Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 372

Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in
verband met het ongeldig maken van
getuigschriften van vakbekwaamheid en
getuigschriften van nascholing ter uitvoering
van Richtlijn 2003/59/EG betreffende de
vakbekwaamheid en de opleiding en nascholing
van bestuurders van bepaalde voor goederen- en
personenvervoer over de weg bestemde
voertuigen (PbEU 2003, L 226)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding
Richtlijn nr. 2003/59/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Gemeenschap van 15 juli 2003 betreffende de vakbekwaamheid
en de opleiding en nascholing van bestuurders van bepaalde voor
goederen- en personenvervoer over de weg bestemde voertuigen, tot
wijziging van Verordening (EEG) nr. 3820/85 van de Raad en Richtlijn
91/439/EEG van de Raad en tot intrekking van Richtlijn 76/914/EEG van de
Raad (PbEU 2003, L 226) (hierna: de richtlijn) stelt regels met betrekking
tot de vakbekwaamheid van bestuurders van vrachtwagens of bussen. De
richtlijn is in Nederland geïmplementeerd in de Wegenverkeerswet 19941,
het Reglement rijbewijzen2 en de Regeling vakbekwaamheid bestuurders
20123.
In 2014 is gebleken dat bij die implementatie ten onrechte vrijstellingen
zijn opgenomen van de basiskwalificatie en van de nascholing voor
bestuurders die vóór 1 juli 1955 geboren zijn. Die vrijstellingen verdragen
zich niet met de richtlijn die uitsluitend vrijstelling kent van de basiskwalificatie voor buschauffeurs die voor 10 september 2008 hun rijbewijs D1, E
bij D1, D of E bij D of een als gelijkwaardig erkend rijbewijs hadden en
voor vrachtwagenchauffeurs die voor 10 september 2009 hun rijbewijs C1,
E bij C1, C of E bij C of een als gelijkwaardig erkend rijbewijs hadden.

1

In eerste instantie door de wet van 10 april 2007, houdende wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 en de Wet rijonderricht motorrijtuigen 1993 ter implementatie van richtlijn
nr. 2003/59/EG (vakbekwaamheid bestuurders) (Stb. 2007, 166).
2
In eerste instantie door het Besluit van 17 juni 2008, houdende wijziging van het Reglement
rijbewijzen en enige andere besluiten in verband met de implementatie van richtlijn nr. 2003/
59/EG (vakbekwaamheid bestuurders) (Stb. 2008, 255).
3
Tot 19 januari 2013 gold de Regeling vakbekwaamheid bestuurders.

kst-35372-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

1

Per 1 juni 2015 is de vrijstelling vervallen voor bestuurders die vóór 1 juli
1955 geboren zijn. Echter, de getuigschriften van vakbekwaamheid, ook
wel code 95 genoemd, die op grond van de voorheen geldende vrijstelling
op rijbewijzen zijn geplaatst, zijn nooit vervallen.4 Dit wetsvoorstel
voorziet daarin alsnog door te bepalen dat die getuigschriften van
rechtswege ongeldig worden.
2. Aanleiding en achtergrond
De aanleiding voor dit wetsvoorstel is een dringend verzoek van de
Europese Commissie om de rijbewijzen met een automatisch verstrekt
getuigschrift van vakbekwaamheid in overeenstemming te brengen met
de opleidingsverplichtingen van de richtlijn.
Voor bestuurders die zijn geboren vóór 1 juli 1955 was een vrijstelling
opgenomen van de verplichting om in het kader van de vakbekwaamheid
van bestuurders die vervoer van goederen en personen over de weg
verrichten de zogenaamde basiskwalificatie te behalen of nascholing te
volgen. Dit was bij de implementatie van de richtlijn opgenomen in de
artikelen 156q, zesde lid, en 156v, tweede lid, van het Reglement rijbewijzen, op grond van artikel 151d, eerste lid, van de Wegenverkeerswet
1994. Artikel 156q, zevende lid, van het Reglement rijbewijzen bood een
grondslag om nadere regels te stellen over de vrijstelling van de
basiskwalificatie. Die nadere regel hield in dat, ondanks dat er geen
basiskwalificatie was behaald en ook niet hoefde te worden behaald, een
getuigschrift van vakbekwaamheid op het rijbewijs van de desbetreffende
bestuurders werd vermeld. Dit was opgenomen in artikel 23b van de
Regeling vakbekwaamheid bestuurders 2012.5 Per 1 juni 2015 is de
vrijstelling vervallen door het vervallen van de artikelen 156q, zesde lid, en
156v, tweede lid, van het Reglement rijbewijzen en artikel 23b van de
Regeling vakbekwaamheid bestuurders 2012.6
Op 30 september 2016 is een met redenen omkleed advies van de
Europese Commissie ontvangen. Hierin is geconstateerd dat het probleem
van de bestuurders die de code 95 op hun rijbewijs hebben gekregen op
basis van de vrijstellingen die tot 1 juni 2015 zijn verleend, is blijven
bestaan. De Europese Commissie verwijt de Nederlandse autoriteiten dat
zij geen enkele actie hebben ondernomen om de situatie van deze
bestuurders in overeenstemming te brengen met de opleidingsverplichtingen uit hoofde van de richtlijn. Ondanks het feit dat de situatie zichzelf
oplost, doordat de vrijstelling niet langer geldt en bestuurders dus hun
code 95 zouden verliezen of opnieuw zouden moeten halen door de
verplichte nascholing te volgen, is met de Europese Commissie
afgesproken dat de codes ongeldig zouden worden gemaakt.

4

Een vergelijkbare bepaling was er niet voor getuigschriften van nascholing. Dat was ook niet
nodig: zowel het getuigschrift van vakbekwaamheid als het getuigschrift van nascholing heeft
de vorm van de code 95. Door de vrijstelling van zowel de basiskwalificatie als de nascholing
en de vermelding van een getuigschrift van vakbekwaamheid op het rijbewijs op grond
daarvan, was geen afzonderlijke regeling voor de vermelding van een getuigschrift van
nascholing nodig. Hierna wordt dus uitsluitend verwezen naar het getuigschrift van
vakbekwaamheid.
5
Oorspronkelijk was dit opgenomen in artikel 19, derde lid, van de Regeling vakbekwaamheid
bestuurders. Van 19 januari 2013 tot en met 30 september 2013 stond de vermelding in artikel
23, derde lid, van de Regeling vakbekwaamheid bestuurders 2012. Op 1 oktober 2013 is de
regel neergelegd in een nieuw artikel 23b van dezelfde regeling.
6
Zie het Besluit van 28 april 2015 tot wijziging van het Reglement rijbewijzen ter voldoening aan
richtlijn nr. 2003/59/EG (Stb. 2015, 168) en de Regeling van de Minister van Infrastructuur en
Milieu van 20 april 2015 tot wijziging van de Regeling vakbekwaamheid bestuurders 2012 ter
voldoening aan richtlijn 2003/59/EG (vakbekwaamheid bestuurders) (Stcrt. 2015, 10769).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

2

3. Hoofdlijn van het voorstel
Met dit wetsvoorstel worden de in strijd met de richtlijn vermelde
getuigschriften van vakbekwaamheid bij wet ongeldig. Dit betekent dat
bestuurders geboren vóór 1 juli 1955 die geen nascholing hebben gevolgd
of de basiskwalificatie niet hebben behaald, indien ze die wel hadden
moeten behalen, hun bevoegdheid om vervoer over de weg te verrichten
verliezen. Wanneer de bestuurders wel de basiskwalificatie hebben
behaald of de nascholing met goed gevolg hebben voltooid, wordt het
vermelde getuigschrift dus niet ongeldig. Het getuigschrift blijft dan
geldig en mag worden gebruikt tot het moment waarop de geldigheidsdatum van de vermelding van het getuigschrift verloopt. Of en bestuurder
de basiskwalificatie heeft behaald of de nascholing met goed gevolg heeft
voltooid moet blijken uit een in het rijbewijzenregister geregistreerde
verklaring van vakbekwaamheid respectievelijk verklaring van
nascholing.7 Omdat het getuigschrift op het rijbewijs ongeldig wordt,
betekent dit ook dat het rijbewijs moet worden vervangen (zie
paragraaf 4.3).
Als alternatieven voor het bij wet ongeldig maken van de code 95 is
bekeken of een subsidie voor het stimuleren van het behalen van de
basiskwalificatie of het volgen van de nascholing of het aanbieden van het
betalen van de kosten van het vervangen of vernieuwen van het rijbewijs
een oplossing zou zijn. Na onderzoek is echter gebleken dat die alternatieven niet doelmatig zijn, omdat een groot deel van de desbetreffende
rijbewijshouders het rijbewijs in de jaren 2018 en 2019 moet verlengen en
op grond hiervan verplicht is de nascholing te gaan doen als zij beroepsmatig willen blijven rijden. In het geval de chauffeurs in loondienst zijn
van een transportbedrijf, worden de kosten door de werkgever gedragen.
Daarnaast zou het niet een afdoende effect sorteren, omdat een deel van
de chauffeurs heeft aangegeven onder geen enkele voorwaarde van plan
te zijn het gewenste gedrag te vertonen. Bovendien zouden beide
alternatieven waarschijnlijk neerkomen op ongeoorloofde staatssteun.
Daarnaast is de optie in overweging genomen waarbij de vermelde
getuigschriften van vakbekwaamheid op basis van een individuele
beschikking door het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (hierna:
CBR) ongeldig verklaard zouden kunnen worden. Hiermee zou nog dichter
worden aangesloten op de reeds bestaande systematiek van artikel 124a,
eerste lid, van de Wegenverkeerswet 1994. Op basis van het huidige recht
bleek dat echter niet mogelijk, omdat het genoemde wetsartikel daarvoor
geen grondslag biedt. Daarom is ook het introduceren van een nieuwe
grondslag voor ongeldigverklaring overwogen. Vanwege het aantal
beschikkingen dat dan genomen zou moeten worden (naar verwachting
circa 25.000) en de potentiële hoge uitvoeringslasten is niet voor deze
mogelijkheid gekozen.
4. Verhouding tot bestaande regelgeving
De bestaande regelgeving biedt voldoende handvatten om de gevolgen
van het ongeldig worden van de getuigschriften van vakbekwaamheid
verder vorm te geven. De bestuurder van wie het getuigschrift van
vakbekwaamheid ongeldig is, moet om de code 95 te behouden de
basiskwalificatie halen dan wel de nascholing volgen, en moet, ongeacht
of de bestuurder een nieuwe code 95 op het rijbewijs wil laten vermelden,
het rijbewijs laten vervangen of vernieuwen.

7

Zie artikel 156aa van het Reglement rijbewijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

3

4.1 Verplichte basiskwalificatie en nascholing
De hoofdregel is dat bestuurders die goederen of personenvervoer
verrichten waarvoor een rijbewijs van de categorie C of D nodig is, in het
kader van vakbekwaamheid een basiskwalificatie moeten halen en
nascholing moeten volgen. Er zijn uitzonderingen op deze regel voor
bepaalde vormen van vervoer, die in de richtlijn zijn vermeld. De richtlijn
is niet van toepassing op deze vormen van vervoer, dus er hoeft geen
getuigschrift te worden behaald en dus ook niet te worden vermeld op het
rijbewijs.
Daarnaast is er een vrijstelling voor buschauffeurs die voor 10 september
2008 een rijbewijs D1, E bij D1, D of E bij D of een als gelijkwaardig erkend
rijbewijs hadden en voor vrachtwagenchauffeurs die voor 10 september
2009 hun rijbewijs C1, E bij C1, C of E bij C of een als gelijkwaardig erkend
rijbewijs hadden. Deze uitzondering is gebaseerd op het feit dat de
bepalingen uit de richtlijn pas vanaf de genoemde data van toepassing
zijn voor de desbetreffende bestuurders. Wanneer sprake is van deze
vrijstelling hoeft geen basiskwalificatie meer behaald te worden, maar zijn
de bestuurders wel verplicht nascholing te volgen. De eerste nascholing
moesten de hiervoor bedoelde buschauffeurs voor 10 september 2015 en
de hiervoor bedoelde vrachtwagenchauffeurs voor 10 september 2016
hebben gevolgd om een code 95 op het rijbewijs te krijgen (artikel 156r,
tweede lid, van het Reglement rijbewijzen).
De verplichte nascholing houdt in dat een bestuurder per vijf jaar 35 uur
nascholingscursussen moet volgen (artikel 156r, eerste lid, van het
Reglement rijbewijzen). Als die nascholing is gevolgd, wordt dat (in geval
van een houder van een Nederlands rijbewijs) door het CBR geregistreerd
in het rijbewijzenregister (artikel 151g, vijfde lid, van de Wegenverkeerswet 1994). Het getuigschrift van nascholing wordt dan afgegeven
door het CBR (artikel 151g, zevende lid, van de Wegenverkeerswet 1994)
in de vorm van een verklaring in het rijbewijzenregister. Met die verklaring
kan de houder van het rijbewijs bij de aanvraag van het rijbewijs, die
doorgaans wordt afgegeven door de gemeente, het getuigschrift
ontvangen in de vorm van de code 95 op het rijbewijs (artikel 151g, derde
lid, van de Wegenverkeerswet 1994).
4.2 Ongeldigheid getuigschrift
Een getuigschrift van vakbekwaamheid kan op basis van het bestaande
recht ongeldig worden verklaard door het CBR als het is afgegeven op
grond van door de houder verschafte onjuiste gegevens en het niet zou
zijn afgegeven indien de onjuistheid van die gegevens ten tijde van de
afgifte bekend zou zijn geweest, of als het getuigschrift kennelijk abusievelijk is afgegeven (artikel 124a, eerste lid, van de Wegenverkeerswet
1994). Van deze huidige gronden voor ongeldigverklaring kan voor het
onderhavige geval geen gebruik worden gemaakt. Er is geen sprake van
onjuiste gegevens en er kan niet worden gezegd dat de afgifte van de
rijbewijzen met daarop vermelde getuigschriften van vakbekwaamheid
destijds kennelijk abusievelijk heeft plaatsgevonden.
Bij toepassing van het genoemde artikel 124a gaat (ingevolge het tweede
lid) de ongeldigheid niet direct in, maar met ingang van de zevende dag
nadat de ongeldigverklaring aan de belanghebbende is bekendgemaakt.
De reden daarvoor is dat de belanghebbende de gelegenheid heeft om
een vervangend of nieuw rijbewijs aan te vragen. In tegenstelling tot deze
regel wordt een dergelijke termijn voor de bestuurders waarop dit
wetsvoorstel betrekking heeft niet noodzakelijk geacht. De bestuurders
zijn al eerder en meerdere malen geïnformeerd over dit wetsvoorstel (zie
paragraaf 9). Daarmee is naar de doelgroep tijdig duidelijk gemaakt wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

4

van hen wordt verwacht en wat de consequenties zijn van het niet
behalen van de basiskwalificatie, het niet volgen van de nascholing of het
niet inwisselen van het rijbewijs. Daarnaast wordt de ongeldigheid pas
van kracht vanaf de inwerkingtreding van het wetsvoorstel op een bij
koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Bij de bepaling daarvan kan ook
rekening worden gehouden met de handelingsperspectieven die de
bestuurders hebben en de doorlooptijden die het CBR hanteert bij het
behandelen van gezondheidsverklaringen.
In het reguliere proces worden in het rijbewijzenregister getuigschriften
van vakbekwaamheid en getuigschriften van nascholing alsmede de
ongeldigverklaring daarvan geregistreerd op grond van artikel 126, derde
lid, onderdeel d, van de Wegenverkeerswet 1994 en de artikelen 145,
eerste lid, onderdelen o, v, w en x, en 146, tweede lid, onderdeel b, en
derde lid, van het Reglement rijbewijzen. De op basis daarvan geregistreerde gegevens worden door dit wetsvoorstel geraakt. In verband met
het onderhavige geval zal de Dienst Wegverkeer (hierna: RDW) als
beheerder van het rijbewijzenregister de einddatums van de op het
rijbewijs vermelde getuigschriften van vakbekwaamheid aanpassen
conform artikel II van dit wetsvoorstel.
Bij ongeldigverklaring van het getuigschrift moet het rijbewijs worden
ingeleverd bij de instantie die belast is met de afgifte van rijbewijzen
(artikel 124a, derde lid, van de Wegenverkeerswet 1994). Doorgaans is
deze instantie de gemeente. Het niet inleveren van het rijbewijs na
ongeldigverklaring van het getuigschrift is strafbaar gesteld. Daarop staat
een straf van hechtenis van ten hoogste twee maanden of een geldboete
van de tweede categorie. Artikel 124a, derde lid, en daarmee de strafbaarstelling, wordt van overeenkomstige toepassing verklaard op het bij wet
ongeldig worden van getuigschriften van vakbekwaamheid.
Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat de ongeldigverklaring en
daarmee de inleverplicht niet geldt voor rijbewijzen waarop een getuigschrift van vakbekwaamheid staat waarvan de geldigheidsduur is
verstreken. Het rijbewijs vermeldt dan de juiste stand van zaken: het
getuigschrift is niet meer geldig.
4.3 Vervangen of vernieuwen rijbewijs
Aangezien het rijbewijs moet worden ingeleverd als het getuigschrift van
vakbekwaamheid door dit wetsvoorstel ongeldig is gemaakt, zal een
vervangend rijbewijs moeten worden aangevraagd. Dit geldt ook voor de
rijbewijshouders die niet actief zijn als beroepschauffeur. De regels voor
het aanvragen van een vervangend rijbewijs bij ongeldigverklaring van de
code 95 zijn op grond van het huidige artikel 124a, vijfde lid, van de
Wegenverkeerswet 1994 opgenomen in artikel 42 van het Reglement
rijbewijzen. Op het vervangende rijbewijs kan alleen nog een code 95
worden vermeld als de desbetreffende bestuurder de basiskwalificatie
heeft gehaald of nascholing heeft gevolgd.
In beginsel is het vervangen van het rijbewijs voldoende. De bestuurder
kan er echter zelf voor kiezen zijn rijbewijs te vernieuwen met toepassing
van de artikelen 35 en 36 van het Reglement rijbewijzen. Dit betekent dat
een nieuwe geldigheidsduur van het rijbewijs start. Ten aanzien van de
nascholing is die geldigheid ten hoogste vijf jaar. Voor de vernieuwing van
het rijbewijs moet in een aantal gevallen een verklaring van geschiktheid
in het rijbewijzenregister geregistreerd zijn, waaraan mogelijk een
medische keuring voorafgaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

5

5. Uitvoering en handhaving
Dit wetsvoorstel heeft betrekking op 24.597 bestuurders.8 Het merendeel
betreft personen die niet werkzaam zijn als beroepschauffeur. Het aantal
beroepschauffeurs waarop dit wetsvoorstel betrekking zou hebben, werd
eind 2017 geschat op ongeveer 11.000 in 2020, op een totaal aantal
bestuurders van 35.000.9 Inmiddels wordt met gebruikmaking van
dezelfde verhouding het aantal beroepschauffeurs binnen de groep van
24.597 bestuurders geschat op circa 7.350. De overige bestuurders maken
naar verwachting niet (meer) actief beroepsmatig gebruik van de code 95.
Wel zullen al deze bestuurders bij de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel verplicht zijn om het rijbewijs om te wisselen voor een
vervangend of nieuw rijbewijs zonder code 95.
Om de code 95 geldig te maken, moet de verplichte nascholing worden
gevolgd (en in sommige gevallen de basiskwalificatie worden gehaald).
Het CBR registreert de nascholingscursussen. Om de last voor de
bestuurders die de code 95 willen behouden enigszins te beperken, is met
het CBR afgesproken dat cursussen die binnen vijf jaar voor inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zijn gevolgd, worden meegeteld voor de
berekening van het aantal uren gevolgde nascholing. Een analyse van de
situatie door het CBR leverde op dat er circa 1.000 bestuurders zijn, die in
totaal circa 2.000 nascholingscursussen hebben gevolgd waarvan de
geldigheid moet worden aangepast. De verwachting is dat de door te
voeren correcties via een eenmalige automatisering doorgevoerd kunnen
worden. Hetzelfde geldt voor verklaringen van nascholing die in het
rijbewijzenregister zijn geregistreerd, maar nog niet zijn gebruikt om de
code 95 op het rijbewijs te laten zetten, en die formeel vijf jaar na
registratie en voor de verloopdatum van het rijbewijs zouden vervallen.
Ook die verklaringen van nascholing blijven (eenmalig) geldig tot ze
ingewisseld worden bij het vernieuwen van het rijbewijs.
Voor de praktijk is het van belang dat de rijbewijzen met een ongeldige
code 95 zo snel mogelijk worden ingeleverd en vervangen. Het rijbewijs
vermeldt dan immers ten onrechte een getuigschrift van vakbekwaamheid. Echter, van de code 95 op het rijbewijs zelf is niet af te lezen
of deze ongeldig is. Dit maakt het gevoelig voor fraude. Alleen door
controle van het rijbewijzenregister kan worden geverifieerd of een
getuigschrift van vakbekwaamheid geldig is. Daarom is het nalaten van
het inleveren (en vervangen) van een rijbewijs met een ongeldig
getuigschrift strafbaar (op grond van artikel 177, eerste lid, onderdeel a, in
samenhang met artikel 124a, derde lid, van de Wegenverkeerswet 1994).
De politie zou hiervoor extra handhavingsinspanningen moeten doen bij
de doelgroep.
6. Gevolgen
Dit wetsvoorstel heeft een aantal gevolgen, met name voor de betrokken
bestuurders die de code 95 op grond van de vrijstelling op het rijbewijs
hebben gekregen.
6.1 Inhoudelijke nalevingskosten
Als gevolg van het vervallen van de vrijstellingen moesten buschauffeurs
voor 10 september 2015 en vrachtwagenchauffeurs voor 10 september
2016 hebben voldaan aan de nascholingsverplichtingen (artikel 156r,
8
9

Op basis van een analyse uit het rijbewijzenregister per 1 augustus 2019.
Op basis van I&O research, Onderzoek gevolgen vrijstelling nascholing code 95 (in opdracht
van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat), februari 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

6

tweede lid, van het Reglement rijbewijzen). Dit geldt nog steeds voor de
bestuurders die gebruik willen blijven maken van de code 95 op het
rijbewijs en die voor 10 september 2008 (buschauffeurs) of 10 september
2009 (vrachtwagenchauffeurs) hun rijbewijs voor de desbetreffende
categorieën hebben gehaald. Dit leidde tot inhoudelijke nalevingskosten,
die werden gevormd door de directe kosten van het volgen van de
nascholing en de indirecte kosten daarvan (niet gereden uren). De kosten
voor het volgen van nascholing zijn bij de implementatie van de richtlijn
geschat op circa € 500,– per dag (kosten nascholing en loonkosten
chauffeurs voor die uren). Aangezien de nascholingsverplichting 35 uur
omvat, komen de kosten per chauffeur op ongeveer € 2.200,–. In het geval
een chauffeur als werknemer onder een collectieve arbeidsovereenkomst
valt, zijn de kosten voor de werkgever.
Bestuurders die na 10 september 2008 hun rijbewijs D1, E bij D1, D of E bij
D of een als gelijkwaardig erkend rijbewijs of na 10 september 2009 hun
rijbewijs C1, E bij C1, C of E bij C of een als gelijkwaardig erkend rijbewijs
hebben gehaald, moeten eerst de basiskwalificatie halen. Deze groep is
klein (227 personen).10 Zij ondervinden door dit wetsvoorstel, als ze als
chauffeur actief willen blijven, inhoudelijke nalevingskosten om de
basiskwalificatie te behalen en de indirecte kosten daarvan (niet gereden
uren). De kosten van de basisopleiding bedragen naar verwachting, op
basis van de berekende kosten bij de implementatie van de richtlijn, voor
een chauffeur in totaal € 1.100,–, zijnde drie extra opleidingsdagen voor
de theorie-examens à € 100,– en vier extra opleidingsdagen voor de
praktijkexamens à € 200,–.
Het aantal oudere chauffeurs dat was vrijgesteld van de nascholing en
nog steeds werkzaam is, is niet exact bekend. Uitgaande van 7.350 actieve
chauffeurs, waarvan de overgrote meerderheid (zeg 7.283 chauffeurs11)
vrijgesteld is van de basiskwalificatie, bedragen deze kosten in totaal circa
€ 16.096.300,– ((7.283 x € 2.200,–) + (67 x € 1.100,–)). Daarbij dient echter
wel te worden aangetekend dat een flink deel van deze groep, vanwege
het verlopen van het rijbewijs, ook zonder de onderhavige wetswijziging
verplicht zou zijn geweest de basiskwalificatie of de nascholing te volgen
om als beroepschauffeur te kunnen blijven werken. Dit vanwege het
vervallen van de vrijstelling per 1 juni 2015. De basiskwalificatie- en
nascholingsverplichting voor deze groep bestuurders komt dus alleen iets
eerder. Dit maakt de hoogte van de nalevingskosten niet anders.
6.2 Administratieve lasten
Allereerst moeten bestuurders zich eenmalig op de hoogte stellen van de
wijziging. De inspanning die daarmee gepaard gaat bedraagt gemiddeld
2 minuten per persoon. Gerekend naar het standaarduurtarief van € 15,–
leidt dat tot een eenmalig bedrag van gemiddeld € 0,50 per bestuurder.12
Voor de hele doelgroep is dit dus een bedrag van ongeveer € 12.300,–.
Daarnaast zullen rijbewijshouders – ook indien zij niet als beroepschauffeur werkzaam zijn – hun rijbewijs moeten vervangen of
vernieuwen. De kosten voor het vernieuwen van een rijbewijs worden hier
niet in aanmerking genomen. Het rijbewijs dient sowieso een keer

10

Op basis van een analyse uit het rijbewijzenregister per 1 augustus 2019, dus minder dan 1%
van de totale doelgroep.
11
Het totaal geschatte aantal beroepschauffeurs minus naar schatting degenen die de basiskwalificatie zouden moeten halen, rekening houdend met dezelfde verhouding tussen actieve en
niet-actieve chauffeurs als in de totale doelgroep.
12
Berekend op basis van Handboek Meting Regeldrukkosten, opgesteld door het Ministerie van
Economische Zaken, van 1 januari 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

7

vernieuwd te worden vanwege het verlopen van het rijbewijs. De kosten
daarvoor zal men op een later moment onvermijdelijk moeten maken.
Hooguit kan worden gezegd dat de frequentie eenmalig iets hoger ligt,
doordat nu in minder tijd dan de volledige geldigheidsduur een
vervangend of nieuw rijbewijs moet worden aangevraagd. De
verwachting is dat 11.381 rijbewijshouders een rijbewijs met een
desbetreffende code 95 hadden die nog geldig zou zijn in 2021. Een kleine
3.500 daarvan heeft een rijbewijs met een desbetreffende code 95 met een
geldigheidsdatum die ligt in de jaren 2022, 2023 of 2024.13 Daarmee zou
de gemiddelde «onbenutte» geldigheidsduur ongeveer dertien maanden
zijn.
Voor het vervangen van het rijbewijs zouden er wel extra lasten zijn. Die
lasten zijn afgezien van het overleggen van de basiskwalificatie- of
nascholingsdocumenten (5 minuten) identiek aan die voor de verlenging
van het rijbewijs: het maken van een pasfoto (30 minuten), het tweemaal
bezoeken van het gemeentehuis (1 uur voor de aanvraag en 1 uur voor de
afgifte) en het overleggen van het rijbewijs (2 minuten). In totaal betreft
het dus 157 minuten. Gerekend met hetzelfde tarief als hiervoor komt dit
neer op € 39,25 per rijbewijshouder.
Tevens dient de rijbewijshouder voor het vervangende rijbewijs zelf te
betalen. Deze kosten bedragen maximaal € 39,78. Als sprake is van een
spoedaanvraag, kost dat € 34,10 extra.14 Kortom, een rijbewijshouder die
het rijbewijs vervangt ondervindt circa € 79,– (reguliere aanvraag) of
€ 113,– (spoedaanvraag) aan administratieve lasten. Hoeveel personen
het rijbewijs zullen vervangen in plaats van vernieuwen is op voorhand
niet in te schatten.
Als de rijbewijshouder kiest voor (vroegtijdige) vernieuwing, moeten de
rijbewijshouders een gezondheidsverklaring aanschaffen voor de
medische beoordeling. De kosten daarvan zijn € 37,80. Na het
aanschaffen van de gezondheidsverklaring is een medische keuring
verplicht. De geschatte kosten hiervan zijn € 50,– tot € 80,–. Indien nog
een specialistische keuring noodzakelijk is, komt hier per keuring nog
tussen de € 100,– en € 200,– bij. Een nieuw rijbewijs kost dus circa tussen
€ 165,– en € 430,– aan administratieve lasten, maar zoals hiervoor
opgemerkt, zijn dit kosten die elke bestuurder op een gegeven moment
zou moeten maken. Het zijn dus geen extra lasten als gevolg van dit
wetsvoorstel, ze komen alleen wat eerder dan verwacht op basis van de
geldigheidsduur van het huidige rijbewijs.
6.3 Bedrijfseffecten
Vervoerbedrijven zullen enige nalevingskosten of bedrijfseffecten
ondervinden als gevolg van dit wetsvoorstel, omdat zij op grond van in
sommige sectoren geldende collectieve arbeidsovereenkomsten verplicht
zijn de kosten van de basiskwalificatie dan wel de nascholing voor hun
werknemers te betalen. Deze kosten zullen per bedrijf echter relatief
beperkt zijn, en bovendien passen in de uitgaven die al worden gedaan
voor de opleidingen van de chauffeurs die niet waren vrijgesteld van de
verplichting tot het behalen van de basiskwalificatie en het volgen van de
nascholing. Ook was door het vervallen van de vrijstelling al eerder
bekend dat ook door de tot nu toe vrijgestelde chauffeurs op termijn
nascholing zou moeten worden gevolgd. Gederfde omzet als gevolg van
13

Op basis van I&O research, Onderzoek gevolgen vrijstelling nascholing code 95 (in opdracht
van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat), februari 2018 en de analyse van het
rijbewijzenregister per 1 augustus 2019.
14
Naar verwachting zal er een gering aantal spoedaanvragen zijn (minder dan 1.000).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

8

het feit dat voertuigen stilstaan doordat chauffeurs op cursus zijn, hoeven
niet als nalevingskosten te worden meegenomen.
7. Advisering en consultatie
Op 17 januari 2018 is het onderzoeksrapport besproken met TLN,
evofenedex, KNV, VERN, CNV, Connexxion, RET en CBR. Ook is over het
wetsvoorstel gesproken met de FNV. Hieruit is gebleken dat een wettelijke
maatregel om de getuigschriften van vakbekwaamheid ongeldig te
maken, zoals dit wetsvoorstel beoogt, op voldoende draagvlak kan
rekenen. Wel is nadrukkelijk aandacht gevraagd voor het tekort aan
chauffeurs en voor de communicatie.
De RDW en het CBR hebben dit wetsvoorstel op uitvoerbaarheid getoetst.
De RDW acht het wetsvoorstel uitvoerbaar. De geraamde inspanning en
bijbehorende kosten voor de RDW zijn relatief beperkt.
Er zijn enkele aanpassingen in de ICT-systemen nodig om de registratie
van getuigschriften van vakbekwaamheid en getuigschriften van
nascholing in lijn te brengen met hoe die beoogd is in dit wetsvoorstel.
Daarbij gaat het om het per de inwerkingtredingsdatum ongeldig laten
worden van de code 95 voor bestuurders die de basiskwalificatie nog
moeten behalen en de aanpassing van de einddatum van de getuigschriften van vakbekwaamheid die door dit wetsvoorstel ongeldig
worden, bedoeld in artikel II van dit wetsvoorstel. Beide moeten in het
rijbewijzenregister worden doorgevoerd. Het CBR zal hierover ook door de
RDW worden geïnformeerd.
Naast de ICT-aanpassingen zal de RDW ook extra rijbewijzen moeten
personaliseren naar aanleiding van de aanvragen tot vervanging of
vernieuwing die zullen worden ingediend (zie paragraaf 4.3).
Het CBR acht het wetsvoorstel eveneens uitvoerbaar. Als gevolg van het
wetsvoorstel zal een deel van de desbetreffende rijbewijshouders
mogelijk ervoor kiezen het rijbewijs vervroegd te vernieuwen om op deze
wijze kosten te besparen. Dit zou dan een extra stroom aan gezondheidsverklaringen genereren. Dat heeft invloed op de doorlooptijd van de
behandeling van aanvragen van gezondheidsverklaring, afhankelijk van
het aantal rijbewijshouders dat vroegtijdig een nieuw rijbewijs zal
aanvragen (en het rijbewijs dus niet vervangt en niet wacht tot het einde
van de geldigheidsduur van het huidige rijbewijs). Wanneer alle rijbewijshouders die niet werkzaam zijn als beroepschauffeur zouden kiezen voor
vroegtijdige vernieuwing, zou de extra instroom leiden tot een verlenging
van de gemiddelde doorlooptijd met 2,5 weken.15 De regering verwacht
echter dat lang niet alle rijbewijshouders hiervoor zal kiezen. Daarnaast
geeft het CBR mee dat er twee zaken zijn waarvoor het uitvoeringshandelingen moet verrichten, omdat die niet stroken met de huidige praktijk en
regelgeving. Het gaat om de keuze om nascholingscursussen van vijf jaar
voor de inwerkingtreding mee te laten tellen voor de bepaling van het
aantal gevolgde uren nascholing en de maximale geldigheidsduur van de
verklaring van nascholing van vijf jaar. Deze handelingen kan het CBR
relatief eenvoudig uitvoeren. Tot slot verwacht het CBR een verhoogde
belasting op de klantenservice.
Tevens is door het Adviescollege toetsing regeldruk een advies uitgebracht. Daarin zijn drie adviespunten naar voren gebracht om rekening
mee te houden. Het college adviseert om:
1. dit wetsvoorstel in werking te laten treden op 1 juli 2020,

15

Van naar verwachting 16 weken naar 18,5 weken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

9

2. in de berekening van de gevolgen voor de regeldruk op te nemen dat
een deel van de nascholingsverplichtingen eerder moet worden
vervuld, en
3. de gevolgen voor de regeldruk van de verkorting van de geldigheid
van rijbewijzen in beeld te brengen.
Het eerste adviespunt heeft niet tot aanpassing van het wetsvoorstel of
deze memorie van toelichting geleid. Over de inwerkingtreding kunnen
nog geen concrete uitspraken worden gedaan. Dit is afhankelijk van het
verdere verloop van de procedure. Ook is sprake van een spanningsveld
tussen enerzijds het snel willen voldoen aan het verzoek van de Europese
Commissie en anderzijds het werkbaar maken van het tijdspad voor het
ongeldig maken. Zie tevens paragraaf 8 hierna.
Het tweede en derde adviespunt zijn meegenomen in paragraaf 6 van
deze memorie van toelichting. De nascholingsverplichting bestaat al voor
de betrokken bestuurders, maar wordt door het ongeldig maken van de
code 95 voor sommige bestuurders eerder noodzakelijk. Hetzelfde geldt
voor het vervangen of verlengen van het rijbewijs. Dat moet sowieso
gebeuren, maar eerder dan zonder het van kracht worden van dit
wetsvoorstel het geval zou zijn. Er is afgezien van een gedetailleerde
berekening van de additionele kosten van het naar voren halen van de
nascholingsverplichting en de verlenging van het rijbewijs, omdat
hiervoor onvoldoende gegevens zijn die van vele onzekere factoren
afhankelijk zijn en de impact ervan beperkt wordt geacht.
Tot slot heeft de Afdeling advisering van de Raad van State advies
uitgebracht over het wetsvoorstel. Daarin wordt gevraagd aandacht te
besteden aan compensatie voor de te maken kosten voor een nieuw
rijbewijs.
Naar aanleiding van het advies zijn verschillende mogelijkheden voor
compensatie van de legeskosten overwogen, waaronder compensatie van
de kosten voor het vervangen van het rijbewijs en compensatie van de
resterende geldigheidsduur van het rijbewijs op basis van een staffel. De
conclusie is echter dat het bieden van een compensatieregeling weinig
opportuun en niet noodzakelijk is. De desbetreffende rijbewijshouders
hebben een voordeel gehad, omdat ze de afgelopen jaren gebruik hebben
kunnen maken van de code 95. Tevens zijn de extra kosten relatief
beperkt. Het gaat ten hoogste om de kosten voor het vervangende
rijbewijs van ongeveer € 40,–. Bij compensatie naar rato van de
«verloren» geldigheidsduur van het rijbewijs is dat bedrag veel kleiner. Er
is bovendien al langere tijd bekend dat de code 95 ongeldig zou worden
gemaakt, het meest recent met een brief aan alle betrokken rijbewijshouders in augustus 2019, zodat zij al wisten dat dit eraan kwam.
Voor de overheid zou de compensatieregeling bovendien relatief kostbaar
zijn. Compensatie zou het meest doelmatig kunnen plaatsvinden op basis
van een door de RDW uit te voeren regeling. Rijbewijshouders zouden
met een bij de RDW in te dienen formulier aanspraak kunnen maken op
compensatie. Uit berekeningen van de uitvoeringskosten van een
eventuele compensatieregeling blijkt dat een disproportioneel deel van de
kosten (bijna de helft tot driekwart) zou bestaan uit uitvoeringskosten.
Mede vanwege de relatief lage uit te keren bedragen en de scheve
verhouding tussen uitvoeringskosten en uit te keren bedragen is besloten
niet te voorzien in een compensatieregeling.
8. Inwerkingtreding en overgangsrecht
De inwerkingtredingsdatum van dit wetsvoorstel zal worden bepaald bij
koninklijk besluit. De reden hiervoor is dat nog niet is in te schatten op
welk moment de wet in werking kan treden en dus vanaf welk moment de
ongeldigheid van kracht kan worden. Het voornemen is om de ongeldigheid zo snel mogelijk van kracht te laten worden, om de strijdigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

10

van de vermelde code 95 op het rijbewijs met de richtlijn zo snel mogelijk
weg te nemen. Hierbij zal rekening worden gehouden met de belangen
van de sector, doch zal inwerkingtreding niet langer worden uitgesteld
dan strikt noodzakelijk, gezien de verplichting om aan de richtlijn te
voldoen. Hiermee zal de inwerkingtreding mogelijk niet voldoen aan de
systematiek van vaste verandermomenten uit de Aanwijzingen voor de
regelgeving. Omdat dit wetsvoorstel reparatiewetgeving betreft ter
voldoening aan Europeesrechtelijke verplichtingen, zijn twee uitzonderingen op die systematiek van toepassing. Het streven is het wetsvoorstel
op 1 april 2020 in werking te laten treden.
9. Communicatie
De bestuurders die door dit wetsvoorstel worden geraakt, zijn al eerder op
de hoogte gesteld van dit voorstel. Zo zijn ze in augustus 2019 per brief
benaderd dat ze, als ze de code 95 willen behouden, tijdig de basiskwalificatie moeten behalen of de nascholing moeten volgen, en dat bij het
ongeldig worden van de code 95 in ieder geval het rijbewijs moet worden
vervangen of vernieuwd. Dit om hen voor te bereiden op de mogelijke
ongeldigheid en als aansporing om een geldige code 95 te behalen.
Wanneer dit wetsvoorstel is aangenomen, zal opnieuw naar hen worden
gecommuniceerd wat zij kunnen en moeten doen.
De RDW zal de communicatie richting gemeenten verzorgen over het
ongeldig worden van de getuigschriften en dat daaruit mogelijk
aanvragen voor vervangende of nieuwe rijbewijzen zullen voortvloeien.
Ook het CBR vervult een rol in de communicatie, met name over de
trajecten voor het behalen van de basiskwalificatie en het volgen van de
nascholing. Uiteindelijk zullen de bestuurders die een getuigschrift van
vakbekwaamheid of een getuigschrift van nascholing op het rijbewijs
willen verkrijgen een overeenkomstige verklaring moeten aanvragen bij
het CBR.
ARTIKELSGEWIJS DEEL
Artikel I
Met dit artikel wordt de ongeldigheid van getuigschriften van vakbekwaamheid op het rijbewijs opgenomen in de Wegenverkeerswet 1994.
Voor de duidelijkheid worden daarbij ook getuigschriften van nascholing
genoemd. De ongeldigheid geldt van rechtswege voor degenen die
geboren zijn vóór 1 juli 1955 en een getuigschrift van vakbekwaamheid
vermeld hebben gekregen op het rijbewijs zonder dat zij de basiskwalificatie hadden behaald en inmiddels (blijkens het rijbewijzenregister) ook
nog geen basiskwalificatie hebben gehaald of nascholing hebben
gevolgd. De ongeldigheid geldt vanaf de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel, en daarmee vanaf het moment dat het nieuwe vierde lid in
artikel 124a van de Wegenverkeerswet is ingevoegd.
Het derde en (nieuwe) zesde lid van artikel 124a van de Wegenverkeerswet 1994 worden van overeenkomstige toepassing verklaard om
duidelijk te maken dat ook voor de houders van het ongeldig geworden
getuigschrift van vakbekwaamheid de bepalingen gelden dat het rijbewijs
moet worden ingeleverd en de regels die daaromtrent worden gesteld in
het Reglement rijbewijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

11

Artikel II
Dit artikel betreft een overgangsrechtelijke bepaling voor het vaststellen
van de einddatum van behaalde getuigschriften van nascholing op af te
geven rijbewijzen. Volgens artikel 48c, eerste lid, aanhef en onderdeel a,
van het Reglement rijbewijzen wordt voor de vaststelling van de
einddatum van de geldigheid van een getuigschrift van nascholing
aangesloten bij de einddatum van een getuigschrift van vakbekwaamheid
of getuigschrift van nascholing op het eerder afgegeven rijbewijs. Daar
wordt vijf jaar bij opgeteld, mits de geldigheidsduur nog niet is
verstreken. Voor de «verlenging» van de vermelde getuigschriften van
vakbekwaamheid uit dit wetsvoorstel is die methode van vaststelling van
de einddatum onwenselijk. De desbetreffende bestuurders halen namelijk
voor het eerst een getuigschrift van nascholing, dat in overeenstemming
met de richtlijn een geldigheidsduur van ten hoogste vijf jaar zou mogen
hebben. Daarom zouden ze (in sommige gevallen) niet binnen vijf jaar
opnieuw de nascholing hoeven te halen. Om dat te voorkomen, wordt in
het rijbewijzenregister de einddatum van de desbetreffende op het
rijbewijs vermelde getuigschriften van vakbekwaamheid aangepast naar
de datum waarop dit wetsvoorstel in werking treedt. Op die manier wordt
de einddatum van een getuigschrift van nascholing op een nadien af te
geven rijbewijs vastgesteld op vijf jaar na de afgiftedatum van het
rijbewijs dan wel vijf jaar na de registratiedatum van de verklaring van
nascholing in het rijbewijzenregister.
Artikel III
De inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zal worden bepaald bij koninklijk
besluit. Zie hierover verder paragraaf 8 van het algemeen deel van deze
memorie van toelichting.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 372, nr. 3

12