2

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

33 037

Mestbeleid

Nr. 309

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 september 2018
Hierbij informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van de uitvoering
van het fosfaatrechtenstelsel. Met deze brief geef ik invulling aan het
verzoek van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit om een stand van zakenbrief (ingezonden 5 september 2018).
In de bijlage treft u tevens de beantwoording van de vragen van het lid
Lodders (VVD) over het bericht «Het is een puinhoop bij RVO.nl»
(Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 5).
Monitor fosfaat- en stikstofexcretie dierlijke mest 1 juli 2018
Bij brief van 16 mei 2018 (Kamerstuk 33 037, nr. 285) heb ik uw Kamer de
prognose van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) van 1 april
2018 inzake de fosfaat- en stikstofexcretie uit dierlijke mest toegezonden.
Inmiddels heeft het CBS een tweede prognose opgeleverd, gebaseerd op
de situatie van 1 juli 2018. Hierbij stuur ik u deze actuele prognose1, zoals
ook is verzocht door de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (ingezonden 6 september 2018).
De belangrijkste cijfers in de prognose van het CBS zet ik hieronder af
tegen de sectorale en nationale productieplafonds.
Fosfaat (miljoen kilogram)

Melkvee
Varkens
Pluimvee
Overig
Nationaal

1

kst-33037-309
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Stikstof (miljoen kilogram)

Excretie 2018

Plafond

Excretie 2018

Plafond

80,7
37,6
27,9
18,8
165

84,9
39,7
27,4
20,9
172,9

285,9
97,5
59,7
55,9
499

281,8
99,1
60,3
63,2
504,4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 309

1

De prognose laat voor zowel de fosfaat- als stikstofexcretie een onderschrijding van de nationale plafonds zien. Dat is positief. Aangezien het
hier om een prognose gaat, zijn deze cijfers nog onzeker. Het CBS merkt
hierbij op dat de onzekerheid in deze prognose is toegenomen vanwege
de extreem droge en warme weersomstandigheden deze zomer. De
invloed hiervan is nog niet duidelijk. Dit betekent dat bij de cijfers een
extra slag om de arm moet worden gehouden.
Wat betreft de melkveehouderij zit de geprognosticeerde fosfaatexcretie
onder het sectorplafond (ca. 5%) maar de stikstofexcretie erboven (ca.
1,5%). Het fosfaatrechtenstelsel lijkt dus effect te hebben, maar we zeilen
nog steeds scherp aan de wind. Ik blijf de situatie nauwlettend in de gaten
houden.
Wat betreft de pluimveehouderij merk ik op dat ik in de beantwoording
van de feitelijke vragen over fosfaatrechten van 4 juli 2018 (Kamerstuk
33 037, nr. 290) heb gemeld dat het CBS bij de tweede prognose voor de
pluimveehouderij gebruik zou maken van de opgave in de Landbouwtelling. Voor deze rapportage is dat echter nog niet mogelijk gebleken; bij
de derde kwartaalrapportage zal dit wel het geval zijn. Gegeven de
huidige cijfers zie ik geen aanleiding om voor pluimvee af te wijken van de
lijn die ik heb aangegeven in mijn brief van 5 juli 2018 (Kamerstuk 33 037,
nr. 306).
De volgende prognose van het CBS zal na afloop van het derde kwartaal
worden opgeleverd. Ik zal uw Kamer hierover uiteraard weer informeren.
Uitvoering door Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
Het fosfaatrechtenstelsel is in het leven geroepen om de productie van
fosfaat – als bestanddeel van mest – door melkvee te begrenzen. Het
fosfaatrechtenstelsel is onder meer noodzakelijk om de voor de melkveehouderij zo belangrijke derogatie van de Nitraatrichtlijn te behouden. Het
verlies van deze uitzonderingspositie zou grote financiële gevolgen
hebben voor de Nederlandse melkveehouderij.
Het fosfaatrechtenstelsel heeft grote impact. In de eerste plaats op de
Nederlandse melkveehouderij, waar ondernemers rechtstreeks te maken
hebben met de beperkingen die dit stelsel hen noodzakelijkerwijs oplegt.
De invoering van het stelsel trekt ook een wissel op de uitvoering bij de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl). Er wordt bij RVO.nl
met man en macht gewerkt om besluiten zo spoedig mogelijk, maar
vooral ook correct te nemen. Ik heb hiervoor in 2017 en 2018 extra
capaciteit beschikbaar gesteld.
Toekenning van fosfaatrechten
Met betrekking tot het fosfaatrechtenstelsel zijn beschikkingen afgegeven
voor de vaststelling van de hoeveelheid fosfaatrechten per bedrijf. RVO.nl
heeft in dit kader ca. 20.000 primaire besluiten genomen. Hiertegen zijn
6.795 bezwaarschriften ingediend, waarvan er op 11 september 2018 3.358
waren afgehandeld (50%). RVO.nl stelt alles in het werk om de grote
hoeveelheid bezwaarschriften zorgvuldig en binnen de wettelijke
termijnen af te handelen. Wettelijk geldt hiervoor een termijn van 6
weken, die eenmaal met 6 weken kan worden verlengd. Van de afgehandelde bezwaarschriften is 66% binnen de wettelijke termijn afgehandeld.
De afhandeling van bezwaren overlapt deels met de beoordeling van de
aanmeldingen voor de knelgevallenvoorziening. Veel bedrijven die zich
hebben aangemeld voor de knelgevallenvoorzieningen hebben namelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 309

2

ook bezwaar gemaakt tegen de initiële beschikking voor de toekenning
van fosfaatrechten.
In die gevallen wordt de beoordeling van de aanmelding voor de
knelgevallenvoorziening gecombineerd met de afhandeling van het
bezwaarschrift. In totaal hebben 2.490 bedrijven zich direct of via de
bezwaarprocedure aangemeld voor de knelgevallenvoorziening. Op dit
moment zijn er 278 aanvragen voor de knelgevallenvoorziening
toegekend. Er zijn nog 604 aanvragen in behandeling.
Vleesveehouderij
Met mijn brief van 18 juli 2018 (Kamerstuk 33 037, nr. 308) heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de Beleidsregel fosfaatrechten jongvee en de
voorgenomen Vrijstellingsregeling zoogkoeienhouderij. Dankzij deze
maatregelen kunnen vleesveehouders hun bedrijfsvoering voortzetten
zonder daarbij beperkingen van het fosfaatrechtenstelsel te ondervinden.
RVO.nl is direct na publicatie van de beleidsregel gestart met de herbeoordeling van beschikkingen die aan vleesveehouders zijn verstrekt.
Inmiddels hebben de eerste bedrijven met vleesvee bericht ontvangen
van RVO.nl. Rechten die zijn toegekend voor dieren waarvoor dat gelet op
de beleidsregel niet had gemoeten, komen te vervallen, aangezien dit
ongeoorloofde staatssteun betreft. Zoals ik in mijn brief van 28 maart 2018
(Kamerstuk 33 307, nr. 281) heb aangegeven kan overdracht van rechten
een eventuele herziening niet voorkomen. Aanmeldingen voor overdracht
van fosfaatrechten door vleesveehouders worden dan ook aangehouden
door RVO.nl totdat deze maatregel zijn beslag heeft gekregen, om te
voorkomen dat vleesveehouders op een later moment problemen
ondervinden doordat zij fosfaatrechten hebben verkocht. Parallel loopt
momenteel de notificatieprocedure van de vrijstellingsregeling bij de
Europese Commissie. Indien de notificatieprocedure voorspoedig blijft
verlopen, kan de vrijstellingsregeling in de tweede helft van oktober in
werking treden. Ik verwacht dat RVO.nl dan ook klaar zal zijn met de
herbeoordeling van beschikkingen op grond van de beleidsregel.
Overdracht van fosfaatrechten
De overdracht van fosfaatrechten is mogelijk sinds januari 2018. In de
eerste maanden van 2018 was sprake van een opstartfase, sinds maart is
de gemiddelde doorlooptijd van de afhandeling van de overdracht van
fosfaatrechten binnen de wettelijke termijn van 8 weken, te rekenen vanaf
het moment dat de leges zijn ontvangen en de termijn voor eventuele
blokkade door een hypotheekhouder is verstreken. RVO.nl neemt
aanvragen in behandeling wanneer de leges zijn betaald.
Tot en met 6 september 2018 zijn er 5.946 aanvragen ingediend voor
overdracht van fosfaatrechten. Hiervan zijn er 4.504 afgehandeld. De
overige zijn nog in behandeling of zijn aangehouden omdat het een
bedrijf met vleesvee betreft (zie hierboven). Er zijn circa 25 complexe
verzoeken tot overdracht die meer tijd vergen, omdat er sprake is van
bijvoorbeeld een blokkaderecht, een beslaglegging of omdat er nader
onderzoek nodig is.
Uitspraken College van Beroep voor het bedrijfsleven
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) heeft op 13 augustus
jl. uitspraken gepubliceerd gerelateerd aan het fosfaatrechtenstelsel. Het
CBb heeft geoordeeld dat RVO.nl niet tijdig besluiten heeft genomen bij
het vaststellen van fosfaatrechten (twee maal) en bij het nemen van een
beslissing op bezwaar (drie maal). Het CBb heeft RVO.nl op last van een
dwangsom opgedragen deze besluiten binnen twee weken af te handelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 309

3

Ik vind het van belang dat de overheid met voorrang gehoor geeft aan
rechterlijke uitspraken. RVO.nl heeft inmiddels uitvoering gegeven aan
deze uitspraak van het CBb.
Verder heeft het CBb op 21 augustus jl. geoordeeld dat het fosfaatreductieplan 2017 de rechterlijke toets doorstaat. In twee zaken heeft het CBb
mijn standpunt volledig gevolgd en de beroepen ongegrond verklaard. In
vier zaken is gevraagd om een nadere motivering inzake de beoordeling
op individueel niveau. Als een melkveehouder wordt geconfronteerd met
feiten en omstandigheden die niet voor alle veehouders gelden en die
meebrengen dat hij in bijzondere mate wordt getroffen door de
maatregel, kan sprake zijn van een individuele disproportionele last. Voor
de conclusie dat een dergelijke situatie zich voordoet, zijn bijzondere
omstandigheden noodzakelijk. Hoewel deze uitspraken het fosfaatreductieplan 2017 betreffen en niet het fosfaatrechtenstelsel, vind ik het
belangrijk om hiermee ook bij de uitvoering van het fosfaatrechtenstelsel
rekening te houden, zodat ondernemers weten waar zij aan toe zijn.
Zoals het CBb aangeeft ligt de bewijslast voor het aantonen van een
individuele disproportionele last bij de betreffende ondernemer. Daarbij
geldt dat niet ieder vermogensverlies disproportioneel is. Het CBb wijst in
dit verband op de continuïteit van het bedrijf. Daarnaast moet sprake zijn
van een bijzondere omstandigheid ten aanzien van de individuele
onderneming, waarmee andere ondernemers niet te maken hadden.
Bepaalde bijzondere individuele omstandigheden die op voorhand
gecategoriseerd konden worden, zijn opgenomen in de knelgevallenvoorziening. Het gaat dan bijvoorbeeld om ziekte bij de landbouwer, dierziekte
op het bedrijf of infrastructurele werken van een (semi-)overheid op het
bedrijfsterrein ten tijde van de peildatum. Bij de individuele disproportionele last gaat het om soortgelijke omstandigheden, waarvoor de
knelgevallenvoorziening geen soelaas biedt. Tot slot moet er sprake zijn
van causaal verband: de last (financiële situatie) moet het directe gevolg
zijn van het fosfaatreductieplan dan wel het fosfaatrechtenstelsel in
samenhang met de bijzondere omstandigheid.
Een ondernemer die wil bewijzen dat in zijn geval sprake is van een
individuele disproportionele last, zal worden gevraagd een aantal zaken
aan te tonen.
Ten eerste dat de continuïteit van het bedrijf in gevaar is. De ondernemer
zal worden gevraagd daarvoor een rapport van de bank te overleggen
waar dit uit blijkt, evenals een accountantsverklaring. Ten tweede zal de
ondernemer worden gevraagd aan te tonen dat er in zijn geval sprake was
van een bijzondere individuele omstandigheid die buiten de invloedssfeer
van de ondernemer zelf lag, waardoor op de relevante data minder
melkvee werd gehouden. Dit zal naar verwachting slechts sporadisch aan
de orde zijn. Ten derde zal hij worden gevraagd met een rapportage van
de bank en een accountantsverklaring aan te tonen dat er een causaal
verband bestaat tussen het fosfaatreductieplan, respectievelijk het
fosfaatrechtenstelsel en het feit dat de bedrijfscontinuïteit in gevaar is.
RVO.nl toetst vervolgens of er inderdaad sprake is van een individuele
disproportionele last, en zal deze beslissing, conform de uitspraak van het
CBb, motiveren. Via de website van RVO.nl zal nadere informatie verstrekt
worden over de in te dienen onderbouwing, zoals de eisen waaraan een
rapport over de continuïteit van het bedrijf moet voldoen en een formulier
dat gebruikt kan worden om de bijzondere individuele omstandigheid te
onderbouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 309

4

Berichtgeving uitvoeringspraktijk
Ik begrijp dat ondernemers graag op zo kort mogelijke termijn duidelijkheid willen over hun situatie ten aanzien van het fosfaatrechtenstelsel.
Het is immers van groot belang om hier rekening mee te houden in de
bedrijfsvoering. Het fosfaatrechtenstelsel – en eerder het fosfaatreductieplan 2017, wat een plan van de sector zelf was, – betekent een enorme
hoeveelheid werk voor RVO.nl. Ondanks de grote hoeveelheid beschikkingen, bezwaarschriften en beroepszaken wordt het overgrote deel van
het werk binnen de wettelijke termijnen door RVO.nl afgehandeld. Ik
begrijp dat het voor ondernemers belangrijk is om snel te weten waar zij
aan toe zijn, maar ik wil benadrukken dat deze ondernemers vooral ook
gebaat zijn bij een zorgvuldig genomen besluit.
Overleg met de Europese Commissie
Tijdens het AO fosfaatrechten van 27 juni jl. (Kamerstuk 33 037, nr. 307)
heb ik toegezegd dat ik, zonder daarmee verwachtingen te willen wekken,
nogmaals met de Europese Commissie in overleg zou treden over
mogelijkheden om tot een oplossing te komen voor bedrijven die als
gevolg van het fosfaatrechtenstelsel in financiële problemen zijn
gekomen. Mijn medewerkers hebben daar direct opvolging aan gegeven
en op 17 juli jl. heb ik persoonlijk gesproken met Eurocommissaris
Vestager van het DG Mededinging, dat onder andere verantwoordelijk is
voor de staatssteunregels. Dit gesprek heeft een aantal zaken opgeleverd.
Ten eerste heeft de Commissaris nogmaals aangegeven dat zij het feit dat
er meer rechten zijn uitgegeven dan het sectorplafond van 84,9 miljoen
kilogram fosfaat vanuit staatssteunoptiek problematisch vindt en dat de
hoeveelheid rechten in de markt (momenteel ca. 85,5 miljoen) zo spoedig
mogelijk moet worden teruggebracht. Ik heb hierop aangegeven dat de
werkelijke fosfaatproductie door de melkveehouderij onder het sectorplafond is en blijft. Van het doorvoeren van een generieke korting om het
aantal rechten in de markt terug te brengen kan daarom geen sprake zijn.
Niettemin is het van belang om het aantal rechten in de markt op een
meer geleidelijke manier terug te brengen. De maatregelen voor de
vleesveehouderij zijn een belangrijke stap om de hoeveelheid rechten in
de markt terug te brengen en ik heb daar steun voor gekregen van de
Commissie. Dat er een discrepantie is tussen de hoeveelheid rechten in de
markt en de werkelijke fosfaatproductie heeft namelijk onder andere te
maken met het feit dat de excretieforfaits sinds 2015 niet meer geactualiseerd zijn. Als we niets doen aan de hoeveelheid rechten in de markt, dan
zal een actualisatie van de forfaits onherroepelijk gepaard moeten gaan
met een generieke korting. Daar is de sector niet bij gebaat en dat wil ik
dan ook voorkomen.
Ten tweede heb ik met de Commissaris gesproken over mogelijke opties
binnen het fosfaatrechtenstelsel om bedrijven die in financiële problemen
zijn gekomen ten gevolge van het stelsel tegemoet te komen. De
Commissaris heeft aangegeven dat daarvoor geen mogelijkheden zijn. Er
is geen ruimte om extra rechten of ontheffingen uit te geven aan
bedrijven.2 Ook is er geen ruimte om nu nog wijzigingen in het stelsel
door te voeren. Naast de nationale procedure voor een wetswijziging zou
daarvoor namelijk ook opnieuw de staatssteunprocedure moeten worden
doorlopen. De Commissaris heeft benadrukt dat dit veel tijd in beslag zou
nemen en de uitkomst zeer onzeker zou zijn. Dit betekent ook dat de
suggestie uit de motie Geurts en Lodders (Kamerstuk 33 037, nr. 295) om
2

De Europese Commissie heeft dit ook aangegeven in reactie op vragen van het Europees
parlement (beantwoording d.d. 6 augustus 2018, kenmerk P-003664/2018).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 309

5

het mogelijk te maken dat maximaal 10% van de in bezit zijnde fosfaatrechten verhuurd of gehuurd kunnen worden zonder afroming voor het
einde van dit jaar, niet haalbaar is. Het gaat hier namelijk ook om een
wijziging van het stelsel en dus van de staatssteunbeschikking.
Voor de Eurocommissaris is de staatssteungoedkeuring op het fosfaatrechtenstelsel leidend. Het fosfaatrechtenstelsel en de bijbehorende
staatssteungoedkeuring blijven onverkort en ongewijzigd van kracht. Dat
betekent ook dat er geen sprake kan zijn van (tijdelijke) ontschotting
tussen de melkveehouderij en andere sectoren. Zoals aangekondigd in het
zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn zal ik de sectorplafonds vastleggen
in de Meststoffenwet. Het wetsvoorstel hiertoe publiceer ik maandag a.s.
voor internetconsultatie.
Het overleg met de Eurocommissaris is niet gestopt bij de conclusie dat er
binnen het fosfaatrechtenstelsel geen mogelijkheden zijn om bedrijven in
problemen tegemoet te komen. We hebben verkend of er buiten het
stelsel toch nog een mogelijkheid is om bedrijven te helpen. Het gaat dan
concreet om de ruimte die wordt geboden door de Europese Richtsnoeren
voor reddings- en herstructureringssteun aan niet-financiële ondernemingen in moeilijkheden (2014/C 249/01). Gedurende de zomer hebben
mijn medewerkers dit in overleg met de Europese Commissie verder
uitgewerkt. Daarbij is onderzocht of de meest duurzame melkveebedrijven
in aanmerking kunnen komen voor financiële ondersteuning om een
faillissement ten gevolge van het fosfaatrechtenstelsel te voorkomen.
Conform de richtsnoeren moet het dan ten eerste gaan om bedrijven
waarvan het in het algemeen belang is dat deze in stand blijven. Het is
moeilijk gebleken om een dergelijke groep bedrijven goed te definiëren en
af te bakenen (zoals ik eerder ook al heb geconstateerd in relatie tot de
knelgevallenvoorziening). Ten tweede moet het gaan om bedrijven die,
conform de criteria uit de faillissementswetgeving, in een insolventieprocedure (faillissement, surseance van betaling) verkeren dan wel daaraan
zouden kunnen worden onderworpen. In de melkveehouderij zijn
dergelijke procedures echter zelden aan de orde omdat melkveebedrijven
beschikken over bijvoorbeeld grond en onroerend goed waarop pand- en
hypotheekrechten kunnen rusten. Dat geldt zeker voor grondgebonden
bedrijven, terwijl dat juist het type bedrijven is dat het fosfaatrechtenstelsel beoogt te stimuleren. Na een intensief traject heb ik dan ook
moeten concluderen dat deze richtsnoeren geen geschikt kader bieden om
bedrijven te ondersteunen buiten het fosfaatrechtenstelsel om.
Borgstelling MKB-Landbouwkredieten
Uit het voorgaande volgt dat het volledige palet aan mogelijke maatregelen vanuit de overheid is verkend en uitgeput. Eerder heeft de
Commissie Kalden al gewezen op de verantwoordelijkheid van de
financiële sector om in de kern gezonde bedrijven niet om te laten vallen.
Naast de melkveehouders zelf hebben ook banken en partijen in de
zuivelketen een belangrijke rol gespeeld bij de uitbreiding van de
melkveehouderij. Zij dragen dus ook medeverantwoordelijkheid voor de
gevolgen daarvan. Ik doe dan ook nogmaals een beroep op hen om
maatwerkoplossingen te bieden aan bedrijven die in de problemen zitten.
Ik wijs ook op het overheidsinstrumentarium dat daarbij kan helpen, in het
bijzonder de Borgstelling MKB-Landbouwkredieten (BL). Sinds 1 januari
2017 kunnen ook immateriële activa, zoals fosfaatrechten, gefinancierd
worden in een lening onder borgstelling. Ik spoor de banken aan om hier
gebruik van te maken en ga er vanuit dat zij alles op alles zullen zetten om
te voorkomen dat in de kern gezonde bedrijven om zullen vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 309

6

Fosfaatbank
Wettelijk is vastgelegd dat 10% van de verhandelde fosfaatrechten wordt
afgeroomd. Deze rechten gaan naar de fosfaatbank en worden ingezet
voor het stimuleren van (jonge) grondgebonden melkveehouders. De
afgelopen periode heb ik de regeling uitgewerkt waarin wordt vastgelegd
hoe het uitgeven van fosfaatrechten uit de fosfaatbank in zijn werk gaat. Ik
stuur uw Kamer deze ontwerpregeling op korte termijn toe in het kader
van de voorhangprocedure. Bij het uitwerken van de regeling is de
uitvoerbaarheid voor mij een belangrijk aandachtspunt geweest, gelet op
het vele werk dat reeds van RVO.nl gevraagd wordt in het kader van het
fosfaatrechtenstelsel.
Afhankelijk van het verloop van de voorhangprocedure kan openstelling
van de fosfaatbank op zijn vroegst op 1 november 2018 plaatsvinden.
Daarna moeten de aanvragen worden beoordeeld, waarna de ontheffingen in de eerste maanden van 2019 zullen worden verstrekt. Desondanks zullen de ontheffingen die op de aanvragen worden verleend wel
(met terugwerkende kracht) op 1 januari 2019 ingaan. In volgende jaren
zal openstelling van de fosfaatbank steeds op 1 september plaatsvinden,
zodat ondernemers voor de start van het nieuwe kalenderjaar zekerheid
hebben over of zij over ontheffingen kunnen beschikken.
Bedrijfsspecifieke verantwoording
In mijn visie «Landbouw, Natuur en Voedsel: Waardevol en Verbonden»
staat de ontwikkeling richting kringlooplandbouw voorop. Voor kringlooplandbouw is een evenwichtig en verantwoord gebruik van meststoffen
van belang. Ik wil dan ook binnen de context van het mestbeleid bedrijven
stimuleren om zo goed mogelijk met hun grondstoffen om te gaan, op
een zodanige manier dat dit betrouwbaar, uitvoerbaar en handhaafbaar is.
Als concrete uitwerking hiervan laat ik de mogelijkheden in beeld brengen
om bedrijven te stimuleren om aantoonbaar efficiënter te werken dan de
vastgelegde normen (forfaits). Ik wil daarbij niet alleen kijken naar het
fosfaatrechtenstelsel en de Kringloopwijzer maar ook naar de ervaringen
die al zijn opgedaan met bedrijfsspecifieke verantwoording in relatie tot
de gebruiksnormen. Als vervolg hierop zal ik nog in 2019 een pilot starten.
Hiermee geef ik tevens invulling aan de motie Geurts (Kamerstuk 33 037,
nr. 293) aangaande een onderzoek naar bedrijfsspecifieke verantwoording.
Tot slot
Ik realiseer mij dat het fosfaatrechtenstelsel individuele ondernemers hard
kan raken en soms pijnlijke offers vraagt. Bij de uitvoering van het stelsel
moet ik een balans vinden tussen rekening houden met de persoonlijke
omstandigheden van ondernemers, die mij absoluut aan het hart gaan, en
het belang van de sector als geheel. Ik begrijp dat mensen opkomen voor
hun bedrijf en tot het uiterste gaan om hun persoonlijke situatie te
verbeteren. Het is dan mijn verantwoordelijkheid om mensen duidelijkheid te geven over waar zij aan toe zijn. Dat doe ik door bij RVO.nl alles
in het werk te stellen om besluiten tijdig en zorgvuldig te nemen.
En door duidelijkheid te geven over wat ik wel en niet kan doen voor
bepaalde groepen, zoals ik heb gedaan richting bedrijven in financiële
problemen (zie mijn brief van 16 mei jl., Kamerstuk 33 037, nr. 285) en
richting vleesveehouders (zie mijn brieven van 29 maart en 18 juli jl.,
Kamerstuk 33 037, nrs. 281 en 308). Uiteindelijk is mijn inzet erop gericht
om de gevolgen van de overschrijding van het fosfaatplafond in 2015 en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 309

7

2016, hoe pijnlijk ook, achter ons te laten. Zodat we de blik naar voren
kunnen richten en kunnen werken aan verdere verduurzaming van de
melkveehouderij.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 309

8