4

COMMISSIE TOEZICHT FINANCIEN POLITIEKE PARTIJEN

De minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties,
de heer dr. R.H.A. Plasterk
Postbus 20011
2500 EA 's-GRAVENHAGE

Datum
7 maart 2017
Inlichtingen

Kenmerk
CTFPP 2017/00013
Blad
1 van 3

Onderwerp

Advies over de verplichtingen ingevolge de Wet
financiering politieke partijen voor politieke
partijen die deelnemen aan de Tweede
Kamerverkiezingen van 15 maart 2017

Aantal bijlagen
0
Postadres
Postbus 20011
2500 EA Den Haag

Geachte heer Plasterk,
Bij brief van 3 maart 2017 heeft u de Commissie toezicht financiën politieke partijen
(hierna: de commissie) verzocht u te adviseren over de vraag of de politieke partijen
die deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017, hebben
voldaan aan de eisen die worden gesteld in de Wet financiering politieke partijen
(Wfpp).
Opmerking vooraf
In afwijking van de definitie in artikel 1 van de Wfpp verstaat de commissie in dit
advies onder ‘politieke partijen’ tevens de verenigingen als bedoeld in artikel 31 van
de Wfpp. Om deze verenigingen te onderscheiden van de politieke partijen, bedoeld
in artikel 1 van de Wfpp, worden ze in dit advies aangeduid als politieke partijen die
bij de laatstgehouden Kamerverkiezingen geen zetel hebben behaald.
Achtergronden bij het advies
In de memorie van toelichting bij de Wfpp is het volgende opgemerkt:
“Algemene veronderstelling is dat de verstrekkers van financiële middelen het
functioneren van politieke partijen willen ondersteunen. Eén van de oogmerken
kan daarbij zijn om invloed uit te oefenen op de standpuntbepaling van politieke
partijen. Dergelijke handelwijzen kunnen een negatief effect hebben op de
beeldvorming over partijen. Het beeld van politieke partijen is van essentiële
betekenis voor het vertrouwen van de burger in de politiek. Alleen al de schijn van
belangenverstrengeling kan het aanzien van de democratie schaden. Om deze
reden is het noodzakelijk dat politieke partijen inzicht verschaffen in de bijdragen
die zij naast de overheidssubsidie ontvangen. Transparantie van inkomsten heeft
tot doel zichtbaar te maken hoe partijen aan hun middelen komen. Dit inzicht helpt
1
(de schijn van) belangenverstrengeling te voorkomen.”
Daarom is er in verkiezingstijd een extra, actuele vorm van openbaarheid van
bijdragen aan en schulden van partijen en van bijdragen aan kandidaten. De
verplichting tot openbaarheid is neergelegd in de artikelen 28, 39 en 31 van de Wfpp
en houdt het volgende in. De minster van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

1

Kamerstukken II 2010/11, 32752, nr. 3, blz. 1-2.

Datum
7 maart 2017
Ons kenmerk
CTFPP 2017/00013
Blad

(BZK) maakt uiterlijk de zevende dag voor de dag van de stemming overzichten van 2 van 4
bijdragen en schulden openbaar, in ieder geval door publicatie in de Staatscourant.
Daartoe moet iedere politieke partij die deelneemt aan de komende Tweede
Kamerverkiezingen tussen 22 februari en 1 maart 2017 aan de minister van per
kalenderjaar een overzicht sturen van:
a. de bijdragen van in totaal € 4.500 of meer die de partij in een kalenderjaar van
een gever heeft ontvangen, met daarbij een vermelding van de naam en het
adres van de gever, het bedrag of de waarde van de bijdrage en de datum van
de bijdrage;
b. de schulden van € 25.000 of meer, met daarbij een vermelding van de hoogte
van de schuld, de naam en het adres van de crediteur onderscheidenlijk
geldverstrekker en, indien van toepassing, de gegevens van de instelling;
c. de bijdragen van in totaal € 4.500 of meer die kandidaten geplaatst op een
kandidatenlijst van een partij die deelneemt aan de verkiezingen, van één gever
in een kalenderjaar hebben ontvangen, met daarbij een vermelding van de naam
en het adres van de gever, het bedrag of de waarde van de bijdrage en de datum
van de bijdrage.
Voor politieke partijen die bij de laatstgehouden Kamerverkiezingen geen zetel
hebben behaald, hebben de overzichten betrekking op de periode 1 januari 2015 tot
en met 22 februari 2017. Voor politieke partijen die al zitting hebben in de Tweede
Kamer of Eerste Kamer der Staten-Generaal gaat het om de periode 1 januari 2016
tot en met 22 februari 2017. Deze partijen hebben immers al gerapporteerd over het
2
jaar 2015.
Bij de bijdragen aan kandidaten gaat het om bijdragen ten bate van de politieke
activiteiten van de kandidaat of van diens werkzaamheden in het kader van de
verkiezingscampagne. De overzichten van bijdragen aan kandidaten hebben alle
betrekking op de periode 1 januari 2015 tot en met 22 februari 2017. Voor 2017 heeft
de verplichting dus betrekking op een deel van het kalenderjaar. Daarom geldt op
grond van artikel 29, zesde lid, van de Wfpp voor dit deel van het kalenderjaar de
drempelwaarde van € 4.500 naar rato. Als een kandidaat in de periode van 1 januari
tot en met 22 februari 2017 van één gever een bijdrage van of ter waarde van
(53/365 x € 4.500 = ) € 653 of hoger heeft ontvangen, moet dit in het overzicht zijn
opgenomen.
Indien er per kalenderjaar in de van toepassing zijnde periode géén bijdragen zijn
ontvangen of schulden zijn aangegaan boven de genoemde drempelwaarden, kan
worden volstaan met de toezending van een verklaring waaruit dit blijkt.
Overwegingen
Voor haar advies heeft de commissie kennis kunnen nemen van alle overzichten en
verklaringen die u voorafgaand aan de vaststelling van dit advies heeft ontvangen.
Het betreft die overzichten en verklaringen die u met (overeenkomstige) toepassing
van de artikelen 28, derde lid, en 29, vierde lid, Wfpp op 8 maart 2017 openbaar
maakt. Het advies berust dan ook op die gegevens.

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2016/10/12/overzichten-vanbijdragen-aan-politieke-partijen-en-hun-neveninstellingen-2015. Zie in dit verband ook de
adviezen van de commissie van 7 september 2016 (CTFPP 2016/00011) en van 17 januari
2017 (CTFPP 2016/00012) opgenomen als bijlagen bij Kamerstukken II 2016/17, 32752, nrs.
46 en 47.

Datum
7 maart 2017
Ons kenmerk
CTFPP 2017/00013
Blad

In de afgelopen jaren heeft de commissie bij de jaarlijkse financiële verslaglegging
3 van 4
met toenemende waardering geconstateerd dat de politieke partijen de Wfpp goed
naleven en transparant rekenschap geven van hun bijdragen en schulden. De
commissie moet echter vaststellen dat dit positieve beeld nu niet aan de orde is. Zij
constateert diverse, ernstige en minder ernstige onvolkomenheden in de wijze
waarop partijen in het kader van de komende Tweede Kamerverkiezingen invulling
hebben gegeven aan de verplichting om transparant rekenschap te geven van
bijdragen en schulden. De onvolkomenheden opgesomd:
 Vier partijen hebben geen overzichten of verklaringen aangeleverd. Het
betreft Lokaal in de Kamer, StemNL, MenS en Spirit en Vrede en Recht.
 Vijf partijen hebben wel overzichten/verklaringen aangeleverd, maar hebben
geen informatie over bijdragen aan de kandidaten. Het betreft NIEUWE
WEGEN, De Burger Beweging, GeenPeil, Niet Stemmers en JEZUS LEEFT.
 Eén partij heeft wel informatie aangeleverd over bijdragen aan en schulden
van de partij over de periode 1 januari 2016 tot en met 22 februari 2017,
maar gegevens over het kalenderjaar 2015 ontbreken. Het betreft Niet
Stemmers.
 Vier partijen zijn bij de informatie over bijdragen aan kandidaten in 2017
volgens de door deze partijen aangeleverde documentatie uitgegaan van €
4.500 in plaats van € 653 als drempelbedrag. Het betreft hier de PVV,
GroenLinks, de Piratenpartij en de Vrije Democratische Partij.
 Zes partijen hebben (al dan niet volledige) overzichten of verklaringen
aangeleverd, maar niet binnen de gestelde termijn. Het betreft DENK,
NIEUWE WEGEN, De Burger Beweging, GeenPeil Niet Stemmers en de
Basisinkomen Partij.
Verder is het de commissie opgevallen dat geen van de partijen melding heeft
gemaakt van bijdragen in natura als bedoeld in artikel 22 van de Wfpp. In de Wfpp
word bijdragen in natura expliciet als bijdrage aangemerkt (artikel 1, onder i). De
memorie van toelichting vermeldt dat bij bijdragen in natura gedacht kan worden aan
de terbeschikkingstelling van vergaderruimte, het vervoer van personen, het
verzorgen van catering en het rondbrengen van informatie-materiaal. Ook kan
volgens die toelichting gedacht worden aan het leveren van kantoorgoederen, zoals
meubilair of computer- en communicatieapparatuur, en het gratis of tegen
gereduceerd tarief ter beschikking stellen van advertentieruimte of bijvoorbeeld
3 4
voordeel verschaft bij drukwerk of advertentieruimte.
De commissie is zich ervan bewust dat de artikelen 28, 29 en 31 van de Wfpp nu
voor het eerst toepassing vinden sinds de inwerkingtreding van de Wfpp per 1 mei
2013. Daarnaast ziet de commissie dat vooral partijen die niet eerder deelgenomen
hebben aan verkiezingen geheel of ten dele in gebreke blijven. Dergelijke partijen
kunnen bij het aanleveren van gegevens niet terugvallen op een ‘routine’ en zullen
daarnaast vermoedelijk juist vaker moeten terugvallen op de inzet van vrijwilligers,
van wie in verkiezingtijd toch al het nodige wordt gevraagd.
Daar staat echter tegenover dat alle partijen door zowel de kiesraad als uw
departement tijdig en uitgebreid zijn gewezen op verplichtingen om tijdig gegevens
aan te leveren. Van partijen die deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen mag
naar het oordeel van de commissie bovendien worden verwacht dat zij zich houden

3

Kamerstukken ii 2010/11, 32752, nr. 3, blz. 7.
Zie in dit verband ook de Beleidsregels Wet financiering politieke partijen (Stcrt. 2013,
11116).
4

Datum
7 maart 2017
Ons kenmerk
CTFPP 2017/00013

aan de doelstellingen van de Wfpp. Een gebrekkige naleving van de Wfpp
ondergraaft die doelstellingen.
De zorgvuldige, tijdige en volledige aanlevering van overzichten en verklaringen is
essentieel. De commissie acht het dan ook van groot belang dat bij volgende
Tweede Kamerverkiezingen alle betrokkenen extra aandacht hebben voor een tijdige
en volledige aanlevering van overzichten en verklaringen. Alleen op die wijze kunnen
de doelstellingen van de Wfpp worden gerealiseerd.

De voorzitter van de Commissie toezicht financiën politieke partijen, mede namens
de leden, de heer drs. E. Irrgang en de heer drs. E.W. Anker,

mr. drs. J.W.E. Spies

Blad
4 van 4