic Co-operation and Development - Development
Assistance Committee
ORET
Ontwikkelingsgerelateerde Export Transacties
ODA
Official Development Assistance
OS
Ontwikkelingssamenwerking
PLOS
(ministerie van) Planning en Ontwikkelingssamenwerking (Sur)
PUM
Programma Uitzending Managers
SNIS
Suriname NGO Institutional Strengthening Program
SRD
Surinaamse Dollar
TF
Twinningfaciliteit
TK
Tweede Kamer
UNASAT
University of Applied Science and Technology Suriname
UNDP
United Nations Development Programme
USD
US Dollar
USONA
Uitvoeringsorganisatie Stichting USONA
UTSN
Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit Suriname - Nederland
VLIR
Vlaamse Interuniversitaire Raad
VSB
Vereniging van Surinaams Bedrijfsleven
WB
Wereldbank
ZZg
Zeister Zendingsgenootschap

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

|9|

| 10 |

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Hoofdbevindingen en aandachtspunten
1. De Twinningfaciliteit Suriname-Nederland
Het initiatief voor de Twinningfaciliteit Suriname-Nederland kwam voort uit de wens van de
Nederlandse overheid om - na het aflopen van de hulprelatie met Suriname - een nieuwe
invulling te geven aan de onderlinge banden. Die hulprelatie was bij de onafhankelijkheid
van Suriname in 1975 vastgelegd in de ‘Overeenkomst tussen het Koninkrijk der
Nederlanden en de Republiek Suriname betreffende Ontwikkelingssamenwerking’. De
Surinaamse overheid ontving ongeveer 1,59 miljard EUR aan Verdragsmiddelen om in het
land te investeren. Vrijwel al het geld is inmiddels overgemaakt aan Suriname.
De nieuwe Twinningfaciliteit was niet langer gericht op samenwerking tussen twee
overheden maar op versterking van relaties tussen maatschappelijke organisaties in beide
landen. De Twinningfaciliteit moest deze relaties verbreden en verdiepen om zo maatschappelijke organisaties in Suriname door kennisuitwisseling, capaciteitsversterking en
institutionele ontwikkeling te versterken. Nederland beoogde hiermee bij te dragen aan de
versterking van het maatschappelijk middenveld in Suriname en aan armoedebestrijding.
| 11 |

Bij de vormgeving van de faciliteit koos het ministerie van Buitenlandse Zaken voor een
terughoudende rol van de Nederlandse overheid. Het subsidiekader van het ministerie zelf
was erg summier en het beleidskader werd, op verzoek van het ministerie, breed gehouden
en bevatte weinig expliciets over de werkterreinen en de algemene doelstellingen van
versterking van het maatschappelijk middenveld en armoedebestrijding. Het ministerie
gunde de uitvoering van het programma via een subsidietender aan het adviesbureau
Berenschot Groep B.V. in Utrecht, dat samen met het NGO Instituut voor Kader
Ontwikkeling in Suriname (NIKOS) de Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit SurinameNederland (UTSN) oprichtte. De faciliteit kreeg een looptijd van vier jaar, van 2008 tot en
met 30 april 2012.
Het ministerie hechtte grote waarde aan een snelle start en koos voor een lichte goedkeuringsprocedure waarbij snelheid in bestedingen en uitvoering voorop stonden. Dat lukte.
Toen het aantal ingediende projectvoorstellen na enkele maanden alle verwachtingen
overtrof, besloot het ministerie het totale budget al in de eerste ronde toe te kennen en
extra geld voor een vervolg beschikbaar te stellen. In totaal werden er in twee rondes 108
projecten goedgekeurd voor een bedrag van EUR 11,72 miljoen (EUR 6,95 miljoen voor de
ronde van 2008 en EUR 4,77 miljoen voor die van 2009). Bijna driekwart van de subsidie is
toegekend aan projecten in de sectoren onderwijs, zorg en welzijn. Een zesde deel ervan
ging naar universitaire samenwerking. Voor projecten in sectoren als cultuur, sport, milieu
en toerisme is de faciliteit nauwelijks gebruikt.
In de evaluatie is nagegaan welke resultaten met de gefinancierde projecten zijn behaald en
of ze hebben bijgedragen aan de beoogde doelstellingen. In het evaluatieonderzoek zijn
zowel de Nederlandse als de Surinaamse partners van de projecten onder de loep genomen.

Hoofdbevindingen en aandachtspunten

Voor primair onderzoek maakte IOB een beargumenteerde selectie van 38 activiteiten uit de
108 goedgekeurde projecten. Deze vertegenwoordigen samen EUR 4,61 miljoen, ofwel 40
procent van de middelen van de Twinningfaciliteit.

2. Hoofdbevindingen
De opzet van de Twinningfaciliteit: het subsidie- en beleidskader
De Twinningfaciliteit was vooral bedoeld als experimenteel fonds voor de versterking van de samenwerking
tussen Nederlandse en Surinaamse organisaties. Nederland wilde daarmee een nieuwe inhoud geven aan de
relaties met het land in het post-Verdragsmiddelentijdperk.
De belangrijkste drijfveer achter de faciliteit was de bevordering van de samenwerking
tussen Surinaamse en Nederlandse organisaties via twinning. In het beleidskader was ook
opgenomen dat de projecten moesten bijdragen aan de versterking van het maatschappelijk
middenveld en aan armoedebestrijding, maar deze concepten werden niet uitgewerkt en
bleven ondergeschikt in de beoordeling van de aanvragen.

| 12 |

Het ministerie had het subsidiekader bewust algemeen gehouden, omdat men afstand wilde houden van de
inhoudelijke vormgeving van de Twinningfaciliteit. De keerzijde hiervan is dat er onvoldoende aandacht is
geweest voor de noodzaak om - juist bij zo’n vergaande vorm van uitbesteding - een helder subsidie- en
beleidskader op te stellen dat als basis kon dienen voor de monitoring van de subsidies.
Het ministerie liet het opstellen van het beleidskader voor de toekenning van de financieringsaanvragen over aan de uitvoerder. Daarmee kon de Nederlandse overheid op de
achtergrond blijven en maakte het ministerie aan de Surinaamse overheid en samenleving
duidelijk dat het ging om samenwerking tussen maatschappelijke organisaties zonder
inmenging van de overheid. Deze vergaande vorm van uitbesteding stond echter op
gespannen voet met de verantwoordelijkheid van het ministerie als subsidiegever om de
uitvoering te monitoren op basis van duidelijke criteria en van tevoren gedefinieerde
resultaten.

Effectiviteit
Aan de verwachting dat de Twinningfaciliteit zou bijdragen aan de verdieping van de samenwerking tussen
Nederlandse en Surinaamse organisaties is in belangrijke mate voldaan. In de projectronde van 2009 is die
samenwerking ook nog verbreed.
In de eerste projectronde kwam twinning vooral tot stand op basis van al bestaande
contacten tussen Surinaamse en Nederlandse organisaties. In de tweede ronde werden ook
nieuwe contacten aangegaan. Verdieping vond vooral plaats waar al bestaande samenwerkingsrelaties dankzij de Twinningfaciliteit nieuwe inhoud kregen.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

In meer dan twee derde van de projecten is men er in geslaagd alle voorziene activiteiten uit te voeren; een
derde van de organisaties is er ook in geslaagd alle beoogde resultaten te bereiken.
70 Procent van de goedgekeurde projectvoorstellen zal aan het eind van de uitvoeringsperiode alle in het voorstel voorziene activiteiten hebben uitgevoerd, en nog eens 15 tot 20
procent meer dan de helft ervan. Hoewel in korte tijd een hoog percentage projecten is
uitgevoerd, heeft slechts een derde daarvan op alle activiteiten tot de voorziene resultaten
geleid, en deed ruim 40 procent dat op onderdelen. Het feit dat niet alle projecten het
verwachte resultaat hebben behaald komt door te ambitieuze projectvoorstellen en door
het onderschatten van de complexiteit om op structurele basis nieuwe voorzieningen op te
zetten in Suriname. Twee jaar bleek dan vaak te kort.
Nagenoeg alle projecten hebben voldaan aan de voorwaarde dat de activiteiten betrekking moesten hebben
op training, opleiding of kennisuitwisseling.
Training was bij driekwart van de projecten, tenminste voor een deel, gericht op de
institutionele versterking van de Surinaamse organisaties. Bij ongeveer de helft van de
betrokken organisaties resulteerde dat in betere dienstverlening en vergroting van hun
netwerk van instellingen waarmee zij samenwerken. De doorwerking van training en
opleiding in de wijdere omgeving of in de maatschappij is (nog) niet vast te stellen. De
initiatieven om structureel training en opleidingscentra op te zetten in Suriname hebben
(nog) niet tot veel resultaat geleid.
De duurzaamheid van de resultaten is onvoldoende verzekerd.
De duurzaamheid van de resultaten is onvoldoende gewaarborgd. Dat is mede te verklaren door
de gekozen projectbenadering, waarbij samenhang en synergie binnen een sector of binnen een
organisatie grotendeels buiten beeld zijn gebleven. Ook heeft de Uitvoeringsorganisatie bij de
beoordeling van voorstellen weinig aandacht gegeven aan het criterium van de institutionele
inbedding ervan. Slechts de helft van de behaalde resultaten kunnen vastgehouden worden
zonder dat de projectvoerders (in de nabije toekomst) een beroep moeten doen op financiële
middelen van derden, inclusief die van de Surinaamse overheid.
Wat betreft de algemene beleidsdoelstellingen, is de versterking van het maatschappelijk middenveld in 60
procent van de gevallen alleen indirect aanwijsbaar. Een bijdrage aan armoedebestrijding is - in welke vorm
dan ook - in ongeveer de helft van de projecten zichtbaar.
Ruim 60 procent van de projecten heeft bijgedragen aan de versterking van maatschappelijke organisaties. Maar of daarmee ook het maatschappelijk middenveld in Suriname is
versterkt hangt af van de betekenis die men dat begrip geeft. Dat projecten relevant kunnen
zijn voor armoedebestrijding is vooral te zien bij projecten in de sector zorg en welzijn,
omdat daar (ook) kwetsbare groepen worden bereikt. Ook van projecten in afgelegen
gebieden mag een groter armoede-effect worden verwacht. De meeste andere projecten
hebben slechts een zeer indirecte relatie met armoedevermindering.

| 13 |

Hoofdbevindingen en aandachtspunten

Efficiëntie: beheer en efficiëntie van de projecten
Het beheer van de Twinningfaciliteit is administratief-technisch zorgvuldig, zakelijk en transparant gedaan. De
voortvarende uitvoering ervan ging echter ten koste van de inhoudelijke kwaliteit van de gefinancierde projecten.
De Uitvoeringsorganisatie heeft de technische en administratieve aspecten van het beheer
nauwgezet en uitvoerig gedocumenteerd. Het beheer was transparant en toegankelijk. De
projectadviseurs hebben veel tijd en moeite gestoken in de begeleiding en monitoring van
goedgekeurde projecten, maar hun adviezen waren vooral gericht op de rechtmatigheid van
de uitgevoerde activiteiten. Dat kwam ook doordat Berenschot de enige subsidietrekker van
de Twinningfaciliteit was en verantwoording over de bestedingen moest afleggen aan het
ministerie van Buitenlandse Zaken.
Door de snelheid waarmee de faciliteit werd opgezet en uitgevoerd moest de beoordeling
van de projecten in een zeer korte tijd plaatsvinden. De kwaliteit daarvan leed daar onder.
Vervolgens werden alle beschikbare middelen voor financiering vastgelegd, waardoor
minder financieringsrondes konden worden gehouden dan voorzien, en ervaringen niet
geleidelijk konden worden opgebouwd.

| 14 |

Zowel de Nederlandse als de Surinaamse organisaties hebben een substantiële eigen bijdrage geleverd.
Van de totale kosten die begroot werden voor de projecten die tot uitvoering zijn gekomen,
is bijna vier vijfde betaald uit subsidiemiddelen en iets meer dan een vijfde uit eigen en
overige bijdragen. Dat betekent dat er op iedere vier euro aan subsidiemiddelen een euro
extra aan het project kon worden besteed.
De kosten voor reizen en betaling van de Nederlandse expertise zijn inherent aan de gekozen benadering van
kennisoverdracht door twinning. Wat betreft de doorberekening van de eigen kosten hebben sommige
Nederlandse organisaties ‘zuinig’, en anderen ‘zakelijk’ gehandeld.
Omdat de Twinningfaciliteit vooral gericht is op kennisoverdracht en institutionele
versterking is het onvermijdelijk dat een groot deel van de totale kosten, namelijk twee
derde, aan personeel en reiskosten zijn besteed. Vrijwel alle activiteiten zijn in Suriname
uitgevoerd en niet in Nederland (op enkele opleidingen aan universiteiten en hogescholen
na). De doorberekening van consultancytarieven door sommige Nederlandse organisaties is
weliswaar in overeenstemming met de daarvoor afgesproken maximumtarieven, maar staat
op gespannen voet met het karakter en de bedoelingen van twinning.

Twinning
Aanvankelijk namen vooral Nederlandse organisaties het initiatief voor de twinning. Zij namen ook de
leiding bij het formuleren van projecten. In de tweede ronde raakten de Surinaamse organisaties actiever
betrokken bij zowel de totstandkoming als de invulling van de twinning.
De korte tijd in de eerste ronde voor het vinden van een partner in het andere land en het
indienen van een project verklaart voor een belangrijk deel de dominante rol van de
Nederlandse organisaties in de totstandkoming en de vormgeving van de twinning. Die rol
werd nog zwaarder, doordat de Nederlandse organisatie om redenen van verantwoording
het penvoerderschap kreeg. Dat heeft het gevoel van gelijkwaardigheid in de relatie niet

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

bevorderd. Voorafgaand aan de tweede ronde zijn ook Surinaamse organisaties actief op
zoek gegaan naar een partner en, hoewel het penvoerderschap bij de Nederlandse organisatie bleef, tekenden ook de Surinaamse organisaties het contract. Daarmee gaven zij aan
medeverantwoordelijkheid te dragen voor de projectaanvraag.
Bij de Twinningfaciliteit staat de samenwerking door uitvoering van een gemeenschappelijk project voorop.
De samenhang met andere projecten en de inbedding van een project in de institutionele, regionale of
sectorale omgeving is bij de beoordeling van de aanvraag van ondergeschikt belang.
Door de gekozen benadering van twinning (gestuurd op basis van individuele aanvragen en
zonder voorafgaande behoefteanalyse) werd minder aandacht besteed aan de inbedding
van een project in een instituut of sector. De individuele beoordelingen - of zelfs de
optelsom daarvan - zeggen weinig over de bijdrage aan de ontwikkeling van een sector of
thematisch veld. Samenhang tussen projecten en synergie binnen een sector of een
organisatie blijven daardoor buiten beeld. Dat geldt ook wanneer meerdere afzonderlijke
projecten op dezelfde doelgroep zijn gericht. In kleinere projecten met een specifiek doel
spelen die nadelen minder.
De Twinningfaciliteit had een korte looptijd en is daarmee vooral gericht op de uitvoering van kort durende
projecten. Aan een belangrijke voorwaarde voor succesvolle twinning, namelijk de opbouw van een lange
termijnrelatie voor capaciteitsopbouw, is weinig aandacht geschonken.
Om een samenwerking uit te laten groeien tot een partnerschap op institutioneel niveau is
tijd nodig. Veel resultaten van capaciteitsopbouw worden pas gerealiseerd na afloop van het
project. Het uitvoeren van een gezamenlijk project blijkt geen garantie te zijn dat na afloop
van de projectuitvoering de relatie wordt voortgezet.
Factoren voor succesvolle twinning zijn vertrouwen, thematische overeenkomst en wederzijdse belangen. Om
tot een daadwerkelijk partnerschap te komen dient er voldoende draagvlak voor twinning in de organisaties
te bestaan.
Twinningsrelaties waarbij de partners een inhoudelijk (thematisch) gebied delen en sprake
is van een bepaald (niet financieel) belang aan Nederlandse zijde en van communicatie op
voet van gelijkwaardigheid, lijken tot betere resultaten in projectuitvoering te leiden. Na
afloop van de projectuitvoering worden zij vaker gecontinueerd. Beide partners moeten
vertrouwen in elkaar en de wil tot verdere samenwerking hebben. Indien de Nederlandse
partner zich laat leiden door overwegingen van ‘hulp’ of door een leverancier-klant relatie is
dat niet het geval, en ook niet als de Surinaamse organisatie de Nederlandse partner alleen
als donor beschouwt. Hoewel de samenwerkingsverbanden op institutioneel niveau
worden aangegaan, zijn het vaak enkele enthousiaste individuen, zowel aan Nederlandse
als aan Surinaamse kant, die de relatie dragen. Dat geldt zowel voor grote als voor kleinere
organisaties. Een institutionele inbedding van de samenwerking binnen de Nederlandse
organisatie is eerder uitzondering dan regel.

| 15 |

Hoofdbevindingen en aandachtspunten

3. Aandachtspunten
Het instrument van de Twinningfaciliteit vereist een helder beleidskader.
Primaire en secundaire doelen moeten helder worden gedefinieerd, en het uiteindelijke doel (bv.
capaciteitsontwikkeling) en de daartoe in te zetten middelen en instrumenten (bv. twinning)
dienen duidelijk te zijn onderscheiden. Dat is des te harder nodig gezien de wens van het
ministerie om op afstand te blijven en het subsidiebeheer uit te besteden. Het instrument
twinning leent zich minder voor abstracte of ambitieuze doelstellingen. Het ambitieniveau dient
realistisch te zijn. Beperk twinning tot activiteiten waarvoor het echt een geschikt middel is.
Bij de goedkeuring van projectvoorstellen dient meer aandacht te worden besteed aan hun inbedding in de
behoeften, mogelijkheden en prioriteiten van een instituut, regio of sector.
Door de projectmatige benadering zijn individuele organisaties vrij om voorstellen in te
dienen. In het beoordelingsproces zou meer tijd en aandacht moeten worden besteed aan
de relatie van een project met andere actoren in dezelfde (sub-)sector en met bestaande
strategische plannen of overlegstructuren, aan de institutionele inbedding en aan de
mogelijkheden om de lopende kosten die uit het project voortkomen in de toekomst te
dekken. Een beoordeling van gelijksoortige projecten in batches kan bijdragen aan een
betere afweging van de lokale en sectorale inbedding.
| 16 |

Meer aandacht is nodig voor een goede matching van partners, waarbij de kans op een meer duurzame
samenwerking een belangrijk criterium moet zijn.
De uitvoering van een gemeenschappelijk project kan een goede start zijn voor een meer
structureel partnerschap, maar capaciteitsopbouw en institutionele versterking vereisen tijd.
Twinning moet zo worden ingericht dat partners uiteindelijk tot een structureel partnerschap
komen. Het onderling vertrouwen moet geleidelijk kunnen worden opgebouwd.
Twinning zou minder als ‘hulp’ moeten worden begrepen en meer als een partnerschap, waarbij beiden baat
hebben.
Het is belangrijk dat beide twinningpartners hun doelstellingen en belangen aan elkaar
verduidelijken. Voor een goede twinning moet ook de Nederlandse organisatie er institutioneel belang bij hebben. Dat kan bestaan uit kennisvergaring, ervaring opdoen met
intercultureel samenwerking of de plaatsing van trainees, maar ook overwegingen van
internationale uitstraling. In sommige gevallen kan een partnerschap ook deelnemers uit
derde landen omvatten, indien de kwaliteit van de samenwerking daarmee gediend is.
Teneinde twinning te laten bijdragen aan institutionele versterking zou nader moeten worden bepaald bij
welk type activiteiten een twinningarrangement het best past en welke resultaten daarmee haalbaar worden.
Niet alle organisaties en niet alle projecten zijn per definitie gebaat bij twinning. Sommige
activiteiten kunnen ook uitgevoerd worden als technische assistentie of activiteitfinanciering waarbij bestaand instrumentarium kan worden gebruikt, zoals het
Medefinancieringsprogramma voor beurzen of het Programma Uitzending Managers (PUM)
voor bedrijfsmatige advisering. Andere activiteiten lenen zich echter juist goed voor
twinning, bijvoorbeeld als beide kanten een traditie of taalverwantschap delen of tot
hetzelfde professionele netwerk behoren.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Voor een evenwichtigere relatie tussen de partners zou het penvoerderschap kunnen worden belegd bij de
organisatie die de voorfinanciering voor haar rekening neemt.
Het eenzijdig beleggen van het penvoerderschap bij de Nederlandse organisatie heeft in
enkele gevallen gelijkwaardigheid belemmerd. Onderzocht moet worden of de zorg voor
rechtmatigheid van de administratie samen kan gaan met meer gelijkwaardige opties voor
financiële (mede)verantwoordelijkheid.
Een grotere variatie in de omvang van de projecten is gewenst.
De schaal waarop in een betrekkelijk klein land als Suriname gewerkt kan worden is een
belangrijke overweging bij de vaststelling van de omvang van de projectfinancieringen.
De categorieën ‘grote’ en ‘kleine’ projecten nodigen uit tot het indienen van voorstellen die
zich aan de financiële bovengrens bevinden. Te grote projecten lopen echter het risico om
de lokale vraag te overtreffen. Gevestigde instituten zoals universiteiten kunnen deze
financiële bovengrens aan, maar voor de overige organisaties is een grotere variatie op basis
van hun uitvoeringscapaciteit wenselijk.

| 17 |

1
Inleiding

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Met ingang van 2008 stelde de minister voor Ontwikkelingssamenwerking de
Twinningfaciliteit Suriname-Nederland (TF) in. Daarmee wilde hij bijdragen aan de
verbreding en de verdieping van de samenwerking tussen Surinaamse en Nederlandse
organisaties en met kennisuitwisseling, capaciteitsversterking en institutionele ontwikkeling maatschappelijke organisaties in Suriname versterken.
Het fonds kreeg een looptijd van vier jaar (tot en met 30 april 2012). In totaal werden in twee
rondes 108 projecten goedgekeurd voor een bedrag van EUR 11,72 miljoen, EUR 6,95 miljoen
in de ronde van 2008 en EUR 4,77 miljoen in die van 2009. Bijna driekwart van de subsidiemiddelen werd ingezet voor projecten in de sectoren onderwijs, zorg en welzijn. Vanuit
sectoren als cultuur, sport, milieu en toerisme kwamen weinig projectvoorstellen.

Aanleiding voor de evaluatie
In een brief van 13 februari 2009 aan de Tweede Kamer zei de minister voor
Ontwikkelingsamenwerking toe dat de Twinningfaciliteit in 2011 zou worden geëvalueerd.
In een toelichting daarop schreef hij: ‘de evaluatie zal zich onder meer richten op de vraag
hoe de Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit Suriname-Nederland (UTSN) het beleidskader voor de Twinningfaciliteit heeft ingevuld en de vraag in hoeverre beoogde projectresultaten, zoals die zijn vastgelegd in de plannen, zijn behaald. En of in de Twinningfaciliteit
verbetering of aanpassing nodig is en, zo ja, welke’.1 In een recente brief over de relatie
tussen Nederland en Suriname meldt de minister van Buitenlandse Zaken dat de besluitvorming over hoe de huidige faciliteit in de toekomst wordt voortgezet, mede afhankelijk is
van de uitkomsten van de evaluatie.2
De directeur van IOB stelde op 7 februari 2011 de taakomschrijving (ToR) voor de evaluatiestudie vast. In de evaluatie wordt een antwoord gezocht op de eerste vraag van de minister
(naar de invulling van het beleidskader en de behaalde projectresultaten). Over een
eventuele nieuwe opzet van de faciliteit kan IOB volgens haar mandaat geen aanbevelingen
doen, maar de Inspectie wil met de conclusies en de aandachtspunten van deze evaluatie
daartoe wel een bijdrage leveren.
De centrale vraag van de evaluatie sluit aan bij de centrale doelstelling van het beleidskader:
nagaan of twinning tussen Surinaamse en Nederlandse organisaties een goed instrument is
geweest om het maatschappelijk middenveld in Suriname te versterken.
Om die vraag uit te werken worden de volgende deelvragen gesteld:
1. Wat zijn de belangrijkste vormen en kenmerken van twinning, die zijn aangegaan?
2. Hebben de twinningactiviteiten bijgedragen aan de versterking van de Surinaamse
organisaties en welke verklaringen zijn daarover te geven?
3. Is daarmee bijgedragen aan de versterking van het maatschappelijk middenveld in
Suriname?
1

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20 361, nr. 142, 13 februari 2009. Navraag hierover leert dat
invulling hier niet zozeer de tekst van het beleidskader betreft, maar invulling in de betekenis van hoe
daar vorm aan is gegeven.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010-2011, 20 361, nr. 147, 26 augustus 2011.

| 19 |

Inleiding

Uitvoering

| 20 |

Voor dit onderzoek zijn vier soorten activiteiten uitgevoerd:
a) Beleidsreconstructie: dossierstudie en interviews met betrokkenen om het ontstaan en
de vormgeving van de faciliteit te reconstrueren en de interventielogica vast te stellen.
IOB heeft het onderzoek daarnaar zowel in Nederland als in Suriname gedaan.
b) Onderzoek naar het beheer van de Twinningfaciliteit met speciale aandacht voor
besluitvorming over de goedkeuring, het administratieve beheer en de monitoring van
projecten.
c) Onderzoek naar projecten op drie niveaus:
i)	Voor een inventarisatie en analyse van algemene kenmerken van de projecten zijn
alle 108 goedgekeurde projectvoorstellen onderzocht.
ii)	Voor de beantwoording van specifieke vragen waarvoor primair onderzoek noodzakelijk was, zijn er van de 108 projecten 38 beargumenteerd geselecteerd (die samen
EUR 4,61 miljoen ontvingen van de EUR 11,72 miljoen aan toegewezen middelen).3
Deze projecten zijn doorgelicht op de mate waarin zij voldoen aan de doelstellingen
van het programma. Daarbij ging IOB’s aandacht vooral naar de inhoud van de
twinning en de effectiviteit van de projecten. Naast dossierstudies is hiervoor zowel
in Nederland als in Suriname onderzoek uitgevoerd.
iii)	Een klein onderzoek naar (een selectie van) afgewezen projecten en naar geïnteresseerde organisaties die aanwezig waren bij de voorlichtingsbijeenkomsten maar
uiteindelijk geen voorstel indienden, om de argumentatie hiervoor en de wijze
waarop daarover werd gecommuniceerd te achterhalen.
d) Deelonderzoek naar de samenstelling van het maatschappelijk middenveld in Suriname
om de activiteiten van de Twinningfaciliteit in een breder kader te kunnen plaatsen.
Voor een meer uitgewerkte verantwoording over de in de evaluatie gehanteerde opzet en de
gevolgde onderzoeksmethode wordt verwezen naar Bijlage 4.

Leeswijzer
In Hoofdstuk 2 wordt de context beschreven waarin de Twinningfaciliteit werd gelanceerd,
en een overzicht gegeven van wat voor soort maatschappelijke organisaties er bestaan in
Suriname. In Hoofdstuk 3 komen de ontstaansgeschiedenis en de vormgeving van de
faciliteit aan de orde. Behandeld worden de drijfveren achter het initiatief, de totstandkoming van het subsidiekader en de wijze waarop hierover met de Surinaamse overheid werd
gecommuniceerd. In Hoofdstuk 4 worden het beheer door de uitvoerende organisatie en de
besluitvorming over de goedkeuring van de subsidieaanvragen onder de loep genomen,
evenals de monitoring en evaluatie van de projecten. In Hoofdstuk 5 staat het instrument
twinning beschreven: hoe kwamen de contacten tussen Nederlandse en Surinaamse
organisaties tot stand en hoe werden die georganiseerd? In Hoofdstuk 6 wordt de vraag
3

Vanwege het grote aantal variabelen binnen een relatief klein aantal projecten is niet gestreefd naar
een statistisch representatieve steekproef, maar naar een grote selectie, waarbij voor wat betreft de
omvang arbitrair is gekozen voor ongeveer één derde van alle activiteiten. Omdat meerdere projecten
met elkaar samenhangen (en dus ook beter in samenhang geanalyseerd kunnen worden) is bewust niet
gekozen voor een at random selectie. Er is gekozen voor ‘evenredige representatie’ van karakteristieken
van de selectie t.o.v. de populatie. Zie ook Bijlage 4 voor meer informatie.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

beantwoord in hoeverre de activiteiten van de projecten zijn uitgevoerd en wordt ingegaan
op de resultaten ervan. In Hoofdstuk 7 wordt de balans opgemaakt en de vraag beantwoord
of twinning een goed middel is geweest om de gestelde doelen te behalen.

| 21 |

2
Maatschappelijke organisaties
in Suriname

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

In dit hoofdstuk worden de sociaaleconomische context en de maatschappelijke
organisaties in Suriname geschetst.

2.1

Sociaaleconomische en maatschappelijke context

Bevolkingssamenstelling
De Surinaamse bevolking is etnisch erg divers. De meeste van de 530.000 bewoners behoren
tot de Creoolse (18 procent), Hindostaanse (26 procent), Marron (15 procent), of Javaanse
(15 procent) bevolkingsgroep of zijn etnisch gemengd (12 procent). Daarnaast leven er groepen
Inheemsen, Libanezen, Guyanezen en een groeiend aantal Brazilianen en Chinezen (samen 14
procent).4 Na decennia van emigratie, voornamelijk naar Nederland, zorgt de toestroom van
migranten uit China en Brazilië weer voor een kleine groei van het inwoneraantal.
Etniciteit is een belangrijk aspect van de Surinaamse identiteit en wordt zowel op individueel als op maatschappelijk niveau uitgedragen. Suriname is van oudsher sterk etnisch
georganiseerd, ook al is dat de afgelopen decennia iets minder geworden. Er zijn nationale
feestdagen rond historische of culturele gebeurtenissen van een bepaalde bevolkingsgroep,
zoals het begin van de Hindostaanse immigratie, Chinees Nieuwjaar of de afschaffing van de
slavernij. Politieke partijen zijn veelal op etnische basis geschoeid. Bepaalde economische
sectoren zijn bijna volledig in handen van één bevolkingsgroep. Toch zijn er nauwelijks
sterke etnische spanningen en leven bevolkingsgroepen meestal vreedzaam naast elkaar. Er
bestaan wel etnische gevoeligheden, vooral rond de zeggenschap over politiek-bestuurlijke
domeinen, de toegang tot bronnen als grond en werken bij de overheid, en er bestaan over
en weer etnische vooroordelen.

Verstedelijking
Bijna tweederde van de bevolking woont in Groot Paramaribo. Dat omvat de hoofdstad
Paramaribo (243.000 inwoners) en de omliggende verstedelijkte gebieden Wanica (85.000
inwoners) en Commewijne (25.000).5 Paramaribo is het centrum van het politieke,
economische en sociale leven in Suriname. De regering en ministeries en de meeste
bedrijven zijn er gevestigd en meer specialistische voorzieningen zijn alleen daar te vinden.
De overige Surinamers wonen in dunbevolkte gebieden in een van de kustdistricten of in
het Binnenland (Sipaliwini en Brokopondo). De kustdistricten zijn ontsloten door geasfalteerde wegen en sinds 2011 is er ook een geasfalteerde weg naar Brokopondo. Sipaliwini is
alleen per boot of per vliegtuig bereikbaar.
In het binnenland wonen rond de 50.000 mensen. Het is lange tijd erg geïsoleerd
geweest. De tribale inheemse bevolking en de Marrons waren zelfvoorzienend en voor
medische en onderwijsvoorzieningen merendeels afhankelijk van religieuze instellingen.
4

5

ABS (2005). Suriname Census 2004 Vol 1: Sociale en Demografische Karakteristieken. Paramaribo: Algemeen
Bureau voor de Statistiek; ABS (2011). Demografische data 2004-2010. Paramaribo: Algemeen Bureau voor
de Statistiek.
ABS (2005). Suriname Census 2004 Vol 1: Sociale en Demografische Karakteristieken. Paramaribo: Algemeen
Bureau voor de Statistiek.

| 23 |

Maatschappelijke organisaties in Suriname

Dankzij recente verbeteringen in communicatiemiddelen en transport is hun isolement
minder geworden.
Suriname behoort tot de upper middle income countries.6 Het bruto nationaal product per hoofd
van de bevolking bedroeg in 2010 USD 6.130, dat is beduidend hoger dan in buurland
Guyana (USD 2.831), maar beduidend lager dan in Trinidad (USD 17.045). Het inkomen per
hoofd van de bevolking (in koopkracht pariteit) bedroeg in 2009 USD 8.900, dat is vergelijkbaar met Jamaica (USD 8.300-2010).7 Met een 96e plaats op de Human Development Index
(HDI) van het United Nations Development Programme (UNDP) behoort Suriname tot de
categorie medium human development landen. Op deze lijst staat Suriname hoger dan Guyana
(107) maar lager dan Trinidad and Tobago (61) of Jamaica (82).8
Medische basisvoorzieningen worden in principe in heel Suriname aangeboden en zijn voor
iedereen toegankelijk. Buiten Paramaribo is het voorzieningenniveau beduidend lager dan
in de hoofdstad. Kinderen in Suriname zijn tot en met 12 jaar leerplichtig. Gemiddeld
volgen zij gedurende 12 jaar onderwijs. Het basisonderwijs wordt overal in het land
aangeboden, terwijl voortgezet onderwijs enkel in de kustdistricten, inclusief Groot
Paramaribo, beschikbaar is en hoger onderwijs alleen in Paramaribo. Over de kwaliteit van
schoolgebouwen, docenten en onderwijsmateriaal bestaan grote zorgen.
| 24 |

Politiek en bestuur
Suriname werd in 1975 onafhankelijk. De Republiek Suriname kreeg een parlementaire
democratie met een president als staatshoofd. Die benoemt en leidt het kabinet. In de
democratie index van The Economist Intelligence Unit staat Suriname op de 54e plaats van
de 167 landen. Daarmee valt het land in de categorie flawed democracy. Regionaal (in
Latijns-Amerika en de Caraïben) staat Suriname op de 10e plaats. Het land scoort zeer goed
op de criteria kwaliteit van verkiezingsprocessen en respect voor burgerrechten, maar zwak
op het criterium politieke participatie en politieke cultuur.9
Een relatieve uitzondering op de regel dat politieke partijen op etnische basis zijn georganiseerd, vormt de Nieuwe Democratische Partij (NDP) van president Desiré Delano Bouterse.
Bij de verkiezingen van 25 mei 2010 werd de NDP vooral dankzij jonge kiezers de grootste
partij. De partij smeedde een coalitie van meerdere partijen. Samen hebben die met 36 van
de 51 zetels een meerderheid in het parlement.
De overheid is alom aanwezig. De publieke sector is omvangrijk. Daaronder vallen ook circa
120 staatsbedrijven. Bijna 60 procent van de beroepsbevolking werkt in de publieke sector.
6

7

World Bank (2011). www.worldbank.org. Geraadpleegd op 22/09/2011. UNDP (2010) Human
Development Index.
United Nations Development Program (2011). http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/SUR.html
Geraadpleegd op 16/09/2011.

8

UNDP (2010). Human Development Report 2010: The Real Wealth of Nations: Pathways to Human
Development. New York: UNDP.

9

The Economist Intelligence Unit (2011). Democracy Index 2010: Democracy in Retreat. London: The economist
Intelligence Unit Limited. De index bestaat uit vijf indicatoren: electoraal proces, functioneren overheid,
politieke participatie, politieke cultuur en respect voor burgerrechten.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Dat drukt zwaar op de overheidsuitgaven. De overheid is de grootste werkgever en de
belangrijkste speler bij de bepaling van het economische beleid en de exploitatie van
natuurlijke hulpbronnen. Het is ook de grootste aanbieder van medische en onderwijsvoorzieningen. In combinatie met het lage inwonersaantal leidt dit ertoe dat de overheid, het
bedrijfsleven en de civil society in Suriname sterk met elkaar zijn verweven en nauwelijks
onafhankelijk van elkaar functioneren.

Buitenlandse relaties
Suriname heeft zich de afgelopen jaren steeds meer gericht op de regio. Het land is lid
geworden van de Caribbean Community and Common Market (CARICOM), de Unie van
Zuid-Amerikaanse Naties (UNASUR) en de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS). Het
haalt de bilaterale betrekkingen aan met de buurlanden Brazilië, Guyana, Venezuela, Cuba
en Frankrijk (Frans Guyana), en met de herkomstlanden China en India. Het gaat vooral om
samenwerking op economisch en onderwijsgebied. Met plannen voor een brug naar
Guyana en een weg naar Brazilië wil Suriname verder uit zijn isolement in Zuid-Amerika
breken.
Ook na de onafhankelijkheid zijn de relaties tussen Nederland en Suriname intensief
gebleven.10 Daarbij gaat het, naast de bilaterale hulprelatie tussen de twee regeringen,
vooral om banden tussen mensen en groepen van mensen en in mindere mate om
handelsrelaties. Dat de persoonlijke banden sterk zijn komt vooral voort uit de contacten
van de Surinaamse gemeenschap in Nederland (ongeveer 350.000 personen, inclusief de
tweede generatie) met familie in Suriname. Vooral rond de onafhankelijkheid, maar ook in
de jaren ‘80 en de vroege jaren ‘90 emigreerden veel Surinamers naar Nederland. Vanaf het
midden van de jaren 90 werd dat minder. Door restrictieve maatregelen is bijvoorbeeld
sinds 1997 de gezinsmigratie sterk afgenomen. De sterke contacten worden verder bijvoorbeeld zichtbaar in de particuliere geldstroom uit Nederland naar huishoudens in Suriname
van naar schatting EUR 140 miljoen per jaar (2007).11 Nederlanders met een Surinaamse
achtergrond brengen frequent familiebezoek aan Suriname, en Nederlandse toeristen
vinden Suriname een steeds aantrekkelijkere bestemming. Daarnaast lopen jaarlijks
ongeveer zestienhonderd studenten van Nederlandse onderwijsinstellingen stage in
Suriname en in 2009/2010 studeerden zeshonderd Surinamers aan een Nederlandse hoger
onderwijsinstelling. Het passagiersverkeer tussen Suriname en Nederland neemt als gevolg
hiervan jaarlijks toe.12
Nederlandse bedrijven zijn betrokken bij de bouw van infrastructurele projecten, zoals
bruggen, havens en dijken en bij de rehabilitatie van de luchthaven en van de drinkwaterboring en –zuivering. Handelsrelaties bestaan wel, maar doordat de afzetmarkt in Suriname
klein is, blijven die beperkt. De belangstelling om in Suriname zaken te doen, met name in

10
11

12

Voor een overzicht van de bilaterale relaties tussen Suriname en Nederland zie Hoofdstuk 3.
De World Bank geeft lagere cijfers: remittances van USD 48 miljoen in 2009, maar USD 139,
9 miljoen in 2007. Bron: World Bank (2011). www.worldbank.org. Geraadpleegd op 22/09/2011.
In 2009 reisden 128.806 passagiers uit Nederland naar Suriname. CBS Statline (2011).
http://statline.cbs.nl. Geraadpleegd op 22/09/2011.

| 25 |

Maatschappelijke organisaties in Suriname

de zorg- en toerismesector, komt vooral van het midden- en kleinbedrijf in Nederland; vaak
is de bedrijfseigenaar van Surinaamse afkomst.
Er bestaan ook banden tussen particuliere organisaties in beide landen. Er zijn veel door
particuliere organisaties in Nederland gesteunde initiatieven en activiteiten op terreinen als
taal, cultuur, onderwijs, sport, gezondheidszorg, landbouw, milieu en huisvesting (zie
Hoofdstuk 5).

2.2

Maatschappelijke organisaties in Suriname

De maatschappelijke organisaties vormen een bonte verzameling van sportverenigingen,
belangengroepen, vakbonden, kerkgenootschappen, sociale instellingen, politieke
partijen, vrouwenorganisaties, en nog meer. Zij weerspiegelen de etnische, culturele,
religieuze en regionale verscheidenheid van het land. De organisaties verschillen in
omvang, doelstelling, regionale oriëntatie, doelgroep en mate van activiteit.

| 26 |

Door de combinatie van veel maatschappelijke organisaties en een geringe bevolkingsomvang is er weinig kader in Suriname en zijn gekwalificeerde personen vaak bij meerdere
organisaties betrokken, waar zij tegelijkertijd verschillende functies bekleden. Daardoor
komt men elkaar op ‘verschillende plekken’ steeds weer tegen. De meeste contacten tussen
en binnen maatschappelijke organisaties zijn daardoor direct en gebaseerd op meervoudige
en complexe zakelijke, politieke, sociale en familierelaties.
De scheidslijnen tussen publiek en privaat zijn in een samenleving als de Surinaamse niet
altijd helder. Er bestaan veel mengvormen, zoals door de overheid opgerichte stichtingen,
door de overheid medegefinancierd en op religie geschoeid basisonderwijs, en overheidsbedrijven. Daarnaast hebben individuen in maatschappelijke organisaties vaak meerdere
petten op en zijn zij bij zowel overheids- als private organisaties betrokken. Dit bemoeilijkt
de ontwikkeling van autonome organisaties die een kritische rol kunnen spelen naar de
overheid en het bedrijfsleven. Datzelfde geldt voor de pers en de media. Door de verstrengeling van de overheid met maatschappelijke organisaties en van zakelijke activiteiten met
maatschappelijke organisaties is in Suriname onduidelijk wat concepten als civil society,
maatschappelijk middenveld of maatschappijopbouw inhouden (zie Hoofdstuk 7).

Het wettelijk kader
De Surinaamse wet erkent vier typen maatschappelijke organisaties: stichtingen, verenigingen, coöperaties (of associaties) en kerkgenootschappen. Stichtingen (sinds 1968 erkend)
staan in het zogenaamde Stichtingenregister.13 Dat bevat ook een honderdtal aan de
overheid gelieerde organisaties, zoals de Stichting Volkshuisvesting. Soms omzeilt de

13

Suriname International Partners (SIP-Consortium). (2010). Draft Report on Strengthening of Non Commercial
Private Organisaton (NGOs and CBOs) in the Interior (103). Support for the Development of the Interior
Project: Institutional Strengthening (IDB project ANT/JF-10343-SU).

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

particuliere sector een langdurige registratieprocedure voor een naamloze vennootschap
door een stichting op te richten.14
In Suriname wordt sinds 2010 een discussie gevoerd over de regulering van maatschappelijke organisaties. De conclusie is dat het bestaande wettelijk kader geen mogelijkheid biedt
om de legitimiteit van maatschappelijke organisaties te waarborgen. Accountability en
credibility zouden het best via zelfregulering van de sector tot stand komen.15

Aantal en spreiding van maatschappelijke organisaties
Een juiste schatting van het aantal maatschappelijke organisaties ontbreekt. Vele staan niet
geregistreerd, andere leiden een slapend bestaan of het is onbekend of zij nog actief zijn.
Op basis van een inventarisatie uit 2005 wordt het aantal op enkele duizenden geschat.16 Uit
de inventarisatie blijkt verder dat veel organisaties actief zijn op het gebied van zorg,
welzijn, cultuur en religie.
De meeste organisaties op nationaal niveau zijn in Paramaribo gevestigd, terwijl in de
districten meer basisorganisaties zijn. Door de ontsluiting van het binnenland en de grotere
beschikbaarheid van fondsen en programma’s voor regio’s buiten Paramaribo is het beeld
van maatschappelijke organisaties daar sinds kort aan het veranderen.17 Traditioneel werken
er vooral kerkelijke organisaties in de sociale dienstverlening, tegenwoordig zijn daar ook
andere, vaak nationale niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) actief, vooral op het
terrein van duurzame ontwikkeling. Een voorbeeld is Conservation International (CI).
Daarnaast ondersteunen steeds meer kleine particuliere organisaties uit Nederland
basisorganisaties in het Surinaamse binnenland.

Typen organisaties
In de internationale literatuur worden vaak drie organisaties onderscheiden: basisorganisaties, intermediaire organisaties en dienstverlenende organisaties.18
Basisorganisaties werken lokaal voor en met een doelgroep en hebben vaak leden daaruit.
De meeste zijn belangenorganisaties. De schattingen over hun aantal lopen sterk uiteen,
14

15

16

17

18

Stichting Projekta (2008). Capacity of NGO’s in Suriname: Assessment and Strategy. Multi-Annual Capacity
Strengthening Programme Suriname (UNDP); Suriname International Partners (SIP-Consortium) (2010).
Draft Report on Strengthening of Non Commercial Private Organisation (NGOs and CBOs) in the Interior (103).
Support for the Development of the Interior Project: Institutional Strengthening (IDB project ANT/
JF-10343-SU).
In 2005 heeft Forum NGOs een Code of Conduct opgesteld die eigen regels vaststelt met betrekking tot
bestuur, beheer en financiële controle. Bron: Bureau Forum NGO (2005). (draft) Code of Conduct in
Suriname (ongepubliceerd). Zie ook: Lim a Po, Hans R. (2010), Position Paper on the Legal environment of the
NGO sector in Suriname (ongepubliceerd).
Te weten (Nickerie, Saramacca, Commewijne, Coronie, Sipaliwini, Marowijne, Brokopondo). Zie onder
meer Nikos. (2004). Gids van NGO’s in Saramacca. Paramaribo: Nikos.
Suriname International Partners (SIP-Consortium) (2010). Draft Report on Strengthening of Non Commercial
Private Organisaton (NGOs and CBOs) in the Interior (103). Support for the Development of the Interior
Project: Institutional Strengthening (IDB project ANT/JF-10343-SU).
Runs, A. & Verrest, H. (2000). Relaties tussen Surinaamse en Nederlandse NGO’s. Een perspectief op de
samenwerking. Paramaribo: NIKOS-AGIDS.

| 27 |

Maatschappelijke organisaties in Suriname

maar er bestaat een register waarin medio 2011 ongeveer 700 organisaties stonden.19 Dit
type organisatie heeft een beperkte infrastructuur en werkt zonder betaalde krachten. Voor
hun capaciteitsversterking en toegang tot financiën zijn zij lang aangewezen geweest op de
nationale intermediaire ngo’s. Die versterkten de sector door training en lobby en vertegenwoordigden hun belangen naar overheid en donoren.
De ngo-sector in Suriname is zeker niet kleiner dan in de directe buurlanden maar wel
minder omvangrijk en ontwikkeld dan elders in de regio, zoals in Trinidad and Tobago of in
de Dominicaanse Republiek. Enkele Surinaamse ngo’s werken op nationaal niveau aan
brede doelstellingen. Ze werken professioneel en hebben een redelijke infrastructuur en
betaald personeel. Ze bestaan vaak al langer en hebben eigen kennis en capaciteiten
opgebouwd. Deze ngo’s zijn actief op het gebied van armoedebestrijding, welzijn en
basisbehoeften, onderwijs, gezondheidszorg en ook sport en huisvesting. Een nog kleinere
groep stimuleert maatschappijopbouw, bijvoorbeeld door basisorganisaties te ondersteunen bij de uitvoering van projecten en hun capaciteiten te versterken. Beleidsbeïnvloeding
gebeurt bijna alleen in de sociale, minder conflictueuze sectoren.20 Een beperkte groep
ngo’s doet aan lobby en advocacy, maar hun ervaring daarmee is bescheiden.21

| 28 |

In Suriname bestaat een lange traditie van particuliere en semipublieke instellingen voor
sociale dienstverlening. Vooral op het terrein van zorg- en welzijn. Er zijn veel brancheorganisaties, onder andere in het bankwezen, de houtindustrie, de mijnbouw, de agrarische
industrie, het transport, het verzekeringswezen en de media, en er zijn organisaties van
beroepsgroepen. Sommige daarvan behoren tot een koepelorganisatie, zoals de Associatie
van Surinaamse Fabrikanten (ASF) en de Vereniging van Surinaams Bedrijfsleven (VSB). Veel
organisaties van beroepsgroepen profileren zich als belangenbehartiger naar de overheid.
Door de geringe omvang van de economie en van de bevolking hebben de meeste weinig
leden.

Netwerken en onderlinge relaties
Er bestaan talloze formele en informele contacten, banden en samenwerkingsvormen
tussen maatschappelijke organisaties. In deze kleine samenleving komen ze elkaar in het
veld tegen en nemen ze gezamenlijk deel aan gebeurtenissen als seminars of overleg met de
overheid. De relaties zijn niet altijd even goed. Door de beperkte toegang tot fondsen en de
geringe omvang van de maatschappij zitten ze nogal eens in elkaars vaarwater.
Formele netwerken zijn een betrekkelijk recente ontwikkeling. Rond de eeuwwisseling
ontstond het Binnenland Overleg, een netwerk van ngo’s in het binnenland die kennis en
ervaring uitwisselen en programma’s op elkaar afstemmen. Daarnaast zijn er momenteel
netwerken van organisaties op zes terreinen: gezondheidszorg, habitat, educatie, sociaal
19

20

21

In het kader van het EC Suriname NGO Institutional Strengthening Program (SNIS) is een database
opgezet, die bij sluiting van het project medio 2011 ongeveer 700 registraties bevatte.
Jap-A-Joe, H., J. Nieuwendam & D. van Esbroeck (2005). Het gras groeit niet door er aan te trekken ...” Een
evaluatie van het Cordaid programma in Suriname (1999-2005). NP
Stichting Projekta (2008). Capacity of NGO’s in Suriname: Assessment and Strategy. Multi-Annual Capacity
Strengthening Programme Suriname (UNDP).

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

welzijn en vrouwen, en gender en ontwikkeling. De netwerken maken weer deel uit van het
in 2005 opgerichte ngo-netwerkoverleg Forum NGOs. Dat vertegenwoordigt nu ruim vijftig
(ontwikkelings-)ngo’s en ruim vijfhonderd basisorganisaties.22 De netwerken ontwikkelen
zich met vallen en opstaan. De meeste zijn weinig gestructureerd en willen vooral kennis en
informatie uitwisselen.
Er komen steeds meer pragmatische samenwerkingsbanden tussen maatschappelijke
organisaties, ministeries en internationale donoren. Het gaat vaak om dialogen op een
bepaald terrein. Maar het lukt de organisaties nauwelijks deze contacten tot strategische
beleidsdialogen om te vormen, waarin beleidsbeïnvloeding en lobby centraal staan.23

2.3

Belangrijkste problemen van de maatschappelijke
organisaties

Hoe verschillend zij ook zijn, de meeste organisaties kampen met dezelfde structurele
problemen als een zwakke institutionele capaciteit en een precaire financiële draagkracht.
Die hebben weer van alles te maken met hun geringe omvang.
| 29 |

Institutionele capaciteit
Uit evaluaties en rapporten maakt IOB op dat de institutionele- en uitvoeringscapaciteit van
maatschappelijke organisaties de afgelopen jaren is versterkt, maar de structurele zwakheden zijn nog niet verholpen.24 Veel intermediaire organisaties en service providers beschikken over goed opgeleide, ervaren en soms zelfs betaalde krachten. Zij zijn sterk in projectmanagement en administratie. Maar ze zijn zwak op het gebied van strategisch
management, waaronder lobby, netwerken, reflectie, vernieuwing, public relations en
kwaliteitscontrole vallen.25 Ook planning en evaluatie zijn zorgpunten.
Basisorganisaties zijn doorgaans afhankelijk van de inzet van vrijwilligers. Bij vele is
niemand goed in project- en financieel management. Ondanks pogingen van intermediaire
organisaties om dat te verbeteren zijn krachtige basisorganisaties zeldzaam.26
22

23

24

25

26

Door het Forum NGOs is in 2000 een aantal Regionale Organisaties opgericht in tribale
Marrongebieden, zie: Suriname International Partners (SIP-Consortium) (2010). Draft Report on
Strengthening of Non Commercial Private Organisaton (NGOs and CBOs) in the Interior (103). Support for the
Development of the Interior Project: Institutional Strengthening (IDB project ANT/JF-10343-SU).
Zie ook www.nwosuriname.org
Ganga Letter (2009). http://www.acp-programming.eu/wcm/dmdocuments/capacityprocesssurinam.pdf.
Geraadpleegd op 22/09/2011.
European Commission, EuropeAid Ci-Operation Office (2007). Financing Proposal 9 ACP Sur 15.
Brussels: EC.
Stichting Projekta (2008). Capacity of NGO’s in Suriname: Assessment and Strategy. Multi-Annual Capacity
Strengthening Programme Suriname (UNDP).
Suriname International Partners (SIP-Consortium) (2010). Draft Report on Strengthening of Non Commercial
Private Organisaton (NGOs and CBOs) in the Interior (103). Support for the Development of the Interior
Project: Institutional Strengthening (IDB project ANT/JF-10343-SU).

Maatschappelijke organisaties in Suriname

Een ander zwak punt is de grote afhankelijkheid van maatschappelijke organisaties van een
of twee, vaak toch al overbelaste individuen. De organisaties worden vaak geassocieerd met
personen en zijn afhankelijk van hun inzet. Als zij wegvallen door verhuizing, pensionering
of overlijden, heeft dat vaak gevolgen voor het voortbestaan van de organisatie. Het
institutioneel geheugen van Surinaamse maatschappelijke organisaties is beperkt.

Financiering
Nederlandse hulporganisaties, waarvan in Suriname Cordaid, de Stichting
Kinderpostzegels Nederland en het Zeister Zendingsgenootschap (ZZg) de belangrijkste
zijn, hebben vaak al heel lang een relatie met Surinaamse organisaties. Met project- en
programmafinanciering ondersteunen zij hun werk voor armoedebestrijding en maatschappijopbouw. Een groot deel van de Surinaamse organisaties is afhankelijk van
subsidies van deze Nederlandse donoren.

| 30 |

Kort na de onafhankelijkheid begon Cordaid maatschappelijke organisaties te steunen. Het
was de grootse particuliere donor en coördineerde de initiatieven van ICCO, Hivos en Oxfam
Novib. Cordaid besteedde jaarlijks tussen de EUR 1,1 en 1,2 miljoen in het land, richtte zich
aanvankelijk op armoedebestrijding maar schoof steeds meer richting maatschappijopbouw door capaciteitsversterking van ngo’s en later ook richting beleidsbeïnvloeding.
Gemiddeld veertien ngo’s ontvangen meerjarige programmafinanciering voor institutionele
versterking. Vele worden als de meest professionele ngo’s in het land beschouwd. Meerdere
waren tot voor kort voor tussen de 65 en 90 procent van hun begroting afhankelijk van
Cordaid. Maar Cordaid heeft haar activiteiten in Suriname teruggebracht, en dat zijn de
Stichting Kinderpostzegels Nederland en ICCO ook aan het doen. Daardoor moeten deze
Surinaamse organisaties alternatieve financieringsbronnen zoeken. Het ontwikkelen van
inkomensgenererende activiteiten neemt toe, maar is nog lang geen gemeengoed.
Voorbeelden van ngo’s die erin geslaagd zijn eigen inkomsten te verwerven uit hun eigen
dienstverlening zijn Medische Zending en de Stichting Lobi.27
Door de afnemende betrokkenheid van Nederlandse donoren en het daarmee wegvallen
van de dekking van operationele kosten hebben deze ngo’s acute financiële problemen
gekregen. Veel ngo´s zijn nu vooral afhankelijk van projectfinanciering en verliezen
daardoor gemakkelijk het zicht op de lange termijn strategie. Een selecte groep nationale
ngo’s blijft door structurele programmafinanciering in staat aan hun eigen lange termijn
ontwikkeling te werken.
Naast de meer structurele financiering van ngo’s hebben Nederlandse organisaties als
Oxfam Novib, Impulsis, Cordaid en het Sevanetwork een apart loket voor de cofinanciering
van kleinschalige particuliere initiatieven van Nederlanders die gericht zijn op Suriname. In
de afgelopen jaren werden langs dat kanaal ongeveer tachtig projecten ondersteund.

27

Jap-A-Joe, H., J. Nieuwendam & D. van Esbroeck (2005).”Het gras groeit niet door er aan te trekken...” Een
evaluatie van het Cordaid programma in Suriname (1999-2005). NP

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Recente programma’s voor de versterking van maatschappelijke organisaties
In de loop der jaren zijn verschillende programma’s uitgevoerd voor de financiering en/of
versterking van ngo’s en basisorganisaties. Uit de Verdragsmiddelen werd tussen 1996-2002
het Fonds NGOs opgericht voor de financiering van kleinschalige activiteiten van basisorganisaties en intermediaire ngo’s voor verbetering van de sociaaleconomische omstandigheden van specifieke doelgroepen (6 miljoen gulden). Tussen 1992-2007 werd bovendien het
Fonds Ontwikkeling Binnenland opgericht, ook voor het wegwerken van de sociaaleconomische achterstand van bevolkingsgroepen in het binnenland (c.a. EUR 8,5 miljoen).28
Van 2000 tot 2005 financierde de Europese Unie het Micro Projecten Programma 2 (MPP2)
Het MPP2 was bestemd voor kleine projecten van ngo’s en basisorganisaties. Professionele
ngo’s ondersteunden hen bij de uitvoering ervan. MPP2 financierde activiteiten voor
bewustwording, sociale basisinfrastructuur en productie,29 en stimuleerde de dialoog
tussen de overheid en het maatschappelijk middenveld. In totaal zijn uit het MPP2 127
projecten betaald en uitgevoerd. Per project was maximaal EUR 25.000 beschikbaar.30 In een
evaluatie van het MPP2 programma wordt de uitvoering positief beoordeeld. Maar doordat
de uitvoerders vooral aandacht hadden voor de feitelijke realisatie van de projecten, bleven
de resultaten op het gebied van versterking van ngo’s en basisorganisaties en de dialoog
met de overheid achter.31
| 31 |

De Europese Unie financierde ook het Suriname NGO Institutional Strengthening Program
(SNIS). Dit liep van 2008 tot medio 2011 en kon gezien worden als opvolger van het MPP2,
want het was ook bedoeld voor de versterking van ngo’s en basisorganisaties, de regulering
van de sector en de bevordering van samenwerking tussen overheid en ngo’s. Het
Surinaamse ministerie van Planning en Ontwikkeling (PLOS) voerde het uit, daarin
bijgestaan door een adviesorgaan met lokale ngo’s.32 Het SNIS, waarvoor EUR 1,7 miljoen
beschikbaar was, is slechts gedeeltelijk uitgevoerd.33 Er is een aparte database van maatschappelijke organisaties opgezet, waarin op het moment van sluiting van het programma
ongeveer 700 organisaties geregistreerd stonden. Er was echter weinig aandacht voor de
feitelijke trainingen en capaciteitsversterking van organisaties. De ngo-sector voelde zich
niet betrokken bij de uitvoering van het SNIS. Zij was ontevreden over de doelstellingen en
de uitvoering ervan.34
28

29

30
31

32

33

34

Voor een goed overzicht van de resultaten van deze fondsen zie: Schalkwijk, J. (2010). Ontwikkelingshulp
in Suriname, een meta-evaluatie van ontwikkelingsprogramma’s in Suriname. Masters Sociology Rijksuniversiteit
Groningen.
Daarbinnen is prioriteit gegeven aan gezondheidszorg, onderwijs, gemeenschapsontwikkeling,
vrouwen en inkomensgenererende projecten.
MPP2 was de opvolger van MPP1 (1994-1998) en had een budget van EUR 5 miljoen.
Posthumus, H. & Weitzenegger, K. (2005). Final Evaluation of the Micro Projects Programme II (MPP) Suriname:
draft final report. Brussel: Euronet Consulting.
Na het opheffen van het Ministerie van PLOS na de verkiezingen van 2010 nam het Ministerie van
Financiën het over.
European Commission, EuropeAid Co-Operation Office (2007). Financing Proposal 9 ACP Sur 15.
Brussels: EC.
Ganga Letter (2009). http://www.acp-programming.eu/wcm/dmdocuments/capacityprocesssurinam.pdf.
Geraadpleegd op 22/09/2011.

Maatschappelijke organisaties in Suriname

2.4

Conclusies

Maatschappelijke organisaties in Suriname functioneren in een context van kleinschaligheid en diversiteit, een stevige overheidsinvloed en sterke banden met Nederland.
Complexe, meervoudige relaties tussen personen spelen er een belangrijke rol. Versterking
van de maatschappelijke organisaties door samenwerking in netwerken en platforms vindt
wel plaats, maar vordert langzaam vanwege onderling wantrouwen en tegenstellingen.
Door het afbouwen van structurele financiering door vooral de Nederlandse medefinancieringsorganisaties is de financiële stabiliteit van veel maatschappelijke organisaties in
Suriname verzwakt. Om door te kunnen functioneren worden zij steeds meer gedwongen
projecten uit te voeren en zijn er minder mogelijkheden om aan lange termijn doelstellingen te werken.
In het recente verleden zijn meerdere pogingen ondernomen om maatschappelijke
organisaties in Suriname te versterken. Maar door het gebrek aan continuïteit en coördinatie sorteerden die weinig blijvend effect.

| 32 |

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

| 33 |

3
De ontstaansgeschiedenis
en vormgeving van de
Twinningfaciliteit

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

In dit hoofdstuk worden de bilaterale relaties tussen Suriname en Nederland beschreven
Daarna komen het ontstaan van de Twinningfaciliteit aan de orde, de opzet ervan en het
overleg erover met de Tweede Kamer en met de Surinaamse overheid.

3.1

De bilaterale relaties tussen Nederland en Suriname
na de onafhankelijkheid

De Nederlandse ontwikkelingssamenwerking met Suriname
De Verdragsmiddelen
Suriname ontving tussen 2008 en 2010 ruim EUR 178 miljoen aan Nederlandse ontwikkelingshulp. Verreweg het grootste deel daarvan waren zogenaamde Verdragsmiddelen. Bij de
onafhankelijkheid van Suriname in 1975 tekenden de Nederlandse premier den Uyl en
Surinaamse Minister President Arron de ‘Overeenkomst tussen het Koninkrijk der
Nederlanden en de Republiek Suriname betreffende Ontwikkelingssamenwerking’. De twee
landen kwamen overeen dat Suriname ongeveer EUR 1,59 miljard zou krijgen om het land te
ontwikkelen. Deze zogenaamde Verdragsmiddelen zouden worden ingezet op basis van
overleg tussen Suriname en Nederland.
In het evaluatierapport ‘Een belaste relatie, 25 jaar ontwikkelingssamenwerking Nederland-Suriname,
1975-2000’ maakten D. Kruijt en M. A. Maks een kritische balans op van de besteding van de
Verdragsmiddelen tot 2000. Op 6 februari 2004 zond de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking hun rapport met een beleidsreactie naar de Tweede Kamer.35
In de beleidsreactie gaf hij aan bij de besteding van de resterende Verdragsmiddelen de
projectmatige aanpak te willen verruilen voor vooral sectorhulp, waarbij Suriname de
prioriteiten bepaalt. De meeste sectorsteun was voor landbouw, huisvesting, en justitie en
veiligheid.
Een deel van de verdragsmiddelen (EUR 107 miljoen) zijn benut voor vervroegde afslossing
van lopende schulden. De daaruit voortvloeiende besparingen op de Surinaamse begroting
zet dat land in voor onder meer de rehabilitatie van de luchthaven te Zanderij, de bouw van
de Saronbrug en de aanleg van een weg naar de veerbootverbinding met Guyana.
35

Tweede Kamer, vergaderjaar 2003-2004, 20361, nr. 113, 6 februari 2004. Met deze brief werd het rapport
‘Een belaste relatie, 25 jaar Ontwikkelingssamenwerking Nederland-Suriname’ en het bijbehorende advies ‘Ieder
zijn Eigenaardigheden’ aan de Tweede Kamer gezonden. In de brief van de ministers van Buitenlandse
Zaken en van Ontwikkelingssamenwerking aan de Tweede Kamer van 4 juni 2004 (20361, nr. 116)
schreven zij n.a.v. het rapport: ‘De inzet van Verdragsmiddelen heeft in de eerste 25 jaar te beperkt
beantwoord aan de verwachtingen; de in 1975 beoogde doelstellingen van groei en verhoging van het
welvaartsniveau zijn niet gehaald. Samenvattend wordt geconstateerd dat de Verdragsmiddelen tot
2000 onvoldoende hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van Suriname’. In deze brief meldde hij
verder dat Nederland en Suriname lering hebben getrokken uit de lessen van het verleden; in 2000 en
2001 zijn concrete afspraken gemaakt over de inzet van de resterende schenkingsmiddelen, waarbij de
verantwoordelijkheid van Suriname voor de eigen ontwikkeling centraal staat. De laatste jaren is de
relatie zakelijker geworden; emoties spelen minder een rol.

| 35 |

De ontstaansgeschiedenis en vormgeving van de Twinningfaciliteit

Nederland en Suriname waren al in 2005 overeengekomen de brede hulprelatie binnen vijf
jaar af te bouwen. Het overleg over de besteding van de resterende Verdragsmiddelen vond
plaats tijdens het beleidsoverleg van oktober 2008. Voor alle middelen is nu een bestemming gevonden en de meeste projecten en programma’s zijn in uitvoering. In 2010 maakte
Nederland EUR 50,7 miljoen over. Het saldo aan resterende Verdragsmiddelen bedroeg
begin 2011 iets meer dan EUR 45 miljoen. Op 4 november 2011 meldde de Staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken aan de Tweede Kamer dat 98 procent van de verdragsmiddelen is
overgemaakt aan de Surinaamse overheid.36 De administratieve en financiële afwikkeling
zal naar verwachting tot 2014 duren, waardoor er in dat jaar formeel een einde komt aan de
Verdragsmiddelenrelatie.

| 36 |

Overige ODA-hulp
Naast de financiering uit Verdragsmiddelen geeft Nederland hulp uit andere bronnen, en
wel op het gebied van milieu, onderwijs, sport en cultuur, gender en mensenrechten. Via
het Netherlands Fellowship Programme stelt ons land beurzen beschikbaar aan Surinaamse
studenten. Het programma Cultuur en Ontwikkeling van de Nederlandse ambassade heeft
als doel de Surinaamse cultuur te versterken als basis voor duurzame ontwikkeling. Met een
budget van EUR 700.000 per jaar steunt de ambassade jaarlijks ongeveer 25 projecten. En
voor het programma Gemeenschappelijk Cultureel Erfgoed heeft de Nederlandse ambassade in de periode 2009–2012 EUR 175.000 per jaar.
Nederland en Suriname hebben voor de periode 2007–2010 een Memorandum of
Understanding met een Samenwerkingsprotocol op sportgebied opgesteld. Voor de
uitvoering ervan stelt Nederland EUR 400.000 beschikbaar. Voor het toezicht erop heeft
Suriname de Commissie Toezicht Sportprojecten (CTS) geïnstalleerd. Sinds medio 2008
beschikt de ambassade over EUR 75.000 per jaar voor het programma Sport en
Ontwikkeling, bedoeld voor kennisoverdracht, deskundigheidsbevordering en talentontwikkeling. Het is bedoeld voor groepen voor wie sport eerder onbereikbaar was, zoals
kinderen uit kansarme buurten, mensen met een beperking en meisjes en leefgemeenschappen in het verre binnenland.
Er is ook Nederlands geld naar milieuprojecten gegaan. Zo was EUR 6,7 miljoen beschikbaar
voor capaciteitsversterking van de overheid, private sector en ngo’s. Dit ging naar een
programma voor capaciteitsversterking van de Conservation Foundation en naar een
programma van World Wildlife Fund Guianas.37
Bedrijfsleven
Het ministerie van Economische Zaken heeft een scala aan instrumenten en regelingen voor
steun aan Nederlandse ondernemingen op buitenlandse markten. Uit het
Ontwikkelingsgerelateerde Export Transacties (ORET) programma (thans Ontwikkelings
Relevante Infrastructuur Ontwikkeling) is begin 2008 circa EUR 9 miljoen geschonken voor
het project Energieverbetering Paramaribo.
36

37

Brief aan de Tweede Kamer van 4 november 2011 inzake besteding ODA-middelen in Suriname, ref.nr.
20361-147.
Overzicht van de Nederlandse Ambassade te Paramaribo december 2010.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Naast deze instrumenten zijn voor Suriname de volgende programma’s beschikbaar:
• Programma Uitzending Managers (PUM): In totaal zijn er tussen 2008 en 2011 51 projecten
uitgevoerd, waarbij het PUM assistentie verleende.
• Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM; thans Private Sector
Investeringsprogramma): Staat sinds 2005 open voor Suriname; in de periode 2006-2008
zijn zeventien PSOM projecten opgezet voor ruim EUR 10 miljoen.
• Int-Ent Nederland/Suriname: Ondersteunt en begeleidt mensen bij het opzetten van een
eigen bedrijf. Het richt zich voornamelijk op Surinamers in binnen- of buitenland en op
mensen die een binding hebben met Suriname en er een bedrijf willen starten. Het
programma krijgt naast financiering van het ministerie subsidie van verschillende
Nederlandse organisaties, waaronder de Stichting Doen en HIVOS.

Recente ontwikkelingen in de diplomatieke relaties
De verkiezing van Desi Bouterse tot president van Suriname in 2010 heeft de diplomatieke
relatie met het land, vanwege een veroordeling van Bouterse in 2000 in Nederland wegens
drugshandel, onder druk gezet. Nederland respecteert de verkiezingsuitslag en de daaruit
volgende keuze van het parlement voor Desi Bouterse als president. Met de president
worden contacten onderhouden op basis van functionele noodzaak. Nederland blijft een
zakelijke en betrokken relatie met Suriname nastreven.
| 37 |

De regering heeft haar standpunt nog eens vastgelegd in een brief aan de Tweede Kamer van
26 augustus 2011.38 De gemeenschappelijke geschiedenis en taal en de uitgebreide sociale
netwerken verbinden beide landen met elkaar en daaruit komen wederzijdse belangen
voort. In de toekomst zal de Nederlandse overheid waar mogelijk een stap terugdoen, maar
wel de samenwerking en de uitwisseling van contacten en kennis tussen beide samenlevingen faciliteren. De toekomstige relatie krijgt vorm rond vier centrale thema’s: a) Rechtsstaat
en veiligheid; b) Handel en economie; c) Cultuur, onderwijs, gezondheid en sport; en d)
Milieu, water en klimaat.

3.2

Het ontstaan en de vormgeving van de
Twinningfaciliteit

De argumentatie
Met de afbouw van de bilaterale ontwikkelingssamenwerking in het vooruitzicht kwam er
meer aandacht voor een nieuwe inhoud van de toekomstige samenwerking met Suriname. De
notitie ‘Een rijke relatie’ uit 2004 gaf daarvoor een eerste aanzet. Uitgangspunt was dat Suriname
belangrijk blijft voor Nederland, zowel vanwege de historische verbondenheid als vanwege de
aanwezigheid van een grote Surinaamse gemeenschap in Nederland, en dat de betrekkingen
en samenwerking van samenleving tot samenleving steeds belangrijker werden.39
38
39

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010-2011, 20361, nr. 147, 26 augustus 2011.
In 2004 verscheen de beleidsnotitie ‘Een rijke relatie’ (Tweede Kamer, vergaderjaar 2003-2004, 20361,
nr. 116, 4 juni 2004). In een brief aan de Tweede Kamer van 25 januari 2008 is dit streven verder
uitgewerkt (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20361, nr. 128, 25 januari 2008).

De ontstaansgeschiedenis en vormgeving van de Twinningfaciliteit

De in februari 2007 aangetreden minister voor Ontwikkelingssamenwerking Koenders,
werkte deze aanzet uit. Hij had daarvoor regelmatig overleg met belangengroeperingen uit
de Surinaamse gemeenschap en andere relevante organisaties. De vele samenwerkingsverbanden tussen individuen en organisaties uit beide landen, zo luidde de redenering,
zouden mogelijkheden bieden voor verdieping en verbreding op verschillende terreinen,
zoals taal, cultuur, (hoger) onderwijs, capaciteitsversterking, ouderenzorg, sport en
ziekenhuizen.40
De samenwerking tussen maatschappelijke organisaties zou naar verwachting minder lijden
onder het soort politieke gevoeligheden dat in bilaterale ontwikkelingsrelaties opspeelt. Zo
groeide het initiatief om de samenwerking tussen maatschappelijke organisaties te
stimuleren en financieel te steunen. De bewindsman besloot daarvoor een
Twinningfaciliteit te creëren, een subsidieregeling voor de financiering van samenwerking
tussen Nederlandse en Surinaamse organisaties.

| 38 |

De ambassade in Paramaribo had daar toentertijd de nodige bedenkingen tegen:
a) De ambassade had twijfels over de werkelijke behoefte aan een nieuwe financieringsbron, omdat zij de uitvoeringscapaciteit in Suriname laag inschatte, gezien de grote
problemen met de besteding van de Verdragsmiddelen.
b) Zij vreesde dat de goedkeuring en de monitoring van projecten problemen zou
opleveren, waarop de ambassade zou worden aangesproken.
c) Zij wees op de politieke risico’s van het initiatief: vooral de keuze van de uitvoerende
organisatie zou zorgvuldig moeten worden gedaan.
De ambassade drong aan op twinning tussen beroepsgroepen (landbouwers, notarissen,
accountants, medische specialisten), kennisinstellingen (de rekenkamers, onderwijsinstellingen, het bureaus voor de statistiek), jongerenorganisaties en organisaties voor ouderenzorg.41 Zij adviseerde een sterke component kennisoverdracht op te nemen en helder af te
bakenen welke organisaties toegang zouden krijgen tot het programma.
In de uitwerking van het initiatief werd met deze bedenkingen en aanbevelingen rekening
gehouden. Voor wat betreft de angst aangesproken te worden op problemen rond goedkeuring en monitoring van projecten, maakte het ministerie duidelijk dat de rol van het
ministerie en de ambassade bij het initiatief minimaal zou blijven.
Vanuit het ministerie bestond haast om het programma van start te laten gaan. Er was
daardoor weinig tijd om preciezer vast te stellen op wat voor specifieke behoeften dit
nieuwe initiatief zich zou richten en hoe het zich zou verhouden tot bestaande initiatieven
40

41

In zijn verslag aan de Tweede Kamer van zijn bezoek aan Suriname van 13-18 oktober 2008 schreef de
minister van Ontwikkelingssamenwerking: ‘De afbouw van de ontwikkelingssamenwerking past bij de
vernieuwing van de relatie tussen Suriname en Nederland. Daardoor ontstaat ruimte voor een moderne
relatie, waarin Suriname en Nederland optimaal de kracht en initiatieven van beider samenlevingen
benutten’. Bron: Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20361, nr. 133, 24 november 2008.
Intern document Input van de ambassade op de concept Twinning, 2007 zonder datum; en gesprekken
met voormalige medewerkers ambassade.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

en subsidies voor samenwerking met maatschappelijke organisaties in Suriname. Noch het
ministerie, noch de Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit Suriname-Nederland (UTSN)
vroeg om een vooronderzoek over deze vragen.

De vormgeving
Een belangrijk uitgangspunt bij de opzet was dat het ministerie ver wilde blijven van de
uitvoering. Daarmee gaf het uitdrukking aan het belang van samenwerking tussen
maatschappelijke organisaties. Een praktische reden was dat voorkomen moest worden dat
indieners van afgewezen aanvragen verhaal kwamen halen bij het ministerie. Het zou
ondoenlijk zijn om allerlei beroepsprocedures te starten en men vreesde voor de sterke
lobby in Nederland voor Surinaamse organisaties en belangen.
Voor wat betreft de organisatie en de uitwerking dacht het ministerie aanvankelijk aan een
verhoging met EUR 2 miljoen van een al bestaande faciliteit, het zogenaamde
Medefinancierings-front-office, een loket voor de financiering van particuliere initiatieven voor
ontwikkelingssamenwerking van Cordaid. Maar zo’n directe subsidietoekenning bleek
beleidsmatig onwenselijk en juridisch onmogelijk. Daarom koos het ministerie voor de
uitvoering van een subsidieprogramma door één externe subsidietrekker.42 In die formule
kon het volstaan met het aangeven van een algemeen subsidiekader, en de invulling van het
beleidskader (met een meer operationeel kader voor de besluitvorming over doelstellingen,
voorwaarden en goedkeuring) aan de subsidietrekker overlaten.
Op basis van deze keuzes werkte het ministerie een subsidieregeling uit op hoofdpunten en
werden de inschrijvers op de subsidieaanbesteding uitgenodigd zelf een voorstel te
ontwikkelen voor de opzet van de Twinningfaciliteit. Omdat armoedebestrijding centraal
stond in het Nederlandse beleid, wilde de minister dat er bij de te financieren programma’s
speciale aandacht zou worden gegeven aan problemen in het binnenland. Hij benadrukte
verder de noodzaak van een lichte structuur met zo min mogelijk bureaucratie. Op thema’s
en inhoud van het programma moest weinig sturing komen. Minister Koenders gaf verder
aan dat de Twinningfaciliteit voor alle sectoren moest openstaan.43 In zijn brief aan de
Tweede Kamer van 25 januari 2008 lichtte hij zijn voorkeur voor zo’n brede opzet nog eens
toe: ‘de Twinningfaciliteit is bedoeld voor projecten op het vlak van bijvoorbeeld taal,
cultuur, onderwijs, gezondheid of sport’.44 Hij somde de sectoren dus niet uitputtend op,
noch wees hij prioritaire sectoren aan.
Sommige beleidsmedewerkers binnen het ministerie vreesden, mede op basis van
berichten van de ambassade, voor een beperkte opnamecapaciteit in Suriname. Zij
adviseerden om het aanvankelijk voorgestelde bedrag naar beneden bij te stellen. In de
42

43
44

Interne mailwisseling DJZ aan DWH van 21/9/07. Deze formule lijkt dus nog het meest op die van het
MFS programma, maar waarbij dan wel meerdere subsidieontvangers zijn. Het alternatief zou een
opdrachtverlening voor de uitvoering van een subsidieprogramma namens de minister zijn geweest.
Maar dan zou het ministerie een grotere verantwoordelijkheid voor de besluitvorming hebben
gedragen.
In het interne overleg daarover adviseerde de ambassade meer sturing en afperking.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20361, nr. 128, 25 januari 2008.

| 39 |

De ontstaansgeschiedenis en vormgeving van de Twinningfaciliteit

loop van de uitvoering van het programma kon dan worden bezien hoe de vraag en de
opnamecapaciteit zich ontwikkelden.
Tabel 3.1 Chronologisch overzicht ontstaan en uitvoering van de TF

| 40 |

Datum

Activiteit

9 november 2007

Publicatie Subsidietender Staatscourant.

10 januari 2008

Brief van de minister aan de Tweede Kamer met de aankondiging
van het initiatief voor de Twinningfaciliteit.

10 januari 2008

Brief van de minister aan de Surinaamse minister voor Planning en
Ontwikkelingssamenwerking (PLOS) met de aankondiging van het
initiatief voor de Twinningfaciliteit.

25 maart 2008

Tekening van toekenning subsidiebeschikking aan Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit Suriname-Nederland (UTSN) voor de
periode 1 mei 2008 tot en met 1 mei 2012.

13-18 mei 2008

Bezoek minister-president Balkenende en minister van Buitenlandse
Zaken Verhagen aan Suriname.

1 juli-1 september 2008

Opening van de eerste subsidieronde.

12 oktober 2008

Definitieve selectie van goed te keuren projecten eerste ronde.

13 oktober 2008

Bezoek van minister Koenders aan Suriname. Beleidsoverleg verdragsmiddelen en overleg met minister PLOS over Twinningfaciliteit.
Opening van enkele projecten in aanwezigheid van Surinaamse
ministers.

21 november 2008

Besluit tot verhoging van het budget van EUR 8,72 miljoen naar
EUR 13,08 miljoen voor de tweede ronde.

29 december 2008

Publicatie in de Staatscourant van de budgetwijziging in de
Subsidiebeschikking.

19 januari 2009

Tweede Kamerlid Ferrier (CDA) stelt vragen over penvoerderschap en
dient motie in.

3 februari 2009

Beantwoording vragen Kamerlid Ferrier door de minister in brief
over Twinningfaciliteit aan Tweede Kamer.

1 februari-15 maart 2009

Opening van de tweede subsidieronde.

7 mei 2009

Definitieve selectie van goed te keuren projecten tweede ronde.

16 september 2009

Uitputting eerste bijdrage van EUR 2 miljoen.

17-25 oktober 2009

N.a.v. bezoek leden Tweede Kamer aan Suriname stelt het lid Van
Bommel (SP) vragen over de Twinningfaciliteit en de betrokkenheid
daarbij van de Surinaamse overheid.

25 november 2009

President Venetiaan van Suriname uit kritiek op de Twinningfaciliteit.

De Subsidieregeling voor de Twinningfaciliteit werd op 9 november 2007 in de
Staatscourant gepubliceerd. In een paginalange tekst werden de hoofdlijnen, de beleidscontext, de activiteiten en de criteria opgesomd. ‘Twinning vindt plaats op basis van
overeenstemming over gezamenlijke doelen van Surinaamse en Nederlandse organisaties,
waarbij sprake is van kennisuitwisseling, capaciteitsversterking, institutionele versterking

en armoedebestrijding’.45 Maar de samenhang tussen deze terreinen bleef onuitgewerkt. Er
zou een subsidieplafond van EUR 8,72 miljoen komen, waarvan maximaal 9 procent door de
subsidieontvanger aan operationele kosten mocht worden besteed.46 Voor de toekenning
van de subsidie zou slechts één organisatie in aanmerking komen.
Een selectiecommissie onder leiding van het hoofd van de afdeling Midden- en Centraal
Amerika van de Directie Westelijk Halfrond (DWH) en verder samengesteld uit vertegenwoordigers van de relevante directies, beoordeelde de inschrijvingen voor de functie van
subsidietrekker. Op 25 maart 2008 tekende de minister een beschikking waarin hij de
opdracht gunde aan de Berenschot Groep B.V. (Berenschot) in Utrecht, die daarvoor een
samenwerking was aangegaan met het NGO Instituut voor Kader Ontwikkeling in Suriname
(NIKOS). De subsidiebeschikking aan Berenschot kreeg een looptijd van 1 mei 2008 tot 1 mei
2012. Volgens de beschikking is de subsidieontvanger verantwoordelijk voor de activiteiten
die met de subsidiemiddelen worden uitgevoerd en zou twee maal per jaar een voortgangsoverleg plaatsvinden. Direct na de toekenning richtte Berenschot met NIKOS de
Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit Suriname-Nederland (UTSN) op.

De uitwerking van het beleidskader
Tussen maart en juni 2008 werkte de UTSN het concept beleidskader uit. Daarin legde zij de
doelstellingen en de uitgangspunten voor de subsidies vast, en werkte zij de uitvoering en
het beheer van de subsidieregeling uit. Op aandringen van de minister werd toegevoegd dat
de financiering van activiteiten als algemeen doel armoedebestrijding moest hebben.47
Het ministerie en de UTSN overlegden verder over de afbakening van de organisaties die in
aanmerking zouden komen voor financiering. Duidelijk was dat programma’s van de
overheid niet gefinancierd zouden worden, maar semioverheidsinstellingen als universiteiten en ziekenhuizen kwamen wel in aanmerking. Vanuit de constatering dat veel ngo’s in
Suriname al actief waren op veel terreinen van zorg en sociaal werk, en maar weinig op
onderwijs- en trainingsgebied, en dat hogescholen en universiteiten in Nederland met veel
samenwerkingsprojecten met Suriname maar moeilijk aan financiering kwamen, werd
besloten dat hoger onderwijsinstellingen aanvragen zouden kunnen indienen.
Commerciële organisaties kwamen niet in aanmerking, onder meer omdat ze al veel via
andere kanalen werden bediend, zoals het Programma Samenwerking Opkomende Markten
(PSOM). Maar als slechts een van beide partners een commerciële instelling was zou een
aanvraag wel kans maken. Een voorkeur bestond voor samenwerkingsverbanden met
meerdere partners. Het ministerie ging akkoord met het voorstel van de UTSN om een
maximum bedrag van EUR 300.000 voor grote projecten te hanteren en EUR 30.000 voor
kleine projecten met een ondergrens van EUR 10.000.

45

46
47

Ministerie van Buitenlandse Zaken (2007). Vaststelling beleidsregels en subsidieplafond
Subsidieregeling ministerie van Buitenlandse Zaken 2006 (Twinningfaciliteit Nederland-Suriname) in:
Staatscourant, nr. 218, 9 november 2007.
Het werkelijk bestede bedrag viel wat lager uit: EUR 8 miljoen; zie ook hoofdstuk 4.
Notulen overleg Buitenlandse Zaken – Berenschot d.d. 9 juni 2008 te Utrecht onderwerp afstemming
t.b.v. vormgeving van de Twinningfaciliteit Suriname-Nederland.

| 41 |

De ontstaansgeschiedenis en vormgeving van de Twinningfaciliteit

| 42 |

Andere kwesties die in het overleg tussen het ministerie en de UTSN aan de orde kwamen waren:
• Complementariteit met andere OS-subsidies
Organisaties die een projectvoorstel in willen dienen moeten zelf aannemelijk maken dat
ze het niet op andere wijze gefinancierd kunnen krijgen.
• Locatie van de activiteiten
Besloten werd dat het leeuwendeel van de activiteiten van een twinning project in Suriname
moet plaatsvinden. In eerste instantie wilde het ministerie uitsluitend activiteiten in
Suriname financieren, maar in de praktijk bleek dat moeilijk omdat trainingsactiviteiten
ook in Nederland kunnen worden gehouden. Besloten werd dat organisaties in hun
projectvoorstel moeten aantonen waarom een activiteit in Nederland nodig is.
• Technische assistentie
Het voorstel van de Uitvoeringsorganisatie om in Suriname assistentie te verlenen voor
het uitwerken van goede projectvoorstellen en nieuwe samenwerkingsverbanden kreeg
veel steun vanuit het ministerie.
• Penvoerderschap
Op aandringen van de UTSN werd bepaald dat het penvoerderschap bij de Nederlandse
organisaties wordt belegd. Het belangrijkste argument daarvoor was dat in het geval het
penvoerderschap bij Surinaamse organisaties wordt belegd, een eventuele terugvordering van middelen via de Surinaamse rechter zou moeten worden afgedwongen, en de
UTSN wilde dan geen financiële eindverantwoordelijkheid dragen. Het ministerie nam
deze redenering over. Bij de tweede ronde voor het indienen van projectvoorstellen ging
het ministerie akkoord met een wijziging waardoor de financieringsovereenkomst niet
alleen door de Nederlandse penvoerder diende te worden getekend, maar ook door
Surinaamse partners als subcontractanten. Juridisch waren zij dan nog altijd geen
contractpartner maar daarmee werd wel bereikt dat de overeenkomst alleen getekend kan
worden met en na formele instemming van alle partijen. De belangrijkste kenmerken van
het beleidskader dat het ministerie uiteindelijk goedkeurde, zijn weergegeven in Box 3.1.
Box 3.1 Het beleidskader (samenvatting)
Doel
De Twinningfaciliteit heeft als doel om gezamenlijke activiteiten van Surinaamse en
Nederlandse maatschappelijke organisaties te financieren, wanneer deze - bijvoorbeeld door kennisuitwisseling, capaciteitsversterking of institutionele versterking duurzaam bijdragen aan een verdieping en een verbreding van de huidige samenwerkingsrelatie en de armoedebestrijding in Suriname. De Twinningfaciliteit beoogt
de samenwerking te versterken tussen Surinaamse en Nederlandse particuliere
organisaties. De samenwerking zou moeten leiden tot een kritische massa binnen
het Surinaamse maatschappelijke middenveld zodat deze op haar manier kan
bijdragen aan de armoedebestrijding in het land.
Activiteiten
Met deze doelstelling in het hoofd kan subsidie worden verleend voor het bevorderen of ondersteunen van activiteiten van Nederlandse particuliere initiatieven die in

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

samenwerking met Surinaamse particuliere partners worden verricht. De activiteiten dienen de samenwerking tussen uiteenlopende segmenten van beide samenlevingen duurzaam te verbreden en te verdiepen. Daarbij dient sprake te zijn van
kennisuitwisseling, capaciteitsversterking en institutionele versterking.
Toegang
De Twinningfaciliteit staat open voor projecten voorgesteld en uit te voeren door
samenwerkingsverbanden bestaande uit minstens één Surinaamse en één
Nederlandse organisatie. Daarbij behoort minstens één van de partners tot de
zogenaamde non-profit sector en is hij actief op maatschappelijke terreinen.48 Het
doel van het voorgestelde project moet duidelijk gericht zijn op het versterken van
het Surinaamse maatschappelijke middenveld. Een combinatie van uitsluitend
commerciële organisaties komt niet voor financiering in aanmerking. Nederlandse
overheidsorganisaties (rijksoverheid, provinciale en gemeentelijke overheden) zijn
uitgesloten van bijdragen vanuit de Twinningfaciliteit. Dat geldt ook voor (kern)
ministeries in Suriname. Dit betekent dat organisaties anders dan de Surinaamse
centrale overheid, zoals de vijf lokale overheden of parastatale organisaties zoals
zorginstellingen of onderwijsinstellingen, wél voor financiering in aanmerking
komen. Bijdragen aan de ondersteuning van individuele personen worden niet
verstrekt. Alle organisaties die aan bovengenoemde voorwaarden voldoen, komen
in aanmerking voor financiering. Daarnaast streeft de Twinningfaciliteit ernaar
nieuwe initiatieven en innovatieve projecten vanuit het maatschappelijke middenveld, naast de traditionele ontwikkelingssamenwerking, te stimuleren. De bijdrage
vanuit de Twinningfaciliteit voor de uitvoering van een project, wordt formeel
verleend aan één van de partijen in het samenwerkingsverband die over een
rechtspersoonlijkheid naar Nederlands recht beschikt en in Nederland is gevestigd.
Plaats van activiteiten
De faciliteit heeft als doel om projecten te financieren die de samenwerking tussen
Surinaamse en Nederlandse maatschappelijke organisaties initiëren en/of verstevigen.
Het is daarom vereist dat zowel de Surinaamse als Nederlandse
samenwerkingspartner(s) elk aantoonbaar actief participeren in de uitvoering van het
project. Het leeuwendeel van de activiteiten die in het kader van het project worden
uitgevoerd, dient plaats te vinden in Suriname. Indien een gedeelte van de activiteiten
in Nederland plaats vindt, dient aantoonbaar te worden gemaakt dat het noodzakelijk
of sterk wenselijk is om deze activiteiten in Nederland plaats te laten hebben.
Bron: UTSN (2008). Beleidskader Twinningfaciliteit Nederland-Suriname 2008-2011.
Utrecht: UTSN.
48

Een combinatie van twee non-profit organisaties of één non-profit organisatie met één organisatie met
een commercieel oogmerk is (onder voorwaarden) toegestaan om voor financiering vanuit de TF in
aanmerking te komen. Indien één van de samenwerkingspartners een organisatie betreft met een
commercieel oogmerk, moet deze wel aannemelijk maken dat zij in redelijkheid niet in staat is om de
projectkosten zelf te dragen. De in het project uitgevoerde activiteiten moeten in elk geval altijd ten goede
komen aan de non-profit organisatie of ten diensten staan van het algemeen maatschappelijk belang.

| 43 |

De ontstaansgeschiedenis en vormgeving van de Twinningfaciliteit

In het uiteindelijk goedgekeurde beleidskader is de toevoeging van armoedebestrijding aan
de doelstelling, waarop de minister had aangedrongen, niet uitgewerkt. Er staat dat de
versterking van het maatschappelijk middenveld bijdraagt aan het creëren van een kritische
massa en deze kan vervolgens een bijdrage leveren aan armoedebestrijding. Er staan
meerdere doelstellingen genoemd, maar hun samenhang en onderlinge hiërarchie blijft
onduidelijk. Een aantal cruciale begrippen, zoals maatschappelijk middenveld, capaciteitsversterking en armoedebestrijding, wordt niet nader toegelicht. Er is weinig gebruik
gemaakt van wat daarover bekend is uit het beleidskader voor de subsidie aan
medefinancieringsorganisaties.49
Met de vaststelling van het beleidskader kon het programma starten. Vanwege een bezoek
aan Suriname van de Nederlandse minister-president en de minister van Buitenlandse
Zaken in mei 2008 werd besloten de instelling van de Twinningfaciliteit nog niet aan de pers
te berichtten. Het betreffende persbericht ging op 1 juli de deur uit.

| 44 |

In de eerste ronde werden in totaal 138 projectvoorstellen ingediend. Medio oktober 2008
werd de definitieve selectie van 67 daarvan bekend gemaakt. In totaal werd er in het eerste
subsidietijdvak voor EUR 7,37 miljoen goedgekeurd. Dit was exclusief de overheadkosten voor
Berenschot. Daarmee had men in een recordtijd (minder dan negen maanden, gerekend vanaf
het moment van de publicatie van de subsidietender) het initiatief gelanceerd, de besluitvorming over de goedkeuring van de projecten afgerond en het budget in één keer uitgeput. In
november 2008 besloot de minister tot een ophoging van EUR 4 miljoen. De aankondiging
daarvan verscheen in de Staatscourant van 29 december 2008.50
Tijdens de uitvoering van het programma stuurde de UTSN tweemaal per jaar een voortgangsrapportage, waarover zij dan overlegde met het ministerie. Het ministerie reageerde,
zoals afgesproken, alleen op hoofdlijnen (dus geen toelichting op problemen rond
specifieke projecten) en administratieve thema’s (zoals rentebaten, audit en
liquiditeitsprognose).
In het enkele geval, waarin een Nederlandse instantie zich tot de minister richtte vanwege
de afwijzing van een project, hield hij zich aan de afspraak om zich niet met de beoordeling
van afzonderlijke projecten te bemoeien.51
49

50

51

Zie bijvoorbeeld: Ministerie van Buitenlandse Zaken (2006). Beleidskader MFS 2007-2010, waarin
maatschappijopbouw wordt gedefinieerd als ‘de versterking van pluriforme en democratische
maatschappelijke structuren en organisaties met als doel het bewerkstelligen van rechtvaardiger
machtsverhoudingen en zeggenschap van gemarginaliseerde groepen in sociale, economische en
politieke besluitvorming’.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2008). Besluit van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
van 21 november 2008, nr. DWH/MC-860/08, tot verhoging van een subsidieplafond voor subsidiëring
op grond van de Subsidieregeling ministerie van Buitenlandse Zaken 2006 (Twinningfaciliteit
Nederland-Suriname) in: Staatscourant, nr. 2598, 29 december 2008.
Dit was onder andere het geval met een aanvraag van de Directie Maatschappelijke Ontwikkeling van
de Gemeente Amsterdam. In een brief deelde de minister mede geen uitspraak te willen doen over de
afwijzingsgronden ten aanzien van het betreffende project. Zie: Ministerie van Buitenlandse Zaken
(2009). Brief Gemeente Amsterdam over afwijzing. DWH/LC-762/09.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

3.3

Het overleg met de Surinaamse overheid over de
Twinningfaciliteit

Eind 2007 had het Nederlandse ministerie nog geen contact opgenomen met de Surinaamse
autoriteiten over de Twinningfaciliteit. De argumentatie was dat het niet om
Verdragsmiddelen ging en het werd raadzamer gevonden om het initiatief te presenteren
tijdens het eerstvolgende beleidsoverleg in Suriname of in een brief aan het ministerie van
Planning en Ontwikkelingssamenwerking. Maar de publicatie van de aanbesteding voor het
beheer van de Twinningfaciliteit in de Staatcourant bleef in Suriname niet onopgemerkt en
leidde tot vragen aan de ambassade in Paramaribo. In een brief van 10 januari 2008 werd
minister van Planning en Ontwikkelingssamenwerking Van Ravenswaay uiteindelijk over het
initiatief geïnformeerd. De Surinaamse overheid bleek serieuze bedenkingen te hebben:
a) Zij meende dat de besluitvorming over de inzet van deze middelen in de eerste plaats
haar verantwoordelijkheid was.
b) Zij vreesde dat een groot aantal initiatieven zou worden gesteund zonder samenhang en
waarvan maar afgewacht moest worden hoe deze zich zouden verhouden tot het beleid
van de Surinaamse overheid.
c) Zij maakte zich zorgen over de duurzaamheid van de te financieren projecten en over
het gevaar dat na afloop van de financiering er financiële consequenties voor de
Surinaamse overheid aan vast zouden zitten (de zogenaamde recurrent cost implication).52
Op de achtergrond speelde mee dat de Surinaamse overheid minder positief oordeelde dan
de Nederlandse overheid over de bijdragen van het maatschappelijk middenveld aan sociale
ontwikkeling. Ook werd betoogd dat de zwakte van de overheid niet werd opgelost door
ngo’s met goed betaalde consultants van buitenaf, projecten uit te laten voeren.
President Venetiaan heeft het programma regelmatig bekritiseerd. In een redevoering op
Onafhankelijkheidsdag in 2009 riep hij Surinamers op ook bij projecten die worden gefinancierd uit de Twinningfaciliteit goed te letten op de bescherming van de soevereiniteit van hun
land. In een toelichting daarop aan het Surinaamse dagblad De Ware Tijd van de dag daarna
waarschuwde hij voor mogelijke indoctrinatie in met name onderwijsprojecten, waarbij
vooral Nederlanders van Surinaamse afkomst zijn betrokken.53 In een reactie op deze
uitlatingen benadrukte minister Koenders de onafhankelijkheid van de UTSN van zowel de
Nederlandse als de Surinaamse overheid. ‘Hiermee wordt voorkomen dat er politieke
bemoeienis ontstaat met individuele projectvoorstellen, en deze een mogelijke speelbal
worden van persoonlijke voor- of afkeuren van individuen. De keuze van samenwerkingsverbanden moet geen onderdeel zijn van het politieke debat. De twinning is bij uitstek een
instrument van maatschappelijke samenwerking, en dat wil ik graag zo houden’.54
52
53

54

Reconstructie op basis van aantekeningen en interne berichtgeving van het ministerie.
Zandgrond, F. en V. Texel (2009). ‘Twinningsproject sluiproute indoctrinatie’ in: De Ware Tijd van 26
november 2009. Zie ook de reactie van Prof. dr. M. Schalkwijk (2009). ‘Valse beschuldiging inzake
Twinning’ in: De Ware Tijd van 28 november 2009, waar hij de beschuldigingen krachtig tegenspreekt.
Minister Koenders in een reactie op de uitspraken van president Venetiaan aan Wereldomroep: e-mail
van de woordvoerder van de minister aan Eric Mahabier, 27 november 2009.

| 45 |

De ontstaansgeschiedenis en vormgeving van de Twinningfaciliteit

| 46 |

Tijdens zijn bezoek aan Suriname van oktober 2008 bezocht minister Koenders, in
aanwezigheid van de Surinaamse minister Van Ravenswaay van PLOS en minister Wolf van
Onderwijs, twee goedgekeurde onderwijsprojecten. Minister Van Ravenswaay zei toen tegen
zijn Nederlandse collega, dat er geen projecten dienden te worden goedgekeurd die in strijd
zijn met het Surinaamse overheidsbeleid, of die na afloop een hypotheek zouden kunnen
leggen op de Surinaamse overheidsbegroting. In zijn brief aan de Tweede Kamer van 9
februari 2009 onderschreef minister Koenders dit standpunt.55 Beide bewindslieden spraken
af dat het ministerie van PLOS van de projecten op de hoogte zou worden gehouden. Dit
kwam ook in het volgende beleidsoverleg aan de orde en minister Koenders heeft daarna
zowel telefonisch als per brief hierover met minister Van Ravenswaay gecommuniceerd. De
Nederlandse bewindsman gaf daarbij aan dat er goed gelet zou worden op de complementariteit en de duurzaamheid van de projecten. De Surinaamse overheid kon bij de
Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit bezwaar aantekenen tegen projecten die in strijd
zijn met het overheidsbeleid of een claim kunnen leggen op de overheidsbegroting.56 In de
tweede ronde werden zeventien projecten, waarvan de UTSN inschatte dat ze raakvlakken
hadden met overheidsbeleid, voor overleg voorgelegd aan de minister van PLOS. Hij kreeg
zes weken de tijd om te reageren maar maakte daar geen gebruik van.57 Wel stuurde minister
Van Ravenswaay op 6 januari 2009 een brief aan de Buitengewoon en gevolmachtigd
ambassadeur in Suriname, Mw. van Gool, waarin hij zijn bezorgdheid over de
Twinningfaciliteit herhaalde en bezwaar aantekende tegen de goedkeuring van een
dengue-surveillance systeem zonder betrokkenheid daarbij van het ministerie. De
Nederlandse initiatiefnemer van dit project, de Moleculair Virologische Afdeling van de
Universiteit van Groningen, is die samenwerking daarop alsnog aangegaan.

3.4

De Twinningfaciliteit in de Tweede Kamer

Op 25 januari 2008 kondigde minister Koenders ook aan de Tweede Kamer het initiatief
voor de Twinningfaciliteit aan. Hij kreeg er zeer brede steun voor. Wel werden er in de loop
van de tijd vragen over gesteld. Het Kamerlid Chantal Gill’ard (PvdA) vroeg in het Algemeen
Overleg met de ministers van Buitenlandse Zaken en van Ontwikkelingssamenwerking van
4 maart 2008 in hoeverre de Twinningfaciliteit vraaggericht is. Het Kamerlid Arend Jan
Boekestijn (VVD) toonde zich in het overleg van 2 februari 2009 positief over de
Twinningfaciliteit en stelde voor deze vooral op onderwijs te richten.
55
56

57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20381, nr. 142, 13 februari 2009.
In een recent gesprek (mei 2011) dat voor deze evaluatie met de thans ex-minister van Ravenswaay is
gevoerd herhaalde hij zijn bedenkingen ten aanzien van de TF en sprak zijn twijfels uit over de
follow-up van de gefinancierde projecten. De ex-minister meent dat er met zijn bezwaren en pleidooi
voor een betere coördinatie met de overheid niet zoveel is gedaan: ‘er is notie van genomen’.
De bedoeling van de UTSN was om van de 38 in principe goedgekeurde aanvragen alleen concept
toekenningen die mogelijke raakvlakken vertonen met het Surinaamse overheidsbeleid (17 in totaal)
onder strikt embargo zijn gepresenteerd aan PLOS en een aantal overige ministeries. UTSN zelf zegt
daarover dat ze PLOS duidelijk hebben gemaakt dat de besluitvorming bij de UTSN ligt en dat het er
meer om gaat dat indien de overheid wellicht over additionele informatie beschikt die de UTSN er toe
zou kunnen brengen om het besluit over toekenning te heroverwegen (memo van directeur de UTSN
aan de Directie Westelijk Halfrond van donderdag 7 mei 2009.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Het Kamerlid Harry van Bommel (SP) vroeg zich af welk deel van het geld bij de Nederlandse
partner terechtkwam en of dat geen verkeerde stimulans gaf om te participeren. Hij vroeg
zich af of de Nederlandse organisaties voldoende kennis en ervaring hadden om in
Suriname te werken en drong er op aan de kennis binnen de Surinaams-Nederlandse
gemeenschap beter te gebruiken. In zijn mondelinge antwoord ontkende de minister dat de
prioriteiten van de Nederlandse organisatie leidend zouden zijn. ‘Het blijkt dat de prioriteiten in de aanvragen heel goed overeenkomen met de prioriteiten van de Surinaamse
ontwikkelingssamenwerking’. Het Kamerlid Kathleen Ferrier (CDA) vond dat de
Twinningfaciliteit heel goed liep en ‘er weinig bureaucratie’ was. Wel maakte zij zich zorgen
over de monitoring en de evaluatie ervan.
Op 22 januari 2009 verzocht mevrouw Ferrier de regering in een motie te bewerkstelligen
dat beide partners projectvoorstellen in kunnen dienen en penvoerder kunnen zijn tijdens
de uitvoering van de projecten.58 Zij bekritiseerde daarmee de financieel-juridische kaders
van de faciliteit die bepalen dat de penvoerder van een project altijd een Nederlandse
rechtspersoon is die onder Nederlands recht valt. Daardoor zouden onverhoopte geschillen
over de uitvoering van een project binnen het Nederlandse rechtssysteem worden beslecht.
In zijn antwoord van 13 februari 2009 toonde de minister begrip voor de keuze van de UTSN,
die volgens hem te maken heeft met eenduidigheid en overzichtelijkheid van de administratie, mede met het oog op verantwoording en controle, en niets met vermeende ongeloofwaardigheid van de Surinaamse partner. Deze constructie was zeker niet discriminatoir
bedoeld.59
Ferrier voerde nog een ander punt op, namelijk over de gelijkwaardigheid in salarissen. In
dezelfde brief lichtte de minister toe dat de UTSN dagtarieven vergoedt voor Nederlands
personeel of consultant zoals vastgesteld door de Economische Voorlichtingsdienst (EVD,
het huidige Agentschap NL). Afhankelijk van het reguliere salaris van de betreffende
medewerker, dat hij normaliter verdient, geldt een maximaal dagtarief van EUR 551. Omdat
de salarisniveaus van Nederland en Suriname verschillen, werkt dat door in de te betalen
tarieven. Een ander punt van zorg in de Tweede Kamer betrof de duurzaamheid van de
projecten. Betoogd werd dat de projecten aanvullend moeten zijn en bestaande projecten
niet mogen ondermijnen.

58
59

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20361, nr. 138, 22 januari 2009.
Minister Koenders tijdens dat overleg: ’De gelijkwaardigheid staat voorop. Om die reden kunnen
initiatieven zowel uit Suriname als uit Nederland worden ingediend. Vanwege de controleerbaarheid
van de bestedingen en dus ook de controleerbaarheid van Nederlands belastinggeld en de mogelijkheid
om eventueel juridisch op te treden, is ervoor gekozen dat de penvoerder een Nederlandse organisatie
is, dus ook als een project van Surinaamse origine is met een Nederlandse partner. Ik ben van mening
dat wij op die manier kunnen voorkomen dat er mogelijk eindeloze juridische procedures ontstaan. Dit
zou heel onhandig zijn. Er zit hier echter geen diepere gedachte achter dat de ene partij belangrijker zou
zijn dan de andere. Ik begrijp waar de motie van mevrouw Ferrier uit voortkomt, maar datgene wat
bedoeld is, heeft met niets anders te maken dan de goede controle op de besteding van Nederlands
overheidsgeld’.

| 47 |

De ontstaansgeschiedenis en vormgeving van de Twinningfaciliteit

Na een bezoek aan Suriname in oktober van 2009 bekritiseerde het Kamerlid Van Bommel
de gebrekkige coördinatie met de Surinaamse overheid en bepleitte hij een betere afstemming. Hij verwees daarvoor naar zijn gesprek met minister Van Ravenswaay en naar
uitspraken van de Surinaamse president. Tijdens het werkbezoek van de fractieleiders van
de Tweede Kamer van 17 tot 25 oktober 2010 kwam de Twinningfaciliteit regelmatig ter
sprake. Tijdens het overleg met vertegenwoordigers van de Nationale Assemblee werd er
zowel waardering als kritiek op geuit.60

3.5

Conclusies

Het initiatief voor de Twinningfaciliteit werd ingegeven door de wens van de Nederlandse
overheid om na het aflopen van de hulprelatie een nieuwe invulling te geven aan de banden
met Suriname. Daarbij kwam de nadruk op samenwerking tussen maatschappelijke
organisaties te liggen, en dientengevolge bij de vormgeving op een zeer terughoudende rol
van de overheid.

| 48 |

Dat leidde tot een vergaande vorm van uitbesteding van de uitvoering ervan. Daarin bepaalt
de subsidieontvanger in belangrijke mate het subsidiebeleid. Het beleidskader werd, mede
op verzoek van het ministerie, breed en algemeen gehouden. Het was weinig expliciet over
de doelstellingen en het werkterreinen. De samenhang tussen de verschillende doelstellingen bleef daardoor onduidelijk en liet veel ruimte voor interpretatie. Dat gold vooral voor
cruciale begrippen ‘maatschappelijk middenveld’ en ‘armoedebestrijding’.
Het ministerie hechtte grote waarde aan een spoedige start van het initiatief. Nader
onderzoek om de behoeften en prioriteiten preciezer vast te stelen werd niet nodig
gevonden. Verder koos het voor een lichte goedkeuringsprocedure, en snelheid in de
bestedingen en uitvoering. Daarmee werd bereikt dat al enkele maanden na de goedkeuring
van het beleidskader de eerste projectronde kon worden afgerond.
De informatievoorziening over de Twinningfaciliteit aan de Surinaamse regering bleef
beperkt en aan de bedenkingen van de Surinaamse overheid werd weinig gewicht
toegekend.
Het ministerie en de ambassade hebben zich goed gehouden aan de afspraak zich niet direct
te bemoeien met de uitvoering van het programma en de beoordeling van projecten.

60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 20361, nr. 146, 30 maart 2010.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

| 49 |

4
Beheer van de Twinningfaciliteit

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het beheer van de Twinningfaciliteit door de
Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit Suriname-Nederland (UTSN). Daarbij passeren
alle daaronder vallende taken.

4.1

De start

Na de toekenning van de subsidiebeschikking in maart 2008 heeft Berenschot samen met NIKOS
de UTSN opgericht, met vestigingen in Utrecht en Paramaribo. Beide leverden enkele projectadviseurs, die als team verantwoordelijk werden voor de beheerstaken. Er kwam een aparte
financiële administratie in Willemstad, Curaçao.61 Berenschot werd als subsidieontvanger62 de
juridisch verantwoordelijke organisatie en levert de projectdirecteur.63 Het UTSN team houdt zich
bezig met voorlichting, afhandeling en beoordeling van projectvoorstellen, begeleiding en
monitoring van projecten, (financiële) administratie, rapportage over de Twinningfaciliteit, en
verantwoording aan het ministerie van Buitenlandse Zaken.64 Voor deze overheadkosten rekent
de UTSN 9 procent aan; dit bedrag komt bovenop de uitgekeerde subsidies.
Figuur 4.1 Structuur UTSN
Berenschot (NL):
- Projectdirecteur
- 5 projectadviseurs
- Secretariaat

USONA (Curaçao):
- Administratie
afdeling

NIKOS (Sur):
- 6 projectadviseurs

UTSN

Binnen de beperkte tijd heeft de UTSN veel gedaan om de Twinningfaciliteit onder de aandacht
te brengen en potentiële indieners van voorstellen mogelijkheden geboden om zich te
informeren. Naast een speciale website zorgde de UTSN in zowel Nederland als Suriname voor
advertenties en interviews in lokale en nationale dagbladen en voor aankondigingen op radio
en televisie. Voorafgaand aan en tijdens de opening van de financieringsrondes werden
voorlichtingsbijeenkomsten gehouden; eind juni 2008 drie in Suriname en een week later vier

61

62
63

64

De administratie van de Twinningfaciliteit is belegd bij de Uitvoeringsorganisatie Stichting USONA
(USONA), een door Berenschot opgerichte organisatie, gevestigd op Curaçao. Daarnaast is bij
Berenschot zelf een medewerker verantwoordelijk voor diverse andere secretariële werkzaamheden.
Voor meer informatie over de administratie van de UTSN, zie paragraaf 4.3.
Zie ook Hoofdstuk 3 over de vormgeving van het beleidskader en de opzet van de TF.
UTSN (2008). Communicatieplan UTSN. Communicatie ten behoeve van de Twinningfaciliteit SurinameNederland 2008-2011. Utrecht: UTSN.
De UTSN rapporteert direct aan de Directie Westelijk Halfrond (DWH), de verantwoordelijke beleidsdirectie van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

| 51 |

Beheer van de Twinningfaciliteit

in Nederland.65 Ze werden druk bezocht. Toen het aantal aanvragen uit het binnenland in 2009
tegenviel, organiseerde de UTSN extra voorlichtingsbijeenkomsten in de districten
Brokopondo, Commewijne en Saramacca. Een week voor de opening van de financieringsrondes heeft de UTSN een telefonisch spreekuur ingesteld en een speciaal e-mailadres geopend,
waar geïnteresseerden tot een week na de sluiting van de rondes met vragen terecht konden.66

4.2

Aanvraag- en beoordelingsprocedure

Tussen 1 juli en 1 september 2008 konden voor het eerst projectvoorstellen worden
ingediend. De UTSN onderscheidde daarbij grote, kleine en ondersteunende projecten, en
had voor elk type minimumeisen geformuleerd (zie Tabel 4.1).67
Tabel 4.1 Overzicht minimumeisen per type project
Groot
Projectpartners

| 52 |

Klein

Ondersteunend

Onder de partners is minstens één non-profit organisatie.
Een Nederlandse penvoerder en minimaal
één Surinaamse partner.

Eén Nederlandse of één
Surinaamse partner
(matchmaking-aanvraag).

Volledig uitgewerkt en voorzien van de
handtekening van alle partners. Het voorstel
is gericht op verdieping en verbreding van de
samenwerkingsrelatie.

Mag nog verder ontwikkeld
worden (ondersteuningsaanvraag).

Subsidieomvang

EUR 30.000-300.000

EUR 10.000-30.000

EUR 5.000-10.00070

Eigen bijdrage

Minimaal 15% van de
projectomvang, uit te
drukken in dagen,
materiaal of geld.71

Minimaal 5% van de
projectomvang, uit
te drukken in dagen,
materiaal of geld.

N.v.t.

Maximale
projectduur

Twee jaar

Eén jaar

Drie tot zes maanden

Projectvoorstel

65

66

67

68

69

70

Indien de aanvraag wordt
goedgekeurd, moet in de volgende
ronde een volledig uitgewerkte
aanvraag worden ingediend.69

De Surinaamse voorlichtingsbijeenkomsten zijn in Paramaribo, Coronie en Nickerie gehouden. In
Nederland vonden ze plaats in Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Rotterdam.
UTSN (2008). Activiteitenplan en liquiditeitsplanning 2009. Utrecht: UTSN; UTSN (2008). Communicatieplan UTSN.
Communicatie ten behoeve van de Twinningfaciliteit Suriname-Nederland 2008-2011. Utrecht: UTSN.
Deze paragraaf is gebaseerd op diverse gesprekken met de projectadviseurs van UTSN en de
aanvraag- en beoordelingsformulieren zoals door UTSN beschikbaar gesteld.
De goedkeuring van een ondersteunend project is echter geen garantie dat het daaropvolgende
volledige voorstel ook daadwerkelijk wordt goedgekeurd.
Aanvragers die ondersteuning nodig hadden bij het opstellen van een projectvoorstel óf die niet zelfstandig in
staat waren een geschikte twinningpartner te identificeren, konden een aanvraag doen voor een ondersteunende projectsubsidie. Het maximaal aan te vragen bedrag voor zowel ondersteuning als voor matchmaking
bedroeg EUR 5.000, waarbij het toegestaan was om voor beide categorieën een aanvraag in te dienen.
De eigen bijdrage van een groot project moet aan het eind van het project aangetoond kunnen worden
met behulp van een accountantsverklaring; deze staat voor grote projecten verplicht op de begroting.
Voor kleine projecten volstaat een verklaring van de penvoerder.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

In de aanvraag moesten de financiële draagkracht, de managementcapaciteit en het track
record van de penvoerder en de inhoud en de planning van het projectvoorstel worden
beschreven. Ook vroeg de UTSN naar de relevantie van het voorstel, zoals de mate van
kennisoverdracht en armoedebestrijding bij kleine projecten, en van capaciteitsversterking, institutionele versterking van de Surinaamse partner en versterking van de relaties
tussen Nederlandse en Surinaamse maatschappelijke organisaties bij grote. Voor de
tweede financieringsronde, van 1 februari tot 15 maart 2009, heeft de UTSN de aanvraagprocedure iets gewijzigd. Zo dienden beide partners niet langer alleen het aanvraagformulier te ondertekenen maar ook de Financieringsovereenkomst. Daarmee verklaarden zij
alle bijlagen van het projectvoorstel, inclusief de begroting, te hebben gelezen en ermee
akkoord te gaan. In de eerste financieringsronde was namelijk gebleken dat de
Surinaamse projectpartner(s) niet altijd op de hoogte waren van de goedgekeurde
begroting, wat in enkele gevallen tot problemen had geleid. Nieuw was ook dat zij in 2009
expliciet moesten aangeven of er voor een project toestemming van de Surinaamse
overheid nodig was.

De beoordelingen
Na het sluiten van de eerste financieringsronde beoordeelde de UTSN binnen zes weken
alle voorstellen. Eerst voerde zij een quick scan uit, waarbij alle aanvragen afvielen die niet
voldeden aan de minimumeisen of die onvolledig waren. Daarna beoordeelden twee
projectadviseurs (één Nederlandse en één Surinaamse) elk projectvoorstel. Zij gebruikten
daarbij een standaard beoordelingsformulier, waarmee scores en eventuele toelichtingen
aan de verschillende onderdelen van een projectvoorstel werden gegeven. In 2009 is deze
werkwijze enigszins aangepast, omdat de UTSN verrast was door het zeer grote aantal
ontvangen voorstellen (zie ook Tabel 4.3). Omdat de termijn van maximaal zes weken al
naar de aanvragers was gecommuniceerd, hield de UTSN daaraan vast.71
De verschillende criteria, waarop de voorstellen beoordeeld zijn, kunnen onderverdeeld
worden in drempelcriteria, organisatiecriteria en inhoudelijke criteria (zie Tabel 4.2).
Daarnaast konden indieners bonuspunten verdienen. In 2008 bestonden hier nog geen
richtlijnen voor, maar in 2009 wel. Zo kon een indiener extra punten krijgen als zijn
project zich richtte op een ‘verwaarloosde doelgroep’, een achtergestelde regio of district,
of als een project mogelijk bijdroeg ‘aan de ontwikkeling van een kritische massa, die
hierdoor zelf kan bijdragen aan haar eigen armoedebestrijding’.72

71

72

Halverwege het beoordelingsproces is vanwege de tijd besloten om alle kleine projectvoorstellen maar
slechts door één adviseur te laten beoordelen. Indien een voorstel van onvoldoende kwaliteit bleek om
voor toekenning in aanmerking te komen, was het niet langer nodig om het volledige beoordelingsformulier in te vullen. Een eindoordeel met een toelichting was dan voldoende.
UTSN (2009). Beoordelingsformulier Groot; UTSN (2009). Beoordelingsformulier Klein.

| 53 |

Beheer van de Twinningfaciliteit

Naast de puntentoekenning op grond van de verschillende criteria heeft elke beoordelaar
steeds een eindoordeel gegeven: toekennen, afwijzen of ‘twijfelgeval’. Twijfelgevallen
voldeden wel aan de minimale drempelcriteria, maar zij scoorden niet hoger dan tussen de
55 en 60 procent van het maximale puntenaantal.73 De verschillende onderdelen, criteria en
bijbehorende weging van de beoordelingsformulieren zijn opgenomen in Tabel 4.2.
Tabel 4.2 Beoordelingscriteria projectvoorstellen
Onderdeel

Weging74

Criteria

1. Drempel criteria

-

Minimumeisen Tabel 4.1 plus alle benodigde bijlagen

2. Organisatie criteria

30%

Management capaciteit penvoerder
Financiële capaciteit penvoerder
Management capaciteit partner(s)*

3. Inhoudelijke criteria

60%

Inhoud projectvoorstel
Bijdrage aan doelstellingen van de Twinningfaciliteit
Financiële onderbouwing projectvoorstel*

| 54 |

4. Bonus

10%

Bonuspunten (optioneel)

Eindscore

100%

Puntentotaal
Eindoordeel: afwijzen/toekennen/twijfel

*Criterium in tweede financieringsronde toegevoegd.

De UTSN kwam in 2008 tot een selectie door de eindscores en de eindoordelen van beide
beoordelaars naast elkaar te leggen. Als die laatste verschilden, dan overlegde de projectdirecteur met hen. Hij stelde de definitieve selectie vast. De positief beoordeelde aanvragen
zijn vervolgens op totaalscore gerangschikt. Na overleg met het ministerie van
Buitenlandse Zaken heeft de UTSN besloten alle projectvoorstellen die voldoende punten
hadden gescoord én een positief eindoordeel hadden gekregen, goed te keuren tot het
maximum beschikbare subsidiebedrag van EUR 8 miljoen; dat was exclusief de overheadkosten voor de UTSN.
In 2009 kwamen zoveel voorstellen voor financiering in aanmerking dat de UTSN beoordelaars een tweede keer naar de projecten met een positief eindoordeel moesten kijken. Zij
konden aangeven of een project kon worden gesubsidieerd ‘indien er voldoende budget
beschikbaar is’, of dat het ‘met voorkeur’ voor subsidie in aanmerking kwam.75 In het laatste
geval ging het om projecten die hoog scoorden en betrekking hadden op een bepaalde
73

74

75

Percentages berekend door IOB. Voor grote projectvoorstellen bedroeg de maximale score 83 punten
en voor kleine was dit 66 punten, de bijbehorende minimale scores om goedgekeurd te worden
bedroegen respectievelijk 46 en 36 punten. Bron: UTSN (2008). Beoordelingsformulier Groot; UTSN (2008).
Beoordelingsformulier Klein; UTSN (2008). Planning beoordelingen rekenmodel.
Percentages berekend door IOB. Voor grote projectvoorstellen ingediend in 2009 zijn de percentages
respectievelijk 31 procent, 63 procent en 6 procent.
Ook in 2009 werd een ondergrens gehanteerd: voor grote projecten kwam dit neer op 88 punten en
voor kleine op 55 punten. Overigens woog in 2009 het eindadvies zwaarder dan het aantal behaalde
punten. Bron: UTSN (2009). Toekenningen Proces 2009.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

sector, doelgroep of regio die nog onvoldoende vertegenwoordigd was in het projectenbestand. Omdat het totale aangevraagde subsidiebedrag van deze voorlopige selectie nog
steeds te hoog was (EUR 9,70 miljoen) heeft de UTSN nog een derde beoordelingsronde
gedaan. Hierin woog het oordeel van de Surinaamse adviseurs, vanwege hun betere zicht op
de Surinaamse context en behoeftes, zwaarder dan dat van hun Nederlandse collega’s.76
Door de beperkte tijd voor de beoordelingen en de druk om het gehele subsidiebudget voor
de Twinningfaciliteit al in de eerste ronde te besteden kon de UTSN niet altijd elk voorstel
even uitgebreid bestuderen en beoordelen.77 Zo zijn bij sommige de argumentaties en
toelichtingen in de beoordelingsformulieren onvolledig of ontbreken ze. Het was lastig
voor de beoordelaars om begrippen als ‘armoedebestrijding’ en ‘maatschappelijk middenveld’ te interpreteren. Zij stelden capaciteitsversterking en kennisoverdracht vaak gelijk aan
training. Dit gebrek aan uniformiteit in gehanteerde begrippen heeft tot een gebrek aan
eenduidigheid in diverse beoordelingen geleid.
In de beoordeling van de aanvragen is de bijdrage aan de algemene doelstellingen van de
Twinningfaciliteit, namelijk armoedebestrijding en versterking van het maatschappelijk
middenveld, ondergeschikt geweest. In de aanvraagformulieren komt dit punt als laatste en
het toegekende gewicht in de beoordeling is ook klein. Terwijl in 2008 de inhoudelijke
criteria voor 60 procent de eindscore bepaalden (zie Tabel 4.2), telde de bijdrage aan de
algemene doelstellingen (zie ook Hoofdstuk 7) voor grote voorstellen maar voor 24 procent
mee, en voor kleine zelfs maar 15 procent. In de tweede financieringsronde is dit verder
gedaald tot respectievelijk 13 en 10 procent. Dit weerspiegelt het zwaarwegende belang dat
de UTSN hecht aan de financiële, administratieve en managementcapaciteiten van de
penvoerder. Zij heeft dit gedaan om het risico van onzorgvuldig of onrechtmatig financieel
beheer door de penvoerder te verkleinen. Dit prevaleerde duidelijk boven de relevantie van
de projectvoorstellen. Grote organisaties scoorden beter op dat criterium.78 Kleine organisaties met een zwakkere structuur hadden daarmee minder kans op subsidie.
In 2009 verbeterde de UTSN de beoordelingsprocedure. De formulieren werden aangepast
en eenduidiger gemaakt. Er kwamen richtlijnen voor het toekennen van bonuspunten. En
er kwam meer aandacht voor de capaciteit van de Surinaamse partner. Ook is de UTSN
kwalitatief zeer goede voorstellen gaan onderscheiden van voorstellen die ‘voldoende’
scoorden. De beoordelaars zijn meer gaan letten op projectvoorstellen die zich richtten op
achtergestelde doelgroepen en op een evenredige verdeling tussen grote en kleine
voorstellen. Daarnaast woog het oordeel van de beoordelaars van NIKOS in de tweede ronde
zwaarder, opnieuw vanuit de verwachting dat zij de Surinaamse context en de lokale
behoeften beter kenden.
76
77

78

UTSN (2009). Notitie UTSN terzake beoordeling projecten 2009.
Zie ook Hoofdstuk 3. Bron: Ministerie voor Buitenlandse Zaken (2008). BEMO van DWH aan R (DWH/
MC-799/2008).
Zo konden individuen, die werkzaam waren bij een zeer grote organisatie (zoals een universiteit), de
suggestie wekken dat de gehele organisatie het voorstel ondersteunde en garant stond voor de
financiële risico’s. Deze individuen beschikten echter niet over beslissingsbevoegdheden voor wat
betreft financieel handelen.

| 55 |

Beheer van de Twinningfaciliteit

De definitieve selectie
De UTSN informeerde alle penvoerders van ingediende projectvoorstellen schriftelijk over
de uitkomst van de beoordelingsprocedure.79 Zij nodigde diegenen die subsidie gingen
krijgen uit voor een startgesprek met een aan hen toegewezen projectadviseur.80 In totaal
werden in 2008 67 projectvoorstellen met een totale waarde van EUR 7,37 miljoen goedgekeurd. In 2009 waren dat 41 voorstellen ter waarde van EUR 5,13 miljoen. Omdat de
uitvoering van zes goedgekeurde projecten om uiteenlopende redenen alsnog is stopgezet,
ligt het totaalbedrag voor de goedgekeurde én uitgevoerde projecten op EUR 11,72 miljoen
(EUR 6,95 miljoen voor 2008 en EUR 4,77 miljoen voor 2009).81 Een samenvatting van de
definitieve selectie van de eerste en tweede financieringsronde, ingedeeld naar sector en
projecttype, staat in Tabel 4.3.
Tabel 4.3 Ingediende projectvoorstellen naar sector en type, 2008-2009
2008
Groot

| 56 |

Klein

2009
Goedgekeurd

Groot

Klein

Goedgekeurd

Cultuur

5

4

5

9

1

2

Onderwijs

22

16

22

57

26

15

Jongeren

4

3

4

10

7

4

Toerisme

4

2

2

6

1

0

Zorg

9

4

8

12

6

5

Welzijn

13

10

9

15

4

2

Overig

13

4

8

20

10

11

Ondersteunende
projecten

0

25

9

0

16

2

Totaal

70

68

67

129

71

41

Bron: UTSN (2008). Planning beoordelingen rekenmodel; UTSN (2009). Toekenningen Proces 2009.
Indeling sectoren door IOB.

Wat opvalt in bovenstaande tabel is dat bijna 40 procent van alle voorstellen betrekking had
op onderwijs, en dat in beide jaren grote projectvoorstellen de overhand hadden. Ook blijkt
in 2008 ongeveer 50 procent van de voorstellen te zijn goedgekeurd, tegenover 20 procent
in 2009. In 2009 zijn 1,5 keer zoveel voorstellen ingediend als het jaar daarvoor, terwijl maar
de helft van het subsidiebedrag van 2008 beschikbaar was.

79

80

81

Het versturen van individuele motivaties voor afwijzing in 2008 heeft tot een aantal reacties en
correspondentie geleid. Daarom heeft de UTSN in 2009 besloten om één standaard afwijzingsbrief naar
alle indieners van afgewezen projecten te sturen zonder individuele toelichting.
Tijdens de startgesprekken waren ook twee adviseurs van NIKOS in Nederland aanwezig, die namens
hun Surinaamse collega’s de gesprekken voerden.
Het gaat hier enkel om de uit te keren subsidies, de eerder genoemde 9 procent administratiekosten die
UTSN rekent voor het beheer van de Twinningfaciliteit zitten hier niet bij.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

De verdeling per type van de afgewezen voorstellen wijkt niet erg af van het totaal aantal
ingediende voorstellen; in beide gevallen is rond de 60 procent van de projectvoorstellen
groot, rond de 12 procent is ondersteunend en de rest klein. Ook wat betreft de sectoren is
de verdeling tussen het totale aantal voorstellen en de afgewezen voorstellen ongeveer
gelijk; in 39 procent van de gevallen gaat het om onderwijsprojecten, gevolgd door zorg- en
welzijnsprojecten die respectievelijk 25 procent en 23 procent van het totale aantal beslaan.

Afgewezen projectvoorstellen
In totaal zijn 230 projectvoorstellen afgewezen. Om na te gaan of de indieners ervan
specifieke kenmerken bezitten die mogelijk hebben bijgedragen aan die afwijzing heeft IOB
achttien willekeurig geselecteerde Surinaamse organisaties telefonisch benaderd.
Daaronder zaten vooral kleine organisaties en maar drie grote, professionele instellingen.
Het veel gehoorde verwijt dat er speciaal voor de Twinningfaciliteit nieuwe organisaties in
het leven zijn geroepen wordt niet bevestigd: van de benaderde organisaties waren er maar
vier pas in 2008/2009 opgericht en drie ervan werkten voor die tijd al op persoonlijke basis
samen met een Nederlandse counterpart. Twaalf organisaties werkten al langer met een
Nederlandse partner. Toch blijkt het initiatief voor het indienen van een projectvoorstel
veelal van de Nederlandse partner te zijn gekomen. In maar vier gevallen was er sprake van
een gezamenlijk initiatief en in slechts twee gevallen lag het aan Surinaamse kant. Ook uit
de projectbeschrijvingen blijken de ingediende voorstellen vaak te worden gezien als
‘Nederlandse projecten in Suriname’, waarvan de ownership vooral bij de Nederlandse
partner lag.
Een derde van de ondervraagde afgewezen organisaties ervaart de eis van een Nederlandse
partner voor deelname aan de Twinningfaciliteit als een opgelegde verplichting. Gevraagd
naar de besluitvorming over het al dan niet toekennen van subsidie door de UTSN, gaf iets
meer dan de helft aan deze duidelijk te vinden. In 2009 heeft de UTSN geen individuele
redenen van afwijzing meer verstuurd. Alle afgewezen organisaties kregen te horen dat er
onvoldoende fondsen voor subsidiëring waren en dat hun voorstel niet door de selectie was
gekomen. Desondanks dachten de afgewezen organisaties verschillend over de redenen van
de afwijzing, maar dat lijkt voornamelijk op eigen interpretaties gebaseerd. Dertien van de
achttien ondervraagden vonden dat de Twinningfaciliteit zou moeten veranderen, maar van
zwaarwegende bezwaren is nauwelijks sprake: op twee na gaven ze aan bij een eventueel
volgende financieringsronde opnieuw een projectvoorstel te zullen indienen.

4.3

Monitoring, begeleiding en administratie

De UTSN wijst aan elk goedgekeurd project twee adviseurs toe.82 Zij zien toe op het verloop
ervan en fungeren als aanspreekpunt voor de projectpartners. Zij monitoren de voortgang
van het project op basis van gestandaardiseerde tussen- en eindrapportages en ronden de

82

Naast de hoofdadviseur is er een ‘schaduwadviseur’, die de eerste adviseur vervangt of ondersteunt; elk
project heeft zowel een Surinaamse als een Nederlandse adviseur.

| 57 |

Beheer van de Twinningfaciliteit

eventuele planning voor de komende periode af.83 Na afloop van een project moeten de
projectpartners de bijdrage ervan beschrijven aan de versterking van het maatschappelijk
middenveld, de armoedebestrijding, de kennisuitwisseling tussen Nederland en Suriname
en de lessons learnt. Zij moeten, aan de hand de verwachte effecten op de middellange
termijn (vijf jaar), de duurzaamheid van hun project inschatten. En zij moeten terugblikken
op hun onderlinge relatie en afspraken over voortzetting daarvan en op hun samenwerking
met de UTSN.84 De Uitvoeringsorganisatie keurt de rapportages pas goed wanneer de
behaalde resultaten geverifieerd kunnen worden, bijvoorbeeld doordat een projectadviseur
het project bezoekt85 of door andere bewijzen. In sommige gevallen voeren projectadviseurs
een eindgesprek met één of meerdere partners over het projectverloop, de samenwerking,
een eventueel vervolg en verbeterpunten. Wanneer dit allemaal is gebeurd én de financiële
administratie is afgerond, registreert de UTSN met een dechargebrief het project als
‘afgerond’.86

| 58 |

Behalve het monitoren van de voortgang bieden UTSN projectadviseurs inhoudelijke
begeleiding. In geval van spanningen tussen de projectpartners kunnen zij als mediator
optreden. Zij gebruiken daarbij de tussenrapportages en de communicatie met de partners
als early warning instrument. Mocht een adviseur een probleem niet in overleg met de
partners kunnen oplossen, dan kan hij de projectdirecteur erbij halen. De UTSN gebruikt
daarbij een escalatiemodel en zet in het ergste geval het project stop en vordert eventuele
gelden terug. Maar dit is tot nu toe nooit gebeurd.87
Veel organisaties bestempelen de begeleiding door UTSN als positief en waardeerden de
snelle communicatie en persoonlijke betrokkenheid van projectadviseurs. Verder valt de
nauwgezette en uitvoerige interne verslaglegging door de UTSN op. Projectvoorstellen,
rapportages, logboeken, bezoekverslagen, e-mail correspondentie en alle declaraties zijn
zowel digitaal als hardcopy gearchiveerd. De projectadviseurs hebben veel tijd en moeite
gestoken in het vastleggen en opslaan van beslissingen en acties binnen het beheerproces.
Zoals gezegd, richt hun monitoring zich in eerste instantie op de voortgang en de rechtmatigheid van de projecten. Op basis van voortgangsrapportages en communicatie met de
penvoerder bekijkt een projectadviseur of de voortgang overeenkomt met de planning en
het oorspronkelijke voorstel. In geval van onvoldoende- of wanprestaties legt de UTSN geen
sancties op, maar worden planning en begroting aangepast waardoor de uitvoering weer
aansluit op het voorstel. Ook hier blijkt weer het belang dat de UTSN hecht aan
rechtmatigheid.

83

84
85

86
87

Grote projecten moeten elke zes maanden en kleine projecten elke drie maanden een tussenrapportage
bij de UTSN indienen. Bron: UTSN (2008). Bijlage 5: Format Tussenrapportage.
UTSN (2008). Bijlage 6: Format Eindrapportage.
Dit hoeft niet noodzakelijk de eigen adviseur te zijn; omwille van efficiëntie wordt de veldmonitoring
van verschillende projecten door één adviseur gedaan die vervolgens terug rapporteert aan de
verantwoordelijke collega.
UTSN (2009). Procedure afsluiten UTSN projecten.
Wel zijn zes goedgekeurde projecten voortijdig stopgezet. Bron: UTSN (2009). Escalatiemodel
(escalatieprotocol).

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Financiële administratie
De financiële administratie van de UTSN wordt uitgevoerd door de Uitvoeringsorganisatie
Stichting USONA, gevestigd in Willemstad op Curaçao.88 USONA is voor projectpartners niet
direct zichtbaar, omdat alle communicatie tussen hen en de administratie via de verantwoordelijke projectadviseur verloopt. Deze is de spil en zijn of haar toestemming is
noodzakelijk voor uitbetaling van de subsidie, wijzigingen in de begroting of de planning
en het afsluiten van een project.89
De UTSN werkt met een systeem waarin de penvoerder de kosten voorfinanciert en deze
vervolgens declareert. Ook kan zij leveranciers van goederen of diensten rechtstreeks
uitbetalen.90 Pas wanneer blijkt dat declaraties of facturen volledig zijn en binnen de
projectbegroting passen, wordt zo’n betaling gedaan. Wanneer ze onvolledig zijn, niet
kloppen of bepaalde kosten hoger uitvallen dan begroot, neemt de administratie contact
op met de verantwoordelijke projectadviseur, die het probleem vervolgens aan de penvoerder voorlegt. Eventuele plannings- en begrotingswijzigingen worden schriftelijk overeengekomen tussen de penvoerder en de adviseur. Zodra een wijziging is goedgekeurd, e-mailt de
projectadviseur dit door aan de administratie, de penvoerder en de schaduwadviseur. De
UTSN gaat ervan uit dat de penvoerder dan de andere projectpartners informeert. Bij de
afronding van een project gaat de uitvoeringsorganisatie na of alle declaraties zijn ingediend en alle uitbetalingen hebben plaats gevonden. Eventuele resterende middelen
vloeien terug naar het centrale budget van de Twinningfaciliteit.
De organisatie van de financiële administratie heeft tot verwarring en onvrede onder de
projectpartners geleid. Vele typeren die als moeizaam, omslachtig en niet transparant. Het
voornaamste kritiekpunt is de gehanteerde declaratiemethode. Voor de grotere institutionele organisaties vormt de betalingswijze op declaratiebasis meestal geen probleem, maar
voor enkele kleine is dat anders. Zo zijn individuen soms persoonlijke leningen aangegaan
om activiteiten te voorfinancieren. Bij een nadere analyse blijken dergelijke problemen
voornamelijk voort te komen uit onwetendheid van de organisaties zelf; zij waren zich niet
bewust van de mogelijkheid van directe uitbetaling aan de leveranciers of van de mogelijkheid om hulp te krijgen van de UTSN bij de afhandeling van de financiën. Ook konden zij,
onder strikte voorwaarden, een beroep doen op een voorschottenregeling, of konden
bepaalde betalingen rechtstreeks naar Suriname worden overgemaakt. De UTSN heeft
kleine organisaties diverse keren op deze mogelijkheden gewezen, maar de meeste hebben
desondanks alleen de declaratiemethode gebruikt.

88

89

90

USONA is in 2004 door Berenschot opgericht voor het beheer van de ontwikkelingsgelden van de
Nederlandse Antillen. Bron: USONA (2011). www.usona.nl. Geraadpleegd op 25/08/2011.
Zo mag enkel na schriftelijke toestemming van de verantwoordelijke projectadviseur de post
‘onvoorziene uitgaven’ van de begroting worden aangesproken. Deze toestemming moet overlegd
worden samen met de declaratie.
Deze manier van betaling is alleen mogelijk voor facturen hoger dan EUR 1.000,- en geldt niet voor
personele uitgaven, de Daily Subsistence Allowance (DSA) of reiskosten. In dit geval moet de penvoerder
de originele factuur voorzien van een handtekening, aan de UTSN sturen. Bron: UTSN (2009).
Handleiding voor penvoerders inzake de financiële administratie van UTSN-projecten (versie 9 februari 2009).
Utrecht: UTSN.

| 59 |

Beheer van de Twinningfaciliteit

Een tweede reden voor de verwarring is het ontbreken van directe communicatie tussen
penvoerders en administratie. Dat alle contact via de projectadviseurs liep, pakte niet altijd
goed uit. Zo hebben zij soms begrotingswijzigingen te laat aan de administratie in
Willemstad doorgegeven. Hierdoor konden declaraties niet worden uitbetaald. Ook werden
soms afwijkende bedragen overgemaakt, omdat een deel van de declaratie niet door de
UTSN uitbetaald kon worden. De administratieafdeling gaf hier geen toelichting over; voor
vragen moest de penvoerder zich immers tot de projectadviseur richten.

Kosten van het beheer
Zoals eerder aangegeven, was 9 procent van de uitgekeerde subsidies voor het beheer van de
Twinningfaciliteit. Hiermee heeft de UTSN alle beheerstaken uitgevoerd. Hoewel de
subsidiebeschikking van de Twinningfaciliteit enkel aan Berenschot is toegekend, is de
beschikbare 9 procent verdeeld over twee organisaties vanwege Berenschot’s samenwerking
met NIKOS.

| 60 |

Door het onverwacht grote aantal projectvoorstellen heeft de UTSN een groot deel van haar
tijd en budget aan beoordelingen besteed. Na de eerste beoordelingsronde was al ongeveer
driekwart van de aanvankelijk beschikbare tijd op. Daarnaast heeft de UTSN veel tijd
gestoken in monitoring en projectbegeleiding. Vooral de inhoudelijke begeleiding door
projectadviseurs was soms tijdrovend. Volgens een geïnterviewde projectadviseur in
Nederland zijn de in eerste instantie geplande 25 dagen per jaar voor monitoring en
begeleiding van ‘hun’ projecten niet realistisch gebleken; het werkelijke aantal dagen lag
rond de 50. De Surinaamse adviseurs, die een nog grotere rol hadden bij de monitoring dan
hun Nederlandse collega’s, besteedden in theorie twee à drie dagen per week aan hun
werkzaamheden voor de UTSN. In het geval van problemen of onduidelijkheden kon dit
snel oplopen.
In het verleden hanteerde het ministerie van Buitenlandse Zaken een richtlijn van 7,5
procent voor de zogenaamde ‘apparaatskostenvergoeding’ voor het uitvoeren en beheren
van subsidieprogramma’s. Tegenwoordig heeft het deze richtlijn losgelaten en werkt het
met een toekenning van integrale kosten aan de programma’s zelf. In het
Medefinancieringsstelsel mogen medefinancieringsorganisaties 9 procent voor apparaatskosten rekenen. Omdat de UTSN uit die 9 procent ook de kosten voor monitoring en
begeleiding betaalde, constateert IOB dat de beheerkosten van de Twinningfaciliteit niet
hoger zijn dan van andere subsidieprogramma’s voor ngo’s.

4.4

Conclusies

De UTSN heef in korte tijd een grote inspanning geleverd om dit experimentele fonds zowel
in Nederland als in Suriname onder de aandacht te brengen. Het aantal ingediende
projectvoorstellen overtrof alle verwachtingen en heeft tot een grote werkdruk geleid. De
snelheid waarmee de UTSN vooral in de eerste ronde moest werken is de kwaliteit van de
beoordelingen niet altijd ten goede gekomen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de soms gebrekkige argumentatie in de beoordelingsformulieren.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Het beoordelingsproces is ook sterk beïnvloed door het beleidskader. Doordat begrippen
niet waren uitgewerkt en de doelstellingen niet waren geoperationaliseerd, werden die in
de beoordelingen soms verschillend geïnterpreteerd. Voorstellen werden vooral op
organisatiecapaciteit en projectinhoud beoordeeld en minder op hun relatie tot de
algemene doelstellingen van de Twinningfaciliteit. Hierdoor zijn goed geschreven
projectvoorstellen van sterke organisaties die niet of nauwelijks relevant waren voor die
doelstellingen, soms wél goedgekeurd.
Wel is er binnen de UTSN een leerproces geweest. In 2009 heeft zij een extra beoordelingsronde ingevoegd en bij de beoordeling meer aandacht besteed aan de lokale context van
projecten. Ook heeft zij beter gelet op de verdeling van de projecten over de verschillende
sectoren, types en districten.
De UTSN heeft het beheer technisch-administratief goed verzorgd. De informatie over de
projectcycli en de financiering is nauwgezet en uitvoerig gedocumenteerd. De UTSN heeft
betrekkelijk veel tijd en moeite in de begeleiding en monitoring van goedgekeurde
projecten gestoken. Deze vorm van ‘micromanagement’ was echter in de eerste plaats
gericht op de rechtmatigheid en de beheersmatigheid ervan. Dit komt mede doordat
Berenschot de enige subsidieontvanger van de Twinningfaciliteit was en over de bestede
middelen verantwoording moest afleggen aan het ministerie van Buitenlandse Zaken.

| 61 |

5
Twinning

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de aard van de organisaties aan Surinaamse en
Nederlandse kant die de Twinningfaciliteit hebben gebruikt en hun onderlinge samenwerking. Ook komen de continuïteit en andere kenmerken ervan aan bod.

5.1

Samenwerking tussen mensen en organisaties

De Twinningfaciliteit past in een lange traditie van samenwerking tussen Surinamers en
Nederlanders met hun gemeenschappelijke taal en geschiedenis. Ook samenwerking op
institutioneel niveau komt meestal voort uit het particulier initiatief. De samenwerking
vindt plaats op uiteenlopende terreinen als taal, cultuur, onderwijs, sport, gezondheidszorg, landbouw, milieu en huisvesting. Bekende sporters van Surinaamse afkomst zoals
Clarence Seedorf, Edgar Davids, Ilonka Elmonts en Letitia Vriesde steunen sportprojecten.
De samenwerking kan zakelijk zijn maar is veelal charitatief, bijvoorbeeld wanneer
organisaties materiële goederen vanuit Nederland naar een specifieke groep in Suriname
verschepen. Samenwerking bestaat ook door de banden tussen instanties in Suriname en
particuliere donororganisaties in Nederland of door personen met gemeenschappelijke
professionele interesses, zoals academische vakgenoten en beroepsgroepen. Het uit de
Twinningfaciliteit gesubsidieerde Welzijns Instituut Nickerie WIN is een voorbeeld van de
vervlechting van contacten (zie Box 5.1).
Box 5.1 Een voorbeeld van Surinaams-Nederlandse verwevenheid
Het Welzijns Instituut Nickerie (WIN) wil bijdragen aan de culturele ontwikkeling en
de kwaliteit van welzijn en zorg voor kwetsbare groepen. Door de aard van zijn
activiteiten onderhoudt WIN nauwe banden met de lokale autoriteiten, waaronder
politie en justitie, en met onderwijs- en zorginstellingen in Nieuw Nickerie. Op het
gebied van curatieve en preventieve psychosociale zorg werkt WIN samen met het
Regionaal Instituut voor Nascholing en Opleiding Noord Holland, de Nederlandse
Associatie van Counselors en de Stichting Kinderpostzegels. ROC de Mondriaan
Onderwijsgroep in Den Haag verzorgt de opleiding tot counselor op MBO niveau en
de Stichting Pieter van Foreest en de Nederlandse ambassade financieren dat. Op
het gebied van jeugdhulpverlening en suïcidepreventie werkt WIN samen met het
academisch centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie de Bascule in Amsterdam en
de onderwijsinstelling voor moeilijk opvoedbare jeugd de Horizon in Rotterdam.
Voor kinderen met een verstandelijke handicap doet WIN dat met het Nederlandse
Amantiafonds, de Stichting Paus Johannes XXIII Rotterdam en de Stichting MEE in
Den Haag.

| 63 |

Twinning

Ook officiële instanties uit beide landen werken samen. Gemeentelijke diensten uit onder
meer de drie grote steden adviseren instellingen in Suriname over onderwijs, gezondheidszorg, watermanagement, beleid en bestuur, wonen, cultuur en milieu.91 Op landelijk niveau
werken de douane en de reclassering van beide landen samen, terwijl Nederlandse
ziekenhuizen collega’s in Suriname ondersteunen met materiaal en kennis. De Anton de
Kom Universiteit van Suriname (AdeKUS) onderhoudt banden met vrijwel alle universiteiten in Nederland, en ook met de Vlaamse universiteiten. Er bestaan samenwerkingsverbanden tussen provinciale diensten, waterschappen en steden. Het in 2001 opgerichte
Suriname Platform tracht de verschillende activiteiten van Nederlandse gemeenten en
waterschappen te coördineren, op elkaar af te stemmen en te ondersteunen.

5.2

| 64 |

Twinning en partnerschap

De samenwerking tussen Surinaamse en Nederlandse organisaties ontstaat doorgaans door
persoonlijke contacten en nauwelijks door sturing van buitenaf. Deze kan uitgroeien tot
een partnerschap.92 Daarbij gaat het om vertrouwen en gedeelde belangen. Een partnerschap kan zich over het gehele spectrum van activiteiten van een organisatie uitstrekken,
maar dat komt zelden voor. Doorgaans delen de partners een specifiek thema of een
bepaalde techniek. Ook kunnen zij een partnerschap aangaan om strategische redenen
(bijvoorbeeld om toegang te krijgen tot een subsidie, zoals de Twinningfaciliteit). Bij
voldoende onderling vertrouwen wordt het partnerschap verder vorm gegeven en overeengekomen hoe er wordt samengewerkt.
Het begrip twinning is in taalkundige zin vooral het proces van het aangaan van een
relatie.93 In de praktijk heeft twinning ook de gevoelswaarde van een langdurige en brede
relatie. Dat komt omdat het begrip sinds de jaren ‘50 van de vorige eeuw vooral is gebruikt
voor stedenbanden die een langdurige vriendschappelijke, culturele uitwisseling tussen
steden in twee of meer landen bevorderen. In die zin heeft twinning betrekking op de
relatie tussen twee instituties met vergelijkbare taken en mandaten, waarbinnen ervaringen
en kennis worden uitgewisseld. Sleutelbegrip daarbij is het ‘continue leren’ van elkaar.
Bij twinning in de internationale samenwerking gaat het vaak om een duurzame relatie
tussen een meer ervaren organisatie (in een westers land, de leverancier) en een overeenkomstige organisatie in een land in transitie of ontwikkeling (de ontvanger). Doel is dan om
door kennisoverdracht de capaciteit van de ontvangende organisatie te versterken. De

91

92

93

VNG International (2008). Nederlandse gemeenten en Suriname. Samenwerking tussen Surinaamse en
Nederlandse overheden en VNG International. Den Haag: VNG International.
Partnerschap kan worden gedefinieerd als de relatie tussen twee of meer organisaties die samenwerken en middelen samenvoegen om gezamenlijke en afzonderlijke doelen te bereiken.
‘Twinning is a pairing or union of two similar or identical objects’. Bron: The Free Dictionary (2011).
www.thefreedictionary.com. Geraadpleegd op 03/09/2011www.thefreedictionary.com.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Europese Commissie kent vele twinningprogramma’s94 en heeft daar een handboek voor.95
In de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking bestaan ook voorbeelden van twinning,
zoals de Gemeentelijke Samenwerking Ontwikkelingslanden.
In het subsidiekader voor de Twinningfaciliteit staat dat twinning plaatsvindt ‘op basis van
overeenstemming over gezamenlijke doelen van Surinaamse en Nederlandse organisaties,
waarbij sprake is van kennisuitwisseling, capaciteitsversterking, institutionele versterking
en armoedebestrijding’.96 Deze omschrijving lijkt meer gericht op de gewenste resultaten
dan op de aard of de kenmerken van de twinning.
In het beleidskader staat niet wat onder twinning moet worden verstaan. De website van de
UTSN omschrijft twinning als ‘een samenwerking tussen vergelijkbare organisaties, waarbij
een collega-tot-collega benadering centraal staat. Belangrijke kenmerken van een relatie
zijn gelijkwaardigheid, wederkerigheid en duurzaamheid’.97 Die kenmerken vinden een
basis in de literatuur, hoewel gelijkwaardigheid en wederkerigheid ook wel betwist worden.
Het is immers maar de vraag in hoeverre er sprake kan zijn van gelijkwaardigheid wanneer
een van de partners zijn kennis en kunde overdraagt op een andere organisatie zonder die
expertise.98
Uitgaande van de veronderstelling dat de Twinningfaciliteit aanzet tot een langduriger
partnerschap, moet twinning (nieuwe) partners bij elkaar brengen (verbreding), of
bestaande partnerschappen inhoud geven en daarmee versterken of bestendigen
(verdieping).

5.3

Kenmerken van de organisaties

In het beleidskader (zie Box 3.1) staat welk type organisatie in aanmerking komt voor een
financiële bijdrage. Het gaat altijd om een Nederlandse partner als penvoerder, al dan niet
in samenwerking met andere Nederlandse organisaties, en minimaal één Surinaamse
organisatie, en ook dat mogen er meer zijn. De UTSN heeft zelfs een voorkeur voor
meerdere organisaties aan Surinaamse kant. Voor alle betrokken partijen geldt dat ze
rechtspersoonlijkheid moeten bezitten. Nederlandse overheidsorganisaties (rijksoverheid,
provinciale en gemeentelijke overheden) zijn uitgesloten, evenals Surinaamse (kern)
94

95

96

97
98

Zoals het Matra-programma voor Europese Samenwerking. Dat bevordert Europese
Twinningprogramma’s. EU Twinning is onderdeel van verschillende programma’s van de Europese
Commissie, gericht op nieuwe lidstaten, kandidaat lidstaten en nieuwe buren. Deze overheidssamenwerking richt zich op het versterken van de bestuurlijke capaciteit van de lidstaten door middel van projecten.
Het EC handboek is te vinden op http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/financial_assistance/institution_building/final_manual2009-after-l-treaty_120510_en.pdf
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2007). Vaststelling beleidsregels en subsidieplafond
Subsidieregeling ministerie van Buitenlandse Zaken 2006 (Twinningfaciliteit Nederland-Suriname) in:
Staatscourant, nr. 218, 9 november 2007.
UTSN (2011). www.utsn.nl. Geraadpleegd op 03/09/2011.
Jones, M L and P Blunt (1999), “‘Twinning’ as a method of sustainable institutional capacity building”,
Public Administration and Development Vol 19, No 4, p. 385.

| 65 |

Twinning

ministeries. Lokale overheden of semipublieke organisaties, zoals zorginstellingen of
onderwijsinstellingen, in Suriname komen wél voor financiering in aanmerking. Verder
wordt meegegeven dat ‘het niet de bedoeling is om met deze faciliteit projecten te
financieren die primair bedoeld zijn ten behoeve van de Surinaamse diaspora in
Nederland. Het draait om de versterking van het maatschappelijke middenveld in
Suriname waar Nederlandse Surinamers mogelijk, maar niet noodzakelijk, een rol in
zouden kunnen spelen’.99

Surinaamse organisaties
In Hoofdstuk 2.2 zijn de verschillende typen maatschappelijke organisaties in Suriname
omschreven: basisorganisaties, intermediaire organisaties en dienstverlenende organisaties. De meeste zijn actief op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, sport en huisvesting. Een veel kleiner aantal richt zich op maatschappijopbouw en beleidsbeïnvloeding
door lobby en pleitbezorging.

| 66 |

De meeste organisaties die de Twinningfaciliteit hebben benut opereren op het gebied van
onderwijs, zorg en welzijn. Ongeveer 40 procent ervan ontvangt voor een deel publieke
gelden en kan als semipublieke organisatie worden gekenschetst. 30 Procent ontwikkelt
activiteiten in de onderwijssector. Binnen de categorie dienstverlenende organisaties
hebben lokale overheden de Twinningfaciliteit nauwelijks gebruikt.
Om twee redenen hebben betrekkelijk weinig basisorganisaties op sportgebied de
Twinningfaciliteit gebruikt. De belangrijkste is dat ze vaak klein en zwak zijn en soms geen
rechtspersoonlijkheid of eigen inkomsten hebben, zelfs niet uit lidmaatschapsgelden. Een
tweede reden is dat de grotere sportorganisaties terecht kunnen bij een speciaal fonds van
de Nederlandse ambassade en bij het fonds van de Stichting Staatsolie (sinds 2011 het
Sportfonds). Ook steunen topsporters van Surinaamse afkomst sportactiviteiten.
Soortgelijke redenen bestaan er voor het beperkte gebruik van de faciliteit door culturele
organisaties. Ook daarvoor is nog een fonds van de Nederlandse overheid.
Ongeveer 40 procent van de basisorganisaties die in eerste instantie wel belangstelling
toonden voor de Twinningfaciliteit maar geen aanvraag indienden, hebben geen eigen
inkomsten en er daarom geen toegang tot de faciliteit gekregen.
Intermediaire organisaties hebben de faciliteit slechts beperkt gebruikt. Van de organisaties
in Suriname die zich bezig houden met beleidsbeïnvloeding, pleitbezorging of het
accountable houden van de overheid, hebben er twee de Twinningfaciliteit gebruikt. Dat het
er niet meer zijn geweest, kan voor de grotere ngo’s worden verklaard uit het feit dat zij in
2008 nog toegang hadden tot andere financiële middelen en dat enkele aanvankelijk
kritisch stonden tegenover de Twinningfaciliteit.
Ook verenigingen van beroepsgroepen en brancheorganisaties hebben nauwelijks een
beroep op de faciliteit gedaan. De sterkere beroepsgroeporganisaties, zoals die van
99

UTSN (2008). Beleidskader Twinningfaciliteit Nederland-Suriname 2008-2011. Utrecht: UTSN, p.4-5.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

advocaten en medici, hebben vaak al contacten met Nederlandse collega’s. Zij beschikken
over eigen financiële middelen. Veel andere beroepsgroepen missen een permanente basis
en komen slechts sporadisch bijeen. Onder de brancheorganisaties was die van pluimveehouders een uitzondering. Van de sociale partners heeft de Vereniging van Surinaams
Bedrijfsleven (VSB) wel, maar hebben de vakbonden geen beroep gedaan op de
Twinningfaciliteit. Milieuorganisaties zijn in het geheel niet vertegenwoordigd. De grotere
ervan zijn afdelingen van internationale organisaties en betrekken daarvan fondsen. De rest
is klein en wordt gerund door enkele vrijwilligers.
Bij de start in 2008 bestond onder meerdere Surinaamse organisaties het misverstand dat de
Twinningfaciliteit er alleen voor de onderwijssector zou zijn. Dat verklaart mede het relatief
grote aantal aanvragen uit die sector.100 Maar het ontbreken van een Nederlandse partner
bleek de belangrijkste drempel te zijn om een voorstel in te dienen.101 Enkele organisaties
maakten principieel bezwaar tegen de eis van samenwerking met een Nederlandse partner.
In Figuur 5.1 staan de Surinaamse organisaties, waarvan de projecten gesteund zijn door de
Twinningfaciliteit, in soorten opgedeeld.
Figuur 5.1 Aantallen per soort Surinaamse organisaties binnen de TF
| 67 |
45

41

40
35
30
25

21

20
15

13

16

13

10
4

5
0
Basisorganisatie

Intermediair

Dienstverlenende organisatie
- semi-publiek

Dienstverlenende
organisatie - privaat

Verband van twee
of meer organisaties

Nvt, overig

Noot: Alleen de lead-organisaties per project (N=108).
100

101

Hoewel de UTSN voldoende aandacht heeft besteed om de doelen en de opzet van de Twinningfaciliteit
publiek te maken, dachten veel organisaties dat het alleen om de onderwijssector ging, veroorzaakt
door de kop boven een artikel van F.Enser in De Ware Tijd van 3 juni 2008: ‘8 miljoen euro voor
Surinaams onderwijs’.
Onderzoek onder 23 geïnteresseerde organisaties die geen aanvraag hebben ingediend. Negentien van
de 23 organisaties gaven aan dat zij bij een eventueel volgende financieringsronde wél een projectvoorstel zouden indienen omdat zij inmiddels wel een Nederlandse partner hebben.

Twinning

Nederlandse organisaties
Aan Nederlandse zijde participeren vooral (semi-)publieke onderwijs- en zorginstellingen,
waaronder universiteiten en instellingen voor hoger en bijzonder onderwijs. Er zijn meer
dienstverlenende organisaties uit de private sector en intermediaire instellingen dan aan
Surinaamse kant. Basisorganisaties doen minder mee dan in Suriname. Dat heeft te maken
met de voorkeur van de UTSN voor grotere Nederlandse organisaties. Die treden immers
altijd als penvoerder op en hebben er het administratief apparaat voor en voldoende eigen
middelen om activiteiten te kunnen voorfinancieren.
Figuur 5.2 Aantallen per soort Nederlandse organisaties binnen de TF
40
34

35

29

30
25

20

20

13

15
| 68 |

8

10
5

4

0
Basisorganisatie

Intermediair

(Semi)publieke instelling*

Dienstverlenende
organisatie - privaat

Verband van twee
of meer organisaties

Nvt, overig

* Waaronder alle onderwijsinstellingen; alleen de lead-organisaties per project (N=108).

De verwachting dat veel in Nederland wonende Surinamers bij de Twinningfaciliteit zouden
aanvragen is niet uitgekomen. Hoewel er wel aanvragen van hen kwamen, paste de aard
ervan vaak minder bij het beleidskader. Zo kwamen sommige aanvragen voort uit liefdadigheid, zoals de levering van schooltassen, die niet waren gericht op institutionele versterking
van de partner in Suriname.
In de financieringsronde van 2008 bleek het initiatief veelal van de Nederlandse partner te
zijn gekomen, terwijl dat in die van 2009 minder was. Bij de Nederlandse organisaties zijn
drie verschillende houdingen ten opzichte van de Twinningfaciliteit te onderscheiden:
• Een groep heeft de twinning vooral als een vorm van hulp aan de Surinaamse partner
beschouwd. Om die reden stelden zij alles in het werk om de eigen bijdrage (in termen
van tijd, geld en kennis) van de partner in Suriname zo groot mogelijk te laten zijn en de
kosten in Nederland te beperken. In dergelijke relaties is nog al eens sprake van
eenrichtingsverkeer.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

• Een wat kleinere groep heeft de faciliteit zakelijk opgevat en de eigen materiële of
financiële belangen nadrukkelijk laten meespelen. Dit komt voor bij gecontracteerde
consultants en bij commerciële en semipublieke onderwijsinstellingen, die in een
leverancier-klant relatie diensten hebben verleend. Zij brengen de kosten in rekening en
beperken de ‘eigen bijdrage’ zo veel mogelijk. Bij deze groep horen ook de ‘subsidiejagers’ die zich opwerpen als intermediair voor derden. Minimaal drie grote projecten met
in totaal twintig deelnemende partijen zijn door dergelijke adviseurs geformuleerd. Van
de op papier deelnemende partijen in Suriname waren velen zich er nauwelijks van
bewust dat ze verondersteld werden samen te werken met een Nederlandse ‘partner’.
• Een grotere groep Nederlandse organisaties heeft de samenwerking tussen de partijen
voorop gesteld, waarbij zij een reële eigen bijdrage leverden en de Twinningfaciliteit de
gemaakte kosten gedeeltelijk dekte. De Nederlandse organisatie had daarbij ook
belangen, hetzij inhoudelijk, hetzij in vorm (bijvoorbeeld het imago).

5.4

Kenmerken van de relaties

De UTSN heeft geen methoden ontwikkeld om partners aan beide zijden te zoeken en bij
elkaar te brengen. De UTSN webpagina heeft geen matching ruimte geboden aan geïnteresseerde partijen in Suriname en Nederland. Wél is er het instrument geweest van ondersteunende projecten om een geschikte partner te zoeken of een projectidee naar een te
subsidiëren voorstel zelf uit te werken. Daarvoor was per project maximaal EUR 5.000
beschikbaar, of EUR 10.000 wanneer er én een partner én een uitgewerkt projectidee moest
komen. De ondersteunende projecten leidden echter niet vanzelfsprekend tot een zinvolle
twinning of een kwalitatief goed projectvoorstel.102 Er is slechts vijf maal een ondersteunend
project goedgekeurd om een partner te identificeren. De reden die de UTSN daarvoor
aanvoert is dat veel meer aanvragen zijn ingediend dan voorzien en zij geen zoektochten
wilde financieren, die tot nog meer voorstellen zouden leiden.
Van de projecten in de steekproef van de eerste financieringsronde kenden partners in 86
procent van de verleende subsidies elkaar al (lang) voor 2008 (zie Box 5.1). Slechts bij 14
procent waren zij gaan samenwerken om aan de voorwaarden van de Twinningfaciliteit te
voldoen. Door de korte tijdspanne tussen de aankondiging van de faciliteit en het moment
van indiening ontbrak de tijd voor het zoeken van een partner. Uit onderzoek onder
organisaties die wel belangstelling hadden maar uiteindelijk geen voorstel indienden, blijkt
het ontbreken van een Nederlandse partner de belangrijkste reden daarvoor. In enkele
gevallen was wel een afspraak gemaakt voor samenwerking, maar was de tijd te kort om tot
een goed voorstel te komen.

102

Een ondersteunende missie om Nederlandse academische partners te identificeren voor een project
voor een gecertificeerd laboratorium voor fysische en chemische analyse leidde niet tot een aanvraag
die goedgekeurd kon worden.

| 69 |

Twinning

In de ronde van 2009 ging het nog maar bij 36 procent van de projecten om al bestaande
contacten, bij 45 procent om contacten die in 2008 waren aangegaan, en bij 18 procent van
de projecten waren de contacten nieuw (zie Figuur 5.3).
Meer dan driekwart van de organisaties die wel belangstelling hadden maar geen voorstel
indienden stelt medio 2011 wel over een goede institutionele partner in Nederland te
beschikken en een projectvoorstel te hebben uitgewerkt voor een eventuele nieuwe ronde.
Figuur 5.3 Aanvangsdatum twinningsrelatie (percentage)
100%
90%

86%

80%
70%
60%
45%

50%
36%

40%
30%
| 70 |

20%

18%

14%

10%
0%

subsidieronde 2008
bestaande relatie

subsidieronde 2009
relatie aangegaan
in 2008

relatie aangegaan
in 2009

In het beleidskader staat dat twinning tot een duurzame relatie leidt tussen twee of meer
vergelijkbare organisaties (thematische overeenkomst), die een gezamenlijk belang hebben
bij de uitwisseling van kennis en expertise (wederkerigheid) en daarbij samenwerken op
basis van gelijkwaardigheid.
De thematische overeenkomst tussen de partners is van belang omdat het bij de faciliteit
om organisaties gaat die actief zijn in hetzelfde werkveld, ongeveer dezelfde taken verrichten en dezelfde belangen dienen. Die overeenkomst bepaalt ook de gemeenschappelijke
(professionele) interesse en daarmee het enthousiasme binnen de samenwerking. Bij de
onderzochte projecten in de steekproef scoorde bijna 90 procent van de organisaties
positief op thematische of professionele overeenkomst. In enkele gevallen was wel sprake
van thematische overeenkomst, maar niet noodzakelijkerwijs van samenwerking. Dan was
er een puur zakelijke overeenkomst in een leverancier-klant verhouding.
Wederkerigheid houdt in dat niet alleen de Surinaamse maar ook de Nederlandse partner
een belang heeft bij het contact. Dat belang kan zowel inhoudelijk zijn (bijvoorbeeld
gemeenschappelijk onderzoek of het verkrijgen van stageplaatsen) of een gevolg zijn van
het contact zelf (corporate social responsibility bijvoorbeeld). De wederkerigheid of reciprociteit

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

is afgemeten aan een belang voor de Nederlandse partner, anders dan een financieel
belang.103 Dat belang aan Nederlandse zijde is verbonden met het draagvlak voor de relatie
met de Surinaamse partner binnen de organisatie. Het Nederlands belang is doorgaans
klein omdat slechts enkele personen meewerken. Dat geldt ook voor grote organisaties als
universiteiten. De samenwerking met Suriname kan echter ook ingebed zijn in meerdere
aspecten van de Nederlandse organisatie. Zo heeft Stadherstel Amsterdam B.V., de
Nederlandse partner voor een project voor gebouwd cultureel erfgoed in Suriname, de
samenwerking in haar informatiemateriaal zichtbaar gemaakt. De witte panden aan de
Waterkant in Paramaribo sieren de Amsterdamse nieuwsbrief en andere public relations
middelen. De betrokkenheid met Suriname blijkt een voordeel in de politieke context van
Amsterdam en is daarmee een belang van de Nederlandse organisatie. Wederkerigheid
tussen partners met grote verschillen in kennis en financiële middelen ligt niet altijd voor
de hand en komt in minder dan de helft (41 procent) van de relaties in de steekproef voor.
Bij twinning in het kader van internationale samenwerking gaat het veelal om een relatie
tussen een ‘sterkere’ en een ‘zwakkere’ partner, en wordt kennis merendeels van de ene naar
de ander partij overgedragen. Om deze reden en omdat in de Twinningfaciliteit de
Nederlandse partner altijd de penvoerder is, stellen veel organisaties dat gelijkwaardigheid per
definitie onmogelijk is. Dat de Nederlandse partner altijd penvoerder moest zijn ervoeren
meerdere Surinaamse partners niet alleen als onpraktisch, maar ook als paternalistisch.
Gelijkwaardigheid is echter ook op te vatten in termen van houding en positieve werkrelaties.104 IOB beoordeelt gelijkwaardigheid op basis van percepties van de betrokken organisaties
over elkaar. In de opvatting van de Surinaamse organisaties, heeft de Nederlandse penvoerder
zich in ongeveer een derde van de projecten onvoldoende transparant gedragen. Zij baseren
hun oordeel op het feit dat in 2008 Nederlandse partners zelden rekenschap over financiële
zaken aflegden aan hun Surinaamse partner. De UTSN heeft dat voor de financieringsronde
2009 trachten te corrigeren. Minder gelijkwaardig waren de projecten waarbij veel Surinaamse
partners betrokken waren. De minder direct betrokken partners zagen hun Nederlandse
partner meer als donor dan als collega. Andersom, was een groot aantal Nederlandse partners
evenmin bevorderlijk voor een gelijkwaardige relatie. Voor minder direct betrokken
Surinaamse partners (of de doelgroepen daarvan) was dan minder duidelijk wie de
Nederlandse bezoekers waren en wat ze kwamen doen.
Wrijvingen tijdens de uitvoering van de projecten bleken vaak het gevolg van de onervarenheid met twinning bij de Nederlandse organisatie. Indien die de relatie te veel als hulp
opvatte, werd te veel verwacht van de Surinaamse partner. Was de relatie te zakelijk, dan
ontstond vaak wrevel over verschillen in beloning tussen de Nederlandse en de Surinaamse
deskundigen. Sommige Nederlandse organisaties schatten als penvoerder de administratieve verplichtingen te laag in, terwijl ook het werken met een partner buiten Europa voor
enkele onbekend was. De uit onbekendheid of onervarenheid voortgekomen tekortkomingen
in projectvoorstellen leidden in meerdere gevallen tot problemen tussen de Nederlandse
103

104

Bontenbal, M. & P. van Lindert (2009). Transnational city-to-city cooperation: Issues arising from theory and
practice. Habitat International 33: 2, p. 132.
World Bank Institute Evaluation Studies (2004). Twinning as a Method for Institutional Development: a Desk
Review. Washington: The World Bank, pp. vii-viii.

| 71 |

Twinning

organisatie en de Surinaamse partner. Ook functioneerde de Surinaamse organisatie in
sommige projecten voornamelijk als tussenschakel voor de Nederlandse organisatie naar de
doelgroep in een project.

Continuïteit
Ten slotte is de continuïteit in een twinningsrelatie belangrijk. Die betreft niet zozeer de
aard van de relatie, maar is er eerder een gevolg van. De samenwerking moest uitgroeien tot
een partnerschap, dat niet alleen bijdraagt aan de duurzaamheid van de resultaten van het
project, maar ook aan de institutionele capaciteitsversterking van de Surinaamse partner(s).
Samenwerkingsverbanden die blijvend zijn blijken aan minimaal twee van de drie inhoudelijke kenmerken (thematische overeenkomst, wederkerigheid en gelijkwaardigheid) te
voldoen. Samenwerkingsverbanden die aan geen enkel inhoudelijk kenmerk voldoen,
worden niet gecontinueerd. Continuïteit treedt eerder op in geval van collegiale samenwerking en niet van een zuiver zakelijke of een hulpverhouding. Beide partners moeten willen
dat de samenwerking wordt voortgezet. Dat is niet altijd het geval.

| 72 |

Het samen uitvoeren van een project is nog geen garantie voor de voortzetting van de relatie
na afloop ervan. Ook niet als er al langdurig contact was. Van de organisaties uit de
steekproef geeft 40 procent aan dat de samenwerking na afloop wordt voortgezet; ruim een
derde heeft daar nog geen besluit over genomen (vooral projecten uit 2009). Precies de
helft van de organisaties die al voor 2008 contacten onderhielden zegt ook na voltooiing
van het door de Twinningfaciliteit gesteunde project te blijven samenwerken. Bij de andere
helft is dat dus niet zo. Zij hebben verschillende redenen. Zo kan er een specifiek doel zijn
geweest, dat dankzij de Twinningfaciliteit is bereikt. Voortzetting van de relatie wordt dan
niet als zinvol ervaren, hoewel persoonlijke contacten kunnen blijven.105 Of er zijn tijdens
de uitvoering van het project wrijvingen ontstaan en daarom houden de organisaties
voortaan liever afstand van elkaar.
Als we continuïteit toevoegen aan de inhoudelijke kenmerken, dan blijkt dat bij 25 procent
van de projecten in de steekproef de partners thematisch overeenkomen, wederkerig zijn,
op voet van gelijkheid met elkaar omgaan en (daarom) de samenwerking na afloop van het
project voortzetten. In Figuur 5.4 staat hoe de projecten uit de steekproef op een of
meerdere kenmerken scoorden. Slechts drie scoorden op geen enkel inhoudelijk kenmerk
en deze worden dan ook niet voortgezet.

105

Een voorbeeld daarvan is het project van de regionale werkplaats in het binnenland, zie Hoofdstuk 6.
De Nederlandse organisatie was opgericht om een logeergebouw in dezelfde plaats op te zetten. De
regionale werkplaats was een aanvulling daarop. Toen beide faciliteiten er waren was het doel bereikt
en werd de stichting opgeheven. De parallelle stichting in Suriname is overgedragen aan de
gemeenschap.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Figuur 5.4 Kenmerken van de twinningsrelatie (percentage)
9%

4 kenmerken
25%

3 kenmerken
2 kenmerken

19%

1 kenmerk
geen kenmerken

16%
31%

5.5

Conclusies

Tussen Suriname en Nederland bestaan veel samenwerkingsvormen, zowel op persoonlijk,
professioneel als institutioneel vlak. Dat geldt voor zowel de publieke sector als maatschappelijke organisaties. Ze vormden een logische basis voor de verbreding en de verdieping van
de banden door een twinningfaciliteit.
Omdat potentiële aanvragers bij de start van de Twinningfaciliteit weinig tijd kregen, kwamen
de verzoeken tot financiering van organisaties die al contacten hadden en met een project hun
samenwerking konden verdiepen. Tegelijkertijd is de faciliteit een prikkel geweest om nieuwe
contacten op institutioneel niveau aan te gaan (verbreding). Zowel aan Surinaamse als aan
Nederlandse zijde zijn organisaties actief op zoek gegaan naar partners. Daarvoor hebben zij
de eigen, meestal persoonlijke, contacten gebruikt. De Twinningfaciliteit heeft er slechts op
bescheiden wijze aan bijgedragen. In veel gevallen is meer inhoud gegeven aan bestaande
contacten (verdieping).
De voorwaarden die in het subsidie- en beleidskader waren opgenomen voor organisaties
die in aanmerking konden komen voor financiering zijn in vrijwel alle gevallen correct
toegepast.
Hoewel de samenwerkingsverbanden op institutioneel niveau worden aangegaan, worden
de meeste gedragen door een groepje enthousiaste individuen, zowel aan Nederlandse als
aan Surinaamse kant. Dat was zowel bij grote als bij kleinere organisaties het geval. Een
institutionele inbedding van de samenwerking binnen de Nederlandse organisatie is eerder
uitzondering dan regel.

| 73 |

Twinning

Wil een partnerschap op institutioneel niveau groeien, dan is tijd nodig. Het uitvoeren van
een gezamenlijk project is geen garantie dat de samenwerking na afloop ervan wordt
voortgezet. De kansen op continuïteit in de samenwerking zijn groter als beide kanten een
thematisch overeenkomst hebben en er belang bij hebben om de samenwerking inhoud te
geven. Aan beide zijden moet de wil bestaan om na de projectuitvoering verder samen te
werken. Er is weinig aandacht geschonken aan een belangrijke voorwaarde voor capaciteitsversterking, namelijk de opbouw van een lange termijn relatie.

| 74 |

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

| 75 |

6
Bevindingen op projectniveau

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

In dit hoofdstuk worden de bevindingen over de goedgekeurde financieringsaanvragen
beschreven en geanalyseerd. Er volgt een overzicht van de realisatie van de projecten en de
resultaten daarvan, de mate waarin ze hebben bijgedragen aan de versterking van institutionele capaciteiten, en de duurzaamheid van de resultaten.

6.1

Realisatie en resultaten

In Hoofdstuk 4 is het selectieproces van financieringsaanvragen uiteengezet. De 108
goedgekeurde projecten106 zijn in Tabel 6.1 verdeeld over sectoren (zoals ingedeeld door de
UTSN), naar aantal grote (tot aan EUR 300.000) en kleine (tot aan EUR 30.000) projecten, en
naar de toewijzing van Twinningfaciliteit middelen.
Tabel 6.1 Overzicht projecten
Sector

Aantal grote
projecten

Aantal kleine
projecten

Totaal aantal
projecten

Bijdrage TF in
EUR

Percentage

Cultuur

4

3

7

536.205

5%

Onderwijs

22

15

37

5.099.019

43%

Jongeren

4

4

8

714.275

6%

Toerisme

0

2

2

60.000

1%

Zorg

8

5

13

1.759.554

17%

Welzijn

6

5

11

1.502.280

15%

Overige thema’s

12

7

19

1.981.528

13%

Ondersteunende
projecten

0

11

11

70.013

1%

Totaal

56

52

108

11.722.873

100%

Sectorindeling volgens UTSN; Begroting per 30 juni 2011

Voor financiering uit de Twinningfaciliteit gold de eis dat ’de activiteiten op duurzame wijze
dienen bij te dragen aan verdieping en verbreding van de samenwerking tussen uiteenlopende segmenten van beide samenlevingen door middel van: a) kennisuitwisseling, b)
capaciteitsversterking, en c) institutionele versterking’. Omdat de financieringsaanvraag
voor maximaal 25 procent van het bedrag voor hardware gebruikt mocht worden, ging het
meeste geld naar zachte activiteiten.
Voor deze evaluatie is een beargumenteerde steekproef gedaan die 35 procent van de
projecten (zie Bijlage 4-d) en 40 procent van het totaal toegekende bedrag vertegenwoordigt.
106

In de tekst is het woord ‘project’ gelijkgesteld aan ‘financieringstoekenning’. Dat is soms onjuist, omdat
er meerdere financieringstoekenningen voor één project kunnen zijn. Een enkel project kan uit
meerdere –min of meer onafhankelijke - activiteiten bestaan, die ieder door andere organisaties
uitgevoerd kunnen worden. De 108 projecten (waarvan er 102 daadwerkelijk zijn uitgevoerd)
ondersteunden de samenwerking tussen 119 organisaties in Nederland en 119 organisaties in Suriname.

| 77 |

Bevindingen op projectniveau

Het spectrum is breed. Informatie over de doeleinden en de financiële omvang van de
afzonderlijke projecten staat in Bijlage 3.107
In het onderzoek is eerst gekeken naar de realisatie ten opzichte van de doelstellingen in
een financieringsaanvraag. Omdat de meeste projecten uit meerdere activiteiten bestaan,
hangt het eindproduct, of de output, af van het succes van die uiteenlopende, maar
samenhangende activiteiten. Bijvoorbeeld bij het opzetten van een digitale bibliotheek zijn
er activiteiten als opleiding van beheerders van de bibliotheek, aanschaf van computers en
software, en het afsluiten van abonnementen op digitale tijdschriften. Iedere activiteit op
zich levert nog geen output op; dit hangt af van de samenhang. De output is een digitale
bibliotheek die gereed staat voor gebruik. Het werkelijk gebruik van die bibliotheek is dan
een resultaat.108 Met resultaat worden de gevolgen bedoeld die toe te dichten zijn aan de
output van het project. De evaluatieve beoordeling van de resultaten is zo dicht mogelijk bij
de realiteit van de projecten gebleven.

| 78 |

Bij de afsluiting van het onderzoek voor deze evaluatie in juni 2011109 waren 102 van de 108
projecten (94 procent)110 met de activiteiten begonnen. Niet alle projecten waren voltooid.
Van de nog onvoltooide projecten is ingeschat111 of de betrokken organisaties de voorziene
activiteiten ook daadwerkelijk kunnen realiseren voor het einde van de uitvoeringsperiode
op 31 december 2011. Voor bijna 70 procent van de projecten geldt dat tegen die tijd alle
voorziene activiteiten uitgevoerd zullen zijn. Voor 85 tot 90 procent van de projecten zal
minimaal de helft van de activiteiten uit de financieringsaanvraag zijn uitgevoerd.
In de registratie van resultaten is een onderscheid gemaakt tussen resultaten op alle
activiteiten en resultaten op één of meerdere activiteiten van een project.112 Bij 34 procent,
zowel in termen van het aantal projecten in de steekproef als in termen van het bedrag aan
financieringstoekenningen, hebben alle in het project opgenomen activiteiten tot resultaat
geleid. Bij 44 procent van het aantal projecten, in termen van financiële steun 57 procent,
heeft minimaal één activiteit tot een aantoonbaar resultaat geleid. Bij elkaar heeft dan 78
procent van de projecten in de steekproef tot een resultaat geleid. De grote projecten
leidden vaker tot resultaat dan kleine (85 procent, respectievelijk 63 procent).
107

108

109

110

111

112

In de analyse zijn de financieringsronde uit 2008 en die uit 2009 steeds onderscheiden en ook grote en
kleine projecten. Uit die gedifferentieerde analyse bleek het verschil tussen de projecten uit 2008 en 2009
gering. Daarom wordt alleen - waar nodig - het verschil tussen grote en kleine projecten aangegeven.
De doelstelling van het project en daarmee de (veronderstelde) resultaatketen bepaalt wat verstaan
moet worden onder output. In de evaluatie is de output vastgesteld per project en dus niet per (sub-)
sector. Het woord resultaat is gebruikt (en niet outcome) om de relatie tot de output zo veel mogelijk te
kunnen constateren.
30 juni 2011 is als cut off datum gehanteerd. Op die datum waren op één na alle projecten uit de
steekproef met de uitvoering gestart.
De zes projecten die niet tot uitvoering zijn gekomen vertegenwoordigen 6,2 procent van het totale
toegekende financieringsbedrag.
De inschattingen per project zijn gemaakt op basis van de geplande activiteiten, de uitgevoerde
activiteiten op de cut off datum, het resterende tijdschema en de eventuele redenen van afwijking van
het tijdschema.
Een inschatting voor de resultaten aan het einde van de periode is niet zinvol, omdat onbekend is of de
uitgevoerde activiteiten tot resultaat zullen leiden.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

6.2

Activiteiten en resultaten per (sub-)sector

Voor de evaluatie is het aantal sectoren of thema’s, zoals genoemd in Tabel 6.1, teruggebracht naar vijf: hoger onderwijs, ander onderwijs, zorg en welzijn, cultuur, en een groep
overige sectoren, waaronder toerisme. Deze indeling is alleen bedoeld als groepering van
individuele projecten, want de Twinningfaciliteit kent geen doelstellingen per sector of
thema en streeft geen samenhang daarbinnen na. De faciliteit is een fonds en geen
programma.
Van de financiële steun is driekwart gegaan naar projecten voor onderwijs (zowel hoger- als
overig onderwijs) zorg en welzijn. De aandelen van onderwijs (43 procent) en van zorg en
welzijn (28 procent) zijn om drie redenen groot uitgevallen. Ten eerste zijn veel Surinaamse
organisaties actief in deze sectoren (zie Hoofdstuk 2). Ten tweede stuurde het beleidskader
in de richting van cursussen en opleidingen (‘kennisuitwisseling’) en vinden die op die
terreinen veel aftrek. En ten derde had de UTSN bij de beoordeling een voorkeur voor
gevestigde en grotere organisaties, zoals gevestigde onderwijsinstituten. Uit de voor de start
van de Twinningfaciliteit veelvuldig genoemde relaties tussen cultuur- en sportorganisaties
in Nederland en in Suriname blijken weinig projecten te zijn gekomen (zie Figuur 6.1).
Figuur 6.1 Thematisch gewicht van onderwijs, zorg en welzijn, en cultuur (in EUR)
€ 536.205

Cultuur 5%

€ 2.825.816

Onderwijs 43%
Zorg en Welzijn 28%
Overig 24%
€ 5.099.019

€ 3.261.833

Onderwijs - academisch en hoger beroepsonderwijs
Zeven grote projecten met de Anton de Kom Universiteit van Suriname (AdeKUS) bepalen
deze subsector (zie Tabel 6.2). Samen zijn ze goed voor EUR 1,75 miljoen, ofwel ruim 15
procent van de middelen van de Twinningfaciliteit. Bij zes ervan gaat het om korte of
langere (academische) opleidingen in Nederland van (toekomstige) Surinaamse docenten.
Vijf van de zeven hebben een hardware component. Verder gaat het om uitwerking van
onderwijscurricula, onderzoekprotocollen en gemeenschappelijk onderzoek, logistieke
ondersteuning door levering van systemen voor studenten- en examenadministratie, en
steun aan administratieve en financiële systemen. Bij de opzet van een bachelor programma
psychologie ondersteunde een Nederlandse docente voor langere tijd de Faculteit der
Maatschappijwetenschappen.

| 79 |

Bevindingen op projectniveau

Omdat de Twinningfaciliteit geen programma is van met elkaar verbonden projecten, heeft
de UTSN de zeven projecten met de AdeKUS onafhankelijk van elkaar beoordeeld. Elk
project streefde afzonderlijke resultaten na, en een mogelijk gezamenlijk effect op
institutioneel niveau bleef buiten beschouwing. Tegelijk met deze project-voor-project
benadering liep een al bestaand integraal programma voor de versterking van de AdeKUS,
dat gebaseerd is op een strategisch plan en met de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR)
wordt uitgevoerd.113 Omdat er voor de financieringsronde van 2008 geen afstemming was
geweest, zag het bestuur van de AdeKUS zich genoodzaakt gedragsregels op te stellen voor
zowel voorstellen voor de ronde van 2009 als voor het bij de projecten betrokken academisch personeel.
Bij twee van de AdeKUS projecten is op alle activiteiten resultaat geboekt. Bij vier andere
was dat het geval voor één of meerdere afzonderlijke activiteiten. Als bepaalde activiteiten
zonder resultaat blijven, kan dat komen door een te korte projectperiode of te weinig geld.
Een voorbeeld is de financiering voor een promotieonderzoek in Nederland van AdeKUS
docenten. Die kan nog geen resultaat hebben omdat zowel de tijd als de financiële
middelen onvoldoende zijn.

| 80 |

Goede resultaten zijn behaald in het project voor bewegingsanalyse van de medische
faculteit van AdeKUS, het academisch ziekenhuis in Paramaribo, de Faculteit der
Bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit in Amsterdam en Heliomare Revalidatie
in Wijk aan Zee. Het project leidde tot integratie van diagnostiek en curatieve behandeling
bij (vooral jonge) patiënten met bewegingsstoornissen (merendeels polio) en een netwerk
rondom diagnostiek, curatieve behandeling en hulpmiddelen, zoals prothesen. Als spin off is
een extra revalidatiearts nu in opleiding en zitten in het netwerk naast Nederlandse partners
de door de Vlaamse Interuniversitaire Raad gesteunde afdeling fysiotherapie van de AdeKUS
academische partners in België.
Een project voor managementscholing leverde twee jaargangen opleiding op aan leidinggevenden uit zowel de private als publieke zorgsector in Nickerie. Dankzij het tijdens de
cursus gegroeide netwerk is de spin off een verbetering van de institutionele samenwerking
rond fysiek en verstandelijk gehandicapten en de problemen van autisme en zelfdoding
onder jongeren. Door de contacten uit het netwerk kwamen er vijf publiek-private
thematische netwerken; drie daarvan waren na een jaar nog actief. De meest opmerkelijke
spin off is dat in Nickerie op initiatief van de cursisten in april 2011 een opleiding
Management, Economie en Recht (en bedrijfskunde) is gestart. Het is de eerste volwaardige
HBO opleiding in Nickerie.114
113

114

Vlaamse Interuniversitaire Raad. University Development Cooperation. AdeKUS-IUC Partner
Programma (PP) for IUC partnerships entering Phase I of IUC co-operation. Het pre-partner programma
startte in 2006; het partnerschap in 2008. Van kleinere omvang zijn andere universitaire samenwerkingsprogramma’s, zoals met de University of the West-Indies.
In oktober 2010 veranderde de voormalige Hogeschool Paramaribo in de Stichting ‘University of Applied
Science and Technology Suriname’ (UNASAT Suriname). UNASAT werkt op basis van curriculumgelijkstelling
met de Hogeschool van Amsterdam. Het diploma wordt daarmee internationaal erkend. De deelnemers aan
de leergang bestuursmanagement hebben (politieke) actie ondernomen voor het aantrekken van een
onderwijsfaciliteit, waarbij erkende HBO diploma’s in Nickerie konden worden verkregen.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Het resultaat van een complex project ter verbetering van de rijstsector is minder.
Academisch onderzoek, toegepast onderzoek en uitvoering zijn hier gekoppeld, en dat op
vier terreinen: watermanagement, bodembeheer, plantveredeling en marktkennis. Er zijn
drie Surinaamse en vijf Nederlandse organisaties en instellingen bij betrokken. Hoewel de
partijen in de aanloop samenkwamen om de componenten te coördineren, ontstond
tijdens de uitvoering onduidelijkheid over de aansturing, de tijdshorizon, praktische
toepasbaarheid van deelproducten en de relatie daar tussen. De oorspronkelijke initiatiefnemer, een boerencoöperatie, was geen partij in het project en raakte ervan vervreemd.115
Tabel 6.2 Resultaten projecten academisch en hoger beroepsonderwijs
Activiteit(en)

Output

Resultaat

Versterking van het Institute of International Relations (IIR)
Opleiding negen studenten in
internationale betrekkingen
en 14 studenten in talen
Spaans en Engels. Levering
van computers voor
documentatiecentrum.

Studenten met goed gevolg
opgeleid. Computers niet in
gebruik. Het documentatiecentrum is niet gerealiseerd.

Internationale betrekkingen is
gerelateerd aan nieuwe
opleiding bestuurskunde. Het
instituut is niet geformaliseerd
binnen de universiteitsstructuur.

Het opzetten van een bachelor-master programma voor bestuurskunde
Ontwikkeling onderwijscurriculum. Vier docenten in
promotietraject.
Installatie studieadministratie.

Eerste jaar bacheloropleiding.
Studieadministratie
functioneert sinds 2010.

Drie docenten hebben
voorbereiding doorlopen; twee
van hen starten promotieonderzoek. Integrale studieadministratie faciliteert zowel studenten
als faculteit.

Bewegingsanalyse voor onderzoek, onderwijs en klinische behandeling
Specialistische opleiding in
bewegingsanalyse en gebruik
apparatuur. Installatie
apparatuur.

Apparatuur in operationele
staat. Diagnostisch–therapeutische overlegstructuur
opgezet.

Diagnose en curatief–therapeutische behandeling van
patiënten. Veel institutionele
spin off.

Landgeschiktheid voor
80 procent gerealiseerd.
Remote sensing in gebruik.
Proefvelden zaadveredeling
gerealiseerd. Training aan
boeren niet gerealiseerd.

Toegepaste landegalisatie leidt
tot betere waterverdeling
en verhoogt het productiepotentieel.

Versterking van de rijstsector
Inventarisatie bodemgeschiktheid. Research zaadveredeling.
Master-trainers geïdentificeerd, maar nog niet opgeleid.
Levering remote sensing
apparatuur voor waterbeheer.

Kenniscentrum op het gebied van bio-energie
Opleiding docenten.
Needs assessment gemaakt.
Onderzoek opgezet.

115

Drie docenten met goed
gevolg opgeleid. Gezamenlijk
onderzoek gestart. Laboratorium (nog) niet geïnstalleerd.

Spin off door relatie met
Staatsolie maatschappij.

Na een ondersteuning aan de ‘Productie Verwerkingscoöperatie Middenstand’, werd het projectvoorstel ingediend door de Technologische Faculteit van AdeKUS en het Anne van Dijk
Rijstonderzoekscentrum in Nickerie. De coöperatie was verder geen partner in de aanvraag.

| 81 |

Bevindingen op projectniveau

Activiteit(en)

Output

Resultaat

Natuurkundeonderwijs op middelbare scholen en academisch niveau
Opleiding amanuenses.
Natuurkunde opstellingen
gemaakt en geleverd.

Twee amanuenses begeleiden
practicum op universiteit en
scholen. Apparatuur voor een
deel geïnstalleerd en in
gebruik genomen. Practicum
training voor natuurkunde
olympiade.

Geen resultaat voor wat betreft
toegepaste didactiek op
middelbare scholen.

Opzetten van een bacheloropleiding psychologie
Aanpassing curriculum.
Training didactiek voor
docenten. Aanpassing
infrastructuur.

Eerste jaar bacheloropleiding
gestart. 25 eerstejaars
studenten volgen onderwijs.

Docenten passen nieuwe
didactiek toe. Verbeterde
studentenadministratie en
(digitale) bibliotheek
functioneren.

Leergang bestuursmanagement Nickerie
Opleiding management op
HBO niveau van bestuurders
in de jeugdzorg en zorg voor
mensen met een handicap.
| 82 |

55 Leidinggevenden hebben
een certificaat behaald.
Kennisuitwisseling op het
gebied van fysiek en
verstandelijk gehandicapten,
autisme en zelfdoding onder
jongeren.

Publiek-private samenwerkingsnetwerken in de jeugdzorg.
Spin off: start eerste HBO
opleiding in Nickerie.

Trainingfaciliteit voor journalisten
Opleiding Surinaamse
docenten in Nederland.
Stagiaires geplaatst bij
mediabedrijven.

Drie docenten met goed
gevolg opgeleid.

Trainingfaciliteit in Suriname
opgericht, maar cursussen zijn
incidenteel.

Overig onderwijs
Hoewel projecten voor academisch en hoger beroepsonderwijs de meerderheid vormen,
zijn er op onderwijsterrein ook projecten voor andere onderwijsvormen, zoals een
opleidingscentrum voor lichaamsverzorging, een vakopleiding voor school drop-outs en
een programma voor huiswerkbegeleiding (zie Tabel 6.3). In deze drie projecten uit de
steekproef ging het om kennisoverdracht van korte duur en om betrekkelijk veel hardware.
Een project voor huiswerkbegeleiding resulteerde in opmerkelijk betere schoolprestaties
van leerlingen uit het binnenland (2009). Andere activiteiten leidden niet tot het voorziene
resultaat: de bibliotheek die even heeft gefunctioneerd is weer opgeheven en de computers
worden vooral voor vrijetijdsbesteding gebruikt.
Het opzetten van een opleidingscentrum voor lichaamsverzorging in Paramaribo is mislukt.
Hoewel leerlingen waren geselecteerd en een eerste opleidingsjaar was begonnen, liep het
vast door problemen tussen de Nederlandse en Surinaamse partners. De UTSN heeft
bemiddeld bij oplossingen voor de veertien ingeschreven leerlingen en het project is
vroegtijdig afgerond. De aangepaste lokalen worden niet voor opleiding gebruikt.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Tabel 6.3 Resultaten projecten ander onderwijs
Realisatie activiteiten

Output

Resultaat

Professionalisering opleiding lichaamsverzorging
Geven van korte cursussen in
Suriname. Bouw infrastructuur.
Levering (deel) van cursus- en
opleidingsmateriaal.

Bouw trainingslokalen
gerealiseerd. Cursus gestart
maar weer stopgezet.

Lokalen worden niet gebruikt
voor opleidingsdoel. Opleiding
wordt niet gegeven.

Verbeterde condities voor
huiswerkbegeleiding.
Bibliotheek niet langer in
gebruik.

91 Procent van de 45
leerlingen met begeleiding
heeft betere schoolresultaten
behaald (2009).

Huiswerk en studiebegeleiding
Opleiding huiswerkbegeleiders. Rehabilitatie computerruimte en bibliotheek.

Vakopleiding kansarme jongeren
Arbeidsmarktanalyse.
Ontwikkeling opleidingscurriculum.
Levering apparatuur voor
vakopleidingen horeca en
technische vakken.

Verbeterde condities voor
vakopleiding. Docenten (nog)
niet aangesteld door het
ministerie van Onderwijs en
Volksontwikkeling. Centrum
gerehabiliteerd, maar nog niet
operationeel.116

Organisatie vakopleidingen
verbeterd.

Zorg en welzijn
De zeven zorg- en welzijnsprojecten zijn bedoeld voor mensen met een beperking, de
gezondheidszorg, werkgelegenheid, de politiek, of combinaties daarvan. De activiteiten
bestaan vooral uit cursussen en nauwelijks uit hardware. Een op bij- en nascholing in de
gezondheidszorg gericht project is door een verstoorde verstandhouding tussen de partners
nooit tot uitvoering gekomen. Vier van de zeven projecten bleken slechts op één of enkele
activiteiten resultaten te hebben behaald (zie Tabel 6.4). Bij drie ging het om twinning
tussen netwerken van organisaties in zowel Nederland als in Suriname, hoewel niet alle
organisaties daadwerkelijk actief waren in de uitvoering ervan. In het project voor coaches
voor moeilijk plaatsbare personen op de arbeidsmarkt participeerden maar liefst veertien
organisaties in Suriname. Deze voorstellen kwamen tot stand door contacten tussen een
Nederlandse consultant, die gespecialiseerd is in het schrijven van voorstellen, en een jonge
Surinaamse organisatie met invloedrijke personen uit de samenleving.
In de projecten voor gebarentaal en voor vrouwelijke ondernemers werd op alle geplande
activiteiten resultaat geboekt. Bij het eerste ging het om het vastleggen van gebaren op
DVD; die is verspreid onder instituties (en personen) die met doven te maken hebben. Het
tweede leidde tot een betere bedrijfsvoering, waarbij vijf vrouwen ook zijn gaan exporteren.
Daarnaast heeft het tot nieuwe initiatieven (spin-off) geleid, zoals de gezamenlijke exploitatie van een business promotion bus en het op coöperatieve basis betrekken van een bank voor
de verstrekking van microkrediet aan onderneemsters.

116

Het centrum is in oktober 2011 in gebruik genomen (na de cut off datum).

| 83 |

Bevindingen op projectniveau

Tabel 6.4 Resultaten projecten zorg en welzijn
Realisatie activiteiten

Output

Resultaat

Verbetering bedrijfsvoering
van 21 onderneemsters.
Tweejaarlijkse beurs voor
vrouwelijke ondernemers.
Mobiele dienstverlening
buiten Paramaribo.

10 Onderneemsters zijn er in
geslaagd de bedrijfsvoering te
verbeteren. De helft van hen
exporteert. Voorlichting over
micro-ondernemerschap.
Concrete spin-off.

Coaching onderneemsters
Training en coaching van
onderneemsters. Organisatie
van een beurs voor onderneemsters.

Opleiding coaches voor op de arbeidsmarkt voor moeilijk plaatsbare personen
Certificatie van 20 coaches.
Opleiding vier managers.
Opzetten database.
Organisatie van conferenties
en media-activiteiten.

Vijf van de 20 gecertificeerde
coaches worden daadwerkelijk
ingezet op het gebied van
arbeidsvraagstukken.

Plaatsing van 30 mensen op de
arbeidsmarkt. De database
wordt gebruikt door coaches.
Strategisch plan gepresenteerd
aan overheid.

Verbetering van de positie van mensen met een beperking
Opleiding 30 personen.
Levering test en trainingfaciliteiten.
| 84 |

Tests op bescheiden schaal
toegepast binnen het
revalidatiecentrum. Testcentrum niet volledig. Trainingsapparatuur geplaatst, maar
trainingcentrum niet
operationeel.

Enkele opgeleide personen
kunnen de kennis toepassen in
hun dagelijks werk.

Omgaan met seksualiteit en seksueel geweld
Training van 42 medewerkers
van twee organisaties.
Beleidsplan opgezet. Pilot
ambulante begeleiding
gerealiseerd. Vastlegging van
werkprotocollen.

Hulpverleners structureel
voorbereid op omgaan met
seksueel geweld en trauma’s.

Eén organisatie heeft
zelfstandig en op eigen
initiatief materiaal vervaardigd
(gebaseerd op protocollen)
voor ouders en jongeren. Bij
de tweede organisatie geen
resultaten.

Verhoging van kansen van vrouwen in de politiek
Korte trainingen voor
vrouwen. Uitwerking en
levering cursusmateriaal.

112 Vrouwen getraind. Cursus- Niet aantoonbaar meer
materiaal is in gebruik.
vrouwen in de politiek.

Gebarentaal
Training vijf bestuursleden.
Tien bijeenkomsten gerealiseerd voor vastlegging
gebaren. Productie DVD.

DVD voor gebarentaal in ruime
mate ter beschikking gesteld
aan Surinaamse organisaties.
DVD verkocht aan andere
belangstellenden.

De DVD (en media aandacht)
heeft geleid tot meer
erkenning voor de problematiek van doven in Suriname.

Geen

Geen

Nascholing gezondheidszorg
Geen

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Cultuur
Drie van de vier projecten uit de steekproef hebben het behoud van Suriname’s cultureel
erfgoed tot doel (zie Tabel 6.5). Eén betreft de bouw en de opzet van een museum en een
galerie in het dorp Pikienslee aan de Boven Surinamerivier. Daarmee wil men inkomsten
voor de plaatselijke Saramaccaners (nakomelingen van Marrons) genereren en hun
cultureel erfgoed onder de aandacht van een breder publiek brengen. Het project heeft
resultaat geboekt op alle activiteiten: het museum is open voor bezoekers, in de galerij
wordt kunst verkocht, en er is een uitwisselingsprogramma tussen Surinaamse en
Nederlandse kunstenaars. Het museum is veelvuldig de bestemming van schoolreisjes en
draagt zo bij aan de culturele opvoeding van scholieren.
In een ander project willen de indieners gebouwen en monumenten in Paramaribo
bewaren die deel uitmaken van Suriname’s cultureel erfgoed.117 Zij doen dat door een model
voor rehabilitatie en exploitatie te introduceren dat zowel middelen van private investeerders als bijdragen uit de publieke sector gebruikt. Naast cultuurbehoud gaat het om
toerisme en vakopleiding. Ten tijde van de evaluatie stond alles startklaar maar ontbrak nog
een overeenkomst met de Surinaamse overheid. Op dat moment was het enige tastbare
resultaat het gebruik van een inventarisatie van de geschiedenis van panden en verhoogde
media-aandacht.
| 85 |
Tabel 6.5 Resultaten projecten cultuur
Realisatie activiteiten

Output

Resultaten

Ontwikkeling museum en galerie in Pikienslee
Aanleg infrastructuur.
Training van mensen uit
Pikienslee in hospitality,
horeca en administratie.
Kunstuitwisseling.
Fototentoonstelling
gerealiseerd.
Aandacht onderwijs voor
cultureel erfgoed.

Museum en galerie Marron
cultuur in gebruik. Lokale
mensen werkzaam in de
horeca en administratie.
Uitwisseling kunst tussen
Surinaamse en Nederlandse
kunstenaars.

Museum Marron cultuur
ontvangt bezoekers (inclusief
scholieren) en genereert
inkomsten.
Verkoop kunst door uitwisseling Nederland- Suriname.

Versterking brassbands en blaasorkesten
Korte cursussen gerealiseerd
tijdens 10-daags bezoek.
Repetities en concerten met
drie orkesten. Muzikaal
onderwijs op enkele
basisscholen en in de
jeugdgevangenis.

117

Kennis behandeling muziekinstrumenten. Inschrijvingen
vervolgonderwijs.
Concerten hebben aandacht
gevestigd op blaasinstrumenten.

Geen effect op de aard en
kwaliteit van het muziekonderwijs op de Nationale
Volksmuziekschool (NVMS) in
Paramaribo.

Het oude deel van de hoofdstad heeft UNESCO Wereld Erfgoedstatus.

Bevindingen op projectniveau

Realisatie activiteiten

Output

Resultaten

Organisatie NV volledig
voorbereid. Eerste object voor
aankoop en restauratie is
geïdentificeerd. Identificatie van
zeven institutionele aandeelhouders. De geschiedenis van
panden in Paramaribo is in kaart
gebracht. De privaatrechtelijke
structuur is (nog) niet
gerealiseerd.

Gebruikt van de historische
kennis over de panden.
Media-aandacht verhoogd.

Gebouwd erfgoed
Voorbereiding organisatiestructuur voor privaatrechtelijk
model voor gebouwd erfgoed.
Equity capital geïdentificeerd.
Jongeren geïdentificeerd voor
vakopleiding.

Muziek voor Gemeenschapsopbouw
Bijscholing van 32 muziekleerkrachten en 60 aankomende
dirigenten en koorleiders.
Muziekles aan 80 leerlingen.
Inrichting muziekbibliotheek.

Opgeleide muziekdocenten.
Infrastructuur om jeugd en
muziekvorming te stimuleren.
Opzet koorschool.

Koren treden op. Beter
opgeleide muziekdocenten/
dirigenten. Infrastructuur.
Banden met muziekscholen en
conservatorium.

Overige thema’s
| 86 |

Er is een restcategorie met negen projecten (zie Tabel 6.6). Twee daarvan spelen op het
gebied van lokale radio en twee zijn er van de Maritieme Autoriteit van Suriname. Van een
project voor herstel van gebruikt gereedschap, uitgevoerd met de Centraal Penitentiaire
Instelling (CPI) van Suriname, kon niet ter plaatse worden vastgesteld of het daadwerkelijk
was uitgevoerd.118 Bij geen van de projecten in deze categorie werden resultaten behaald op
alle in de financieringsaanvraag genoemde activiteiten.
Een project voor de bouw van een regionale werkplaats voor houtbewerking in het
binnenland (Botopasi) is gerealiseerd, maar de werkplaats is niet of nauwelijks gebruikt.
Alle betrokkenen betreuren dat. Naast de technische reden dat voor bewerking geschikte
houtsoorten niet op korte afstand aanwezig zijn, speelde onduidelijkheid over eigendom en
gebruiksrecht van de werkplaats.119
De resultaten van de projecten ter versterking van lokale radio- en tv-stations kunnen niet
los van elkaar worden gezien en niet los van de betrokkenheid van één van de Nederlandse
partners bij een eerder project uit het Fonds Ontwikkeling voor het Binnenland.120 De UTSN
heeft verschillende aanvragen in twee trajecten samengebracht: één voor technische
training en koppeling aan Nederlandse lokale radiostations en één voor verbetering van de
118

119

120

Omdat dit project niet kon worden bezocht, is het beoordeeld op basis van geschreven materiaal en
interviews met de partnerorganisatie in Nederland.
De UTSN kent geen systeem voor de overdracht van eigendom van vaste en vlottende activa. Wat
‘regionaal’ in de lokale context betekent is niet vastgesteld en er bestaat onduidelijkheid wie er recht
hebben om gebruik te maken van de werkplaats. Ook conflicten in de persoonlijke sfeer speelden een rol.
Afzonderlijke initiatieven zijn door de UTSN bij elkaar gebracht, die uiteindelijk resulteerden in
projecten met twee Nederlandse penvoerders. De UTSN heeft aangedrongen op afstemming tussen die
partners.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

inhoud van radioprogramma’s. De twee trajecten met grotendeels dezelfde partners in
Suriname vereisten nadere afstemming, maar dat is moeizaam verlopen. Bij twee radiostations zijn de activiteiten weliswaar allemaal uitgevoerd en hebben ze ook tot resultaat geleid,
maar de Surinaamse partners waren meer geïnteresseerd in de technische aspecten van
zend- en opnameapparatuur en minder in kwaliteitsverbetering van radioprogramma’s of
koppeling aan Nederlandse lokale omroepen. Daarom waren zij er niet echt tevreden mee.
Een project van de Maritieme Autoriteit Suriname was de opleiding van twee geselecteerde
kandidaten aan het Sea Transport College in Rotterdam tot hydrografische surveyors.
Ondanks meerdere herkansingen haalde geen van beiden het diploma, maar zijn wel
werkzaam op het gebied van hun opleiding.
Tabel 6.6 Resultaten projecten in overige thema’s
Realisatie activiteiten

Output

Resultaat

Regionale werkplaats aan Boven Surinamerivier
Bouw werkplaats.
Levering machines voor
werkplaats.

Werkplaats met machines
opgeleverd en – inclusief de
stichting - overgedragen aan
lokale gemeenschap.
Eigendom onduidelijk. Geen
regionale functie.

Werkplaats niet in gebruik.

| 87 |

Drie lokale radiostations (twee projecten)
Koppeling aan lokale
omroepen in Nederland. Korte
training van programmamakers. Leverantie van opnameen zendapparatuur.

Verbeterde ruimtes voor
opname eigen programma’s.
Tien radiomakers getraind in
het maken van programma’s.
Back-up zenders met enige
vernieuwing houden zenders
in de lucht.

Uiteenlopende resultaten per
zender. Eigen radioproducties
gemaakt. Enige uitwisseling
van programma’s met lokale
omroepen in Nederland.

Onbekend of gereedschap
voor herstel wordt aangeboden aan CPI.

Onbekend.

Drie consulenten parttime
werkzaam voor pluimveehouders.
Er is geen opleidingscentrum.

Pluimveehouders gebruiken
diensten consulenten. Geen
inkomensgeneratie voor de
brancheorganisatie.

Loodsen hebben diploma
behaald en zijn in functie.

Alle loodsen zijn in dienst bij
de Maritieme Autoriteit
Suriname (MAS) en volgen de
praktijkopleiding; MAS levert
meer loodsdiensten (in tijd).

Recycling gebruikt gereedschap
Training in recycling gereedschap. Container gebruikt
gereedschap geleverd.
Pluimvee ontwikkeling
Opleiding 15 pluimvee
consulenten. Uitwerking plan
voor pluimvee opleidingscentrum.
Opleiding loodsen
Opleiding van tien loodsen.

Bevindingen op projectniveau

Realisatie activiteiten

Output

Resultaat

Opleiding hydrografische surveyors
Opleiding twee surveyors in
Nederland.

Surveyors hebben opleiding niet
succesvol afgerond, maar zijn
wel in functie.

Beide surveyors dragen bij aan
MAS planning en uitvoering
watermanagement.

Versterking van het bedrijfsleven door de Vereniging Bedrijfsleven Suriname
Verbetering toegankelijkheid,
vormgeving en inhoud van
informatiemateriaal
(vormgeving, website,
documentatiecentrum).

Kwaliteit jaarverslag en
informatiemateriaal verbeterd.
Documentatiecentrum en
Engelstalige website zijn niet
gerealiseerd. Internationale
toegankelijkheid niet verbeterd.

Jaarverslag en public relations
materiaal zijn toegankelijker.

Armoedebestrijding jongeren in Para
Training van trainers. Inrichting
studieruimte – mediatheek.

6.3
| 88 |

Advisering aan derden.
Centrum (nog) niet operationeel.

(Nog) geen resultaten.

Capaciteitsversterking

De projecten dienden bij te dragen aan capaciteitsversterking van de Surinaamse partner.
De beschrijving van de resultaten in de vorige paragraaf omvatte ook de activiteiten
daarvoor: training of opleiding (versterking van human capabilities), verbeteringen in
huisvesting of uitrusting; en versterking van management, processen en procedures.
De UTSN heeft in de beoordeling van aanvragen specifiek gelet op kennisuitwisseling en
kennisoverdracht. In alle projecten op twee na uit de steekproef is er sprake van enige
kennisoverdracht van Nederlandse naar Surinaamse organisaties, terwijl bij 76 procent ook
expliciet activiteiten werden opgenomen ter versterking van de Surinaamse organisatie.121
De grote projecten bevatten vaker en meer activiteiten daarvoor dan de kleine. In Figuur 6.2
staat welk deel van de activiteiten van projecten uit de steekproef expliciet was gericht op de
versterking van de Surinaamse partner (ongeacht het aantal of het resultaat van die
activiteiten). Daarbij worden activiteiten voor de totale organisatie en activiteiten alleen
voor een specifiek, vaak technisch, onderdeel onderscheiden.

121

Eén project is niet van start gegaan, de andere vroegtijdig beëindigd.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Figuur 6.2 Activiteiten gericht op institutionele versterking van de Surinaamse partner (percentage)

gericht op totaal

gericht op onderdelen

geen specifieke activiteiten

0%

10%
alle projecten

20%

30%

40%

grote projecten

50%

60%

kleine projecten

Noot: exclusief voorbereidende projecten en projecten met meerdere fases geteld als één project (n=32).
| 89 |

Om te beoordelen of de op institutionele versterking gerichte activiteiten resultaat hebben
gehad is in de evaluatie uitgegaan van het concept van endogene ontwikkeling: Een
organisatie kan alleen zelf een bepaalde capaciteit ontwikkelen,122 een externe partij kan dat
steunen, versterken en faciliteren, maar niet opleggen.123 In een eerdere IOB evaluatie124 is
dat uitgewerkt aan de hand van door Baser en Morgan gebruikte concepten (zie Bijlage 4).125
De beoordeling van het resultaat voor wat betreft de institutionele capaciteit van de
Surinaamse organisaties is daarvan afgeleid. Daarbij zijn twee bekwaamheden ingeschat: (1)
die om diensten te leveren en (2) die om extern banden aan te gaan.
Bij de bekwaamheid om diensten te verlenen gaat het er om dat de gebruikers ervan moeten
kunnen rekenen op een constant aanbod in termen van frequentie, kwaliteit en kwantiteit.
De bekwaamheid om banden aan te gaan met derden betreft netwerken, het aangaan van
strategische allianties op lokaal, nationaal of zelfs internationaal niveau, actief participeren
in overkoepelende organisaties en zich toegang verschaffen tot kennisnetwerken.
Van de 32 onderzochte organisaties blijken de projecten bij 19, ofwel bijna 60 procent, te
hebben bijgedragen aan hun capaciteit om diensten constant te verlenen. Dat gold vaker
122

123

124

125

European Commission (2005). Institutional Assessment and Capacity Development. Aid Delivery Methods.
Brussels: EC.
Boesen, N. (2005). Looking forward; a results-oriented model. Washington: Development Outreach, World
Bank Institute.
IOB (2011). Facilitating resourcefulness. Evaluation of Dutch support to capacity development. IOB Report 336. The
Hague: Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Baser, H., Bolger, J. and Morgan, P. (2006). Capacity, Change and Performance. European Centre for
Policy Development Management. Maastricht: ECDPM.

Bevindingen op projectniveau

voor organisaties met kleine projecten dan voor organisaties met grote projecten.
Institutionele versterking was bij kleine projecten wel minder vaak een expliciete activiteit.
Een voorbeeld van het vermogen om diensten aan te bieden zijn activiteiten voor de opzet
van permanente opleidingscentra. Die hebben in vrijwel alle gevallen (nog) geen resultaat
bereikt. Het aanbieden van dergelijke diensten is ingewikkeld en mogelijk onderschat. Een
opleidingscentrum voor lichaamsverzorging, een revalidatie- en testcentrum voor mensen
met een beperking, een opleidingscentrum voor de pluimveesector, een trainingscentrum
voor boeren in de rijstsector, en een kenniscentrum voor de bio-energie zijn (nog) niet van
de grond gekomen. Ook een regionale werkplaats in het binnenland heeft niet tot een
duurzaam resultaat geleid.
In het beleidskader werd een voorkeur geuit voor organisaties die deel uitmaken van
netwerken. Bij enkele financieringsaanvragen zijn meerdere organisaties betrokken, zowel
aan Surinaamse als aan Nederlandse zijde, waardoor de Twinningfaciliteit al impliciet
bijdraagt aan de capaciteit om banden aan te gaan met externe instellingen. Zo hebben de
projecten voor opleiding van arbeidscoaches en het revalidatiecentrum samen een
twintigtal partners aan Surinaamse zijde en het project voor de rijstsector vijf partners in
Nederland en drie in Suriname.
| 90 |

Bij 15 van de 32 onderzochte organisaties heeft de Twinningfaciliteit bijgedragen aan hun
bekwaamheid om banden aan te gaan met andere organisaties in binnen- en buitenland. In
Suriname bestaan meerdere, vrij losse netwerken waarin leden op vrijblijvende wijze
participeren en die vooral op uitwisseling van informatie en ervaringen zijn gericht. Zo
bestaan het Binnenland Overleg en netwerken voor gezondheidszorg, habitat, onderwijs,
sociaal welzijn, gender en ontwikkeling. Het relatieve regionale isolement van Suriname
belemmert de deelname aan internationale netwerken, ook in Zuid-Amerika of de Caraïben.
De projecten uit de Twinningfaciliteit blijken op twee manieren te hebben bijgedragen aan
de verbreding of de bestendiging van netwerken:
• Op nationaal niveau heeft het uitvoeren van concrete activiteiten organisaties geprikkeld
tot samenwerken of bestaande samenwerking verdiept. Het concrete projectwerk biedt
een leerschool voor beter samenwerken; daarin moeten partners een evenwicht zoeken
tussen eigen en gemeenschappelijke belangen. Een voorbeeld zijn de managementcursussen in Nickerie, die leidinggevenden uit de publieke en de maatschappelijke sector
voor zorg en welzijn bij elkaar brachten. De persoonlijke contacten groeiden eerst tot
informele, en later tot institutionele netwerken uit. Ook projecten met veel partners,
zoals dat van de coaches voor moeilijk plaatsbare personen op de arbeidsmarkt,
stimuleerden tot samenwerking en netwerkvorming.
• Het contact met Nederlandse partners bracht voor de Surinaamse organisaties toegang
tot andere, veelal Nederlandse, en in een enkel geval internationale netwerken. Dat kon
op professioneel gebied zijn (bijvoorbeeld door de interuniversitaire samenwerking) of
met thematisch verwante actoren in Nederland (bijvoorbeeld contacten met lokale
radiomakers in Nederland).

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

In kleine projecten werden minder resultaten op de deze bekwaamheden geboekt dan in
grote. Figuur 6.3 toont de versterking van de bekwaamheid om diensten te leveren en
netwerken aan te gaan.
Figuur 6.3 Institutionele versterking op basis dienstverlening en netwerken (aantallen projecten)
20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0

versterking diensten
wel

gedeeltelijk

netwerken
niet

onbekend

Noot: Exclusief voorbereidende projecten en projecten met meerdere fases zijn geteld als één project (n=32).

6.4

Duurzaamheid

Omdat activiteiten soms nog onafgerond of recent zijn voltooid, kan IOB geen evidence-based
uitspraken doen over de duurzaamheid ervan. Wat IOB wel onderzocht is of aan bepaalde
voorwaarden voor duurzaamheid is voldaan.126
De duurzaamheid van veel projecten hangt vooral af van de deelnemers aan opleidingen
en trainingen. Maar in hoeverre hun kennis beklijft en zij die later gebruiken, is niet in
deze evaluatie onderzocht. Duurzaamheid is hier beperkt tot institutionele en financiële
duurzaamheid.
Wat betreft institutionele duurzaamheid ligt er de vraag: Zijn organisaties die na afloop
van een project verantwoordelijk worden voor de voortzetting van de resultaten daartoe
toegerust? In 18 van de 32 projecten in de steekproef hebben de Surinaamse partner(s)
daarvoor voldoende institutionele capaciteiten. Ze hebben een permanente structuur of
zijn ingebed in een grotere organisatie (bijvoorbeeld een faculteit binnen de universiteit). Bij de overige 40 procent is dat niet het geval of mag het worden betwijfeld. Daar is
de Surinaamse partner opgehouden de activiteiten uit te voeren (voorbeeld: opleidings126

Door deze benadering verschuift het perspectief van een ex-post constatering naar een ex-ante
inschatting.

| 91 |

Bevindingen op projectniveau

centrum voor lichaamsverzorging). Of hij wordt niet erkend (voorbeeld: instituut voor
internationale relaties). Of de verantwoordelijkheid is overgedragen aan de gemeenschap
zonder nadere duiding wie waarvoor verantwoordelijk is (voorbeeld: regionale werkplaats in Botopasi). Er is ook weinig kans op institutionele duurzaamheid wanneer veel
actoren bij een project zijn betrokken en niet vastligt wie verantwoordelijk is voor de
resultaten (bijvoorbeeld: project voor arbeidscoaches voor moeilijk plaatsbare personen
op de arbeidsmarkt).
De vraag bij het perspectief op financiële duurzaamheid is of een project op structurele
wijze over middelen kan beschikken of die kan genereren om minimaal de operationele
kosten te dekken. Slechts bij enkele was van te voren bedacht wat er na de steun van de
Twinningfaciliteit aan fondswerving moest worden gedaan om de resultaten voort te
kunnen zetten. Structureel eigen inkomsten genereren is uitzonderlijk en gebeurt alleen als
het een logisch gevolg is van een activiteit zelf, zoals de bevordering van ondernemerschap
bij vrouwen, kunstverkoop, of het exploiteren van gerehabiliteerde historische panden. In
een enkel geval gebeurde het, zonder dat het een logisch gevolg was van de activiteit zelf.
Een voorbeeld is het project voor bewegingsanalyse, waar de geleverde dienst mogelijk kan
worden toegevoegd aan het pakket verzekerde behandelingen van de gezondheidsverzekering in Suriname.
| 92 |

De organisaties in Suriname blijken zelden voorbereid om toekomstige lasten te dragen. Ze
rekenen er op dat derden dat doen. Die derden kunnen externe partijen zijn, maar ook de
overheid. Eén van de eisen voor een financieringsaanvraag was dat de uit het project
voortkomende (toekomstige) operationele kosten niet ten laste komen van de begroting
van de centrale overheid. Omdat semipublieke instellingen zoals de universiteit toegang
hadden tot de Twinningfaciliteit, kon men redelijkerwijs niet veronderstellen dat er in het
geheel geen lopende kosten ten laste van de overheidsbegroting zouden zijn. Van de
projecten in de steekproef blijken bij 37 procent de lopende kosten grotendeels ten laste
van de overheid te komen. Daarbij zijn de projecten met de universiteit meegeteld. Die
drukken in formele zin weliswaar op de universiteitsbegroting, maar die is weer grotendeels
afhankelijk van de centrale overheidsbegroting.
Zes van de 32 projecten, ofwel 19 procent, leveren resultaten op die institutioneel en
financieel duurzaam zijn (zie Figuur 6.4). Als daarbij de resultaten worden opgeteld die op
onderdelen duurzaam zijn, dan stijgt dat naar ruim de helft (56 procent) van het aantal
projecten in de steekproef (en 61 procent in termen van het bedrag aan financiële steun).
Kleine projecten blijken maar iets minder duurzaam te zijn dan grote.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Figuur 6.4 Duurzaamheid van de resultaten (aantallen projecten)
14
12
10
8
6
4
2
0

duurzaam
kleine projecten

duurzaam op
onderdelen

niet duurzaam

grote projecten

onbekend
totaal

Als we nu de realisatie van de activiteiten, de resultaten en de duurzaamheid daarvan in
samenhang bekijken, dan valt op dat hoewel een hoog percentage (85 tot 90 procent) van
de projecten in korte tijd tot uitvoering is gekomen, slechts een derde daarvan op alle
activiteiten tot het voorziene resultaat heeft geleid. Ruim 40 procent heeft resultaat behaald
op onderdelen. Voor deze score zijn drie verklaringen. Ten eerste waren de tijdsduur of
financiële vereisten van niet alle projecten even realistisch geformuleerd. Om financiering
te verkrijgen worden voorstellen immers zo positief mogelijk gebracht. Een tweede reden is
dat door de aard van de activiteiten (opleiding bijvoorbeeld) de resultaten veelal pas op
middellange termijn zichtbaar worden. Een derde factor is onderschatting van de complexiteit van twinning, dat wil zeggen van de complexiteit om nieuwe structurele opleidingscentra op te zetten in Suriname en van twinning zelf. Organisaties kunnen wel ervaring hebben
met de uitvoering van een project, maar voor velen was uitvoering samen met een partner
van overzee nieuw. Niet al die resultaten blijken duurzaam te zijn in institutioneel of
financieel opzicht. De realisatie van de activiteiten, de resultaten en de duurzaamheid
daarvan worden in samenhang in Figuur 6.5 geschetst.

| 93 |

Bevindingen op projectniveau

Figuur 6.5 Realisatie resultaten en duurzaamheid (percentage)
100
90
80 20
70
60

44

50
40
30

37

70

20

34

19

10
0

realisatie
op alle activiteiten

6.5

resultaten

duurzame resultaten

op minimaal één activiteit

Conclusies

| 94 |

Voorafgaand aan de uitvoering van de Twinningfaciliteit werd verwacht dat er vanuit een
veelkleurig palet aan sectoren en thema’s aanvragen zouden komen. Daarom werd de
toegang tot de faciliteit ‘zo breed mogelijk’ gehouden. Die verwachting is niet uitgekomen.
Bijna driekwart van het fonds is gebruikt voor onderwijs, zorg en welzijn. Een zesde deel
ging naar universitaire samenwerking. Vanuit de sectoren cultuur, sport, milieu en toerisme
is nauwelijks gebruik gemaakt van de faciliteit, ook omdat daar andere fondsen voor waren.
Het realisatieniveau is hoog, zeker gelet op de ervaringen met de uitvoering van programma’s in het verleden. Niet alle projecten brengen het verwachte resultaat. Dat komt door de
korte tijdshorizon, de onderschatting van de complexiteit om op structurele basis nieuwe
voorzieningen op te zetten of ook door de eisen die twinning aan elk van de partners stelt.
Bijna alle projecten hebben op een of andere manier bijgedragen aan kennisuitwisseling,
terwijl ruim driekwart ervan specifieke activiteiten bevatte voor institutionele versterking
van de Surinaamse organisatie(s). Voor wat betreft de capaciteit van de Surinaamse
organisatie om diensten aan te bieden of deel uit te maken van bredere netwerken heeft dat
ook tot resultaat geleid. Daarmee is in belangrijke mate voldaan aan de doelstelling
betreffende capaciteitsversterking.
De resultaten van de projecten zijn vaker niet dan wel duurzaam. Dat geldt vooral voor de
financiële duurzaamheid. De gebrekkige duurzaamheid is mede te verklaren door de
geringe aandacht voor de institutionele inbedding in de beoordeling van projectvoorstellen. Ook de gekozen projectbenadering speelt een rol, omdat samenhang en synergie
binnen een sector of binnen een organisatie buiten beeld blijven. Slechts de helft van de

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

behaalde resultaten kan worden vastgehouden zonder beroep toe doen op financiële
middelen van derden, inclusief die van de Surinaamse overheid.

| 95 |

7
Balans

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

In dit hoofdstuk maakt IOB op grond van de bevindingen van het onderzoek de balans op.
Dat doet zij aan de hand van vier thema’s:
1) De wijze waarop de opzet van de Twinningfaciliteit van invloed is geweest op de
resultaten.
2) De efficiëntie van twinning zoals toegepast bij de faciliteit.
3) De relevantie van de Twinningfaciliteit voor de algemene doelstellingen
4) De factoren die belangrijk zijn voor succes bij twinning.

7.1	De opzet en het beleidskader: laat duizend bloemen
bloeien; meer of minder sturen?
Vooral twee kenmerken van de vormgeving van de Twinningfaciliteit hebben de resultaten
sterk beïnvloed:
a) De Twinningfaciliteit is een fonds dat projectvoorstellen ondersteunt. De toekenning
van financiering wordt geleid door het aanbod van afzonderlijke aanvragen. De faciliteit
is dus geen programma van onderling met elkaar verbonden projecten. De samenhang
met andere projecten in dezelfde sector en regio of binnen hetzelfde instituut werd
weliswaar in de beoordeling van de financieringsaanvragen meegenomen, maar was
niet bepalend.
b) De opzet was om zo min mogelijk te sturen op thematische en sectorale prioriteiten of
op type organisaties. Door de extra aandacht voor districten buiten Paramaribo heeft
tijdens de tweede ronde van 2009 wel enige sturing plaatsgevonden. In de beoordeling
is rekening gehouden met een zekere spreiding over sectoren, maar het is geen kritische
factor geweest.
Omdat bevordering van de samenwerking tussen Nederlandse en Surinaamse organisaties
de belangrijkste drijfveer was achter de faciliteit en twinning als middel daarvoor vaststond,
werd de noodzaak om sectoraal of thematisch te sturen minder gevoeld. De beleidsmakers
gaven deze benadering als motto mee: ‘laat duizend bloemen bloeien’. Daarbij ging het er
niet om een gestructureerd programma op te zetten; het twinningmechanisme zelf zou
projecten genereren waaraan behoefte bestond. Een niet nader uitgewerkte veronderstelling bij deze opzet was dat de optelsom van afzonderlijke projecten zou leiden tot effecten
op hoger niveau, namelijk tot ‘een kritische massa op het maatschappelijk middenveld’.
Daarmee zou een resultaat worden bereikt zonder daarop te sturen.
De gekozen benadering van weinig sturing heeft enkele voordelen gehad:
a) Zij beantwoordde aan de wens van de Nederlandse overheid om zo min mogelijk te
interveniëren in de inhoudelijke opzet van de Twinningfaciliteit.
b) Zij droeg bij aan de snelheid waarmee projecten in de eerste ronde konden worden
geïdentificeerd en goedgekeurd.

| 97 |

Balans

c) Zij paste in het experimentele karakter van de faciliteit: al doende zou men leren.
Omdat meerdere projectrondes voorzien waren zou men de uitvoering geleidelijk
kunnen bijstellen (uiteindelijk zijn er maar twee uitgevoerd).
d) Het besluit om geen thematische of sectorale prioriteiten af te bakenen was ook
bedoeld om veel aanvragen te krijgen. Want men was bang voor een kleine absorptiecapaciteit in de Surinaamse samenleving. In die opzet is men geslaagd. Door het grote
aantal projectvoorstellen kon niet alleen onderuitputting worden voorkomen, maar
waren er ook meer mogelijkheden om op kwaliteit te selecteren.
e) Het draagvlak voor de Twinningfaciliteit kon snel worden vergroot. Aanvankelijk
bestond in Suriname enige scepsis en speelden enkele controverses, maar door snel een
aantal projecten goed te keuren kon het initiatief zich ‘bewijzen’. Dat heeft het
draagvlak ervoor verstevigd.

| 98 |

Uit de bevindingen van IOB zijn ook nadelen gekomen. Door af te zien van thematische of
sectorale sturing werd de portofolio aan projecten geheel afhankelijk van het aanbod.
Omdat ze afzonderlijk op inhoud werden beoordeeld, en minder vanuit een analyse van de
prioritaire behoeften van een instituut, sector of regio was moeilijk in te schatten of de
aanvragen en de resulterende projecten een kritisch belang hadden voor zo’n regio, sector
of instituut. Dat kwam ook omdat het ministerie en de UTSN weinig in vooronderzoek
investeerden. Hoewel de kennis van NIKOS benut is bij de beoordeling van de aanvragen in
een bredere context, is toch weinig zicht gekomen op de doorwerking van de projecten in
een breder verband.
De zeven projecten van de AdeKUS die samen een zesde van de totale financiering vertegenwoordigden, zijn een voorbeeld daarvan. De aanvragen voor de financieringsronde van
2008 werden gedaan door onafhankelijk van elkaar opererende faculteiten of universitaire
instituten, die pas op het allerlaatste moment goedkeuring aan het universiteitsbestuur
vroegen. Die aanvragen hielden onvoldoende rekening met het Strategisch Beleidsplan van
de universiteit of met het lopende samenwerkingsverband met de Vlaamse universiteiten
(VLIR). Voor de financieringsronde van 2009 heeft het universiteitsbestuur toen maatregelen getroffen om tot een betere afstemming te komen.
IOB constateert dat de Twinningfaciliteit tegen dilemma’s aanloopt die bekend zijn van
andere twinningprogramma’s, zoals bij gemeentelijke samenwerking. Met veel sturing en
nadruk op professionaliteit loopt men het risico het enthousiasme en de persoonlijke
betrokkenheid te ondermijnen. Maar bij onvoldoende sturing dreigt versnippering van
projecten en is er onvoldoende aandacht voor de afstemming met bestaande activiteiten op
hetzelfde terrein en inbedding in de institutionele structuur. Bij de uitvoering van de
faciliteit vond de besluitvorming teveel plaats op basis van een ongestuurd aanbod van
individuele projecten waarbij te weinig aandacht was voor de noodzaak van meer op analyse
gebaseerde en gestuurde keuzes.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

7.2

Efficiëntie: is twinning duur?

IOB stelt hier drie aspecten van efficiëntie aan de orde:
1) Waaraan zijn de financieringen besteed en was dat in overeenstemming met de
voorwaarden?
2) Wat zijn de eigen bijdragen van de ontvangende organisaties geweest?
3) Wat is er bekend over de kosten-baten verhouding bij de projecten?

Classificatie van uitgaven
Dat de Twinningfaciliteit gericht is op kennisuitwisseling door twinning betekent een grote
inzet van human resources en van contacten tussen mensen die fysiek op negen uur vliegen
van elkaar wonen. Dit betekent dat stevige communicatiekosten onvermijdelijk zijn en
resulteert in flinke personeels- en reiskosten op de projectbegroting. Op basis van de
financieringstoekenningen kan worden afgeleid dat de som van deze kosten bijna driekwart
van alle uitgaven beslaat. De kosten voor Nederlands personeel en de daarmee samenhangende reiskosten bedragen ongeveer 50 procent van de totale begroting (zie Tabel 7.1).127
Tabel 7.1 Kosten personele inzet TF (begroot in EUR en percentage)
Kosten personele inzet

EUR

Procent

Totale begroting (incl. eigen bijdrage)

14.874.526

100

Personeelskosten Nederland

4.762.680

32,0

Personeelskosten Suriname

2.513.592

16,9

Reiskosten

3.460.798

23,3

Personeels- en reiskosten

10.737.070

72,2

Van de begroting is verder ongeveer 25 procent besteed aan fysieke infrastructuur en aan
aanschaf van apparatuur. Dat is in overeenstemming met de limiet uit het subsidiekader.
Doordat enkele Nederlandse partners ten onrechte hebben gedacht dat goederen alleen in
Nederland aangeschaft mochten worden zijn niet alle leveranties van apparatuur kostenefficiënt geweest. In overeenstemming met de financieringsvoorwaarden zijn vrijwel alle
activiteiten in Suriname uitgevoerd en niet in Nederland (behoudens enkele opleidingen
aan universiteiten en hogescholen).

Hefboomwerking
Voor het toekennen van financiële steun was een eigen bijdrage vereist van minimaal 5
procent van de projectsom voor kleine projecten, en 15 procent voor grote. Deze eigen
bijdrage diende aangetoond te worden op het moment van de financiële afsluiting van een
project. Voor grote projecten was een accountantscontrole vereist.

127

Inschatting op basis van gegevens van de UTSN per 30 juni 2011. Kosten kunnen pas exact worden
bepaald als de activiteiten gerealiseerd zijn. Omdat een aantal projecten nog in uitvoering zijn kan
slechts een schatting worden gemaakt. Een marge van 5% is aangehouden.

| 99 |

Balans

In de praktijk blijkt de hefboomwerking of leverage, dat wil zeggen de hoeveelheid middelen
die voor het project beschikbaar zijn naast de financiering, hoger te zijn. Participerende
organisaties, zowel aan Surinaamse als Nederlandse zijde, hebben soms meer bijgedragen
dan het minimaal vereiste. Bovendien konden er naast de eigen bijdrage bijdragen van
derden zijn.
Voor de totale kosten die begroot zijn voor de realisatie van de 102 projecten die tot
uitvoering zijn gekomen, is bijna vier vijfde betaald uit financieringsmiddelen en iets meer
dan een vijfde uit eigen en overige bijdragen. Dat betekent dat op iedere vier euro die aan
financiering uit de Twinningfaciliteit is verstrekt, een euro extra aan het project kon worden
besteed (zie Tabel 7.2).
Tabel 7.2 Inschatting eigen bijdrage van 102 uitgevoerde projecten totaal
EUR

| 100 |

Procent

Totale projectbegroting

14.874.526

100

Financieringstoekenningen

11.722.873

78,8

Eigen bijdrage

3.151.653

21,2

Gegevens van UTSN per 30 juni 2011. Gecorrigeerd voor projecten die niet tot uitvoering zijn
gekomen. Alleen de begroting voor de financieringstoekenning ligt contractueel vast.

Kosten-baten en de omvang van de projectbegroting
Uit de Twinningfaciliteit waren grote (tot EUR 300.000) en kleine projectfinancieringen
beschikbaar (tot 30.000 EUR). De begrotingen van de meeste aanvragen voor grote
projecten lagen dicht bij het maximum. Omdat in Suriname de schaal van de activiteiten
klein is, vallen ratio’s zoals kosten-baten per deelnemer of per hoofd van de bevolking vaak
onvoordelig uit. Dat geldt in het bijzonder voor de kosten per deelnemer van gefinancierde
opleidingscentra. In Suriname is het opzetten van eigen opleidingscentra via twinning niet
altijd efficiënt, omdat elders opleidingen mogelijk goedkoper zijn. Toch kan vanuit andere
overwegingen (zoals de nabijheid of uitstraling van een eigen kennisinstituut) voor een
eigen opleiding worden gekozen.
Omdat de lange termijn effecten van opleiding nog niet zijn vast te stellen, kan IOB geen
gefundeerde uitspraken doen over de kosten-baten verhouding van dergelijke projecten.
Meer in algemenere zin constateert IOB dat de grote projecten financieel ook andere
ambities hadden dan via twinning een ‘stimulans voor samenwerking’ te geven. Dat geldt
zeker voor de projecten waarvan de door de Twinningfaciliteit gefinancierde begroting
hoog is in verhouding tot het budget waarmee de betreffende Surinaamse organisaties
gewend waren te werken. Een voorbeeld is de Surinaamse organisatie de Drie Ankers waar
de totale bijdrage van de faciliteit (EUR 902.000) hoger was dan welk project dan ook van de
organisatie. Hetzelfde geldt voor de omvang van het budget van goedgekeurde projecten
voor de AdeKUS (samen EUR 1,75 miljoen plus 454.000 eigen bijdragen) dat hoger was dan
de begroting van het grootste interuniversitaire samenwerkingsprogramma met de Vlaamse
universiteiten. Door onvoldoende coördinatie en afstemming met dat VLIR programma

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

bestaat het risico dat de financiering uit de Twinningfaciliteit de inspanningen ervan om tot
een meer strategische planning te komen, teniet doet. Onderuitputting, dat wil zeggen dat
niet alle financieringsmiddelen binnen de projectperiode uitgegeven worden, is bij grote
projecten geen uitzondering.
Bij fondsen met een vergelijkbaar doel zijn begrotingen vaak lager. Zo was er voor de
projecten voor capaciteitsversterking van ngo’s van het Micro Projecten Programma 2
(MPP2) maximaal EUR 25.000 per project beschikbaar (zie Hoofdstuk 2). Het MPP2
programma heeft uitsluitend met lokale experts en zonder internationale uitwisseling
gewerkt. Projecten die de Nederlandse ambassade uit het Cultuurfonds financiert krijgen
gemiddelde EUR 28.000. Beide zijn weliswaar geen twinningprojecten en hebben geen
daarmee verband houdende kosten zoals het betalen van uit Nederland afkomstige
deskundigheid, maar de verschillen in begroting blijven aanzienlijk. Voor steun aan
kleinere basisorganisaties is twinning soms niet de meest efficiënte vorm om een organisatie sterker te maken. De Twinningfaciliteit kende echter geen andere
financieringsmodaliteiten.

7.3

Dragen de projecten bij aan een kritische massa
op het maatschappelijk middenveld en aan
armoedebestrijding?

Een veronderstelling in het beleidskader was dat door de versterking van maatschappelijke
organisaties een bijdrage geleverd kon worden aan een kritische massa in het maatschappelijk middenveld en daarmee aan armoedebestrijding.128 Is dat zo? Want deze doelstelling
wordt niet uitgewerkt of geoperationaliseerd. Omdat de Twinningfaciliteit geen programma is van samenhangende activiteiten, kan alleen beoordeeld worden of individuele
projecten relevant zijn geweest voor die algemene doelstellingen.

Maatschappelijk middenveld
Het begrip maatschappelijk middenveld kan men in brede zin omschrijven als een ‘geheel
van zowel professionele als vrijwillige organisaties die geen onderdeel van de overheid
uitmaken, zonder winstoogmerk opereren en niet op familie- of vriendenbanden berusten’.129 Het begrip heeft geen evenknie in andere talen, terwijl het in Suriname veelvuldig
gebruikte begrip civil society niet precies dezelfde lading dekt.
De beoordeling van de mate waarin projecten het maatschappelijk middenveld hebben
versterkt hangt daarom sterk af van de gebruikte begrippen. Er zijn minimaal twee visies.

128
129

UTSN (2008). Beleidskader Twinningfaciliteit Nederland-Suriname 2008-2011. Utrecht: UTSN, p. 4.
Dekker, P. (2002). De oplossing van de civil society. Rijswijk: Sociaal Cultureel Planbureau. Zie voor een
uitgebreide beschrijving van het begripo civil ociety: Ministerie van Buitenlandse Zaken (2001).
Civil society en structurele armoedebestrijding. De rol van actoren uit het Nederlands maatschappelijk
middenveld. Den Haag: Ministerie van Buitenlandse Zaken, pp. 2-3.

| 101 |

Balans

In de eerste wordt er van uitgegaan dat versterking van maatschappelijke organisaties op
zich bijdraagt aan de versterking van het maatschappelijk middenveld. Als dat zo is, dan zijn
de in Hoofdstuk 6.3 gepresenteerde conclusies over de bijdragen aan institutionele
versterking van de organisaties, ook van toepassing op het maatschappelijk middenveld.
Bovendien is daar geconstateerd dat er een, zij het bescheiden, bijdrage is geleverd aan het
versterken van de onderlinge samenwerking tussen maatschappelijke organisaties door
netwerken. Ongeveer 40 procent van de projecten in de steekproef heeft daaraan op de een
of andere wijze bijgedragen.130
In de tweede visie wordt er meer verwacht van het maatschappelijk middenveld, namelijk
een bijdrage op het terrein van beleidsbeïnvloeding, door middel van advocacy burgers een
stem geven en het ter verantwoording roepen van de overheid.131 In het subsidiebeleid van
het ministerie van Buitenlandse Zaken is dat vaak een belangrijke reden voor de financiering van ngo’s, die dan wordt aangeduid met versterking van de civil society. IOB constateert
dat de Twinningfaciliteit weinig projecten op die terreinen heeft gefinancierd, omdat
slechts weinig organisaties in Suriname daarop actief zijn en die nauwelijks aanvragen
hebben ingediend. Uitzonderingen zijn de projecten voor de bevordering van deelname van
vrouwen aan de politiek en de trainingsfaciliteit voor journalisten.
| 102 |

Door NIKOS is betoogd dat de civil society in Suriname zwak is ontwikkeld en dat de specifieke
kenmerken van de Surinaamse maatschappij (zie Hoofdstuk 2) zich niet lenen voor een
mechanische toepassing van het begrip. Om die reden vindt NIKOS de ondersteuning van
universiteiten en onderwijs belangrijk omdat zij in de Surinaamse context een emancipatorisch effect hebben en zo bijdragen aan de vorming van een kritische massa en daarmee aan
de beoogde versterking van het maatschappelijk middenveld.

Armoedebestrijding
In het beleidskader staat evenmin expliciet hoe projecten moeten bijdragen aan armoedebestrijding. Zo is niet aangegeven of de resultaten ervan rechtstreeks ten goede moesten
komen aan kwetsbare groepen of dat enige relatie met armoedebestrijding voldoende was.
De relatie tot armoedebestrijding kan immers zowel direct zijn (een project voor kansarme
jongeren) als indirect (een project ter versterking van de kennis op het gebied van internationale
relaties).132 Om de relevantie van de projecten voor armoedebestrijding in te schatten past
IOB het armoedeconcept met drie componenten van de OECD-DAC toe: financiële armoede
(inkomen, bezit); geen toegang tot publieke basisdiensten (sociale en culturele diensten);
en geen voice (politieke zeggenschap, juridische bescherming).133

130
131

132

133

Voor een uitleg van de criteria die daarvoor gehanteerd zijn, zie Bijlage 4.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2009). Beleidsnotitie Maatschappelijke organisaties: Samenwerken, Maatwerk,
Meerwaarde. Den Haag: Ministerie van Buitenlandse Zaken. In de meer recente beleidsdocumenten wordt
meer over maatschappelijke organisaties dan over maatschappelijk middenveld gesproken.
In de financieringsaanvraag wordt gesteld dat betere kennis van internationale relaties leidt tot
heroriëntatie van Suriname op het Caribische gebied en Latijns Amerika, waardoor andere economische
stromen op gang komen die bijdragen aan economische groei en daarmee aan armoedebestrijding.
OECD (2001), The DAC Guidelines. Poverty Reduction. Paris: OECD-DAC, pp. 37-42. Voor verdere operationalisering, zie International Poverty Centre (2006). Poverty in Focus. Brasilia: UNDP.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Van de projecten uit de steekproef was een tiental direct gericht op inkomensgeneratie,
zoals de projecten met vrouwelijke ondernemers, de vakopleiding voor jongeren, de
pluimvee- en rijstverbouwontwikkeling en de projecten in het toerisme. Bij de andere
projecten was dat geen directe, en hooguit een indirecte doelstelling.
Bij bijna driekwart van de projecten gaat het om toegang tot basisdiensten zoals onderwijs,
zorg en welzijn. Terwijl het bij onderwijs doorgaans gaat om dienstverlening van algemene
aard, die niet specifiek gericht is op lagere inkomens- of kwetsbare groepen, is dat bij
zorg- en welzijnsprojecten vaak wel het geval. Voorbeelden daarvan zijn lichamelijk of
geestelijk gehandicapten, doven en jeugdigen met specifieke problemen.
Slechts een beperkt aantal projecten droeg direct of indirect aan voice bij. Binnen de
steekproef kunnen het project ter bevordering van vrouwen in de politiek, de projecten met
de radiostations en de journalistiekopleiding hiertoe worden gerekend. De radiostations
hadden expliciet tot doel een platform te creëren voor lokaal nieuws en lokale meningen.
Uit Figuur 7.1 blijkt dat iets meer dan de helft van de projecten uit de steekproef (57 procent)
activiteiten realiseerde die geheel of gedeeltelijk relevant zijn voor armoedebestrijding. Die
relevantie is prominenter bij kleine projecten (63 procent) dan bij grote (33 procent). Ruim
een derde van de projecten was volledig irrelevant voor armoedebestrijding.
Figuur 7.1 Beleidsrelevantie projecten voor armoedebestrijding (percentage)
6%

relevant
niet relevant

16%

gedeeltelijk relevant
41%

nvt, onbekend

37%

Noot: exclusief ondersteunende projecten en projecten met meerdere fases geteld als één project (n=32)

Omdat in het beleidskader niet staat hoe de Twinningfaciliteit bijdraagt aan armoedebestrijding, kunnen geen conclusies getrokken worden over de effecten ervan op
armoedebestrijding.

| 103 |

Balans

7.4

Kritische factoren voor succesvolle twinning?

Gelet op het aantal financieringsaanvragen constateert IOB dat de Twinningfaciliteit in een
behoefte voorzag. Twinning was niet altijd een overwogen keuze, wel een ‘verplichte
werkwijze’ om aan financiering te komen. In een dergelijke situatie leidt twinning niet
vanzelfsprekend tot succes. In de literatuur over twinning worden meerdere kritische
factoren genoemd voor succesvolle twinning. Die sluiten in belangrijke mate aan bij de
thema’s die ook in deze evaluatie aan de orde zijn gekomen.
Succesfactoren voor twinning
Om twinning te laten uitgroeien tot een partnerschap zijn de volgende elementen van
belang:134
a) Thematische overeenkomst tussen beide partners: professionele interesse is de motor
voor de samenwerking.
b) Beide partners moeten baat hebben bij de samenwerking: wederkerigheid.
c) Kenmerken van gelijkwaardigheid in ieders attitude en wederzijds respect.
d) Een langdurig samenwerkingsverband.

| 104 |

IOB heeft de projecten volgens de vier bovenstaande kenmerken geclassificeerd en is
nagegaan of er een relatie bestaat met de behaalde resultaten. Daarbij is gebleken dat een
samenwerkingsverband waarin tussen partners thematische overeenkomst, wederkerigheid
en gelijkwaardigheid bestaat, vaak tot een langduriger partnerschap leidt.
Ook is gebleken dat in samenwerkingsverbanden die aan alle vier de kenmerken voldoen,
alle of een belangrijk deel van de beoogde resultaten worden bereikt. Omgekeerd, indien
een samenwerking op geen enkel of slechts één kenmerk gebaseerd is, worden minder vaak
resultaten geboekt. Daar worden slechts in een kwart van de gevallen alle beoogde
resultaten behaald (zie Figuur 7.1).

134

Jones, M. and Blunt, P. (1999). Twinning as a method of sustainable institutional capacity building, in:
Public Administration and Development 19, pp. 381-402; Ouchi, F. (2004). Twinning as a Method for Institutional
Development: A Desk Review, Washington: The World Bank Institute.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Figuur 7.2 Kenmerken van de twinningsrelatie en resultaten (percentage)

0-1 kenmerken

2-3 kenmerken

4 kenmerken

0%

10%

volledig resultaat

20%

30%

gedeeltelijk resultaat

40%

50%

60%

geen resultaat

In de gevallen waarin deze kenmerken minder aanwezig waren ging het doorgaans om een
leverancier-klant verhouding, waarbij weliswaar sprake was van thematische overeenkomst,
maar de andere kenmerken geen rol speelden.
Naast bovengenoemde succesfactoren, is twinning een instrument dat voor specifieke
doelen moet worden ingezet. In de meeste gevallen is twinning geschikt gebleken voor
concrete activiteiten op het gebied van institutionele versterking. Maar niet alle organisaties en niet alle projecten zijn per definitie gebaat bij twinning. Zo functioneerde de
Surinaamse partnerorganisatie soms alleen als schakel tussen de Nederlandse organisatie
en de doelgroep en bestond er geen intentie de capaciteit van de Surinaamse partner te
versterken. Een voorbeeld is het project voor een regionale werkplaats in het binnenland. In
dergelijke gevallen zouden projecten, vooral die voor infrastructuur, uitgevoerd kunnen
worden met technische assistentie of activiteitfinanciering.
Voor de capaciteitsopbouw van basisorganisaties kan de inzet van een lokaal fonds voor
technische assistentie die ter plekke kan worden gecontracteerd voldoende zijn en is
twinning niet nodig. Die benadering werd gekozen bij de uitvoering van het Micro
Projecten Programma 2 van de Europese Unie. Bij een aantal projecten, die gefinancierd
zijn vanuit de faciliteit, ging het om de levering van diensten als de training van loodsen, en
werd twinning een onnodig ingewikkelde constructie.
IOB constateert dat de Twinningfaciliteit te sterk gericht is geweest op de uitvoering van een
project, waarbij de contractuele duur van het project bepalend is geweest voor de looptijd van
de relatie, en minder voorzien is in de opbouw van een langdurig samenwerkingsverband.

| 105 |

Balans

7.5

Conclusies

Bij de opzet van de Twinningfaciliteit is gekozen voor een open benadering met weinig
sturing op prioriteiten. Daardoor hebben veel organisaties toegang gekregen tot de
financieringsmiddelen en is een snelle uitvoering mogelijk gemaakt. Een nadeel is de
geringe aandacht geweest voor de afstemming van de projecten op bestaande activiteiten
en voor de bevordering van de samenhang per sector. In kleinere projecten met een
specifiek doel lijken die nadelen minder te spelen.
Aan de voorwaarde om niet meer dan 25 procent van de financiering aan hardware te
besteden is voldaan. Tweederde van de totale kosten zijn besteed aan personeels- en
reiskosten. Deze kosten zijn eigen aan twinning en vloeien ook voort uit de prioriteit voor
kennisoverdracht en institutionele versterking. In overeenstemming met de financieringsvoorwaarden zijn vrijwel alle activiteiten in Suriname uitgevoerd en niet in Nederland.

| 106 |

In samenwerkingsverbanden, waarbinnen partners inhoudelijk veel delen, sprake is van een
zeker belang (niet financieel) aan Nederlandse zijde en van communicatie op voet van
gelijkwaardigheid, en waar het gaat om een langdurig relatie, worden betere resultaten
geboekt. Zij worden ook vaker na afloop gecontinueerd. Een langdurige samenwerking
tussen organisaties in Suriname en Nederland is echter geen garantie voor het succesvol
uitvoeren van een project.
De beoordeling van de bijdrage van de Twinningfaciliteit aan de versterking van het
maatschappelijk middenveld hangt af van de interpretatie van dat begrip. De
Twinningfaciliteit is relevant voor armoedebestrijding in de projecten in de sector zorg en
welzijn, omdat daar kwetsbare groepen in de samenleving worden bereikt.
Van de bevindingen over de algemene beleidsdoelstellingen leert men echter dat het
onverstandig is gebleken twinning hoge abstracte doelstellingen te geven en daarmee de
indruk te wekken dat de Twinningfaciliteit een programmatische opzet heeft gehad.
En tot slot: Lang niet altijd is twinning het meest aangewezen instrument voor institutionele versterking van de Surinaamse partner. Het kan zelfs een onnodig ingewikkelde
constructie zijn om aan financiering te komen.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

| 107 |

Bijlagen

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Bijlage 1 Over IOB
Doelstellingen
De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) stelt zich ten doel een
bijdrage te leveren aan de kennis over de uitvoering en effecten van het Nederlands
buitenlands beleid. IOB voorziet in de behoefte aan onafhankelijke evaluatie van beleid en
uitvoering ten aanzien van alle beleidsterreinen die vallen binnen de homogene groep
buitenlanduitgaven (HGIS). Voorts adviseert IOB ten aanzien van de programmering en
uitvoering van de evaluaties die onder verantwoordelijk­heid van beleidsdirecties en
ambassades worden gedaan.
De evaluaties stellen de bewindspersonen in staat om aan het parlement verantwoording af
te leggen over het gevoerde beleid en de besteding van middelen. Bij de uitvoering van
evaluaties wordt naast verantwoording ook aandacht geschonken aan leren. Daarbij wordt
gestreefd naar inpassing van de resultaten van de evaluatieonderzoeken in de beleidscyclus
van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De rapporten die uit het onderzoek voortvloeien worden gebruikt als gerichte feedback om zowel beleidsvorming als uitvoering te
verbeteren. Gewapend met de kennis over de resultaten van het gevoerde beleid kunnen
beleidsmakers nieuwe interventies beter en doelgerichter voorbereiden.
| 109 |

Organisatie en Kwaliteitsborging
IOB beschikt over een staf van ervaren onderzoekers en een eigen budget. Bij de uitvoering
van evaluaties maakt IOB ook gebruik van externe deskundigen met specialistische kennis
van het onderwerp van onderzoek. Ten behoeve van de kwaliteitsbewaking stelt IOB voorts
voor elke evaluatie een referentiegroep samen waarin naast externe deskundigen ook
belanghebbenden binnen het ministerie zitting hebben. Het Panel van Advies heeft als taak
om het gebruik en de bruikbaarheid van evaluatiestudies te bevorderen middels gevraagde
en ongevraagde adviezen. Dit Panel bestaat uit vier gerenommeerde externe deskundigen
en de adviezen zijn onafhankelijk en openbaar.

Programmering
De IOB-evaluatieprogrammering maakt deel uit van het overzicht van voorgenomen
evaluaties dat, gerangschikt naar beleidsartikel, is opgenomen in de Memorie van
Toelichting van de Begroting van Buitenlandse Zaken. IOB heeft eindverantwoordelijkheid
voor de evaluatieprogrammering op het terrein van ontwikkelingssamenwerking, en
adviseert over de programmering op het terrein van buitenlandbeleid. De keuze van
onderwerpen wordt bepaald door de behoefte vanuit het parlement, vragen vanuit het
departement en ontwikkelingen in de samenleving.

Aanpak en methodologie
Oorspronkelijk stonden de activiteiten van IOB in het teken van aparte projectevaluaties ten
behoeve van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Na 1985 werden de onderzoeken omvangrijker en richtten zich op sectoren, thema’s of landen. Bovendien werden de
rapporten van IOB aan het parlement aangeboden en daarmede openbaar. In 1996 werd – in
het kader van de herijking van het buitenlands beleid en de reorganisatie van het ministerie

Bijlagen

van Buitenlandse Zaken – het werkterrein van IOB uitgebreid tot het volledige buitenlandse
beleid van de Nederlandse overheid. De naam van de Inspectie werd gewijzigd van IOV
(Inspectie Ontwikkelingssamenwerking te Velde) in IOB. Voorts wordt vanaf de jaren
negentig nauw samengewerkt met evaluatiediensten van andere landen, onder meer in de
uitvoering van gezamenlijke evaluaties en binnen het OECD-DAC evaluatienetwerk.
IOB streeft op methodologisch gebied naar hoogwaardige kwaliteit en methodologische
vernieuwing. Het evaluatieonderzoek maakt bij voorkeur gebruik van een interactieve
combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksmethoden. Op verschillende
beleidsterreinen worden thans robuuste impact­studies uitgevoerd. Voorts worden
systematische overzichtsstudies verricht van beschikbare empirische resultaten op
prioritaire beleidsterreinen.

| 110 |

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Bijlage 2 Terms of Reference (samenvatting)
Achtergrondinformatie en aanleiding voor de evaluatie
Bij de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 heeft Nederland zogeheten
Verdragsmiddelen beschikbaar gesteld om Suriname te helpen in haar ontwikkeling als
zelfstandige staat. Van het overgebleven saldo is nagenoeg het gehele bedrag gecommitteerd en uitgegeven. In 2005 zijn Nederland en Suriname overeengekomen deze ‘brede
ontwikkelingssamenwerkingsrelatie’ af te bouwen en het accent te leggen op brede
maatschappelijke samenwerking tussen beide landen. Om de nieuwe samenwerking vorm
te geven heeft de minister voor Ontwikkelingssamenwerking met ingang van 2008 en voor
een periode van vier jaar de Twinningfaciliteit Suriname-Nederland ingesteld. De
Twinningfaciliteit (TF) beoogt de samenwerking te versterken tussen Surinaamse en
Nederlandse particuliere organisaties. Deze samenwerking zou moeten leiden tot ‘een
kritische massa binnen het Surinaamse maatschappelijke middenveld zodat deze op haar
manier kan bijdragen aan de armoedebestrijding in Suriname’.135
In zijn brief van 13 februari 2009 aan de Tweede Kamer heeft de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking toegezegd dat de TF in 2011 zal worden geëvalueerd. In een
toelichting daarop schrijft de minister: ‘de evaluatie zal zich onder meer richten op de vraag
hoe de UTSN het beleidskader voor de Twinningfaciliteit heeft ingevuld en de vraag in
hoeverre beoogde projectresultaten, zoals die zijn vastgelegd in de plannen, zijn behaald.
En of in de Twinningfaciliteit verbetering of aanpassing nodig is en, zo ja, welke’.136

Doelstelling en centrale vragen
De doelstellingen van de evaluatie zijn
a) Bijdragen te leveren voor de verantwoording over de besteding van de
subsidiemiddelen.
b) Lessen te trekken en bijdragen te leveren voor de besluitvorming over continuering van
het programma.
De centrale vraag van de evaluatie sluit aan bij de centrale doelstelling van het beleidskader: na
te gaan of twinning tussen Surinaamse en Nederlandse organisaties een goed instrument is
geweest om het maatschappelijk middenveld in Suriname te versterken.
Om dat verder uit te werken zijn de volgende deelvragen uitgewerkt:
a) Welke zijn de belangrijkste vormen en kenmerken van twinning die zijn aangegaan?
b) Hebben de twinning-activiteiten bijgedragen aan de versterking van de Surinaamse
organisaties en welke verklaringen zijn voor de bevindingen daarover te geven?
c) Is daarmee bijgedragen aan de versterking van het maatschappelijk middenveld in
Suriname?

135
136

UTSN (2008). Beleidskader Twinningfaciliteit Nederland-Suriname 2008-2011. Utrecht: UTSN, p. 4.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20361, nr. 142, 13 februari 2009. Navraag hierover leert dat
invulling hier niet zozeer de tekst van het beleidskader betreft, maar invulling in de betekenis van hoe
daar vorm aan is gegeven.

| 111 |

Bijlagen

Daarnaast zal aandacht worden besteed aan de kwaliteit van het beheer van de
subsidiemiddelen.

Kader voor de evaluatie van de TF
Onderzoeksvragen

Subvragen

1. Belangrijkste vormen en
kenmerken van twinning
die zijn aangegaan

1.	Van wie kwam het initiatief voor het programma?
2.	Welke type organisaties is bij de twinning betrokken? (volgens
classificatie van particuliere organisaties en in kader van
inventarisatie Surinaamse maatschappelijk middenveld; gaat
het om organisaties die het maatschappelijk middenveld
versterken of om organisaties uit het maatschappelijk
middenveld?)
3.	Hadden de partners dezelfde verwachtingen over de twinning en
het aangegane partnerschap?
4.	Hoeveel gemeenschappelijke basis (in doelstellingen, waarden
en missie) bestond er voor twinning?
5.	Hoe is de behoefte aan samenwerking vastgesteld en bestond
daar onder de samenwerkende organisaties overeenstemming
over? (mate van vraaggerichtheid).
6.	Hoe paste het project binnen de algemene doelstellingen van de
organisatie in Suriname?
7.	Waaruit bestond de twinningsovereenkomst/samenwerking:
a)	Kennisoverdracht
b)	Training
c)	Overdracht van middelen
d)	Technische assistentie
e)	......
8.	Hoe valt de kosten-baten berekening van de twinning uit?
9.	In welke mate is er sprake van gelijkwaardigheid/wederzijdse
belangen? Hoe was de taakverdeling geregeld tussen Surinaamse en Nederlandse organisaties? (uit te drukken als
percentage van de uit te voeren activiteiten en financiering)?
10.	Hoe verliep de besluitvorming over de inhoud van de twinning
(activiteiten en financiering) tussen beide organisaties?
11.	Was de samenwerking gebaseerd op complementariteit (d.w.z.
gebaseerd op versterking van de resultaten omdat de sterke
kanten van de samenwerkende partijen werden benut?)
12.	Is er na het project sprake van voortzetting van de samenwerking?

| 112 |

2. Hebben de twinningactiviteiten bijgedragen aan
de versterking van de
Surinaamse organisaties?
2.1 Zijn de voorziene
activiteiten en beoogde
outputs gerealiseerd?

1.	Zijn de beoogde activiteiten uitgevoerd?
2.	Hebben de activiteiten geleid tot de beoogde outputs (zijn de
beoogde mensen getraind, zijn de voorzieningen gerealiseerd
enz)?

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

2.2 Zijn de beoogde
outcomes gerealiseerd? Zijn
de partnerorganisaties
versterkt?
(soms vallen deze vragen
samen in andere gevallen
moeten deze afzonderlijk
worden beantwoord)

1.	Waar het de training van een specifieke doelgroep betreft:
Wordt de opgedane kennis in de praktijk benut / draagt de
opgedane kennis bij tot betere beroepsperspectieven of
bestaansverwerving?
2.	Waar het training van personeel/staf van een organisatie of
instituut betreft: hebben de activiteiten geleid tot veranderingen
bij de getrainde staf in:
	a) gedrag?
	b) kennis en vaardigheden?
	c) houding?
3.	Hoe hebben de uitgevoerde activiteiten bijgedragen aan de
versterking van de uitvoeringscapaciteit van de organisatie?
4.	Zijn er veranderingen in het bereik/kwaliteit van de gesteunde
opleiding als gevolg van de twinning-activiteiten?
5.	Welke is vanuit het perspectief van de Surinaamse organisatie
de bijdrage van de twinning aan organisatieversterking en op
welke onderdelen?
6.	Welke externe en interne factoren zijn van invloed geweest op
het behalen van de resultaten?

2.3 Zijn de resultaten
(financieel en institutioneel)
duurzaam?

1.	Zijn de resultaten repliceerbaar en/of komen deze voor verdere
verspreiding in aanmerking?
2.	Hoe is na afloop van het project de financiering van de
voortzetting voorzien?
3.	Is de voortzetting institutioneel gegarandeerd?

3. Versterking maatschappelijk middenveld Suriname

137

1.	Welke effecten heeft de twinning gehad op de externe relaties
van de organisatie: in termen van deelname aan netwerken,
aangaan van nieuwe relaties, relaties met de overheid, optreden
binnen Surinaamse samenleving?
2.	Hoe zijn de doelstellingen van de activiteiten te duiden op de
verschillende dimensies van de Civil Society Index (CSI)?
3.	Welke aanwijzingen zijn er voor bijdragen op een van de
impactdimensies van de CSI? Het gaat hierbij om een classificatie van de activiteiten in welke mate deze bijdragen aan een van
de sub dimensies van de Impact-CSI:
	a) Influencing public policy
	b) Holding state and private sector accountable
	c) Responding to social interests
	d) Empowering citizens
	e) Meeting social needs137

Voor een verdere uitwerking zie: Civicus Civil Society Index (2011). http://www.civicus.org/csi.
Geraadpleegd op 06/02/2011.

| 113 |

Bijlagen

Voor de beoordeling van het beheer van de TF wordt het volgende evaluatiekader
aangehouden.

Kader voor de evaluatie van het beheer van de TF

| 114 |

Onderzoeksvragen

Subvragen

1. Zijn bij de goedkeuring
van de in het beleidskader
vastgelegde voorwaarden
de juiste criteria toegepast?

1.	Sluiten de toegepaste criteria goed aan bij de doelstellingen van
het programma?

2. Zijn de in het beleidskader opgenomen criteria
inzichtelijk?

1.	Zijn de drempelcriteria consequent toegepast?
2.	Is de score op de criteria bij goedgekeurde en afgewezen
projecten voldoende beargumenteerd en aannemelijk gemaakt
in de projectdossiers?
3.	Zijn de goedgekeurde projecten in overeenstemming met
nationaal beleid en impliceren ze geen toekomstige verplichtingen voor de Surinaamse overheid?
4.	Maken kennisoverdracht en capaciteitsvergroting onderdeel uit
van de goedgekeurde projecten?
5.	Wordt in de aanvragen van de goedgekeurde projecten
aannemelijk gemaakt dat de resultaten duurzaam kunnen zijn?

3. Welke waarde is bij de
beoordeling van de
voorstellen toegekend aan
de beoogde bijdrage aan
armoedebestrijding?

1.	Is de beoogde bijdrage aan armoedebestrijding apart beoordeeld
bij de besluitvorming over de projectvoorstellen?
2.	Hoe zwaar heeft dit meegewogen?

4. Is bij de besluitvorming
aandacht besteed aan de
efficiëntie van de
projectvoorstellen?

1.	Hoe is de financiële onderbouwing en hoe is deze beoordeeld?
2.	Is er een afweging van kosten ten opzichte van de te verwachten
baten gemaakt?

5. Is de besluitvorming
transparant en beargumenteerd?

1.	Is de beoordeling van de projectvoorstellen volgens het
toekennen van punten en bonussen consequent en systematisch
uitgevoerd?
2.	Is de besluitvorming over de toewijzing van middelen transparant?
3.	Is de uitkomst van de beoordeling beargumenteerd gecommuniceerd aan de indieners?

6. Op welke wijze is door
het ministerie toezicht
gehouden op de uitvoering
van het programma en op
welke wijze heeft dit de
uitvoering van het
programma beïnvloed?

1.	Welke rol heeft het ministerie gespeeld bij de uitwerking van de
politieke doelstellingen in een subsidiekader?
2.	Op welke wijze is toezicht gehouden op de voortgang van het
programma?

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Bijlage 3 Projectfiches
Academisch en hoger beroepsonderwijs
2008/1/E/G/004
Titel: 	Partnerschap tot Versterking van het Institute of International
Relations (IIR) aan de Anton de Kom Universiteit
Partners Suriname: 	Anton de Kom Universiteit, IIR
Partners Nederland: 	Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns Amerika (CEDLA),
Universiteit van Amsterdam
Sector:
Academisch en hoger beroepsonderwijs
Begroting:
EUR 212.773
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 128.936
Eigen bijdrage:
EUR 42.517
Doelstelling:
Het versterken van het uit vrijwilligers bestaande Institute of International Relations
(gekoppeld aan Public Administration) om dit beter toe te rusten voor zijn taken (het
organiseren van post-graduate cursussen op het gebied van internationale betrekkingen).
Specifieke doelstellingen:
• Het opleiden op master niveau van vijf permanente en vijf parttime medewerkers van het
IIR in internationale betrekkingen.
• 25 personen een cursus Spaans, Engels of Portugees laten volgen.
• Versterking van de informatie- en documentatiefunctie van het IIR met hardware en
software.
• Het ontwikkelen van een onderzoeksprogramma met participatie van onderzoekers uit
Suriname (en Brazilië en/of University of the West Indies).

2008/1/E/G/007
Titel: 	Kennis door Twinning: een AdeKUS-VU project voor de
Maatschappijwetenschappen
Partners Suriname:	Faculteit der Maatschappijwetenschappen, Anton de Kom Universiteit
Partners Nederland:	Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Sociale Wetenschappen en
Centrum voor Internationale Samenwerking
Sector:
Academisch en hoger beroepsonderwijs
Begroting:
EUR 330.000
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 290.166
Eigen bijdrage:
EUR 79.341
Doelstelling:
Versterking van de institutionele capaciteit van de Faculteit der Maatschappijwetenschappen
door:
• Het vernieuwen en verder ontwikkelen van de curricula, in het bijzonder de bachelor van
public administration en de master van sociologie.
• Het versterken van de onderzoekscapaciteit door de initiatie van promotietrajecten.
• De opbouw van wetenschappelijke en organisatorische deskundigheid, alsmede
infrastructuur voor contractonderwijs en contractonderzoek.

| 115 |

Bijlagen

2008/1/Z/G/005
Titel: 	Leren Lopen: inrichting van een klinisch loopanalyse programma in
Suriname
Partners Suriname:	Faculteit der Medische Wetenschappen, discipline Anatomie, Anton de
Kom Universiteit; Academisch Ziekenhuis Paramaribo,
revalidatiecentrum
Partners Nederland:	Vrije Universiteit, Faculteit der Bewegingswetenschappen; Heliomare
Revalidatie
Sector:
Academisch en hoger beroepsonderwijs
Begroting:
EUR 193.258
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 122.949
Eigen bijdrage:
EUR 31.090
Doelstelling:
Het verlenen van een vaste basis aan het onderwijs, de klinische besluitvorming en het aan de
kliniek gerelateerde onderzoek op het gebied van pathologisch bewegen en het pathologisch
looppatroon in het bijzonder.

| 116 |

2008/1/O/007 en 2009/1/E/G/148
Titel: 	Versterking van de rijstsector
Partners Suriname: 	Anton de Kom Universiteit (AdeKUS), Anne van Dijk Rijst
Onderzoekscentrum Nickerie (ADRON), Overliggend Waterschap –
Multipurpose Corantijn Project (OW-MCP). Daarnaast is bij de
ondersteuningsaanvraag in 2008 de boerenorganisatie ‘Productie
Verwerkingscoöperatie Middenstand’ betrokken geweest.
Partners Nederland: 	Plant Research International (PRI), Wageningen Universiteit (WUR),
Hogeschool Van Hall – Larenstein (VHL), Landbouw Economisch
Instituut (LEI), ISRIC – World Soil Information (ISRIC)
Sector:
Academisch en hoger beroepsonderwijs
Begroting 2008:
EUR 5.000
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 4.652
Begroting 2009:
EUR 314.499
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 132.190
Eigen bijdrage 2008: EUR Eigen bijdrage 2009: EUR 55.500
Doelstelling:
Het projectvoorstel is het resultaat van een ondersteuningsproject vanuit de Faculteit der
Technologische Wetenschappen. Doel van het hoofdproject was om actoren in de rijstsector
met een ketenbenadering bij elkaar te brengen en door middel van een netwerk een
permanent trainingsprogramma voor rijstboeren op te zetten.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

2008/1/MO/005 en 2009/1/X/G/119
Titel:
Kennisontwikkeling t.b.v. centrum voor bio-energie
Partners Suriname: 	Faculteit der Technische Wetenschappen, Anton de Kom Universiteit
Partners Nederland: 	Technische Universiteit Eindhoven (Innovation lab) in samenwerking
met Ingenia Consultants
Sector:
Academisch en hoger beroepsonderwijs
Begroting 2008:
EUR 4.975
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 3.235
Begroting 2009:
EUR 281.661
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 128.046
Eigen bijdrage 2008: EUR 500
Eigen bijdrage 2009: EUR 49.701
Doelstelling:
• Een ondersteunend project met als doel het identificeren van partners in Nederland op het
gebied van fysische en chemische laboratoria gerelateerd aan voedselveiligheid. Op dat
gebied werd geen partner gevonden, maar wel werd een partner geïnteresseerd in
bio-energie. In tweede instantie werd een voorstel op het gebied van bio-energie
ingediend.
• Het projectvoorstel stelt als doel ‘een expertisecentrum bio-energie en duurzame energie
(biotechnologie) met een educatieve functie (studenten opleiden, curriculum ontwikkeling),
onderzoek uitvoeren en oplossingen te ontwikkelen voor bestaande en toekomstige
problemen met Agro-reststromen en afval in het algemeen. Het expertisecentrum dient te
fungeren als landelijk aanspreekpunt voor burger, overheid en bedrijfsleven’.
| 117 |

2009/1/E/G/116
Titel: 	Technologische toekomst voor Suriname
Partners Suriname:	Comité Natuurkunde Olympiade Suriname; Faculteit der
Technologische Wetenschappen, Anton de Kom Universiteit
Partners Nederland:	Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en
Natuurwetenschappen en Julius Instituut van de Faculteit
Bètawetenschappen, Universiteit Utrecht, Practicum natuurkunde;
Rijksuniversiteit Groningen
Sector:
Academisch en hoger beroepsonderwijs
Begroting:
EUR 145.691
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 53.112
Eigen bijdrage:
EUR 26.695
Doelstelling:
Door het bevorderen van ‘onderzoekend leren’ binnen het natuurkundeonderwijs op het
VWO en MULO potentiële kandidaten prikkelen voor een studie natuurkunde in voorbereiding
(BSc) aan de AdeKUS. Nevendoelstelling: een kwalitatief betere deelname aan de
Natuurkunde Olympiade.

Bijlagen

2009/1/Z/G/107
Titel:
Psychologie voor Suriname
Partners Suriname: 	Anton de Kom Universiteit, Faculteit der Maatschappijwetenschappen
Partners Nederland: 	Instituut voor Psychologie, Faculteit Sociale Wetenschappen, Erasmus
Universiteit Rotterdam
Sector:
Academisch en hoger beroepsonderwijs
Begroting:
EUR 300.724
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 66.237
Eigen bijdrage:
EUR 169.440
Doelstelling:
Het opstarten van een Bacheloropleiding psychologie aan de Anton de Kom Universiteit,
zodat in de toekomst enkele tientallen psychologen in verschillende richtingen afstuderen
(klinisch, onderwijs, en arbeid & organisatiepsychologie). Als uitgangspunt dient het Erasmus
Universiteit curriculum, gekenmerkt door het onderwijsconcept Probleem Gestuurd
Onderwijs (PGO).

| 118 |

2009/1/J/G/104
Titel: 	Leergang Bestuursmanagement Nickerie
Partners Suriname:
WIN Groep
Partners Nederland:	Stichting Horizon (in samenwerking met Stichting MEE en Bureau
Jeugdzorg Haaglanden)
Sector:	Academisch en hoger beroepsonderwijs
Begroting:
EUR 41.532
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 35.232
Eigen bijdrage:
EUR 6.300
Doelstelling:
Het bevorderen van managementvaardigheden van bestuurders van instellingen (publiek en
privaat) in Nickerie op het gebied van zorg, welzijnswerk, ouderenzorg, onderwijs, e.d.

2008/1/E/G/010
Titel: 	Oprichting Jounalistiek Trainingscentrum
Partners Suriname: 	Stichting ter Bevordering van de journalistiek in Suriname
Partners Nederland: 	Fontys Hogeschool Journalistiek
Sector:
Academisch en hoger beroepsonderwijs
Begroting:
EUR 178.825
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 160.065
Eigen bijdrage:
EUR 38.850
Doelstelling:
• Het bereiken van een kwalitatief hoger niveau van journalistiek in Suriname waardoor de
kritische bijdrage van de media aan duurzame menselijke ontwikkeling en democratie in
Suriname wordt versterkt.
• Duurzame vergroting en verbetering van journalistieke trainings– en
opleidingsmogelijkheden wat tevens resulteert in een vergroting van de rol van, en het
respect voor, journalistieke functies.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Ander onderwijs
2008/1/E/G/003
Titel: 	Professionalisering Beroepsopleidingen voor lichaamsverzorging in
Suriname
Partners Suriname:
Stichting Beauty College Suriname,
Partners Nederland:	Stichting KOC Nederland, Philyra Instituut
Sector:
Ander onderwijs
Begroting:
EUR 252.548
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 205.180
Eigen bijdrage:
EUR 36.761
Doelstelling:
Het opbouwen van een samenhangend stelsel van beroepsopleidingen volgens internationale
standaards in de beauty sector welke door het Beauty College Suriname gegeven worden.

2008/1/E/K/017
Titel: 	Huiswerk- en studiebegeleiding Internaat Zaailand
Partners Suriname: 	Stichting Vonzell Huiswerkbegeleiding (VHB), Educatieve studenten
opvangcentrum Zaailand
Partners Nederland: 	Stichting Sabi
Sector: 	Ander onderwijs
Begroting: 	EUR 24.070
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 23.868
Eigen bijdrage:
EUR 10.600
Doelstelling:
Op korte termijn de schoolprestaties voor minimaal 80 procent van de studenten van
Internaat Zaailand voor het schooljaar 2008-2009 verbeteren. Daarnaast wordt Internaat
Zaailand geacht om na de financieringsperiode het vervolg van dit project zelfstandig uit te
voeren, door een eigen kantoor in te richten, de juiste contacten te leggen om het project te
continueren na de financieringsperiode en alle benodigde materiaal hiervoor te digitaliseren.

2009/1/E/G/157
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Vakopleiding Brokopondo
Kersten Tourism Foundation (KTF)
Zeister Zendingsgenootschap (ZZg)
Ander onderwijs
EUR 183.513
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 70.568
EUR 40.361

Doelstelling:
Het bevorderen van de economische ontwikkeling van het district Brokopondo en in het
bijzonder de werkgelegenheid door het creëren van mogelijkheden voor vaktraining voor
jongeren in achterstandsposities.
Specifieke doelstelling:
Het bouwen van een Centrum voor vakopleidingen, waar in eerste instantie korte trainingen
op het gebied van toerisme/horeca en van techniek gegeven kunnen worden in avond- en
dagopleiding.

| 119 |

Bijlagen

Zorg en Welzijn
2008/1/W/G/008
Titel:
Business 4 All – B4All
Partners Suriname: 	De Drie Ankers, Nationale Vrouwen Beweging (NVB), Kamer van
Koophandel en Fabrieken (KKF), Vereniging Surinaams Bedrijfsleven
(VSB)
Partners Nederland: 	CMO Groningen, Interconnect, Stichting multicultureel
Vrouwencentrum Jasmijn, ROC Alpha College, Workability Europe
Sector:
Zorg en Welzijn
Begroting:
EUR 299.239
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 226.435
Eigen bijdrage:
EUR 52.929
Doelstelling:
Het opzetten van een structurele samenwerking tussen Nederland en Suriname bij de
ontwikkeling van ondernemerschap voor vrouwen in Suriname in kwetsbare economische en/
of sociale omstandigheden.

| 120 |

2008/1/W/G/009
Titel:
Coaches@work
Partners Suriname: 	Bureau Speciaal Onderwijs (BSO), Nationale Stichting Blindenzorg,
Stichting In De Ruimte, Esther Stichting, Kennedy Stichting, Stichting
Ontspanningsoord Gehandicapte Kinderen (SOGK),
Revalidatiecentrum Suriname, Stiondi meh - Stichting Ondersteuning
en Dienstverlening, Stichting Mensen met een Visuele beperking
(SMV), Stichting Gehandicapten Suriname (Stigesu),
Trainingsprojecten Jeugdige Gehandicapten (TJG), Stichting Towards a
New Alternative (TANA), Stichting Belangenbehartiging Ex-leerlingen
Buitengewoon Onderwijs (BLBOS), Medisch Opvoedkundig Bureau
(MOB)
Partners Nederland: 	Workability Europe, Amfors Holding N.V., CEDRIS, Interconnect
Sector:
Zorg en Welzijn
Begroting:
EUR 308.633
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 226.435
Eigen bijdrage:
EUR 52.876
Doelstelling:
Structurele duurzame ontwikkeling en institutionele versterking van de Surinaamse
re-integratie activiteiten voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt met
gebruikmaking en versterking van de bestaande sociale infrastructuur en kennisinstituten in
Suriname.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

2008/1/W/G/010
Titel: 	REFIT (Rehabilitation Education Functioning Integration Twinning)
Partners Suriname: 	de Drie Ankers, Revalidatiecentrum Suriname, Stichting Unu Pikin,
Nationale Stichting Blindenzorg (NSBZ)
Partners Nederland: 	Stichting Bartiméus Sonneheerdt (penvoerder), Amfors Holding b.v.,
Cedris, Workability Europe, Revalidatiecentrum Amsterdam, Pantar en
Interconnect (uitgestapt)
Sector:
Zorg en Welzijn
Begroting:
EUR 294.322
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 294.322
Eigen bijdrage:
EUR 51.057
Doelstelling:
Bestrijding van armoede en ongelijkheid voor gehandicapten in Suriname door het bieden
van gepast werk waarmee een zelfstandig sociaaleconomisch bestaan kan worden
opgebouwd.

2008/1/Z/K/003
Titel: 	Omgaan met seksualiteit, seksueel misbruik en traumaverwerking
Partners Suriname:
Stichting Matoekoe, Stichting Voor het Kind (Stivoki)
Partners Nederland: 	Edith Maryon College (EMC)
Sector:
Zorg en Welzijn
Begroting:
EUR 29.971
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 29.971
Eigen bijdrage:
EUR 5.092
Doelstelling:
Beleidsontwikkeling en versterking van professionaliteit en kwaliteit van hulpverlening bij
medewerkers op het gebied van omgaan met seksualiteit en jongeren (met een
ontwikkelingsstoornis), omgaan met seksueel misbruikte kinderen en de betreffende
gezinnen, en traumaverwerking.

| 121 |

Bijlagen

2008/1/W/K/002 en 2009/1/X/K/105
Titel: 	Versterking van de rol van vrouwen in het openbaar bestuur in
Suriname; Empowerment van vrouwen in de politieke besluitvorming
Partners Suriname: 	Vrouwen Parlement Forum (VPF)
Partners Nederland: 	Vrouwenbelangen (VB) en Equality (in 2008)
Sector:	Zorg en Welzijn
Begroting 2008: 	EUR 27.934
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 27.934
Begroting 2009:
EUR 28.040
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 26.170
Eigen bijdrage 2008: EUR 2.000
Eigen bijdrage 2009: EUR 7.000
Doelstelling 2008:
• Het versterken van inzicht en vaardigheden van vrouwen tot deelname in beleids- en
besluitvormingsprocessen op basis van gelijkwaardigheid ten opzichte van de man.
Hierdoor zullen de democratie, de gendergelijkheid en de armoedebestrijding worden
bevorderd, met in het verlengde duurzame ontwikkeling voor de gehele natie.
• Het bevorderen van het bewustzijn bij de deelnemers dat gendergelijkwaardigheid
noodzakelijk is.
• Het kweken van volksvertegenwoordigers voor de Algemene Vrije en Geheime
verkiezingen in 2010.

| 122 |

Doelstelling 2009:
Het creëren van een kweekvijver van districts- en ressortraadsleden voor de Algemene Vrije
en Geheime verkiezingen in 2010 in de districten Brokopondo, Saramacca en Commewijne en
het versterken van specifieke vaardigheden van vrouwen bij hun deelname aan
besluitvorming om te geraken tot duurzame ontwikkelingen voor de gehele samenleving.

2009/1/W/K/101
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Vastleggen Gebarentaal Suriname
Stichting Surinaamse Doven Belangen (Sudobe)
Vereniging Dovenschap Nieuwe Stijl, Hogeschool Utrecht
Zorg en Welzijn
EUR 58.325
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 51.575
EUR 3.275

Doelstelling:
Positieverbetering van dove mensen in Suriname door aandacht voor en ontwikkeling van
gebarentaal en door zelforganisaties van doven.
Specifieke doelstelling:
vastlegging van 500 tot 1000 vastgelegde Surinaamse gebaren van dove
gebarentaalgebruikers en de institutionele versterking van Sudobe.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

2009/1/Z/G/101
Titel:
Algemene bij- en nascholing gezondheidszorg
Partners Suriname: 	Stichting Post Academisch Onderwijs Geneeskunde Suriname
(SPAOGS)
Partners Nederland: 	Stichting Medische ondersteuning gezondheidszorg Suriname
(Stimesur)
Sector:
Zorg en Welzijn
Begroting:
EUR 50.000
Uitgekeerd per 30/06/11: n.v.t.
Eigen bijdrage:
EUR 9.797
Doelstelling:
Het verbeteren van de gezondheidszorg d.m.v. scholing aan medische specialisten,
verpleegkundigen en gezondheidszorginstellingen.

Cultuur
2008/1/C/G/002
Titel: 	Capaciteitsontwikkeling en organisatieopbouw t.b.v. duurzame
ontwikkeling van Pikienslee en omgeving
Partners Suriname: 	Stichting Totomboti, NV Hotelmaatschappij Torarica, St.
Belangenbehartiging Klaaskreek e.o.
Partners Nederland: 	Vereniging Steungroep Totomboti, Stichting Beeldende Kunst
Rotterdam
Sector:
Cultuur
Begroting:
EUR 59.493
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 59.085
Eigen bijdrage:
EUR 42.042
Doelstelling:
Het verkleinen van de sociale en economische achterstand en het bestrijden van armoede van
de bevolking van Pikienslee en omgeving door middel van capaciteits- en
organisatieontwikkeling. De context waarbinnen dit project plaatsvindt, is die van een
Museum en een Galerie die in het kader van het project gerealiseerd worden. Deze ontsluiten
het cultureel erfgoed van 300 jaar Saramaccaners ten gunste van de sociale, educatieve,
emancipatorische en economische (duurzame) ontwikkeling van de lokale bevolking.

2008/1/C/K/002
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Upgrading Brass & Winds
Nationale Volksmuziekschool (NVMS)
Conservatorium van Amsterdam (CvA)
Cultuur
EUR 29.918
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 29.666
EUR 13.471

Doelstelling:
Het verbeteren en behouden van blaasmuziek voor Suriname d.m.v. concretisering van de
aanbevelingen uit het rapport ‘Upgrading Brass’ van dhr. Munnecom van het CvA en het
verzorgen van muziekeducatie voor de basisscholen vanuit de NVMS.

| 123 |

Bijlagen

2009/1/C/G/109
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Twinning monumentenzorg
Stichting Gebouwd Erfgoed Suriname (SGES)
Stadsherstel Amsterdam NV
Cultuur
EUR 148.629
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 57.527
EUR 26.231

Doelstelling:
De Stichting Gebouwd Erfgoed is een monumentenzorgorganisatie die zich bezig houdt met
regelgeving (en dus niet restauratie). Eén van haar taken is het inrichten en activeren van de
door de overheid opgerichte NV Surinaamse Monumenten Beheer Maatschappij (SMBM). Dat
houdt in het ombouwen naar een private organisatie met kapitaal van aandeelhouders. Doel
van SMBM: het verwerven en restaureren van historische panden en die vervolgens
exploiteren. Doel van het project is de ondersteuning van de activering van de SMBM naar
een zelfstandig functionerend, bedrijfsmatig werkend, over eigen werkkapitaal (doel: 70%
solvabiliteit, 30% lenen) beschikkende organisatie.

| 124 |

2008/1/J/G/005
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Tools for Community
R.K. Bisdom Paramaribo
Code-X, Stichting Betuwe Wereldwijd
Cultuur
EUR 150.154
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 150.627
EUR 50.673

Doelstelling:
Het doel van dit project is om de maatschappelijke en culturele betekenis van de heropening
van de R.K. Kathedraal door te laten werken in een culturele impuls ten bate van de gehele
Surinaamse samenleving en in het bijzonder van de opgroeiende jeugd, te weten muziek.
Specifieke doelstellingen:
• Het opzetten van een centrum voor Jeugd, Muziek en Gemeenschapsopbouw (JMG);
• het voorbereiden en opzetten van een koorschool voor kinderen en jongeren in de
heropende kathedraal;
• de opzet en de uitvoering van een workshopprogramma voor koren, zangers, leraren van
het basisonderwijs, combo’s, organisten, instrumentale ensembles en aankomende
dirigenten;
• de organisatie van een muziekkamp met 150 deelnemende Surinaamse jongeren en
volwassen kader;
• het uitrusten van scholen en koren met een basis instrumentarium ten behoeve van de
muzikale scholing.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Overig
2008/1/T/K/002
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Regionale werkplaats Botopasi
Stichting PasiBoto
Stichting Passie voor Botopasi
Overig
EUR 30.000
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 28.983
EUR 3.791

Doelstelling:
Het onderbrengen van gereedschappen voor de duurzaamheid ervan en het continueren van
de werkzaamheden in de regentijd.
Specifieke doelstelling:
Het opleiden van de bevolking op specifieke vakgebieden zoals metaalbewerking,
houtbewerking, elektriciteitsvoorziening, loodgieterswerk en het verzamelen en
onderbrengen van de gereedschappen die daarvoor nodig zijn.

2008/1/X/K/003 en 2009/1/X/G/113
Titel: 	Coronie Audio Visueel Centrum (CAVC) en Lokale radio: een stem in
ontwikkeling
Partners Suriname: 	Mohari Broadcasting, BOB Radio, Maife Radio en TV, Stichting
Nenejaja
Partners Nederland: 	Radio Nederland Wereldomroep / Radio Nederland Training Centrum
(RNTC)
Sector:
Overig
Begroting 2008:
EUR 4.731
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 4.370
Begroting 2009:
EUR 266.775
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 146.254
Eigen bijdrage 2008: EUR 3.750
Eigen bijdrage 2009: EUR 54.674
Doelstelling:
• Doelstelling van het ondersteuningsproject in 2008 was om meer aandacht te besteden
aan trainingen en informatieverstrekking over en voor Coronie om zo een ‘brugfunctie’ te
vervullen tussen de bewoners van Coronie en de omliggende districten en Paramaribo. In
die zin hoopt Mohari Broadcasting de leef- en woonsituatie van de respectieve bewoners
van deze gebieden te bevorderen en te versterken. In het uiteindelijke projectvoorstel werd
overigens afgezien van een centrale rol voor Mohari.
• Doelstelling van het project in 2009 was een platform te creëren voor communicatie in de
drie gebieden. Dit gebeurt door de informatievoorziening over en voor de gebieden te
verbeteren, en mensen uit de gemeenschap de mogelijkheid te bieden tot deelname aan
de activiteiten van de radiostations. Door deze actieve rol van de bevolking in de
programma’s, en het opleiden en begeleiden van lokale correspondenten voor de stations,
wil men ook de beeldvorming over de bevolkingsgroepen buiten Paramaribo bijstellen.

| 125 |

Bijlagen

2008/1/X/K/002
Titel:
Gered Gereedschap in Suriname
Partners Suriname: 	Stichting Kamaga Suriname (Kamaga), Centraal Penitiaire Instelling
(CPI)
Partners Nederland: Stichting Gered Gereedschap (GG)
Sector:
Overig
Begroting:
EUR 29.644
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 29.644
Eigen bijdrage:
EUR 10.068
Doelstelling:
• ‘Outsourcing’ van recyclingactiviteiten van GG door het opstarten van een zusterorganisatie
in Suriname in samenwerking met Kamaga en het starten van een recycling werkplaats in
samenwerking met de CPI.
• Gedetineerden van de CPI een nieuw traject binnen het bestaande resocialisatietraject
aanbieden dat voorziet in het aanleren van zowel technische als sociale vaardigheden.
• Technische onderwijsinstellingen, technische diensten van sociaal-maatschappelijke
organisaties en beginnende ambachtslui (schoolverlaters en ex-gedetineerden) van
kwalitatief goed gerecycled gereedschap voorzien.
• Institutionele ondersteuning bieden aan zowel Kamaga als de CPI middels
kennisoverdracht en training in de beoordeling en de behandeling van projectaanvragen en
de recycling van gereedschappen en aanverwante materialen.
| 126 |
2008/1/X/G/006
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Pluimvee Ontwikkeling Suriname
Associatie Pluimvee Sector Suriname (APSS)
PTC+
Overig
EUR 116.015
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 101.540
EUR 29.080

Doelstelling:
Het verbeteren van inkomens (c.q. het bestrijden van armoede), het verbeteren van de
voeding en het beschermen van de volksgezondheid in Suriname via de pluimveehouderij.
Meer in het bijzonder; het verbeteren van de zelfvoorzieningsgraad voor kippenvlees in
Suriname (nu 40%) en start eierenexport (zelfvoorziening nu 100%); bevorderen bewustzijn
biosafety.
Specifieke doelstellingen:
• Het opzetten van institutionele samenwerking tussen APSS en PTC+, het versterken van de
inkomensgenererende capaciteit van APSS als brancheorganisatie voor de gehele sector, en
het bevorderen van blijvende kennisuitwisseling en kennisopbouw, o.a. via Internet.
• Het trainen van pluimveeconsulenten die als zelfstandig ondernemer professionele en
informele bedrijven kunnen trainen en adviseren.
• Het trainen van middenkader in de professionele pluimveehouderij (vermeerderaars,
leghennen, slachtkuikens, slachterijen en transporteurs)
• Het adviseren van modelbedrijven in het bereiken van de gewenste technische
doelstellingen en het opstellen van verbeterde managementrichtlijnen.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

2008/1/X/G/002
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Nautical pre-training pilots;
Maritieme Autoriteit Suriname (MAS)
Shipping and Transport College - Group (STC BV)
Overig
EUR 155.346
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 149.288
EUR 31.192

Doelstelling:
Het efficiënt en op tijd beloodsen van de internationale scheepvaart op de Cottica rivier
(bauxiet, aluinaarde) en de Corantijn (grensrivier met Guyana);

2008/1/X/G/005
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Hydrographic Surveyor IHO Class ‘B’
Maritieme Autoriteit Suriname (MAS)
Shipping and Transport College - Group (STC BV)
Overig
EUR 32.248
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 29.378
EUR 6.028

Doelstelling:
Verbeterde operationele diensten van MAS op het gebied van hydrografische onderwerpen
(bebakening; waterwerken en baggerwerkzaamheden).

2008/1/W/K/010
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Institutionele versterking Vereniging Surinaams Bedrijfsleven
Vereniging Surinaams Bedrijfsleven (VSB)
Dutch Employers Cooperation Programme (DECP)
Overig
EUR 30.740
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 27.281
EUR 3.960

Doelstelling:
Uitvoering van een strategisch communicatieplan voor de structurele versterking van de
positie van de VSB in Suriname en daarmee van het Surinaamse bedrijfsleven. Verbetering
van (internationale) toegankelijkheid van informatie.

| 127 |

Bijlagen

2008/1/W/K/010
Titel:
Partners Suriname:
Partners Nederland:
Sector:
Begroting:
Eigen bijdrage:

Institutionele versterking Vereniging Surinaams Bedrijfsleven
Vereniging Surinaams Bedrijfsleven (VSB)
Dutch Employers Cooperation Programme (DECP)
Overig
EUR 30.740
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 27.281
EUR 3.960

Doelstelling:
Uitvoering van een strategisch communicatieplan voor de structurele versterking van de
positie van de VSB in Suriname en daarmee van het Surinaamse bedrijfsleven. Verbetering
van (internationale) toegankelijkheid van informatie.

| 128 |

2008/1/O/011 en 2009/1/J/K/101
Titel:
Para, armoedebestrijding jongeren
Partners Suriname:
Stichting Studenten Ontwikkeling en Educatie Para (Stoep)
Partners Nederland: COS Flevoland
Sector:
Overig
Begroting 2008:
EUR 5.000
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 4.967
Begroting 2009:
EUR 31.479
Uitgekeerd per 30/06/11: EUR 31.466
Eigen bijdrage 2009: EUR 2.349
Doelstelling:
Een bijdrage leveren aan het bestrijden van de armoede in het district Para door de
studiemogelijkheden van jongeren te vergroten en schooluitval tegen te gaan. Tegelijkertijd
het maatschappelijk middenveld in Para versterken door een studieruimte/mediatheek uit te
rusten met verschillende kennisfaciliteiten die de gehele gemeenschap kan gebruiken en
waarin verschillende maatschappelijke organisaties samenwerken.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Bijlage 4 Methodische verantwoording
Voor de evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname Nederland zijn de volgende onderzoeksactiviteiten uitgevoerd:
a) Archiefopbouw en dossierstudie.
b) Onderzoek naar het beheer van de Twinningfaciliteit met speciale aandacht voor de besluitvorming over de goedkeuring, het administratieve beheer en de monitoring van de projecten.
c) Vaststellen van onderzoekshypothesen en bepalen van de onderzoekstechnieken.
d) Onderzoek naar de projecten op drie niveaus:
i) Een onderzoek naar (een beperkte selectie van) geïnteresseerde organisaties die
aanwezig waren bij de voorlichtingsbijeenkomsten maar uiteindelijk geen subsidieaanvraag hebben ingediend.
ii) Een onderzoek naar (een beperkte selectie van) subsidieaanvragen die zijn afgewezen.
iii) Voor inventarisatie en analyse van kenmerken van de projecten is onderzoek gedaan
naar een selectie van de 108 goedgekeurde projecten.
e) Een deelonderzoek naar de kenmerken van maatschappelijke organisaties in Suriname
en in het bijzonder de netwerken tussen organisaties.
f ) Beleidsreconstructie: dossierstudie en interviews met betrokkenen van het ministerie
van Buitenlandse Zaken, de Nederlandse Ambassade te Paramaribo en anderen om
ontstaan en vormgeving van de Twinningfaciliteit te reconstrueren en de interventielogica vast te stellen. Dit onderzoek is zowel in Nederland als in Suriname uitgevoerd.
a) Archiefopbouw en dossierstudie.
Gebruik is gemaakt van de digitale dossiers en projecteninventarisaties van de uitvoeringsorganisatie UTSN. Dossiers betreffen subsidieaanvragen, selectieprocedure, subsidietoekenningen en monitoringrapporten. Voor financiële gegevens is gebruik gemaakt van de
interne registratie van de UTSN per 30 juni 2011.
b) Beheer van de Twinningfaciliteit
Systematische reconstructie van het design van de aanvraag en het beoordelingsmodel, de
toepassing daarvan, de besluitvorming binnen het beheer en de monitoring van de
projecten. Deze activiteit heeft plaats gevonden op basis van dossieronderzoek en interviews in Nederland en Suriname. Voor de projecten in de steekproef zijn vragen omtrent
beheer (financieel administratieve afhandeling, begeleiding en monitoring) opgenomen ter
registratie van de perceptie van a) de penvoerders van de projecten (de Nederlandse
organisatie) en b) de direct betrokken twinningspartners in Suriname.
c) Opstellen van onderzoekshypothesen
In een vroeg stadium is een evaluatiematrix opgesteld op programmaniveau (zie figuur A.1)
gebaseerd op het beleidskader. In de praktijk bleek dat het onderzoek niet geheel volgens
deze matrix kon worden uitgevoerd en dat aanpassingen noodzakelijk waren. Dat geldt
vooral voor de evaluatie van de effecten van capaciteitsopbouw en institutionele versterking. Voor het onderzoek naar de wijze waarop outputs bijdroegen aan de resultaten
bestonden veel obstakels (waaronder de korte duur van uitvoering) en om die reden is de
evaluatie van de resultaten dicht bij de outputs gebleven en heeft zich geconcentreerd op de
directe resultaten, d.w.z. die direct aan de outputs zijn toe te schrijven.

| 129 |

Bijlagen

Figuur A.1 Evaluatiematrix op programmaniveau
Vereenvoudigde
evaluatie matrix
twinning faciliteit activiteiten

Indicatoren

Methoden

Bronnen

Input:
Beleid
Financiële middelen
Begeleiding en beheer
door UTSN

Percentage van
beschikking uitbetaald
Percentage activiteiten
met actieve begeleiding door UTSN
Kennis redenen voor
het niet indienen van
een aanvraag

Desk research
Interview met UTSN
beoordelaars
Semigestructureerde
interviews met
organisaties in
Suriname en Nederland
Interviews beleidsmakers en sleutelinformanten

Subsidiekader
Beleidskader
Inhoudelijke en
financiële voortgangsrapportage
Dossierstudie

Vergelijk input met output = doelmatigheid (efficiency)

| 130 |

Output:
Realisatie van
projecten op het
gebied van onderwijs,
cultuur, jongeren, zorg
en welzijn, sport,
toerisme

Percentage realisatie
t.o.v. toekenning
Karakteristieken van
de gerealiseerde
activiteiten
Redenen voor
afwijzing van een
aanvraag

Desk research
Interview met UTSN
begeleiders
Semigestructureerde
interviews met
organisaties (toekenning en afwijzing)
Projectbezoek Suriname

Subsidiebeschikking
Voortgangsrapportage
Lijst afgewezen
aanvragen

De mate waarin input, door middel van output, geleid heeft tot het door beide partners
verwachte resultaat = doeltreffendheid (effectiveness)
Resultaat en
duurzaamheid:
Beklijfbare resultaten
van de projecten
Kennisuitwisseling,
continuïteit twinning

Output wordt gebruikt
voor gepland doel
Voorzieningen zijn
getroffen voor de
dekking van
operationele kosten
Twinningsrelatie
wordt gecontinueerd
na voltooiing project

Semigestructureerde
interviews met
organisaties
Interviews met
doelgroepen
Projectbezoek aan
Suriname

Voortgangsrapportage
Project dossiers

De mate waarin het resultaat bijdraagt aan de programma doelstellingen= beleidsrelevantie
Relevantie:
Activiteit steunt
versterking institutionele capaciteit van de
Surinaamse organisatie
(management,
financiën, netwerken,
capaciteit om te
vernieuwen, capaciteit
om diensten te
leveren). Bijdrage aan
maatschappijopbouw.

De activiteiten dragen
bij aan één of meerdere
kernbekwaamheden
als proxy voor
institutionele
versterking. Uitbreiding
of intensivering van het
netwerk van de
Surinaamse partner.
Relatieve positie
Surinaamse organisatie
in het totaal van
maatschappelijke
actoren in Suriname.

Semigestructureerde
interviews met
organisaties
Veldbezoek Suriname
Gedetailleerde studie
maatschappelijke
organisaties en hun
netwerken in Suriname

Voortgangsrapportage
Publicaties

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Attribution gap
Impact:
Draagt bij aan
armoedevermindering
in Suriname

Activiteiten gericht op
inkomensgeneratie,
toegang tot
basisvoorzieningen of
‘voice’. Doelgroep
bestaat uit kwetsbaren in samenleving

Analyse subsidieaanvragen
Semigestructureerde
interviews

Percepties participerende organisaties,
doelgroepen

Het beleidskader stelt dat: ‘de samenwerking zou moeten leiden tot ‘een kritische massa’
binnen het Surinaamse maatschappelijk middenveld zodat deze op haar manier kan
bijdragen aan de armoedebestrijding in Suriname.’ Aan de financiering van activiteiten
onder de Twinningfaciliteit werd de volgende eis gesteld: ‘De activiteiten dienen op
duurzame wijze bij te dragen aan verdieping en verbreding van de samenwerking tussen
uiteenlopende segmenten van beide samenlevingen door middel van: a) kennisuitwisseling, b) capaciteitsversterking, en c) institutionele versterking’.138
Uit bovenstaande werd de volgende interventielogica afgeleid: samenwerkende organisaties
in Nederland en Suriname kunnen door middel van twinning, nieuwe, gemeenschappelijke
activiteiten ontwikkelen waarvoor subsidiemiddelen ter beschikking worden gesteld. Deze
gemeenschappelijke activiteiten op het gebied van kennisuitwisseling, capaciteitsversterking en institutionele versterking dienen duurzaam te zijn en daarmee bij te dragen aan de
versterking van maatschappelijke organisaties in Surinaamse. Het programma veronderstelt
dat versterkte Surinaamse organisaties leiden tot een grotere kritische massa op het
maatschappelijk middenveld in Suriname en veronderstelt dat het daarmee bijdraagt aan
armoedevermindering in Suriname.
d) Onderzoek naar de projecten
Voor de subsidieronde 2008 werden 138 aanvragen voor financiële steun gedaan. In 2009
waren dat 200 aanvragen. De UTSN oordeelde dat 108 ingediende aanvragen in aanmerking
kwamen voor subsidietoekenning. Deze 108 projecten (waarvan er 102 daadwerkelijk zijn
uitgevoerd) ondersteunden de samenwerking tussen 119 verschillende organisaties in
Nederland en 119 in Suriname.
Drie subgroepen zijn te onderscheiden:
1. geïnteresseerde organisaties die geen subsidieaanvraag hebben ingediend,
2. de subsidieaanvragen die zijn afgewezen,
3. de toegekende subsidieaanvragen.
Doel van het onderzoek onder organisaties die géén subsidieaanvraag hebben ingediend was om
de redenen van het niet indienen te leren kennen en om na te gaan of de kenmerken van de
organisaties die niet ingediend hebben verschillen van organisaties die dat wél deden. Die
138

Ministerie van Buitenlandse Zaken (2007), Vaststelling beleidsregels en subsidieplafond
Subsidieregeling Ministerie van Buitenlandse Zaken 2006 (Twinningfaciliteit Nederland-Suriname),
in: Staatscourant, nr. 218, 9 november 2007.

| 131 |

Bijlagen

kenmerken zijn de aard van de organisatie, de voornaamste bron van inkomsten, en de relaties
met andere maatschappelijke organisaties in Suriname en Nederland. Twintig organisaties zijn
geselecteerd op basis van randomized numbers uit de presentielijsten van voorlichtingsbijeenkomsten in Suriname (2008 en 2009; 379 organisaties). Daarbij is gekozen voor tien organisaties in Paramaribo en tien buiten de hoofdstad. De interviews zijn telefonisch afgenomen op
basis van gestructureerde vragenlijsten met merendeels gesloten antwoordcategorieën.
Onderzoek onder de 230 afgewezen subsidieaanvragen dienden hetzelfde doel en gaven
bovendien inzicht in de redenen van afwijzing. Twintig organisaties zijn geselecteerd op
basis van randomized numbers uit de lijst van afgewezen aanvragen (2008 en 2009). Alleen de
organisatie in Suriname genoemd in het voorstel is daarbij benaderd (tien interviews in een
face-to-face gesprek en tien telefonische interviews). Interviews vonden plaats op basis van
gestructureerde vragenlijsten.

| 132 |

Voor het onderzoek onder de toegekende subsidies is een beredeneerde steekproef getrokken van
bij benadering één derde van de 108 toekenningen. Van deze 108 projecten is een beargumenteerde selectie gemaakt van 38 subsidietoekenningen (het equivalent van 32 afzonderlijke
projecten).139 Daarbij is niet gekozen voor een ad random selectie omdat bepaalde projecten
met elkaar samenhangen (bijvoorbeeld verschillende stadia van een project), of uitgevoerd
worden door aan elkaar verbonden organisaties. De steekproef houdt rekening met deze
samenhang en vertegenwoordigt evenredig enkele kenmerken van het totale aantal.
Die kenmerken van de 108 goedgekeurde projecten zijn:
• de verhouding tussen goedgekeurde beschikkingen 2008 en 2009 (6:4). De indeling naar
de subsidierondes 2008 en 2009 is van de UTSN. Vier projecten zijn goedgekeurd in 2010;
deze zijn toegevoegd aan de subsidieronde 2009.
• de verhouding naar thema (onderwijs, cultuur, jongeren, zorg en welzijn, en overige). De
thematische indeling is iets vereenvoudigd in vergelijking met de indeling die de UTSN
heeft gehanteerd.
• verdeling naar type van de Surinaamse partner(s): basisorganisatie, intermediair, service
provider en verbanden tussen meerdere partners (verhouding 1:2:6:1 op basis van de in
2008 toegewezen beschikkingen).
• in de toegewezen beschikkingen zijn een aantal Surinaamse organisaties die meer dan
één beschikking hebben toegewezen gekregen, zoals het Academisch Ziekenhuis
Paramaribo (2), de Anton de Kom Universiteit van Suriname (8), het Instituut voor
Opleiding van Leraren (5), Stichting Arbeidsmobiliteit en Ontwikkeling (2), de Stichting
de Drie Ankers (3 activiteiten rechtstreeks en 2 binnen een netwerk).140
• de verhouding tussen het aantal ‘grote’, ‘kleine’ en ‘ondersteunende’ projecten (5:4:1). De
indeling naar grote en kleine projecten is die van UTSN en verwijst naar de verschillende
procedures en subsidies die voor deze categorieën in het beleidskader onderscheiden zijn.
139

140

In de tekst wordt het woord ‘project’ gelijk gesteld aan een ‘subsidietoekenning’. Dat is niet in alle
gevallen juist, omdat er meerdere subsidietoekenningen voor één project kunnen zijn, bijvoorbeeld
tijdens verschillende stadia in de ontwikkeling van een project.
De indeling naar thema of (sub-)sector is gebaseerd op, maar niet gelijk aan de classificatie die UTSN
hanteert.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Tabel A.1 geeft een overzicht van de populatie en de steekproef.
Tabel A.1 Populatie en steekproef
Projecten
Totaal aantal subsidietoekenningen
Totaal aan subsidietoekenningen in EUR

Steekproef
108

38

11,6 miljoen

4,6 miljoen

Correspondeert met aantal projecten

32

Aantal toekenningen uit subsidieronde 2008

67

24

Aantal toekenningen uit subsidieronde 2009

41

14

Aantal betrokken organisaties in Suriname

119

52

Aantal betrokken organisaties in Nederland

119

53

Aantal grote toekenningen

56

22

Aantal kleine toekenningen

41

13

Aantal ondersteunende toekenningen

11

3

De steekproef vertegenwoordigt 35 procent van het aantal projecten en 40 procent van het totale toegekende
bedrag aan subsidiemiddelen.
| 133 |

Het onderzoek betrof:
• bestudering van de subsidieaanvraag, de beoordelingsformulieren, de besluitvorming
rond de toekenning, de correspondentie en de voortgangsrapportages en eventuele
monitoring en evaluatieformulieren.
• Interviews in Nederland met de penvoerende organisaties en in de meeste gevallen de
overige Nederlandse organisaties die rechtstreeks bij het project betrokken zijn.
Interviews gebaseerd op semigestructureerde vragenlijsten en na dossierstudie.
• Interviews in Suriname met de vertegenwoordigende organisatie en in de meeste
gevallen de overige Surinaamse organisaties die rechtstreeks bij het project betrokken
zijn. Interviews gebaseerd op semigestructureerde vragenlijsten en na dossierstudie.
• Bezoek aan de projecten, voor zover die fysiek te bezoeken zijn. Interviews met de
doelgroep, voor zover die afwijkt van de Surinaamse betrokken organisaties.
• Studie van netwerken (zie sectie e).

Beoordeling realisatie en resultaten
De realisatie van de activiteiten is afgezet tegen de activiteiten zoals voorzien in de subsidieaanvraag. Ten tijde van de evaluatie (juni 2011) waren nog niet alle projecten voltooid en
binnen projecten niet alle activiteiten voltooid. Daarom zijn inschattingen gemaakt of de
projecten ook daadwerkelijk de voorziene activiteiten zouden kunnen realiseren tot aan het
einde van de uitvoeringsperiode (31 december 2011). Die inschatting is gemaakt op basis van
de uitvoeringsplanning, de gerealiseerde activiteiten, het tijdschema en mogelijke
bijzondere omstandigheden. Een dergelijke inschatting impliceert een mate van onzekerheid, die uitgedrukt is in een marge van 5 procent.

Bijlagen

Het resultaat van een project is bepaald aan de hand van de doelstelling(en) zoals geformuleerd in de subsidieaanvraag. Met resultaat wordt bedoeld de gevolgen die toe te dichten zijn
aan de output van het project. In de evaluatieve beoordeling van de resultaten is IOB
daarom zo dicht mogelijk bij de realiteit van de projecten gebleven. Resultaten zijn op een
zo laag mogelijk niveau vastgesteld, dat wil zeggen daar waar de relatie met output het
meest waarneembaar geacht mag worden. Zo mag het met ‘een hoge mate van waarschijnlijkheid’ een resultaat genoemd worden als apparatuur die is aangeschaft met middelen van
Twinningfaciliteit ook daadwerkelijk wordt gebruikt voor het doel waarvoor het was
aangekocht. Omgekeerd: het is géén resultaat wanneer die apparatuur ongebruikt opgeslagen staat. Het is eenvoudiger aan te tonen dat iets niet tot resultaat heeft geleid dan het feit
dat iets wel tot een resultaat heeft geleid. Immers, in sommige gevallen zouden de resultaten ook het gevolg van andere oorzaken en impulsen kunnen zijn dan die van het project
(attributieprobleem).
Voor de evaluatie is het aantal sectoren of thema’s teruggebracht en gegroepeerd naar vijf
thema’s of sectoren onderscheiden, te weten hoger onderwijs, ander onderwijs, zorg en
welzijn, cultuur, en een groep overige thema’s, waaronder toerisme. Omdat de indeling niet
uit onderling uitsluitende categorieën bestaat, is deze arbitrair.
| 134 |

e) Kenmerken van maatschappelijke organisaties en netwerken
In de brief van de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking aan de Tweede Kamer d.d. 24
november 2008 aangaande zijn bezoek aan Suriname stelt hij dat de Twinningfaciliteit in
het leven is geroepen ‘om de maatschappelijke samenwerking te stimuleren’ en wordt
expliciet gesproken over ‘maatschappelijke organisaties’.141 Het beleidskader
Twinningfaciliteit Nederland-Suriname 2008-2011 gebruikt het woord ‘maatschappelijk
middenveld’. Het begrip ‘maatschappelijk middenveld’ is nogal Nederlands en heeft geen
evenknie in andere talen.142 In deze evaluatie wordt het begrip ‘maatschappelijk middenveld’ gehanteerd in de zin van het geheel aan maatschappelijke organisaties in samenhang.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken stelt dat maatschappelijke organisaties vele
verschijningsvormen kent: ‘een bonte verzameling’ van ‘traditioneel en modern georiënteerde groepen en organisaties, politieke partijen, religieus geïnspireerde organisaties, wel
en niet commercieel opererende organisaties, vakbonden en beroepsgroepen, migrantenorganisaties, informele lokale groepen en professionele ontwikkelingsorganisaties’.143

141
142

143

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20361, nr. 133, 24 november 2008, p.4
Dekker, P., & Burger, A. (2001). Het middenveld in comparatief perspectief: Non-profitsector en civil
society. In: Bestuurskunde, 10(1), pp. 16-25
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2001). Civil society en structurele armoedebestrijding. De rol van actoren
uit het Nederlands maatschappelijk middenveld. Den Haag: Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Door middel van een aparte deelstudie zijn de kenmerken van maatschappelijke organisaties
en netwerken in kaart gebracht. Daarbij is studie gemaakt van:
• een overzicht op hoofdlijnen van de samenstelling van de maatschappelijke organisaties
in het algemeen en ngo’s in het bijzonder, waarbij onderscheid is gemaakt naar type
organisatie (basisorganisatie, intermediaire ngo’s of dienstverlenende organisatie en
omvang: groot- midden en klein, confessioneel of niet, gelieerd aan politieke partijen,
private of parastatale dienstverlening, enz.) en het werkgebied;
• het bestaan en functioneren van netwerken;
• ontwikkelingen en perspectieven van het maatschappelijke organisaties in Suriname en
de belangrijkste tendensen.
De studie heeft gebruik gemaakt van literatuuronderzoek, veldonderzoek in Suriname en de
consultatie van enkele grote ngo’s en sleutelinformanten op het gebied van maatschappelijke organisaties.
Voor de inschatting van de institutionele versterking van organisaties is gebruik gemaakt
van de endogeniteitsgedachte van capaciteit, wat inhoudt dat een organisatie een capaciteit
heeft en zelf in staat is zich te versterken: capaciteitsversterking. Buitenstaanders kunnen aan
die capaciteitsversterking bijdragen door ondersteuning.144 Voor de evaluatie wordt daarom
verondersteld dat de Surinaamse organisatie haar capaciteit ontwikkelt en dat de
Nederlandse twinningpartner bijdraagt aan dat proces.
In de IOB studie Capaciteitsopbouw145 is gekeken naar vijf kern bekwaamheden van een
organisatie van Baser en Morgan.146 Deze vijf core capabilities zijn:
1. De bekwaamheid om te handelen en verplichtingen aan te gaan;
2. De bekwaamheid om diensten te leveren;
3. De bekwaamheid om de organisatie aan te passen aan wisselende omstandigheden en
zichzelf te vernieuwen;
4. De bekwaamheid om banden aan te gaan met externe relaties;
5. De bekwaamheid om coherentie in doelen en handelen te bereiken.
Gelet op de selectievoorwaarden voor financiering uit de Twinningfaciliteit kwalificeerden
uitsluitend organisaties waarvan verondersteld mag worden dat ze aan de eerste bekwaamheid voldoen. Van de overige vier konden binnen de randvoorwaarden van tijd en geld
slechts twee bekwaamheden in kaart worden gebracht: de bekwaamheid om diensten te
leveren en de bekwaamheid externe relaties aan te gaan (netwerken).

144

145

146

European Commission (2005). Institutional Assessment and Capacity Development. Aid Delivery Methods.
Brussels: EC.
IOB (2011). Facilitating resourcefulness. Evaluation of Dutch support to capacity development. IOB Report 336. The
Hague: IOB.
Baser, H., Bolger, J. and Morgan, P. (2006). Capacity, Change and Performance. European Centre for Policy
Development Management. Maastricht: ECDPM.

| 135 |

Bijlagen

f ) Beleidsreconstructie
De beleidsreconstructie is gebaseerd op dossierstudie en gedetailleerde interviews met
diverse afdelingen van het ministerie van Buitenlandse Zaken, de Nederlandse ambassade te
Paramaribo en sleutelinformanten in zowel Nederland als Suriname.

| 136 |

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Bijlage 5 Gesprekspartners
Nederland
Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden in Suriname
Dhr. A. Jacobi
Mw. I. de Hoog
Mw. E. Deekman
Mw. A. Zweers
Berenschot Groep N.V.
Dhr. R. N. Born
Mw. M. Stegmeijer
Mw. I. van Straten
Mw. M. Lem
Mw. K. Geleynse
Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns Amerika
Dhr. P. van Dijck
| 137 |

CMO
Dhr. S. Mulder
Code-X
Dhr. W. de Boer
Dhr. A. Arends
Conservatorium van Amsterdam
Dhr. R. Munnecom
Dhr. A. Schreuder
COS Flevoland
Mw. M. Antonius
Mw. J. de Koning
Dutch Employers Cooperation Programme
Dhr. T. Korten
Edith Maryon College
Dhr. B. Heldt
Erasmus Universiteit Rotterdam, Instituut voor Psychologie
Mw. M. Hortulanus

Bijlagen

Fontys Hogeschool Journalistiek
Dhr. J. Breugelmans
Hogeschool Leiden
Mw. A. Ravenhorst
Dhr. A. Rietveld
Interconnect
Dhr. R. Adrichem
MCM Advies
Dhr. M.C. Mulders
Nederlandse Vereniging voor Vrouwenbelangen
Mw. E. Maclean
Mw. A. Olie
PTC+
Dhr. H. Van Rees
| 138 |

Radio Nederland Wereldomroep/Radio Nederland Training Centrum
Mw. P. Nederkoorn
Sea Transport College Group
Dhr. R. Janssens
Stadsherstel Amsterdam N.V.
Dhr. P. Morel
Dhr. M. van de Burgt
Stichting Bartiméus Sonneheerdt
Mw. C. Andriessen
Dhr. H. de Jong
Dhr. A. Huijgen
Stichting Gered Gereedschap
Mw. E. Nylander
Mw. M. van Duijnhoven
Stichting Horizon
Dhr. J.J. du Prie
Stichting Jota
Mw. C. Woestenburg

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Stichting KOC Nederland
Mw. P. de la Lande Cremers
Stichting Passie voor Botopasi
Dhr. L. van Houwelingen
Stichting Sabi
Mw. L. Kooreman
Stichting Stimesur
Dhr. W. Rier
Dhr. M. van Heems
Technische Universiteit Eindhoven, Schijndel Energy Consult
Dhr. P. van Schijndel
Universiteit Utrecht, Buys Ballot Laboratorium
Dhr. A. H. Mooldijk
Vereniging Dovenschap Nieuwe Stijl
Mw. M. Versluis
Vereniging ‘Steungroep Totomboti’
Dhr. H. Schmidt
Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Bewegingswetenschappen
Mw. K. Bijken
Dhr. H.E.J. Veeger
Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Sociale Wetenschappen
Dhr. H. Overbeek
Wageningen Universiteit, Plant Research International
Dhr. P. Bindraban
Dhr. J. van der Burg
Workability
Dhr. H. Vrind
Zeister Zendingsgenootschap
Dhr. A. Schalkwijk

| 139 |

Bijlagen

Suriname
Academisch Ziekenhuis Paramaribo, Revalidatiecentrum
Mw. M. Goedschalk
Mw. M. Buitenhuis
Dhr. M. van Lierop
Dhr. M. Pelgrim
Mw. R. Madarie
Mw. T. Walhain
Adron onderzoeksinstituut rijstteelt voor landbouwers
Dhr. N. Gajadin
Dhr. Soerdjan
Anton de Kom Universiteit
Dhr. A. Li Fo Sjoe
Dhr. D. Wip
Dhr. T. Tan
Dhr. J. Neede
| 140 |

Anton de Kom Universiteit, Faculteit der Maatschappijwetenschappen
Mw. L. Beek
Dhr. C. Wallerlei
Dhr. Mangroe
Mw. I. Apapoe
Mw. L. Luyten
Dhr. C. Badal
Anton de Kom Universiteit, Faculteit der Technologische Wetenschappen
Dhr. S. Naipal
Anton de Kom Universiteit, Institute for Graduate Studies and Research
Mw. J. Behari-Ramdas
Dhr. R. Mohan
Dhr. R. Kross
Dhr. Caram
Anton de Kom Universiteit, Institute of International Relations
Dhr. Kolader
Dhr. Mangroe
Dhr. Nandoe
Anton de Kom Universiteit, IUC Office
Mw. R. S. Mangal

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Associatie van Binnenlandse Industriëlen
Dhr. G. Lazo
Associatie Pluimvee Sector Suriname
Mw. A. Harcharan
Dhr. N. Kanhai
Dhr. R. Houwen
Barron Omroep bedrijf
Dhr. G. Barron
Blindenzorg Suriname
Mw. J. Weewee
Mw. N. Hanenberg-Agard
Bond van Leraren
Dhr. H. Valies
Brokopondo Sportbond
Dhr. B. Abia
Case Apoera
Dhr. L. Pocornie
Delegation of the EU in Suriname
Mw. S. Amat
De Ware Tijd
Mw. M. Helstone
Friedland Instituut Bahai
Dhr. J. Quik
Getit Training en Consultancy NV
Dhr. R. J. Jong A Lock
Huiswoudschool
Mw. Watson
IamGold
Dhr. J. Finisie
Dhr. S. Akiemboto
InterCoach
Mw. E. Vos

| 141 |

Bijlagen

Kamer van Koophandel en Fabrieken
Mw. J. van Ammeren
Mw. R. Perry
Kennedy Stichting
Mw. R. Ramcharan
Mw. E. Romahla
Kerk der Zevende-dag Adventisten
Dhr. R. Rosewal
Kersten Tourism Foundation
Mw. R. Verwey-Deleij

| 142 |

Maatschappelijk middenveld Suriname
Dhr. W. Jap A Joe
Mw. A. Tjon Sie Fat
Mw. S. Ketwaru-Nurmohamed
Mw. S. Staphorst
Mw. S. Ganga
Mw. J. Z. van Arkel
Dhr. H. Lim A Po jr.
Dhr. I. G. Leckie
MAIFE Radio
Dhr. A. Aboikoni
Maritieme Authoriteit Suriname
Dhr. J. Douglas
Dhr. Damish
Medisch Opvoedkundig Bureau
Dhr. C. Vieira
Ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij
Mw. A. Brinkman
Ministerie van Planning en Ontwikkelingssamenwerking
Dhr. van Ravenswaaij (voormalig minister)
Nationale Volksmuziekschool
Mw. S. Boldewijn
Dhr. H. Snijders

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Nationale Vrouwenbeweging
Mw. H. Pavion
Mw. E. Velland Uiterloo
NIKOS
Mw. U. Schalkwijk-Durga
Dhr. M. Schalkwijk
Mw. L. Wiebers
Dhr. H. Ori
Dhr. M. Panday
Openbare Lagere School Stolkbuiten
Mw. M. Cordua
Openbare School Maho project
Dhr. A. Pawironadi
Overliggend Waterschap – Multipurpose Corantijn Project
Dhr. R. Small
| 143 |

Para Force
Mw. Spier
Platform Buurtorganisatie
Mw. J. Melcherts
R.K. Bisdom Paramaribo
Dhr. Kross
Radio Mohari
Dhr. H. Monkau
Mw. G. Plak
Saga Interproject
Mw. Karels-Helslijnen
Shiloh Meisjes Internaat
Mw. C. Chritchlow
Sports Limited Suriname
Mw. L. Hardebol
Stichting Adu wani
Dhr. M. Zeegenaar

Bijlagen

Stichting Ambulante Jeugdhulpverlening
Mw. Perotie
Stichting Beauty College Suriname
Mw. M. Darsan
Stichting Bedrijfsgezondheidzorg Suriname
Dhr. van Charante
Stichting Brada Sisa Makandra (Stichting Brasima)
Dhr. van Dams
Stichting Boston Plantage Saramacca rivier
Dhr. G. Town
Stichting Creo Podo
Dhr. W. Roseval

| 144 |

Stichting Elnatan
Dhr. A. Ulrich
Stichting Gebouwd Erfgoed Suriname
Dhr. S. A. Fokké
Stichting Gemeenschapsontwikkeling Land van Dijk en Omgeving
Dhr. R. Waarde
Stichting Harmi Krosbei
Mw. Boerleider- Gefferie
Stichting Het Moederhart Nickerie
Mw. N. Dinai
Stichting Kinderen in de Schijnwerpers
Mw. H. Neslo
Stichting Lorette
Dhr. E. Lewis
Stichting Matoekoe
Mw. T. Alberg
Mw. M. Bilgoe
Mw. M. van de Erf
Mw. M. Zschuschen

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Stichting Leri Oso
Dhr. de Vries
Stichting Nationaal Rijstonderzoek Instituut
Dhr. I. Rambharse
Stichting Ontwikkeling door Radio & Televisie in Suriname
Mw. Trusfull
Stichting Pasiboto
Dhr. H. Edwards
Mw. C. Vonk
Stichting Post Academisch Onderwijs Geneeskunde Suriname
Mw. Y. Chou-Lie
Mw. L. Akrum-Jong A Kiem
Dhr. A. Jesserun
Stichting Reparatie Intellectuele Schade (RIS)
Dhr. With
Stichting Stoep
Mw. C. Pinas
Mw. Ragil
Stichting Surinaamse Doven Belangen
Dhr. K. Williams
Dhr. H. Kimpoel
Stichting ter Bevordering van de journalistiek in Suriname
Mw. Kolf-Bergraaf
Dhr. W. Dutenhofer
Stichting Totomboti
Dhr. A. Doeki
Dhr. A. Doekoe
Dhr. M. Doekoe
Dhr. K. Libbarth
Dhr. W. Pamamoe
Dhr. P. Saaki
Dhr. B. Vrede
Stichting towards a new alternative (TANA)
Dhr. B. Hulsman
Mw. Hulsman

| 145 |

Bijlagen

Stichting Vincentius Ziekenhuis
Mw. Ramhit
Stichting voor het Kind (Stivoki)
Mw. Brug-Mahadew
Mw. C. Burnette
Dhr. H. Mungra
Dhr. M. Robles Medina
Dhr. N. Veira
Stichting Vroegtijdige Onderkenning en Vroege Stimulatie
Mw. Macnack- van Kats
Stichting Wetenschappelijke informatie (SWI)
Dhr. J. Mencke
Stichting Youth Path
Dhr. Menig
Mw. Biervliet
| 146 |

Surinaamse Jongeren activisten (SURJA)
Dhr. M. Rabindranath
Surinaamse Padiboeren Associatie
Dhr. H. Oemraw
Surinaamse Pavindsters Gilde
Mw. Kaliar
Surinaamse Vereniging van Journalisten
Mw. R. van de Kooye
Surinaamse Voetbalbond
Dhr. J. Mencke
Dhr. van Zichem
Vereniging Surinaams Bedrijfsleven
Dhr. R. van Essen
Mw. D. Wieling
Vereniging voor Gemeenschaps Ontwikkeling en Verbetering (VGOV)
Mw. L. Zeegelaar
Vonzell Huiswerkbegeleiding
Mw. L. Zeldenrust

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Vrouwen Parlement Forum
Mw. I. Gillard
WIN Groep
Dhr. A. Elias
Mw. Elias
Dhr. R. Mooij
Mw. Pelswijk
Woningstichting Sekrepatu
Dhr. R. Antonius
Wooko makandii
Mw. N. Aloeni
Zaailand Internaat
Mw. Sluisdam

| 147 |

Bijlagen

Bijlage 6 Bronnen
Literatuur
ABS (2005). Bergen en Dalen in de Surinaamse Economie: de Ontwikkelingen van het Bruto Binnenlands
Product, Statistical Papers 3 and 4. Paramaribo: Algemeen Bureau voor de Statistiek.
ABS (2005). Suriname Census 2004 Vol 1: Sociale en Demografische Karakteristieken. Paramaribo:
Algemeen Bureau voor de Statistiek.
ABS (2011). Demografische data 2004-2010. Paramaribo: Algemeen Bureau voor de Statistiek.
Baser, H., Bolger, J. and Morgan, P. (2006). Capacity, Change and Performance. European Centre
for Policy Development Management. Maastricht: ECDPM.
Berenschot Groep B.V. (2007). Offerte voor het beheer van de twinningfaciliteit Nederland-Suriname
2008-2011. Utrecht: Berenschot.
Boesen, N. (2005). Looking forward; a results-oriented model. Washington: Development
Outreach, World Bank Institute.
| 148 |

Bontenbal, M. & Lindert, P. van (2008). Bridging local institutions and civil society in Latin
America: Can city-to-city cooperation make a difference? In: Environment and Urbanization 20:
2, pp. 465-481.
Bontenbal, M. & P. van Lindert (2009). Transnational city-to-city cooperation: Issues arising
from theory and practice.In: Habitat International 33: 2, pp. 131-133.
Bureau Forum NGO (2005). (draft) Code of Conduct in Suriname. (Unpublished)
Dekker, P. (2002). De oplossing van de civil society. Rijswijk: Sociaal Cultureel Planbureau.
Dekker, P. & Burger, A. (2001). Het middenveld in comparatief perspectief: Non-profitsector
en civil society. In: Bestuurskunde, 10(1), pp. 16-25
European Commission (2005). Institutional Assessment and Capacity Development. Aid Delivery
Methods. Brussels: EC.
European Commission, EuropeAid Co-Operation Office (2007). Financing Proposal 9 ACP Sur 15.
Brussels: EC.
Interagency Coalition on Aids and Development (ICAD) (2006). Evaluation Framework for
international Partnerships and Twinning Projects. Ottawa: Interagency Coalition on Aids and
Development.
International Poverty Centre (2006). Poverty in Focus. Brasilia: UNDP.

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

IOB (2010). Activiteiten van de Medefinancieringsorganisaties in Nicaragua. IOB rapport 330. Den
Haag: Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Jap-A-Joe, H., J. Nieuwendam & D. van Esbroeck (2005). Het gras groeit niet door er aan te trekken
...” Een evaluatie van het Cordaid programma in Suriname (1999 - 2005). NP
Jones, M. L. and P. Blunt (1999), “‘Twinning’ as a method of sustainable institutional
capacity building”, In: Public Administration and Development, Vol. 19, No. 4, pp. 381-402.
Lim a Po, Hans R. (2010). Position Paper on the Legal environment of the NGO sector in Suriname. NP.
Nikos. (2004). Gids van NGO’s in Saramacca. Paramaribo: Nikos.
OECD (2001). The DAC Guidelines. Poverty Reduction. Paris: OECD-DAC.
Ouchi, F. (2004). Twinning as a Method for Institutional Development: A Desk Review, Washington:
The World Bank Institute.
Posthumus, H. & Weitzenegger, K. (2005). Final Evaluation of the Micro Projects Programme II (MPP)
Suriname: draft final report. Brussel: Euronet Consulting.
Runs, A. & Verrest, H. (2000). Relaties tussen Surinaamse en Nederlandse NGO’s. Een perspectief op de
samenwerking. Paramaribo: NIKOS-AGIDS.
Schalkwijk, J. (2010). Ontwikkelingshulp in Suriname, een meta-evaluatie van ontwikkelingsprogramma’s in Suriname. Master Sociologie Rijksuniversiteit Groningen.
Stichting Projekta (2008). Capacity of NGO’s in Suriname: Assessment and Strategy. Multi-Annual
Capacity Strengthening Programme Suriname (UNDP).
Suriname International Partners (SIP-Consortium). (2010). Draft Report on Strengthening of Non
Commercial Private Organisaton (NGOs and CBOs) in the Interior (103). Support for the Development
of the Interior Project: Institutional Strengthening (IDB project ANT/JF-10343-SU).
The Economist Intelligence Unit (2011). Democracy Index 2010: Democracy in Retreat. London: The
Economist Intelligence Unit Limited.
The International Bank for Reconstruction and Development/ The World Bank. (2010). Doing
a Business 2011: Making a Difference for Entrepreneurs. Washington: The World Bank the
International Finance Cooperation.
UNDP (2010). Human Development Report 2010: The Real Wealth of Nations: Pathways to Human
Development. New York: UNDP.

| 149 |

Bijlagen

VNG International. (2008). Nederlandse gemeenten en Suriname. Samenwerking tussen
Surinaamse en Nederlandse overheden en VNG International. Den Haag: VNG International.
World Bank Institute Evaluation Studies (2004). Twinning as a Method for Institutional
Development: a Desk Review. Washington: The World Bank.

Kranten
Zandgrond, F. en V. Texel (2009). ‘Twinningsproject sluiproute indoctrinatie’ in: De Ware Tijd
van 26 november 2009.
Prof. dr. M. Schalkwijk (2009).‘Valse beschuldiging inzake Twinning’ in: De Ware Tijd van 28
november 2009.
Mahabier, E. (2009). ‘Vragen over mogelijke politieke aanwending Twinningsfaciliteit’ in:
De Ware Tijd van 19 januari 2009.
Enser, F. (2008). ‘8 miljoen euro voor Surinaams onderwijs’ in: De Ware Tijd van 3 juni 2008.
| 150 |

Ministerie van Buitenlandse Zaken
IOB (2011). Facilitating resourcefulness. Evaluation of Dutch support to capacity development. IOB
Report 336. The Hague: Ministerie van Buitenlandse Zaken.
IOB (2011). Terms of Reference Twinningfaciliteit Suriname-Nederland. Den Haag: Ministerie van
Buitenlandse Zaken.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2001). Civil society en structurele armoedebestrijding. De rol van
actoren uit het Nederlands maatschappelijk middenveld. Den Haag: Ministerie van Buitenlandse
Zaken.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2005). Subsidieregeling Ministerie van Buitenlandse
Zaken 2006. In: Staatscourant, nr. 251, 27 december 2005.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2006). Beleidskader MFS 2007-2010. Den Haag: Ministerie
van Buitenlandse Zaken.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2007). Vaststelling beleidsregels en subsidieplafond
Subsidieregeling ministerie van Buitenlandse Zaken 2006 (Twinningfaciliteit NederlandSuriname) in: Staatscourant, nr. 218, 9 november 2007.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2008). BEMO van DWH aan R (DWH/MC-799/2008).
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2008). BEMO van DWH aan R (DWH/MC-118/2008).

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Ministerie van Buitenlandse Zaken (2008). Besluit van de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking van 21 november 2008, nr. DWH/MC-860/08, tot verhoging
van een subsidieplafond voor subsidiëring op grond van de Subsidieregeling ministerie van
Buitenlandse Zaken 2006 (Twinningfaciliteit Nederland-Suriname) in: Staatscourant, nr. 2598,
29 december 2008.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2008). Subsidiebeschikking Twinningfaciliteit Suriname. Den
Haag: Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2009). Beleidsnotitie Maatschappelijke organisaties:
Samenwerken, Maatwerk, Meerwaarde. Den Haag: Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2009). Brief Gemeente Amsterdam over afwijzing. DWH/
LC-762/09. Den Haag: Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Ministerie van Buitenlandse Zaken (2010). BEMO Suriname/Twinningfaciliteit (DWH/LC-197/10).
Zondag, J. (2009). Samenwerkingsverbanden tussen Nederlandse en Surinaamse organisaties. NP.
| 151 |

Parlementaire documentatie
Tweede Kamer, vergaderjaar 2003-2004, 20361, nr. 113, 6 februari 2004.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2003-2004, 20361, nr. 116, 4 juni 2004.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2007-2008, 20361, nr. 128, 25 januari 2008.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20361, nr. 133, 24 november 2008.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20361, nr. 138, 22 januari 2009.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 20361, nr. 142, 13 februari 2009.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 20361, nr. 146, 30 maart 2010.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010-2011, 20361, nr. 147, 26 augustus 2011.

Bijlagen

UTSN
UTSN (2008). Activiteitenplan en liquiditeitsplanning 2009. Utrecht: UTSN.
UTSN (2008). Beleidskader Twinningfaciliteit Nederland-Suriname 2008-2011. Utrecht: UTSN.
UTSN (2008). Beoordelingsformulier Groot.
UTSN (2008). Beoordelingsformulier Klein.
UTSN (2008). Bijlage 5: Format Tussenrapportage.
UTSN (2008). Bijlage 6: Format Eindrapportage.
UTSN (2008). Communicatieplan UTSN. Communicatie ten behoeve van de Twinningfaciliteit SurinameNederland 2008-2011. Utrecht: UTSN.
UTSN (2008). Planning beoordelingen rekenmodel.
UTSN (2008). Planning Suriname Twinning.
| 152 |

UTSN (2009). Beoordelingsformulier Groot.
UTSN (2009). Beoordelingsformulier Klein.
UTSN (2009). Escalatiemodel (escalatieprotocol).
UTSN (2009). Handleiding voor penvoerders inzake de financiële administratie van UTSN-projecten (versie
9 februari 2009). Utrecht: UTSN.
UTSN (2009). Notitie UTSN terzake beoordeling projecten 2009.
UTSN (2009). Planning Suriname Twinning.
UTSN (2009). Procedure afsluiten UTSN projecten.
UTSN (2009). Toekenningen Proces 2009.
UTSN (2010). Reactie op commentaar Buitenlandse Zaken (21/01/2010).

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

Websites
CBS Statline (2011). http://statline.cbs.nl. Geraadpleegd op 22/09/2011.
CIA World Factbook (2011). www.cia.gov/libray/publications/the-world-factbook/index.htm.
Geraadpleegd op 22/09/2011.
Civicus Civil Society Index (2011). http://www.civicus.org/csi. Geraadpleegd op 06/02/2011.
Dagblad Suriname (2011). www.dbsuriname.com. Geraadpleegd op 01/08/2011.
De Ware Tijd Online (2011). www.dwtonline.com. Geraadpleegd op 01/08/2011.
European Commission (2009). Institution building in the framework of European Union policies.
Common twinning manual. http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/financial_assistance/
institution_building/final_manual2009-after-l-treaty_120510_en.pdf
Ganga Letter (2009). http://www.acp-programming.eu/wcm/dmdocuments/capacityprocesssurinam.pdf. Geraadpleegd op 22/09/2011.
NIKOS (2011). www.nikos.sr.org. Geraadpleegd op 21/02/2011.
The Free Dictionary (2011). www.thefreedictionary.com. Geraadpleegd op 03/092011.
United Nations Development Program (2011). http://hdrstats.undp.org/en/countries/
profiles/SUR.html. Geraadpleegd op 16/09/2011.
USONA (2011). www.usona.nl. Geraadpleegd op 25/08/2011.
UTSN (2011). www.utsn.nl. Geraadpleegd op 21/02/2011.
World Bank (2011). www.worldbank.org. Geraadpleegd op 22/09/2011.

| 153 |

Bijlagen

Evaluatiestudies uitgebracht door de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking
en Beleidsevaluatie (IOB) 2007-2011
Evaluatiestudies uitgebracht vóór 2007 zijn te vinden op de IOB-website: www.minbuza.nl/iob

| 154 |

IOB
nr.

Jaar

Titel evaluatierapport

ISBN

361

2011

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname-Nederland

978-90-5328-417-9

360

2011

More than Water: Impact evaluation of drinking water supply
and sanitation interventions in rural Mozambique

978-90-5328-414-8

359

2011

Regionaal en geïntegreerd beleid? Evaluatie van het
Nederlandse beleid met betrekking tot de Westelijke Balkan
2004-2008

978-90-5328-416-2

358

2011

Assisting Earthquake victims: Evaluation of Dutch Cooperating aid agencies (SHO) Support to Haiti in 2010

978-90-5328-413-1

357

2011

Le risque deffets éphémères: Evaluation dimpact des
programmes dapprovisionnement en eau potable et
dassainissement au Bénin

978-90-5328-415-5

357

2011

The risk of vanishing effects: Impact Evaluation of drinking
water supply and sanitation programmes in rural Benin

978-90-5328-412-4

356

2011

Between High Expectations and Reality: An evaluation of
budget support in Zambia

978-90-5328-411-7

355

2011

Lessons Learnt: Synthesis of literature on the impact and
effectiveness of investments in education

978-90-5328-410-0

354

2011

Leren van NGOs: Studie van de basic education interventies
van geselecteerde Nederlandse NGOs

978-90-5328-409-4

353

2011

Education matters: Policy review of the Dutch contribution
to basic education 1999–2009

978-90-5328-408-7

352

2011

Unfinished business: making a difference in basic education.
An evaluation of the impact of education policies in Zambia
and the role of budget support.

978-90-5328-407-0

351

2011

Confianza sin confines: Contribución holandesa a la
educación básica en Bolivia (2000-2009)

978-90-5328-406-3

350

2011

Unconditional Trust: Dutch support to basic education in
Bolivia (2000-2009)

978-90-5328-405-6

349

2011

The two-pronged approach Evaluation of Netherlands
Support to Formal and Non-formal Primary Education in
Bangladesh, 1999-2009

978-90-5328-404-9

348

2011

Schoon schip. En dan? Evaluatie van de schuldverlichting aan
de Democratische Republiek Congo 2003-2010 (Verkorte
samenvatting)

978-90-5328-403-2

347

2011

Table rase  et après? Evaluation de lAllègement de la Dette
en République Démocratique du Congo 2003-2010

978-90-5328-402-5

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

346

2011

Vijf Jaar Top van Warschau De Nederlandse inzet voor
versterking van de Raad van Europa

978-90-5328-401-8

345

2011

Wederzijdse belangen – wederzijdse voordelen Evaluatie van
de Schuldverlichtingsovereenkomst van 2005 tussen de Club
van Parijs en Nigeria. (Verkorte Versie)

978-90-5328-398-1

344

2011

Intérêts communs  avantages communs Evaluation de l
accord de 2005 relatif à l allègement de la dette entre le
Club de Paris et le Nigéria. (Version Abrégée)

978-90-5328-399-8

343

2011

Wederzijdse belangen – wederzijdse voordelen Evaluatie van
de schuldverlichtingsovereenkomst van 2005 tussen de Club
van Parijs en Nigeria. (Samenvatting)

978-90-5328-397-4

342

2011

Intérêts communs  avantages communs Evaluation de
laccord de 2005 relatif à lallègement de la dette entre le
Club de Paris et le Nigéria. (Sommaire)

978-90-5328-395-0

341

2011

Mutual Interests – mutual benefits Evaluation of the 2005
debt relief agreement between the Paris Club and Nigeria.
(Summary report)

978-90-5328-394-3

340

2011

Mutual Interests – mutual benefits Evaluation of the 2005
debt relief agreement between the Paris Club and Nigeria.
(Main report)

978-90-5328-393-6

338

2011

Consulaire Dienstverlening Doorgelicht 2007-2010

978-90-5328-400-1

337

2011

Evaluación de las actividades de las organizaciones
holandesas de cofinanciamiento activas en Nicaragua

-

336

2011

Facilitating Resourcefulness. Synthesis report of the
Evaluation of Dutch support to Capacity Development.

978-90-5328-392-9

335

2011

Evaluation of Dutch support to Capacity Development. The
case of the Netherlands Commission for Environmental
Assessment (NCEA)

978-90-5328-391-2

-

2011

Aiding the Peace. A Multi-Donor Evaluation of Support to
Conflict Prevention and Peacebuilding Activities in Southern
Sudan 2005-2010

978-90-5328-389-9

333

2011

Evaluación de la cooperación holandesa con Nicaragua
2005-2008

978-90-5328-390-5

332

2011

Evaluation of Dutch support to Capacity Development. The
case of PSO

978-90-5328-388-2

331

2011

Evaluation of Dutch support to Capacity Development. The
case of the Netherlands Institute for Multiparty Democracy
(NIMD)

978-90-5328-387-5

330

2010

Evaluatie van de activiteiten van de medefinancieringsorganisaties in Nicaragua

978-90-5328-386-8

329

2010

Evaluation of General Budget Support to Nicaragua
2005-2008

978-90-5328-385-1

328

2010

Evaluatie van de Nederlandse hulp aan Nicaragua 20052008

978-90-5328-384-4

| 155 |

Bijlagen

| 156 |

327

2010

Impact Evaluation. Drinking water supply and sanitation programme supported by the Netherlands in Fayoum Governorate, Arab Republic of Egypt, 1990-2009

978-90-5328-381-3

326

2009

Evaluatie van de Atlantische Commissie (2006-2009)

978-90-5328-380-6

325

2009

Beleidsdoorlichting van het Nederlandse exportcontrole- en
wapenexportbeleid

978-90-5328-379-0

-

2009

Evaluatiebeleid en richtlijnen voor evaluaties

-

324

2009

Investing in Infrastructure

978-90-5328-378-3

-

2009

Synthesis of impact evaluations in sexual and reproductive
health and rights

978-90-5328-376-9

323

2009

Preparing the ground for a safer World

978-90-5328-377-6

322

2009

Draagvlakonderzoek. Evalueerbaarheid en resultaten

978-90-5328-375-2

321

2009

Maatgesneden Monitoring ‘Het verhaal achter de cijfers’

978-90-5328-374-5

320

2008

Het tropisch regenwoud in het OS-beleid 1999-2005

978-90-5328-373-8

319

2008

Meer dan een dak. Evaluatie van het Nederlands beleid voor
stedelijke armoedebestrijding

978-90-5328-365-3

318

2008

Samenwerking met Clingendael

978-90-5328-367-7

317

2008

Sectorsteun in milieu en water

978-90-5328-369-1

316

2008

Be our guests (sommaire)

978-90-5328-372-1

316

2008

Be our guests (summary)

978-90-5328-371-4

316

2008

Be our guests (hoofdrapport Engels)

978-90-5328-371-4

316

2008

Be our guests (samenvatting)

978-90-5328-370-7

316

2008

Be our guests (hoofdrapport)

978-90-5328-370-7

315

2008

Support to Rural Water Supply and Sanitation in Dhamar and
Hodeidah Governorates, Republic of Yemen

978-90-5328-368-4

314

2008

Primus Inter Pares; een evaluatie van het Nederlandse
EU-voorzitterschap 2004

978-90-5328-364-6

313

2008

Explore-programma

978-90-5328-362-2

312

2008

Impact Evaluation: Primary Education Zambia

978-90-5328-360-8

311

2008

Impact Evaluation: Primary Education Uganda

978-90-5328-361-5

310

2008

Clean and Sustainable?

978-90-5328-356-1

309

2008

Het vakbondsmedefinancieringsprogramma – samenvatting
Engels

978-90-5328-357-8

309

2008

Het vakbondsmedefinancieringsprogramma – Samenvatting
Spaans

978-90-5328-357-8

309

2008

Het vakbondsmedefinancieringsprogramma

978-90-5328-357-8

308

2008

Het Nederlandse Afrikabeleid 1998-2006. Evaluatie van de
bilaterale samenwerking

978-90-5328-359-2

308

2008

Het Nederlandse Afrikabeleid 1998-2006. Evaluatie van de
bilaterale samenwerking (Samenvatting)

978-90-5328-359-2

Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland

307

2008

Beleidsdoorlichting seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten en hiv/aids 2004-2006

978-90-5328-358-5

306

2007

Chatting and Playing Chess with Policymakers

978-90-5328-355-4

305

2007

Impact Evaluation: Water Supply and Sanitation Programmes Shinyanga Region, Tanzania 1990-2006

978-90-5328-354-7

304

2007

Evaluatie van de vernieuwing van het Nederlandse
onderzoeksbeleid 1992-2005

978-90-5328-353-0

304

2007

Evaluation of the Netherlands Research Policy 1992-2005
(Summary)

978-90-5328-353-0

| 157 |

| 158 |

Uitgebracht door:
Ministerie van Buitenlandse Zaken
Postbus 20061 | 2500 eb Den Haag
www.minbuza.nl | www.rijksoverheid.nl
Foto omslag: Vissers op de Suriname rivier met de Jules Wijdenbosch brug op de achtergrond,
Fred Hoogervorst | Hollandse Hoogte
Redactie: Jos van Beurden | www.josvanbeurden.nl
Opmaak: Vijfkeerblauw, Rijswijk
Druk: OBT Opmeer
ISBN: 978-90-5328-417-9
© Ministerie van Buitenlandse Zaken | December 2011

Het initiatief voor de Twinningfaciliteit SurinameNederland was ingegeven door de wens van de
Nederlandse overheid om na het aflopen van de
hulprelatie een nieuwe invulling te geven aan de
relaties tussen beide landen. De Twinningfaciliteit
wilde de samenwerking tussen Surinaamse en

Nederlandse organisaties stimuleren met als doel
maatschappelijke organisaties in Suriname te
versterken. Deze evaluatie gaat na welke
resultaten met de gefinancierde projecten zijn
behaald en of deze hebben bijgedragen aan de
beoogde doelstellingen.

61 | Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland | IOB Evaluatie | nr. 361 | Evaluatie van de Twinningfaciliteit Suriname–Nederland | IOB
Uitgebracht door:
Ministerie van Buitenlandse Zaken
Postbus 20061 | 2500 eb Den Haag
www.minbuza.nl | www.rijksoverheid.nl
© Ministerie van Buitenlandse Zaken | December 2011
11buz283812 | N