Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Mw. drs. K.H. Ollongren
Postbus 20011
2500 EA 'S-GRAVENHAGE

Datum

29 juli 2021
Kenmerk

TRE/U202100649
Telefoon

070 373 8393
Bijlage(n)

-

Onderwerp

Adviesaanvraag wetsvoorstel programmatuur verkiezingsuitslagen

Geachte mevrouw Ollongren,
U hebt de VNG en NVVB gevraagd te adviseren over het concept-wetsvoorstel Wet programmatuur
verkiezingsuitslagen (hierna ook: het wetsvoorstel). Graag maken wij van deze door u geboden
mogelijkheid gebruik.
Wij waarderen het dat wij in het kader van het Programma Transitie en Digitale Hulpmiddelen in de
Verkiezingsketen de gelegenheid hebben gekregen om in een vroegtijdig stadium, in samenwerking
met het ministerie en de Kiesraad, een bijdrage te leveren aan dit wetsvoorstel. Wij zetten deze
samenwerking en betrokkenheid graag verder voort bij de uitwerking van het wetsvoorstel in de
lagere regelgeving en de door de Kiesraad op te stellen aansluit- en gebruiksvoorschriften en
protocollen.
In het onderstaande geven we onze opmerkingen bij het wetsvoorstel. We merken vooraf op dat
VNG Realisatie momenteel een uitvoeringtoets verricht om de uitvoerbaarheid en de impact van de
nieuwe wet- en regelgeving voor de gemeenten in kaart te brengen. Wij zullen u het rapport van
VNG Realisatie separaat van ons advies doen toekomen en verzoeken u met de bevindingen
daarin rekening te houden bij de verdere behandeling van het wetsvoorstel en de opstelling van de
lagere regelgeving.
De bespreking van het wetsvoorstel wordt vooraf gegaan door een samenvatting van ons advies.
Samenvatting
• Uitslagprogrammatuur inzetten: Wij zijn het in het algemeen eens met het doel en de inhoud van
dit wetsvoorstel en de daarin opgenomen taken, bevoegdheden en verplichtingen. De

Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag
070 - 373 83 93 | info@vng.nl

U202100649

PROD

•

•

•

•

•

•

•

verantwoordelijkheden om de uitslagprogrammatuur in te zetten, zijn volgens ons op de juiste
wijze belegd bij de Kiesraad, gemeenten en gebruikers van de programmatuur.
Uitslagprogrammatuur tijdig beschikbaar stellen: Wij vragen er dringend aandacht voor dat de
uitslagprogrammatuur daadwerkelijk én tijdig beschikbaar is. Bovendien verzoeken we u
eenduidig in de toelichting te formuleren dat de Kiesraad een gebonden bevoegdheid heeft ten
aanzien van het alternatief van de decentraal in te zetten uitslagprogrammatuur (‘plan B’).
Tevens adviseren we om ruim vóór de verkiezing voor te sorteren op de eventuele inzet van
‘plan C’ door op centraal niveau een draaiboek en/of instructies op te stellen voor handmatige
optellingen en handmatige berekening van de zetelverdeling en hierbij de gemeenten te
betrekken.
Interventiemogelijkheden Kiesraad clausuleren: In de beheersaanwijzing zien wij spanning
tussen de verantwoordelijkheden van de Kiesraad als beheerder van de programmatuur en van
het college van burgemeester en wethouders. Wij hechten er dan ook aan dat in toelichting tot
uitdrukking is gebracht dat de Kiesraad slechts in uitzonderlijke gevallen van de
aanwijzingsbevoegdheid gebruik zal kunnen maken. Het is daarnaast van belang om de
bevoegdheid tot het geven van een beheersaanwijzing verder te clausuleren in het protocol als
bedoeld in artikel Ea 5. Verder verzoeken we u om in de toelichting de verhouding tussen de
Kiesraad en de minister duidelijker tot uitdrukking te brengen als het gaat om het stellen van
nadere regels.
Geen publiek bij invoer in de uitslagprogrammatuur: Binnen dit wetsvoorstel en ten opzichte van
het wetsvoorstel Nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen is er geen eenduidigheid
over de aanwezigheid van belangstellenden bij de invoer van gegevens in de
uitslagprogrammatuur. Wij verzoeken u beide wetsvoorstellen op dit punt gelijk te trekken en
publiek niet toe te laten bij de invoer van gegevens in de uitslagprogrammatuur.
Verantwoording afleggen: We verzoeken u in de toelichting op te nemen hoe selectief de
Kiesraad gebruik maakt van de bevoegdheid een rapportage van bevindingen op te stellen en in
welke mate de Kiesraad ook publieke verantwoording verschuldigd is over de veiligheid en
betrouwbaarheid van de uitslagprogrammatuur en het gebruik hiervan. We verzoeken u tevens
om in de toelichting expliciet op te nemen dat het college primair verantwoording aan de
gemeenteraad aflegt over de organisatie van de verkiezingen en het beschikbaar stellen van de
uitslagprogrammatuur.
Aandacht voor de uitvoerbaarheid en uitvoeringstoets: We adviseren in de toelichting tot
uitdrukking te brengen dat de uitvoerbaarheid van de maatregelen voor gemeenten zowel op het
niveau van de wet als bij de nadere uitwerking daarvan een beoordeling vergt. De
uitvoeringstoets die VNG Realisatie verricht, kan inzicht bieden in de uitvoerbaarheid en impact
van de wet en lagere regelgeving. Wij vragen op deze plaats reeds aandacht voor het
controleprotocol over de werking van de uitslagprogrammatuur.
Reële, flexibele compensatie: Met de uitvoering van de maatregelen in dit wetsvoorstel alsmede
de uitwerking daarvan in de lagere regelgeving en door de Kiesraad zullen naar verwachting
extra uitvoeringskosten voor gemeenten zijn gemoeid. Wij gaan in het kader van artikel 2
Financiële verhoudingswet graag in overleg met u over een reële, flexibele compensatie aan
gemeenten voor deze uitvoeringskosten.
Adequate invoeringstermijn: We verzoeken u een invoeringstermijn van 6 maanden in acht te
nemen voor de nieuwe wet- en regelgeving en de door Kiesraad op te stellen aansluit- en
gebruiksvoorschriften en protocollen, en daarmee bij de voortgang van het wetstraject terdege
rekening te houden. Tevens adviseren we in het Kiesbesluit een termijn op te nemen voor de
vaststelling van de aansluit- en gebruiksvoorschriften en daarbij de 6 maanden termijn als
uitgangspunt te nemen dan wel de gemeenten te betrekken bij de vraag wat een reële termijn is.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/8

1. Uitslagprogrammatuur inzetten
Een democratisch en eerlijk verkiezingsproces vergt dat de uitslag van de verkiezing betrouwbaar
en zorgvuldig tot stand komt. Daarvoor is het nodig dat gemeenten en de Kiesraad kunnen
beschikken over programmatuur waarmee de verkiezingsuitslag betrouwbaar en veilig kan worden
berekend en vastgesteld. Daarvoor is ook nodig de verantwoordelijkheden die gepaard gaan met
het beheer, de beveiliging en het gebruik van deze programmatuur duidelijk te onderscheiden en bij
de juiste organen te leggen. Dit wetsvoorstel bevat een integrale regeling over die
verantwoordelijkheden en over de procedures en vereisten rond de programmatuur voor de digitale
vaststelling van de verkiezingsuitslag (hierna: uitslagprogrammatuur).
Wij kunnen in het algemeen instemmen met doel en inhoud van dit wetsvoorstel en de daarin
opgenomen taken, bevoegdheden en verplichtingen om de uitslagprogrammatuur in te zetten. Het
past bij zijn deskundigheid en onafhankelijke positie om de verantwoordelijkheid voor
uitslagprogrammatuur bij de Kiesraad (als beheerder) te beleggen. Een goede werking en
beveiliging van de uitslagprogrammatuur is niet alleen een aangelegenheid van de Kiesraad, maar
evenzeer van de gemeenten (college van burgemeester en wethouders, hierna: college) nu de
programmatuur moet worden aangesloten op decentrale ICT-voorzieningen. We onderschrijven
daarom de verantwoordelijkheden die het wetsvoorstel met het oog daarop bij het college legt. Dat
geldt ook voor de verplichtingen van de gebruikers van de programmatuur (gemeentelijk
stembureau, nationaal briefstembureau, centraal stembureau) om een betrouwbaar en veilig
gebruik van de programmatuur te waarborgen.
2. Uitslagprogrammatuur tijdig beschikbaar stellen
Het wetsvoorstel gaat uit van het verplicht gebruik van de onder verantwoordelijkheid van de
Kiesraad ontwikkelde en ter beschikking gestelde uitslagprogrammatuur (artikel Ea 4). Wij kunnen
onderschrijven dat het voor op een betrouwbare, controleerbare, beveiligde en efficiënte manier
vaststellen van de verkiezingsuitslag van belang is dat alle schakels in de keten de door de
Kiesraad ter beschikking gestelde uitslagprogrammatuur daadwerkelijk gebruiken. Nu er daarmee
op het gemeentelijke niveau een afhankelijkheidsrelatie met de Kiesraad ontstaat, is het evenwel
voor het lokaal bestuur essentieel dat deze uitslagprogrammatuur bij elke verkiezing daadwerkelijk
én tijdig beschikbaar is. Gemeenten hebben immers geen vrijheid meer om zelf, andere
uitslagprogrammatuur in te zetten. Wij vragen hier daarom dringend aandacht voor.
Bovendien is de vraag hoe in dit verband de passage in de Memorie van Toelichting moet worden
begrepen waarin staat dat de Kiesraad alternatieve decentraal te installeren uitslagprogrammatuur
ter beschikking ‘kan’ stellen ingeval de centraal ontsloten voorkeursprogrammatuur niet ingezet kan
worden. (p. 11). Uitgangspunt is namelijk dat, indien de centraal ontsloten uitslagprogrammatuur
niet kan worden ingezet of het gebruik daarvan niet tijdig kan worden hervat, de Kiesraad - in
tweede instantie - de decentrale terugvaloptie van de programmatuur zal moeten inzetten (‘plan B’).
Het andere alternatief, het handmatig verrichten van de optellingen (‘plan C’), is immers
voorbehouden voor het uiterste geval waarin programmatuur niet (meer) (tijdig) te gebruiken valt.
Van deze trapsgewijze inzet van de alternatieven geeft de Memorie van Toelichting op zichzelf ook
blijk (zie met name p. 18).
We verzoeken u daarom de passage op p. 11 van de Memorie dwingender te formuleren en
zodoende de gebonden bevoegdheid van de Kiesraad over de decentraal in te zetten
uitslagprogrammatuur eenduidig in de Memorie van Toelichting te formuleren.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3/8

Tevens verzoeken wij u met deze trapsgewijze inzet van alternatieven voor de centraal ontsloten
uitslagprogrammatuur rekening te houden bij de bevoegdheid om hierover nadere regels te stellen
op grond van artikel Ea 8, vijfde lid, onderdeel b van het wetsvoorstel.
Tot slot merken wij op dat in de situatie dat - in het uiterste geval - tot handmatige optellingen en
berekening van de zetelverdeling moet worden overgegaan, het van belang is dat daarvoor op
centraal niveau een draaiboek en/of instructies beschikbaar is/zijn. De beslissing om de
programmatuur te onderbreken dan wel niet te gebruiken zal kort van te voren worden genomen.
Daarvoor is een alternatief draaiboek noodzakelijk en van groot belang. Wij adviseren daarom ruim
vóór de verkiezing een dergelijk draaiboek op te stellen en hierbij de (ervaringen van) gemeenten te
betrekken.
3. Interventiemogelijkheden Kiesraad clausuleren
Relevant in de relatie tussen de Kiesraad en de gemeenten is dat het wetsvoorstel als scope de
Kiesraad in zijn functie als beheerder van de programmatuur heeft. Gelet op het essentiële belang
dat de uitslag van de verkiezingen betrouwbaar en veilig tot stand komt, valt het te rechtvaardigen
dat de Kiesraad in de rol van beheerder vergaande bevoegdheden heeft om de betrouwbare
werking, beveiliging en het gebruik van de programmatuur te sturen. Zo zal de Kiesraad zo nodig
het gebruik moeten kunnen onderbreken ingeval de betrouwbare werking van de programmatuur
niet is verzekerd. De vraag is wel hoever deze sturing en controle kan gaan.
Wij merken daartoe op dat de bevoegdheid van de Kiesraad om het college een beheersaanwijzing
te geven met betrekking tot decentrale voorzieningen en decentrale maatregelen (artikel Ea 7,
eerste lid) ook vanuit zijn beheerdersrol niet zonder meer vanzelfsprekend is. Het is het college dat
de verantwoordelijkheid draagt voor de aansluiting van de programmatuur op deze voorzieningen
en maatregelen en daartoe de door de Kiesraad opgestelde aansluitvoorschriften zal naleven.
Daarmee staat op gespannen voet dat de Kiesraad in die verantwoordelijkheid kan ingrijpen door
het college een (dwingende) beheersaanwijzing te geven. Een dergelijke interventie valt ook lastig
te rijmen met de samenwerking die er volgens het wetsvoorstel tussen de Kiesraad en gemeenten
rondom de uitslagprogrammatuur moet zijn (artikel Ea 5, eerste lid).
Wij hechten er dan ook aan dat in de Memorie van Toelichting tot uitdrukking is gebracht dat de
Kiesraad slechts in uitzonderlijke gevallen van de aanwijzingsbevoegdheid gebruik zal kunnen
maken. Het is daarnaast van belang om de bevoegdheid tot het geven van een beheersaanwijzing
verder te clausuleren in het in artikel Ea 5, tweede lid, bedoelde protocol dat in samenspraak tussen
Kiesraad, ministerie, VNG, NVVB en Unie van Waterschappen wordt opgesteld.
Verder verzoeken we u om in de Memorie van Toelichting de verhouding tussen de Kiesraad en de
minister duidelijker tot uitdrukking te brengen. In het wetsvoorstel valt namelijk te lezen dat de
minister over veel onderwerpen nadere regels kan stellen. Tot deze onderwerpen behoren onder
meer de aansluit- en gebruiksvoorschriften die de Kiesraad kan opstellen en over het (doen)
onderbreken of weer in gebruik (doen) stellen door de Kiesraad van de uitslagprogrammatuur. Ook
kan de minister aan de Kiesraad verzoeken om het gebruik van de uitslagprogrammatuur te
onderbreken. Hiermee kan de relatie tussen de minister en de Kiesraad direct van invloed worden
op de verhouding tussen de Kiesraad en gemeenten.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4/8

4. Geen publiek bij invoer in de uitslagprogrammatuur
Binnen dit wetsvoorstel en ten opzichte van het wetsvoorstel nieuwe procedure vaststelling
verkiezingsuitslagen is er geen eenduidigheid over de aanwezigheid van publiek bij de invoer van
gegevens in de uitslagprogrammatuur. Wij verzoeken u beide wetsvoorstellen op dit punt gelijk te
trekken en publiek niet toe te laten bij de invoer van gegevens in de uitslagprogrammatuur.
Artikel O9 a van het wetsvoorstel regelt de invoer door het gemeentelijk stembureau in de
uitslagprogrammatuur van alle aantallen die zijn vermeld in de processen-verbaal van de
stembureaus. Deze invoer vindt volgens de Memorie van Toelichting plaats in de openbare zitting
van het gemeentelijk stembureau als bedoeld in artikel O1 van de Kieswet. Dit betekent dat
belangstellenden bij de invoer van gegevens in de programmatuur aanwezig kunnen zijn (p. 48).
In de toelichting bij artikel Ea 3, eerste lid, staat echter dat het college aan de gebruikers van de
uitslagprogrammatuur een af te sluiten locatie beschikbaar kan stellen waar zij de gegevens in de
uitslagprogrammatuur kunnen invoeren. Deze beschikbaarstelling vindt plaats vanuit de
verantwoordelijkheid van het college om de omstandigheden te creëren dat de gebruikers van de
uitslagprogrammatuur hun werk veilig kunnen verrichten in die zin dat het voor een beveiligde en
adequate ICT-omgeving zorgt met geschikte apparatuur en de benodigde organisatorische
maatregelen treft (p. 38). Dit lijkt onverenigbaar met het invoeren van de gegevens in een openbare
zitting.
Verder bevat het wetsvoorstel nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen geen verplichting
tot het invoeren van gegevens tijdens de openbare zitting. De regering vindt dat niet nodig, omdat
belangstellenden de uitkomsten van de optellingen kunnen raadplegen op de gemeentelijke
website, en bovendien door raadpleging van de processen-verbaal kunnen nagaan hoe deze
optellingen tot stand zijn gekomen.1 Wij zijn het daar mee eens, omdat wij ook betwijfelen of het
invoeren van de aantallen in de programmatuur tijdens een openbare zitting feitelijk goed mogelijk
is.2 Ondanks dat wij transparantie en controleerbaarheid van het proces van uitslagvaststelling
toejuichen, is een dergelijke invoer een heel secuur werk waarvoor veel concentratie nodig is en is
het vanuit die optiek niet wenselijk dat daarbij belangstellenden worden toegelaten. De betrokkenen
moeten immers in alle rust en objectiviteit hun werkzaamheden kunnen verrichten.
5. Verantwoording afleggen
Met het wetsvoorstel worden taken en verantwoordelijkheden voor het inzetten van de
uitslagprogrammatuur over de minister, de Kiesraad, de gemeenten en de gemeentelijke, nationale
en centrale stembureaus verdeeld. Met de uitslagprogrammatuur moet de verkiezingsuitslag
betrouwbaarder en veiliger kunnen worden berekend en vastgesteld. Dit betekent een belangrijke
verbetering voor een essentieel onderdeel van het democratisch proces in Nederland. Tegelijkertijd
stelt het hogere eisen aan alle betrokken organen en de verantwoording die zij hierover moeten
kunnen afleggen.
Wij zijn het met uw constatering eens dat de minister eindverantwoordelijk blijft voor een goed
verloop van de verkiezingen. Wij hebben, zoals hierboven aangegeven, u gevraagd de relatie
tussen de minister en de Kiesraad als het gaat om nader te stellen regels in de toelichting helder op
te schrijven om te voorkomen dat daarover verwarring zou kunnen ontstaan.
1 Zie https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35489-3.html (p. 16).
2 Zie https://vng.nl/sites/default/files/brieven/2018/20180130_brief-kabinet_reactie-op-adviesaanvraag-over-

wetsvoorstel-aanpassing-procedure-vaststelling-verkiezingsuitslag.pdf (p. 4).

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

5/8

Verder kan de Kiesraad een rapportage opstellen over het gebruik en de werking van de
uitslagprogrammatuur (artikel Ea 9). Het wordt uit de toelichting niet duidelijk hoe selectief de
Kiesraad hiervan gebruik kan maken en in welke mate de Kiesraad ook publieke verantwoording
verschuldigd is over de veiligheid en betrouwbaarheid van de uitslagprogrammatuur en het gebruik
hiervan.
Ook staat in het wetsvoorstel dat het college, gemeentelijk stembureau, nationaal briefstembureau
en centraal stembureau desgevraagd en uit eigen beweging gegevens verstrekken die de Kiesraad
nodig heeft voor de opstelling van de rapportage (artikel Ea 9, tweede lid). Dit past bij de
verantwoordelijkheden van het college en de desbetreffende stembureaus. We verzoeken u wel om
in de toelichting expliciet op te nemen dat het college primair verantwoording aan de gemeenteraad
aflegt over de organisatie van de verkiezingen en het beschikbaar stellen van de
uitslagprogrammatuur aan de hiervoor genoemde stembureaus.
Overigens wordt in het tweede lid van artikel Ea 9 het dagelijks bestuur van het waterschap niet
genoemd als orgaan dat gegevens en inlichtingen moet verstrekken. Dit lijkt een omissie te zijn,
omdat het dagelijks bestuur net als het college zorgdraagt voor de decentrale ICT-voorzieningen en
daarmee over voor de Kiesraad relevante gegevens en inlichtingen zal kunnen beschikken. Wij
adviseren dit artikellid hierop aan te passen.
6. Aandacht voor de uitvoerbaarheid en uitvoeringstoets
In de Memorie van Toelichting wordt aandacht besteed aan de gevolgen van het wetsvoorstel voor
gemeenten. Daarbij wordt aangegeven dat de uitvoerbaarheid van de maatregelen rondom de
uitslagprogrammatuur voor gemeenten pas bij de uitwerking in het Kiesbesluit of de Kiesregeling
kan worden beoordeeld (p. 42). Wij merken daarover op dat het wetsvoorstel zelf ook mede
bepalend is voor de uitvoerbaarheid en de impact voor de gemeenten van de nieuwe taken en
verplichtingen die daarin rondom de uitslagprogrammatuur zijn opgenomen.
De uitvoerbaarheid kan steeds beter en vollediger in kaart worden gebracht naarmate de uitwerking
van de wet verder geconcretiseerd wordt in het Kiesbesluit, de Kiesregeling, en in de door de
Kiesraad op te stellen voorschriften en protocollen. Maar dat neemt niet weg dat reeds op het
niveau van de formele wet uitspraken kunnen worden gedaan over de uitvoerbaarheid daarvan.
Mogelijke uitvoerbaarheidsproblemen kunnen vervolgens zo nodig tot aanpassing van het
wetsvoorstel leiden en/of mede richting geven aan de verdere uitwerking van de wet op de
desbetreffende lagere niveaus.
Het is daarom ook dat de VNG en het ministerie van BZK hebben afgesproken dat de VNG een
uitvoeringstoets laat doen naar de impact en uitvoerbaarheid van de nieuwe maatregelen voor
gemeenten die zich mede uitstrekt tot dit wetsvoorstel. Zoals hiervoor opgemerkt, voert VNG
Realisatie momenteel deze uitvoeringstoets uit.
We adviseren daarom in de Memorie van Toelichting tot uitdrukking te brengen dat de
uitvoerbaarheid van de maatregelen voor gemeenten zowel op het niveau van de wet als bij de
nadere uitwerking daarvan een beoordeling vergt. Tevens herhalen we ons verzoek bij de verdere
behandeling van het wetsvoorstel rekening te houden met de bevindingen van de uitvoeringstoets
van VNG Realisatie.
In het licht van de uitvoerbaarheid vragen wij aandacht voor de controles die het gemeentelijk
stembureau, nationaal briefstembureau en centraal stembureau naar de juiste werking van de

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

6/8

programmatuur moeten uitvoeren (zie o.a. artikel O 12, zesde lid). Hier wordt aangesloten bij de
controles die de afgelopen Tweede Kamerverkiezing naar de juiste optellingen door OSV2020 zijn
gedaan. Het is echter de vraag in hoeverre het bij een structuur van centraal ontsloten
programmatuur past dat op decentraal niveau, door alle gemeenten, controles worden uitgevoerd
naar de werking van de programmatuur. Wij verzoeken u daarom te bezien of deze wettelijke
verplichting in stand kan blijven.
De ervaring met de afgelopen Tweede Kamerverkiezing leert bovendien dat een dergelijke controle
een relatief grote, extra belasting voor gemeenten oplevert. Het is daarom van belang om, áls het al
aan de orde is dat deze controles op gemeentelijk niveau worden uitgevoerd, een goede balans te
zoeken tussen de meerwaarde van die controles om de betrouwbaarheid van de verkiezingsuitslag
te kunnen vaststellen en de impact daarvan op de gemeentelijke uitvoering. Wij verzoeken u (en de
Kiesraad) daarom hiermee rekening te houden bij het opstellen van het controleprotocol.
7. Reële, flexibele compensatie
Het wetsvoorstel bevat diverse nieuwe taken en verplichtingen die een extra belasting voor
gemeenten meebrengen ten opzichte van de huidige situatie. Te denken valt aan de controletaken,
informatieplichten, opvolgen van de aansluitvoorschriften, en het zonodig onderbreken van het
gebruik van de uitslagprogrammatuur. Met de uitvoering van deze maatregelen zullen naar
verwachting extra uitvoeringskosten voor gemeenten zijn gemoeid. Dat zal ook gelden voor de
nadere verplichtingen die uit de lagere regelgeving en de door de Kiesraad op te stellen
aansluitvoorschriften en protocollen voortvloeien. De hiervoor genoemde uitvoeringstoets van VNG
Realisatie biedt naar verwachting betrouwbaar inzicht in de kosten voor de gemeentelijke
uitvoering.
Wij gaan in het kader van artikel 2 Financiële verhoudingswet graag in overleg met u over een
reële, flexibele compensatie aan gemeenten voor de uitvoeringskosten van de nieuwe wet- en
regelgeving inclusief de door de Kiesraad vast te stellen voorschriften/protocollen/andere eisen. Zo
kan gedurende de implementatie blijken dat de kosten anders uitvallen dan vooraf werd ingeschat.
Wij vragen u hiermee vooraf rekening te houden.
8. Adequate invoeringstermijn
In de toelichting bij Artikel II van het wetsvoorstel staat dat het voornemen is om het wetsvoorstel
per 1 januari 2023 in werking te laten treden. De verkiezingen van Provinciale
Staten/Waterschappen op 15 maart 2023 zijn dan de eerste verkiezingen waarvoor deze wetgeving
geldt. Het is van belang dat gemeenten voldoende tijd hebben om de nieuwe wet- en regelgeving te
implementeren.
Naar aanleiding van de ervaringen met de afgelopen Tweede Kamerverkiezing hebt u met de
gemeenten en de Kiesraad afgesproken dat een invoeringstermijn voor nieuwe wet- en regelgeving
van minimaal 3 maanden wordt gehanteerd en minimaal 6 maanden als een maatregel wijzigingen
in ICT-systemen vereist. Dat betekent dat uiterlijk 3 maanden respectievelijk 6 maanden vóór de
verkiezing helder is wat de nieuwe wet- en regelgeving van de uitvoering vraagt. Deze afspraak is
neergelegd in de Verkiezingsagenda 2030 die op 18 juni 2021 aan de Tweede Kamer is
aangeboden. Aangezien dit wetsvoorstel wijzigingen vereist in ICT-systemen, zal de wet- en
regelgeving dus uiterlijk op 15 september 2022 moeten zijn aangenomen door het parlement en zal
dan ook duidelijk moeten zijn wat de concrete uitwerking daarvan is. Wij verzoeken u daarom de
invoeringstermijn van 6 maanden daadwerkelijk in acht te nemen en daarmee bij de voortgang van
het wetstraject terdege rekening te houden.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

7/8

Niet alleen het Kiesbesluit en de Kiesregeling, maar ook de door de Kiesraad op te stellen aansluiten gebruiksvoorschriften en protocollen moeten 6 maanden voor elke verkiezing beschikbaar zijn.
Aan de hand van deze aansluit- en gebruiksvoorschriften en protocollen zal immers bij uitstek de
gemeentelijke implementatie van de nieuwe regels kunnen plaatsvinden. Het wetsvoorstel regelt
niet wanneer de aansluit- en gebruiksvoorschriften voor elke verkiezing worden vastgesteld. Wij
adviseren daarom om deze termijn op te nemen in de algemene maatregel van bestuur als bedoeld
in artikel Ea 2, achtste lid, onderdeel c van het wetsvoorstel (Kiesbesluit) en daarbij de 6 maanden
termijn als uitgangspunt te nemen dan wel de gemeenten te betrekken bij de vraag wat een reële
termijn is.

Wij vertrouwen erop dat u in het wetsvoorstel rekening houdt met deze opmerkingen en bereid bent
om die in de tekst en toelichting van de wet te verwerken.

Met vriendelijke groet,
Vereniging van Nederlandse Gemeenten

mr L.K. Geluk
Algemeen directeur

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nederlandse Vereniging
voor Burgerzaken

S. Rijsdijk
Voorzitter

8/8