Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 I

Vaststelling van de begrotingsstaat van de Koning voor
het jaar 2024

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
Geraamde uitgaven en ontvangsten

3

A.

Artikelsgewĳze toelichting bĳ het begrotingswetsvoorstel

4

B.

Artikelsgewĳze toelichting bĳ de begrotingsartikelen

5

1.

Leeswĳzer

5

2.
2.1

Niet-beleidsartikelen
Artikel 1 Grondwettelĳke uitkering aan leden van het
Koninklĳk Huis
Artikel 2 Functionele uitgaven van de Koning
Artikel 3 Doorbelaste uitgaven van andere begrotingen

6

2.2
2.3
3.

Bĳlagen
Bĳlage 1: Verdiepingshoofdstuk
Bĳlage 2: Moties en toezeggingen
Bĳlage 3: Extracomptabele bĳlage bĳ de begroting van de
Koning 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

6
9
13
16
16
18
19

2

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over niet-beleidsartikelen (bedragen
x € 1 mln.). Totaal € 55.901.000
1. Grondwettelijke
uitkering aan leden
van het Koninklijk Huis

11,6

2. Functionele uitgaven
van de Koning

36,7

3. Doorbelaste
uitgaven van andere
begrotingen

7,6

0

10

20

30

40

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over niet-beleidsartikelen
(bedragen x € 1 mln.). Totaal € 1.831.000
1. Grondwettelijke
uitkering aan leden
van het Koninklijk Huis

1,8

2. Functionele uitgaven
van de Koning

0

3. Doorbelaste
uitgaven van andere
begrotingen

0

0

0,5

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

1,5

2

3

A. ARTIKELSGEWĲZE TOELICHTING BĲ HET
BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zĳn van de Rĳksbegroting, worden
op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlĳk bĳ de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het
aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rĳksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bĳ de Rĳksbegroting als geheel
is opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begro­
tingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting
toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
De Minister-President, Minister van Algemene Zaken

M. Rutte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

4

B. ARTIKELSGEWĲZE TOELICHTING BĲ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswĳzer
Deze memorie van toelichting betreft de begroting van de Koning voor het
jaar 2024. De begroting bevat naast de grondwettelĳke uitkering aan vier
leden van het Koninklĳk Huis (de Koning, Koningin Máxima, de Prinses van
Oranje en Prinses Beatrix) ook de uitgaven ten behoeve van de constituti­
onele Koning als staatshoofd. De wĳze van uitputting van de begroting vindt
plaats via de verstrekking van voorschotten aan de Dienst van het Koninklĳk
Huis en aan het Ministerie van Defensie. Voor artikel 1 vindt de afrekening
nog in het lopende begrotingsjaar plaats; bĳ de artikelen 2 en 3 zal de
afrekening niet eerder dan in het volgende jaar kunnen plaatsvinden. De
raming van de ontvangsten bĳ artikel 1 betreft het terug storten van de
uitkering van de Prinses van Oranje. De raming van de ontvangsten bĳ
de artikelen 2 en 3 is op nihil gesteld en zal alleen betrekking hebben op
ontvangsten uit hoofde van de afrekeningen van voorgaande jaren. De
begrotingsartikelen die worden opgenomen in deze begroting hebben het
karakter van een niet-beleidsartikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

5

2. Niet-beleidsartikelen
2.1 Artikel 1 Grondwettelĳke uitkering aan leden van het Koninklĳk Huis
A. Algemene doelstelling
Het verstrekken van de grondwettelĳke uitkeringen krachtens artikel 1 van
de Wet financieel statuut van het Koninklĳk Huis (WFSKH).
B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Algemene Zaken is verantwoordelĳk voor het beheer van de
begroting van de Koning (artikel 4.3 lid 1, Comptabiliteitswet 2016).
C. Beleidswĳzigingen
Niet van toepassing.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid art. 1 Grondwettelĳke uitkering aan leden van het Koninklĳk Huis
(bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

10.869

10.985

11.640

11.640

11.640

11.640

11.640

Uitgaven

10.869

10.985

11.640

11.640

11.640

11.640

11.640

Institutionele Inrichting

10.869

10.985

11.640

11.640

11.640

11.640

11.640

Ontvangsten

1.818

1.727

1.831

1.831

1.831

1.831

1.831

Budgetflexibiliteit
Van het totale uitgavenbudget op artikel 1 is 100% juridisch verplicht.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Uitgaven
Dit begrotingsartikel bevat de grondwettelĳke uitkeringen krachtens de Wet
financieel statuut van het Koninklĳk Huis (WFSKH), zoals deze wet luidt met
ingang van 1 januari 2009.1
De Koning is het staatshoofd en zet zich in voor de bevolking van het
Koninkrĳk der Nederlanden. De Koning heeft daarbĳ een samenbindende,
vertegenwoordigende en aanmoedigende rol.
In artikel 1 van de WFSKH staat beschreven welke leden van het Koninklĳk
Huis een grondwettelĳke uitkering ontvangen. In 2024 ontvangen de
Koning, de echtgenote van de Koning, de Koning die afstand van het
koningschap heeft gedaan en de vermoedelĳke opvolger van de Koning
een grondwettelĳke uitkering. De Minister-President heeft op 11 juni 2021
de Tweede Kamer geïnformeerd (Kamerstukken II 2020/21, 35570 I, nr. 15)
over het besluit van de Prinses van Oranje dat zĳ tot het einde van haar

1

Kamerstukken II 2008/09, 31505, nr. 2 en gepubliceerd in het Staatsblad (Stb. 2008, 535)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

6

studie de A-component terug zal storten. De B-component zal zĳ tevens
terug storten, zolang zĳ geen hoge kosten zal maken in haar functie als
beoogd troonopvolger.
De uitkeringen bestaan uit een A-component, die het feitelĳke inkomen
vormt, en een B-component voor personele en materiële uitgaven. De
personele uitgaven hebben met name betrekking op de hofhouding en
een aantal andere personeelsleden die hun instructie rechtstreeks van
de uitkeringsgerechtigde leden ontvangen. Tot de hofhouding behoren
het management van de Dienst van het Koninklĳk Huis en adviseurs. De
materiële uitgaven hebben betrekking op activiteiten met een hoog repre­
sentatief karakter die samenhangen met de functie van de Kroondrager. Het
bedrag van de uitkering en de wĳze van indexering van de uitkering zĳn in
de WFSKH bepaald.
Voor de indexering van het inkomen van de leden van het Koninklĳk Huis,
de A-component, wordt de ontwikkeling van het netto inkomen van de
vicepresident van de Raad van State gevolgd. De bedragen in de begroting
zĳn gebaseerd op een raming van de inkomensontwikkeling van de vicepre­
sident. De cao-ontwikkeling van de sector Rĳk is hierbĳ het uitgangspunt.
Jaarlĳks vindt afrekening plaats op basis van de werkelĳke inkomensont­
wikkeling.
De indexering van de B-component, de vergoeding voor personele en
materiële uitgaven, is gebaseerd op de loonontwikkeling van de sector Rĳk
en de consumentenprĳsindex van het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS). De helft van de B-component volgt de loonontwikkeling van de sector
rĳk. Om een raming op te stellen voor het volgende begrotingsjaar wordt
de cao-ontwikkeling van de sector Rĳk gebruikt. De andere helft van de
B-component volgt de consumentenprĳsindex van het CBS. Om een raming
op te stellen voor het volgende begrotingsjaar wordt uitgegaan van de
verwachte ontwikkeling van de consumentenprĳsindex zoals opgenomen in
het Centraal Economisch Plan 2023. Ook voor de B-component vindt jaarlĳks
afrekening plaats op basis van de werkelĳke loon- en prĳsontwikkeling.
In de brief aan de Kamer van 5 oktober 2021 aangaande de motie van
de leden Sneller en Kuiken (Kamerstukken II 2021/2022, 35 925 I, nr. 5) is
beschreven op welke wĳze de B-component wordt bestemd en hoe binnen
de organisatie van de Dienst van het Koninklĳk Huis de interne verantwoor­
dingsprocessen ten aanzien van de controle op de uitgaven zĳn ingericht
en gewaarborgd. Tevens is in deze brief een beschrĳving opgenomen van
het controle framework waarin is vastgelegd hoe de controle op de uitgaven
van de begroting van de Koning is ingericht.
Overigens is de B-component van het inkomen van de Koning nader
toegelicht in een recent adviesrapport van de Raad van State van 5 juli
2023 met kenmerk W01.22.00147/1 en de Kamerbrief Voorlichting Afdeling
advisering van de Raad van State over de B-component van het inkomen
van de Koning van 10 juli 2023 (Kamerstukken II 2022/2023, 36 200-I, nr. 12).
De raming over 2024 is als volgt samengesteld:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

7

Tabel 2 Raming Grondwettelĳke uitkeringen 2024 (bedragen x € 1.000)

De Koning

A

B

Inkomen

Personele
en
materiële
uitgaven

Totaal

1.086

5.709

De echtgenote van de Koning

431

743

1.174

De vermoedelĳke opvolger van de Koning

322

1.509

1.831

De Koning die afstand heeft gedaan van het Koningschap
Totaal

6.795

614

1.226

1.840

2.453

9.187

11.640

Ontvangsten
De uitkering die de Prinses van Oranje in 2024 ontvangt wordt teruggestort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

8

2.2 Artikel 2 Functionele uitgaven van de Koning
A. Algemene doelstelling
Het verrichten van uitgaven die functioneel met het koningschap
samenhangen krachtens artikel 3 van de Wet financieel statuut van het
Koninklĳk Huis (WFSKH).
B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Algemene Zaken is verantwoordelĳk voor het beheer van de
begroting van de Koning (artikel 4.3 lid 1, Comptabiliteitswet 2016).
C. Beleidswĳzigingen
Niet van toepassing.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 3 Budgettaire gevolgen van beleid art. 2 Functionele uitgaven van de Koning (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

32.188

36.668

36.668

36.668

36.668

36.668

36.668

Uitgaven

32.188

36.668

36.668

36.668

36.668

36.668

36.668

Institutionele Inrichting

32.188

36.668

36.668

36.668

36.668

36.668

36.668

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

Budgetflexibiliteit
Van het totale uitgavenbudget op artikel 2 is 100% juridisch verplicht.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Begrotingsartikel 2 bevat de functionele uitgaven die te relateren zĳn aan
de uitoefening van het koningschap. Deze uitgaven worden op declaratie­
basis door de Dienst van het Koninklĳk Huis (DKH) namens de Koning
ingediend bĳ de Minister-President en komen ten laste van deze begroting.
Het begrotingsartikel bestaat uit een personele component, een materiële
component en de dotatie aan de bestemmingsreserves. De uitputting van
dit begrotingsartikel vindt plaats via de verstrekking van voorschotten
aan de Dienst van het Koninklĳk Huis. Na afloop van het jaar wordt de
definitieve declaratie door een externe accountant voorzien van een contro­
leverklaring.
De primaire taak van de Dienst van het Koninklĳk Huis is de ondersteuning
van Koning Willem-Alexander, Koningin Máxima, de Prinses van Oranje,
Prinses Beatrix en overige leden van het Koninklĳk Huis bĳ hun werkzaam­
heden. De Dienst van het Koninklĳk Huis bestaat uit het Civiele Huis en het
Militaire Huis. De diverse hofdepartementen van het Civiele Huis kennen
ieder hun eigen discipline. Leden van het Militaire Huis ondersteunen de
coördinatie en de uitvoering van evenementen en diverse veiligheidsas­
pecten rondom het Koninklĳk Huis. In onderstaande tabel wordt de opbouw
van begrotingsartikel 2 nader uitgesplitst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

9

Tabel 4 Raming 2024 (bedragen x € 1.000)
Personeel Dienst van het Koninklĳk Huis

21.369

Materieel Dienst van het Koninklĳk Huis

12.399

Dotatie bestemmingsreserves

2.900

Totaal

36.668

Personele uitgaven
De personele uitgaven hebben betrekking op gemiddeld 245 fte. Dit
is exclusief de leden van de hofhouding die worden betaald uit de
vergoeding voor personele uitgaven van de grondwettelĳke uitkeringen. Dit
is structureel 15 fte minder dan voorgaande jaren. Deze maatregel is onder
andere genomen om een deel van de autonome stĳging van ICT- en bevei­
ligingsuitgaven te kunnen opvangen binnen het totaal beschikbare begro­
tingskader.
Materiële uitgaven
De materiële uitgaven hebben betrekking op uitgaven voor de diverse
hofdepartementen, uitgaven voor faunabeheer, uitgaven voor bezoeken aan
het Caribische deel van het Koninkrĳk en uitgaven voor luchtvaartuigen.
In verband met de sterk gestegen kosten van ICT en informatiebeveiliging,
gemaakt door de dienst van het Koninklĳk Huis, wordt het budget van
de dienst met € 2,5 miljoen structureel opgehoogd. Hierbĳ is rekening
gehouden met de reeds getroffen efficiencymaatregelen, waaronder de
eerder genoemde inkrimping van de organisatie.
Dotatie bestemmingsreserves
De Dienst van het Koninklĳk Huis heeft bestemmingsreserves voor langeter­
mĳninvesteringen. Door te reserveren kan de Dienst van het Koninklĳk
Huis een planmatig financieel beleid voeren en worden incidentele
hoge uitgaven bĳ langetermĳninvesteringen voorkomen. Jaarlĳks vinden
dotaties aan en onttrekkingen van de bestemmingsreserves plaats waaraan
een investeringsplan ten grondslag ligt. Ieder jaar vindt hierop controle
plaats door een accountant met daarop een review door de Auditdienst Rĳk
en de Algemene Rekenkamer.
Hieronder worden de diverse posten binnen de materiële uitgaven,
waaronder de werkzaamheden van de hofdepartementen, nog
nader toegelicht.
Departement Intendance
De Intendance verzorgt het dagelĳks beheer en het onderhoud van de aan
het Staatshoofd ter beschikking gestelde Koninklĳke Paleizen. Ook het in de
paleizen aanwezig meubilair en het onderhoud aan de tuinen en parken,
vallen onder verantwoordelĳkheid van de Intendance. De Intendance werkt
nauw samen met het Rĳksvastgoedbedrĳf. De formatie van dit departement
betreft circa 19 fte.
Departement Hofmaarschalk
Het departement van de Hofmaarschalk geeft vorm aan het Koninklĳk
onthaal en de logistieke uitvoering bĳ alle evenementen en ontvangsten
in binnen- en buitenland waar leden van het Koninklĳk Huis gastheer zĳn.
Ook zorgt het departement voor de dagelĳkse operatie van de particuliere
Koninklĳke huishouding. De formatie van dit departement betreft circa
121 fte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

10

Koninklĳk Staldepartement
Het Koninklĳk Staldepartement zorgt voor het vervoer van de leden van het
Koninklĳk Huis. Dit gebeurt deels in eigen beheer, terwĳl een ander deel
wordt verzorgd in nauwe samenwerking met partners. De formatie van dit
departement betreft circa 39 fte. Binnen dit departement worden ook de
kosten verantwoord die betrekking hebben op de uitgaven voor luchtvaar­
tuigen. De uitkeringsgerechtigde leden van het Koninklĳk Huis mogen, zoals
bepaald in het Besluit gebruik van het regeringsvliegtuig en luchtvaartuigen
van de krĳgsmacht, gebruik maken van het regeringsvliegtuig.
Tabel 5 Raming uitgaven voor luchtvaartuigen 2024
Uren

Tarief per
uur

Bedrag

Inzet regeringsvliegtuig

70

8.036

562.520

Inzet Gulfstream KLu

15

2.786

41.790

Inhuur civiele helikopters

variabel

25.000

Inhuur Tickets/ civiele vliegtuigen

variabel

Totaal

250.690
880.000

Departement Koninklĳke Verzamelingen
Onder de Koninklĳke Verzamelingen wordt verstaan het geheel aan
cultureel erfgoed dat in de afgelopen eeuwen is bĳeengebracht door en
aangeboden aan leden van het Huis Oranje-Nassau. Hieronder vallen
beeldende kunst en kunstnĳverheid, maar ook fotografie en bibliotheeken archiefbestanden. Het Departement Koninklĳke Verzamelingen beheert
de meeste collecties van het Huis Oranje-Nassau en draagt zorg voor
de door diverse stichtingen, familieleden en de Staat toevertrouwde
collecties. Daarnaast heeft het departement een taak bĳ het ontsluiten
van de archieven, collecties en paleizen voor publiek. De formatie van dit
departement betreft circa 14 fte.
Departement Informatie en Communicatie Technologie
Het Departement Informatie- en Communicatietechnologie verzorgt de
digitale informatievoorziening en de informatie- en communicatietechno­
logie voor de Koning zelf, de Dienst van het Koninklĳk Huis, Kroondomein
Het Loo en het Kabinet van de Koning. De formatie van dit departement
betreft circa 11 fte.
Departement Faunabeheer
Binnen het departement Faunabeheer wordt een bedrag geraamd van
€ 195.000, met name voor het onderhoud van de wegen en de wildrasters,
de zogenoemde infrastructurele kosten van het Kroondomein Het Loo.
Daarnaast wordt een bedrag geraamd van € 92.000 voor de exploitatie
van de terreinauto’s en een bedrag van € 16.000 aan materiële uitgaven
voor reiskosten, opleidingen, accountantskosten, etc. De formatie van dit
departement betreft circa 6 fte. De personeelsuitgaven voor deze zes fauna­
beheerders bedragen € 510.000.
Overige ondersteunende Departementen
Tot de overige ondersteunende departementen behoren het Bureau van
de Grootmeester, het Algemeen Secretariaat, de Thesaurie en de stafaf­
deling P&O. Deze onderdelen zĳn onder andere verantwoordelĳk voor
de algemene dagelĳkse leiding, de invulling van het programma van de
leden van het Koninklĳk Huis, de coördinatie van (staats)bezoeken en
evenementen en ondersteuning op het gebied van financiën en HRM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

11

De formatie van deze departementen betreft in totaal circa 31 fte. Het
geheel van alle hofdepartementen valt onder de verantwoordelĳkheid van
de Grootmeester.
De uitgaven van € 80.000 die samenhangen met bezoeken aan het
Caribische deel van het Koninkrĳk in de vorm van reis- en verblĳfkosten
(inclusief de vliegkosten) vormen ook een deel van de materiële uitgaven die
binnen dit begrotingsartikel worden geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

12

2.3 Artikel 3 Doorbelaste uitgaven van andere begrotingen
A. Algemene doelstelling
Het toerekenen van de uitgaven die niet via de Dienst van het Koninklĳk
Huis lopen, maar wel deel uitmaken van de uitgaven die functioneel
samenhangen met het koningschap.
B. Rol en verantwoordelĳkheid
Deze uitgaven ontstaan (en worden betaald) onder de verantwoordelĳkheid
van de desbetreffende minister. De Minister van Algemene Zaken is verant­
woordelĳk voor het beheer van de begroting van de Koning (artikel 4.3 lid 1,
Comptabiliteitswet 2016) en zorgt voor een adequate toerekening.
C. Beleidswĳzigingen
Niet van toepassing.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 6 Budgettaire gevolgen van beleid art. 3 Doorbelaste uitgaven van andere begrotingen (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Verplichtingen

6.970

7.965

7.593

7.581

7.569

7.569

7.569

Uitgaven

6.970

7.965

7.593

7.581

7.569

7.569

7.569

Doorbelaste uitgaven van
andere begrotingen

6.970

7.965

7.593

7.581

7.569

7.569

7.569

108

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

Budgetflexibiliteit
Omdat de uitgaven op artikel 3 vooral apparaatsuitgaven betreffen vindt er
geen verdere uitsplitsing plaats naar geschatte budgetflexibiliteit.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Op dit begrotingsartikel worden de uitgaven toegelicht die niet via de Dienst
van het Koninklĳk Huis lopen, maar wel deel uitmaken van de uitgaven die
functioneel samenhangen met het koningschap. Het gaat om de uitgaven
in het kader van de voorlichting (Rĳksvoorlichtingsdienst), het Militaire
Huis als onderdeel van de Dienst van het Koninklĳk Huis en de uitgaven
van het Kabinet van de Koning. De uitgaven worden primair geraamd en
verantwoord ten laste van desbetreffende begrotingen en zullen vervolgens
door de minister (rechtstreeks) worden doorbelast aan de begroting van de
Koning, die daarvoor een raming bevat. Daartegenover ontstaat dan een
ontvangstenraming op de desbetreffende begroting.
Rĳksvoorlichtingsdienst
De afdeling Communicatie Koninklĳk Huis (CKH) van de Rĳksvoorlichtings­
dienst (RVD) verzorgt de communicatie over de Koning en de andere leden
van het Koninklĳk Huis. Het betreft jaarlĳks de volgende activiteiten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

13

–

–
–
–
–

–

Advisering over communicatie en organisatorische mediabegeleiding
bĳ ruim 250 nationale en internationale optredens zoals evenementen,
werkbezoeken, (digitale) gesprekken, streekbezoeken en staatsbe­
zoeken;
woordvoering en beantwoording van mediavragen en
strategisch communicatieadvies;
behandeling van interviewverzoeken en begeleiding bĳ mediaoptredens
van leden van het Koninklĳk Huis;
opstellen en uitgeven van circa 300 persberichten over het Koninklĳk
Huis en
inhoudelĳk beheer van de online communicatieactiviteiten via
Instagram, Facebook, Twitter, LinkedIn, YouTube en de website van het
Koninklĳk Huis.
het opstellen van het digitale jaaroverzicht in samenwerking met de
Dienst van het Koninklĳk Huis. Het gedrukte jaaroverzicht dat eerder
werd samengesteld door de Dienst van het Koninklĳk Huis zal met
ingang van het jaaroverzicht 2023 een digitale productie worden in
samenwerking tussen de Rĳksvoorlichtingsdienst en de Dienst van het
Koninklĳk Huis en gepubliceerd worden op www.koninklĳkhuis.nl.

Militaire Huis
Het Militaire Huis (MH) is een integraal onderdeel van de Dienst van
het Koninklĳk Huis (DKH). De activiteiten van het Militaire Huis betreffen
onder meer:
– het (mede-)organiseren van evenementen voor en begeleiding van de
Koning en de leden van het Koninklĳk Huis;
– het coördineren van veiligheidsaspecten binnen de DKH en namens de
DKH met externe partners in de veiligheidsketen;
– het onderhouden van de niet-politieke contacten tussen het Koninklĳk
Huis en het Ministerie van Defensie en
– het verzorgen van het militaire ceremonieel aan het hof.
Het voorschot Militair Huis wordt vanaf 2023 structureel verhoogd met
€ 264 duizend in verband met hogere personeelskosten als gevolg van
cao-ontwikkelingen en de opvulling van openstaande vacatures binnen
de formatie.
Kabinet van de Koning
Het Kabinet van de Koning (KvdK) ondersteunt als kleine, eigenstandige
overheidsorganisatie de Koning ten behoeve van de uitoefening van diens
constitutionele taken en fungeert als schakel tussen de Koning en de overige
leden van de regering en bestuurlĳke autoriteiten. De taken van het Kabinet
van de Koning omvatten met name:
– informeren van de Koning ten behoeve van zĳn gesprekken met binnen­
landse en buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders, van staats- en
andere buitenlandse bezoeken, bezoeken aan andere landen van het
Koninkrĳk en binnenlandse bezoeken. Voorbeelden van ontvangsten
zĳn het aanbieden van geloofsbrieven door ambassadeurs van andere
landen en het beëdigen van hoge functionarissen waarvoor in de wet
is vastgelegd dat dit geschiedt ten overstaan van de Koning. Binnen­
landse bezoeken van de Koning omvatten onder meer werkbezoeken
met ministers en staatssecretarissen en streekbezoeken;
– aan de Koning ter tekening voorleggen van alle door de ministeries en
de Staten-Generaal aangeboden stukken en het verzorgen van de daarbĳ
behorende correspondentie;
– opstellen en overbrengen van boodschappen aan andere staatshoofden
en aan internationale autoriteiten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

14

–

–

behandelen en doorgeleiden van aan de Koning gerichte verzoek­
schriften. Deze brieven worden op het Kabinet aan de hand van
een analyse van de onderhavige problematiek overgedragen aan de
bewindspersoon die verantwoordelĳk is voor het beleidsterrein. Het
Kabinet informeert de Koning over de afhandeling van ontvangen
verzoekschriften; en
registreren, bewaren en aan het Nationaal Archief overdragen van
wetten en Koninklĳke Besluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

15

3. Bĳlagen
Bĳlage 1: Verdiepingshoofdstuk
Artikel 1 Grondwettelĳke uitkering aan leden van het Koninklĳk Huis
Tabel 7 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

10.985

10.985

10.985

10.985

10.985

‒

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutaties 1e suppletoire
begroting 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

0

655

655

655

655

655

Stand ontwerpbegroting 2023

Nieuwe mutaties
Nominale bĳstelling
grondwettelĳke uitkeringen
Koning, echtgenote van de
Koning, Koning die afstand heeft
gedaan van het koningschap en
de vermoedelĳke opvolger van
de Koning
Extrapolatie grondwettelĳke
uitkeringen Koning, echtgenote
van de Koning, Koning
die afstand heeft gedaan
van het koningschap en de
vermoedelĳke opvolger van
de Koning

‒

‒

‒

‒

‒

10.985

Stand ontwerpbegroting 2024

10.985

11.640

11.640

11.640

11.640

11.640

Tabel 8 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

1.727

1.727

1.727

1.727

1.727

‒

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutaties 1e suppletoire
begroting 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

0

104

104

104

104

104

Stand ontwerpbegroting 2023

Nieuwe mutaties
Nominale bĳstelling
terugstorting grondwettelĳke
uitkering van de vermoedelĳke
opvolger van de Koning
ExtrapolatieTerugstorting
grondwettelĳke uitkering van
de vermoedelĳke opvolger van
de Koning

‒

‒

‒

‒

‒

1.727

Stand ontwerpbegroting 2024

1.727

1.831

1.831

1.831

1.831

1.831

Artikel 2 Functionele uitgaven van de Koning
Tabel 9 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

32.188

32.188

32.188

32.188

32.188

‒

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutaties 1e suppletoire
begroting 2023

1.980

1.980

1.980

1.980

1.980

1.980

Nieuwe mutaties

2.500

2.500

2.500

2.500

2.500

2.500

Extrapolatie
Stand ontwerpbegroting 2024

‒

‒

‒

‒

‒

32.188

36.668

36.668

36.668

36.668

36.668

36.668

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

16

Tabel 10 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

‒

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutaties 1e suppletoire
begroting 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

0

0

0

0

0

0

2028

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

Artikel 3 Doorbelaste uitgaven van andere begrotingen
Tabel 11 Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

6.996

6.919

6.908

6.896

6.896

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutaties 1e suppletoire
begroting 2023

705

409

408

408

408

408

Nieuwe mutatie Militair Huis1

264

264

264

264

264

264

Additioneel budget IHH

0

1

1

1

1

1

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

6.896

7.965

7.593

7.581

7.569

7.569

7.569

Stand ontwerpbegroting 2023

Stand ontwerpbegroting 2024

1 Het voorschot MH wordt vanaf 2023 verhoogd met € 264 duizend in verband met hogere personeelskosten als gevolg van cao-ontwikkelingen en de opvulling van
openstaande vacatures binnen de formatie.

Tabel 12 Ontvangsten beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

‒

Mutatie Nota van Wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutaties 1e suppletoire
begroting 2023

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

In onderstaande tabel wordt inzicht gegeven in de verschillende onderdelen
binnen begrotingsartikel 3 over 2024. Het begrotingsartikel bestaat uit een
personele en een materiële component.
Tabel 13 Raming over 2024 (bedragen x € 1.000)
2023
Doorbelaste personele uitgaven

6.154

Doorbelaste materiële uitgaven

1.439

Totaal

7.593

waarvan Rĳksvoorlichtingsdienst

2.041

waarvan Militaire Huis

2.501

waarvan Kabinet van de Koning

3.051

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

17

Bĳlage 2: Moties en toezeggingen
Tabel 14 Door bewindslieden aanvaarde moties
Omschrĳving van de motie

Vindplaats

Stand van zaken

Motie-Leĳten/Wassenberg verzoekt de regering met een
algehele herziening te komen van de Wet
financieel statuut van het Koninklĳk Huis

Kamerstukken II 2021/22,
35 925-I, nr. 7.
Begrotingsbehandeling
2022, 14 oktober 2021

Afgehandeld. Brief van 6 oktober 2022 (Kamerstukken II
2022/23, 36200-I, nr. 4) - Uitvoering van de motie van de
leden Leĳten en Wassenberg (Kamerstukken II 2021/22,
35925-I, nr. 7)

Motie-Van Baarle over een grondwetswĳziging om de
vrĳstelling van belastingen voor leden van het Koninklĳk
Huis af te schaffen (36200-III, nr. 16);

Kamerstukken II 2022/23,
36200-I, nr. 16.
Begrotingsbehandeling
2023, 11 oktober 2022

Afgehandeld. Brief van 2 februari 2023 (Kamerstukken
II 2022/23, 36200-III), nr. 23 - Reactie op de motie
(Kamerstukken II 2022/23, 36200-I, nr. 16) van het lid
Van Baarle

Tabel 15 Door bewindslieden gedane toezeggingen
Omschrĳving van de toezegging

Vindplaats

Indien de voorlichting van de Raad van State over de vraag
of periodieke evaluatie van de B-component verenigbaar is Begrotingsbehandeling
met artikel 41 van de Grondwet hiertoe ruimte geeft, zal dit 2023, 11 oktober 2022
serieus binnen het kabinet worden besproken.

Stand van zaken
Afgehandeld. Kamerbrief Voorlichting Afdeling advisering
van de Raad van State over de B-component van het
inkomen van de Koning van 10 juli 2023 (Kamerstukken
II 2022/2023, 36 200-I, nr. 12) als reactie op het adviesrapport
van de RvSt van 5 juli 2023 met kenmerk W01.22.00147/I.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

18

Bĳlage 3: Extracomptabele bĳlage bĳ de begroting van de Koning 2024
Binnen de Rĳksbegroting worden ook op begrotingen van andere
ministeries uitgaven geraamd die in verband met het koningschap kunnen
worden beschouwd. Het gaat om de begrotingen van Justitie en Veiligheid
en Defensie voor de beveiliging, Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties
voor het ter beschikking stellen van paleizen en Buitenlandse Zaken voor
uitgaande staatsbezoeken, officiële bezoeken en werkbezoeken van het
Koninklĳk Huis en inkomende bezoeken van hoogwaardigheidsbekleders.
De betreffende ministers zĳn voor deze uitgaven verantwoordelĳk. De
begroting van de Koning en deze andere begrotingen vormen het stelsel van
te ramen en verantwoorden uitgaven die samenhangen met de uitoefening
van het koningschap.
In deze extracomptabele bĳlage worden bovengenoemde uitgaven gepre­
senteerd. Door deze uitgaven op een integrale wĳze bĳ de begroting van
de Koning te presenteren, wordt de vindbaarheid van en het inzicht in deze
uitgaven vergroot. De extracomptabele bĳlage brengt geen verandering
in de ministeriële verantwoordelĳkheid voor de respectievelĳke begrotings­
posten.
Naast de uitgaven die in verband met het koningschap kunnen worden
beschouwd, zĳn ook andere onderwerpen opgenomen in paragraaf 2
‘Overige onderwerpen’. Dit betreft de uitgaven voor het onderhoud aan
de Groene Draeck, de subsidie voor Kroondomein Het Loo en een verwĳzing
naar de stichtingen die vermogensbestanddelen bevatten die functioneel
zĳn voor de uitoefening van het koningschap.
1. Geraamde uitgaven die in verband met het koningschap kunnen
worden beschouwd
De voor 2024 geraamde uitgaven worden hieronder per begroting
nader toegelicht.
Tabel 16 Buitenlandse Zaken (begroting V, artikel 4) (bedragen x € 1.000)
2024
Buitenlandse Zaken

2.000

Voor uitgaven ten behoeve van staatsbezoeken, officiële bezoeken en
werkbezoeken van het Koninklĳk Huis wordt € 2 miljoen geraamd.
Tabel 17 Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (begroting VII, artikel
9) (bedragen x € 1.000)
2024
Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties

17.100

Krachtens artikel 4 van de Wet financieel statuut van het Koninklĳk Huis
worden drie paleizen ter beschikking gesteld aan de Koning. Dit zĳn paleis
Huis ten Bosch, paleis Noordeinde en het Koninklĳk Paleis Amsterdam. De
uitvoering hiervan vindt plaats via de begroting van BZK.
De bĳdrage aan het RVB voor huisvesting van het Koninklĳk Huis bedraagt
€ 17,1 miljoen en is opgebouwd uit de volgende componenten:
– Circa € 8,4 miljoen rente en afschrĳving voor investeringen die via
de leenfaciliteit zĳn gefinancierd en zĳn geactiveerd op de balans van
het RVB;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

19

–

–

Circa € 7,7 miljoen voor regulier onderhoud. Hiermee worden onder
meer technische installaties onderhouden, worden storingen verholpen
en worden gebouwen onderhouden en hersteld. Voor het onderhoud
aan de paleizen geldt - vanwege het veelal monumentale karakter van de
objecten - een hogere norm dan voor kantoren.
Het restant van circa € 1,0 miljoen betreft betalingen voor met name
kleinere investeringen op basis van wet- en regelgeving (onder andere
brandveiligheid) en kosten voor kleinere aanpassingen.

Conform een door de Minister-President gedane toezegging bĳ de
behandeling van de ontwerpbegroting 2016 van de Koning, geeft onder­
staande meerjarenplanning inzicht in geplande onderzoeken naar en het
meerjarig groot onderhoud en renovatie van de paleizen. Over de wĳze
waarop zulke projecten gefinancierd worden is de Tweede Kamer geïnfor­
meerd in de brief van 2 december 2015 (Kamerstukken II 2015/16, 34300
XVIII, nr. 45).
Tabel 18 Onderzoek en renovatie huisvesting Koninklĳk Huis (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

geen

geen

geen

geen

geen

geen

geen

- Koninklĳk Paleis Amsterdam

geen

Start
onderhoud
dak

lopend

lopend

lopend

geen

geen

- Paleis Noordeinde

geen

geen

geen

geen

geen

geen

geen

Onderzoek
Renovatie/groot onderhoud
- Paleis Huis ten Bosch

De werkzaamheden met betrekking tot het groot onderhoud aan het dak van
het Koninklĳk Paleis Amsterdam zĳn in 2023 gestart. De investeringskosten
voor het groot onderhoud zĳn begroot op circa € 23 mln. conform de
brief aan de Kamer uit maart 2022 (Kamerstukken II 2021/22, 35925 VII, nr.
139). Na oplevering van het groot onderhoud medio 2025 ‒ 2026 worden
de kosten geactiveerd, dit betreft een structurele verhoging van de gebrui­
kersvergoeding van ca. € 0,8 miljoen die binnen de bestaande meerjarige
begrotingsmiddelen van artikel 9 van de Begroting van Binnenlandse Zaken
en Koninkrĳksrelaties kan worden opgevangen.
Justitie en Veiligheid (begroting VI, artikel 36)
De Minister van Justitie en Veiligheid heeft op basis van onder andere de
Politiewet de verantwoordelĳkheid voor de veiligheid van de leden van
het Koninklĳk Huis en is daarmee verantwoordelĳk voor een adequate
en proportionele uitvoering van de beveiliging rondom de leden van het
Koninklĳk Huis en hun woon- en werkverblĳven. De Minister van Justitie
en Veiligheid en de Minister van Defensie zorgen voor de uitvoering
daarvan in personele zin. Deze ministers hebben middelen voor deze
beveiligingstaken op hun begroting staan, ongeacht of deze uitgaven
voor beveiliging betrekking hebben op leden van het kabinet, van de
Kamers der Staten Generaal of het Koninklĳk Huis. De Minister van Binnen­
landse Zaken en Koninkrĳkrelaties zorgt voor een adequate uitvoering van
fysieke beveiliging van woon- en werkverblĳven. Vanwege veiligheidsri­
sico’s worden deze uitgaven niet nader toegerekend, omdat daar informatie
over de beveiliging aan zou kunnen worden ontleend naar de te beveiligen
objecten en personen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

20

Defensie (begroting X, artikel 5), uitgaven bewaking koninklĳke paleizen
De Minister van Defensie is beheersverantwoordelĳk en verantwoordelĳk
voor de vaststelling van de omvang, samenstelling en de vereiste mate
van gereedheid van de Koninklĳke Marechaussee (KMar). De uitvoering is
opgedragen aan de KMar. Het gezag over de KMar berust bĳ meerdere
ministeries. Afhankelĳk van de betreffende taak zĳn dat de ministeries
van Justitie en Veiligheid, Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken en
Koninkrĳksrelaties en Defensie. In artikel 4 van de Politiewet (2012) wordt
de KMar onder meer het waken over de veiligheid van de leden van
het Koninklĳk Huis, in samenwerking met andere daartoe aangewezen
organen, opgedragen.
2. Overige onderwerpen
Defensie (begroting X, artikel 2), uitgaven Groene Draeck
De Groene Draeck is in 1957 door de Nederlandse bevolking aan toenmalig
kroonprinses Beatrix geschonken. De Staat gaf bĳ deze gelegenheid mede
het onderhoud van de Groene Draeck als geschenk. De kosten voor het
onderhoud aan de Groene Draeck worden begroot en verantwoord bĳ
het Ministerie van Defensie zolang Prinses Beatrix gebruik maakt van de
Groene Draeck. In de planperiode 2021 t/m 2025 is maximaal € 435.000
beschikbaar voor onderhoud, waarbĳ de daadwerkelĳke uitgaven kunnen
fluctueren over de jaren heen. Er is voor het benodigde meerjarige
groot onderhoud inmiddels € 244.699 aan onderhoudskosten gemaakt.
Dit meerjarig onderhoud wordt door tussenkomst van de Dienst van het
Koninklĳk Huis (DKH) bĳ een specialistische werf uitgevoerd. Van het totaal
beschikbare onderhoudsbudget tot en met 2025 resteert € 190.301. De
meerkosten in de planperiode boven de € 435.000 voor het onderhoud aan
de Groene Draeck komen voor rekening van de eigenaresse.
Tabel 19 Defensie (begroting X, artikel 2 Koninklĳke Marine) (bedragen x
€ 1.000)

Onderhoud Groene Draeck

2021/2022

2023

2024

245

64

63

Totaal
2025 2021/2025
63

435

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (begroting XIV, artikel 22) subsidie
Kroondomein Het Loo
Het Loo is een landgoed van circa 10.400 hectare en bestaat uit twee deelge­
bieden: de Staatsdomeinen bĳ Het Loo en het eigenlĳke Kroondomein. Bĳ
de Staatsdomeinen bĳ Het Loo zĳn de baten en lasten voor rekening van de
Staat. Het eigenlĳke Kroondomein (6.700 hectare) wordt, zoals is vastgelegd
in de Wet op het Kroondomein, geëxploiteerd door de Kroondrager, waarbĳ
alle baten en lasten voor zĳn rekening komen. Het juridisch eigendom
berust bĳ de Staat. Het Rĳk heeft voor de periode 2022-2027 (Kamerstukken
II 2021/22 35 925 I, nr. 14) een subsidie verstrekt aan de Kroondrager
voor beheer- en inrichtingsmaatregelen van het Kroondomein. Voor deze
subsidie is in 2024 € 0,8 miljoen geraamd.
Stichtingen
Op de website van het Koninklĳk Huis is een overzicht van stichtingen
opgenomen, waarin vermogensbestanddelen zĳn ondergebracht die
functioneel zĳn voor het uitoefenen van het koningschap.
Te denken valt aan de stichting Kroongoederen van het Huis Oranje-Nassau,
waarin bĳvoorbeeld de Gouden Koets is ondergebracht, en de stichting
Koninklĳke Geschenken, die de geschenken beheert welke aan de Koning
zĳn aangeboden bĳ bĳvoorbeeld staatsbezoeken. Voor meer informatie over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

21

de stichtingen wordt verwezen naar de rubriek ‘Financiën Koninklĳk Huis’
op www.koninklĳkhuis.nl. In deze rubriek is informatie beschikbaar over
diverse aan het Koninklĳk Huis gerelateerde financiële onderwerpen, zoals
de begroting van de Koning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 I, nr. 2

22