Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1457

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 september 2017
Hierbij zend ik u de geannoteerde agenda voor de Eurogroep en informele
Ecofinraad van 15 en 16 september te Tallinn.
Het is mogelijk dat nog punten worden toegevoegd aan de agenda of dat
bepaalde onderwerpen worden afgevoerd of worden uitgesteld tot de
volgende vergadering.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

kst-21501-07-1457
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1457

1

Geannoteerde agenda t.b.v. de Eurogroep en Informele Ecofinraad
van 15 en 16 september 2017 te Tallinn
Eurogroep
Thematische bespreking: economische veerkracht in de EMU
Document: Wordt door de Commissie nog gepubliceerd voor de
Eurogroep.
Aard bespreking: Gedachtewisseling
Besluitvormingsprocedure: n.v.t.
Toelichting:
De Eurogroep zal een thematische bespreking houden over economische
veerkracht (economic resilience). Het Vijfpresidentenrapport en het
Reflectiepaper over de toekomst van de EMU stellen dat het van belang is
dat lidstaten in de eurozone in economisch opzicht veerkrachtig zijn.
Economische veerkracht wordt gezien als de mate waarin economieën in
staat zijn om economische schokken te voorkomen en op te vangen, zodat
een langdurig negatief effect op de economische ontwikkeling, bijvoorbeeld een persistent hoge werkloosheid, wordt voorkomen. Het gaat hier
bijvoorbeeld over het aanpassingsvermogen op arbeids- en productmarkten, een gezonde en gediversifieerde financiële sector en de opbouw
van begrotingsbuffers, die in combinatie met effectieve automatische
stabilisatoren in de begroting een economische neergang op kunnen
vangen.
De Eurogroep zal een inhoudelijke discussie voeren over het begrip
economische veerkracht en spreken over beleidsmaatregelen die eraan
bijdragen om deze te versterken. De bespreking kan gebruikt worden om
onderwerpen voor toekomstige thematische besprekingen in de
Eurogroep te identificeren.
De bespreking sluit aan bij de Nederlandse inzet voor een ambitieuze
agenda van structurele hervormingen om de veerkracht van de economieën van lidstaten te versterken. Nederland is van mening dat het
voorkomen van economische onevenwichtigheden de kans op negatieve
economische schokken kan verkleinen, en dat het doorvoeren van
structurele hervormingen het aanpassingsvermogen van lidstaten
vergroot. Dit is beide van belang voor het beter functioneren van de
muntunie.
Griekenland
Document: n.v.t.
Aard bespreking: Gedachtewisseling
Besluitvormingsprocedure: n.v.t.
Toelichting:
Na het akkoord over het Griekse steunprogramma in de Eurogroep van
15 juni jl. heeft de Raad van gouverneurs van het ESM in juli het aanvullende memorandum van overeenstemming goedgekeurd. De Raad van
bewind van het ESM keurde daarna het volgende leningdeel van
8,5 miljard euro goed. Daarvan is 7,7 miljard euro in juli uitgekeerd. De
resterende 800 miljoen euro komt beschikbaar als Griekenland de
voorraad onbetaalde rekeningen van de overheid voldoende heeft
teruggebracht. Eind juli heeft Griekenland voor het eerst sinds 2014 een
obligatie-uitgifte gedaan.
In de Eurogroep van 15 september zullen de instellingen vooruitkijken
naar de komende voortgangsmissie. Ook zal mogelijk de stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1457

2

met het terugdringen van de betalingsachterstanden van de overheid
besproken worden.
Ecofinraad
Verdieping van de EMU en maximalisatie van de effectiviteit van
de EU-financiën
Document: Presidency Issues Note on Deepening the EMU and
Maximising the Impact of EU Finances. Document wordt nog openbaar
gemaakt voor de Ecofin door het Estse voorzitterschap.
Aard bespreking: Gedachtewisseling
Besluitvormingsprocedure: n.v.t.
Toelichting:
De informele Ecofinraad zal een discussie voeren over verdieping van de
EMU en maximalisatie van de effectiviteit van de EU-financiën. Op 31 mei
2017 heeft de Europese Commissie een reflectiepaper gepubliceerd over
verdieping van de EMU. De Kamer is hier in de geannoteerde agenda voor
de Eurogroep/Ecofinraad van 10 en 11 juli over geïnformeerd. In het paper
gaat de Commissie onder andere in op het belang van het versterken van
convergentie tussen lidstaten en wordt het idee besproken om een
macro-economische stabilisatiecapaciteit voor de Eurozone op te zetten.
Daarnaast geeft het paper in overweging om een sterkere koppeling aan
te brengen tussen nationale hervormingen en EU-financiën.
Zoals ook aangegeven in de Geannoteerde Agenda voor de Eurogroep
van juli jl. zijn er de afgelopen jaren talrijke belangrijke stappen gezet om
de EMU te versterken, zoals de oprichting van de bankenunie, de
oprichting van het ESM, de versterking van Europese begrotingsregels
zoals vastgelegd in het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) en de introductie
van de macro-economische onevenwichtighedenprocedure (MEOP). Op
dit moment ligt voor het kabinet de prioriteit bij het toepassen en
handhaven van de afspraken en regels die de afgelopen jaren overeengekomen zijn en het afmaken van reeds gestarte initiatieven. Met betrekking
tot de lange termijn neemt het kabinet een actieve houding aan bij het
bepleiten van denkrichtingen die ondersteunend zijn aan of in het
verlengde liggen van de bestaande Nederlandse inzet. Daarbij kan onder
meer worden gedacht aan het beter laten aansluiten van de bestedingen
van de EU-begroting op de implementatie van structurele hervormingen.
Nationale hervormingen op het gebied van de arbeids-, product- en
dienstenmarkt versterken de schokbestendigheid en convergentie van
lidstaten. De landenspecifieke aanbevelingen binnen het Europees
Semester zouden hierbij een rol kunnen spelen.
Zoals bekend is het kabinet geen voorstander van een macroeconomische stabilisatiecapaciteit voor de eurozone. Er zijn betere
alternatieven om schokken op te vangen. Een conjuncturele neergang
kunnen landen opvangen via hun eigen buffers; de regels van het SGP zijn
hier ook op ingericht. Ook flexibele economieën en goed functionerende
kapitaalmarkten dragen bij aan de schokabsorptiecapaciteit. Voor een
asymmetrische schok met grote gevolgen is het noodfonds ESM in het
leven geroepen.
Verdieping van de EMU: De interactie tussen regels en instituties
Document: Presidency Issues Note on the interaction of rules and
institutions within the context of deepening the EMU. Document wordt
nog openbaar gemaakt voor de Ecofin door het Estse voorzitterschap.
Aard bespreking: Gedachtewisseling
Besluitvormingsprocedure: n.v.t.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1457

3

Toelichting:
De Ecofinraad spreekt over de interactie tussen regels en instituties in het
kader van de discussie over de verdieping van de EMU. De economische
governance in het eurogebied is gebaseerd op gezamenlijke afspraken
(regels) die worden gehandhaafd en toegepast door verschillende
gezamenlijke instellingen (instituties). Zo zijn er afspraken gemaakt in het
Stabiliteits- en Groeipact (SGP) en in het kader van de macroeconomische onevenwichtighedenprocedure (MEOP). De Europese
Commissie en de lidstaten in de Raad zien door middel van beleidscoördinatie toe op naleving van deze afspraken.
De discussie over regels en instituties gaat over de vraag of de huidige
governance-structuur afdoende is voor een weerbare en veerkrachtige
EMU, of dat hiervoor nieuwe regels en instituties nodig zijn.
Het kabinet is van mening dat de afgelopen jaren belangrijke stappen zijn
gezet om de governance in het Eurogebied te versterken, zoals de
oprichting van de bankenunie, de oprichting van het ESM, de versterking
van de Europese begrotingsregels zoals vastgelegd in het SGP en de
introductie van de MEOP.
Volgens het kabinet ligt de prioriteit momenteel bij het toepassen en
handhaven van de afspraken en regels die de afgelopen jaren zijn
overeengekomen en het afmaken van reeds gestarte initiatieven, zoals de
bankenunie en de kapitaalmarktunie. Naleving van de overeengekomen
afspraken draagt bij aan de weerbaarheid en veerkracht van de eurozone,
bijvoorbeeld via de opbouw van buffers in de overheidsbegroting en via
de afbouw van macro-economische onevenwichtigheden. Hierbij ziet het
kabinet naast regels en instituties eveneens een belangrijke rol voor goed
functionerende markten om economische weerbaarheid te versterken.
Voor de lange termijn neemt het kabinet een actieve rol aan bij het
bepleiten van maatregelen om de EMU verder te versterken. Zoals ook
aangegeven in de Geannoteerde Agenda voor de Eurogroep van juli jl.
kan hierbij gedacht worden aan het beter laten aansluiten van de
bestedingen van het EU-budget op de implementatie van structurele
hervormingen, een effectiever toegepast SGP met meer «checks en
balances», en het ontwikkelen van het ESM tot een Europees Monetair
Fonds, inclusief een ordentelijk proces van herstructurering indien
overheidsschulden van lidstaten die steun aanvragen niet houdbaar zijn.
Kapitaalmarktunie: Technologische innovatie en financiële
regulering
Document: Presidency Issues Note on technological innovation and
financial regulation en Bruegel paper on the Capital Markets Union and
the Fintech Opportunity. Documenten worden nog openbaar gemaakt
door het Estse voorzitterschap.
Aard bespreking: Gedachtewisseling.
Besluitvormingsprocedure: n.v.t.
Toelichting:
De Raad zal spreken over de kapitaalmarktunie in samenhang met
FinTech. Voor deze sessie is een discussiestuk opgesteld door het
voorzitterschap, vergezeld van een analyse van de denktank Bruegel.
De notitie van het voorzitterschap geeft een algemene inleiding over de
kansen die FinTech biedt voor zowel consumenten als alternatieve
aanbieders die kunnen inspelen op nieuwe behoeften van klanten. Er
wordt ingegaan op het werk dat de verschillende internationale instanties
tot nu toe hebben gedaan om op de ontwikkeling van FinTech in te spelen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1457

4

zoals de recent opgerichte FinTechTask Force van de Europese Commissie
en de recente consultatie. Voorts wordt ingegaan op mogelijke richtingen
voor het verder faciliteren van FinTech in Europese wet- en regelgeving.
De Europese Commissie heeft in de mid-term review van het actieplan
Kapitaalmarktunie FinTech genoemd als één van negen nieuwe prioritaire
actiepunten. Een door de Europese Commissie opgerichte FinTech Task
Force brengt hiervoor de uitdagingen in kaart. Eerder dit jaar is door de
Commissie een consultatie naar FinTech uitgevoerd, waarop door de
Minister van Financiën gezamenlijk met toezichthouders Autoriteit
Consument en Markt (ACM), de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De
Nederlandsche Bank (DNB) is gereageerd.
Nederland staat positief en met een open houding tegenover FinTech als
bron van financiële vernieuwing. FinTech biedt nieuwe kansen en kan de
concurrentie in de financiële sector bevorderen met toetreding van
nieuwe spelers. FinTech heeft de potentie om de diversiteit van de
financiële sector te vergroten, waardoor bijvoorbeeld de afhankelijkheid
van de in Nederland sterk geconcentreerde bankensector verminderd kan
worden. Nederland heeft eerder steun uitgesproken voor de agenda van
de EC voor het stimuleren en accommoderen van FinTech-oplossingen
door technologieneutrale wet- en regelgeving. Daarbij zet Nederland in op
een bottom-up approach voor het accommoderen van nieuwe
oplossingen/toetreders door 1) het benutten van bestaande ruimte in weten regelgeving (e.g. sandbox/hub) en 2) harmonisatie van de toepassing
hiervan door nationale (toezicht)autoriteiten. Daar de FinTech-sector met
afstand het meest ontwikkeld is in het VK, met DUI, FRA en NED volgend,
zal het zwaartepunt van de discussie bij deze landen liggen.
Uitdagingen van de digitale economie voor de vennootschapsbelasting
Document: Presidency Issues Note on corporate taxation challenges of
the digital economy. Document wordt nog openbaar gemaakt voor de
Ecofin door het Estse voorzitterschap.
Aard bespreking: Gedachtewisseling
Besluitvormingsprocedure: n.v.t.
Toelichting:
Estland heeft de digitale economie bovenaan de agenda gezet van het
Estse EU-voorzitterschap. In relatie tot de vennootschapsbelasting wordt
dikwijls gesuggereerd dat digitalisering van de economie meer mogelijkheden biedt voor het ontwijken en ontduiken van vennootschapsbelasting. Het Estse voorzitterschap wil tijdens de informele Ecofinraad een
gedachtewisseling houden over de uitdagingen van de digitale economie
voor de vennootschapsbelasting en de mogelijkheden die dit zou bieden
voor belastingontwijking.
Eerder onderzoek in OESO- en EU-verband had tot uitkomst dat het niet
mogelijk is om de digitale economie te onderscheiden van de «gewone»
economie. Maatregelen tegen belastingontwijking en belastingontduiking
die slechts gericht zijn op de digitale economie lijken daarom niet
effectief. Op het gebied van de bestrijding van belastingontwijking en
-ontduiking door multinationals zijn de afgelopen tijd, met steun van
Nederland, al veel resultaten geboekt. Uitwisseling van informatie is
verbeterd en maatregelen tegen belastingontwijking zijn in bindende
Europese regels vastgelegd. Aan nieuwe maatregelen tegen belastingontwijking zal Nederland ook actief meewerken.
Een belangrijk onderwerp ziet op de vraag of de huidige toedeling van
heffingsrechten wel werkt in relatie met de digitale economie. De huidige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1457

5

verdeling sluit aan bij waardecreatie in de onderneming die kijkt naar
(menselijke) functies, gebruikte activa en gemanaged risico in de
onderneming. Ondernemingen die digitale diensten leveren, hebben vaak
geen van deze elementen in het land van de consument. Sommige
(consumenten)landen hebben daar moeite mee en willen een heffingsrecht op basis van hun marktpotentieel of de waarde die de consument
door zijn informatieverstrekking aan de onderneming toevoegt. Daarvoor
zullen de regels veranderd moeten worden. Onder huidige regels wordt,
om te voorkomen dat bij elke geringe buitenlandse activiteit de heffingsrechten moet worden verdeeld, gewerkt met een drempel in de vorm van
het vaste inrichtingsbegrip. Ondernemingen die digitale diensten leveren
zullen vaak geen vaste inrichting (hierna vi) hebben in het land van de
consument.
In de discussie over het herverdelen van heffingsrechten wordt het idee
opgebracht om met het concept van een virtuele vi te gaan werken. Dan
zal ook een verandering moeten plaatsvinden in de methode waarop
winst aan de vi wordt toegerekend en dan zal er een waarde aan
marktpotentieel of consumentengedrag gegeven moeten worden.
Nederland is bereid om de digitale economie in EU verband te bespreken.
Daarbij heeft NL een voorkeur om de herverdelingsdiscussie in
OESO-verband te blijven bespreken, vanwege het mondiale karakter.
Verder blijft voor het kabinet het uitgangspunt dat winst moet worden
belast waar de waarde wordt gecreëerd.
Kostenefficiëntie en duurzaamheid van douane IT-systemen
Document: Presidency Issues Note on Sustainable and Cost-Efficient
Customs IT Systems for the Future. Document wordt nog openbaar
gemaakt voor de Ecofin door het Estse voorzitterschap.
Aard bespreking: Gedachtewisseling
Besluitvormingsprocedure: n.v.t.
Toelichting:
Al sinds lange tijd wordt in EU-verband gesproken over de wenselijkheid
c.q. noodzaak tot het opzetten van één Europese Douane IT-strategie. Dit
mede naar aanleiding van het feit dat het nieuwe Douane Wetboek van de
Unie nog niet volledig geïmplementeerd heeft kunnen worden doordat de
benodigde IT daarvoor nog ontbreekt. De beschikbaarheid van voldoende
financiële middelen is in dat verband een belangrijk punt van zorg. Het
voorzitterschap heeft een discussiestuk verspreid en zal tijdens de
informele Ecofin een presentatie verzorgen, waarna een oriënterend debat
zal plaatsvinden.
Naar verwachting zal het debat zich toespitsen op de vraag of een
gecentraliseerde aanpak de juiste is en of toegewerkt moet worden naar
één permanente IT-structuur voor de Europese douanediensten (een
Douane IT Agentschap). Estland is hiervan een groot voorstander.
Hoewel alle lidstaten het erover eens zijn dat IT-ontwikkeling sneller,
efficiënter en kostenbewuster moet gebeuren, lopen de meningen uiteen
over in hoeverre de ontwikkeling gecentraliseerd moet worden opgepakt.
Veel lidstaten vinden het tempo waarin het voorzitterschap nu gaat te
hoog en de ambities geschetst in het discussiestuk te vergaand omdat er
een lange IT-historie (legacy) is die het moeilijk maakt om direct samen
ontwikkelingen op te pakken. Ook de diversiteit in inrichting van de
nationale IT-organisaties speelt hier parten. Er is nog geen begin van een
onderbouwing voor de stelling van het voorzitterschap dat een gecentraliseerde IT aanpak voor de Unie en Lidstaten als geheel goedkoper zal
blijken dan de huidige situatie. Daarnaast bestaan bij bepaalde lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1457

6

principiële bezwaren tegen de eventuele oprichting van een nieuw
Agentschap.
Nederland vindt het belangrijk dat eerst een gedegen business case
uitgewerkt wordt alvorens te besluiten of en welke vorm van centraal
geleide aanpak de juiste is. Daarbij moet aandacht zijn voor de taak- en
verantwoordelijkheidsverdeling tussen partijen. Nederland ziet bij
bepaalde vormen van een gecentraliseerde aanpak een risico van een
verdergaande harmonisatie van de uitvoering en de daarmee mogelijk
gepaard gaande ongewenste bevoegdheidsoverdracht aan de EU. Als er
al sprake is van overdracht van werkzaamheden aan een agentschap, dan
moet dat wat Nederland betreft plaatsvinden met behoud van bevoegdheden van de lidstaten.
Vijfde aanvullende Europese begroting voor 2017
Door middel van deze geannoteerde agenda wordt u ook op de hoogte
gebracht van een onderwerp dat niet op de agenda staat van de
Eurogroep of informele Ecofin. Op 28 juli heeft de Commissie de vijfde
aanvullende begroting voor 2017 gepresenteerd. Het betreft een tweeledig
voorstel voor de financiering van het Europees Fonds voor duurzame
ontwikkeling (EFSD) en voor het verhogen van de noodhulpreserve (EAR)
zoals overeengekomen in de tussentijdse herziening van het MFK1. Het
EFSD is het belangrijkste instrument voor de implementatie van het
Europese plan voor externe investeringen (EIP) om investeringen te
ondersteunen in Afrikaanse landen en nabuurschaplanden. Het EIP is er
vooral op gericht banen te scheppen en de onderliggende oorzaken van
migratie aan te pakken. De EAR wordt verhoogd om over voldoende
capaciteit te blijven beschikken om te reageren op onvoorziene omstandigheden, met name op de nieuwe uitdagingen.
In het akkoord over de begroting voor 2017 is afgesproken om de bijdrage
voor het EFSD in de begroting te verwerken zodra de betreffende
verordeningen zijn aangenomen door de Raad en het Europees
Parlement. Dit is ook gemeld in de Kamerbrief over het verslag van de
Ecofin begrotingsraad van 16 november 2016.2 Inmiddels is de tekst
aangenomen door het Europees Parlement en volgt de definitieve
aanname door de Raad naar verwachting in september 2017.
Voor het EFSD gaat het om 275 miljoen euro aan vastleggingen. De
vastleggingen voor EAR worden met 20 miljoen euro (22,8 miljoen in
lopende prijzen) verhoogd naar 300 miljoen euro. In totaal gaat het om
297,8 miljoen euro aan hogere vastleggingen in deze aanvullende
begroting voor 2017.
De verhoging van vastleggingen voor het EFSD wordt gefinancierd
middels het flexibiliteitsinstrument. De bijbehorende betalingen kunnen
worden gedekt uit vertraging bij het Fonds voor asiel, migratie en
integratie (AMIF). Deze vertraging komt voort uit de late goedkeurig van
de rechtsgrondslagen en de daardoor vertraagde aanwijzing van nationale
autoriteiten. Daarnaast is de implementatie van twee herplaatsingregelingen zoals bekend vertraagd. De Commissie verwacht dat de hogere
vastleggingen voor EAR binnen de huidige begroting voor 2017 kunnen
worden betaald.
De verhoging van vastleggingen voor het EFSD wordt gefinancierd
middels het flexibiliteitsinstrument. De bijbehorende betalingen kunnen
1
2

Kamerstuk 21 501-02, nr. 1696.
Kamerstuk 21 501-03, nr. 101.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1457

7

worden gedekt uit vertraging bij het Fonds voor asiel, migratie en
integratie (AMIF). Deze vertraging komt voort uit de late goedkeurig van
de rechtsgrondslagen en de daardoor vertraagde aanwijzing van nationale
autoriteiten. Daarnaast is de implementatie van twee herplaatsingregelingen zoals bekend vertraagd. De Commissie verwacht dat de hogere
vastleggingen voor EAR binnen de huidige begroting voor 2017 kunnen
worden betaald.
Aangezien zowel de bijdrage aan het EFSD als de verhoging van de EAR
reeds eerder zijn overeengekomen, kan Nederland instemmen met de
aanvullende begroting. De vijfde aanvullende begroting heeft in principe
geen gevolgen voor de raming van de Nederlandse afdrachten in 2017,
aangezien de totale betalingen in 2017 ongewijzigd blijven.
Omschrijving

DAB1 – Solidariteitsfonds VK, Cyprus, Portugal

Uitgaven

Inkomsten

Vastleggingen

Betalingen

70,4

70,41

DAB2 – Surplus

6.404,6

DAB3 – Jeugdwerkloosheid (YEI)

500,0

DAB4 – Solidariteitsfonds Italië

1.166,8

DAB5 – EFSD en EAR

– 70,4

297,8

1

In de initieel voorgestelde aanvullende begroting was de inzet van het solidariteitsfonds
71,5 miljoen euro. Dit is neerwaarts aangepast in de finale aanvullende begroting, vanwege
reeds uitgekeerde voorfinanciering. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/
?uri=CELEX:32017B0851&from=EN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-07, nr. 1457

8