Directie

Minister

Contactpersoon

Datum
15 juni 2021

Kader experimenteerwetgeving zelfstandigen en
pensioenopbouw

Onze referentie
2021-0000098336

Akkoord SG/DG

1. Status nota
Ter beslissing
2. Aanleiding
Op 10 juni jl. heeft overleg plaatsgevonden met de werkgroep zzp-experimenten
(sector, vakbonden, zzp-organisaties) over het voorgestelde verruimde kader voor
de experimenten n.a.v. de reacties op de internetconsultatie van de Wet toekomst
pensioenen. De uitkomst van het overleg is dat pensioenfondsen geen
experimenten zullen willen opzetten binnen het voorgestelde kader. Verbond van
Verzekeraars zit ook in de werkgroep. Zij houden de mogelijkheid open dat
verzekeraars en ppi’s wel een experiment opzetten. In deze nota lichten wij dit
nader toe en stellen we de vervolgstappen voor.
3. Beslispunten/advies/beslistermijn
1. Bent u akkoord bent met het bijgestelde kader voor de experimenten? Op drie
punten hebben we het kader verruimd ten opzichte van de consultatieversie,
nl. manier van aansluiten, gegevensgebruik en fiscaliteit. Deze lichten we
hieronder toe. Het voorgestelde kader wordt in de toelichting bij de wettekst
vastgelegd en worden later bij amvb geregeld.
2. Bent u akkoord bent met het doorzetten van de voorgenomen
experimenteerwetgeving als onderdeel van het wetsvoorstel toekomst
pensioenen zonder de openstaande wensen van partijen over te nemen?
- Wij adviseren u de voorgenomen wetgeving toch door te zetten en mee te
laten lopen in het wetsvoorstel toekomst pensioenen.
- Als we dit niet doen, en de experimenteerwetgeving schrappen uit het
wetsvoorstel toekomst pensioenen, worden andere onderdelen van het
pensioenakkoord mogelijk opnieuw ter discussie gesteld. Dit willen we
voorkomen. (De experimenten volgt niet direct uit het pensioenakkoord,
maar het wordt wel als zodanig ervaren door de akkoordpartijen.)
- Daarbij is het ook nog mogelijk dat partijen die nu zeggen niet te gaan
experimenteren dat uiteindelijk alsnog gaan doen, als blijkt dat er echt niet
meer ruimte is. Bovendien biedt het kader mogelijk wel ruimte voor andere
pensioenfondsen.
- Hieronder lichten we toe waarom we niet tegemoet kunnen komen aan de
wensen van de pensioenfondsen. Deze wensen zijn niet verenigbaar met de
Pagina 1 van 3

uitgangspunten van de tweede pijler (pensioenbestemming, solidariteit,
taakafbakening). Dit zal ook duidelijk worden toegelicht in de MvT bij de
experimenteerbepaling. Deze verantwoording zal dus ook met de Kamer
worden gedeeld.
Kernpunten
Ad 1) toelichting op voorgestelde aanpassingen aan de experimenteerwetgeving.

Directie

Datum
15 juni 2021
Onze referentie
2021-0000098336

i. Aansluiten op initiatief zelfstandigen én op initiatief pensioenuitvoerder
 We willen regelen dat naast vrijwillige aansluiting via een opt in (initiatief
zelfstandige) ook ‘automatische aanschrijving’ door de pensioenuitvoerder
mogelijk wordt (initiatief pensioenuitvoerder).
 Bij automatisch aanschrijven kan het pensioenfonds degenen die als zelfstandige
actief zijn binnen de werkingssfeer van het fonds en voorheen als werknemer
aangesloten waren (slapers), actief een aanbieding doen om wederom pensioen
te sparen bij het fonds. Hiervoor is een wettelijke grondslag nodig die regelt dat
gegevens daarvoor benut kunnen worden (zie verder bij ii).
 Om strijdigheid met onder meer het (Europees) mededingingsrecht te
voorkomen wordt voorgesteld aan automatische aanschrijving voorwaarden te
verbinden: altijd sectorbinding van zelfstandigen bij pensioenfonds; er is altijd
een actieve handeling van de zelfstandige nodig (bv. eerste premiebetaling);
zelfstandigen(organisaties) dienen betrokken te zijn bij de experimenten.
ii. Gegevens
 Voor experimenten met automatische aanschrijving is het nodig dat fondsen de
contactgegevens van slapers kunnen benutten om hen aan te schrijven.
 Onze inzet is om een wettelijke grondslag te maken voor dit gegevensgebruik
(zonder zou gebruik van deze gegevens strijdig zijn met de AVG). Op dit
moment wordt bezien of tot de vereiste onderbouwing gekomen kan worden.
iii. Fiscaliteit
 Onze inzet is om in samenwerking met Financiën te regelen dat de grondslag
voor de fiscale facilitering van de premie-inleg het inkomen van het jaar t-1
wordt, in plaats van t-3 zoals was voorgestel in de consultatieversie. (T-3 sluit
aan bij hoe de omkeerregel nu geldt voor zelfstandigen die deelnemen aan een
tweede pijler pensioenregeling.)
 T-3 wordt door de pensioenfondsen onwenselijk geacht omdat door de coronalockdown veel ondernemers (substantieel) minder omzet hebben. Met het oog op
de inwerkingtreding van de experimenteerwetgeving (2023) kunnen sommige
zelfstandigen bij de start van de experimenten hierdoor beperkt pensioenpremie
inleggen.
Ad 2) Wensen waar wij niet aan tegemoet kunnen komen.
De voorstellen die wij doen (zie hierboven) komen niet aan alle wensen van de
pensioenfondsen tegemoet. Er zijn drie knelpunten waarvan pensioenfondsen
zeggen dat die er nu voor zorgen dat zij niet gaan experimenteren. Deze punten
lichten wij hieronder toe.
i. Mogelijkheid om tot 1 jaar na premiebetaling, inleg op te nemen
● Dit punt is eerder aan u voorgelegd in de nota van 29 oktober 2020. U bent
toen akkoord gegaan met ons advies ‘tussentijdse opname’ niet mogelijk te
maken.
● Verschillende van de experimentvoorstellen vragen ruimte om tussentijdse
opname van (een deel van) de premie-inleg mogelijk te maken. Dit vinden wij
Pagina 2 van 3

beleidsmatig onwenselijk en juridisch is het op basis van de huidige wet- en
regelgeving niet houdbaar:
o Ons uitgangspunt is dat pensioen gespaard wordt voor de oudedag, zoals dat
ook voor werknemers geldt. Tussentijdse afkoop is zeer beperkt mogelijk, om
op deze wijze de oudedagsbestemming veilig te stellen. In pensioenakkoord
is enkel afgesproken dit op pensioendatum mogelijk te maken voor een deel
van het pensioen.
o Juridisch is het voorstel niet houdbaar. Faciliteren van tussentijdse opname
betekent dat pensioeninleg voor 1 jaar door het pensioenfonds wordt
‘aangehouden’. In dat jaar is opname mogelijk. Daardoor heeft pensioen dus
op het moment van inleg niet per se de pensioenbestemming. Zodra premie
niet per definitie een pensioenverplichting heeft, kan het beheer hiervan niet
gezien worden als een taak van een pensioenfonds.
 Om zelfstandigen alsnog flexibiliteit te bieden, zal in amvb geregeld worden dat
(a) de premie-inleg voor zelfstandigen op een ander niveau vast te stellen is
dan die van werknemers; en (b) zelfstandigen de ruimte hebben om de hoogte
van de premie-inleg meermaals per jaar te wijzigen.

Directie

Datum
15 juni 2021
Onze referentie
2021-0000098336

ii. Gegevens
● Partijen hebben verzocht gegevens op het niveau van het BSN uit te wisselen
tussen pensioenfondsen en Kamer van Koophandel, om zo gewezen deelnemers
met aanspraken (‘slapers’) te identificeren die als zelfstandige actief zijn binnen
de werkingssfeer van het pensioenfonds.
● Dit punt is eerder aan u voorgelegd in de nota van 29 oktober 2020. U bent
toen akkoord gegaan met ons advies uitwisseling op BSN-niveau niet mogelijk
te maken.
● Voor uitwisseling van het BSN tussen pensioenfondsen en Kamer van
Koophandel is namelijk een wettelijke grondslag nodig. Een dragende
motivering daarvoor kan onvoldoende worden aangetoond, onder andere omdat
inzage in (o.a. NAW-) gegevens nu al mogelijk is waarmee dus hetzelfde doel
kan worden gerealiseerd.
iii. Fiscaliteit
● Zoals hierboven is benoemd, is onze inzet om t-1 als grondslag te nemen en
niet t-3.
● Fondsen stellen zich op het standpunt dat het doorgeven van
inkomensgegevens in zichzelf al een ‘drempel’ is voor zelfstandigen om deel te
nemen. Zij vinden dit daarom ongewenst.
● Zij stellen voor om voor de experimenten te werken met een forfaitair
vrijgesteld bedrag, in plaats van premieruimte gerelateerd aan het
gerealiseerde inkomen.
● Naar oordeel van Financiën is een dergelijke forfait uitvoeringstechnisch niet te
realiseren, en ook beleidsmatig onwenselijk.
- Een forfait kan leiden tot ongelijke behandeling tussen zelfstandigen die
deelnemen aan het experiment en andere zelfstandigen die ‘regulier’
pensioensparen in de tweede of derde pijler.
- Een forfait kan leiden tot fiscale bovenmatigheid (al is de verwachting dat
zelfstandigen niet snel te veel willen inleggen).
- Pensioenopbouw zonder koppeling aan het inkomen staat haaks op hoe
pensioenopbouw momenteel fiscaal wordt gefaciliteerd. Door te kiezen voor
een forfait wordt in fiscale zin een extra pensioenpijler gecreëerd voor
zelfstandigen, waarbij in het pensioenakkoord juist is afgesproken te streven
naar een meer arbeidsvormneutraal pensioenkader.
Pagina 3 van 3