Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2023

Nr. 114

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 17 november 2022
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft op 7 november 2022
overleg gevoerd met de heer De Jonge, Minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening, over:
– het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)
voor het jaar 2023 (Kamerstuk36 200 VII).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Hagen
De griffier van de commissie,
De Vos

kst-36200-VII-114
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

1

Voorzitter: Klink
Griffier: Honsbeek
Aanwezig zijn vijftien leden der Kamer, te weten: Van Baarle, Beckerman,
Boulakjar, Van Esch, Geurts, Grinwis, Peter de Groot, Van Haga, Klaver,
Klink, Kops, Minhas, Nijboer, Van der Plas en Pouw-Verweij,
en de heer De Jonge, Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening.
Aanvang 10.01 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen. We zitten bij het WGO voor het begrotingsonderdeel
Wonen en Ruimte. Dat is onderdeel van de begroting van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en specifiek hebben wij het over de beleidsartikelen 3. Woningmarkt, 4. Energietransitie gebouwde omgeving en
bouwkwaliteit, 5. Ruimtelijke ordening en omgevingswet en 9. Uitvoering
Rijksvastgoedbeleid.
Voordat iedereen aan de eerste termijn gaat beginnen, is het gebruikelijk
dat de rapporteur van jullie commissie een appreciatie geeft over hetgeen
voorligt. Dat is de heer Peter de Groot. Dus ik geef aan u het woord.
De heer Peter de Groot (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Inderdaad ga ik als begrotingsrapporteur hier een
klein stukje toelichten bij de notitie die jullie allemaal hebben kunnen zien
en de onderdelen waar we vandaag het debat met elkaar over voeren. Ik
heb een drietal blokjes die ik graag wil aansnijden. Er zijn namelijk enkele
opvallende punten met betrekking tot hoe zaken gepresenteerd worden in
de begroting, er is beperkt inzicht in de onderbouwing en de afwegingskaders, en ik zal het klimaatbeleid als illustratie nemen voor hoe stapeling
van regelingen het inzicht nog verder bemoeilijkt.
Ten eerste is er een aantal opvallende punten in de weergave van
mutaties in de begroting. Zo zijn enkele grote mutaties, zoals grootschalige woningbouw en asielopvang, niet opgenomen in de overzichtstabel, terwijl deze tabel juist het doel dient om in één oogopslag
helderheid te bieden over de grootste wijzigingen ten opzichte van vorig
jaar. Het risico bestaat nu dat de Kamer een verkeerd beeld krijgt van de
hoofdlijnen van de begroting. Het kan best zijn dat deze grote mutaties
ontbreken, omdat zij bijvoorbeeld al bij de Voorjaarsnota zijn doorgevoerd. Maar toch zou ik de commissie willen adviseren om deze grote
mutaties in een overzicht op te laten nemen. Daarnaast ontbreekt in de
begroting het gebruikelijke totaaloverzicht van niet-verplichte uitgaven,
met als gevolg dat er niet meer in één oogopslag te zien is waar de ruimte
zit om te schuiven met uitgaven. Hoewel het niet verplicht is zo’n
overzicht op te nemen, is het wel wenselijk. Zo kan de Kamer haar
budgetrecht goed uitoefenen. Ik wil de Minister daarom vragen wat de
reden is dat het totaaloverzicht van niet-verplichte uitgaven ontbreekt in
de begroting. Deelt de Minister de opvatting dat dit overzicht van belang
is voor de mogelijkheden van de Kamerleden, zoals onder andere
vandaag hier aanwezig, om de begroting te amenderen?
Dan kom ik op het tweede punt. Dat is eigenlijk mijn belangrijkste punt
van vandaag. Er is sprake van beperkt inzicht in de onderbouwing en de
afwegingskaders van een aantal grote uitgavenposten. Hierbij ontbreken
concrete operationele doelen en indicatoren. Dat maakt het moeilijk om
de doeltreffendheid en doelmatigheid van de besteding gekoppeld aan
het beleid te beoordelen. Ik vind de toelichting bij een aantal grote
uitgavenposten echt onvoldoende. Kan de Minister de middelen voor
grootschalige woningbouw, 475 miljoen in 2023, voor het Nationaal
Isolatieprogramma, 213 miljoen extra, dus in totaal 300 miljoen, en voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

2

de regiodeals, 284 miljoen, nader onderbouwen? Denk bijvoorbeeld aan
hoeveel huizen we gaan verduurzamen met die 213 miljoen. In het
verlengde daarvan hoor ik graag of de Minister de afwegingskaders met
concrete doelstellingen en criteria voor de besteding van deze uitgaven
aan de Kamer wil en kan sturen.
Ook vraag ik de Minister wat de concrete doestellingen zijn van de
middelen in de begroting voor de Woningbouwimpuls. Hoe kan de
Minister de Kamer meer inzicht geven in de te verwachten effecten van
deze uitgaven, bijvoorbeeld in termen van het aantal snel gebouwde
betaalbare woningen?
Over alle onderwerpen die ik noem, zijn afzonderlijke brieven gestuurd.
Maar ook in die brieven zijn de doelstellingen van de verschillende
instrumenten niet zo concreet. Bovendien hoort dergelijke informatie
sowieso in de begroting thuis.
Ten slotte wil ik met betrekking tot dit punt graag van de Minister horen
wat de samenhang en afbakening is tussen de middelen van grootschalige woningbouw en de middelen via het Mobiliteitsfonds en de
Woningbouwimpuls.
Voorzitter. Als laatste wil ik graag de posten in het kader van klimaat als
voorbeeld nemen met betrekking tot het stapelen van regelingen, althans,
met betrekking tot het zicht op de samenhang. Een groot aantal van die
regelingen wordt beschreven in verschillende documenten. Echter, in de
begroting ontbreekt de koppeling met de beleidsdoelen. Voor bijvoorbeeld het isoleren van woningen kan aanspraak worden gemaakt op
verschillende potjes. Een deel gaat via deze begroting direct naar
gemeenten, specifiek voor slecht geïsoleerde woningen. Daarnaast
kunnen bij RVO bijvoorbeeld subsidies worden aangevraagd. Dit leidt tot
de vraag in hoeverre als gevolg van deze overlap tussen regelingen, het
risico bestaat op ondoelmatige besteding. Wat doet de Minister om dit
risico te ondervangen? Zou de Minister de Strategische Evaluatie Agenda
meer kunnen inzetten als hulpmiddel om aan de voorkant doelen en
indicatoren helder te definiëren en te koppelen aan verschillende
instrumenten, zoals de stimuleringsregelingen voor klimaatbeleid?
Tot zover mijn inbreng, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel dat u deze rapportage namens de commissie heeft gedaan. Ik
stel voor dat de Minister daar in zijn eerste termijn een reactie op gaat
geven.
Minister De Jonge:
In de eerste termijn?
De voorzitter:
Ja, dat lijkt me logisch. Dan is dit even afgebakend. Dit is namelijk de
inbreng namens de gehele commissie. De heer De Groot zal namens de
VVD-fractie ook nog een inbreng doen.
Dan nog een paar algemene mededelingen. Mevrouw Den Haan van de
Fractie Den Haan is niet aanwezig. Mevrouw Van der Plas van de
BoerBurgerBeweging is wel aanwezig en zal acht minuten spreken. U
staat op de lijst. Ik noem het, omdat u niet op de convocatie staat. Op de
convocatie staat ook dat er nog een afvaardiging komt van de
ChristenUnie en de SGP. Die zullen we dus nog zien. Voor de rest zie ik dat
eenieder die zich heeft gemeld, aanwezig is. Alleen de VVD-fractie heeft
twee sprekers, de heer De Groot over het gedeelte Wonen en de heer
Minhas over het gedeelte Ruimtelijke Ordening.
Dan is er nog een verzoek dat ik aan de commissie wil voorleggen
namens mevrouw Pouw-Verweij en de heer Van Haga. Zij hebben het
verzoek om als eerste te kunnen spreken. Dat leg ik voor aan uw
commissie. Er is namelijk een ander overleg dat zij beiden om 11.00 uur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

3

hebben. Dat is de coronacommissie. Kan dat op instemming van u als
commissie rekenen? Of houdt u liever vast aan de voorkeur?
De heer Boulakjar (D66):
Ik vind wel dat we de begrotingsvolgorde bij WGO’s over begrotingen zo
veel mogelijk in ere moeten houden. Maar ik ben vandaag wel bereid om
daar een uitzondering op te maken, alleen omdat mevrouw Pouw-Verweij
het verzoek vriendelijk aan ons deed. Waar zit ze? Is ze weg? Nee. Dus dit
kan bij hoge uitzondering, voorzitter, maar volgend jaar doen we dit niet
meer.
De voorzitter:
Dat heeft u uitgesproken. Helemaal goed. Ik zie geen verweer bij de
andere leden, dus dat betekent instemming. Dan stel ik voor dat de heer
Van Haga zo kan beginnen.
Ik wil nog wel even het volgende meegeven. Het aantal minuten dat staat
aangegeven, is voor de eerste en de tweede termijn. Dus als u eventueel
moties wilt indienen, dan gaat dat allemaal af van de tijd die hier staat.
Mevrouw Beckerman (SP):
Voorzitter, ik heb een indicatie doorgegeven, maar het is een wetgevingsoverleg, dus u kunt dat niet zo streng zeggen.
De voorzitter:
Dat klopt. Dit zijn indicatieve tijden; daar heeft u gelijk in. Maar ik wil wel
aan u allen meegeven... Ik ben daarin misschien net iets te streng
geweest, maar laten we wel sturen op 16.30 uur als eindtijd. Er zijn
meerdere WGO’s. Ik denk dat het ons allen helpt als we een volwaardige
eerste en tweede termijn kunnen hebben, zodat iedereen in rust zijn
moties kan uitspreken. Daarom zou ik zeggen: laten we zo veel mogelijk
erop sturen om deze tijd vast te houden.
Volgens mij heb ik nu alles gezegd. Nee, ik heb nog iets heel belangrijks
niet gezegd, over het aantal interrupties. Ook vanwege het grote aantal
deelnemers stel ik vier interrupties voor. Ik doe de toezegging dat als er
niet echt een antwoord is gekomen, ik nog zeg «verduidelijk de vraag»,
waarna er een vervolg op mag komen, maar in principe is het gewoon
vier vragen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Voorzitter, ik zeg het nog één keer: het is een WGO, een wetgevingsoverleg, een van de grootste van het jaar, dus ik vind echt dat u niet al te
streng moet zijn. En de regels zijn duidelijk: het is een wetgevingsoverleg.
Wij gaan zelf over de spreektijden en het aantal interrupties.
De heer Klaver (GroenLinks):
Nee, dat is niet waar.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik wil hier echt enige ruimte voor interrupties en debat.
De heer Klaver (GroenLinks):
Dat deel ik, en net als mijn collega zou ik ook graag zo veel mogelijk
interrupties willen, maar daar gaat de voorzitter over.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Nijboer ook iets wil zeggen. Dan stel ik voor dat we naar
vijf gaan, met de toezegging die ik daarnet al deed. Als er echt geen
antwoord komt, dan kan er nog aanvullend gezegd worden: geef
antwoord op de gestelde vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

4

Dan wil ik nu doorgaan, want anders zitten we met elkaar alleen maar
over het proces te praten en dat is zonde van de schaarse tijd. Ik houd dus
dit rijtje aan. Als eerste begint mevrouw Pouw-Verweij, daarna is de heer
Van Haga en daarna gaan we door naar de heer Kops. Het woord is aan
mevrouw Pouw-Verweij van JA21.
Mevrouw Pouw-Verweij (JA21):
Dank u wel, voorzitter, en dank voor het meedenken over de volgorde van
de commissie. In mijn bijdrage, die ik mede namens mevrouw Den Haan
van GOUD uitspreek, richt ik mij op drie onderwerpen: de Omgevingswet,
de verwevenheid van wonen en zorg en de bouwopgave. Met dat laatste
onderwerp begin ik.
«De bouw in Nederland staat voor een behoorlijke krimp in 2023. Het
aantal afgegeven afbouwcertificaten die noodzakelijk zijn voor een
bouwaanvraag, ligt 20% lager dan vorig jaar.» Zo opent een artikel van
RTL Nieuws op 5 oktober. «De bouw van bijna tienduizend Overijsselse
woningen is vertraagd als gevolg van de stikstofcrisis. Ook grote
bedrijven ondervinden problemen bij hun uitbreidingsplannen, waardoor
ze orders mislopen en hun voorsprong op de concurrentie verliezen.» Zo
opende een artikel van De Stentor op 7 oktober. Dat was overigens nog
voor de uitspraak van de bestuursrechter over de bouwvrijstelling. «De
kosten om sociale huurwoningen te bouwen zijn zodanig gestegen dat
woningbedrijven in financiële problemen komen.» Zo opende een artikel
van Omroep Brabant op 21 oktober.
Vorig jaar heb ik opgeroepen tot afrekenbare doelen. In de tijd die is
verstreken, zijn de twijfels over de haalbaarheid van de bouwambities van
de Minister toegenomen. Aan optimisme is er nooit gebrek bij deze
Minister, maar overspannen verwachtingen overbruggen geen kloof
tussen papier en praktijk. Het zou wat flauw zijn om te zeggen dat de
uitspraak van de bestuursrechter, die een streep zet door de stikstofvrijstelling, een welkome bliksemafleider is als de grote bouwvolumes niet
worden gehaald. Linksom of rechtsom, het is een feit dat dit wurgende
stikstofbeleid dramatisch uitpakt voor de woningbouw. Nadat de
gemeente Bergen eerder dit jaar met de schrik vrijkwam, is het nu echt
raak. Bouwprojecten in de regio lopen grote vertraging op. Zo hebben in
Noord-Holland 96 van de 151 grotere bouwprojecten in potentie een
stikstofprobleem. Ik heb een kwartet aan vragen. Kan de Minister in beeld
brengen welke bouwplannen vertraging oplopen en de Kamer hierover
informeren? Welke acties heeft de Minister in gang gezet om deze klap op
te vangen? Wat ziet de Minister als de grootste obstakels in de weg bij zijn
ambities voor woningbouw? En in welke regio’s van het land loopt de
bouw de grootste vertraging op?
Het tweede onderwerp is de verwevenheid van wonen en zorg. In de
nationale prestatieafspraken tussen corporaties, het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is afgesproken om 50.000 geclusterde ouderenwoningen met pleegzorgplekken te bouwen in geclusterde woonvormen. De
Vereniging van Nederlandse Gemeenten merkt over de begroting voor
2023 op dat het kabinet bij de extramuralisering van de zorg eenzijdig kijkt
naar het regelen van de bouwopgave op papier: bouwen, bouwen,
bouwen. Intussen wordt vergeten om de zorgopgave voor deze groep
inwoners voldoende af te dekken. Bovendien gebeurt dit in een situatie
waarin de ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning
al zwaar onder druk staat. Ik heb hierover enkele vragen. Wat is de reactie
van de Minister op de constatering dat de zorgopgave uit het oog wordt
verloren bij bouwplannen als gevolg van de extramuralisering van de
zorg? Is de Minister betrokken bij het Integraal Zorgakkoord? Als dat het
geval is, op welke manier draagt hij dan bij aan de koppeling tussen
bouwen en wonen? En hoe kijkt de Minister aan tegen de gevolgen van
het IZA voor bouwen en wonen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

5

We moeten helaas constateren dat de Minister samen met zijn collega
voor Langdurige Zorg treuzelt met een wezenlijk onderdeel van de
Nationale Woon- en Bouwagenda, namelijk het programma Wonen,
Ondersteuning en Zorg voor Ouderen. Het bouwen van passende
woningen voor ouderen zou de woningmarkt van het slot kunnen halen.
Dit programma zou als laatste komen, maar is nu uitgesteld tot medio
november. Waarom moet dit zo lang duren? Kan de Minister garanderen
dat wij het programma volgende week ontvangen? En hoe krijgt de
samenwerking tussen de Minister voor VRO en het Ministerie van BiZa
vorm? Syntrus Achmea, Zilveren Kruis en het onderzoeksbureau ABF
hebben onlangs berekend dat het bouwen van 450.000 levensloopbestendige woningen voor 2040 105.000 zorgbanen scheelt. Wat vindt de
Minister van die berekeningen? En hoe staat het met de uitvoering van de
motie-Den Haan over het zo veel mogelijk levensloopbestendig maken
van nieuwbouwwoningen?
Als voorbeeld van bouwen met oog voor de zorgopgave noem ik het
aanbrengen van elektronische technieken die ouderen in staat stellen om
langer zelfstandig te kunnen wonen. De vakterm is «domotica». Het gaat
dan niet om huisautomatisering die in de plaats komt van zorg, maar om
elektronische voorzieningen in een zelfstandige woonsituatie die
ondersteunend zijn aan de zorg. Bij het toepassen van domotica is een
onoverzichtelijke hoeveelheid partijen betrokken. Ik noem woningcorporaties, bouwers, installateurs, onderhoudsbedrijven, zorgaanbieders en
alarmcentrales. Ook de bekostiging is onoverzichtelijk. Onder meer
gemeenten, verzekeraars, zorgcentrales, woningcorporaties, cliënten en
de familie moeten uitmaken wie de portemonnee trekt. Het grote aantal
betrokken partijen en de gefragmenteerde wijze van bekostiging kunnen
een struikelblok vormen bij de uitrol en inzet van domotica in
woonvormen voor ouderen. Dat is jammer, want de uitrol en inzet van
domotica verdienen het juist om te worden gestimuleerd. Dat is bijvoorbeeld mogelijk in het kader van het programma Wonen, Ondersteuning en
Zorg voor Ouderen en in de woondeals met gemeenten en provincies. Ik
zal een amendement indienen om middelen vrij te maken voor de uitrol
van domotica in te bouwen ouderenwoningen in geclusterde
woonvormen met pleegzorg.
Om bij de ouderen te blijven: al een kwarteeuw is er sprake van beperking
van de woonvormen voor deze groep. Dit is met name financieel
gemotiveerd. Ouderen moeten zo lang mogelijk thuis blijven wonen.
Tegelijk worden de indicaties voor verpleeghuizen verhoogd en richten ze
zich op steeds zwaardere zorg, behandeling en begeleiding. Klassieke
verzorgingshuizen of bejaardenhuizen sluiten de deuren, terwijl uitgerekend het bejaardentehuis de mogelijkheid biedt voor zelfstandig wonen
in een omgeving die zorg en sociale steun garandeert. Als lichte zorg aan
huis niet meer volstaat en het verpleeghuis een brug te ver is, kunnen
ouderenwoningen in geclusterde woonvormen die leemte vullen. Het
maakt langer zelfstandig wonen mogelijk. Ik heb daar onlangs een
opinieartikel over geschreven in het Algemeen Dagblad.
Mijn aangenomen motie, die ik met collega Van der Plas heb ingediend bij
het tweeminutendebat naar aanleiding van het VWS-commissiedebat over
het Integraal Zorgakkoord, is een stevige stap om de terugkomst van
bejaardenhuizen of woonhofjes te stimuleren. Er is echter meer nodig.
Komende jaren staan gemeenten voor de opgave om 50.000 geclusterde
ouderenwoningen te bouwen en ook nog eens 50.000 pleegzorgplekken in
geclusterde woonvormen. Iets wat bij de stichtingskosten van gemeenschappelijk woonvormen een drempel opwerpt, is de financiering van
gemeenschappelijke ruimten. Nu is in 2022 de Stimuleringsregeling
ontmoetingsruimten in ouderhuisvesting opengesteld. Met het totale
bedrag kunnen ongeveer 250 ontmoetingsruimten worden gebouwd. Een
geclusterde woonvorm met één ontmoetingsruimte omvat volgens de
begroting ongeveer 50 woningen. In totaal kunnen hierdoor dus ongeveer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

6

12.000 ouderenwoningen mogelijk worden gemaakt. Ik zal een
amendement indienen om voor de komende jaren de Stimuleringsregeling ontmoetingsruimten in ouderenhuisvesting op te plussen, zodat de
bouw van geclusterde ouderenwoningen niet wordt belemmerd door het
obstakel wie er opdraait voor de bekostiging van de gemeenschappelijke
ruimte.
Het derde onderwerp is de Omgevingswet. De Minister heeft van deze
Kamer het voordeel van de twijfel gekregen over de invoering van de
Omgevingswet. Mijn fractie heeft zich bijzonder kritisch uitgelaten over de
ICT-infrastructuur. We hebben gevraagd of onze veronderstelling juist is
dat de aansluiting van uiteenlopende systemen bij verschillende
overheden een groot probleem is. We hebben gevraagd of het klopt dat
verkeerde ontwerpkeuzes het systeem nekken, bijvoorbeeld omdat het
digitale stelsel omvangrijke bestanden met complex, digitaal kaartmateriaal niet aankan. We hebben gevraagd of de Minister exact in beeld heeft
waar de knelpunten zitten. Daarop heeft de Minister geruststellend
geantwoord, optimistisch als altijd. Maar eerder in mijn bijdrage zei ik al
dat overspannen verwachtingen onvoldoende zijn om een kloof te
overbruggen. Het optimisme van de Minister was voor de Eerste Kamer
een brug te ver. Waarom heeft de Minister in het commissiedebat over de
Omgevingswet de grote problemen met de ICT-infrastructuur weggewuifd? In de begroting staat dat de Omgevingswet volgens de huidige
planning in werking treedt op 1 januari 2023. Mijn vervanger, Maarten
Goudzwaard, heeft tijdens mijn verlof, op 13 juni Kamervragen gesteld
over de intimidatie van klokkenluiders. In deze vragenset vroeg hij ook: «Is
de datum van 1 januari 2023 voor het in werking treden van de
Omgevingswet nog haalbaar?» Het antwoord luidde: «Ja»; en dan volgt er
nog een heel verhaal. Dat was op 19 september. Vervolgens liet de
Minister op 14 oktober de Eerste Kamer weten dat er uitstel is tot 1 juli
2023. Dat is nog geen maand later. De Minister gaat mij niet wijsmaken
dat de scenario’s die in de brief werden genoemd, de week ervoor zijn
bedacht en dat de wind in een paar weken tijd plotseling uit een totaal
andere hoek ging waaien. Eén vraag: hoe kunnen wij een Minister
vertrouwen, die keer op keer zaken net iets anders voorstelt dan ze in
werkelijkheid zijn? Een Minister, die op vragen die wij schriftelijk en
tijdens commissiedebatten stellen met antwoorden komt die alleen
kloppend kunnen worden gemaakt als er een enorm verhaal omheen
wordt gehangen? Ik vraag dit, omdat het mij hoog zit. Ik vind de Minister
aardig als persoon, maar ik wil weten wat ik aan hem heb als bestuurder.
Wij zijn kritisch; dat moet. We zijn constructief; dat is nodig. Maar de basis
moet vertrouwen zijn.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Pouw-Verweij. Dan geef ik nu het woord aan de
heer Van Haga van de Groep Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dank u wel, voorzitter, en dank aan de commissie dat wij zo snel mogen
spreken. Dat is toch wel prettig op deze manier.
Voorzitter. Het Hugo-effect heeft nu al geleid tot een totaal infarct op de
woningmarkt. Bouwprojecten worden stilgelegd, investeerders zijn
uitgeweken naar het buitenland, banken zeggen de leningen op en er
komt nauwelijks een woning meer bij. De markt is in de afgelopen twaalf
jaar uit balans gebracht door foute keuzes van de verschillende
kabinetten-Rutte. En de vraag naar woningen is geëxplodeerd door de
ongecontroleerde migratie van 100.000 migranten per jaar. Of je het nu
eens bent met deze demografische transitie of niet, feit blijft dat deze
migranten ergens moeten wonen. De vraag is daardoor enorm toege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

7

nomen, terwijl het aanbod nauwelijks is toegenomen doordat de overheid
op alle bestuurlijke niveaus het creëren van extra vierkante meters afremt.
Het bureaucratische stikstofschandaal, de CO2-paniek, duurzaamheidseisen, verplichte warmtepompen, gasloos bouwen, de zinloze
verhuurderheffing en de pfas-nonsens hebben de woningmarkt
midscheeps geraakt. Het tergend trage vergunningsproces helpt ook al
niet, net als de verplichting in veel gemeenten om bij ieder plan om
woningen te realiseren 40% sociaal, 40% middenhuur en 20% in de vrije
sector te bouwen. Daarnaast levert het Ministerie van Financiën een
compleet arsenaal met antikapitalistische aanvallen op het maken van
rendement, zoals het beperken van de leegwaarderatio, het niet meer
volledig mogen aftrekken van de financiering in box 3, een hoger fictief
rendement van 6,17% en een verhoogde box 3-heffing van 34% in 2025
over dat fictieve rendement. Aan de horizon gloort de definitieve
doodsklap voor de markt als er ook nog een vermogensaanwasbelasting
of een vermogenswinstbelasting in box 3 komt zonder fatsoenlijke
overgangsregeling. De Minister voor Wonen maakt het vervolgens nog
veel erger door het reguleren van vrijesectorhuren tot 187 punten en het
instellen van de WOZ-cap.
Voorzitter. Dit wanbeleid heeft geleid tot een totaal bouwinfarct en een
volledige verstoring van de woningmarkt. Het socialistische narratief is
uiteraard dat de markt het niet zelf kan en dat de overheid moet ingrijpen,
maar het tegendeel is waar. De overheid heeft de markt grondig kapotgemaakt en het is juist tijd voor minder overheid, minder regels en meer
marktwerking. Daarom heb ik eerst een aantal vragen.
Erkent de Minister dat we uitsluitend bouwen voor de bevolkingsgroei die
dan weer uitsluitend het gevolg is van immigratie? Heeft de Minister in
kaart gebracht hoeveel miljarden euro’s er gaan verdampen door de
stapeling aan maatregelen in box 3? Ik heb het dan specifiek over het
hogere fictieve rendement, de hogere belasting daarop, de vermindering
van de aftrekmogelijkheden van de financiering en de aanpassing van de
leegwaarderatio. Kan de Minister een inschatting geven van wat het gaat
betekenen voor de banken? Kan de Minister aangeven wat het voor de
bouwbereidheid zal betekenen in de markt? Kan de Minister aangeven
welk effect de WOZ-cap zal hebben op de waardering van het verhuurde
vastgoed in Nederland? Kan de Minister aangeven hoe de aanpassing van
de WOZ-cap eruit komt te zien als alle huren tot 187 punten zullen worden
gereguleerd? Kan de Minister aangeven hoeveel waarde er dan verdampt
in Nederland door het reguleren van vrijesectorhuren tot 187 punten? Kan
de Minister aangeven in hoeverre hij deze inbreuk op het eigendomsrecht
proportioneel vindt en of hij denkt dat deze ingrepen standhouden bij de
rechter?
Voorzitter. De wooncrisis is ernstig, dringend en desastreus. Tijdens de
behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken ben ik Onze
Minister van dienst geweest en heb ik namens BVNL alvast een aantal
oplossingen aangedragen voor de wooncrisis, in de hoop dat het
Hugo-effect een positieve wending kan nemen. Maar tot op heden is er
niets gedaan met deze oplossingen. Daarom zal ik de Minister er vandaag
nog aan herinneren dat het echt wel mogelijk is om deze crisis om te
draaien. Ondanks het feit dat ik geen enkel vertrouwen heb in de Minister
voor Volkshuisvesting, wil ik hem namens Belang van Nederland toch een
aantal oplossingen aandragen.
De eerste oplossing: stimuleer wooncorporaties om meer sociale
woningen te bouwen. Het is goed dat de verhuurderheffing is vervallen,
maar nu moeten ze ook aan de bak. Dit is mogelijk door ze meer ruimte te
geven. Geef corporaties bijvoorbeeld ook de mogelijkheid om onder
gunstige condities woningen te verkopen aan huurders. Dit heeft twee
voordelen. Ten eerste bevorderen we hiermee het eigenwoningbezit en
ten tweede maken we corporaties hiermee kapitaalvrij om nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

8

woningen te bouwen. Kan de Minister aangeven of hij bereid is om dit te
doen of dit in ieder geval in overweging te nemen?
De tweede oplossing: stimuleer het opsplitsen van grote woningen in
kleinere woningen. Dit leidt onmiddellijk tot meer woningen zonder dat er
extra ruimte voor wordt gebruikt. Je zou nog wat regels kunnen stellen,
bijvoorbeeld dat een woning minimaal 30 vierkante meter moet zijn, maar
het zou op korte termijn tienduizenden extra woningen kunnen opleveren
die speciaal geschikt zijn voor starters. Een absolute no-brainer, zou je
zeggen, maar wat schetst onze verbazing? Bijna alle grote steden in de
Randstad kennen inmiddels een splitsingsverbod. Ook het Hugo-effect
waardoor kleinere woningen onder de 187 punten niet meer rendabel zijn,
leidt op dit moment tot een splitsingsstop. Kan de Minister dus aangeven
of hij een soepeler splitsingsbeleid, net als BVNL, ziet als een enorme
kans? Wat denkt hij dat het effect is van het reguleren van de middenhuur
op de splitsingsbereidheid van vastgoedeigenaren?
Een derde oplossing om meer woonruimte vrij te maken is door de
kostendelersnorm af te schaffen, zodat mensen gewoon kunnen samenwonen zonder hun uitkering te verliezen. Hoe kijkt de Minister hiertegen
aan?
Ten vierde: verbeter, vereenvoudig en versnel het vergunningsproces voor
bouwvergunningen. Uiteraard is dit vaak het gevolg van gemeentelijke
bureaucratie, maar ook op dit vlak valt er veel te winnen. Hoe gaat de
Minister deze gemeentelijke bureaucratie aanpakken?
Ten vijfde. Pak scheefwoners aan door een hogere inkomensafhankelijke
huurverhoging. 20% van de mensen in sociale woningen woont scheef en
wordt dus ten onrechte gefinancierd en gesubsidieerd door de samenleving. Wat gaat de Minister doen om scheefwonen aan te pakken?
Ten zesde. Pak woonfraude aan. Te veel huurders verhuren hun sociale
woning onder voor veel geld. Dat moet stoppen.
Ten zevende. Pas bestemmingsplannen aan, zodat extra verdiepingen op
bestaande gebouwen kunnen worden gebouwd. Bouw überhaupt meer in
de hoogte om kostbare ruimte te besparen. Dit is met een pennenstreek te
regelen. Ik vraag me dus echt af wat de Minister gaat doen om dit snel
mogelijk te maken.
Ten achtste. Gooi die bizarre stikstofeisen van tafel. Technisch gezien is
stikstof geen probleem. Het is een bureaucratische dwaling. Laten we dus
teruggaan naar de tekentafel. De EU verplicht ons om onze tuin in stand te
houden, maar die verplicht ons niet om stikstofuitstoot te reduceren. Dus
waarom stoppen we die stikstofonzin niet, zodat er gewoon weer
gebouwd kan worden?
Voorzitter. De negende oplossing is om het weer aantrekkelijk te maken
voor ouderen om door te stromen naar bejaardentehuizen of hofjes voor
ouderen, net als vroeger. Dat zorgt voor een fijne oude dag te midden van
generatiegenoten en het zorgt ervoor dat duizenden woningen weer
vrijkomen. Collega’s Pouw-Verweij van JA21 en Den Haan van Goud
hadden het net over geclusterde woonvormen. Volgens mij is dat
ongeveer hetzelfde. Ga gewoon weer terug naar bejaardentehuizen en
ouderenhofjes. Ik denk dat dat heel goed zou zijn. Ik zag het amendement
van de heer Boulakjar ook langskomen. Dat ziet daar ook op. Ik zou dat
graag meetekenen als dat kan, want dat soort initiatieven zijn hartstikke
goed.
Dan de tiende oplossing: zorg voor makkelijke financieringsmogelijkheden. Op dit moment is 25% van het bankpersoneel bezig met
governance en controle op witwassen en terrorismefinanciering. Een
normale onderneming zou bezig moeten zijn met het helpen van klanten,
het financieren van bedrijven en het verstrekken van hypotheken.
Ondernemers zijn ten einde raad. Wat BVNL betreft, moet de bureaucratisering van het bankwezen stoppen.
Voorzitter. Dan de elfde oplossing. Die ligt eigenlijk buiten de portefeuille
van deze Minister, maar die is wel van groot belang. Voer per direct een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

9

asielstop in, zodat de vraag vermindert. De Nederlandse bevolking krimpt,
dus zonder immigratie zou er een overschot zijn aan woningen en zouden
de huur- en koopprijzen gewoon kelderen.
Voorzitter. De twaalfde oplossing is misschien wel de makkelijkste. Sta
woningdelen en studentenhuizen gewoon weer toe. De druk op de
woningmarkt zal dan in ieder geval in de steden met veel jongeren enorm
afnemen.
Voorzitter. De dertiende oplossing voor het snel creëren van woonruimte,
is het makkelijker maken van transformaties. Het is op dit moment
ontzettend moeilijk om winkelruimte, kantoorruimte of andere bedrijfsruimte om te zetten in woonruimte, omdat het bestemmingsplan altijd
aangeeft dat het niet kan. Wat doet de Minister om transformaties
simpeler te maken?
Voorzitter. Dan de laatste aanbeveling. Het allerbelangrijkste is een
betrouwbare overheid. Huurders, eigenaren, ontwikkelaars, beleggers,
bouwers, banken en ondernemers kunnen niet investeren als de overheid
onbetrouwbaar is. De heksenketel waar Nederland de afgelopen tien jaar
in is beland, is met recht een crisis te noemen. Veranderende regels,
belastingen, wetten, heffingen en vergunningen zorgen voor een exodus
van kapitaal en energie naar het buitenland. Ik ben echt benieuwd of de
Minister het met BVNL eens is dat we zo snel mogelijk weer een stabiel
bestuur moeten krijgen, want de afgelopen jaren waren complete chaos.
Voorzitter, tot slot. De woningmarkt is in diepe crisis, juist dankzij de
overheid. Het Hugo-effect en de stapeling van jaloeziemaatregelen
hebben geleid tot een totaal bouwinfarct, waardoor er geen woning meer
bij komt. Het falende asielbeleid en de ongecontroleerde immigratiestorm
zorgen voor een vragenexplosie waardoor er als dit zo doorgaat geen
enkel zicht is op een gezonde en gebalanceerde woningmarkt. Laten we
de BVNL-oplossingen dus zo snel mogelijk implementeren in het belang
van Nederland.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Haga. Ik zie dat de heer Klaver van GroenLinks
nog een interruptie heeft.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik vind de bijdrage van collega Van Haga altijd lastig. Dat komt omdat hij
hier een heel pleidooi houdt over hoe we ervoor moeten zorgen dat we
meer ruimte geven aan de markt, en dat terwijl hij zelf vastgoed bezit; dat
geeft hij ook op in het register. Op welke wijze zorgt hij ervoor dat er geen
sprake is van belangenverstrengeling? In hoeverre staat zijn onderneming
nu op afstand?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dat is een interessante vraag. Deze vraag stelt de heer Klaver altijd bij dit
soort debatten. Wij hebben allemaal heel veel belangen: we hebben
kinderen, hypotheken, woningen en auto’s. In ieder debat heb je dus
eigenlijk een belang. Is dat belang zo groot dat je erdoor beïnvloed wordt?
Nee, dat denk ik niet. Iedereen heeft ook een eigen achterban. De
achterban van de heer Klaver bestaat uit – weet ik dat – mensen die
activistisch zijn en klimaatdoelen nastreven. Daar maakt hij zich hard voor.
Mijn achterban bestaat uit mensen die heel hard werken, ondernemers,
mensen die geen pensioen van ABP of PGGM hebben, maar die hun
pensioen zelf moeten realiseren. Van die 2 miljoen ondernemers hebben
er 800.000 een of meer woningen en dat is dan hun pensioen. Ik vertegenwoordig hen. Ik heb zelf inderdaad ook woningen en winkels. In hoeverre
heb ik dat op afstand gezet? Op last van de VVD heb ik alle box 2-verhalen
onder een stichting administratiekantoor gehangen. Dat is volgens de wet
helemaal niet nodig, maar ik deed mijn uiterste best om de VVD te dienen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

10

het was uiteindelijk niet genoeg, maar ik heb dat wel gedaan. De box
3-portefeuille is gewoon een box 3-portefeuille en die is ondergebracht bij
een beheerder.
Net zoals de heer Klaver zijn achterban bedient, bedien ik mijn achterban.
Ik denk niet dat ik op enig moment beïnvloed word door het feit dat ik
kinderen heb, dus dat ik daardoor iets zeg over de kinderbijslag, of dat ik
omdat ik een paar auto’s heb, iets zeg over de wegen. Net zomin word ik
beïnvloed door het feit dat mijn pensioen geregeld is via een paar panden;
dat heeft hier verder geen invloed op. Maar ik ben de heer Klaver altijd
dankbaar voor vragen, want normaal gesproken heb ik geen spreektijd en
dit geeft mij de gelegenheid om het toch wat beter uit te leggen.
De voorzitter:
Meneer Klaver, heeft u nog behoefte aan een tweede interruptie of laat u
het hierbij?
De heer Klaver (GroenLinks):
Nou, aangezien de heer Van Haga zo blij was met deze vraag, stel ik er
gewoon nog een. Ik had het hier over belangenverstrengeling. Ik heb het
hier niet over zaken als of je kinderen hebt en of je een achterban
vertegenwoordigt; daar gaat het niet over. Het gaat erover dat u zakelijke
belangen heeft. U zegt «een paar panden». Als ik het goed heb gelezen in
het register, gaat het in box 3 alleen al over 50 panden. Dat zijn dus niet
«een paar panden»; het gaat over 50 panden. Nu zag ik onlangs een
filmpje voorbijkomen over het Thuiz – met een z – Vastgoedevent, speciaal
voor de vastgoedbelegger. U zei daarin een aantal dingen.
Ik wil graag even quoten. «Ik zorg ervoor dat alles gesplitst is, zodat het
allemaal los van elkaar verkoopbaar is. Want als het echt helemaal
misgaat, ga je iedere keer dat iets leeg komt te staan gewoon verkopen.»
U heeft het dan eigenlijk over de plannen van Hugo de Jonge. «Ik ben ook
dingen aan het samenvoegen.» Dat is dus op dit moment. «Ik heb laatst
een prachtig monument gekocht in Haarlem.» Ik zal het adres niet
noemen. «We zouden daar vroeger vier appartementen maken, nu maken
we daar één groot appartement.»
Ik lees dit voor omdat ik hier zie dat u nog volop bezig bent als
vastgoedondernemer. Het beleid waar we nu over spreken, heeft
potentieel grote gevolgen voor uw onderneming. Ik heb het niet over uw
leven, niet over de auto die u rijdt en niet over de wegen waar u over rijdt.
Ik heb het dus niet over dingen die we allemaal hebben. Het raakt uw
zakelijke belangen. Daarom heb ik moeite met de wijze waarop u hier
spreekt en de wetgeving waarvoor u pleit. Dit gaat namelijk over
miljoenen. Als je meer dan 50 panden in je bezit hebt, heeft het beleid dat
we hier vandaag bespreken grote consequenties. Ik wilde toch vragen hoe
u dat weegt.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
En dat zijn alleen nog maar de box 3-panden. Ik begrijp niet helemaal wat
het uitmaakt. We volgen de veranderingen op de woningmarkt allemaal
op de voet. Als er een WOZ-cap wordt ingevoerd en daardoor 100 miljard
in de markt verdampt, raakt dat de hele vastgoedmarkt. Dat raakt de
pensioenen die in vastgoedbeleggingen zijn gefinancierd van alle
ondernemers. Als er een regulering van de middenhuur optreedt – € 1.000
tot 187 punten – is het logisch dat ik in een praatje voor een vastgoedgroep zeg: jongens, je moet heel erg goed oppassen, want als je kleine
woningen hebt, vallen die onder het Hugo-effect en dan verdampt er
zomaar waarde, dus dan moet je woningen gaan samenvoegen. Dat zijn
logische gevolgen van de markt. En ja, dat zal in mijn portefeuille ook
gebeuren. Natuurlijk let iedereen daar heel goed op, want niemand wil
verlies maken door het Hugo-effect.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

11

De heer Klaver (GroenLinks):
Ik rond af, met een korte opmerking. Je moet het je voorstellen: als dit
verhaal verteld zou worden in een willekeurig parlement in het zuiden van
Europa of in Oost-Europa, dan zou deze Kamer, met meneer Van Haga
voorop, te klein zijn, dan zouden woorden als «belangenverstrengeling»,
misschien zelfs wel «corruptie», in de mond worden genomen, dan zou
men «dit kan toch niet!» zeggen. Maar dit gebeurt gewoon in het
Nederlandse parlement. Dit kan eigenlijk op geen enkele wijze. Ik blijf hier
in de debatten op terugkomen. Ik zal er ook op andere manieren op
terugkomen. Hier wordt zonder gêne gezegd: ach, 50 panden, dat is alleen
maar box 3. Dan hebben we het nog niet eens over wat er in box 2 zit.
Natuurlijk gaat het over vele miljoenen. U spreekt hier voor uw eigen
zakelijke belang. Het feit dat u hier op geen enkele wijze aangeeft dat dat
misschien lastig is of dat het met elkaar kan schuren, dat zegt heel veel
over u, meneer Van Haga. En dat het parlement dat toestaat, zegt ook heel
veel over dit parlement.
De voorzitter:
Nog een laatste reactie hierop van de heer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ja, zoals ik al eerder zei, staat iedereen hier voor zijn eigen achterban. Dat
de heer Klaver geen rekenschap heeft afgelegd over alle extreemlinkse
activistische toestanden, moet hij zelf weten. Maar Extinction Rebellion,
Greenpeace en Milieudefensie, die hekken openknippen ... Iedereen mag
hier zitten en voor zijn eigen achterban opkomen. Daarnaast zitten bij
Belang van Nederland ...
De heer Klaver (GroenLinks):
U komt voor uzelf op, meneer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Bij Belang van Nederland zitten inderdaad mensen die hard werken en die
het prima vinden als mensen succesvol zijn. Als ze dan met heel hard
werken, risico nemen, ondernemingen opzetten en banen creëren
miljoenen verdienen, dan is dat prima. Vanuit het marxistische perspectief
van de heer Klaver krijgen ze dan geen applaus. BVNL geeft ze wel
applaus. Fantastisch!
De voorzitter:
Dank u wel. U heeft voldoende over en weer kunnen zeggen. U daagt
elkaar steeds meer uit. Laten we dat verder niet doen. De heer Van Baarle
van DENK wil hier ook nog op reageren.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik heb toch een vraag aan de heer Van Haga om het even heel tastbaar te
maken. Klopt het dat hij op die bijeenkomst heeft gezegd dat hij als
vastgoedbeheerder, als ondernemer in het vastgoed, zijn verdienmodel
probeert te optimaliseren door zo veel mogelijk te splitsen? Is het dus zo
dat hij daarmee zijn verdienmodel optimaliseert en dat hij net aan de
Minister heeft gevraagd om zo veel mogelijk belemmeringen weg te
nemen voor het splitsen van woningen? Heeft de heer Van Haga daarmee
iets aan de Minister gevraagd dat direct zijn eigen portemonnee
bevoordeelt?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Nee, het is precies het tegenovergestelde. Ik denk dat het goed is voor de
woningmarkt als er zo veel mogelijk gesplitst wordt, dus dat grote
woningen in kleine woningen worden gesplitst. Daarom heb ik aan de
Minister gevraagd: waarom zijn er nu allemaal wetten en regels geïnstal-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

12

leerd om dat te voorkomen? Want door te splitsen kun je op een hele
eenvoudige manier een woning van 200 vierkante meter in vier woningen
van 50 vierkante meter splitsen. Alleen, door de regels van Onze Minister
gebeurt dat niet. Wat in mijn portefeuille gebeurt, is iets heel anders. We
zijn heel vaak aan het samenvoegen om grotere woningen te krijgen,
omdat dat makkelijker en leuker is en dat mooie dingen zijn. Vroeger
waren er monumenten met één woning. Dan maak je er weer één woning
van. Dat is dus een heel ander verhaal. Dat heeft werkelijk niets met elkaar
te maken. Ik denk dat je in deze woningcrisis principieel moet kijken naar
hoe je zo veel mogelijk vierkante meters kunt creëren en hoe je zo veel
mogelijk woningen binnen die vierkante meters kunt creëren. Daar heb ik
een stuk of vijftien oplossingen voor aangedragen. Eén daarvan is
splitsen. Een andere is woningen op bestaande woningen bouwen. Nog
een andere is het loslaten van de kostendelersnorm. Weer een andere is
hofjes voor ouderen. Een andere is meer studentenhuizen. Het aantal
mensen per vierkante meter moet omhoog. Dat heeft werkelijk niets te
maken met mijn eigen portefeuille.
De voorzitter:
Oké. Meneer Van Haga, het is wel de bedoeling dat u antwoord geeft op
de vraag. U hoeft niet uw eerste termijn te herhalen.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Nee, maar er wordt continu ...
De voorzitter:
U heeft een antwoord gegeven. Volgens mij is dat wel duidelijk.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ja, maar ...
De voorzitter:
Ik zie nog een laatste vraag – ook welkom aan de heer Grinwis – over dit
onderwerp aan de heer Van Haga. Meneer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik ga het woord «belangenverstrengeling» proberen te vermijden.
De voorzitter:
Excuus, ik was te snel. Er is nog een tweede interruptie van de heer Van
Baarle. Ik was iets te snel.
De heer Van Baarle (DENK):
Als de heer Van Haga zegt dat het niks te maken heeft met zijn eigen
portefeuille en portemonnee, klopt dat gewoon niet. De heer Van Haga
wordt hier letterlijk opgetekend. Hij wordt geciteerd. Hij heeft gezegd: één
ding dat ik doe, is zorgen dat alles gesplitst is, zodat het allemaal lekker
los verkoopbaar is. Dan wordt hij letterlijk opgetekend. Dan heeft hij het
over zijn eigen verdienmodel. Vervolgens vraagt de heer Van Haga in een
debat aan de Minister: probeer ervoor te zorgen dat alles lekker makkelijk
te splitsen is. Ik zeg niet dat de heer Van Haga niet integer is. Maar wat hij
doet, schuurt wel, doordat hij iets bespreekt met de Minister dat te maken
heeft met zijn eigen verdienmodel. Erkent de heer Van Haga dat dat op
zijn minst schuurt en dat het op zijn minst vreemd overkomt dat je aan de
Minister vraagt iets mogelijk te maken en iets makkelijker te maken waar
je zelf financieel profijt van hebt?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik ben heel blij met deze vraag, want nu begrijp ik dat de heren aan de
overkant het gewoon niet begrijpen. Je hebt twee vormen van splitsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

13

Het ene is het splitsen van een grote woning in vier kleinere woningen.
Dat bedoel ik met splitsen. Een andere vorm van splitsen is kadastraal
splitsen. Je hebt dus een pand dat één kadastrale eenheid is en bestaat uit
vijf woningen, maar dat zijn al vijf losse woningen. Die kan je dan
notarieel splitsen. Daar moet je een splitsingsvergunning voor hebben.
Als je iets los wil verkopen, dan moet je dat splitsen. Dat zijn twee
verschillende vormen van splitsen.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van Baarle laat het daarbij. Dan de heer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik ga proberen om woorden als «belangenverstrengeling» niet te
gebruiken. Ik wil gewoon een vraag stellen aan de heer Van Haga. Heel
veel voorstellen die hij doet, kan hij prima als gemeenteraadslid in een
willekeurige gemeente doen. Gemeenten waken namelijk over de
leefbaarheid en betaalbaarheid. Welk voorstel heeft de heer Van Haga
gedaan dat de leefbaarheid in een gemeente of de betaalbaarheid voor
een huurder dient? Waarom hebben grote gemeenten de afgelopen jaren
vaak ingegrepen, juist in oude stadswijken waar enorm werd gesplitst en
enorm werd verkamerd? Dan heb ik het niet over kadastraal splitsen, maar
over het opsplitsen van woningen in verschillende appartementen dan
wel het verkameren van woningen, waarbij het geen formele appartementen waren. Daardoor gaat de leefbaarheid in oude stadswijken enorm
achteruit. U kent de huizen wel met wandjes die zo dun zijn dat je alles
erdoorheen hoort. Daar gaat de leefbaarheid echt door achteruit. Op straat
struikel je over alles wat er op de stoep wordt gezet. Kortom, de gemeente
moest wel ingrijpen om de leefbaarheid op peil te houden. Dan is het toch
veel te kort door de bocht om hier coûte que coûte, keer op keer, elk debat
weer te vragen om meer en meer splitsen? Een gemeente kan op lokaal
niveau het beste bepalen in welke wijk het passend is en in welke wijk
niet. Is de heer Van Haga dat met mij eens? Hoe dient hij de leefbaarheid
en de betaalbaarheid met zijn voorstellen?
De voorzitter:
Heldere vraag. De heer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
De heer Grinwis haalt ook weer twee dingen door elkaar. Verkamering is
iets anders dan het splitsen van woningen. Ik ken die woningen overigens
niet, maar ik lees dat natuurlijk ook in de krant. Er zijn verhuurders die zo
veel mogelijke buitenlandse werknemers willen huisvesten. Dat lees ik
ook. Dan zitten er twintig Polen op een woning. Dat slaat nergens op. Dat
mag ook niet vanwege het Bouwbesluit. Dat is dus allemaal onzin.
De leefbaarheid is een heel ander verhaal. Ik denk dat ik voldoende
voorstellen heb gedaan om dingen leefbaar te houden. Ik vind het
bijvoorbeeld raar dat we helemaal zijn gaan inzetten op het thuis laten
wonen van ouderen, terwijl er ook hofjes zijn waar ouderen echt
ontzettend leuk met elkaar samenwonen. Mevrouw Pouw-Verweij en
mevrouw Den Haan hebben daar ook een voorstel voor gedaan. Ik denk
dat het heel goed is om dat soort initiatieven te belonen; dat komt de
leefbaarheid ten goede.
Dan het idee over de gemeenteraad. In gemeenteraden gebeuren heel
veel dingen juist niet. Je ziet dat de landelijke overheid op heel veel
vlakken juist aan het ingrijpen is in de gemeentes. Daar ben ik het niet
altijd mee eens, maar ik denk dat er op de woningmarkt best een
stimulans vanuit de Minister mag komen om de gemeentes ertoe te
bewegen om wat makkelijker om te gaan met transformaties. Ik zie nog
heel veel leegstaande kantoren en bedrijfsruimten die makkelijk omgezet
kunnen worden, ook in woonwijken. Dan denk ik: we zitten echt in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

14

grote crisis, dus als de gemeente het nalaat, laat dan de Minister daar
maar een stimulans in verzinnen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik constateer dat de heer Van Haga in reactie allemaal dingen zegt die niet
ter discussie staan en waar we het allemaal over eens zijn. Maar hij draait
ervan weg dat zijn voorstellen, zoals hij ze neerlegt, de leefbaarheid in
veel steden en gemeenten helemaal niet dienen. Hij wil van bovenaf
ingrijpen. Daarmee wekt hij de indruk dat hij dat niet doet om de
hardwerkende Nederlander te bedienen, maar juist een paar mensen die
vastgoed bezitten en daar in hun vrije tijd wat van kunnen rentenieren.
Kortom, de heer Van Haga doet niet echt zijn best om dat beeld weg te
nemen, terwijl we weten dat we hier met onderscheid moeten spreken
over verkameren en splitsen. Dat zijn twee verschillende dingen. In de ene
wijk kan het toevoegen van woningen echt niet en in de andere wijk kan
het heel prima. Erkent de heer Van Haga dat en wat is zijn bijdrage aan de
leefbaarheid en betaalbaarheid van steden?
De voorzitter:
De heer Van Haga over de leefbaarheid en betaalbaarheid.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Alle voorstellen die ik heb gedaan, leiden tot een betere betaalbaarheid.
De suggestie die de heer Grinwis wekt, is dat de kwaliteit van de
woningen, en daarmee de leefbaarheid in de steden en dorpen, in het
gedrang zou komen. Dat is natuurlijk totale onzin. De kwaliteit moet goed
zijn. Je ziet ook dat er in Nederland kwalitatief steeds beter gebouwd
wordt. Dat gebeurt. Er wordt steeds meer geïsoleerd. Het energielabel
heeft ertoe geleid dat woningen veel beter worden geïsoleerd. Die
kwaliteit is er. Het gaat er alleen om dat de overheid de markt heeft
verstoord. Die markt moet weer in balans komen. Dat leidt tot betere
betaalbaarheid. Ik denk dat dat het grootste probleem is dat we op dit
moment moeten oplossen.
De voorzitter:
Dan is er ook een vraag van de heer Nijboer van de PvdA.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik wil toch nog één vraag stellen over integriteit en belangenverstrengeling. Het is best een moeilijk thema, want we hebben inderdaad
allemaal belangen. Ik heb zelf bijvoorbeeld geen nevenfuncties. Dat mag
wel, maar dat doe ik bewust niet. Ik heb geen aandelen. Mag wel, doe ik
bewust niet. We hebben een grote portefeuille in een kleine fractie. Mijn
man is ondernemer geweest en op al die terreinen kan hij geen
opdrachten doen, want ik wil daar geen discussie over. Het is niet allemaal
verboden, maar je probeert dat zo integer mogelijk te doen als Kamerlid.
Ik vraag aan de heer Van Haga of hij zichzelf ook beperkingen oplegt, want
we hebben als Kamerlid echt een unieke positie. De Minister is verplicht
op al die vragen te antwoorden. U kunt hem steeds aanspreken op al die
punten waar u zelf een belang bij heeft. Legt u zichzelf ook beperkingen
op als het u echt raakt? Denkt u dan: dat moet ik eigenlijk niet doen, dat is
eigenlijk niet zuiver, dat komt zo dicht bij mijn eigen belangen, dat doe ik
niet? Dat zou ik zuiver vinden.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Nijboer. De vraag is of u zichzelf beperkingen oplegt,
meneer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

15

Nou, ik vind dat een lastige vraag. Mijn vrouw is docent economie in het
onderwijs. Mag ik dan niks meer over onderwijs zeggen? Als de man van
de heer Nijboer bepaalde klussen weigert, omdat ... Ik vind dat moeilijk.
Wat van belang is, is dat je geen belangenverstrengeling hebt. Ik zie op
geen enkele manier dat er bij mij sprake is van belangenverstrengeling bij
de onderwerpen en portefeuilles die ik behandel. Dat is zeker hier niet het
geval. Ik heb die discussie natuurlijk bij de VVD vaak gevoerd en volgens
mij is het prima zo. Het staat iedereen vrij om die vraag te stellen, maar
dan krijg je natuurlijk wel een heel lastig verhaal. Je moet dan namelijk
iedere keer als we het over auto’s, hypotheken, kinderen en weet ik wat
hebben en je daarover iets roept, nagaan of je daar een belang bij hebt. Ik
vertegenwoordig gewoon mijn achterban en ik denk dat die heel blij is
met mijn bijdrage.
De voorzitter:
Ik zie aan de mimiek van de heer Nijboer dat hij een vraag heeft.
De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter, ik zal heel kort zijn, want ik wil dit niet als een hele interruptie
laten tellen. Ik ben dan namelijk de helft van mijn interrupties aan de heer
Van Haga kwijt.
Het is een wezenlijk verschil of je over kinderbijslag spreekt, terwijl je
kinderen hebt of over de hervorming van de hypotheekrenteaftrek, terwijl
je een hypotheek hebt of dat je een enorme portefeuille met huizen hebt
en tien vragen stelt om daar al die regulering precies voor aan te passen.
Dat is toch een heel groot verschil? Ziet de heer Van Haga dat verschil nou
echt niet?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Nou, ik weet niet hoe hoog de hypotheek van de heer Nijboer is, maar ik
kan me voorstellen dat als de heer Nijboer in een sociale woning woont
en hij pleit voor meer sociale woningen, dat ook een rechtstreeks belang
is. Dat is zeker zo voor zijn achterban. Ik denk dat voor ons allemaal het
belang van onze achterban en de stemmen die we proberen te krijgen, het
grootste belang is. Ik denk dat we daar allemaal ons uiterste best voor
doen.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik zie de heer Klaver. Heeft u een punt van orde of een vraag?
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik heb één punt van orde. Dit is een WGO. Daar mag dus ieder Kamerlid
aan meedoen. Daarom heb ik daar aan het begin ook geen punt van
gemaakt. De heer Van Haga is geen lid van deze commissie. Dat betekent
dat voor ieder debat van deze commissie, zij toestemming moet geven
aan het lid Van Haga om hieraan mee te mogen doen. Wat mij betreft is
die toestemming er niet meer. Ik ga aan dit circus niet langer meewerken.
De voorzitter:
Waarvan akte. Ik denk dat het goed is dat we nu doorgaan naar de
bijdrage van de heer Kops van de PVV-fractie.
De heer Kops (PVV):
Voorzitter, goedemorgen. Hoewel, als je kijkt naar de woningmarkt, waar
we vandaag over praten, dan is het allesbehalve goed. Ondanks het feit
dat we nu weer een Minister voor Volkshuisvesting hebben, zijn de
resultaten eigenlijk nog steeds hetzelfde: belabberd. En dat is nog zacht
uitgedrukt. Als je het Twitteraccount van de Minister zo eens bekijkt, zie je
waar hij onder andere mee bezig is: werkbezoeken over warmtepompen,
circulaire, natuurinclusieve woonwijken, oproepen tot energiebesparing,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

16

allemaal vergezeld van flitsende filmpjes en foto’s, voornamelijk van
hemzelf. Maar het keiharde feit is wel dat we nog altijd een woningtekort
hebben van 300.000. Woningzoekenden zijn echt ten einde raad. Wat
hebben zij eigenlijk aan een warmtepomp, die de Minister graag wil
verplichten, als ze überhaupt geen dak boven hun hoofd hebben?
Voorzitter. In het coalitieakkoord staat: 100.000 nieuwe woningen per jaar
erbij. Zoiets opschrijven, zoiets beloven, is natuurlijk niet zo moeilijk. Maar
de vraag is: wat komt er in de praktijk van terecht? In werkelijkheid wordt
er steeds minder gebouwd. In 2021 kwamen er 68.600 nieuwe woningen
bij, aldus het CBS. Dat is niet meer, maar minder dan in de jaren ervoor.
Nu heeft de Minister met de provincies woningbouwafspraken gemaakt
om ruim 900.000 nieuwe woningen erbij te bouwen, tot en met 2030. Dat
klinkt goed, natuurlijk, maar opnieuw zeg ik: zoiets beloven is natuurlijk
niet zo moeilijk. Maar het Economisch Instituut voor de Bouw is niet
bepaald optimistisch. De Minister zet in op grootschalige woningbouwlocaties met een nieuwe infrastructuur, die eerst nog gerealiseerd moet
worden. Dat levert vóór 2030 nauwelijks nieuwe woningen op, aldus het
Economisch Instituut voor de Bouw. Er zijn in de afgelopen jaren veel
woningbouwplannen bijgekomen, maar die zijn verre van concreet, zo
oordeelt dat instituut. Het gaat om een papieren werkelijkheid die niet tot
extra woningbouw leidt. Kan de Minister daarop reageren? Hoe zit dat? En
klopt het dat het aantal harde woningbouwplannen is gedaald van 67%
naar 34%? Het Economisch Instituut voor de Bouw zegt daarbij dat het
beter is om meer te focussen op kleinschalige bouw in landelijk gebied. Ik
citeer: «Als elk dorp er een straatje bijbouwt, kunnen we in Nederland in
een paar jaar tijd 300.000 woningen bouwen.» Wat vindt de Minister
hiervan?
Voorzitter. Woningbouwplannen. Je kunt nog zo veel willen bijbouwen,
maar dan hebben we stikstof, en dat is een doffe ellende. Vorige week
heeft de Raad van State de bouwvrijstelling van tafel geveegd. En
waarom? Omdat die niet voldoet aan de EU-regels. De gevolgen zijn echt
gigantisch, want, zoals Bouwend Nederland zegt, «Nederland gaat weer
op slot». We zijn terug bij af. Dit zorgt voor enorme vertragingen. Kan de
Minister daar wat meer over vertellen? Welke bouwprojecten komen
hierdoor dan precies stil te liggen? Recent onderzoek van Het Financieele
Dagblad toont aan dat de schade als gevolg van uitgestelde of geannuleerde woningbouwprojecten door stikstof nu al 6 miljard euro bedraagt.
Afgelopen donderdag hadden we een stikstofdebat met stikstofminister
Van der Wal. Toen hebben we het al uitgebreid hierover gehad. Tijdens dat
debat werd duidelijk dat een delegatie van maar liefst vier ministers naar
Brussel was afgereisd om versoepelingen van het stikstofbeleid af te
dwingen. Ook deze Minister was daarbij aanwezig. Ik wil hem graag
vragen hoe het daar eigenlijk is gegaan. Is het ondanks of dankzij hem dat
het simpelweg niet is gelukt? Hoe kan het dat hij en de andere ministers
zich in Brussel zo hebben laten piepelen, zich zo hebben laten wegzetten,
zich zo naar huis hebben laten sturen met lege handen? Waarom slaat het
kabinet in Brussel niet eens keihard met de vuist op tafel? Voor mijn part
gaat u alles vetoën wat in Brussel allemaal langskomt, als uiteindelijk het
resultaat maar is dat wij ons niet meer aan die vreselijke EU-regels
hoeven te houden. Zeg tegen Brussel: die EU-regeltjes van jullie, leuk en
aardig, je zakt er maar lekker in. Want zeg nu zelf: het is toch
onbestaanbaar dat we in Nederland zo’n gigantisch groot woningtekort
hebben? Mensen kunnen geen dak boven hun hoofd krijgen. En nu valt
praktisch onze hele woningbouw stil door EU-regeltjes over natuur. Dat
staat toch in totaal geen verhouding tot elkaar? Dat is toch niet uit te
leggen aan al die woningzoekenden? Graag een reactie van de Minister.
Voorzitter. Weet u wat nog meer onacceptabel is? Laat het tot u
doordringen. Terwijl het woningtekort dus gigantisch is, terwijl de
Nederlanders jarenlang op de wachtlijst staan voor een sociale
huurwoning, terwijl 900.000 twintigers en dertigers nog noodgedwongen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

17

bij hun ouders wonen, terwijl alleenstaande vrouwen met hun kinderen
van camping naar camping trekken, terwijl ook werkenden van ellende in
een woning moeten slapen, terwijl het aantal daklozen toeneemt: terwijl
dat allemaal gebeurt, worden statushouders nog altijd aan alle kanten in
de watten gelegd. Want statushouders krijgen nog altijd massaal
voorrang. De Nederlanders niet. Statushouders krijgen ook een inboedelvergoeding van duizenden euro’s om hun woning in te richten. Nederlanders krijgen die niet. Het enige wat de Nederlanders nog zo’n beetje
krijgen, is een doorverwijzing naar de daklozenopvang. De Nederlanders
worden in hun eigen land keihard gediscrimineerd. Nederlanders laatst,
gelukzoekers eerst. Dat is het ziekelijke motto van dit kabinet.
Maar, voorzitter, voor deze Minister is het allemaal nog niet erg genoeg,
want van hem moet er – ik citeer – «een tandje bij om statushouders aan
een woning te helpen». Ja, u hoort het goed. Dus niet een tandje erbij om
de Nederlanders aan een woning te helpen, niet een tandje erbij om de
wachtlijsten voor de Nederlanders terug te dringen, niet een tandje erbij
om al die Nederlandse gezinnen en die alleenstaande vrouwen aan een
dak boven hun hoofd te helpen. Nee, van deze Minister moeten statushouders nóg sneller met voorrang aan een woning worden geholpen. Het
gevolg is dus dat de Nederlanders nog langer moeten wachten. Ik zou
tegen de Minister willen zeggen: deed u ook maar eens zo veel moeite
voor al die Nederlandse woningzoekenden.
Dan, voorzitter, ...
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Geurts van het CDA.
De heer Geurts (CDA):
De heer Kops probeert het hier in wat nette woorden te verpakken, maar
die woordkeuze zal zeker niet de mijne zijn. Ook de woorden over de
gevolgen ervan zullen zeker niet de mijne zijn. Ook vind ik het echt ernstig
dat bevolkingsgroepen op deze manier tegen elkaar worden opgezet. Dat
beogen de PVV en de heer Kops. Ik heb wel een vraag aan de heer Kops.
Hij heeft het over het bevorderen van statushouders, maar dat doet de
PVV-fractie ook. Die zegt dat statushouders de komende twee maanden en
volgend jaar 15% minder huur mogen betalen. Hoe rijmt hij dat met de
teksten die hij net heeft uitgesproken?
De heer Kops (PVV):
Ik weet even oprecht niet waar de heer Geurts het over heeft.
De voorzitter:
Meneer Geurts, wilt u uw vraag verduidelijken?
De heer Geurts (CDA):
Ik was er al een beetje bang voor dat bij de PVV de een niet weet wat de
ander doet. De heer Tony van Dijck heeft een amendement ingediend,
waar we morgen over gaan stemmen, dat zegt dat alle huurders in
Nederland 15% minder huur moeten betalen. Dat geldt dus ook voor
statushouders. Daar is de PVV dan wel voor.
De heer Kops (PVV):
Wij willen überhaupt niet dat statushouders met voorrang aan een
woning worden geholpen. Als de heer Geurts naar de PVV luistert en niet
al die woningen met voorrang weggeeft aan statushouders, hebben we
deze discussie helemaal niet. En dan zegt de heer Geurts dat wij bevolkingsgroepen tegen elkaar opzetten. Nee, natuurlijk doen we dat niet. Dat
doen we helemaal niet. Als het gaat om een huurverlaging, geldt dat
inderdaad voor alle huurders. Zo zien we dat met het toewijzen van
woningen ook. Dat moet ook op een eerlijke manier gebeuren. Status-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

18

houders moeten dus niet voorgetrokken worden ten opzichte van de
Nederlanders, waardoor de Nederlanders worden gediscrimineerd. Al die
statushouders worden namelijk voorgetrokken op basis van hun status,
die een gewone Nederlandse woningzoekende nooit kan krijgen. Dat is
het oneerlijke. Dat is die discriminatie van de Nederlanders; daar gaat het
om. Dan kan de heer Geurts het wel gaan hebben over huurverlaging,
maar daar gaat het helemaal niet om. Het gaat om het toewijzen van
woningen. Nederlanders worden gediscrimineerd. Partijen als het CDA
houden dat in stand.
De heer Geurts (CDA):
Ik concludeer dat de heer Kops bij zijn woorden blijft en dus bevolkingsgroepen in Nederland tegen elkaar opzet.
De heer Kops (PVV):
Dat doet u zelf.
De heer Geurts (CDA):
Ik concludeer dat hij daar ook gewoon mee doorgaat. Maar de ene helft
van de PVV weet niet wat de andere helft doet.
De voorzitter:
Dat is eigenlijk meer een constatering dan een echte vraag van de heer
Geurts. Ik zie dat de heer Boulakjar van D66 ...
De heer Kops (PVV):
Maar ik wil wel even reageren.
De voorzitter:
Dan geef ik het woord aan de heer Kops.
De heer Kops (PVV):
Het is natuurlijk flauwekul wat de heer Geurts zegt. Dat weet hij zelf ook
donders goed. Het zijn zijn partij, al die andere partijen en het kabinet die
mensen tegenover elkaar zetten. U doet het zelf, dat bevorderen van
statushouders ten opzichte van de Nederlanders. De Nederlanders staan
jarenlang op een wachtlijst en statushouders gaan gewoon voor. Dat is
toch niet uit te leggen? Kijk bijvoorbeeld naar Utrecht, meneer Geurts ...
De voorzitter:
De heer Geurts wil een persoonlijk feit delen.
De heer Geurts (CDA):
Ik heb een persoonlijk feit, voorzitter. Het is gewoon klinkklare onzin ...
De heer Kops (PVV):
Voorzitter, ik dacht dat ik aan het woord was.
De voorzitter:
Op deze manier is het een chaos. We hebben eerst even een persoonlijk
feit van de heer Geurts, daarna mag de heer Kops verder.
De heer Kops (PVV):
Een persoonlijk feit? Ik reageer gewoon op zijn interruptie. Kijk bijvoorbeeld naar Utrecht. Daar zijn zes weken lang alle vrijkomende woningen
gereserveerd voor statushouders. Ze gingen zes weken lang allemaal naar
statushouders, niet naar Nederlanders. Die Nederlanders kunnen
daardoor nog langer wachten. De heer Geurts van het CDA wil die
discriminatie van de Nederlanders graag in stand houden. Daar gaat het
mij om. Daar willen wij wat aan doen, ja!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

19

De voorzitter:
Ik zie dat de heer Boulakjar ook een vraag heeft, of is dat inmiddels niet
meer aan de orde? Ja, dat is wel aan de orde.
De heer Boulakjar (D66):
Ik durf me niet te mengen in het verhitte debat, maar ik probeer soms
oprecht te begrijpen wat de PVV roept: statushouders geen voorrang
meer. Als ik een vraag stel, is het antwoord vaak: een asielstop. Maar dat
kan niet; dat is wettelijk gewoon niet mogelijk. Wat doen we dan met die
grote groep mensen die vanuit verschrikkelijke landen gevlucht is voor
oorlog en geweld, en die hier al jaren in een asielzoekerscentrum moet
vertoeven, met kinderen? De PVV zegt daarvan dan: u heeft geen
voorrang op een sociale huurwoning, u zoekt het maar uit en u loopt maar
in de handen van malafide en louche verhuurders, die u uitknijpen. Voor
die mensen is mensenhandel daardoor ook vaak een gevaar. Wat doen we
met die mensen? Wat stelt de PVV nu eigenlijk voor? Zegt de PVV tegen
die mensen dat ze het maar moeten uitzoeken, net zoals in landen als in
België en Frankrijk, dus: vindt uw weg maar in de particuliere huursector
en we drijven u in de handen van louche, malafide huisjesmelkers?
De voorzitter:
De heer Kops voor een antwoord.
De heer Kops (PVV):
Wat een passie. Het zou mooi zijn als de heer Boulakjar die passie ook zou
inzetten voor de Nederlandse woningzoekende, maar dat doet hij niet. Er
zijn al ontzettend veel debatten gevoerd over migratie en asiel. Wij zeggen
altijd: opvang in de regio. En, heel concreet: als mensen al door zo veel
veilige landen hierheen zijn gekomen, dan zijn het gelukzoekers, meneer
Boulakjar. Ik wil daar nog even aan toevoegen dat de heer Boulakjar in dit
debat wel heel interessant deze interruptie kan plegen, maar dat hij zelf
als woordvoerder van D66 heeft deelgenomen aan de behandeling van
mijn eigen initiatiefwet om de voorrang voor statushouders af te schaffen.
We hebben daar een heel plenair debat over gevoerd. Al die vragen die de
heer Boulakjar mij nu stelt, heeft hij toen ook al gesteld. De oplossing was
heel simpel: geen voorrang meer geven aan statushouders. Ze moeten
netjes op hun beurt wachten, zoals de Nederlanders dat ook moeten. Dat
is het verhaal.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Boulakjar een tweede interruptie wenst.
De heer Boulakjar (D66):
Ik voorspelde dat de PVV meteen zou aangeven: asielstop, niet meer in
Nederland terechtkomen. Die mensen zijn hier al. We kunnen ze niet
wegsturen. Ik stel een hele simpele vraag aan de heer Kops. Wat doen we
met al die mensen in het azc die hier al zijn? Dus niet een asielstop of
tegenhouden in Hongarije of Bulgarije. Die mensen zijn hier al. Wat zegt u
tegen die duizenden mensen? Zoekt u het maar uit, gaat u maar op zoek
naar een particuliere huurwoning en we drijven u mogelijk in mensenhandel, met uitbuiting als gevolg? Ik wil een concreet antwoord op die
vraag. Dus geen asielstop en geen Europese regelingen. Ik wil antwoord
op die vraag als het kan.
De voorzitter:
De vraag is helder. Het gaat over de mensen die hier al zijn.
De heer Kops (PVV):
Het antwoord is ook heel helder. Je kunt terugsturen wie je maar wilt. Het
is allemaal mogelijk. Je kunt de verblijfsvergunning intrekken. Je kunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

20

iedereen terugsturen. Ik zei al: het gaat hier om gelukszoekers, meneer
Boulakjar, om gelukszoekers. De heer Boulakjar, D66, houdt daarmee de
discriminatie van de Nederlanders in stand.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Kops (PVV):
Voorzitter. Wat de heer Boulakjar misschien niet weet en de heer Geurts
ook niet: voor wie zijn de 900.000 woningen die het kabinet tot en met
2030 wil bijbouwen eigenlijk bedoeld? Misschien weten de heren hoe dat
aantal tot stand is gekomen. Zo te zien weten ze dat niet. Houd u vast,
want maar liefst driekwart van deze woningen, driekwart van deze bij te
bouwen woningen, is bedoeld voor migratie. Driekwart! En dus een kwart
...
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Van Baarle van DENK.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik vraag mij af waarom de heer Kops namens de PVV er zo’n houtje van
heeft om racistisch nepnieuws te verspreiden voor zijn boodschap waarin
hij kwetsbare mensen op de Nederlandse woningmarkt en mensen die
naar dit land toekomen als dader voorstelt, alsof zij alleen de verantwoordelijken zouden zijn voor het woningtekort. Het CBS heeft heel duidelijk
laten zien dat we in 2038 van 8,1 miljoen naar 9 miljoen huishoudens
gaan. De overgrote oorzaak daarvan – niet driekwart – de overgrote
oorzaak daarvan, meer dan de helft, is de groei van eenpersoonshuishoudens. Dat zijn ouderen. Mensen worden ouder, mensen scheiden en
meer mensen wonen alleen. Dus wat de heer Kops zegt, namelijk dat
driekwart gebouwd wordt voor migratie, is klinkklare onzin. Het CBS laat
gewoon totaal het andere zien. Waarom verspreidt de heer Kops hier
racistisch nepnieuws?
De heer Kops (PVV):
Ik citeer: «Voor de vijftienjarige periode 2022 t/m 2036 wordt een groei van
de bevolking met in totaal 1.438.000 inwoners voorzien, waarvan 25%
door natuurlijke aanwas en 75% als gevolg van buitenlandse migratie. De
verwachte bevolkingsgroei vormt de basis voor de raming van de
woningbehoefte», die 900.000. Dat zegt de Minister voor Volkshuisvesting.
Al eerder, een jaar geleden, heb ik dat ook gevraagd aan de vorige
Minister, de Minister van Binnenlandse Zaken. Die zei ook letterlijk:
«Driekwart van de bij te bouwen woningen tot en met 2030 is bedoeld
voor migranten. Een kwart is bedoeld voor de natuurlijke aanwas, oftewel
het verschil tussen geboorte en sterfte.»
De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Van Baarle, dit wordt dan al uw vierde interruptie.
De heer Van Baarle (DENK):
Dat is prima, voorzitter, want ik vind het erg belangrijk om racistisch
nepnieuws te ontkrachten. Het is natuurlijk niet vreemd dat er prognoses
van bevolkingsgroei en migratie aan de basis van de raming van de
woningbehoefte liggen. Maar de heer Kops is niet dom en hij weet dat er
meer dan alleen die cijfers aan de basis van de raming van de woningbehoefte ligt. Er is ook zoiets als een toename van eenpersoonshuishoudens. Er is ook zoiets als een toename van het aantal ouderen, die
vaker alleen wonen en gescheiden zijn. Het CBS laat zien dat tot 2038
meer dan de helft van de toename van het aantal huishoudens komt door
ouderen die vaker alleen wonen. Het kom dus niet voor driekwart door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

21

migratie. Het is niet de schuld van migranten. Het is niet de schuld van
vluchtelingen. Nee, het komt gewoon door het sociologische fenomeen
dat mensen vaker alleen wonen. Ik zeg dus nogmaals in de richting van de
heer Kops: kap nou eens met het verspreiden van racistisch nepnieuws.
Daar doet u uzelf mee tekort, want u weet beter. Maar u doet vooral
Nederland ermee tekort, want u zet mensen tegen elkaar op.
De heer Kops (PVV):
Dat was een heel lang verhaal, maar ik heb nog steeds niet gehoord dat
de heer Van Baarle de cijfers die ik net noemde, kan weerleggen. Dat zijn
gewoon cijfers die bij de Minister zelf vandaan komen. Deze Minister en
de vorige Minister zeggen het gewoon zelf, afzonderlijk van elkaar: «We
gaan er 900.000 woningen bijbouwen en driekwart daarvan is voor
migranten.» Ik heb het niet zelf bedacht; dat zegt de Minister letterlijk.
Lees het maar terug.
De voorzitter:
We zijn wel klaar met deze interruptie, denk ik. Meneer Kops, u vervolgt
uw betoog.
De heer Kops (PVV):
Jazeker, voorzitter. Een moment alstublieft. De heer Van Baarle kan de
antwoorden op de schriftelijke vragen van de PVV erbij pakken. Op
9 september jongstleden heeft de huidige Minister het gezegd en op 5 juli
2021 heeft de vorige Minister van Binnenlandse Zaken het gezegd. Dat kan
de heer Van Baarle gewoon zelf nalezen, maar blijkbaar kan hij dat niet.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Kops (PVV):
Voorzitter. Ik zei het al: driekwart is bedoeld voor migratie en slechts een
kwart voor de Nederlanders. Conclusie: er wordt dus hoofdzakelijk voor
migranten bijgebouwd. Daarom zegt de PVV: nee, we moeten eindelijk
eens voor de Nederlanders gaan bouwen. We moeten bouwen voor de
alleenstaande vrouw die van camping naar camping trekt, voor de
werkenden die in hun auto moeten slapen en voor al die Nederlanders die
jarenlang op de wachtlijst staan en worden gediscrimineerd omdat
statushouders voorgaan. Het wordt tijd dat we die mensen, die Nederlanders, eens op nummer één zetten. Bij de PVV staan ze dat in ieder
geval wel. Ik denk dat wij zo’n beetje de enige partij zijn die dat vindt, als
ik de commissie zo hoor. Bij de PVV staan al die Nederlanders altijd op
één. Wat de Minister ook zegt, wat andere partijen ook zeggen: dat
interesseert ons helemaal niets. Wij zullen voor die mensen knokken: de
Nederlanders op één.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik zie dat er een interruptie is van de heer De Groot van de
VVD.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik dacht: ik wacht even het betoog van de heer Kops af; misschien komt hij
nog met oplossingen voor de groei die hij beschrijft. Maar hij zegt alleen
maar wat hij daarin níét wil. Wij hebben overigens ook met elkaar
gedebatteerd over zijn wetsvoorstel en het is bekend hoe de VVD
daarover heeft gestemd, maar daar gaat mijn vraag niet over. Het eerlijke
verhaal is dat die 75% in de prognose niet alleen maar vluchtelingen zijn,
bij de groei van de bevolking. Dat is de afgelopen jaren ook niet zo
geweest. Het eerlijke verhaal is dat een heel groot deel migratie nodig is
voor Nederland om ervoor te zorgen dat er handen aan de bedden zijn in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

22

de verzorgingshuizen en dat er mensen zijn die nog huizen kunnen
bouwen, oftewel arbeidsmigratie. Als we dat niet goed met elkaar regelen
in Nederland, zullen we de komende jaren een grootschalig tekort aan
arbeidspotentieel hebben. Mijn vraag aan de heer Kops is de volgende. Ik
snap het ene verhaal. Prima. Dat verhaal snap ik, al ben ik het niet zo eens
met de manier waarop de heer Kops het brengt. Maar we zitten hier nu bij
een debat over Wonen. Een groot deel van de woningen die gebouwd
gaan worden, moeten door die mensen zelf gebouwd worden Hoe gaan
we ervoor zorgen dat we huisvesting bieden aan die arbeidsmigranten?
Want als het aan de heer Kops ligt, bouwen we daar helemaal niet voor.
Dat kan toch niet? Dat kan natuurlijk niet.
De heer Kops (PVV):
Ik begrijp niet zo heel goed wat de VVD niet begrijpt aan mijn verhaal.
Laten we beginnen met het sluiten van de grenzen. Als de VVD daar eens
mee begint, komen we al een heel eind. Ik zei net: driekwart van al die
nieuwe woningen, van die 900.000 woningen, is bedoeld voor migranten.
We zijn dus voornamelijk aan het bouwen voor migranten. Dat zou niet
nodig zijn, als je de grenzen sluit. Dat komt de Nederlanders ten goede.
Want je kunt wel leuk woningen gaan bijbouwen, maar als die met
voorrang worden weggegeven aan statushouders, aan migranten, hebben
Nederlanders daar helemaal niets aan. Neem bijvoorbeeld het plan van de
Minister om nu opeens flexwoningen te gaan bouwen. Dat toont aan dat
hele snelle woningbouw blijkbaar kan, maar waar wordt dat voor gedaan?
Om statushouders te huisvesten. De conclusie: alles is blijkbaar mogelijk.
Snelle woningbouw kan wel, als het maar gaat om migratie, als het maar
gaat om statushouders. Daar kiezen wij niet voor. Wij zeggen: de
Nederlanders eerst.
De voorzitter:
Dank u wel. Een tweede interruptie, de heer De Groot.
De heer Peter de Groot (VVD):
Eigenlijk verwacht ik dat dit niet geldt als een interruptie, want ik heb geen
antwoord op mijn vraag gekregen. Een heel groot deel van de migratie,
ook waar de heer Kops het over heeft en wat hij vluchtelingen noemt,
komt óf uit Europa zelf óf komt hierheen om een bijdrage te leveren aan
Nederland om ons land gezond en vitaal te houden. Ik heb de
voorbeelden genoemd: de handen aan de bedden in de verzorgingshuizen, mensen die onze problemen in de beveiliging kunnen oplossen,
mensen die huizen moeten bouwen. Je kunt het zo gek niet bedenken,
overal hebben wij meer arbeidspotentieel nodig. Dus een groot deel van
die groei, van die migratie, komt voort uit de wens, ook van Nederland
zelf, om ervoor te zorgen dat we ons land overeind kunnen houden. Daar
antwoordt de heer Kops niet op. Daar ging mijn vraag over, voorzitter.
De voorzitter:
De heer Kops, wilt u nog een nieuw antwoord geven op de interruptie?
De heer Kops (PVV):
Ja, voorzitter. Laten we dan gewoon even naar de cijfers kijken. De heer
De Groot heeft het over werk, maar wat zegt de SER? Over 2022 zien we
dat slechts 42% van alle statushouders na vijf jaar verblijf in Nederland
een baan heeft. Dat is nog niet eens de helft. Deze mensen komen niet
hierheen om te werken, voorzitter, ...
De voorzitter:
Volgens mij blijven we langs elkaar heen praten. Een laatste kans voor de
heer De Groot om dit toe te lichten, zodat daadwerkelijk antwoord wordt
gegeven op de vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

23

De heer Peter de Groot (VVD):
De heer Kops blijft maar praten over statushouders. Daar heb ik het niet
over. Een groot deel van de migratie waar de heer Kops het over heeft,
betreft geen vluchtelingen maar mensen die vrijwillig hierheen komen om
te werken. Over die groep wil ik graag een reflectie van de heer Kops hoe
hij dat ziet, want die 900.000 woningen die we moeten bouwen, bouwen
we ook voor die mensen die een bijdrage leveren op dit moment al aan
Nederland. Daar wil ik een antwoord op.
De voorzitter:
De heer Kops, dus niet de statushouders maar de arbeidsmigranten.
De heer Kops (PVV):
U kunt naar mijn collega Léon de Jong luisteren. Die heeft al zo vaak in
debatten gezegd dat we die arbeidsimmigratie helemaal niet nodig
hebben. Ik weet niet precies hoeveel werklozen we nu precies in
Nederland hebben, maar hij betoogt altijd dat we die arbeidsmigratie
helemaal niet nodig hebben. Zet eerst de Nederlanders maar eens aan het
werk, iedereen hier. Mensen moeten werken. Daarop moeten we dan de
woningbehoefte afstemmen. Zo simpel is het. Ik zou de VVD willen
adviseren om eerst maar eens te starten met het sluiten van de grenzen.
Dan komen we een heel eind.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Van der Plas van BBB.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik kan een eind meegaan in de zorgen van de PVV over de asielinstroom.
Ik denk dat iedereen hier die zorgen wel deelt. De PVV staat ook altijd heel
erg op voor de boeren. De boeren moeten geholpen worden en de boeren
zus, de boeren zo. Hartstikke mooi. Maar bijvoorbeeld boeren-fruittelers
hebben heel veel arbeidsmigranten aan het werk. Die hebben heel erg
behoefte aan huisvesting. Sommige boeren doen dat op hun eigen erf. Ik
ben zelf bij meerdere fruittelers geweest, dat ziet er prima uit. We gaan het
nu even niet over de excessen hebben, want het grootste deel van de
boeren regelt dat goed. Die hebben juist heel erg veel behoefte aan die
mensen. Die boeren zijn ook hartstikke positief over arbeidsmigranten. Die
werken hard, die passen zich goed aan, ze proberen in de samenleving
van zo’n dorp ook opgenomen te worden. Als de PVV zegt «die arbeidsmigranten willen we niet en zet de Nederlanders maar aan het werk» is dat
op zich makkelijk gezegd, maar de Nederlanders gaan daar niet werken.
Dat is het hele punt. Die gaan dat gewoon niet doen. Wat wil de PVV dan
tegen de boeren zeggen? Is dat «ja jongens, dat is nu eenmaal ons
standpunt, doe maar zonder»? Want dan snap ik niet waarom de PVV zo
hard voor de boeren opkomt, maar aan de andere kant diezelfde boeren
zonder personeel laat zitten. Dan kan die fruitoogst gelijk de prullenbak in.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Kops over de huisvesting van arbeidsmigranten bij
boeren.
De heer Kops (PVV):
Ik heb het even opgezocht: we hebben 378.000 werklozen in 2022. Laten
we die mensen eerst eens aan het werk helpen. Dat is goed voor hen, dat
is goed voor het land en dan hebben we die arbeidsmigratie helemaal niet
nodig. Dus ik zou tegen mevrouw Van der Plas willen zeggen: laten we er
dan voor zorgen dat boeren inderdaad ook die mensen gaan aannemen.
Dan komen we een heel end, hebben we die arbeidsmigratie niet nodig en
hoeven die arbeidsmigranten ook niet gehuisvest te worden, wat sowieso
een groot probleem is in dit land.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

24

De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas voor de tweede interruptie.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Het is heel boud gesteld: er zijn 378.000 werklozen en die kunnen allemaal
in de boomgaard gaan werken. Dat is natuurlijk niet zo, want er zitten ook
mensen in een uitkeringssituatie die niet gewoon even in de boomgaard
kunnen werken. Dat klinkt altijd allemaal mooi en heel zwart-wit, maar zo
zwart-wit is het niet. Het is niet voor niets dat Nederland de afgelopen
jaren heel veel met arbeidsmigranten is gaan werken. Dat is gewoon
omdat het personeel hier in Nederland niet te vinden is. Zeker, er zullen
vast mensen zijn die werk zoeken, die dat zouden kunnen doen. Die
kunnen misschien geholpen worden aan een passende baan, al dan niet
tijdelijk, want vaak is het ook nog eens seizoenswerk. Maar mijn punt is
eigenlijk dat het standpunt van de PVV dus heel erg schuurt. Ik snap dat
de PVV vanuit haar achtergrond en verhaal nooit meer kan zeggen dat ze
graag arbeidsmigranten willen hebben, want dat past helemaal niet in het
standpunt. Daar raken PVV-stemmers helemaal van in de war. Die vragen
zich dan af: wat gaan ze nou ineens doen? Aan de andere kant schuurt het
dus wel met het boerenstandpunt. We hoeven ons land niet te laten
overspoelen met allemaal arbeidsmigranten, maar de boeren zeggen wel
tegen mij: pas wel op in Den Haag met het arbeidsmigrantenverhaal, want
wij hebben ze gewoon kei- en keihard nodig. Ik praat nu alleen nog maar
over de agrarische sector, maar er zijn natuurlijk heel veel sectoren die
daarvan afhankelijk zijn. We zitten al op slot, maar Nederland komt
gewoon helemaal tot stilstand straks als wij met z’n allen met het
PVV-standpunt om de grenzen te sluiten voor arbeidsmigranten,
meegaan. Dan hebben we echt een groot probleem en dan gaat ook uw
achterban een heel groot probleem ondervinden. Dat is mijn punt.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat is eigenlijk meer een constatering dan nog een vraag.
Maar wellicht is de vraag hoe het schuurt met het boerenstandpunt van
de PVV? De heer Kops als laatste in reactie daarop.
De heer Kops (PVV):
Ik vind dit eerlijk gezegd een beetje flauw. Ik vind het een beetje flauw. Ik
wil ook niet flauw doen tegen mevrouw Van der Plas, maar ik constateer
dat mevrouw Van der Plas die hele arbeidsmigratie in Nederland heel
graag in stand wil houden. Dat migranten dan met z’n vijven in een
caravan worden gestopt in erbarmelijke omstandigheden en dat zij voor
heel overlast zorgen, dat wil mevrouw Van der Plas dan in stand houden.
Nee, daar ga ik niet in mee.
De voorzitter:
Een laatste reactie op dit punt van mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, sorry, hier moet ik gewoon om lachen. Dit slaat natuurlijk echt
helemaal nergens op. Dit is zo van: als je dit niet vindt, dan vindt je dat.
Dus jij wilt een tsunami aan asielzoekers? Dat is altijd zo’n kunstje dat
geleverd wordt. Dat is zo lachwekkend. Natuurlijk wil ik dé arbeidsmigratie
niet in stand houden, laat staan dat ik vijf Polen in een caravan wil in de
viezigheid en zonder ruimte om te leven. Dat weet de heer Kops ook wel.
Dat slaat natuurlijk helemaal nergens op. Ik wil graag dat ons land
draaiende gehouden wordt. Als dat moet met arbeidsmigranten, dan is
dat zo. Tuurlijk wil ik graag dat alle Nederlanders aan het werk gaan en dat
zij misschien ook dit werk gaan doen. Maar zolang dat niet het geval is en
je zegt «we gaan die grenzen gewoon lekker dichtdoen en dan komen die
mensen hier allemaal niet meer naartoe», heeft dat zeer grote gevolgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

25

voor iedereen in Nederland. Denk aan de slippertjes uit China die mensen
zo graag willen en de bordjes «welcome home» die in huis hangen. Die
zijn allemaal niet nodig; dat vind ik ook, want waarom zou je dat allemaal
willen? Denk ook aan de distributiecentra, de bouw, de agrarische sector
en de zorg. Alles komt stil te liggen. Wat betreft de zorg zou je denken: zijn
ze dan allemaal arts? Nee, maar in een wasserij werken bijvoorbeeld ook
heel veel arbeidsmigranten. Die wasserij maakt de lakens en de kussens
schoon voor de mensen die in de ziekenhuizen liggen. Het heeft zo veel
gevolgen.
Over flauw gesproken ... Dat is het laatste wat ik zeg, voorzitter. Er wordt
gezegd: als je dat niet wilt, wil je dat vijf of tien Polen in een caravan gaan
zitten in de viezigheid. Dat slaat gewoon echt compleet nergens op.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Plas. U heeft straks uiteraard ook nog een
eigen eerste termijn waarin u dit kunt benoemen. Ik wil de bijdrage van de
heer Kops hiermee afsluiten. Dan gaan we door naar het enige duo dat we
vandaag hebben. Dat begint met de heer De Groot voor het onderdeel
Wonen. Ergens halverwege zal hij het stokje overgeven aan de heer
Minhas voor het onderdeel Ruimtelijke Ordening.
De heer Peter de Groot (VVD):
Dank, voorzitter. Vandaag presenteert de VVD het woonmanifest voor
middeninkomens. Iedereen wil fijn en veilig kunnen wonen in een mooie
wijk of buurt waar je huis betaalbaar en duurzaam is en waar je kunt
komen met de auto, de fiets of het ov. Dat is wat de ervaring van mensen
in Nederland moet zijn, maar wat helaas niet voor iedereen zo is.
Voordat ik doorga met het woonmanifest, wil ik eerst een persoonlijk
verhaal kwijt. Ik heb het hier al vaker genoemd. Ik ben opgegroeid in een
aannemersgezin. Dat ik er vandaag weer over begin, is omdat het mij
raakt en omdat het in Nederland slecht lukt voor middeninkomens, de
ruggengraat van Nederland, om voldoende woningen te hebben. Niets is
frustrerender dan dat je na jaren van studeren, een vak leren of werken
gewoon niet de mogelijkheid hebt om met jouw salaris een huis te kopen
of te huren en zo de volgende stap in je leven te zetten. Mijn vader
bouwde huizen voor die middenklasse. Hij zei dan altijd tegen mij:
gewoon een net huisje, leuke woonkamer, twee, soms drie slaapkamers,
nette badkamer, netjes afgewerkt en de bouwkosten binnen de perken. Hij
zei ook altijd: als de bouwkosten ooit boven de ton uitkomen, dan stop ik
ermee. Dat kan niet meer uit, die ton, want het waren guldens; dat kan
allang niet meer. Maar zijn boodschap was wel: ik wil wat betekenen door
betaalbare woningen te bouwen. Ook de gemeente moest met de
grondprijs daaraan bijdragen door niet alleen de woningstichting
goedkope grond te geven, maar ook goedkope grond om deze huizen te
kunnen bouwen. Dat is natuurlijk in deze tijd niet anders geworden.
De moraal van het verhaal: waar is de passie van de Minister om het voor
deze groep ook te regelen? Gewoon doen wat nodig is om deze bijna
vergeten groep te laten wonen. Er gaat zo veel aandacht naar sociale
woningbouw... Dat is óók nodig. Maar daarmee staat de middenklasse in
de kou als we niet uitkijken. Het zijn de hardwerkende Nederlanders die
het erg moeilijk hebben om een geschikte huur- of koopwoning te vinden,
omdat ze niet in aanmerking komen voor een sociale huurwoning
vanwege hun inkomen. We moeten gaan staan voor deze groep. Laten we
ze meer zekerheid geven en meer mogelijkheden binnen de huidige
woningmarkt. Daarom zet de VVD met een manifest in op deze groep, met
zes voorstellen om de woningmarkt voor deze middeninkomens te laten
werken. Want in mijn ogen mag het niet gebeuren dat we hen vergeten.
Deze groep moet zich geen zorgen maken over fijne en betaalbare
woningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

26

Punt één. Elke gemeente bouwt meer betaalbare huizen. Alleen als we
meer huizen bouwen dan we nu doen, gaat het lukken om het woningtekort in Nederland te verkleinen. We moeten doen wat nodig is om
ervoor te zorgen dat er meer huizen gebouwd worden. Dat lijkt makkelijk
gezegd, maar in de praktijk zien we vaak anders. Er wordt door
gemeenten, corporaties en ontwikkelaars veel geld uitgegeven om in
woningbouwprojecten ook sociale huurwoningen te bouwen. Om dit te
kunnen betalen, worden vaak daartegenover duurdere koopwoningen
gebouwd. Dat is eigenlijk heel logisch. Het resultaat is echter in de praktijk
wel dat er in die set te weinig betaalbare huur- en koopwoning bij komen.
Je zou kunnen zeggen dat deze woningen het kind van de rekening zijn,
terwijl we er juist meer van nodig hebben. Daarom wil de VVD dat elke
gemeente meer huurwoningen met tussen de € 760 en € 1.000 huur per
maand bouwt en goedkopere koopwoningen bouwt. Dit moet in elke
gemeente vastgelegd worden in de woningbouwplannen. Wij willen dat
de Minister hier concrete afspraken over maakt met gemeenten.
Punt twee. Bouw meer eengezinswoningen buiten de stad. We moeten
woningen bouwen waar behoefte aan is. Veel gezinnen en stellen – denk
aan de politieagent, de leraar – zijn op zoek naar een huurwoning of een
eengezinswoning in plaats van een appartement. Uit recent onderzoek
blijkt dat wel tot 60% van de mensen die een woning zoekt naar een
eengezinswoning op zoek is. In het woningbouwbeleid is juist veel
aandacht voor bouwen in de stad. Daarbij hanteren provincies vaak het
credo: eerst kijken wat er in de stad kan, voordat we erbuiten kijken. Dat
moet anders, want eengezinswoningen bouwen, kan vaak niet meer in de
stad. Daarvoor is geen ruimte of het is te duur. Daarom heb ik deze vraag
aan de Minister. Hoeveel van de 900.000 woningen die eraan komen,
komen daadwerkelijk buiten de stad? Hoeveel daarvan zijn eengezinswoningen? Want we moeten meer gaan bouwen aan de randen van de
gemeenten, op grotere locaties buiten de stad. Noem het moderne
Vinex-wijken. Hoe staat het met de uitvoering van mijn motie, die ik
samen met collega Geurts indiende, over het bouwen op locaties buiten
de stad? Ik ben dus benieuwd of die 150.000 woningen op die locaties
zoals Rijnenburg, Almere Pampus, Haarlemmermeer et cetera, in het
provinciale bod zitten. Graag een reactie van de Minister. Want het
voordeel van bouwen aan de randen van de gemeente is dat voorzieningen zoals wegen, scholen en sportverenigingen, winkelcentra et cetera
vaak al aanwezig zijn. We moeten dit doen om ervoor te zorgen dat
woningen betaalbaar worden. Juist buiten de stad kan het goedkoper en
sneller. De focus op alleen bouwen in de stad moet eraf. We moeten
bouwen in heel Nederland. Regels die het bouwen buiten de stad
tegenhouden, zoals de Ladder voor duurzame verstedelijking, moeten
worden afgeschaft.
Punt drie. Meer betaalbare huurwoningen door afspraken met investeerders. Je moet op basis van jouw inkomen de mogelijkheid hebben om
in een huis te gaan wonen, waarbij er financiële ruimte blijft om te sparen
of om leuke dingen te doen. Dit betekent dat we het aantal nieuw te
bouwen huurwoningen in de categorie tussen sociale huurwoningen en
dure huurwoningen moeten vergroten. De middeninkomens, die nu vaak
te hoge huren moeten neerleggen, moeten een woning kunnen huren
voor maximaal € 1.000 per maand. Ze moeten gewoon een eerlijke prijs
betalen. Er moeten meer van deze woningen worden gebouwd...
De voorzitter:
Meneer De Groot, ik probeerde het met mijn mimiek, maar mevrouw
Beckerman en mevrouw Van Esch willen interrumperen. Ik dacht op te
vangen dat mevrouw Beckerman aan het einde van uw betoog wil
interrumperen, maar volgens mij wil mevrouw Van Esch wel nu interrumperen. Wat zegt u? Oké, mevrouw Beckerman mag als eerste.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

27

Mevrouw Beckerman (SP):
Laat ik de vraag heel simpel stellen. Is de VVD van mening dat woningbouwcorporaties bedrijven zijn?
De voorzitter:
Meneer De Groot, dit was een korte vraag.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik snap de vraag van mevrouw Beckerman niet helemaal. Kan ze
toelichten waarom ze die vraag stelt?
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik neem aan dat u dit dan niet telt als interruptie...
De voorzitter:
Het telt niet als interruptie.
Mevrouw Beckerman (SP):
... want ik heb gehoord dat we het kort en bondig moeten houden.
Bedrijven of woningbouwcorporaties betalen winstbelasting. Doordat ze
winstbelasting betalen, betalen ze ook ATAD, een belasting voor belastingontwijkende multinationals. Vindt de VVD dat terecht?
De voorzitter:
Dank u wel. Ik waardeer het uiteraard dat u korte vragen stelt.
De heer Peter de Groot (VVD):
Woningbouwcorporaties hebben een maatschappelijke opgave in
Nederland. De afspraak is gemaakt dat zij in de komende jaren veel
sociale huurwoningen gaan bijbouwen. Dat vindt de VVD zeker een goede
zaak. Zij gaan 250.000 sociale huurwoningen bijbouwen. Ik denk dat ik wel
weet waar de vraag van mevrouw Beckerman van de SP vandaan komt.
Zij moeten een sterke balans hebben om dat te kunnen doen. In de
afgelopen jaren is de financiële ruimte van woningbouwcorporaties om te
kunnen investeren enorm toegenomen, dus ik maak me er op dit moment
helemaal geen zorgen over of ze die woningen kunnen bouwen. Ik denk
dat we ons veel meer zorgen moeten maken over de vraag of het
daadwerkelijk tot bouwen komt en of we de handen in Nederland hebben
om die bouw te realiseren. Dat geldt overigens niet alleen voor sociale
huurwoningen, maar ook voor alle andere woningen.
De voorzitter:
Ik zie een tweede interruptie van mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
De VVD houdt hier een heel mooi pleidooi om woningen te bouwen voor
bijvoorbeeld politieagenten. Maar de VVD zegt ook: zij mogen een huur
van € 1.000 per maand betalen. Dat is voor heel veel mensen veel en veel
te veel geld. Ons pleidooi zou zijn om woningbouwcorporaties ook
woningen te laten bouwen waarvoor je een betaalbare huur betaalt, want
heel veel mensen kunnen dit niet betalen. Dat zou heel goed kunnen als u
stopt met het verder uitknijpen van die corporaties, want waarom zouden
we ze zien als belastingontwijkende multinationals, zoals uw partij nu
doet?
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik ben het met mevrouw Beckerman eens dat we woningen moeten
bouwen die mensen kunnen betalen met hun inkomen. Daar gaat mijn
pleidooi ook over. Er is terecht veel aandacht voor het bouwen van
woningen door corporaties waarvoor je in aanmerking kunt komen met je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

28

inkomen, maar mensen met een net iets hoger inkomen, de middeninkomens, hebben het op dit moment juist moeilijk. Daarvoor zijn te weinig
woningen beschikbaar. Mijn tweede punt betreft het andere deel van de
vraag van mevrouw Beckerman. Ik zie op dit moment totaal geen
problematiek rondom het investeringsvermogen van corporaties om te
kunnen bouwen. Sterker nog, ze hadden vorig jaar misschien wel 10.000
meer woningen kunnen bouwen als ze daar fors op ingezet hadden. Ik zie
dat probleem dus niet.
De voorzitter:
Ik zie een derde interruptie van mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik moet er toch wel een beetje om lachen dat de VVD zegt: het probleem is
dat er te weinig woningen zijn voor de middengroepen. Het probleem is
de VVD. Het probleem is dat er een bewuste keuze is gemaakt, bijvoorbeeld dat die agent niet in een sociale huurwoning mag wonen. U was
mee naar Wenen, waar ze ons meewarig aankeken toen we zeiden dat we
de middeninkomens weren uit de sociale huur. Waarom laten we de
corporaties niet juist voor die groepen bouwen? Ik geef meteen toe dat
dat inderdaad veel meer woningen mogen zijn, want die zijn heel hard
nodig. Dan kunt u betaalbaar bouwen. Want die grens – dat moet u toch
toegeven? – is een politieke keuze, en politieke keuzes kunnen we hier
herroepen.
De voorzitter:
Het probleem is de VVD, de heer De Groot.
Mevrouw Beckerman (SP):
Precies!
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik denk dat de SP dat wel vaker vindt, dus daar ben ik niet heel erg door
verrast. Dat is het punt dus niet. Ik was bezig met mijn derde punt uit het
woonmanifest: er moet meer worden gebouwd, en er is meer geld nodig
om daar in te steken. In de plannen van de Minister hebben we kunnen
lezen dat ook woningbouwcorporaties die woningen gaan bouwen. De
ambitie is tot wel 50.000 woningen, en het is nog maar de vraag of dat
lukt. Maar waar het om gaat is dat we ervoor moeten zorgen dat er
voldoende investeringscapaciteit is om in ieder geval te kúnnen bouwen.
Daar gaat het over. Als we dan voldoende woningen tot de liberalisatiegrens en voldoende woningen tot € 1.000 voor elkaar krijgen, dan zijn we
in ieder geval een stap verder. Daar pleit de VVD voor.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik wil een vraag stellen over de focus die de heer De Groot aan de Minister
wil meegeven. Want het voelt voor mij een beetje – ik ben benieuwd of
dat ook de intentie van de VVD is – alsof de Minister dan maar geen focus
wordt meegegeven. Want als we de focus niet meer op binnenstedelijk
bouwen leggen en u vindt dat het ook buitenstedelijk moet, dan is er dus
eigenlijk geen focus meer. Dat vind ik ingewikkeld. Zegt u nu: bouw overal
maar, we leggen geen focus meer aan? Welke kant wil de VVD dan op?
Want ik hoor de heer De Groot ook een aantal polders noemen waar we,
als we bodem en water daar sturend laten zijn vanuit het regeerakkoord,
toch een behoorlijk minder aantal huizen kunnen gaan bouwen. Dus ik
snap «m niet zo goed meer. Ik dacht dat we juist in een tijd zijn beland
waarin keuzes maken heel belangrijk is. Maar volgens mij wordt er nu
juist geen keuze meegegeven aan deze Minister. Daarvan volg ik de logica
even niet. Ik ben benieuwd of de heer De Groot daarop kan reflecteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

29

De voorzitter:
De heer De Groot over de focus.
De heer Peter de Groot (VVD):
De VVD is juist wel voor keuzes, maar wel gestoeld op datgene wat nodig
is in Nederland. We moeten doen wat nodig is in Nederland voor al die
mensen die op dit moment op zoek zijn naar een eengezinswoning. Die
eengezinswoning bouw je gewoon niet zo makkelijk midden in de stad.
Ook moeten we 900.000 woningen bouwen. En die bouw je ook niet
allemaal zo makkelijk in de stad. Dus wat er wat de VVD betreft nodig is, is
dat we in heel Nederland bouwen, dat we goede keuzes maken waar we
dat in de stad doen en dat we goede keuzes maken waar we dat buiten de
stad doen. Als we dat buiten de stad doen, is het belangrijk dat we
rekening houden met de ruimtelijke ordening. Mijn collega, de heer
Minhas, zal straks ook nog iets zeggen over het aspect van de ruimtelijke
ordening waar u op doelt: dat het bodem- en watersturend moet zijn.
Maar we moeten daarin wel de goede keuzes maken. We hebben in
Nederland gewoon de ruimte nodig om eengezinswoningen te bouwen,
en we moeten de ruimte zoeken waar we die woningen bouwen. Als 60%
van de woningzoekenden op zoek is naar een eengezinswoning, dan
kunnen we dat simpelweg niet negeren. Dat zijn gewoon de gezinnen in
Nederland die op zoek zijn naar een woning.
De voorzitter:
Een tweede interruptie van mevrouw Van Esch.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ja, heel kort. Ik ben gewoon benieuwd of de VVD letterlijk wil dat de
Minister de focus die hij nu als opdracht heeft – kijken hoe we zo veel
mogelijk woningen binnenstedelijk kunnen bouwen – loslaat. Ik vind dat
nogal een opdracht. Als de opdracht vanuit de VVD is om die focus los te
laten, dan geven we deze Minister wat mij betreft niet zozeer een andere
maar helemaal geen focus meer mee. Ik vind dat nogal een punt voor dit
debat en ik vind het ook wel de vraag welke kant we dan opgaan. Daar
ben ik nog wel benieuwd naar. Gaan we deze Minister een andere
opdracht meegeven?
De heer Peter de Groot (VVD):
Kijk, we zijn het er gewoon niet over eens welke opdracht deze Minister
heeft. Deze Minister heeft de opdracht, en ik zal hem heel duidelijk
herhalen... Ik zie dat de Minister rechtop gaat zitten; dat is heel goed. We
bouwen in heel Nederland, zowel binnen- als buitenstedelijk: dat is de
opdracht van deze Minister. Er liggen nu NOVEX-programma’s voor
zeventien grootschalige ontwikkelgebieden, maar ten aanzien van de
buitenstedelijkheid kan daar wat de VVD betreft nog wel een tandje bij.
Dat is het pleidooi dat ik hier houd, omdat wij die ruimte nodig hebben
om in Nederland 1. voldoende woningen te kunnen bouwen, 2. betaalbare
woningen te kunnen bouwen en 3. ook met voldoende snelheid locaties
vrij te kunnen maken om die woningen te bouwen.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik heb het idee dat de heer De Jonge ook al wil reageren,
maar daarmee beginnen we pas in zijn eerste termijn. Ik stel voor dat de
heer De Groot zijn betoog vervolgt.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik zei het al: we moeten gewoon meer woningen voor een eerlijke prijs
bouwen. Daarvoor hebben we maatschappelijk betrokken investeerders
nodig. Deze investeerders hebben van de overheid zekerheid nodig dat
hun investering een bescheiden rendement kan opleveren. Pensioen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

30

fondsen en hun institutionele investeerders zijn bij uitstek partijen die een
maatschappelijke opgave hebben. Zij beheren het pensioen van miljoenen
Nederlanders en hebben een zeker rendement nodig om die ook te
kunnen betalen. De VVD roept de Minister daarom op om een akkoord te
sluiten met deze partijen. Het gaat dan om afspraken waarin de investeerders verantwoordelijk worden voor investeringen in de bouw van
betaalbare huurwoningen en de overheid de verantwoordelijkheid neemt
voor een stabiel beleid, zodat deze categorie huurwoningen een groter
onderdeel vormt van de bouwambitie.
Ik ga snel door, voorzitter. Ik kom bij punt vier: maak koopwoningen weer
bereikbaar voor starters. Voor veel startende woningzoekenden is een
eerste koopwoning niet in zicht. Het aanbod betaalde koopwoningen, dat
je dus echt kan betalen met jouw inkomen, is gedaald tot het vriespunt,
zeker in de Randstad. Er is niks frustrerender dan dat je, na jaren van hard
studeren, werken of een vak leren, niet de mogelijkheid hebt om met je
salaris een huis te kopen en zo de volgende stap in je leven te zetten. Niet
alle starters lopen tegen dit probleem aan, maar voor starters die wel een
extra duwtje in de rug nodig hebben, is het nodig dat er een nieuwe
categorie koopwoningen wordt geïntroduceerd. Deze categorie koopwoningen is bereikbaar met je inkomen als koopstarter. Deze zogenaamde
koopstartregeling zorgt ervoor dat kopers een woning kunnen kopen voor
een lagere prijs dan de marktwaarde. We willen dat de koopstartregeling
bij meer gemeenten mogelijk wordt gemaakt.
Punt vijf: geef sociale huurders de kans om te kopen. Ik zal hierbij gelijk
een gevoeligheid proberen weg te nemen: dit gaat niet over het
verkleinen van de sociale sector. Sterker nog, de VVD staat helemaal
achter het bouwen van extra sociale huurwoningen en de ambitie van dit
kabinet. Maar in Nederland zijn er ruim 2,1 miljoen mensen die in een
sociale huurwoning wonen en een deel van deze huurders verdient
voldoende om een huis te kopen. Ze zoeken uren op Funda, maar omdat
er een tekort aan betaalbare koopwoningen is en omdat het niet altijd
makkelijk is om een hypotheek te krijgen, vinden deze huurders geen
koopwoning. Ze zitten feitelijk klem. De VVD wil deze groep helpen. We
willen dat deze huurders de kans krijgen om hun grondgebonden sociale
huurwoning te kopen. Hiermee geven we huurders de kans om in hun
woning te blijven wonen en mee te doen op de woningmarkt. Zo zorgen
we ervoor dat meer mensen hun huis kunnen kopen en dat er meer lucht
op de woningmarkt komt doordat er met de extra opbrengsten nieuwe
sociale huurwoningen kunnen worden gebouwd. Hierdoor komen er meer
sociale huurwoningen beschikbaar.
En dan het laatste punt van dit manifest, punt zes.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Boulakjar van D66.
De heer Boulakjar (D66):
Ja, nog kort over het voorgaande punt, het recht of in ieder geval de
mogelijkheid voor zittende huurders om hun woning te kopen. Dat staat
natuurlijk in het coalitieakkoord. We hebben dat samen opgeschreven en
we zijn daar allebei voorstander van. Aedes heeft aangegeven met een
toetsingskader te komen. Dat wordt nu uitgewerkt, maar mijn vraag gaat
over wooncoöperaties. Ik dien daar straks onder anderen met u een
amendement over in. Op dit moment worden sociale huurwoningen
aangeboden aan de zittende huurder, vervolgens aan een andere
corporatiehuurder en vervolgens aan de vrije markt. Hoe kijkt de VVD aan
tegen het idee om op nummer drie niet de vrije markt te zetten, maar
bijvoorbeeld wooncoöperaties?
De heer Peter de Groot (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

31

Ik kan me zeker vinden in die coöperatievorm waarin mensen zelf de
mouwen opstropen om ervoor te zorgen dat ze in hun woning kunnen
voorzien. Dat is vaak met samen met een groep. Ik kan me goed
voorstellen dat die woningen daar ook in eerste instantie voor langskomen, zeker omdat ik net al aangaf – u zult het niet geloven van de VVD –
dat het ons niet gaat om het kwijtraken van die woningen in die
omgeving. De laatste stap is de vrije markt. Als je niet uitkijkt, wordt de
voorraad dan wel kleiner. Ik vind het dus eigenlijk wel een mooi punt.
Zeker.
De voorzitter:
Mevrouw Van Esch voor de derde interruptie.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik hoor de VVD logischerwijs altijd veel over de zekerheid voor investeerders praten. De zekerheid voor investeerders is voor een groot deel
afhankelijk van hoe dit kabinet de stikstofcrisis gaat oplossen. Die
zekerheid voor investeerders staat nu natuurlijk heel erg op losse
schroeven. Ik ben wel benieuwd wat de oplossing van de VVD is om die
investeerders nu dan wel echt die zekerheid te bieden. We weten namelijk
dat we er met vrijwilligheid tot nu toe niet zijn gekomen. Dat is onvoldoende om deze investeerders wel zekerheid te bieden. Wat gaan we nu
dan doen?
De voorzitter:
Dank u wel. De heer De Groot over de zekerheid van investeerders.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik denk dat investeerders zoals de pensioenfondsen in Nederland, die een
bescheiden rendement halen, op zoek zijn naar langjarig beleid wat de
overheid ook waar kan maken. Ik denk dat het ook heel erg zit in de
koppeling met de huurmarktregulering. Voor welke prijs kan ik bouwen?
Wat kan ik, met die stijgende bouwkosten, terugkrijgen van het geld wat ik
inleg? Ik verwacht ook dat dat kan binnen die € 1.000. Ik denk dat het heel
erg belangrijk is om dat beleid gewoon vast te zetten met elkaar. We
moeten hard werken, zodat die investeringen in de bouwprojecten gedaan
kunnen worden en we ervoor zorgen dat die aantallen gehaald kunnen
worden. Ik denk dat dat de twee belangrijkste zaken zijn die aan de
overheidskant geregeld zouden moeten zijn om ervoor te zorgen dat die
investeerders daarin stappen.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Dat was een mooi antwoord wat niet ging over stikstof. Ik ben juist
benieuwd naar het volgende. Investeerders zeggen nu ook: help ons, want
wij kunnen met het huidige beleid dat er nu is rondom stikstof juist heel
erg moeilijk zien wat er in de toekomst gaat gebeuren. Je zou ook kunnen
zeggen dat juist die investeerders die zekerheid willen, ook op de lange
termijn. Als u voor die investeerders wil opkomen, dan vind ik wel dat u
dat ook op het gebied van stikstof zou moeten doen. Want ook daar
zeggen de investeerders hetzelfde. Wat gaat de VVD voor die investeerders op dat specifieke punt dan keihard doen?
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik wil even één punt rechtzetten. Het gaat mij niet zozeer om het opkomen
voor investeerders. Het gaat mij erom dat ik wil opkomen voor middeninkomens die een huurwoning nodig hebben, waar we er meer van nodig
hebben. Ik zie Nederlandse pensioenfondsen met hun investeerders als
een vehikel om ervoor te zorgen dat er voldoende geld beschikbaar is om
die huurwoningen te bouwen. Dat is punt een.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

32

Punt twee. Als we kijken naar hoeveel er gebouwd is tussen 2009 en 2021
zonder bijvoorbeeld die bouwvrijstelling ... Het gaat hier in het woningdebat namelijk toch over vergunningverlening, wat mij betreft. Ik kom
daar zo ook nog op terug met een amendement. Daarmee wil ik meer
ondersteuning bieden aan gemeenten om er bijvoorbeeld met experts op
het gebied van geluid, bodem, water en stikstof, in ieder geval voor te
gaan zorgen dat de vergunningverlening die op gang zal gaan komen niet
tot een extra vertraging leidt in het bouwproces. Ik denk dat dat soort
dingen op dit moment belangrijk zijn bij de individuele beoordeling van
die bouwprojecten. Daar moeten we voor zorgen in Nederland.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Van Esch, dit is uw laatste interruptie.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ja.
De voorzitter:
Heel goed.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Oké, prima hoor. Dat kan. Ik blijf wel een beetje bij het gevoel dat de VVD
om de hete brij heen draait. Want je zou ook aan deze investeerders
kunnen aangeven: als je gewoon een natuurvergunning aanvraagt, de
regels volgt, kijkt wat er wel en niet kan en dat met elkaar afspreekt, dan
kan er misschien wel degelijk wat. Dus waarom zeggen we niet gewoon
tegen die investeerders: «We gaan u helpen. We gaan ons met elkaar aan
de wet houden. Die wet betekent dat je een natuurvergunning moet
aanvragen. Daarvoor wordt er getoetst hoeveel stikstofuitstoot er is. Op
het moment dat je binnen de regels valt, kun je door, en zo niet dan niet.»
Wat is er zo moeilijk aan om die duidelijke, heldere boodschap ook voor
die investeerders op die manier te brengen?
De heer Peter de Groot (VVD):
In mijn hoofd is dat ook de werkelijkheid, maar dat komt misschien door
de uitspraak van de Raad van State van vorige week. Natuurlijk hebben
we op dit moment te maken met het feit dat er bij projecten van enige
omvang – zo zou ik het willen zeggen – een natuurvergunning moet
worden bijgesloten. Dat is wat het is. Daarom kom ik ook juist met het
amendement om ervoor te zorgen dat er in ieder geval volgend jaar
voldoende capaciteit beschikbaar is, ook bij de stikstofexperts, om die
vergunningen te beoordelen. Dat is denk ik het antwoord waar mevrouw
Van Esch naar op zoek was.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik stel voor dat u uw betoog voortzet.
De heer Peter de Groot (VVD):
Het laatste punt van het manifest is: bouw passende huizen voor
60-plussers. We hebben namelijk meer huizen nodig waarin ouderen juist
willen wonen, zodat ze verhuizen en een woning voor gezinnen achterlaten. Een oudere die verhuist vanuit een grote eengezinswoning, brengt
soms al vijf verhuisbewegingen op gang en speelt dus huizen vrij.
Voorzitter. Het woningtekort blijft een groot en urgent probleem in
Nederland, niet alleen voor de middenklasse. Het tekort groeit naar meer
dan 300.000. Dat neemt door bevolkingsgroei verder toe als we niet snel
meer gaan bouwen. Dit tekort zorgt ervoor dat de boel verder onder druk
komt te staan en dat er bijvoorbeeld nog steeds ruimte is voor malafide
verhuurders. Dat is frustrerend en pijnlijk. Ik was vorige week bij Corina.
Corina woont met haar gezin in het vrije huursegment. Dat gaat vast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

33

veranderen door de huurregulering die eraan komt. Maar het punt is dat
Corina, met ruim 100 andere huurders in het blok, al tijden te maken heeft
met gebrek aan onderhoud, schimmels en andere gebreken. Kan de
Minister in de ophanden zijnde Wet goed verhuurderschap de boetes niet
nog verder verhogen en het beheer niet nog sneller laten overnemen door
gemeenten?
Het tweede punt waar ik echt verbaasd over ben, is hoe het kan dat bij een
groot aantal huurwoningen in hetzelfde blok hetzelfde energielabel van
toepassing is, terwijl er per huis individuele aanpassingen zijn gedaan. Zo
heeft de een dubbelglas, terwijl de ander enkelglas heeft. Gaat de
Minister, ook gezien de eerder aangenomen motie over E-, F- en G-labels
en puntentelling, hierop ingrijpen, zodat verhuurders dit actiever moeten
beoordelen?
Voorzitter, dan het laatste punt. We moeten juist meer huizen bouwen.
De voorzitter:
Excuus, er is een interruptie van de heer Grinwis, van de ChristenUnie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik zag dat er aan de overkant een pleidooi van de VVD was waarbij de SP
begon te knikken. Dat is inderdaad een ontroerend moment.
De heer Nijboer (PvdA):
Haal de zakdoeken maar tevoorschijn!
(Hilariteit)
De voorzitter:
Meneer Grinwis, gaat u door.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Even voor de publieke tribune: de wet wordt aangescherpt. Mijn vraag ziet
hier ook wel op. Je kunt inderdaad de boetes verhogen, maar dan ben je
nog afhankelijk van handhaving. Zou de huurder – ze heette Corina, geloof
ik – niet het recht moeten hebben om aan die verhuurder te vragen: kom
eens met dubbelglas en andere maatregelen over de brug. Zo hoef je niet
tot 2030 of tot sint-juttemis te wachten tot je woning eens een beetje
wordt verbeterd en verduurzaamd. Hoe kijkt de heer De Groot daartegen
aan?
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik maak me niet zo veel zorgen hoor, als de SP begint te knikken. We zijn
samen naar Wenen geweest en daar hebben we ook mooie dingen gezien.
Mevrouw Beckerman (SP):
Haha, dat klinkt echt heel fout nu. Wat hebben we gedaan in Wenen?
(Hilariteit)
De voorzitter:
What happens in Wenen ...
De heer Peter de Groot (VVD):
Even op het punt van de heer Grinwis. Mijn pleidooi gaat erover dat
bewoners, huurders, soms ook zelf dingen doen. Dan is het eigenlijk heel
erg gek dat ze wel drie, vier of vijf jaar moeten wachten totdat er een
herbeoordeling plaatsvindt. Sterker nog, dan wordt er geld ingezameld en
gaan ze zelf een herbeoordeling doen, om er maar voor te zorgen dat die
huur wordt aangepast. Het is dus eigenlijk een heel gek systeem. Mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

34

vraag aan de Minister gaat er dus vooral over dat als er aanpassingen zijn
gedaan, of gedaan worden, die beoordeling plaatsvindt.
Ik denk dat het geen antwoord is op uw vraag of ik bereid ben om dingen
te verplichten, bijvoorbeeld als de huurder zegt: het tocht hier door mijn
huis heen. Ik heb hier al gezegd dat ik schimmels en tocht in huizen niet
zo’n goed idee vind. Dus ik denk dat we op dat punt wel nader tot elkaar
komen.
De voorzitter:
Dank u wel. U was met uw afronding bezig, meneer De Groot.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ja, dit is de afronding. Daarna zou ik de beurt graag willen doorpassen
naar mijn collega, de heer Minhas. We moeten juist meer huizen bouwen.
Dat staat onder druk, niet alleen door stijgende bouwkosten maar ook
door de onzekerheid van nieuwe regels vanuit het Rijk, door stijgende
rentes en niet in de laatste plaats door de vorige week vervallen bouwvrijstelling, waar we het net al over hadden. Er zullen meer experts nodig zijn
om te kunnen bouwen, terwijl gemeentes grote moeite hebben met het
vinden van experts. Ik kom daarom in de tweede termijn met een
amendement dat voor volgend jaar extra geld reserveert voor de inzet van
extra experts. Daarmee kan het Rijk gemeenten helpen om meer mensen
aan te nemen en procedures in ieder geval niet te laten vertragen en
misschien wel te versnellen, en door te bouwen. We moeten namelijk
doen wat nodig is om de bouw aan de slag te houden. We mogen niet
verslappen, zeker ook niet voor al die mensen met een middeninkomen,
die nu tussen wal en schip dreigen te vallen. Dat mogen we in Nederland
niet laten gebeuren.
De voorzitter:
Dank u wel. Zag ik nou nog een schijnbeweging bij de heer Klaver? Dat is
zo. De heer Klaver voor een vierde interruptie.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik heb er altijd waardering voor als amendementen worden ingediend
door de collega’s, want dat hoort bij het hele wetgevings- en begrotingsproces. Op zich heb ik hier sympathie voor. Maar ik heb hier wel een vraag
bij: is het probleem bij de gemeenten nou «geld» of «capaciteit»? We
kunnen hier zo veel geld vrijmaken als we willen, maar leidt dat er dan
ook echt toe dat de capaciteit groter wordt? En de andere kant is ook
waar: als we dit geld daarmee bestemmen voor de gemeenten, hoe
zorgen we er dan voor dat we de capaciteit werkelijk vergroten? Welke
analyse ligt er onder dit amendement?
De voorzitter:
De heer De Groot: geld of capaciteit.
De heer Peter de Groot (VVD):
Voordat we met elkaar in een semantische discussie komen over de vraag
of de mensen er wel zijn en of het geld dan wel goed wordt besteed, zeg
ik: de signalen die mij bereiken zijn dat er nog wel een tandje bij kan wat
betreft de flexpools – zo heten die – die het Rijk de komende jaren inzet,
zeker nu met het nieuwe probleem. Die vraag komt ook voort uit
bijvoorbeeld provincies en grote gemeenten, maar zeker ook uit de 50
middelgrote gemeenten in Nederland, waar ook vraag is naar dit soort
experts maar waar ze die moeilijk ingezet krijgen. Ik denk dat er met het
kleine beetje extra geld dat we hebben, meer inhuur kan zijn om vooral
die gemeenten te bedienen vanuit het Rijk. Ik maak het nog even heel
concreet. Vaak hebben gemeenten, zoals die middelgrote gemeenten, niet
de mogelijkheid om zo’n expert aan te nemen, op de payroll te zetten. Dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

35

is het heel erg fijn dat ze geld hebben om vanuit een flexpool mensen in
te zetten of misschien, als het nodig is, externen in te huren. Dat is het
antwoord.
De voorzitter:
De heer Nijboer voor een – even kijken – derde interruptie.
De heer Nijboer (PvdA):
Nou, de tweede, toch? Die eerste was een doorvraag. Zo heb ik het zelf
geteld, voorzitter.
De voorzitter:
Neeneenee. Die hebben we al samengevoegd. Meneer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
De VVD vraagt waar de passie van de Minister is. Dat is nogal wat. Dat is
nog net geen onvoldoende. De VVD heeft het weleens eerder aan
bewindspersonen gevraagd. Ik heb nooit zo’n probleem met de passie van
de Minister, want daar mankeert volgens mij niet zo vreselijk veel aan. Het
mankeert veel meer aan iets anders. Soms is het geld, soms is het
doorzettingsmacht en soms zijn het andere zaken. Wat ik niet zo goed
snap aan de amendementen die de coalitie vandaag heeft ingediend, is
het volgende. Ik hoor gemeentebestuurders alleen maar zeggen: «De
Woningbouwimpuls is hartstikke goed, maar we hebben eigenlijk te
weinig geld. We moeten zo veel woningen bouwen. We krijgen dat
helemaal niet voor elkaar.» Nu wordt er door de VVD drie keer een greep
gedaan uit dat geld voor de gemeenten om de woningbouw te realiseren.
Denkt u nou dat dat geweldig helpt? Ik ben zeer voor al die amendementen over wooncoöperaties, flexpools en wat al niet meer. Ten aanzien
van premie A-woningen hebben we in het verleden zelfs initiatief
genomen met het CDA. Dat is hartstikke goed, maar ik zou zeggen: haal
dat geld dan ergens anders vandaan. Pak het niet van gemeenten af. Daar
brengt u een gepassioneerde Minister toch ernstig mee in de problemen.
De heer Peter de Groot (VVD):
De Woningbouwimpuls wordt inderdaad ingezet om woningbouwprojecten vlot te trekken in gemeenten. Maar er zitten ook elementen in, in
ieder geval in het amendement dat ik namens de VVD indien, die we weer
aan de gemeenten geven. Het is dus niet zo dat we het weghalen bij
gemeenten, maar we zeggen het volgende. We zien een probleem. Het is
fijn als daar regie op gevoerd wordt. Daar is ook vraag naar. Daarom
zetten we dat geld specifiek daarvoor in. Het is dus niet zo dat we het geld
afpakken van gemeenten. Zo zou ik het zeker niet willen noemen. Ze
krijgen het via de besteding rond de flexpools namelijk weer direct terug.
De heer Nijboer (PvdA):
Maar dat is toch een sigaar uit eigen doos? Eerlijk gezegd is deze coalitie
daar wel meester in. Het geld voor de Woningbouwimpuls kwam al uit het
Gemeentefonds zelf. Ik steun die mooie initiatieven echt, hoor, dus ik vind
het best een moeilijk dilemma hoe ik straks moet stemmen. Maar het
wordt aan de achterkant gehaald. Het is eigenlijk al te weinig en het loopt
al vast. De VVD zegt daarvan ook: Minister, schiet nou toch eens op; wees
eens ambitieuzer. Maar het komt eigenlijk meer in de problemen en in het
gedrang. Waarom heeft u geen amendement gemaakt om het ergens
anders uit te halen? Denk aan een verhoging van de winstbelasting,
alcoholaccijnzen of weet ik veel wat. Je kunt van alles en nog wat
verzinnen waarmee we het kunnen betalen. Waarom haalt u het nou
precies bij de woningbouwgelden voor gemeenten weg?
De heer Peter de Groot (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

36

Ik zou niet graag in herhaling vallen met mijn antwoord. Ik blijf daar toch
bij. Ik denk niet dat we het weghalen bij gemeenten. Ik denk dat we het
juist meer in lijn brengen met waar de prangende noodzaak zit om het
geld aan te besteden, ook in het licht van de accenten die we hier
aanbrengen. Daar wil ik het bij laten, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Boulakjar wenst een vierde interruptie te plegen of
klopt dat niet? Jullie zijn heel goed met interrupties, dus ik zit echt niet te
leuren voor meer, hoor.
De heer Boulakjar (D66):
Het schiet me nu inderdaad te binnen welke vraag ik wilde stellen.
De heer Minhas (VVD):
Voorzitter, zal ik dan maar beginnen?
De voorzitter:
Nee, de heer Boulakjar heeft een serieuze interruptie. Dat is de vierde.
De heer Boulakjar (D66):
Ja, dat is dan de een-na-laatste, toch? Ja. Mijn vraag gaat over de
flexpools. Ik herken het probleem. Ik spreek heel veel wethouders en
mensen in het land die zeggen: we hebben echt een groot probleem rond
de ambtelijke capaciteit. Ik denk dat het probleem vooral ligt bij de
kleinere gemeenten, de M50. Dat is een organisatie die ik regelmatig
spreek. Beziet het amendement ook meer ruimte voor die kleinere
gemeenten? Want in de M50-gemeenten is heel veel ruimte om die
woningen te bouwen. Ze willen heel graag, maar ze zeggen: onze mensen
worden min of meer weggekocht door de grotere gemeenten, de G4. Ik
hoor wat gelach aan de linkerkant. Het zal vast grappig zijn. Kan de heer
De Groot daarop reflecteren?
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik heb daar zonet in de beantwoording van de vraag van de heer Klaver al
op gehint. Juist voor gemeenten die bijvoorbeeld zelf niet in staat zijn om
voor een enkel groot woningbouwproject ambtenaren aan te nemen, is de
flexpool van groot belang. «Flexpool» is een beetje een technische naam,
maar het is gewoon een koppel van mensen die veel kennis in huis
hebben en die je kan inzetten ter ondersteuning van die gemeenten. Ik
denk dus dat het een heel mooi instrument is. Ik denk ook dat het juist
voor die kleinere gemeenten een heel mooi instrument is om op in te
zetten, om die te ondersteunen en om daar de snelheid te houden in het
bouwen van woningen. Dat betekent overigens wel, en dat zullen we ook
aan de Minister moeten vragen, dat hij dit goed gaat coördineren. We
kunnen hier mooie verhalen houden, maar als de Minister zich alleen inzet
voor die zeventien grootschalige verstedelijkingsgebieden, dan zijn we
nog niet waar we willen zijn. Daarmee stel ik ook gelijk die vraag aan de
Minister.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik nu toch echt het woord geven aan de heer Minhas
voor het onderdeel Ruimte.
De heer Minhas (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Ik kon bijna niet meer wachten om te beginnen; ik
ben blij dat het lukt. Deze zomer las ik het boek «Met voorbedachten rade.
De sluipmoord op de open ruimte». Daarin wordt nauwkeurig beschreven
hoe het autonome ruimtelijkeordeningsbeleid in Vlaanderen – gelukkig
niet in Nederland – heeft bijgedragen aan verloedering en verslonzing van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

37

de leefomgeving aldaar. Hoewel het alweer een tijdje geleden is dat wij in
Nederland en in deze Kamer hebben gesproken over ruimtelijke ordening
hebben we hier gelukkig geen Vlaamse toestanden. Dit onderwerp en de
manier waarop we ruimtelijke ordening tot op heden hadden georganiseerd leek behoorlijk goed te gaan, maar de wereld verandert. Niet alleen
de wereld verandert, maar ook Nederland verandert. Daarom is de VVD
blij dat ruimtelijke ordening weer op de nationale agenda staat, want dat
is broodnodig.
Voorzitter. De VVD ziet onder goede ruimtelijke ordening het beleid voor
onze leefomgeving dat gericht is op een veilige en gezonde leefomgeving
met goede omgevingskwaliteiten. Dat beleid moet ervoor zorgen dat het
welzijn van niet alleen mensen, maar ook van dieren – zeg ik met een
schuin oog naar mevrouw Van Esch – beter wordt en bijdraagt aan
leefbare steden en dorpen, met ruimte voor natuur en landbouw, met
bloeiende en schone economische bedrijvigheid, want het gaat niet alleen
maar over wonen. Het moet ook een beleid zijn waarin sprake is van en
ruimte is voor regionale differentiatie, want de Randstad is anders dan
onze regio.
Voorzitter. De opgave om dit te bereiken is groot. We hebben te lang
gedacht dat we met sluiproutes problemen konden oplossen die zich uit
het niets voordeden. Het is des te meer noodzakelijk dat een Minister die
de baas is over de ruimte in Nederland zijn rol ook serieus oppakt. Dat hij
dat ambitieus doet, daar zal niemand over van mening verschillen, maar
bij zijn rol als regisseur en stuurman kan er nog wel een tandje bij, wat de
VVD betreft. Deze Minister is systeemverantwoordelijk voor het goed laten
verlopen van processen op het gebied van omgevingsbeleid en onze
ruimtelijke ordening, ongeacht wie er uiteindelijk decentraal verantwoordelijk is voor het resultaat of voor de doelen die worden nagestreefd.
Daarnaast moet de Minister als stuurman aan de slag om de nationale
belangen uit de Nationale Omgevingsvisie die we nu hebben en uit het
regeerakkoord te realiseren.
Voorzitter. Mijn collega De Groot benadrukte al wat er allemaal moet
gebeuren om bijna een miljoen woningen te bouwen in 2030. Dat is het
nationale belang. Dat de Minister in gesprek is met provincies om dit doel
te vertalen naar beleid klinkt natuurlijk hartstikke goed, maar geeft de VVD
niet per se het vertrouwen dat we daarmee die doelen daadwerkelijk gaan
halen. Het geeft eigenlijk meer heimwee naar de Vierde Nota Ruimtelijke
Ordening, waarbij de rijksoverheid een echte visie presenteerde en
tegelijkertijd veel verantwoordelijkheid gaf aan lokale overheden. We
zagen een rijksoverheid die verantwoordelijkheid nam door grootschalige
woningbouwlocaties aan te wijzen in de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening
Extra. Ik zie de heer Nijboer kijken, want het was de PvdA-minister Jan
Pronk die het helaas niet lukte om de Vijfde Nota Ruimte door de Kamer te
krijgen. Maar anno 2022 is het misschien wel meer dan actueel om aan
zo’n Vijfde Nota Ruimte te werken. Ik was even benieuwd hoe de Minister
daarnaar kijkt. Zoals we het nu doen, heeft de VVD niet per se het
vertrouwen dat we de doelen op het gebied van ruimte allemaal gaan
realiseren. Daadkracht: er is daadkracht nodig van hogerhand om
instrumenten in te zetten. Ik weet dat de Minister werkt aan een instrumentarium, waaronder de wet over het versterken van de regie op
volkshuisvesting, maar we hebben nog geen idee hoe dat eruit komt te
zien. Ik was even benieuwd hoe de Minister aankijkt tegen een Vijfde Nota
Ruimte van Minister Hugo de Jonge.
Voorzitter. In aansluiting hierop wil ik het hebben over het programma
NOVEX. Volgens de Minister moet dat allemaal landen in de Nationale
Omgevingsvisie. Over de ambities om ruimtelijke ordening op nationaal
niveau te herstellen, zei emeritus-hoogleraar Friso de Zeeuw: een
voltreffer, precies wat we nodig hebben. Maar Nederland is natuurlijk veel
groter dan die NOVEX-gebieden. De focus binnen NOVEX-gebieden ligt
volgens de VVD te veel op de woningbouwopgave in combinatie met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

38

bereikbaarheid. Die NOVEX-gebieden zullen worden afgesloten met een
investeringsprogramma. Daar ligt toch wel een zorg. Nederland is groter
dan de NOVEX-gebieden. Kijk nou bijvoorbeeld naar het landelijk gebied.
Daar bestaan verschillende programma’s naast elkaar. Ik ben benieuwd
hoe het proces eruitziet om ook in het landelijk gebied tot een integrale
afweging te komen voor de opgaven die we daar hebben. Het kan
natuurlijk niet zo zijn dat de middelen op gaan aan de NOVEX-gebieden,
terwijl, nogmaals, Nederland veel groter is dan NOVEX-gebieden.
Voorzitter. Tot slot bespreek ik nog een aantal zaken. De VVD-fractie wacht
met smart op de brief over «bodem en water sturend». Ik denk dat de
fractie van de Partij voor de Dieren dat ook doet, als ik mevrouw Van Esch
zojuist goed heb gehoord. Maar de bouwtrein, de papieren tijger, van de
Minister dendert ondertussen keihard door. Wij hebben nog geen idee
welke rol bodem en water daar nou precies in gaan spelen. De Minister
heeft met provincies een afsprakenkader ontwikkeld voor de manier
waarop het synchroniseren van de ambitie ten aanzien van bodem en
water uiteindelijk moet leiden tot het realiseren van woningbouwplannen.
Kan hij bevestigen dat woningbouwplannen hoogstens aangepast worden
en niet plotsklaps van de kaart zullen verdwijnen op het moment dat die
brief verschijnt?
Voorzitter. Verder ga ik in op de Omgevingswet. Gemeenten, waterschappen en provincies wachten met smart op de invoering daarvan.
Natuurlijk wil ook de VVD dat dat digitale stelsel op een goede manier
functioneert, maar kan de Minister toelichten wat hij de komende
maanden gaat doen om verdere vertraging te voorkomen?
Voorzitter. Afsluitend wil ik zeggen: procedures zijn de grootste belemmering voor de realisatie van bouwprojecten. De Minister komt nog met
een brief hierover. Kan de Minister ...
De voorzitter:
Excuses, meneer Minhas. Ik wilde u even tot het einde laten gaan, want u
zegt al een paar keer «tot slot». Meneer Minhas, dit is uw laatste zin.
De heer Minhas (VVD):
De Minister komt nog met een brief over de belemmeringen bij bouwprojecten. Kan de Minister een tipje van de sluier oplichten van de kansen die
hij ziet om procedures te verkorten en te simplificeren?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is er in ieder geval een interruptie van de heer Grinwis
van de ChristenUnie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Wat betreft dat «water en bodem sturend»: we wachten allemaal met
smart. Volgens mij komt er eind van de week een soort witte rook. Dan
zullen we er wel een apart debat over krijgen. Maar voor nu heb ik de
volgende vraag, want ik probeer het toch een beetje bij elkaar te brengen.
Kijk, we zitten hier niet voor de korte termijn en niet voor de volgende
verkiezingen of voor wat dan ook. We zitten hier voor de lange termijn.
Zeker bij water en bodem en bij klimaatverandering moeten we echt 100
en misschien wel 200 jaar vooruit proberen te kijken, hoe moeilijk dat ook
is. Mijn vraag is hoe het betoog van de heer Peter de Groot om buitenstedelijk zo veel mogelijk te ontwikkelen, zich verhoudt tot de vraag van
collega Minhas aan Minister De Jonge om hoogstens bestaande,
geplande projecten aan te passen, maar die niet te schrappen, die niet van
de kaart te halen. Hoe verhouden die zich nou tot elkaar? Er is «water en
bodem sturend» en het rekeninghouden met een zeespiegelstijging en
rivierafvoeren die we niet helemaal kennen, waarbij we onzekerheid
hebben over wat wanneer in de tijd gaat optreden. Maar op enig moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

39

moet je wel de consequenties voor de ruimtelijke ordening meenemen.
Dat is niet alleen zo als het gaat om klimaatbestendig bouwen, maar ook
als het gaat om het klimaatbestending kiezen van locaties. Hoe verhouden
die twee betogen zich nou tot elkaar? Hoe verhoudt het betoog van de
heer De Groot zich tot het verzoek van de heer Minhas aan Minister De
Jonge om alleen maar wat aanpassingen in bestaande projecten te doen,
maar never nooit een grootschalig project te schrappen? Dat vind ik niet
helemaal verantwoord en dat kan de heer Minhas niet uitleggen aan zijn
achterkleinkinderen over 100, 150 jaar.
De voorzitter:
Of u iets kan uitleggen aan uw achterkleinkinderen over 100, 150 jaar,
meneer Minhas.
De heer Minhas (VVD):
Als ik er dan nog ben, ga ik het zeker proberen. Ik snap de vraag van de
heer Grinwis. Volgens mij sluiten het betoog dat ik zelf heb gehouden en
het verhaal van de voorgaande spreker, in dit geval collega De Groot,
elkaar niet uit. Een van de ambities die ook bijvoorbeeld waterdeskundigen, klimaatdeskundigen aangeven, is als volgt. Zij zeggen: je moet
bekijken of je ook in de regio meer kan bouwen. Dat sluit exact aan op
datgene wat collega De Groot zei. In mijn bijdrage zeg ik alleen dat we
momenteel plannen hebben gezien die tot 900.000 woningen leiden,
waarvan heel veel in de Randstad. Ik weet dat de Randstad onder druk
staat. Maar in plaats van het schrappen van die bouwplannen, kunnen we
ook bekijken: hoe kunnen we die bouwplannen toekomstbestendig
maken? Dat kan natuurlijk ook door investeringen te doen in het Deltaprogramma. Dat gaat niet alleen maar over het bouwen van woningen
klimaatbestendig maken. Nee, misschien moeten we nadenken over hoe
de kustversterking er over 100 of 200 jaar uitziet. Dat zou ik van de
Minister willen horen. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer De Groot? De heer De Groot wenst ook een reactie
erop te geven. Dat vind ik eigenlijk ... Nee, dat gaan we niet doen. Dat zou
wat gek zijn. Ik denk dat we hiermee aan het einde komen van de inbreng
van de heer Minhas. Of was er nog wel iemand anders? Ik zie af en toe
mensen wijzen, maar dan kan ik het niet goed lokaliseren. Het lijkt erop
dat er niet een extra interruptie is.
Dan wil ik nog even een procedurevoorstel doen. We zijn inmiddels een
goede twee uur bezig met elkaar. Ik stel voor dat we de inbreng van de
zijde van de Kamer in de eerste termijn helemaal door laten lopen tot aan
de lunchpauze en de Minister de lunchpauze kan gebruiken om zijn
antwoorden voor te bereiden. Direct na de lunchpauze beginnen we dan
met de eerste termijn van de Minister. Kan iedereen dat volgen? Ik zou
dan nog wel even willen voorstellen – want ik zou er zelf ook wel behoefte
aan hebben – om heel kort een kleine schorsing te hebben van twee
minuten of zoiets, dus tot 12.10 uur. Dan beginnen we daarna met de
bijdrage van mevrouw Beckerman.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Goed. Ik zie dat enkele Kamerleden nog niet aanwezig zijn, maar het
belangrijkste Kamerlid, op dit moment, is mevrouw Beckerman, want zij
gaat met haar eerste termijn beginnen. De Minister is ook weer aanwezig,
dus ik stel toch gewoon voor om te beginnen.
Mevrouw Beckerman, aan u het woord voor uw eerste termijn.
Mevrouw Beckerman (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

40

Ik had ook wel gehoopt op wat aandacht van de Minister. Kijk!
De voorzitter:
Minister en mevrouw Van der Plas, even aandacht voor collega
Beckerman alstublieft.
Mevrouw Beckerman (SP):
Het is wooncrisis en voor velen wordt die crisis alleen maar dieper. In
deze begroting staan zeker goede maatregelen, maar we lopen achter de
feiten aan, want het is te laat en te weinig en het doet nog te weinig om
het recht op wonen voorop te stellen. We krijgen hier allemaal dagelijks
berichten waaruit blijkt hoe diep de wooncrisis mensen in hun leven raakt.
Mensen zijn wanhopig, omdat ze hun doorwaaiwoning niet meer kunnen
verwarmen door de hoge energierekening. Mensen betalen zich blauw
voor een woning in de vrije sector, maar na afloop van hun tijdelijke
contract worden zij rücksichtslos op straat gezet. Jongeren moeten
eindeloos thuis blijven wonen, omdat er door de afbraak van de afgelopen
jaren geen betaalbare woning te vinden is. Wonen hoort een recht te zijn,
maar na twaalf jaar Rutte is het een loterij geworden.
Eén van de vele berichten die we kregen, wil ik graag voorlezen, omdat
het goed laat zien hoe dezelfde mensen de klappen vangen van crisis op
crisis en hoe ontwrichtend dat is. Dit is de uitgeprinte mail. Ik citeer.
«Wij zijn een stel zestigers met een klein bedrijfje. We hebben daar sinds
twaalf jaar redelijk van kunnen rondkomen. We wonen in een oud huis,
sinds 30 jaar, in Rotterdam. Recent is ons pand verkocht aan een
vastgoedontwikkelaar, die er dure appartementen van wil maken. We
betalen nu een sociale huur. Er is jarenlang achterstallig onderhoud, waar
niets mee gedaan wordt. Vanwege knelpunten zijn we al een jaar in
onderhandeling. ARP, de verhuurder, wil ons eruit hebben en schuwt niet
om te intimideren. We moeten tekenen voor een nieuw huurcontract en
dan ons huis uit per 2024. We verliezen onze huurdersrechten. We kunnen
nergens heen. In eerste instantie hadden we «ja» gezegd, maar via
Woonnet vallen we steeds buiten de boot. Geen kinderen, te oud,
enzovoort, enzovoort. Tevens weigert ARP om eerst het achterstallig
onderhoud te repareren. Omdat ons bedrijfje verbonden is met de directe
lokale omgeving, kunnen wie niet in een randgemeente gaan wonen.
Daarbovenop wonen we in een huis met meer bewoners – maar één
energiemeter, dus één energiecontract – inclusief een oude man die
elektrisch stookt, waar wij dus aan meebetalen. Bovendien staat een deel
van het pand leeg. Wij zijn genoodzaakt om het gas te laten afsluiten over
een paar weken, want we kunnen geen € 850 aan energie gaan betalen.
Dagelijks speur ik op Woonnet naar een huis, zonder resultaat. Het lijkt
een loterij. We staan twaalf jaar ingeschreven. Hier in de buurt zie ik
pandjes leegstaan. Soms voor jaren. Die kunnen prima gebruikt worden.
We zouden zo graag zonder al die stress oud willen worden.»
Voorzitter. Dit is natuurlijk maar één voorbeeld, maar het laat wel zien hoe
erg het mis is en hoe crisis op crisis steeds dezelfde mensen raakt. Dit is
natuurlijk het gevolg van jarenlang geloven dat wonen een markt is.
Voorzitter. Hoe schril is het contrast met Wenen? Tijdens het debat over de
woonbegroting van 2019 pleitte de SP voor een woonoffensief zoals in
Wenen. Wij roemden dat zij – in tegenstelling tot Nederland – hun traditie
van trotse volkshuisvesting niet hadden verkwanseld en verpatst. Dit jaar
waren we er met verschillende leden van deze commissie. We zagen het
resultaat van het woonoffensief: midden in de stad betaalbare sociale
huur, heel veel groen, betaalbare kinderopvang, gemeenschappelijke
voorzieningen, dakterrassen, keukens, bibliotheken, maar ook ruimte om
een bedrijf te starten, een appartementsgebouw met een zwembad op het
dak, juist ook voor de vuilnisman of de schoonmaakster. De beste
architecten bouwen er de mooiste buurten, toegankelijk voor iedereen,
betaalbaar en duurzaam. Ze keken ons echt ongelovig aan toen we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

41

vertelden over de eindeloze wachtlijsten en over huren die meer dan de
helft van je inkomen kosten of dat bouwen voor sociale huur voor brede
lagen van de bevolking niet zou mogen van Brussel.
Een stad voor mensen waar niet alleen huizen, maar gemeenschappen
worden gebouwd: het kan dus wel. Ook hier, maar dan moet de politieke
wil er zijn. Het begint met de vraag of we wonen echt gaan zien als het
recht dat het is en dan alles gaan doen om ervoor te zorgen dat iedereen
dat recht ook heeft. Dat kan als we zorgen dat woningbouwcorporaties
weer kunnen gaan bouwen en verhuren aan brede lagen in de samenleving. Eindelijk komt er een einde aan de verhuurderheffing. Chapeau!
Absoluut. Huurders hebben 13 miljard betaald voor een economische
crisis waar zij part noch deel aan hadden. En waar de Minister met veel
bombarie de verhuurderheffing veel te laat afschaft, blijkt dat maar het
halve verhaal te zijn. Woningcorporaties gaan de komende jaren zo veel
winstbelasting en ATAD, een belasting voor belastingontwijkende
multinationals, betalen, dat ze naar schatting net zo veel gaan betalen als
ze in 2016 aan verhuurderheffing betaalden. De Minister stuurde daarover
een brief. Ik had daarbij heel erg het gevoel dat we weer in dezelfde
discussie zitten als die we hier jarenlang hebben gehad over de verhuurderheffing. Het begint met de vraag waarom de Minister woningbouwcorporaties nog zou belasten alsof het bedrijven zijn, zelfs alsof het belastingontwijkende multinationals zijn. Er komt namelijk meer geld vrij als we die
belastingen afschaffen.
We hebben hier een amendement voor ingediend. Schaf de winstbelasting en ATAD voor woningbouwcorporaties af. Doe niet alsof het niet
kan. In Engeland, Ierland, Denemarken, Frankrijk en Oostenrijk heffen ze
bij sociale huisvesters geen winstbelasting. Doe niet alsof het niet nodig
is. De problemen voor sociale huurders zijn groot. De huren zijn te hoog.
Er zijn nog steeds woningen met enkelglas, schimmel en gevaarlijke loden
leidingen. We hebben eindeloze wachtlijsten.
Voorzitter. Wonen moet weer betaalbaar worden. Wij vinden de plannen
van het kabinet nog onvoldoende. Het is absoluut goed dat het kabinet de
plannen om de huren van sociale huurwoningen te verlagen een jaar naar
voren haalt. Een compliment daarvoor, maar waarom geldt dit voor zo’n
beperkte groep? Ik wil even terug naar de mensen die de brief hebben
geschreven. Ook zij huren volgens sociale huur, maar omdat hun huis
verkocht is aan een projectontwikkelaar krijgen ze de huurverlaging niet.
Het waren niet deze mensen die hun huis hebben verkocht; dat was Stef
Blok. Hij reisde zelfs naar Azië om sociale huurwoningen te verkopen aan
beleggers. Nu zegt Minister De Jonge tegen huurders die daarvan de
dupe zijn: ik dupeer u nogmaals en geef u niet dezelfde huurverlaging die
u wel had gekregen als uw woning niet was verpatst. Is de Minister bereid
om ook sociale huurders die niet bij een corporatie huren recht te geven
op deze huurverlaging?
Voorzitter. De huurverlaging geldt ook niet als je meer dan 120% van het
sociaal minimum verdient, terwijl we zien dat juist deze groep ook voor
heel veel andere regelingen niet in aanmerking komt. Tot overmaat van
ramp wil de Minister ook nog eens de huurtoeslag hervormen. Het Nibud
concludeert dat twee derde van de huurders met huurtoeslag bij die
verandering slechter af is. Zij zeggen dat 64% van de huurtoeslagontvangers de minimale onvermijdbare uitgaven dan niet meer kan betalen.
Laat dat tot je doordringen. 64% van de mensen met huurtoeslag kan
straks dus niet meer zijn minimale uitgaven betalen. Kan de Minister
vandaag toezeggen dat dit plan, na die snoeiharde kritiek, direct van tafel
gaat? Wil de Minister de leeftijdsgrens voor huurtoeslag verlagen? Een
goed deel van het plan is dat huurtoeslag ook beschikbaar wordt voor
mensen vanaf 21 jaar, maar kan die grens verder worden verlaagd?
We krijgen nu veel wanhopige berichten over de hoogte van de huur van
mensen die huren in de vrije sector. Ze zitten in slecht geïsoleerde
woningen, waar ze vaak meer dan € 1.000 voor betalen. Zij hebben er niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

42

zo veel aan als de Minister in 2024 iets wil doen voor nieuwe huurders
met een huur tót € 1.000. Wat gaat de Minister voor juist deze groep
doen?
Voorzitter. Dan kwaliteit. Jaar na jaar vragen wij hier aandacht voor de
kwaliteit van huurwoningen. Elk jaar hebben we amendementen
ingediend om meer woningen te verbeteren en te verduurzamen,
bijvoorbeeld om gratis zonnepanelen te leggen op zo veel mogelijk
woningen. Deze voorstellen zijn keer op keer weggestemd. De brief die ik
net voorlas, maakte ook pijnlijk duidelijk hoe heftig dat achterstallige
onderhoud is en wat dat betekent voor je energierekening. Deze mensen
hebben een gezamenlijke energiemeter en willen zichzelf van het gas
laten afsluiten. Je ziet hier weer dat huurders klappen krijgen van een
crisis waar zij part noch deel aan hebben.
De meest cruciale maatregel, het nú vervangen van enkel glas door
HR++-glas, wordt nog steeds niet genomen. We kunnen hier vanavond
toch niet naar buiten lopen zonder dat dit geregeld is? Het regelen via de
puntenaftrek werkt niet. Zorg daarom dat het nu echt aangemeld wordt
als gebrek, maar zorg er vooral voor dat er collectief zo veel mogelijk
enkel glas vervangen wordt. Dat helpt mensen die de energierekening niet
kunnen betalen, maar is ook goed voor het klimaat en zorgt dat we minder
afhankelijk kunnen worden van gas. Dat is het minste wat we kunnen
doen, maar er is meer nodig. Mensen kunnen niet wachten tot 2030. Wil
de Minister het ook mogelijk maken dat ook huurders in de vrije sector
verduurzaming en aanpak van gebreken kunnen gaan afdwingen?
Voorzitter. Dan over de bouwplannen. Daarover zijn de zorgen heel groot.
De Minister heeft ze met veel bombarie gepresenteerd, maar zoals
voorgaande sprekers ook al zeiden: ze lijken ernstig onder druk te staan.
Met mogelijke nieuwe economische tegenslagen en de stikstofuitspraak
hangen er nieuwe donkere wolken boven. Wij maken ons ernstig zorgen
over welk deel van de te bouwen woningen betaalbaar wordt. We zien nu
al grote gemeenten die morrelen aan dat percentage. We zouden daarover
toch echt meer zekerheid willen van de Minister. Dat geldt ook voor de
aanpak van leegstaande ruimten. De Minister zegt straks waarschijnlijk dat
hij al met een aanpak is gekomen, maar we zien dat grote gemeenten,
zoals Rotterdam – ik verwijs weer naar de brief – nog steeds geen
leegstandsverordening hebben. Waarom pakken we dat niet landelijk aan?
Voorzitter. Dan iets opvallends. Ik vond het mooi dat in het coalitieakkoord
ruimte wordt gecreëerd voor alternatieve woonvormen en coöperatieve
woonprojecten die door bewoners zelf kunnen worden ontwikkeld, maar
uit de beantwoording van onze vragen bleek nog het tegenovergestelde.
Zelfs de subsidie voor Cooplink, die die mensen ondersteunt, gaat
stoppen. Waarom starten we geen garantiefonds, zodat mensen zelf een
wooncoöperatie op kunnen zetten?
Voorzitter. Dan een onderwerp dat ons erg na aan het hart gaat: de
opkoop van vakantieparken. We hebben hier al heel vaak aandacht voor
gevraagd en dat blijven we doen totdat het geregeld is. We horen
verhalen van mensen die vaak jarenlang hun eigen stacaravan of chalet
op een camping hebben gehad, maar er dan rücksichtslos weg moeten
omdat er luxe vakantievilla’s komen; ze moeten wijken voor de rijken. Dat
zijn heftige verhalen. Dat is niet alleen slecht voor deze mensen, maar ook
voor de natuur en het landschap. Er blijkt nu dat het aantal hotels,
recreatiewoningen, stacaravans en chalets direct grenzend aan stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden in vijf jaar tijd is verdubbeld. Laat dat de
druppel zijn voor deze Minister om hier eindelijk mee aan de slag te gaan.
Heel veel van ons hebben het rondetafelgesprek bijgewoond. Wij hoorden
daar een vurig betoog van zowel de Stuurgroep Vitale Vakantieparken als
de vertegenwoordigers van recreanten zelf. Zij waren echt eensluidend in
hun oproep: er moet landelijke wet- en regelgeving komen om mens,
natuur en dier beter te beschermen. Graag een reactie van de Minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

43

Voorzitter. Dan helemaal tot slot. Wonen is een recht. Ik vind het mooi dat
de Minister daar heel veel van zijn brieven mee begint en daar een vurig
pleidooi voor houdt, maar voor heel veel mensen ís wonen nog geen
recht; voor hen is het een loterij. Uit de beantwoording van mijn vragen
blijkt dat er in 2020 – dat waren blijkbaar de meest recente cijfers – slechts
4.800 dakloze mensen zijn gehuisvest. Volgens cijfers van woningmarktonderzoekers hebben we 100.000 dakloze mensen in Nederland. Op deze
manier gaan we nooit de doelstelling om dakloosheid in 2030 uit te
bannen, realiseren. Daar heeft de regering wel haar handtekening onder
gezet. Daarom kondigen wij aan dat we met een initiatiefnota willen
komen om de preventie en aanpak van dakloosheid te verbeteren.
Voorzitter. Daar laat ik het bij in eerste termijn. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Beckerman. Dan wil ik nu graag het woord geven
aan de heer Boulakjar van de D66-fractie.
De heer Boulakjar (D66):
Dank u wel, voorzitter. Iemands toekomst mag niet afhangen van de wijk
waarin zij of hij opgroeit. Iedereen verdient een fijn thuis en een veilige
omgeving, een plezierige wijk met goede scholen, een bibliotheek en
ruimte om veilig te spelen. Ikzelf kom uit een wijk waar de kansen niet
voor iedereen voor het oprapen lagen. Je moest knokken voor een goed
bestaan en je moest soms een beetje harder lopen om kansen voor jezelf
te creëren. Later heb ik als jongerenwerker gewerkt met jongeren in
wijken waar gelijke kansen ook niet altijd vanzelfsprekend waren. Als
volksvertegenwoordiger wil ik blijven knokken voor die jongeren en me
blijven inzetten voor die wijken.
Voorzitter. 2023 staat bijna voor de deur. Het is het jaar waarin een aantal
maatregelen van het coalitieakkoord ingaan die eraan bijdragen om meer
mensen aan een thuis te helpen. Zo schaffen we per 1 januari de
verhuurderheffing af, waardoor woningbouwcorporaties meer ruimte
krijgen om te bouwen en te verduurzamen, en extra kunnen investeren in
leefbaarheid. Ook wordt per 1 januari de jubelton stevig verlaagd. Dat was
een ongelijkmaker die ervoor zorgde dat kopers met minder rijke ouders
op achterstand werden gezet. Ook gaan we eindelijk werk maken van het
tegengaan van louche verhuurpraktijken en woningmarktdiscriminatie via
de Wet goed verhuurderschap, zodat iedereen, ongeacht kleur of
achtergrond, in gelijke mate kans maakt op een huurwoning.
Voorzitter. Ik zie deze punten als goede eerste resultaten van deze coalitie,
maar na dit goede nieuws, is er helaas ook wat minder goed nieuws. Er
pakten zich de afgelopen tijd wat donkere wolken samen boven de
woningmarkt, maar nu lijkt het daadwerkelijk te gaan stormen. De Raad
van State heeft met de uitspraak in de Porthoszaak een streep getrokken
door de stikstofvrijstelling in de bouw. Ik neem aan dat de Minister deze
uitspraak zag aankomen. D66 wil dan ook graag van de Minister horen
hoe hij gaat voorkomen dat deze uitspraak gaat leiden tot enorme
vertraging van nieuwbouwprojecten.
Voorzitter. De Minister moet koste wat kost voorkomen dat de bouw van
betaalbare woningen stil komt te liggen. Te veel mensen wachten nu op
een woning, op een fijn thuis. D66 wil concrete acties op de korte termijn.
Gemeenten moeten nu aan de slag met depositieberekeningen en extra
procedures, maar daar hebben ze de menskracht helemaal niet voor.
Daarom moeten we hen helpen. D66 wil dat de Minister in het kabinet
gaat vechten voor prioriteit voor de woningbouw als het gaat om
stikstofruimte. Breid de landelijke flexpool uit met stikstofdepositieexperts die gemeenten en provincies ondersteunen met het maken van
berekeningen voor woningbouwprojecten. Ik ondersteun van harte het
amendement van collega Peter de Groot hierover. Graag een reactie van
de Minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

44

Want, voorzitter, de woningbouw moet door. Starters en studenten mogen
niet de dupe blijven van deze crisis. Sommige studenten staan inmiddels
langer op de wachtlijst voor een studentenwoning dan dat hun studie
duurt. Er is op dit moment een tekort aan ruim 25.000 studentenwoningen
in Nederland en dit aantal loopt op. Het Landelijk Actieplan Studentenhuisvesting van de Minister was een mooie eerste aanzet, maar weinig
concreet. Er liggen wel concrete plannen. Daarom wil ik van de Minister
weten of hij al helderheid kan geven hoe het staat met de uitvoering van
de motie-Boulakjar/Grinwis over de 2.500 studentenwoningen bij
Kronenburg in Amstelveen. Het is tamelijk bizar dat daar al gebouwen
staan die zo omgeturnd zouden kunnen worden, waar volgens het
bestemmingsplan een gevangenis mag komen of een azc maar geen
studentenwoningen. Dus aan de slag en geef studenten perspectief.
Voorzitter. Studenten staan niet alleen in de kou wat betreft nieuwbouw.
Veel studenten hebben vanwege het woningtekort geen andere keuze dan
een vochtige en tochtige huurwoning te accepteren. Kamers waar verrotte
kozijnen en schimmel – we beginnen vandaag allemaal een beetje op de
SP te lijken – geen uitzonderingen zijn, vaak gehuurd van particuliere
verhuurders. Daarom ben ik erover verbaasd dat particuliere verhuurders
zo weinig gebruikmaken van de isolatie- en verduurzamingssubsidie. Er zit
bijvoorbeeld 152 miljoen in de SVOH-subsidiepot en er is maar € 400.000
van gebruikt. Dit is tamelijk bizar. Een deel van die particuliere
verhuurders laat hun huurders dus onnodig in de kou staan. Daarom wil
mijn fractie vandaag voorstellen om huurders een subsidieaanvraag te
laten indienen, om ze meer recht te geven binnen die SVOH-voorwaarden.
Zo krijgen particuliere verhuurders een extra prikkel om werk te maken
van isolatie en verduurzaming. Ik kom in tweede termijn met een motie
hierover.
Voorzitter. Wij hebben met deze commissie gezien dat huurders ook prima
zelf voorstellen kunnen doen en uitvoeren. We zijn in september op
werkbezoek geweest in Rhenen en hebben daar de kracht en waarde van
wooncoöperaties gezien. Daar hebben bewoners de vrijheid om aan de
slag te kunnen met betaalbare woningbouwplannen en deze daadwerkelijk te realiseren, waar ze niet afhankelijk zijn van projectontwikkelaars
of woningbouwcorporaties, waar winst niet het hoofddoel is maar een
betaalbare woning en een fijne omgeving. Wooncoöperaties kunnen een
volwaardige aanvulling worden naast huren en kopen, niet alleen als
hobby van idealisten, maar breder onderdeel worden van ons volkshuisvestingsbeleid voor starters of bijvoorbeeld voor ouderen. De Minister
heeft gezegd dat hij wooncoöperaties een mooi voorbeeld vindt van een
gemeenschap opbouwen. Ik ben dat zeer met hem eens. Laten we hun
daarom die ruimte en dat vertrouwen geven. Ik roep de Minister op via
een amendement om een ondersteuningsfonds op te zetten zodat
wooncoöperaties de kans krijgen om zich te ontwikkelen tot een
volwaardig alternatief juist voor starters en huurders. Welke rol kunnen
woningbouwcorporaties daarbij spelen? Ik stelde de vraag al aan de heer
De Groot. Kunnen zij bijvoorbeeld voorrang geven aan wooncoöperaties
bij de verkoop van huurwoningen?
Voorzitter. De Minister is hard aan het werk om de woningbouw op te
schalen. Waardering, zoals velen al hebben geuit, voor zijn positieve en
energieke houding, ook bij ferme tegenwind. Maar met alleen bouwen
komen we er niet. Ik zie dat de Minister vooral bezig is met nieuwbouw.
We moeten ook kijken naar een efficiënter gebruik van onze woningvoorraad, optoppen van gebouwen, woningdelen, zoals de hospitaverhuur, en transformatie van bedrijfspanden. Daarom willen we de
Minister oproepen aan de slag te gaan met deze ideeën. Waar wacht hij
nog op? Maak ze mogelijk, want op de huidige manier gaat het te lang
duren om uit de wooncrisis te komen. We hebben niet de luxe om hierin
afwachtend te zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

45

Voorzitter. Dan moeten we het hebben over verduurzaming en isolatie. De
huidige oorlog in Oekraïne en onze energieafhankelijkheid van Rusland
hebben ons nog meer doen beseffen dat we vaart moeten maken met het
isoleren van onze huizen. Ja, de gasvoorraden zijn op dit moment goed
gevuld en ja, we hebben op dit moment een overwegend zachte herfst,
maar we mogen ons hier niet door in slaap laten sussen. Verduurzaming
en isolatie moeten absoluut topprioriteit worden, zeker gezien de hoge
energieprijzen op dit moment. Luxe badkamerverbouwingen of een
uitbouw van een serre kunnen wat ons betreft wel even wachten. Daarom
wil ik de Minister oproepen om een afspraak te maken met Bouwend
Nederland, met de aannemersfederatie, en om verduurzaming en isolatie
te prioriteren. Sommige bedrijven doen dit zelf al en kiezen er bewust
voor om alleen nog maar woningen te isoleren. Zij nemen hun verantwoordelijkheid en dat moet de Minister ook doen wat mij betreft. Geef
mensen de kans om hun energierekening nog verder omlaag te brengen.
Isoleren is geen luxe, maar voor veel mensen een bittere noodzaak.
Op de subsidie voor particuliere verhuurders na gaat het redelijk goed
met andere subsidies. De ISDE-subsidie voor woningeigenaren is zelfs zo
populair dat het budget recent door Minister Jetten is verhoogd met 62
miljoen euro. Maar hybride warmtepompen zijn nauwelijks nog te krijgen.
Mensen wachten een jaar. Ook collega De Groot heeft een hybride
warmtepomp besteld en hij moet er een jaar op wachten. Laten wij de
mensen helpen. Laten wij de heer De Groot helpen en aan de slag gaan.
Mensen willen hun huis isoleren, maar kunnen dat niet. Desnoods moet
het kabinet maar samen met partijen zelf grootschalig inkopen, zoals het
Rijksvastgoedbedrijf heeft gedaan met flexwoningen. Graag een reactie
van de Minister hierop.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer De Groot. Het is jullie derde interruptie.
De heer Peter de Groot (VVD):
Alle gekheid op een stokje. Natuurlijk zit ik al lang te wachten op een
bestelde hybride warmtepomp. Maar ik heb de proef op de som genomen
en ben nagegaan: wat kost dat ding, hoe werkt het en hoe gaat dat? De
wachttijden zijn lang; dat heb ik al eerder in een debat aangeven bij de
Minister. Maar de heer Boulakjar doet een ander voorstel, als ik hem zo
beluister. Hij zegt: overheid, ga nou al de warmtepompen die geproduceerd worden, inkopen en zet ze in een magazijn, dan kun je ze uitdelen
aan degenen die zitten te wachten. Maar dat duurt dan toch alleen maar
langer? Ik probeer even te begrijpen waar het voorstel van de heer
Boulakjar heengaat. Ik zou dat eigenlijk niet zo’n goed idee vinden.
De voorzitter:
Meneer Boulakjar, waar gaat uw voorstel naartoe?
De heer Boulakjar (D66):
Ik begrijp die eerste reactie, een beetje vanuit het marktdenken van de
VVD. Ik begrijp dat. Ik zie daar ook allerlei beren op de weg. Maar we
zitten in een oorlogseconomie. Iedereen wil isoleren en van het dure
Russische gas af. Als je dan een jaar op een hybride warmtepomp moet
wachten, dan is dat tamelijk bizar. Wat ik mooi vond van deze Minister, is
dat hij op een gegeven moment aangaf: weet je, we gaan zelf 2.000
flexwoningen opkopen, of in ieder geval bestellen, om zo de flexwoningmarkt op te schalen. In dat licht zou je ook dit voorstel moeten zien. Ja, er
zijn wat mitsen en maren; ik begrijp dat. Maar ik denk dat je als overheid,
zeker vanuit de regierol die de overheid steeds meer pakt, zo naar het
voorstel zou moeten kijken.
De heer Peter de Groot (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

46

Daar wil ik toch even op reageren, want ineens komt het marktdenken
bovendrijven. Het voorstel dat de heer Boulakjar doet, is dat in ieder geval
niet. Dat maakt ook verder niet uit. Hij refereert aan de overheid die
flexwoningen bestelt. Dat doet ze omdat ze die op eigen grond gaat
zetten. Dus dan moet je ze ook kopen. Dan moet je ze daar neerzetten en
dan kan je zo’n project ook doen. Dus ik probeer het echt goed te
begrijpen. Betekent dit dan ook dat de overheid straks ambtenaren gaat
inzetten die bij je thuis komen om die hybride warmtepomp te installeren?
Ik probeer echt goed te begrijpen hoe dat werkt. Het werkt ongeveer
hetzelfde als wanneer we zeggen: morgenochtend halen we al het brood
uit de fabrieken op, al dat brood leggen we in een dependance en wie het
het hardst nodig heeft – omdat het crisis is – mag dan brood kopen. Zo
komt het een beetje over. Dus ik probeer echt goed te begrijpen wat het
voorstel is en wat we hier überhaupt mee zouden opschieten.
De heer Boulakjar (D66):
Nu gaat ieder klein bedrijf eigenstandig een hybride warmtepomp
bestellen voor iemand in het land, bijvoorbeeld de heer De Groot. In een
oorlogseconomie is op een gegeven moment iedereen op zoek naar een
hybride warmtepomp. Dat zet geen zoden aan de dijk. Dus ik denk vanuit
een stukje regierol dat de overheid misschien niet zelf inkoopt, maar
samen met al die installatiebedrijven en met de Aannemersfederatie
opdrachten uitzet, samen de markt op gaat, samen de boer opgaat om die
dingen naar Nederland te halen. Want daar is grote behoefte aan. We
kunnen niet wachten. Dan heb je soms onorthodoxe maatregelen nodig.
Dat gaat soms ver. Maar de huizen van mensen isoleren is geen luxe,
maar bittere noodzaak.
De voorzitter:
Ik stel voor dat de heer Boulakjar zijn betoog vervolgt.
De heer Boulakjar (D66):
Voorzitter. Terug naar leefbaarheid in wijken en het tegengaan van
woningmarktdiscriminatie. Ik begon mijn verhaal dat ik vanuit mijn eigen
achtergrond in Breda en als jongerenwerker weet hoe het gesteld is met
de leefbaarheid en veiligheid in sommige wijken van ons land. Wijken met
grote werkloosheidsproblematiek, waar veel schooluitval is en waar de
woningen verwaarloosd zijn. D66 heeft zich daarom in het coalitieakkoord
hard gemaakt voor geld voor deze wijken. Dat is ook gelukt. 600 miljoen
voor vier jaar voor het voortzetten van het Volkshuisvestingsfonds. Maar
als wij echt impact willen maken in deze wijken, dan is vier jaar niet
genoeg. Wij pleiten er daarom voor om langetermijnakkoorden af te
sluiten, zodat er langjarig perspectief komt voor deze wijken.
Werkloosheid aanpakken, schooluitval tegengaan, woningen opknappen
en jongeren op het rechte pad houden doe je niet in vier jaar. Dat vergt
een hele lange adem en een langjarige aanpak. Is de Minister bereid om
deze wijken dat perspectief te bieden? Is de Minister bereid om samen
met D66 te kijken of langetermijnakkoorden mogelijk zijn, zodat er
structureel geïnvesteerd kan worden in de leefbaarheid en veiligheid in
onze wijken? Ik overweeg een motie hierover in te dienen.
Voorzitter. Ter afronding roept D66 de Minister op om door te blijven
knokken. Het kabinet moet nog harder aan de slag om een einde te maken
aan de storm op de woningmarkt: geen geitenpaadjes meer, geen
gesputter. Een betaalbaar en goed geïsoleerd huis in veilige buurt voor
iedereen, dat moet het enige doel zijn.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Boulakjar. Mevrouw Beckerman zet haar vierde
interruptie in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

47

Mevrouw Beckerman (SP):
Ik heb een hele concrete vraag. Heel veel huurders hebben het al zwaar. Er
zijn nieuwe plannen voor de huurtoeslag van de Minister. Het Nibud
concludeert dat twee derde van de huurders slechter af is daarna. 64%
van de huurtoeslagontvangers zal dan een minimale onvermijdbare
uitgave niet meer kunnen betalen. Is D66 het met ons eens dat die
plannen direct van tafel moeten, dat dat niet mag gebeuren?
De heer Boulakjar (D66):
Ik ben het ermee eens dat huurders beschermd moeten worden en
betaalbare huur moeten kunnen opbrengen. Dat is inderdaad vaak niet zo.
In de plannen van het coalitieakkoord zag het ernaar uit dat een heel groot
deel erop vooruit zou gaan en een kleiner deel wat minder. Dat kleinere
deel zou je gericht kunnen ondersteunen. Ik ben ook geschrokken van dat
Nibud-artikel, waarbij de rollen eigenlijk zijn omgedraaid: een kleiner deel
gaat erop vooruit en een héél groot deel lijkt erop achteruit te gaan.
In de nationale prestatieafspraken hebben we gezegd dat de huren
omlaaggaan en de huurtoeslag omhoog. Je probeert dus bij te sturen.
Maar ik moet heel eerlijk zeggen dat de Nibud-analyse mij ook heeft doen
schrikken. We moeten de komende tijd dus even goed kijken naar het plan
dat er ligt en we moeten kijken hoe we de mensen gerechtig kunnen
helpen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is er een interruptie van de heer Van Baarle. Dat is uw
laatste, meneer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter, daar ben ik me terdege van bewust, maar dank dat u mij
daaraan herinnert. De heer Boulakjar brak in zijn bijdrage een lans voor
studenten en jongeren, en dat ben ik zeer met hem eens. Maar
D66-minister Dijkgraaf heeft ons laten weten dat de studierente, dus de
rente op studieschuld, wordt verhoogd. Die rente gaat naar 0,46% voor de
universiteit en het hbo en 1,78% voor het mbo. Wat de regering gaat doen
met het wegen van de studierente op een hypotheek, baart de fractie van
DENK best wel zorgen. Aan de ene kant doet de regering iets goeds – de
actuele studieschuld gaat in de toekomst meewegen – maar aan de
andere kant zorgen en een hogere rente en een hogere aflossing ervoor
dat de studieschuld meer meeweegt in de hypotheek. Daardoor is er
minder ruimte voor onze jongeren om te lenen. Deelt de heer Boulakjar
het pleidooi van de fractie van DENK dat we dat moeten voorkomen, dat
we deze Minister moeten vragen om de verhoging van de rente niet te
laten resulteren in een hogere weging van de studieschuld in de
leenruimte van onze jongeren?
De voorzitter:
De heer Boulakjar over de rente van de studieschuld.
De heer Boulakjar (D66):
Dat is niet helemaal mijn portefeuille. Die discussie wordt vooral beslecht
in een andere commissie, maar ik ga een poging doen om de vraag te
beantwoorden. We hebben inderdaad in het coalitieakkoord afgesproken
dat de actuele schuld van de studierente bepalend moet zijn. Daar gaat
deze Minister nu gelukkig in voorzien. Ik heb de heer Dijkgraaf horen
zeggen: de overheid moet nu zelf ook lenen. De rente stijgt. Voorheen kon
je als overheid lenen voor een appel en een ei. Dan kon je die leningen
dus ook goedkoop aanbieden, zelfs met een nulrente. Dat gaat nu
langzaam omhoog. De overheid moet ook lenen op de kapitaalmarkt.
Volgens mij gaat het om een bedrag van € 50, € 60 of € 70 per maand dat
studenten niet kunnen lenen. Met de augustusbesluitvorming is geregeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

48

dat de studenten er het meest op vooruitgaan in 2023. Dat is echt goed
nieuws. De discussie over wel of niet iets verhogen van de rente kunnen
wij hier volgens mij niet beslechten. Dat gaat in een andere commissie
verder. Hopelijk heb ik u iets tevreden kunnen stellen.
De voorzitter:
Ik zag dat ook de heer Klaver wilde interrumperen. Dat is zijn vijfde en
laatste interruptie. Bent u zich daarvan bewust?
De heer Klaver (GroenLinks):
Zeker, zeker, voorzitter. Ik had ook nog een vraag over de huurtoeslagmaatregel. Ik wil het even heel scherp hebben. U deelde de zorgen die
collega Beckerman naar voren bracht. Begrijp ik nou goed dat u zegt: wij
gaan die maatregel heroverwegen? Ik vind het namelijk wel belangrijk om
dat scherp te hebben. Want alleen het delen van zorgen kan, maar we
hebben er pas echt iets aan als we zeggen dat we de komende tijd gaan
heroverwegen of dat nog steeds verstandig is. Daarmee pint u zich er niet
op vast of u ervan af wilt of niet. Zou u het willen heroverwegen en dat
ook zo duidelijk willen zeggen?
De voorzitter:
Meneer Boulakjar, wilt u heroverwegen?
De heer Boulakjar (D66):
Ja, ik heroverweeg dagdagelijks al mijn besluiten. Nee, maar ik ben
oprecht geschrokken van de Nibud-analyse. Als een grote groep erop
vooruitgaat, zoals we eerder wel zagen, en een wat kleinere groep erop
achteruit, dan zouden we die op een gegeven moment ook gericht kunnen
helpen. Maar we hebben nu te maken met 700.000 mensen die erop
achteruitgaan. Die probeerden we te helpen in de augustusbesluitvorming
door de huurverlagingen en de ophoging van de huurtoeslag. Maar we
moeten de komende weken met elkaar bespreken hoe we dit gaan bezien.
En heroverwegen... Ik kan hier geen hom of kuit over geven, maar ook ik
zie de noden in het land. Het coalitieakkoord is destijds opgeschreven op
grond van de toenmalige situatie. We moeten nu natuurlijk ook kijken naar
de hoge inflatie en de hoge energieprijzen en hoe lastig mensen het
hebben om rond te komen. We moeten altijd heroverwegen, dagdagelijks.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik denk dat we nu aan het einde van de bijdrage van de
D66-fractie gekomen zijn. Dan gaan we naar de heer Nijboer namens de
PvdA.
De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Over dat laatste zou ik zeggen: hup, Boulakjar. Het is namelijk
echt wel een goede zaak als dat wordt aangepast. Overigens zitten er ook
goede dingen in dat wetsvoorstel. Het aantal huurders dat aanspraak op
huurtoeslag zou maken, gaat omhoog en daar ben ik een groot
voorstander van. Maar die voorstellen om de huurtoeslag voor kwetsbare
huishoudens en mensen te verlagen, moeten echt van tafel.
Voorzitter. Het grondrecht op wonen wordt in dit land al jaren niet
waargemaakt. Dat is een groot probleem. We hebben een ontzettend
ambitieuze Minister die zegt: we gaan 900.000 woningen bouwen, tot
2030. Dat is een goede ambitie, maar we lopen nu al hopeloos achter. Als
je kijkt naar de realisaties dit jaar, maar ook naar de verwachte realisaties
voor volgend jaar, dan gaat dat niet goedkomen. Ik vraag de Minister wat
hij daaraan gaat doen. Ik heb zelf bijvoorbeeld voorgesteld om een premie
te geven aan gemeentes per bouwvergunning die zij afgeven. Die motie is
verworpen, maar ik blijf dat een goed idee vinden, want er zijn te weinig
bouwvergunningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

49

Ik ben ook een groot voorstander van het voeren van grondpolitiek. De
ChristenUnie is dat ook. Die partij heeft daar ook al eerder voor gepleit.
Maar dat moeten we dan zo langzamerhand wel gaan doen. De Minister
studeert daarop en komt er later ook wel op terug, maar voordat je dat in
wetgeving hebt geregeld, met het EVRM en zo meer, zijn we jaren verder.
Als je wilt dat die woningen er staan in 2030, moet de wet zo langzamerhand wel een keer veranderd worden. Ik heb ter voorbereiding op dit
debat nog even in het rapport van de Autoriteit Financiële Markten uit
2021 gekeken. Daar staan keiharde analyses in. Je verwacht dat eigenlijk
niet eens zo van de AFM, vind ik, maar het ongebruikt laten van de harde
plancapaciteit door grondeigenaren betreft een kwart, in deze tijd.
Grondeigenaren hebben alles vast, waaronder de bouwvergunning. Zij
zeggen «wij gaan bouwen», dit en dat, maar een kwart doet dat gewoon
niet. Een kwart!
Het gaat ook om het afromen van de baten van grond, de enorme
opbrengst die dat heeft. Dat lukt voor geen meter. Dat zijn maar 2 noties
van de 23 noties uit dat rapport. Ik wil de Minister van harte aanbevelen
om daar ook wetgeving voor te maken.
Voorzitter. Dan is er ook een visie op de ruimtelijke ordening nodig. Daar
praat ik al langer over. Het klonk mij als muziek in de oren dat de VVD de
Vierde Nota Ruimtelijke Ordening van Jan Pronk aanhaalde, maar dit is
echt hard nodig. Je kunt niet 900.000 woningen bouwen, ook nog allemaal
duurzame oplossingen willen hebben, het hele land vol met distributiecentra hebben, en dan maar denken dat het vanzelf wel goedkomt, terwijl
er ook nog water opgevangen moet worden en er droogtes zijn. Dat gaat
niet. Dat gepraat over die NOVI’s... Bij de vorige Minister, mevrouw
Ollongren, had ik ook altijd een pesthekel aan die dingen. Die Nationale
Omgevingsvisie leidde tot enorme rapporten waar helemaal niets
uitkwam. Alleen maar praterij. Er moet gewoon een nieuwe ruimtelijkeordeningsnota komen. Is de Minister bereid om die te maken?
Voorzitter. Dan kom ik op het aantal woningen. Zie ik dat iemand wil
interrumperen, of niet? Ik zag u zwaaien, voorzitter.
De voorzitter:
Nee hoor, gaat u verder.
De heer Nijboer (PvdA):
Heel goed, dat ga ik doen. Het aantal woningen is 900.000. Maar het
probleem is natuurlijk ook gewoon dat mensen geen dak boven hun
hoofd hebben. Ik las laatst een opiniestuk in de Volkskrant. Ik vond dat die
mensen gewoon gelijk hadden – ik heb hun namen er vanochtend niet
meer bij gezocht – dat het niet alleen gaat om het aantal woningen, maar
ook om het aantal mensen dat geen dak meer boven het hoofd heeft. Als
je de bestaande woningen beter verdeelt, aanpassingen doet en het aantal
vierkante meters beter verdeelt, kun je daar ook een deel van de oplossing
in zoeken. Ik vraag de Minister of hij daar een plan voor heeft. Ik heb het
deels over de doorstroming van ouderen, want dat is misschien het
makkelijkst. Maar het gaat ook over samenwonen en het delen van een
woning. We zien dat steeds meer jongeren dat doen, maar we weten ook
dat je fiscaal en vanuit de sociale zekerheid gestraft wordt als je gaat
samenwonen. Dat is doodzonde als er sprake is van woningnood. Wat is
het kabinet op dat punt van plan?
Voorzitter. Ik gebruik de term «huizenmarkt» bijna nooit, maar voor kopen
geldt dat wel. De huizenmarkt lijkt aardig in te zakken. De onzekerheid
neemt toe en de rente stijgt enorm. Wil de Minister garanties geven op
nieuwbouwprojecten? Dat hoeft niet zo vreselijk duur te zijn, want er is
toch sprake van woningnood. Dat kan enorm helpen, want die nieuwbouwprojecten gaan niet van start als er niet 70% is afgenomen. Dat loopt
hard terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

50

Voorzitter. Dan de huren. Ik snakte naar de voorstellen van de Minister. Hij
zei: we gaan het puntenstelsel doortrekken naar € 1.250. GroenLinks heeft
daar ook altijd voor gepleit. Maar ik ben teleurgesteld. Het wordt € 1.000
en geen € 1.250, het geldt niet voor bestaande huurders en de
WOZ-waarde wordt ook nog meegerekend. Wat blijft er dan nog van over?
Ik ben daar samen met de Woonbond teleurgesteld over. Het lijkt erop dat
de beleggerslobby wint. Ik vraag de Minister om daarop terug te komen
en om de originele voorstellen in te dienen.
Ik heb samen met de ChristenUnie een wetsvoorstel ingediend. Dat ligt nu
bij de Raad van State. Wij zitten een beetje achter de Raad van State aan,
zodat die snel advies geeft. Wij willen dat flexibele huurcontracten worden
ingetrokken en dat vaste huurcontracten weer de norm worden. Ik vraag
de Minister om een reactie daarop.
Voorzitter. De Minister heeft de huurstijgingen beperkt met de cao-lonen
en een percentage, maar ik vind de cao-lonen en dat percentage eigenlijk
nog te veel. Zou het niet verder moeten worden gematigd als je ziet hoe
huurders nu in de problemen zitten? Is het wel redelijk om aan te sluiten
bij de cao-lonen, met nog wat erbij?
Ik ben net begonnen met de wet over normhuren. Die wet moet niet zo
worden doorgevoerd. Ik wil ook nog aandacht vragen voor de definitie
van sociale huur. Nep-sociale huur is een enorm probleem. Beleggers
zeggen «wij zijn sociaal», maar na tien jaar verhuren ze het voor de
hoofdprijs. Daar moet wat aan worden gedaan.
Voorzitter, tot slot op dit punt: de vennootschapsbelasting. Mevrouw
Beckerman had het daar ook al over. Ik schrok van de cijfers. Het gaat
meer dan 1 miljard opleveren. We schaffen de verhuurderheffing van 2
miljard af en daar krijgen we een winstbelasting van meer dan 1 miljard
voor terug. Waar zijn we mee bezig? Dat moet toch niet zo?
Voorzitter. Dan de leefbaarheid. Het private bezit is een groot probleem,
voornamelijk in de steden. Dat geldt niet alleen voor de grote steden,
maar het speelt wel voornamelijk in de steden. Daar is moeilijker beleid
op te voeren. Met woningcorporaties kun je afspraken maken, maar er
moet echt wat gebeuren aan pandjesbazen die huizen verhuren aan
arbeidsmigranten, waarbij sprake is van allerlei misstanden. Zij investeren
niet en ook de duurzaamheid loopt fors achter. Het helpt als het niet
mogelijk is om al die private huizen te verkopen aan beleggers. Wij
hebben samen met GroenLinks – GroenLinks had daar verreweg het
voortouw in – een wetsvoorstel klaarliggen om een nationale opkoopbescherming in te voeren. Zorg ervoor dat die huizen er zijn voor mensen
die er in willen wonen en dat beleggers er niet mee vandoor gaan. Zij
zorgen er slecht voor en vragen torenhoge huren. Zorg ervoor dat starters
er nog tussen kunnen blijven komen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Boulakjar. Dit is uw laatste. Dan bent u
zich daarvan bewust.
De heer Boulakjar (D66):
Die besteed ik graag aan collega Nijboer. Ik zag dat artikel vandaag. Links
wil een algeheel opkoopverbod, een nationale zelfbewoningsplicht. Ik las
in dat artikel dat woningbouwcorporaties uitgezonderd zijn, maar dat
pensioenfondsen en nette verzekeraars, die veelal betaalbare huur
aanbieden, niet onder die uitzondering vallen. Zegt de heer Nijboer tegen
die organisaties: u zult geen woningen meer bouwen of u zult er zelf in
moeten gaan wonen? Hoe moet ik dat zien? Dat is een oprechte vraag.
De heer Nijboer (PvdA):
Nee, het zou tamelijk idioot zijn als we dat zouden voorstellen. Wij vinden
dat als er nieuwe huurwoningen moeten komen, die moeten worden
bijgebouwd. In de afgelopen jaren zien we steeds dat bestaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

51

woningen, en vaak starterswoningen, zo zeg ik in de richting van D66,
volop worden opgekocht door beleggers. In plaats van er een betaalbare
woning met een redelijke hypotheek van te maken, maken ze er een
onbetaalbare huurwoning van. Ik vind het prima als pensioenfondsen
investeren in woningen, maar dan moeten ze niet allemaal woningen
opkopen maar dan moeten ze nieuwe woningen bijbouwen. We hebben
namelijk 900.000 woningen nodig. We hebben ook nog in die wet... Maar
die kunt u nog niet gelezen hebben, want die komt vandaag of morgen, in
ieder geval dezer dagen naar u toe. Natuurlijk zijn er mogelijkheden om
uitzonderingen te maken voor woningcorporaties of anderszins, maar je
wilt toch eigenlijk dat die woningen bijbouwen en niet woningen
opkopen, zodat er ook meer woningen bij komen. Ik denk echt dat het
verstandig is, hoor. Het is gewoon een kwestie van het landelijk invoeren
van de zelfbewoningsplicht. Het is dus niet helemaal ondoordacht.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Ik kom op mijn laatste twee punten, ook omwille van de tijd:
verduurzaming en isolatie. De PvdA en GroenLinks hebben bij de
Algemene Beschouwingen een motie ingediend om de huren van tochtige
huurwoningen verlaagd te krijgen. Ik vraag de Minister daar haast mee te
maken. Ik vraag hem ook om te zeggen hoe het daarmee staat. Ik zie ook
dat er steeds meer actiegroepen zijn. Vorige week hadden we hier
studenten staan die zeiden: als je enkel glas hebt, waarom merk je dat dan
niet als gebrek aan? Of waarom merk je het niet hebben van vloerisolatie
niet als gebrek aan? Ik zou dat eigenlijk een heel goed idee vinden.
Waarom is dat geen gebrek? Waarom wordt de huur dan niet verlaagd?
Kan dat niet veel sneller in de wet worden opgenomen? Ik zie ook dat
gemeentes en andere partijen zeggen: ja, dat Nationaal Isolatieprogramma is wel mooi, maar er is eigenlijk te weinig geld voor de
hoeveelheid isolatie die we willen laten plaatsen. Hoe kijkt de Minister
daartegen aan? Zij noemen 1 miljard. Ze vragen meestal genoeg, dus
misschien is iets minder wel genoeg. Wij hebben in onze tegenbegroting
ook die orde van grootte opgenomen. Maar ik denk wel dat zij een punt
hebben als ze zeggen dat ze niet genoeg geld hebben om dat waar te
maken, zeker niet voor de particuliere sector.
Voorzitter. Tot slot wil ik graag reageren op de amendementen van de
coalitie. Voor alle drie de zaken – premie-A-woningen, flexpools, wooncoöperaties – geldt: het is hartstikke goed om daar geld voor vrij te spelen.
Het is een heel goed initiatief. Ik ben blij dat de Kamer het initiatief neemt
om daar meer aan te doen. Ik heb alleen zorgen over de dekking. Normaal
gesproken zegt de coalitie dat klierend tegen de oppositie, zelfs als de
dekking deugt, maar dit meen ik wel echt. Het budget voor de Woningbouwimpuls vind ik al te weinig, en als je daar weer geld uithaalt, dan
vraag ik me af wat we nou aan het doen zijn. Helpen we daarmee de boel
niet van de wal in de sloot? Dus ik zeg niet dat ik per se tégenstem, maar
ik zou de coalitiepartijen wel willen vragen of er geen andere dekking
mogelijk is die niet ten koste gaat van investeringen in betaalbare
woningbouw en leefbaarheid. Want dat zou toch zonde zijn.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Nijboer. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer
Geurts namens de CDA-fractie.
De heer Geurts (CDA):
Dank, voorzitter. Allereerst wil ik de Minister en met name al zijn ambtenaren bedanken voor het harde werk dat zij het afgelopen jaar hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

52

geleverd. Het is bewonderenswaardig hoeveel ideeën en programma’s zij
in korte tijd op papier hebben gezet. Volkshuisvesting staat letterlijk en
figuurlijk weer op de agenda. Het doet mij als christendemocraat ook
goed dat er weer wordt gesproken over volkshuisvesting, want dat is een
actief begrip. Dat betekent dat het primair de verantwoordelijkheid van de
overheid is om voor voldoende woningen te zorgen. De herintroductie
van dit begrip markeert ook een politieke verschuiving, een verschuiving
weg van het doorgeschoten liberale marktdenken. Het bevestigt dat de
overheid de grote maatschappelijke opgaven en de grondwettelijke plicht
heeft om het tekort aan huizen terug te dringen. Kortom, we zijn de juiste
weg ingeslagen.
Maar de opgaven zijn groot, de weg is nog lang en kent ook obstakels. De
bouw van nieuwe woningen wordt belemmerd door onder meer de
zoektocht naar grond. Ook spelen er personeelsproblemen bij gemeenten
of in de bouwsector, en hebben we te maken met ingewikkelde projectontwikkeling en de beperkingen inzake stikstof. Maar ook de voortdurende
oorlog in Oekraïne kan een forse economische tegenwind weleens
bespoedigen. Bij tegenwind zullen we nog harder moeten gaan trappen,
zoals de Minister het in een vorig debat zo mooi verwoordde.
Voorzitter. Koopwoningen zijn voor een steeds grotere groep mensen
onbetaalbaar geworden. Als ze geluk hebben, huren ze nu een sociale
huurwoning, maar ze kunnen niet de stap naar een koopwoning zetten.
Dat is ook niet zo gek, want de gemiddelde prijs van een koopwoning was
in 2021 € 387.000. Dat is gewoon onbetaalbaar voor een doorsneeNederlander. Hierdoor zijn ook steeds meer mensen aangewezen op een
huurwoning in de vrije markt. En hier zijn de woonlasten gemiddeld het
hoogst: 40% van het inkomen gaat dan op aan het wonen. Vooral starters
hebben het lastig bij het vinden van een koopwoning. In de optiek van het
CDA hebben ze een steun in de rug nodig. Het CDA pleit al langer, ook
met andere partijen – dat stond ook heel specifiek in ons verkiezingsprogramma – voor een nieuwe vorm van premie-A-woningen. Dit hebben we
als coalitie ook opgenomen in het regeerakkoord. Er bestaan op dit
moment al succesvolle verkoopregelingen voor koopstarters, zoals de
koopstart- en de koopgarantregeling, zonder dat hierdoor de woningprijzen extra stijgen. Dat laatste benadruk ik nog maar eens. Om
koopstarters te ondersteunen hebben we met de coalitiepartijen een
amendement ingediend. Ik ben benieuwd hoe de Minister hiertegen
aankijkt.
Dan de vraag welke instrumenten de rijksoverheid heeft om de bouw te
blijven aanjagen. Hoe zorgen we voor een stabiele bouwproductie? Daar
moeten we nu over nadenken. Ik heb al eerder gepleit voor een rijksdoorbouwgarantie. Het starten van een bouwproject valt of staat met de
voorverkoop. Pas als 60% tot 70% van de woningen is verkocht, kan de
bouwer aan de slag. Ik heb daar net ook al aan gerefereerd. Een bouwgarantie houdt in dat het Rijk, als er onvoldoende woningen op tijd worden
verkocht, garant staat voor het laatste deel, zodat er toch nog gestart kan
worden. Worden er op dit punt al acties voorbereid? Wordt er nagedacht
over het overnemen van gronden van projectontwikkelaars als die onder
water zijn komen te staan? Dat bedoel ik dan in financiële zin. Graag een
reactie.
Voorzitter. Ik heb er eerder voor gepleit dat de rijksoverheid meer regie
moet krijgen op de bouwgrondstoffenwinning in Nederland. Provincies
verlenen bijna geen vergunningen meer voor het winnen van primaire
grondstoffen. De huidige zandwinningsprojecten lopen nog, maar er
komen nauwelijks nieuwe projecten bij. De Minister zal zeggen dat het
grondstoffenbeleid is gedecentraliseerd. Dat weet ik, maar ik vind het de
taak van het Rijk om de zand- en grindwinning en eventuele tekorten te
monitoren, zeker nu we minder grondstoffen uit het buitenland krijgen.
Ook graag hier een reactie op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

53

Voorzitter. Een tijdje terug stond in de Volkskrant een scherp artikel van de
hand van Peter de Waard over gevolgen van de demografische individualiseringsgolf. Doordat Nederlanders in de afgelopen jaren massaal alleen
zijn gaan wonen, is het tekort aan woningen fors toegenomen. Als je de
achtste spreker bent, val je soms in herhaling. Volgens de laatste cijfers
wonen er ruim 3 miljoen mensen alleen in een huis. Dat zijn er bijna een
miljoen meer dan in 2000. Het huidige woningtekort is deels een gevolg
van deze verandering, want in 1962 woonden gemiddeld drieënhalf
personen in een huis en dat zijn er nu twee. Dat aantal zal verder dalen, is
onze verwachting. Het is een maatschappelijke trend. Die lijkt me moeilijk
te keren, maar we moeten hier wel op inspelen. Ik stel daarom de
volgende vragen.
Hoe kunnen we het bijvoorbeeld financieel aantrekkelijk maken om samen
te wonen? Bouwen we op dit moment de juiste woningen voor de
gezinssamenstelling van de toekomst, zeker gelet op de vergrijzingsgolf?
De huidige woningvoorraad bestaat nog voornamelijk uit woningen die
zijn ingericht op grote gezinnen. Woningsplitsing kan een uitkomst bieden
om de woningvoorraad te vergroten. Hoe doen we dit zonder dat het ten
koste gaat van de leefbaarheid van wijken? Hoe kunnen we gemeenten
hierbij helpen? Ik zag dat de Stichting Ouderenhuisvesting Rotterdam hier
al voortvarend mee bezig is. Mijn vraag aan de Minister is of deze
ervaringen uitgewisseld kunnen worden met andere pandeigenaren.
Zoals gezegd wonen meer mensen alleen. Misschien is juist daardoor de
behoefte aan sociaal contact enorm toegenomen. Vooral voor onze
senioren is het van belang dat ze deel blijven uitmaken van de gemeenschap. Het CDA is daarom al tijden pleitbezorger voor meer variatie in het
aanbod van woonvormen voor senioren. Verzorgingshuizen nieuwe stijl,
hofjes en mogelijk ook kleinschalige appartementencomplexen zijn een
aantrekkelijk alternatief voor ouderen die wel op zichzelf willen blijven
wonen, maar niet langer de zorg voor een heel huis willen hebben. Twee
jaar geleden hebben het CDA en de SP een motie ingediend waarin de
regering werd verzocht in samenwerking met de gemeenten per regio
concrete voorstellen te ontwikkelen om de bouw van kleinschalige
woonvoorzieningen zoals zorgbuurthuizen en knarrenhoven, versneld van
de grond te krijgen. Wat is de stand van zaken, zo vraag ik de Minister.
Voorzitter. Niet alleen senioren zijn op zoek naar meer gemeenschapszin.
De samenleving snakt naar meer samen doen, samen leven. Het CDA wil
naar een samenleving waarin samenwerken de norm is, een coöperatieve
samenleving waarin mensen de handen ineenslaan om lokale doelen te
bereiken. Binnen het woondomein betekent dit dat de overheid meer
ruimte moet creëren voor coöperatieve woonprojecten die door bewoners
zelf worden ontwikkeld. Denk aan een tussenvorm tussen huur en koop,
een derde weg binnen de volkshuisvesting. Terwijl een wooncoöperatie in
landen als Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk een bekende vorm van
huisvesting is, is deze vorm in Nederland nog steeds vrij onbekend.
Daarnaast is het starten van een wooncoöperatie niet makkelijk en is de
informatie hierover versnipperd. Dat moet veranderen. Ik hoor graag van
de Minister hoe hij invulling geeft aan de passage in het coalitieakkoord
waarin staat dat er meer ruimte wordt gecreëerd voor coöperatieve
woonprojecten die door bewoners zelf worden ontwikkeld. Wij hebben
ook het amendement van collega Boulakjar van D66 daarover meeondertekend.
Voorzitter. Ik heb nog een paar overige onderwerpen. Leefbaarheid en
veiligheid. Wat ooit een belangrijk criterium was om wijken te
vernieuwen, leek van de agenda te zijn verdwenen. Goed dat de Minister
het programma leefbaarheid en veiligheid in wijken heeft geïntroduceerd.
Het landelijk platform voor bewonerscollectieven zou graag een
bewonersfonds voor de wijkaanpak willen. Zou de Minister daar eens op
kunnen reflecteren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

54

Dan de opkoop van vakantieparken. Het CDA is blij dat het onderzoek naar
het opkopen van vakantieparken is uitgevoerd. Het is goed dat in kaart is
gebracht hoe groot de problematiek daadwerkelijk is. Ik moet de SP ook
echt complimenteren met een volhardendheid op dit punt. We gaan
proberen de SP te helpen. Toch miste ik nog een aantal punten in het
onderzoek. Allereerst de uitponding. Een veelgebruikt verdienmodel bij
het opkopen en vernieuwen van vakantieparken is het zogenaamde
uitponden. Een grote kavel grond wordt dan opgeknipt in vele kleine
kavels die allemaal afzonderlijk, met de nieuwe recreatiewoningen
daarop, verkocht worden. Dit model zorgt voor vele sociale problemen en
veiligheidsproblemen op de langere termijn, is mijn verwachting. De
vraag die ik daarbij heb, is: is het mogelijk om een vergunningsstelsel te
creëren waarmee gemeenten uitpondingen kunnen reguleren?
Daarnaast geven gemeenten aan dat zij over onvoldoende instrumentarium beschikken om effectief op te treden tegen manifestaties. Zij
pleiten voor meer proactieve instrumenten, zoals een opkoopfonds
waarmee gronden kunnen worden verworven en het toepasbaar maken
van het voorkeursrecht van gemeenten op gebieden waar vanuit sociale
argumenten en veiligheidsargumenten risico’s zouden zijn of kunnen
komen. Gronden moeten dan eerst aangeboden worden aan de
gemeente. Graag een reactie van de Minister hierop. Wat me ook
verbaasde, waren de recente cijfers rondom de forse toename van
recreatie in en rondom de Natura 2000-gebieden. Mevrouw Beckerman
heeft daar volgens mij net ook aan gerefereerd. Heeft de Minister hier een
verklaring voor? Ook hier graag een reflectie op.
Voorzitter. Een andere mooie maatschappelijke ontwikkeling is de
terugkeer van de hospita of, de mannelijke vorm, hospes. Veel senioren
hebben kamers over en zitten verlegen om sociaal contact en lichte hulp,
zoals bij het boodschappen doen en het maaien van het gras. Tegelijkertijd zijn er veel studenten die geen woongelegenheid kunnen vinden.
Het lijkt het ei van Columbus: koppel deze studenten aan de senioren met
een groot huis die bereid zijn om iemand in huis te nemen. Zo zou je twee
vliegen in één klap kunnen slaan. Wat mensen nogal eens tegenhoudt, is
de angst dat ze een huurder niet meer wegkrijgen. Die angst is niet geheel
ongegrond. Ik zal alle techniek maar voorbij laten gaan, want ik zie dat
mijn eindtijd begint te naderen. Ik bedoel met «eindtijd» dat mijn
spreektijd ten einde komt, mevrouw Beckerman. Dat hoop ik, althans. In
de praktijk kiezen hospita’s er liever voor om een inwonende student na
negen maanden te verruilen voor een nieuwe huurder. Ik zou de Minister
willen uitdagen om erover mee te denken of we die hospitaproeftijd
verder kunnen verlengen, bijvoorbeeld naar twee jaar.
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Beckerman wenst haar laatste interruptie in te
zetten.
Mevrouw Beckerman (SP):
Aan het CDA heb ik eigenlijk dezelfde vraag als de vraag die ik net aan
D66 stelde. We weten dat heel veel huurders nu al moeite hebben met het
betalen van de huur en de woonlasten. Het Nibud heeft nieuwe plannen
van het kabinet om de huurtoeslag te veranderen doorgerekend. Twee
derde gaat erop achteruit. Twee derde kan de noodzakelijke uitgaven
daarmee niet meer doen. Is het CDA met ons van mening dat die plannen
niet op die manier ten uitvoer moeten worden gebracht?
De heer Geurts (CDA):
Ik heb ook kennisgenomen van de wetgeving die in digitale consultatie
kwam. Ik heb ook gekeken naar de reacties die daarop gekomen zijn. De
tijd heeft sindsdien niet stilgestaan. Er is al aan gerefereerd dat er in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

55

augustus besluitvorming heeft plaatsgevonden. Ook met de voorjaarsbesluitvorming zijn er een aantal andere veranderingen aangebracht. Als de
Minister deze wetgeving in de huidige vorm aan mijn fractie zou
aanbieden, dan denk ik dat er daarover nog wel een hele discussie in mijn
fractie komt. Ik hoop dat dat een antwoord is op uw vraag.
De voorzitter:
Meneer Nijboer, dit is uw vierde interruptie, dus u heeft hierna zelfs nog
ruimte.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik heb hierover met het CDA veel debatten gehad in het verleden. Die
waren echt wel hartstochtelijk voorstander van die normhuren. Mag ik het
zo samenvatten dat het CDA zich eigenlijk een hoedje is geschrokken van
de inkomenseffecten van deze wet, en daarmee net als D66 bereid is om
de voorstellen te heroverwegen, zodat er niet zo veel huurders op
achteruitgaan?
De heer Geurts (CDA):
Ik vind het altijd wel wat lastig om over wetgeving te praten die nog niet
officieel in de Kamer ligt, maar ik heb er net al een voorschot op genomen
hoe ik daartegen aankijk. Daar kunt u echt wel uit opmaken hoe ik er
persoonlijk tegen aankijk. Als het ongewijzigd naar mijn fractie gaat, denk
ik dat daar nog wel een discussie over zal ontstaan. Ik ga daarvoor geen
andere woorden gebruiken, want voordat we het weten, hebben we weer
grote koppen in de krant en daar heb ik geen zin in.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik nu graag het woord geven aan de heer Klaver,
namens de GroenLinksfractie.
De heer Klaver (GroenLinks):
Voorzitter, dank. «Ik ben de eerste Minister die een heel ministerie heeft
doen verdwijnen.» Het zijn de magische woorden van oud-minister Stef
Blok. Wat was hij er trots op. Hij had het hier geloof ik in 2017 over. Wat
was hij er trots op en met welke ellende zitten we nu. De problemen op de
woningmarkt zijn ongelofelijk groot. Ik ben blij dat de volkshuisvesting
weer terug is, dat het Ministerie van Volkshuisvesting weer terug is, maar
daarmee zijn de problemen niet in één keer opgelost. Mijn bijdrage zal
gaan over waar op de woningmarkt ik vind dat het kapitalisme volstrekt is
doorgeslagen, over hoe we duurzaamheid verder moeten aanpakken, over
hoe er sprake is van een kwalitatieve mismatch en over hoe we de
betaalbaarheid kunnen vergroten. Maar de problemen die zijn ontstaan,
zijn zo groot dat we hier niet de indruk moeten wekken dat we ze even
makkelijk kunnen oplossen. We moeten hier niet over elkaar heen buitelen
met beloftes over hoe we die woningmarkt de komende vier jaar helemaal
vlot gaan trekken. De ellende die is aangericht, is zó groot. Dat betekent
dat we op zoek moeten gaan naar wat op dit moment de grootste
knelpunten zijn, die we als eerste moeten tackelen om ervoor te zorgen
dat we echt naar die volkshuisvesting gaan. Ik ben blij dat dat het
ministerie terug is, maar daarmee is de volkshuisvesting in Nederland nog
niet terug. Ik wil daarom een aantal zaken aan de orde stellen.
Ik begin met het doorgeslagen kapitalisme. Een van de grote problemen
van de woningmarkt in Nederland is dat het gewoon zo ongelofelijk
voordelig en economisch verstandig is om in vastgoed te beleggen. Heel
veel mensen hebben dat dan ook gedaan. Zij hebben woningen
opgekocht. Vanochtend zei iemand uit ons midden hier nog: nou ja, een
paar panden voor je pensioen ... Bij deze persoon ging het over 50 panden
die hij in zijn bezit had. Heel vaak gaat het bij deze personen niet over
nieuwe woningen die ze bouwen. Dat zou ik graag willen; ik hoop dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

56

meer nieuwe woningen worden gebouwd en dat die ook beschikbaar
komen voor de verhuur. Maar in de grote steden is nu al een vijfde van de
bestaande koopwoningen in handen gekomen van beleggers. Die
woningen worden vervolgens tegen hele hoge prijzen doorverhuurd, en
dat is problematisch.
Een van de zaken die we daar vrij gemakkelijk aan kunnen doen, is die
nationale zelfbewoningsplicht. Gemeenten hebben al de mogelijkheid om
die zelfbewoningsplicht in te stellen, maar we hadden het hier vanochtend
in wat interruptiedebatjes ook al over de capaciteit die gemeenten
hebben. Om die zelfbewoningsplicht te kunnen invoeren, moet je een
markttoets doen; dat kost veel capaciteit van gemeenten. Eigenlijk zeggen
we dat we er in de woningcrisis waarin we nu zitten, van uit moeten gaan
dat iedere koopwoning die beschikbaar komt, in principe ook gewoon een
koopwoning blijft. Starters hebben dan de kans om die woning te kopen,
en trouwens niet alleen starters, maar ook mensen die willen
doorschuiven, zodat er een huis beschikbaar komt en starters daarin
kunnen. Daarom willen we graag dat er een nationale zelfbewoningsplicht
komt. Samen met de Partij van de Arbeid hebben we daar een
wetsvoorstel voor. Dat gaat zo dadelijk in consultatie, omdat ik echt denk
dat dit zo’n kleine stap is waarmee we in ieder geval een grote verbetering
op die woningmarkt kunnen aanbrengen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Grinwis van de ChristenUnie. Dat is uw
laatste interruptie. Weet goed wat u doet.
De heer Klaver (GroenLinks):
En z’n beste!
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik waag het erop, voorzitter. De ChristenUnie, de Partij van de Arbeid en
GroenLinks trekken hier echt aan dezelfde kant van het touw. We hebben
zelf initiatief genomen tot een amendement om gemeenten de ruimte te
geven voor een lokale zelfbewoningsplicht en opkoopbescherming, om
juist het fenomeen dat de heer Klaver hier beschrijft, tegen te gaan. Kijk
naar de actuele cijfers – de heer Klaver telt eigenlijk op wat de afgelopen
tien jaar is gebeurd – en naar wat er nu al gebeurt. In 2020, geloof ik, werd
34% van de woningen in de G4 die werden gekocht, opgekocht door
pandjesbazen, beleggers, om die vervolgens te gaan verhuren. Dat is dit
jaar gedaald tot om en nabij de 13% in de G4. Dat gaat waarschijnlijk de
komende jaren nog verder dalen, omdat de stapeling van maatregelen om
juist de beleggers in de bestaande bouw aan te pakken, effect heeft. Die
gaat nog veel meer effect sorteren. De huurbescherming wordt uitgebreid.
Er komt een nog verdere differentiatie in de overdrachtsbelasting. Is dit
middel niet een beetje mosterd na de maaltijd? Is het echt nodig als je
kijkt naar wat er waarschijnlijk nog de komende jaren gaat plaatsvinden
qua opbouw van effecten?
De heer Klaver (GroenLinks):
Dat is een terechte vraag. Wij zijn blij met de maatregelen die worden
genomen. Ik ga ze niet allemaal herhalen. U noemde er zojuist een aantal.
De opkoopbescherming – u verwees naar de cijfers van de G4 – is een
taak die bij gemeenten zelf ligt. Het kost best wat capaciteit. We hebben
ook wat kleinere gemeenten gesproken. Die zeggen: eigenlijk komen we
er niet altijd aan toe om dat in te voeren op de plekken waar we dat
zouden willen, omdat het best veel capaciteit kost. Wij zien dat deze
maatregel werkt. We zien dat veel gemeenten die gebruiken. We denken
dus: laten we de default omdraaien – dat is eigenlijk een compliment voor
de maatregel – zodat de standaard is dat er een opkoopbescherming is en
dat als gemeenten daarvan willen afwijken, ze daarvoor de procedure in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

57

moeten. Wij denken dat dat de lasten verlicht bij gemeenten, juist in deze
tijd – ik kom straks nog over stikstof te spreken – en dat dat daar capaciteit
vrijspeelt en meer recht doet aan het pakket van maatregelen dat de
afgelopen jaren is genomen.
De voorzitter:
De heer Geurts heeft ook een interruptie. Ik kijk weer even naar het lijstje.
Dat is uw derde interruptie.
De heer Geurts (CDA):
Ja, hij heeft er nog een paar bewaard voor GroenLinks!
De heer Klaver (GroenLinks):
Sprak hij liefdevol!
De heer Geurts (CDA):
Sprak hij liefdevol, precies. Toen ik vanmorgen het artikel las – ik zal van
mijn gedachten geen geheim maken – dacht ik: dit is moderne struikroverij. De tweede gedachte die ik erbij had, was: we zijn met dit voorstel
onderweg naar een communistische heilstaat. Ik kon dat niet plaatsen bij
de PvdA, maar bij GroenLinks lukte dat nog wel redelijk. Maar goed, dat
waren mijn eerste gedachtes. Toen begon ik verder na te denken. Ik ging
even zoeken of er wat te vinden was over wat ze dan precies willen. Ik
moest het op basis van het artikel in het Algemeen Dagblad doen. Dat kon
ik niet vinden. Ik ben blij dat er nu wat onderbouwing komt, maar ik vraag
toch nog eens even aan de GroenLinksfractie: hoe ziet dat overgangsrecht
er in grote lijnen uit? Ik vind het best wel interessant. Net werd ook
aangegeven: dit voorstel jaagt in deze vorm de Nederlandse pensioenfondsen Nederland uit om te investeren in woningbouw. Wat zijn de
uitzonderingen? Zijn er uitzonderingen voor organisaties, bijvoorbeeld
voor een diaconale instelling die een aantal panden in eigendom heeft en
die verhuurt om mensen die tijdelijk geen dak boven hun hoofd hebben,
een dak boven hun hoofd te geven? Of denk aan iemand die als pensioenvoorziening een aantal pandjes heeft – dan bedoel ik niet 50 of meer
panden – en die verhuurt. Hoe gaat de GroenLinksfractie daarmee om? En
dan mijn laatste vraag. Wat doet het met de pachtwetgeving? Want als je
dit heel rigide doorvoert en het echt heel serieus meent, zou je ook niks
meer in de pachtwetgeving kunnen doen.
De voorzitter:
De heer Klaver over de communistische heilstaat in relatie tot het
overgangsrecht en de pachtwetgeving.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ja, dat is de titel van een nieuw boek dat binnenkort uitkomt! Nee. Veel
dank voor al deze uitgebreide vragen. Allereerst, en dat heeft mijn collega
Nijboer zojuist ook al gezegd, is dit geen enkele belemmering voor
bijvoorbeeld pensioenfondsen om te investeren in Nederland om nieuwe
woningen te bouwen. Daar ziet dit wetsvoorstel helemaal niet op. Sterker
nog, dat juichen we heel erg toe. Dit gaat over nieuwe koopwoningen die
beschikbaar komen, beschermen tegen beleggers die deze willen opkopen
om vervolgens te verhuren. Dat doet de zelfbewoningsplicht zoals die er
nu is ook. Gemeenten hebben die mogelijkheid, alleen moeten zij
individueel per gebied bepalen waar dat is. Wij draaien het om. Dat is de
kern van de wetgeving zoals die er ligt. U had het over diaconale
instellingen en welke rol die precies spelen. Ik vertaal het even in mijn
eigen woorden en dan zei u: misschien is er wel een maatschappelijk
initiatief dat bepaalde groepen wil opvangen, daarvoor een gebouw
opkoopt en dat wil gebruiken voor de verhuur. Er is ruimte voor
gemeenten om uitzonderingen te maken. Een gemeente kan zeggen: in dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

58

gebied vinden wij het wél van algemeen belang dat er iets wordt
opgekocht en vervolgens in de verhuur gaat. Zoiets kunnen wij ook
helemaal niet vanuit deze zaal of vanuit welk ministerie dan ook bepalen.
De ruimte voor maatwerk zit in deze wet. Het enige wat we doen is
zeggen: in principe moet een woning die vrijkomt beschikbaar zijn voor
mensen die een woning zoeken en die zelf willen kopen. Dat geldt niet
alleen voor starterswoningen. Daar focussen we wel vaak op, maar laat ik
het antwoord op deze interruptie ook gebruiken om een ander punt aan te
halen waar ik in mijn tekst naartoe wilde, namelijk de kwalitatieve
mismatch op de woningmarkt. Je ziet dat de woningmarkt vastzit omdat
mensen niet verder kunnen verhuizen. Oudere mensen die helaas alleen
zijn overgebleven en in een eengezinswoning wonen, kunnen niet verder
naar een ander huis. Daardoor kunnen starters weer moeilijker starten. Dit
wetsvoorstel moet erop zien dat dit makkelijker wordt, dat er meer
doorstroming komt op de woningmarkt en dat mensen een woning
kunnen kopen als ze dat willen.
De voorzitter:
Een nieuwe interruptie van de heer Geurts.
De heer Geurts (CDA):
Ik krijg deels antwoord op de vragen die ik stel. Ik stelde namelijk ook de
vraag hoe het overgangsrecht eruitziet voor iemand die een aantal
pandjes heeft als pensioenvoorziening, gewoon omdat dat zo gegroeid is.
Daar heb ik nog geen antwoord op gehad. Rondom de pacht en de
zelfbewoningsplicht zie ik nog wel een probleem ontstaan. Het derde is
erfgoed en verenigingen die erfgoed in hun beheer hebben en dat weer
verhuren. Hoe gaat dit wetsvoorstel daarmee om? Ik zie de heer Klaver al
een beetje zijn wenkbrauwen optrekken, zo van «daar heb ik niet helemaal
over nagedacht», dus ik ben heel nieuwsgierig naar hoe die wetgeving
eruitziet. Dit zijn concrete vragen waar ik graag antwoord op wil, zodat ik
misschien wat rustiger slaap en niet denk dat ik zo meteen in een
communistische heilstaat ben aanbeland.
De heer Klaver (GroenLinks):
Dan heeft u nog heel wat te verhapstukken met uw collega Boulakjar, die
ongeveer de hele vernieuwing van de energievoorziening als het gaat
over warmtepompen wilde nationaliseren. Maar goed, die voorstellen
wacht ik rustig af en ik wens u heel veel sterkte met uw collega op dat
punt. Wat betreft de pacht overvraagt u me. Als ik daarbij iets over het
hoofd heb gezien, hebben we daar ook de behandeling in de Kamer nog
voor. Dat weet ik niet. Het overgangsrecht gaat in ieder geval gelden voor
woningen die nieuw op de markt komen, niet als mensen nu al iets in
bezit hebben. Dat zou ik wel willen, maar dan treden we in het eigendomsrecht. Dit gaat over de woningen die nieuw op de markt komen. Ik kijk nu
al uit naar de schriftelijke ronde waarin de vragen worden gesteld over de
pachters.
De voorzitter:
Heel goed. Meneer Klaver, ik stel voor dat u uw betoog vervolgt.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik ga door met de kwalitatieve mismatch. We focussen in de debatten heel
vaak op de starterswoningen en op het gegeven dat je voor starters nieuw
zou moeten bouwen. Maar heel veel mensen wonen in woningen die nu
niet bij hen passen. Dat zijn jonge gezinnen in te kleine woningen en
mensen in de laatste fase van hun leven in te grote woningen. Wat doet
zich nu voor? Als die laatste categorie mensen in een sociale huurwoning
woont en eigenlijk wil verhuizen, dan moeten ze uit hun vertrouwde
omgeving, wat niet fijn is. Is er voldoende begeleiding voor deze mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

59

om hen daar rustig in mee te nemen? Als zij naar een kleinere
woonruimte gaan, moeten ze bovendien vaak meer huur betalen dan ze
deden in de oude woning. Is daar nou niet iets op te vinden? Kunnen we
ervoor zorgen dat ze in ieder geval dezelfde huur blijven betalen als ze
doorstromen en zo’n woning beschikbaar komt voor jonge gezinnen? Dat
moet ook kunnen als ze doorstromen naar een ander huis, omdat ze die
rechten hebben opgebouwd in de afgelopen jaren. Ik zou daar graag een
reactie op willen van de Minister, omdat ik denk dat we daarmee op korte
termijn in ieder geval de kwalitatieve mismatch voor een deel zouden
kunnen oplossen. Ik denk dat iedereen daar uiteindelijk tevreden mee is.
Nog niet zo lang geleden had ik een gesprek met een oudere vrouw van in
de 80. Zij vertelde dat ze met alleen een AOW’tje woont in een grote
gezinswoning waar haar gezin is opgegroeid. Ze heeft er veel herinneringen aan, maar is ook bereid om voor een jong gezin te verkassen.
Alleen gaat haar huur dan behoorlijk omhoog en dat kan ze eigenlijk niet
betalen. Ik vind het zonde dat die woning daarmee niet beschikbaar komt,
en dat vond zij zelf dus ook. Graag dus een reactie van de Minister om te
kijken wat we daarmee kunnen doen.
Voorzitter. Het is ook al even gegaan over het puntenstelsel. Ik kijk heel erg
uit naar de wetgeving op dat vlak. Na alle berichten en de brieven die ik er
nu over heb gelezen, denk ik dat we nog een stapje verder kunnen gaan.
Wij werken zelf ook nog verder aan de initiatiefwet die we eerder al
hadden aangekondigd, om te laten zien dat wij denken dat je nog een stap
verder zou kunnen gaan dan die grens van € 1.000, om ervoor te zorgen
dat zo veel mogelijk woningen onder die puntengrens gaan vallen.
Dan kom ik op de betaalbaarheid van woningen. Ik ben heel blij dat het
CDA en D66 hebben aangegeven dat zij de maatregel ten aanzien van de
huurtoeslag toch echt wel willen heroverwegen en daar opnieuw naar
willen kijken. Het CDA heeft ook niet gezegd daartegen te zijn, dus ik
probeer het hier zuiver te verwoorden, maar ik bedoel dat er in ieder geval
opnieuw naar gekeken moet worden. Goed, ik denk dat dat dé winst is van
dit debat. Daar ben ik blij mee. Het is ook de taak van de Kamer om
kritisch te kijken naar al dit soort wetgeving die voorbijkomt. Maar ik heb
nog een andere zorg en dat is natuurlijk de dreigende huurverhoging. De
Minister heeft aangegeven de wet op dat punt te willen veranderen door
niet te kijken naar inflatie, maar naar de gemiddelde loonstijgingen, geloof
ik. De vraag die ik daarbij heb, is wat het ijkmoment is en waar hij dan
naar kijkt. Dus als ik naar de Macro Economische Verkenningen van
Prinsjesdag kijk, zie ik dat de cao-lonen op 3,7% liggen. Is dat nou
waarnaar wordt gekeken of wordt er naar een andere indicator gekeken?
Voorzitter. Ik wil nog een ander punt maken, over stikstof. Vorige week
kwam de uitspraak van de Raad van State. Dat betekent de facto gewoon
een bouwstop. De Raad van State kan zeggen dat dat geen bouwstop is
en ik heb dat verschillende mensen horen zeggen, maar de facto is het
wel een bouwstop, omdat de capaciteit die van gemeenten wordt
gevraagd er niet is. Dit vraagt zo veel berekeningen en dit maakt het zo
ingewikkeld, dat ik mij grote zorgen maak – we hebben afgelopen week
het stikstofdebat gehad waarin het heel veel over de natuur ging; hier gaat
het over bouwen – over die bouwsector en de economische consequenties die dit kan hebben voor al die bouwbedrijven in Nederland.
Daarom stel ik de vraag: hoe gaat deze Minister ervoor zorgen dat we
Nederland echt zo snel mogelijk weer van het slot afkrijgen? Als dat niet
gebeurt, vrees ik namelijk niet alleen dat er minder woningen worden
gebouwd, maar dan vrees ik ook voor faillissementen van bouwbedrijven.
Welke stappen wil de Minister zetten Nederland van het slot af te krijgen?
Als je het namelijk hebt over belemmeringen voor het bouwen van meer
woningen – ik hoorde allerlei pleidooien, ook van mijn collega van de VVD
– dan is stikstof misschien wel de allergrootste.
Om even in het domein van de ruimtelijke ordening te blijven: de
Omgevingswet wordt keer op keer uitgesteld. Dat begon toen in een trend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

60

van decentraliseren. Natuurbeleid werd gedecentraliseerd. De
Omgevingswet paste ook in dat plaatje. Je kunt je afvragen of dat wel zo’n
slim idee was. Mijn fractie is altijd tegen die wet geweest. Ik denk dat het
echt goed is om die opnieuw te heroverwegen. Iedere keer wordt het
uitgesteld, omdat de systemen nog niet op orde zijn. Maar juist deze tijd
vraagt om veel meer centrale regie. Soms vind ik het wel mooi hoe wij
over Nederland praten: alsof we de omvang van Duitsland hebben. Maar
we hebben ongeveer de omvang van een deelstaat van Duitsland. Het
idee dat je dan zo veel mogelijk moet decentraliseren, klinkt sympathiek,
maar heeft de potentie om te zorgen voor chaos. Ik denk dat het juist
daarom goed is – daar zou ik ook wel de reflectie van de Minister op
willen – om toch eens te bekijken: doen we daar nou echt verstandig aan
en moeten we dat niet nog veel meer bij de rijksoverheid zelf leggen?
Voorzitter, ik kom tot een afronding en kom op duurzaamheid. Ik ben blij
met de aangenomen motie van de PvdA en GroenLinks bij de Politieke
Beschouwingen. Die gaat over het ervoor zorgen dat als er geen verduurzamingsmaatregelen zijn genomen, huurders een korting op hun huur
kunnen krijgen. De Minister heeft aangegeven die te willen uitvoeren door
een hogere waardering te geven in het puntenstelsel voor verduurzamingsmaatregelen. Nu hebben wij vorige week een brief gekregen van
wethouder Zita Pels uit Amsterdam en haar collega’s van de grote steden.
Zij zegt: dat zou eigenlijk aangescherpt moeten worden. Haar voorstel is
om het aan te wijzen als een gebrek, waardoor het wat minder lang duurt,
maar het ook direct niet alleen voor de sociale sector, maar voor de hele
huursector gaat gelden. Ik vind dat een goed voorstel. Is de Minister
bereid om daar nog eens op in te gaan en aan te geven of hij dat ook ziet?
Op die manier kunnen we ervoor zorgen dat bij een woning die allang
goed geïsoleerd had moeten zijn maar dat niet is, huurders een korting
kunnen krijgen. Ik vind dat des te meer belangrijk omdat bij de grote
energiecrisis waar we nu in zitten, het niet alleen een verantwoordelijkheid is van de rijksoverheid om ervoor te zorgen dat mensen hun
rekening kunnen blijven betalen. Dat is ook een verantwoordelijkheid van
de verhuurders die de afgelopen jaren niet het nodige onderhoud hebben
verzorgd, wat ze wel hadden moeten doen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie van de heer Minhas. Dat is de laatste
interruptie van de VVD-fractie.
De heer Minhas (VVD):
Ja, voorzitter, en zeker geen onbelangrijke, dus ik gebruik die daarvoor. Ik
snap dat de heer Klaver vanuit partijpolitiek tegen de invoering van de
Omgevingswet is of tegen decentralisaties in algemene zin. Is hij het niet
met de VVD eens dat de invoering van de Omgevingswet an sich eigenlijk
helemaal geen decentralisatie is? Die legt juist heel veel verantwoordelijkheid bij lokale overheden neer. Die legt juist verantwoordelijkheden
neer bij burgers om in participatie te gaan als het gaat om plannen die de
omgeving van die burgers, van de mensen thuis dus, beïnvloeden. Als je
dat in ogenschouw neemt, kan je die Omgevingswet – los van alle zorgen
die de VVD deelt over de invoering, de capaciteit die er bij gemeenten is
en het digitale stelsel – toch geen decentralisatie noemen? Dank u wel,
voorzitter.
De heer Klaver (GroenLinks):
Nou, twee zaken. Ik benoemde zojuist: wij zijn daar altijd tegen geweest. U
kunt het partijpolitiek noemen. Nou, laten we dat aspect bekijken. Wij zijn
er altijd tegen geweest, dus je zou kunnen zeggen: u probeert nog even
uw gelijk te halen. Maar ik probeerde juist goed naar u te luisteren. U
houdt hier een pleidooi: we moeten oppassen met de inrichting van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

61

landelijk gebied. U verwees naar Jan Pronk. Als we dat echt vinden, dan
denk ik dat we ook goed moeten kijken of de wetgeving die we hebben,
die al is aangenomen en waarbij we nu naar de uitvoering kijken, nog wel
aansluit bij het veranderde denken. Kijk, die Omgevingswet zorgt ervoor
dat de verantwoordelijkheid lager wordt gelegd, dat belemmeringen
worden weggenomen en dat het wat makkelijker wordt, zo zou je kunnen
zeggen, om plannen uit te rollen. Tegelijkertijd is het de vraag of dat de
juiste beweging is als je in zo’n klein land leeft, want allerlei projecten
kunnen dan ook tegen elkaar in werken. Aangezien we voor heel veel
verschillende zaken die we willen – economische ontwikkeling, de
landbouw, woningbouw – maar weinig land hebben dat we kunnen
gebruiken, denk ik dat we er goed aan doen om daar juist meer regie op te
zetten. Dat betekent volgens mij dat je dit juist niet te ver moet decentraliseren of dat je al die verschillende ontwikkelingen niet te makkelijk
mogelijk moet maken, want ik denk dat die tegen elkaar in gaan werken.
Daarover spreek ik hier als volksvertegenwoordiger en niet vanuit het
partijbelang. Aangezien sinds de invoering van de Omgevingswet het
denken is veranderd, ook bij de VVD, doe je er namelijk goed aan om het
te heroverwegen: was dat nou wel zo verstandig en sluit de praktijk nog
wel aan bij de realiteit nu het denken zo is veranderd?
De voorzitter:
Dank u wel. U kunt er altijd nog in tweede termijn op terugkomen.
De heer Klaver (GroenLinks):
Hij heeft er niks meer op terug te zeggen. Dat is toch echt ...
De voorzitter:
Het is wat het is. Ik wil graag het woord geven aan de heer Grinwis van de
ChristenUnie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Je huis is een heel persoonlijke plek. Het is de plek
waar je opgroeit, waar je woont met je gezin, waar je je vrienden
verwelkomt en je buren ontmoet. Het is de plek waar je je in een ideale
wereld het veiligst zou moeten voelen. Maar we leven niet in een ideale
wereld. We zien hoe lastig het goede leven is wanneer juist dat gevoel, die
persoonlijke veiligheid of de verbondenheid met de gemeenschap,
ontbreekt. We zien hoe lastig het voor velen is om zo’n persoonlijke plek
te vinden, een thuis, ook omdat er te weinig huizen zijn, en dan vooral te
weinig betaalbare huizen. Met het van tafel vegen van de bouwvrijstelling
is dat probleem natuurlijk niet kleiner geworden.
Toch moet het niet alleen gaan om zo veel mogelijk bouwen, maar juist
ook om het bouwen van zo sterk mogelijke gemeenschappen en om de
verantwoordelijkheid die iedereen daarin heeft – de overheid, maar ook de
woningeigenaar, de verhuurder en de huurder. We willen dat onze
gemeenschappen en buurten bloeiende en gezellige plekken worden,
maar dat gaat pas lukken als ieder van ons een actieve bijdrage levert aan
de realisatie daarvan.
Voorzitter, gelijk maar een concreet punt dat hierbij past. Bij het bouwen
van gemeenschappen gaat het er ook om dat mogelijk wordt gemaakt dat
mensen voor elkaar zorgen. Dat is vaak te ingewikkeld, juist als het gaat
om de woonsituatie. Als er bijvoorbeeld een tuinkamer is of een plek voor
een microwoning in de tuin voor iemand met een zorgbehoefte die op
straat dreigt te belanden of op straat is beland, dan is het niet zomaar
toegestaan om die plek beschikbaar te stellen. Bij het initiatief van Kamers
met Aandacht, uit Utrecht, loopt men daar bijvoorbeeld tegen aan. Zij
zoeken woonruimte voor jongeren die nog niet geheel zelfstandig kunnen
wonen. Dat is een zoektocht naar ruimte, maar ook een zoektocht naar wat
juridisch kan. Er gaat soms drie jaar overheen voordat een plan tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

62

realisatie komt, en dat moet toch makkelijker kunnen, bijvoorbeeld door
de mantelzorgregeling uit te breiden. Ziet de Minister dat ook zo?
Voorzitter. Deze Minister gaat steeds harder trappen bij tegenwind, maar
de huidige storm begint wel enorme proporties aan te nemen. En dan heb
ik het over de bouwproductie. Wat zijn naar de inschatting van de Minister
de gevolgen voor de bouwproductie in de komende jaren van de gestegen
rente en de gestegen materiaalkosten in relatie tot de wens om betaalbaar
te bouwen, van de gebrekkige grondposities, de gebrekkige ambtelijke
capaciteit bij veel gemeenten, de soms boterzachte zogenaamde harde
plancapaciteit en van het vervallen van de bouwvrijstelling? En nee, ik
vraag niet naar de inzet van de Minister, maar naar een koele inschatting.
Vervolgens vraag ik naar het antwoord op de vraag: wat kunnen we eraan
doen om het niet zover te laten komen?
Ik heb hierbij nog drie specifieke punten. Wat doen we bijvoorbeeld om de
Woningbouwimpuls effectiever te maken, nu de laatste tranche
waarschijnlijk wat minder hard gaat dan de eerste drie tranches? Als ik de
signalen van gemeenten op waarde schat, begint de eis van 50%
cofinanciering te knellen. Wat is er aan de hand? Sluit de WBI misschien
nog niet genoeg aan bij regionale woondeals? Hoe verhouden rijksregie
en afspraken zich eigenlijk tot de middelen die het Rijk in de strijd gooit
om de woningbouwproductie daadwerkelijk aan de gang te houden?
Hiermee reageer ik gelijk ook maar op het punt van collega Nijboer dat de
coalitie dit als dekking zou gebruiken. Ik snap zijn punt. Ik ben het eens
met de drie doelen uit het amendement, ook omdat we daarover ook
afspraken hadden gemaakt in het coalitieakkoord. Maar ik wil wel dat de
Woningbouwimpuls in de toekomst weer als een zonnetje gaat lopen en
dat blijft doen.
Mijn tweede vraag is: wat te doen met gronden die maar niet door
eigenaren dan wel projectontwikkelaars worden bebouwd? Volgens mij
ging collega Nijboer daar ook op in. Kunnen we daar niet meer eisen aan
gaan stellen, dan wel gemeenten de mogelijkheid geven om deze gronden
op te kopen als ze na vijf jaar niet worden ontwikkeld? Dat kunnen ze
bijvoorbeeld met de Wet voorkeursrecht in de hand, om maar eens even
een flink voorstel ertegenaan te gooien. En/of: zijn braakligboetes
mogelijk? Hoe dan ook, het is niet te verteren dat bouwgrond ligt te
verstoffen, terwijl er woningnood is en eigenlijk alles in kannen en kruiken
is qua bestemmingsplan et cetera, om hier woningen te gaan bouwen.
Mijn derde vraag hierbij is: hoe verhouden de regionale woondeals zich
tot de doelen die zijn gesteld? Neem bijvoorbeeld die 50.000 middenhuurwoningen, terwijl de bouwafspraken met provincies over de sec door
corporaties te bouwen middenhuurwoningen optellen tot 22.000. Hoe
stuurt de Minister er dan op dat we in totaal toch aan die 50.000 komen?
Van de bouw van middeldure huur kom ik nu op huurregulering. Het is
immers een kleine stap van middenhuur naar het beschermen van het
middensegment. Verwacht de Minister dat commerciële aanbieders ook
huurwoningen net boven de liberalisatiegrens gaan aanbieden, of zoeken
ze toch vooral de bovenkant van de range op? Hoe wil de Minister er
bijvoorbeeld voor zorgen dat er ook daadwerkelijk aanbod van rond de
€ 800 gaat komen? Gaat dat vanzelf goed, of moet daarvoor de bestaande
DAEB, diensten van algemeen economisch belang, worden aangepast dan
wel een nieuwe DAEB-categorie worden geïntroduceerd? Hoe gaat hij dat
mogelijk maken en erop sturen dat er daadwerkelijk betaalbare
huisvesting bij komt voor mensen met een middeninkomen?
Ik heb nog een vraag over de urgentieregeling. De Minister is bezig met
een wettelijke plicht voor gemeenten om tot zo’n urgentieregeling te
komen. Ongeveer de helft van de gemeenten heeft die op dit moment
namelijk niet. Het zou mooi zijn als gemeenten alvast met de urgentieregeling aan de gang zouden gaan, want het verblijf in een ggz-opvang of in
een vorm van beschermd wonen duurt bij gebrek aan woningen soms
veel langer dan nodig is. Het wordt bij gebrek aan zo’n urgentieregeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

63

ook onnodig duur. Kan de Minister alle gemeenten oproepen om nu alvast
aan de slag te gaan met hun huisvestingsverordening en urgentieregeling, en niet af te wachten tot die wettelijke plicht er is?
Voorzitter. Ik kom bij isolatie en verduurzaming. De beste koopkrachtondersteuning in tijden van een energieprijzencrisis is mensen die zelf de
middelen niet hebben te helpen bij het isoleren en verduurzamen van hun
huis. Daarom ben ik blij dat er 300 miljoen is uitgetrokken in 2023 en 2024
boven op de 4 miljard die al in het Nationaal Isolatieprogramma zat. Met
een motie die ik samen met collega’s Bromet en Bontenbal eind
september heb ingediend, hebben we dat geld al richting de gemeenten
gestuurd voor een lokale aanpak om slecht geïsoleerde woningen huis
voor huis, blok voor blok en straat voor straat te isoleren. Hoe staat het
eigenlijk met die lokale aanpak? Rijden de klussenbussen al door de
straten? Is het geld al beschikbaar? En hoe wordt het geld eigenlijk
verdeeld over gemeenten? Wat zijn nou de criteria? Ik hoor inderdaad ook
over zorgen van gemeenten dat het mooi is dat er wat extra geld komt,
maar dat het tot 2030 nog niet genoeg is.
Voorzitter. Graag zet ik bij dezen ook eens appartementseigenaren in het
zonnetje die bereid zijn in het bestuur van hun vve zich actief in te zetten
voor de gehele flat, want vve-bestuurder zijn is een taaie job. Zeker in
deze dure tijden valt het niet mee om besluiten over isolatie en verdere
verduurzaming, waarvoor vaak iedere maand extra moet worden
ingelegd, door de vergadering heen te krijgen. Op die vergadering komen
vaak overigens niet zo veel mensen opdagen. Ik was pas op bezoek in de
Molenwijk in Amsterdam-Noord. Deze problematiek staat me nu weer
helemaal op het netvlies, en dat stond die eigenlijk al, zeg ik als oud-vvebestuurder, maar dat was maar van een klein vve’tje en niet van een hele
flat. Helpen we vve’s wel genoeg, en helpen we gemeenten genoeg om
vve’s te helpen? Want dit is echt taai.
Vaak zijn dit ook de flats, zeker uit de jaren zestig, met een blokaansluiting,
waar de problemen zich nu wel heel erg opstapelen. Als je dan ook nog de
stap vooruit moet zetten om het pand te verduurzamen en beter te
isoleren, is dat vanuit de fysieke gesteldheid van de flat volstrekt logisch,
maar is dat ongelofelijk ingewikkeld als je kijkt naar de koopkrachtigheid,
de organisatiegraad en de vraag hoe dat voor elkaar te boksen. Is het
misschien, als het gemeenschappelijk uiteindelijk toch niet lukt, niet een
idee om individueel toch maatregelen mogelijk te maken voor individuele
appartementeneigenaren, zoals het plaatsen van beter glas of zonnepanelen op een gemeenschappelijk dak, wat natuurlijk lastig is? Het is in
ieder geval een idee waar de Vereniging Eigen Huis en de NVDE mee
kwamen. Ik ben benieuwd naar de reactie van de Minister.
Nog heel kort over enkelglas. Er is al het een en ander over gezegd. Ik vind
eigenlijk dat de Minister na zijn toezegging aan deze Kamer op
15 september over het onderzoeken van het eerder uitfaseren van
enkelglas in de huursector te snel tot een nee is gekomen, zonder
voldoende te onderzoeken wat wel kan. Vindt de Minister dat zelf ook
niet?
Wat betreft de drie amendementen die ik mee heb ingediend, verwijs ik
naar de meer dan adequate toelichting van de collega’s De Groot,
Boulakjar en Geurts. Het zijn alle drie dus doelen die we in het coalitieakkoord al wilden dienen, maar toen nog zonder geld. Ik hoop dat het
wooncoöperatie-amendement ook echt helpt om bijvoorbeeld meer
knarrenhofjes tot stand te brengen. Wat betreft het amendement van
collega Geurts is ook een compliment voor Stichting Opmaat op z’n
plaats. Met dat compliment sluit ik mijn eerste termijn graag af.
O ja, over water en bodem sturend. Daarover vervolgen we het debat wat
mij betreft over twee weken tijdens het WGO Water. Ik kom daar dus zeker
op terug, maar niet nu.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

64

Dank u wel, meneer Grinwis. Er is een interruptie van de heer Nijboer. Dat
is zijn laatste.
De heer Nijboer (PvdA):
Die gaat over dat enkelglas. Eigenlijk snapt iedereen dat dat in deze tijd ...
Het is ook heel makkelijk te vervangen. Dat moeten we eigenlijk gewoon
als gebrek aanmerken, zodat dat gebeurt en er anders een huurverlaging
komt. De ChristenUnie hint daarop. Is zij bereid mee te gaan met de motie
om dat af te dwingen?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik hintte op de toezegging op mijn vraag of enkelglas niet eerder
uitgefaseerd kan worden. Ik hintte er niet op om het aan te merken als
gebrek, want dat heb ik niet eerder bepleit, ook al omdat je moet kijken of
middel, doel en kwaal et cetera in verhouding tot elkaar staan. Het
aanmerken als een gebrek leidt stante pede tot een huurverlaging van
volgens mij zo’n 60%. Dat is erg fors. Dus ja, de ChristenUnie wil af van
enkelglas, maar wel met een methode die het doel daadwerkelijk
dichterbij brengt en niet op heel korte termijn leidt tot een ongelofelijke
sanctie van soms wel 60% huurverlaging. Ik zou zeggen: kijk in de
herziening van het woningwaarderingsstelsel of je ook strafpunten of
minpunten kan toekennen en kijk naar een jaartal waarin je enkelglas gaat
uitfaseren. Tegelijkertijd wil ik er ook aandacht voor vragen dat de
Minister natuurlijk best stevige afspraken heeft gemaakt met de woningcorporaties om slechte energielabels uit te faseren. Hij heeft ook een
jaartal gezet. In 2030 moeten de E-, F- en G-labels er namelijk uit zijn. Je
moet hierin ook handelen met een beetje respect voor de gemaakte
afspraken. Ik kijk binnen die mogelijkheden naar het zo snel mogelijk
slopen van enkelglas.
De voorzitter:
Dank u voor dit uitgebreide antwoord, meneer Grinwis. We gaan nu door
naar mevrouw Van Esch. Zij zal haar inbreng doen namens de Partij voor
de Dieren.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Dank u, voorzitter. Ook ik begin vandaag, zoals wel meerderen, helaas met
een wat pessimistische samenvatting van de hedendaagse feiten. De
woningnood is namelijk nog altijd ongekend hoog. Ook het beleid om de
klimaatcrisis te bestrijden, schiet nog steeds grof tekort. Het beleid om
natuur te versterken en de biodiversiteitscrisis te bestrijden wordt maar
vooruitgeschoven alsof er op dit moment niet al van alles aan de hand is.
Onze lucht- en waterkwaliteit zijn veel te vuil en de bodem is op steeds
meer plekken onherstelbaar vervuild. Kortom, het lukt dit kabinet niet om
onze leefomgeving leefbaar te houden. Wat wel lukt, is het bouwen in die
beschermde natuurgebieden. Mevrouw Beckerman noemde het ook al:
afgelopen vijf jaar is er 90% meer gebouwd in beschermde natuur. Ik kom
daar zo nog verder op terug, want dat schokt ons. Wat ook lukt, is het
doorgaan met plannen voor het aanleggen van extra asfalt. De A27
verbreden ten koste van bijzondere natuur is tekenend voor de prioriteitstelling van deze regering.
Vandaag gaat het uiteraard over de woningnood. Wie echt iets wil doen
aan de woningnood, moet een paar dingen nu toch al wel doorhebben.
Opnieuw met vier ministers gaan praten in Brussel om dan soepele
stikstofregels te hebben, is er daar in ieder geval niet een van. Wie wil
bouwen, moet de natuur beschermen. En wie de natuur wil beschermen,
moet de drastische stikstofdepositie laten afnemen. En wie die stikstofdepositie wil laten afnemen, moet gewoon het aantal dieren dat wordt
gefokt in de veehouderij in Nederland, drastisch verminderen. Het is echt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

65

geen hogere wiskunde. Na drie jaar voortmodderen zou deze boodschap
toch bij dit kabinet geland moeten zijn?
Het stoort mij dan ook wel een beetje om de krokodillentranen over het
sneuvelen van die illegale bouwvrijstelling te zien in de politiek en de
bouwsector. Je had kunnen weten dat dit ging gebeuren. Daar is voor
gewaarschuwd. Maar de regering hield vol dat dit wel zou kunnen. Ik vind
dan ook dat je, als bouwsector, de regering moet aankijken en haar moet
oproepen om nu wel met een permanente oplossing te komen. Bij die
permanente oplossing hoort ook dat je berekent hoeveel schade je
aanbrengt aan de natuur op het moment dat je woningen bouwt. Je moet
ook kijken naar de riolering, het stroomnet, de ondergrond, de bereikbaarheid, et cetera. Waarom is het nog steeds zo vreemd om uit te zoeken
hoeveel schade je aan de natuur berokkent? Dat is wat ons betreft een
logische stap in het rijtje. Als de conclusie dan is dat je schade toebrengt
die je niet mag toebrengen, dan is het maar goed dat je dat weet. Anders
overtreed je in Nederland namelijk gewoon de wet.
Ik ben ook benieuwd of de Minister weet of er onder die bouwvrijstelling
projecten zijn vergund waarvan hij nu al weet dat dat eigenlijk onrechtmatig was. Zo ja, wat is daar dan de consequentie van? Wat gaat hij doen
om de daardoor veroorzaakte stikstofdepositie – dat is een mooi woord,
waar ik bijna mijn tong over breek – te compenseren? Deelt de Minister
dat de allerbeste methode om gemeenten, provincies, bouwbedrijven en
investeerders duidelijkheid te geven over de woningbouw, waar zij zo mee
zitten, is om de stikstofcrisis gewoon op te lossen?
Ik ben dus wel benieuwd wanneer deze Minister nou zijn politieke gewicht
in de strijd gaat gooien om de krimp van het aantal dieren te realiseren.
Wanneer staat hij bij het Ministerie van IenW op de stoep om aan te geven
dat het natuurlijk bizar is dat je boeren gaat uitkopen voor een idiote
wegverbreding? Want dat past niet bij de prioriteit die woningbouw
volgens deze Minister heeft. Wanneer staat hij op de stoep bij het
Ministerie van LNV om te vertellen dat het afgeven van een vergunning
voor Schiphol of Lelystad Airport letterlijk betekent dat er meer mensen
geen dak boven hun hoofd hebben? Daar wil ik graag een reactie op van
deze Minister.
Maar hoe moet het dan wel? Uiteraard denken ook wij daarover na.
Volgens mij staat daarbij voorop – ik val in herhaling – dat Nederland echt
niet meer het meest veedichte land ter wereld zou moeten zijn. De boeren,
daarentegen, hebben we keihard nodig. Die moeten met overheidssteun,
met steun van deze regering, kunnen overstappen naar sectoren waarin
we ze wél nodig hebben: de akkerbouw, de biobased materialen, die we
zo nodig hebben, en de voedselbossen. Dan komt het oplossen van de
stikstofcrisis in zicht. Alleen dan kunnen we weer door met het bouwen
van die woningen.
In dat opzicht vond ik, zeg ik in alle bescheidenheid, het plan dat is
uitgebracht door het Economisch Instituut voor de Bouw op zich wel
interessant. Dat is een plan om rondom bestaande woonkernen, zeker als
die goed met het ov verbonden zijn, kleinschalige woningbouw te
realiseren. Wat de Partij voor de Dieren betreft zou dat dan uiteraard
onder een aantal voorwaarden moeten gebeuren, met name onder de
voorwaarde dat we ook en eerst de natuur gaan versterken in plaats van
dat we alleen gaan bouwen. Toch ben ik wel benieuwd naar de reactie van
de Minister daarop: hoe kijkt hij naar dit plan, dat gepresenteerd is? In de
afgelopen vijf jaar hebben we 90% meer bebouwing gezien in
beschermde natuurgebieden. Ik ben benieuwd of de Minister nu wel
bereid is om de bestaande geitenpaadjes, waardoor je dus nog steeds
kunt bouwen in de Natura 2000-gebieden, zo snel mogelijk af te schaffen.
Dan over naar de beloftes die we steeds zien, zoals «Bouwen, bouwen,
bouwen!» en «Niet bouwen in de natuur». Dat laatste zou een belofte zijn,
maar het gebeurt wel. Ik heb nog een aantal meer van dat soort onderwerpen voor vandaag, want ook qua rijksregie, circulair bouwen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

66

verduurzaming zie je dit terugkomen. Allereerst de rijksregie. Daar wil ik
toch nog even bij stilstaan. We hebben dit vaker gezegd. De Minister
vertrouwt te veel op de NOVI. Die ligt er, maar die heeft geen enkele
juridische positie. Daardoor kan het gebeuren dat daar wel verstandige
adviezen in staan, maar dat we daar juridisch niet op kunnen voortbouwen. De Raad voor de leefomgeving en de deltacommissaris gaven
aan – dat zeg ik nog een keer – dat bodem en water leidend zouden
moeten zijn. Elke keer dat je een schop de grond in steekt, zou dat moeten
bijdragen aan klimaatadaptatie. Volgens mij zijn die uitspraken klip-enklaar. Maar in de regeringsplannen en in het regeerakkoord staat ineens
dat water en bodem sturend moeten zijn. Dat klopt; dat staat er: sturend.
Ik hoor verwarring, maar de Raad voor de leefomgeving zei «leidend» en
niet «sturend». Dan zie je dat er een plan ligt om bijvoorbeeld 8.000
woningen te gaan bouwen in de diepste polder van Nederland, bijna 7
meter onder NAP. Ik vind dat bizar. Ik snap niet hoe deze twee dingen met
elkaar gerijmd kunnen worden. Ik wil ook wel een reactie daarop. Wat
gaan we nu doen? Ik snap dat de witte rook er bijna is, maar ik vind het
lastig om daar niet nu al naar te kijken, want het maakt echt wel verschil in
hoeverre je water en bodem sturend maakt of leidend.
Dit ook wat betreft circulair bouwen. Een mooie belofte om de milieuprestaties van gebouwen te halveren. Hoe staat het daar nu concreet mee,
vraag ik deze Minister. Ons bereiken wel degelijk signalen dat omdat de
duurzaamheid van een gebouw steeds belangrijker wordt, er flink
gelobbyd wordt om de milieuprestaties van producten te gaan greenwashen. Heeft het ministerie de kennis om hierop te controleren en ook
de juiste kant op te sturen, want hoe garandeert deze Minister dat het
stelsel van milieuprestatie voor bouwproducten wel degelijk gaat werken?
Hoe gaan we de belofte die er is, waarmaken? Ik ben zeer benieuwd of dat
het ministerie tot nu toe lukt.
Dan een aantal slotzinnen, voorzitter, en dan sluit ik af. Ook wij willen het
nog hebben over enkelglas. Ook vandaag horen we meerdere partijen
hierover. Ook wij denken dat het sneller en beter moet. Ook wij zeggen:
laten we gewoon gaan voor die normstelling. Laten we gaan voor het feit
dat enkelglas echt iets is uit het verleden. Vorige week riep ook Natuur &
Milieu ons daartoe op, studentenorganisaties riepen ons daartoe op. Ik
roep hier opnieuw deze Minister op om daar gewoon een eind aan te
maken.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Esch. De heer Bisschop van de SGP-fractie
heeft aangegeven niet aanwezig te zullen zijn. Dus gaan we door naar de
heer Van Baarle, die namens de DENK-fractie zal spreken.
De heer Van Baarle (DENK):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil graag beginnen met het onderwerp studierente, want D66-minister Dijkgraaf voert het onzalige plan door om de
rente op studieleningen te verhogen. Die gaat naar 0,46% voor universitaire en hbo-studenten en naar 1,78% voor mbo-studenten. De jongeren in
Nederland zijn op dit moment al de dupe van het feit dat de studieschuld
meeweegt voor je hypotheek. Dus de zogenoemde pechgeneratie is op
twee manieren geraakt. Aan de ene kant door het schuldenstelsel, aan de
andere kant omdat deze jongeren minder kans hebben op een woning. Ik
zou deze Minister willen vragen of hij gaat voorkomen en het niet zover
gaat laten komen dat de verhoging van de studierente ook gaat leiden tot
een hogere weging voor de hypotheekverstrekking. Kan deze Minister
garanderen dat die verhoging van de rente op studieleningen er niet toe
gaat leiden dat jongeren verder op achterstand worden gezet op de
woningmarkt, omdat de studieschuld meer gaat meewegen bij een
hypotheek? Op dit punt overweegt de fractie van DENK een motie in de
tweede termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

67

Voorzitter. Dan het onderwerp rentevrije hypotheek. Op dit punt hebben
de Minister en de fractie van DENK al eerder van gedachten gewisseld,
want er zijn in Nederland een hoop mensen die vanwege gewetensbezwaren tegen rente of religieuze bezwaren of voorschriften geen gebruik
kunnen maken van een hypotheek omdat daar rente op valt. De Minister
gaf in het debat dat wij hier eerder over gevoerd hebben, aan dat dit niet
zo’n heel erg groot issue zou zijn. Nu hebben De Nederlandsche Bank en
de Rabobank in 2008, maar ook de Volksbank in het verleden onderzoek
gedaan hoe groot de groep is die hier behoefte aan heeft. In 2008, toen
men zich richtte op alleen de moslimgemeenschap in Nederland, kwam
men op een groep van toch wel 200.000 mensen die in dat onderzoek, een
schatting, aangaven behoefte te hebben aan dit soort producten. Het is
dan ook niet voor niets dat de Autoriteit Financiële Markten in een rapport
over de financiële situatie van Nederlanders met een migratieachtergrond
heeft gezegd dat de Nederlandse regering bij het aanbieden van dit soort
producten echt een rol zou moeten nemen. Daarom stelt het mij ook
teleur in het debat dat de Minister zei dat hij geen rol voor zichzelf ziet in
het aanbieden van zo’n rentevrije hypotheek. Er is wel degelijk een grote
groep Nederlanders die behoefte hieraan heeft. Ook de Autoriteit
Financiële Markten zegt dit. Er is gewoon een groep in Nederland die
aangeeft graag een eigen woning te willen hebben, maar die vanwege het
feit dat er rente wordt berekend over een hypotheek, niet kan genieten
van het voordeel van het eigenwoningbezit en dus is veroordeeld tot dure
huurwoningen. DENK vindt dat de Minister wat voor deze groep zou
moeten doen. Daarom hebben wij, conform het advies van de Autoriteit
Financiële Markten, een motie waarin wij de Minister vragen om nieuw
behoefteonderzoek te doen en onderzoek te doen naar de belemmeringen, en in gesprek te gaan met verstrekkers om de mogelijkheden te
vergroten om rentevrije alternatieven te verstrekken. Mijn collega Azarkan
zal een initiatiefnota indienen die specifiek ziet op de fiscale belemmeringen die op dit punt spelen. Dat gaat hij doen bij de collega van de
Minister, de Minister van Financiën.
Voorzitter. Dan de uitspraak van de Raad van State. Kortheidshalve sluit ik
mij aan bij de vragen die talloze andere sprekers hierover hebben gesteld.
Over het programma Leefbaarheid en Veiligheid heeft de fractie van DENK
eerder inbreng geleverd in een schriftelijk overleg. Ik wil graag aansluiten
bij wat collega Geurts heeft gezegd over het belang dat er ook een
bewonersfonds komt. Aan de Minister wil ik vragen hoe hij werk gaat
maken van participatie en inspraak. Vanuit mijn ervaring in het Rotterdamse – daar hebben we het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid –
weet ik dat het grootste gedeelte van de mensen op Rotterdam-Zuid het
gevoel heeft dat het programma over hen uitgestort wordt. Ze hebben
geen goed idee van wat er precies gebeurt. Ik zou de Minister willen
vragen hoe hij bij dit programma gaat voorkomen dat dit gaat gebeuren.
Bewoners van die wijken moeten als partners gezien worden en daadwerkelijk inspraak krijgen over wat er gebeurt. Alleen dan kan er een goede
aanpak komen.
Voorzitter. Dan het onderwerp woningmarktdiscriminatie. Het is goed dat
de Minister werk gaat maken van het aanpakken van woningmarktdiscriminatie met de Wet goed verhuurderschap. Wij hebben een amendement
in voorbereiding, samen met de heer Boulakjar van D66, om in die wet
nog meer werk te gaan maken van het aanpakken van woningmarktdiscriminatie. Die discussie zal volgen bij het behandelen van dat wetsvoorstel.
De Minister voert onderzoek uit naar een meldplicht. Dat onderzoek naar
een meldplicht voor woningmarktdiscriminatie kunnen wij volgens mij elk
moment verwachten. Ik zou de Minister willen vragen of hij al nadenkt
over wat hij kan gaan doen, als uit het onderzoek blijkt dat zo’n meldplicht
een heel vruchtbare weg is om woningmarktdiscriminatie te bestrijden. Is
het bijvoorbeeld een optie dat hij bij het wetsvoorstel over goed verhuurderschap met een nota van wijziging komt om die meldplicht in de wet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

68

te nemen? Ik weet niet of dat qua tijd mogelijk is. Als uit onderzoek blijkt
dat het kan werken, moeten we er wat de fractie van DENK betreft zeer
snel werk van maken om uit te bannen dat zo veel makelaars discrimineren.
Ook hebben wij op deze begroting een amendement ingediend dat ziet op
het uitvoeren van een pilot tegen woningmarktdiscriminatie. Uit
onderzoek blijkt namelijk dat het een goede weg zou zijn om de antidiscriminatievoorzieningen het onderzoek te laten uitvoeren, de zogenaamde
mysteryguestonderzoeken. Zij kunnen ook een rol uitoefenen ten aanzien
van het aanspreken van makelaars. Daarom hebben wij een amendement
ingediend om hier een bedrag voor vrij te maken. Wij zien graag uit naar
de reactie van de Minister op dat amendement.
Voorzitter. Dan de normhuur in de huurtoeslag. Al vele sprekers hebben
het hierover gehad. Het verheugt mij dat ook partijen in de coalitie
aangeven dat zij hiermee in hun maag zitten. Het kan toch niet zo zijn dat
we de huurtoeslag gaan hervormen en dat er 900.000 mensen in
Nederland op achteruitgaan? Mensen gaan er letterlijk tientjes per maand
op achteruit. Waarom doen wij dit überhaupt? Deelt de Minister de zorgen
die coalitiepartijen hebben geuit? Zij stelden dat we dit moeten heroverwegen.
De definitie van «sociaal» is ook iets waar de fractie van DENK samen met
andere fracties al langer een punt van maakt. Wij zouden aan de Minister
willen vragen wanneer wij hier nu uiterlijk iets van gaan horen. Wanneer
komt hij met die verscherpte definitie van «sociaal», om niet meer toe te
staan dat wat als sociale huurwoning bedoeld wordt, al snel naar de
private sector gaat?
Voorzitter. Dan zou ik tot slot nog een opmerking willen maken over de
ATAD. De fractie van DENK heeft al eerder moties ingediend over die
belastingmaatregel, die naar de mening van DENK eigenlijk niet bedoeld
zou moeten zijn voor woningcorporaties. Ik zou de Minister willen vragen
of het klopt dat in andere landen wel gewoon gebruikgemaakt wordt van
de vrijstelling die de Europese Unie biedt om die ATAD niet te heffen voor
woningcorporaties. Als dat klopt, waarom doen we dat in Nederland dan
niet?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u, meneer Van Baarle. Dan zijn we nu bij de laatste spreker in de
eerste termijn, mevrouw Van der Plas, namens de BoerBurgerBeweging.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
De heer Grinwis wenst mij succes, waarvoor dank. Voorzitter en inwoners
van Nederland. Met de Porthos-uitspraak van afgelopen week is het weer
een stuk moeilijker geworden om snel woningen te bouwen, terwijl dit
juist zo ontzettend hard nodig is. Wederom is ons land lamgelegd door
een rechterlijke uitspraak die is gestart door klimaat- en milieuactivisten.
Een uitspraak waar al die woningzoekenden in ons land totaal niet bij
gebaat zijn. Er ligt namelijk een enorme taak voor ons als het gaat om
woningbouw: 900.000 woningen voor 2030. Ik ben benieuwd wat het
kabinet gaat doen om dit zo snel mogelijk weer vlot te trekken.
Even los van de uitspraak van de rechter zijn er nog veel andere obstakels
om deze 900.000 woningen te realiseren. Denk hierbij aan netcapaciteit,
toegang tot drinkwater, investeringen in bereikbaarheid en de
complexiteit van geluidswetgeving. Als het kabinet deze 900.000
woningen wil, dan moeten er heel snel betere randvoorwaarden komen,
waardoor de provincies geholpen worden bij het waarmaken van de
ambities. Dat de provincies willen bouwen, is klip-en-klaar. Nu moeten wij
ze nog de ruimte en de hulp bieden om daadwerkelijk te kunnen gaan
bouwen en moeten we gemeenten ondersteunen met de uitvoeringscapaciteit. Het moet namelijk niet alleen maar gaan over de 900.000 woningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

69

als aantal, het moet vooral gaan over het bouwen en opleveren van die
900.000 woningen en hoe wij dat vlot kunnen trekken.
Ook moeten we denken vanuit het standpunt: er is niet zozeer een
wooncrisis, maar meer een woonruimtecrisis. Woonruimte creëren kan
ook op veel andere manieren dan alleen bouwen, bouwen, bouwen. Daar
kom ik later nog op terug.
De Nederlanders worden hard geraakt door de torenhoge energiekosten.
We moeten meer en veel sneller gaan isoleren in de komende jaren.
Huishoudens in de particuliere en sociale huursector, het mkb, maar ook
verzorgingstehuizen, buurthuizen en scholen hebben een steeds hogere
energierekening. Meer en meer huishoudens moeten zich in de schulden
steken om hun energierekening te betalen, met alle gevolgen van dien.
Natuurlijk, wij hebben hier nu een prijsplafond, maar dat zal slechts voor
een aantal mensen het leed verzachten. Tegelijkertijd is dit niet een
permanente oplossing en zal het lastig zijn om deze maatregel jaren vol te
houden. Daarom moet er snel meer actie worden ondernomen om
panden beter te isoleren. Ik zou dan ook graag willen weten wat de
Minister gaat doen om dit zo snel mogelijk op te lossen.
Vorige week is er door studenten een petitie aangeboden waarin wordt
opgeroepen om enkelglas sneller uit te faseren. Het is hier al vaker
benoemd dat het best goed is om petities in te dienen, want dan gaat de
hele Kamer daar aandacht aan besteden. Het vervangen van enkelglas kan
per jaar een besparing opleveren van tussen 240 en 370 kuub gas. Voor
huurders is dit een besparing van meer dan € 1.000.
Daarbij hoop ik dat er vanuit het kabinet ook extra aandacht komt voor de
huurwoningen in de particuliere sector. Alleen al in Amsterdam zijn van
de ongeveer 100.000 slecht geïsoleerde huurwoningen 70.000 particuliere
woningen. Ook deze woningen en hun bewoners verdienen meer
aandacht. Er wonen ook veel mensen in particuliere huur die moeite
hebben om rond te komen. Dit is een groep die op papier te veel verdient
voor de sociale huur en daarom tegen hoge kosten moet huren, zonder
huursubsidie, en die tegelijkertijd niet het geld heeft om de woning op
eigen kosten te isoleren. We moeten kijken hoe we er met de eigenaren
van deze panden voor kunnen zorgen dat ook zij hun panden beter gaan
isoleren en de bewoners kunnen helpen. Die plicht hebben zij namelijk
ook. Wat gaat de Minister doen om het isoleren van particuliere huurwoningen te bevorderen? Heeft de Minister kennisgenomen van ons
isolatievoucherplan, ingediend tijdens de behandeling van de begroting
Financiën? Wat is zijn reactie daarop? Is het een optie om de huur bij
slechte energielabels te bevriezen? Is het daarnaast een goede optie om
huurders te compenseren voor de oplopende energierekening en om een
prikkel te realiseren richting particuliere verhuurders om tempo te maken
met de verduurzaming van huurwoningen? Ik ontvang graag een
toelichting indien dit geen optie is.
Voorzitter. Het is voor iedereen lastig om een huis te vinden, maar voor
mensen met een lichamelijke handicap, een verstandelijke beperking,
psychische kwetsbaarheid of een chronische ziekte is het nog eens extra
lastig. Voor deze groep mensen is er namelijk een enorm tekort aan
toegankelijke woningen en geschikte woonvormen, waardoor deze groep
het nog eens extra lastig heeft. In de enorme woningopgave moet er voor
deze groep mensen ook aandacht zijn. Nieuwe woningen moeten op zo’n
manier ontworpen worden dat iedereen erin kan wonen, of je nu een
beperking hebt of niet.
Voorzitter. We staan op het punt om de huurtoeslag radicaal te veranderen. De huurtoeslag zal voortaan niet meer worden vastgesteld op basis
van de huur die een huurder daadwerkelijk betaalt, maar op basis van een
zogeheten normhuur. Dit zal voor honderdduizenden mensen een
afslachting gaan worden. Dat is ook al eerder genoemd in dit debat. De
Woonbond, Aedes en de VNG vrezen allemaal dat dit nieuwe systeem
ertoe gaat leiden dat 500.000 tot 700.000 huishoudens er financieel op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

70

achteruit zullen gaan. In een tijd waarin de koopkracht van zowel
alleenstaanden als gezinnen al zwaar onder druk staat, is dit niet iets wat
er nog bovenop kan komen. De huurtoeslag is juist een middel waarmee
de overheid haar verantwoordelijk kan nemen om een dak boven het
hoofd betaalbaar te houden. Het is een middel dat mensen helpt in hun
bestaanszekerheid en dit zal zwaar onder druk komen te staan met het
nieuwe systeem. Ik wil dan ook de reflectie van de Minister hierop horen.
Het Nibud geeft aan dat het niet de bedoeling kan zijn dat een ander
systeem voor huurtoeslag leidt tot meer geldproblemen onder huurtoeslagontvangers. Op basis daarvan raadt het Nibud ook af de huurtoeslag
te veranderen zoals is voorgesteld. Wat vindt de Minister van deze
berekening? De VNG, de Woonbond, Aedes en vele andere partijen
waarschuwden eerder ook al voor de grote negatieve gevolgen van dit
voorstel waarbij ook de servicekosten niet meer in aanmerking komen
voor de berekening van de toeslag. Dat is een ontwikkeling die ook ten
nadele van huurders uitpakt. Gezien de impactanalyse door Nibud, de
huidige zorgen over de koopkracht, energierekening en de hoge inflatie is
het voor ons duidelijk dat dit wetsvoorstel niet moet worden doorgezet.
Het maakt betaalbaar wonen voor lage inkomens alleen maar moeilijker.
Bovendien lost genormeerde huur de problemen met non-gebruik en
terugvorderingen niet op. De grote vraag is dan waarom het kabinet dit
voornemen heeft.
Voorzitter. Nog twee vragen over de huurtoeslag. Is de Minister bereid om
te kijken naar de mogelijkheden om de huurtoeslag ook beschikbaar te
maken voor huurders met een huur boven de liberalisatiegrens? Deze
huurders hebben op basis van hun huishoudinkomen recht op
huurtoeslag en zijn door de hoge huur die zij betalen al extra kwetsbaar. Is
de Minister bereid om de leeftijdsgrens voor de huurtoeslag naar 18 jaar
te verlagen, zodat een jongere doelgroep volledig recht heeft? Zo nee,
waarom niet?
Al laatste. Vorig jaar hebben wij rond deze tijd een dertienpuntenplan
gepubliceerd met de oplossingen die de woningmarkt verlichting kunnen
bieden. Dat plan heet BoerBurgerBouwen aan Woningen. De Minister
heeft dat al eens ontvangen. De punten zijn echter nog steeds actueel.
Daarom zal ik ze nog eens herhalen, met de vraag of de Minister een
nadere toelichting kan geven op wat het kabinet ermee kan en gaat doen.
Eén. Maak het ontwikkelen van studentenhuisvesting interessant door ook
studentenkamers als woonvorm toe te staan bij het aanvragen van de
huurtoeslag.
Twee. Start een fonds studentenhuisvesting. Dat kan helpen bij de
financiering van de bouw van studentenkamers.
Drie. Geef de Nederlandse woonwagengemeenschap de extra plaatsen
die zij na ruim 30 jaar uitsterfbeleid hard nodig hebben.
Vier. Maak landelijke kaders voor huisvesting van arbeidsmigranten en
zorg samen met gemeenten voor voldoende locaties met goed beheer,
om te voorkomen dat via huisjesmelkers de gewone Nederlander van de
woningmarkt verdrongen wordt.
Vijf. Maak het mogelijk om boerenerven of brinkjes aan te leggen met drie
tot tien woningen per erf.
Zes. Gooi de huidige kostendelersregeling per direct in de vergruizer en
pas deze regeling zo aan dat kinderen niet het huis uitgezet hoeven te
worden door ouders en dat werken wel loont. Iedereen die graag met
iemand anders wil samenwonen zonder er financieel op achteruit te gaan,
maakt dan een woning beschikbaar.
Zeven. Maak bij het passend toewijzen van dure huurwoningen een
uitzondering voor ouderen met een laag inkomen die door de verkoop van
hun huis wel een hoog vermogen beschikbaar hebben.
Acht. Richt een fonds op voor het financieren van mantelzorgunits die bij
bestaande huizen te plaatsen zijn en maak zo woningen beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

71

Negen. Verstrek als landelijke overheid als beloning en vergroting van het
draagvlak voor iedere azc-plaats en statushouder in een gemeente ook
een gelijk bedrag voor de realisatie van huisvesting voor lokale burgers.
Tien. Bouw meer de hoogte in op een manier waarop het past in de
omgeving.
Elf. Bouw woningen op het droge gedeelte van de mislukte toendra die
wij de Oostvaardersplassen noemen.
Twaalf. Beloon gemeenten die binnen een halfjaar projecten van minimaal
100 tijdelijke woonunits plaatsen en laten bewonen met een forse premie.
En als laatste dertien. Stimuleer de innovatie van de bouwsector waar
tijdswinst wordt geboekt met de bouw en oplevering van woningen, zoals
bij de industriële productie. Er is werk aan de winkel, dus: BoerBurgerBouwen nu!
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Plas. Daarmee is er een einde gekomen aan
de eerste termijn van de Kamer. De Minister heeft aangegeven 40 minuten
nodig te hebben voor zijn beantwoording, dus de lunch zal ook 40
minuten duren, tot 14.50 uur. Ik realiseer me wel dat het daarna erg krap
wordt om dit allemaal om 16.30 uur af te ronden. Wij gaan even kijken wat
er mogelijk is en informeren u daarover.
De vergadering wordt van 14.10 uur tot 14.50 uur geschorst.
De voorzitter:
Welkom aan eenieder. We gaan verder met het WGO Wonen en Ruimte.
We starten met de eerste termijn van de bewindspersoon. De regel die we
met elkaar hebben opgesteld in het Reglement van Orde is dat we op één
dag twee WGO’s tegelijkertijd mogen hebben. We moeten dus echt
stoppen om 16.30 uur, omdat er ook nog een WGO is over Defensie en
een WGO over migratie. De hoop en de ambitie is om zo veel mogelijk
afgerond te hebben om 16.30 uur. Ik stel niet voor dat we daar nog een
hele procesdiscussie over gaan voeren, want dan snoepen we er alsnog
schaarse tijd vanaf. Ik geef dus direct het woord aan de Minister. We
hebben helemaal aan het begin besloten dat iedereen vijf interrupties
mag plegen, maar minder mag natuurlijk altijd.
Minister De Jonge:
Dat zal wel moeten, als we om 16.30 uur klaar willen zijn. Ik zal in ieder
geval allerlei inleidende teksten overslaan, ook al mist u dan wel een hele
hoop. Dat is zonde, maar ik sla ze toch over. Ik ga proberen om me te
concentreren op de vragen die u heeft gesteld. Dat zijn er wel heel veel
geweest. U heeft echt uw best gedaan en wij overigens ook. Het kan dus
een mooi debat worden.
We zeggen vaker tegen elkaar dat de volkshuisvesting terug is van
weggeweest, en dat merk je ook echt in het politieke debat. Ten aanzien
van de volkshuisvesting en de ruimtelijke ordening is er zowel bij u als bij
mij een grote behoefte om de regie te hernemen en om werk te maken
van onze grondwettelijke opdracht. Dat spreekt mij zeer aan. In die lijn zal
ik de vragen ook beantwoorden.
Ik wil beginnen met de vragen die zijn gesteld door de rapporteur, want ik
denk dat ik er op die manier het meest recht aan doe. Daarna wil ik de
vragen over de woningbouw beantwoorden. Dat waren eigenlijk de
meeste vragen, dus ik heb daarin allerlei subblokjes. Vervolgens kom ik op
de vragen over de betaalbaarheid en het woonbeleid. Dat is het derde
blok. Het vierde blok is de verduurzaming. Het vijfde blok is de ruimtelijke
ordening en tot slot heb ik nog een aantal overige vragen, die ik niet op
een andere manier kon indelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

72

Ik begin met de financiële vragen die zijn gesteld door de rapporteur. Er
werd gevraagd naar de samenhang en afbakening tussen de middelen
voor grootschalige woningbouw, het Mobiliteitsfonds en de WBI. De
Woningbouwimpuls heeft als doel het sneller bouwen van meer
betaalbare woningen. De 7,5 miljard in het Mobiliteitsfonds is begroot
voor de ontsluiting van grootschalige woningbouwlocaties en voor
versnelling: 1,5 miljard voor bovenplanse bereikbaarheidsmaatregelen die
leiden tot een versnelling van de woningbouw en 6 miljard voor de
ontsluiting van grootschalige woningbouwlocaties. De middelen uit artikel
3.3 van de BZK-begroting zijn beschikbaar gesteld voor de publieke
tekorten in de gebiedsontwikkeling van grootschalige NOVEXwoningbouwlocaties. Al deze middelen komen terug in de Nationale
Woon- en Bouwagenda en in het Programma Woningbouw, omdat ze
allemaal op een andere manier stimuleren dat we snel tot bouwen komen.
Ik vind de vraag naar de concrete doelstellingen begrijpelijk. Die concrete
doelstellingen hebben we natuurlijk wel. Meer dan in de afgelopen
kabinetsperiode hebben we deze keer juist wel concrete doelstellingen ten
aanzien van de woningbouw en de middelen uit de WBI. Ik denk dat het
goed kan zijn om die nog nader te specificeren. Ik wil richting de
begroting van volgend jaar kijken of we meer congruentie kunnen
aanbrengen in het aggregatieniveau van de verschillende programma’s
en de teksten bij de begroting, zodat de begrotingsindicatoren, de
doelstellingen waarmee de middelen worden verstrekt, duidelijker
zichtbaar zijn in de begroting zelf.
Ik wil niet helemaal gaan voordragen uit eigen werk, maar dat sluit ook
aan bij de andere vragen. Hoe kunnen we de getallen inzake de grootschalige woningbouw in 2023, het NIP, de regiodeals et cetera nader
onderbouwen? Ik denk dat ik dat mee moet nemen in mijn poging om er
richting volgend jaar voor te zorgen dat de begrotingsteksten beter
aansluiten bij het aggregatieniveau dat is gekozen voor de doelstellingen
van de programma’s.
Wat is de reden dat het overzicht van niet-verplichte uitgaven ontbreekt in
de begroting? Dat ontbreekt niet. In de begroting is bij elk artikel een tabel
met de geschatte budgetflexibiliteit opgenomen. Dat is conform de
rijksbegrotingsvoorschriften. Daarin is te zien welk percentage van de
middelen op het betreffende artikel juridisch verplicht is, bestuurlijk
gebonden is, beleidsmatig gereserveerd c.q. nog niet ingevuld of vrij te
besteden is. Het per artikel opnemen van de geschatte budgetflexibiliteit
geeft inzicht in de budgettaire ruimte per artikel.
Voorzitter. Volgens mij heb ik daarmee de vragen van de rapporteur
beantwoord. Maar misschien is het goed om dat even te toetsen bij de
rapporteur.
De voorzitter:
De rapporteur, meneer De Groot.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik kijk ook even naar de commissie, want u richt zich nu tot mij, maar het
is natuurlijk aan de commissie om daar nog vragen over te stellen.
Misschien op dat laatste punt: de vraag was of u ook bereid zou zijn om
daar één totaaloverzicht van te geven. Het klopt dat bij elk artikel het
tabelletje met die juridisch verplichte uitgaven staat. Dat was de ene vraag
die ik als rapporteur stelde. Waar u wellicht nog antwoord op kunt geven,
is de vraag naar de mogelijk ondoelmatige besteding door de verschillende potjes. Ik heb daarbij als voorbeeld de potjes voor verduurzaming in
de gebouwde omgeving gebruikt, omdat die op verschillende manieren
besteed worden, dus ofwel via de gemeenten ofwel via RVO. Hoe zouden
we daar meer samenhang in kunnen zien? Als rapporteur heb ik gevraagd
of u daarvoor bijvoorbeeld ook meer de Strategische Evaluatie Agenda
kunt inzetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

73

Minister De Jonge:
Ja, dat lijkt me een goede suggestie. De Strategische Evaluatie Agenda
biedt een programmering van het evaluatieonderzoek gedurende de hele
beleidscyclus, dus vooraf, tijdens en na afloop, inclusief de voorkant van
het beleid, dus ook de probleemanalyse, de inventarisaties van oplossingen en de koppeling van beleid aan beleidsinstrumenten en indicatoren. Die indicatoren geven aan op basis waarvan beleid bijdraagt aan
doelstellingen en of het de verwachte resultaten oplevert. Ook geef de
SEA, die Strategische Evaluatie Agenda, aan hoe wordt onderzocht of het
beleid bijdraagt aan het vervullen van grote maatschappelijke opgaven. Ik
meen dus dat wij alles doen om te voorkomen dat er sprake is van
dubbeling, maar juist door die Strategische Evaluatie Agenda is het denk
ik doenlijk om te kijken of we dat niet onbedoeld toch aan het doen zijn.
Dus het antwoord op die vraag is kortheidshalve: ja.
Dan wilt u eigenlijk één overzicht, begrijp ik, van de budgetflexibiliteit die
er in de begroting als geheel zit, dus één overzicht van de verschillende
BZK-artikelen die de woningbouw betreffen. Ik denk dat ik dat wel kan
toezeggen. Daarin noemt u overigens ook de Regio Deals, maar die zitten
meer aan de kant van de «Minister van», dus die vallen niet onder mijn
beleidsterrein. Oké, prima, tot zover de vragen van de rapporteur,
voorzitter.
Voorzitter. In het blok woningbouw wil ik eerst ingaan op de vragen die
zijn gesteld over de verschillende belemmeringen, dan op de mogelijkheden om te versnellen, dan op de locatieontwikkeling – kleinschalig,
grootschalig – dan op de demografische ontwikkeling en dan op alles wat
er mogelijk is in de bestaande voorraad. Dus dat zijn wat verschillende
vragen achter mekaar.
Ik val maar meteen met de deur in huis: we hebben een gigantische taak
te doen met elkaar; die opdracht is mij meegegeven in het regeerakkoord.
Dat is de opdracht om tot en met 2030 900.000 woningen te realiseren. Bij
alle tegenwind waarmee we nu te maken hebben, blijf ik inderdaad die
opdracht herhalen. Dan wordt er weleens verwezen naar mijn optimisme,
mijn stoïcijns optimisme. Dat optimisme is inderdaad stoïcijns, maar dat
staat los van de taak die we hebben. Waarom blijf ik dat aantal van
900.000 woningen herhalen? Omdat dat gewoon de opdracht is die we te
doen hebben met elkaar. Die opdracht hebben we te doen met elkaar,
omdat we nu al een tekort van zo’n 300.000 woningen hebben, omdat we
weten dat de bevolking gaat groeien, omdat we weten dat we met
kleinere huishoudens te maken hebben en omdat we weten dat een deel
van de woningen gebouwd moeten worden omdat er een vervangingsvraag is. Dat leidt tot de optelsom van de 900.000 tot en met 2030.
Kortom, optimistisch of niet: ik kan niet afdoen aan de taak die we nu
eenmaal hebben met elkaar, willen we in ieder geval het woningtekort
voor een belangrijk deel hebben ingelopen in 2030. Wat we zien is dat er
sinds de start van dit kabinet, dus sinds ik die opdracht meekreeg van de
coalitie, wel behoorlijk wat tegenwind is. Die tegenwind komt van alle
kanten, zou je kunnen zeggen. We zien dat de bouwkosten stijgen, met
name als gevolg van de oorlog in Oekraïne. We zien dat de rente fors is
gestegen en ook nog stijgende is. We zien dat de inflatie heel erg hoog is.
Ook dat helpt natuurlijk niet. We zien dat het consumentenvertrouwen
afneemt. Ook dat helpt natuurlijk niet. Stikstof is een belangrijke tegenvaller waarmee we te maken hebben. De weg van de minste weerstand is
om dan te zeggen: ja, inderdaad, zeg, wat een tegenwind; laten we de fiets
maar aan de kant zetten, want wat een regenwind. Maar dat kunnen we
ons gewoon niet veroorloven, gegeven de taak die we hebben, gegeven
het woningtekort, dat al heel erg groot is, en gegeven de groei die we nog
te gaan hebben. Kortom, we zullen wegen moeten vinden om er toch te
komen, ondanks de tegenwind.
Dat betekent inderdaad harder trappen op tal van fronten. Daarbij moeten
we ook in ogenschouw nemen wat de heer Klaver zegt, namelijk: laten we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

74

ook niet doen alsof het eventjes makkelijk op te lossen is. Dat is het
namelijk niet. Het is buitengewoon taai. Ik denk dat we nu met een
woningtekort van 300.000 allemaal de observatie doen «Hadden we
maar». «Hadden we maar in de afgelopen jaren al veel eerder de regie
genomen.» «Hadden we maar in de afgelopen jaren al heel veel eerder
woningcorporaties in staat gesteld om voldoende te bouwen.» «Hadden
we maar in de afgelopen jaren wat meer vooruitgekeken en gekeken wat
er allemaal aan demografische groei zat aan te komen.» «Hadden we
maar in de afgelopen jaren heel veel meer locaties alvast klaargezet voor
woningbouw in de toekomst.» «Hadden we maar» is ook geen oplossing.
Het beste moment om de problemen van vandaag de dag tegen te gaan
was natuurlijk tien jaar geleden, maar het op een-na-beste moment is nu.
Dat betekent dat we nu aan de bak moeten met al die tegenvallers om te
kijken of we ondanks al die tegenvallers, toch aan het bouwen kunnen
blijven. En dat is precies wat we doen.
Ik denk dat we in hoofdlijnen de volgende aanpak daarvoor hebben.
Excuus, mevrouw Van der Plas, ik zit de hele tijd die kant op te kijken; ik
zal wat breder om mij heen kijken. Wat we allereerst te doen hebben – dat
is nieuw; ik hecht eraan dat te onderstrepen – is zorgen dat we de grote
taak van de 900.000 woningen tot en met 2030 klein maken en verdelen,
om daarmee helder te maken wat ieders taak is voor de komende periode.
Dat betekent dat we met de provincies een provinciale taakstelling hebben
afgesproken als onderdeel van de taakstelling die we met elkaar hebben
om tot 900.000 woningen te komen. Die taakstelling gaan we per
provincie weer onderverdelen in verschillende regionale woondeals,
waarbij dus duidelijk is wat in gemeenten gebouwd moet worden voor
wie en met name waar. Want locatie is een heel belangrijke showstopper,
althans het ontbreken van locaties is een heel belangrijke showstopper.
Het uitvallen van locaties die toch uiteindelijk niet mogelijk blijken te zijn
is een belangrijke showstopper. Het plotten van die 900.000 woningen
over het land als geheel, het kijken wat je in welke gemeente kunt bouwen
op welke locatie en voor wie dan wel, is ongelofelijk belangrijk.
Het tweede is dat we natuurlijk heel veel geld extra te besteden hebben in
deze kabinetsperiode. Dat telt in de optelsom op tot zo’n 11 miljard: aan
grootschalige woningbouwlocaties hebben we zo’n 6 miljard te besteden,
aan de versnelling van woningbouwprojecten door infra-investeringen
zo’n 1,5 miljard, bij de woningbouwimpuls gaat het om ruim een miljard
en bij de afschaffing van de verhuurderheffing gaat het om 1,7 miljard. Als
je alle middelen optelt, zie je dat we zo’n 11 miljard te besteden hebben. Ik
denk dat dat een fors bedrag is. Is het genoeg, vragen ook verschillenden.
Dat weet ik niet, maar het is in ieder geval een heel groot bedrag. Ik denk
dat we daar heel veel mee zouden kunnen doen.
Naast concrete afspraken maken en heel veel geld extra ter beschikking
stellen is het derde heel belangrijke het creëren van zekerheden. Dat is
een hele belangrijke en misschien nog wel de allerbelangrijkste voor de
komende periode. Voor bouwers, voor aannemers en voor projectontwikkelaars, is het ongelofelijk belangrijk om te weten waar ze aan toe zijn. Het
maken van concrete afspraken over locaties bijvoorbeeld is heel erg
belangrijk om de bouw gewoon door te laten gaan. Voor investeerders is
het heel erg belangrijk om te weten aan welke regels ze zich hebben te
houden en wat de voorwaarden zijn voor de komende periode. Het is dus
ongelofelijk belangrijk om geen onzekerheid in de lucht te laten hangen,
maar snel tot duidelijkheid te komen over wat je wilt, bijvoorbeeld over de
regulering van de middenhuur. Over dat laatste punt gaan we het zo nog
hebben. Voor gemeenten is het nogal een klus. Dus weten wat je te doen
staat over een paar jaar helpt natuurlijk om daar over een paar jaar ook te
zijn. Kortom, het creëren van zekerheden over de doelen, over het aandeel
betaalbaar bijvoorbeeld, over de locaties die we gaan ontwikkelen, over
de vormgeving van het beleid ten aanzien van de middenhuur, maar
bijvoorbeeld ook ten aanzien van verduurzaming, is ongelofelijk belangrijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

75

om door te blijven bouwen in onzekere tijden. Even terug naar – wat zal
het zijn? – 2009, 2010, toen die economische crisis uiteindelijk ook een
bouwcrisis werd. Als we heel eerlijk zijn, dan zijn we daar nog steeds van
aan het bijkomen. Je ziet nog steeds dat datgene wat er toen gebeurd is,
onbedoeld nog steeds doortikt en doortelt in hoe het er nu voorstaat. Ik
bedoel bijvoorbeeld het omvallen van cementfabrieken. Als we al dat
soort disruptieve gevolgen nu zouden kunnen voorkomen door zekerheid
te bieden om door te kunnen blijven bouwen tijdens deze crisis, dan is dat
ongelofelijk belangrijk. Ik denk dat ik daarmee al een aantal vragen heb
beantwoord, onder andere de vraag van mevrouw Pouw-Verweij en de
heer Nijboer, namelijk: wat te doen nu er zo veel tegenzit?
De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas voor haar eerste interruptie.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Er zit inderdaad veel tegen. Dat hebben we de afgelopen week natuurlijk
ook gezien bij de uitspraak van de Raad van State. Er ligt in Europa ook
een voorstel om een natuurschadeverbod in te stellen buiten de Natura
2000-gebieden. Het heeft gigantisch grote gevolgen als we daarmee
akkoord zouden gaan. Godzijdank is er vorige week, of twee weken
geleden, een motie van mij aangenomen. Gelukkig hebben ook twee
coalitiepartijen, het CDA en de VVD, daar voorgestemd met gezond
verstand. Want als dat er gaat komen buiten Natura 2000-gebieden, dan
gaat echt heel Nederland op slot. Dan kunnen we straks echt helemaal
niks meer. In de motie werd gevraagd om in Europa maximale inzet te
leveren om dat natuurschadeverbod uit die Europese plannen te halen.
Want wij verstikken onszelf met eigen regelgeving. Wij gaan altijd maar
regels bedenken en gaan overal mee akkoord. Uiteindelijk mag er niks
meer en geven we iedereen de schuld, behalve onszelf. Ik was even
benieuwd of de Minister weet of er in Europa inmiddels is gesproken over
wat het kabinet daarover heeft gezegd en hoe het kabinet er zelf in staat
als het gaat over dat natuurschadeverbod buiten de Natura
2000-gebieden.
De voorzitter:
De Minister over de gesprekken in Europa.
Minister De Jonge:
Het is zeer terecht dat mevrouw Van der Plas dit aanreikt. Dit zou eigenlijk
vrij desastreus zijn voor alle ontwikkelingen, of het nou gaat over de
verduurzaming van onze energievoorziening, de woningbouw of de
infrastructuur. Je kunt werkelijk geen kant meer op als dat generieke
verslechteringsverbod, wat nu alleen geldt voor de Natura 2000-gebieden,
across-the-board in heel Nederland zou gelden. Daarnaast zitten er allerlei
vergroeningsverplichtingen voor grote steden in dezelfde richtlijn
waarvan ik denk: «Dat is heel belangrijk. Dat willen we zelf ook. Maar
moet het nou Europees verordonneerd worden? Of kunnen wij onszelf
ook helpen op dit punt? Moet dit echt Europees?» Het subsidiariteitsbeginsel wordt daar niet heel erg in acht genomen. Bij dit type vormgeving
van beleid ben ik er ook sterk van overtuigd dat dat niet goed aansluit bij
Nederland, als heel klein landje met een geweldig hoge bevolkingsdichtheid en met een geweldig hoge dichtheid van economische activiteit.
Natuurlijk zitten er grenzen aan de groei; die zitten er behoorlijk aan. Maar
die grenzen zijn wel onmiddellijk bereikt op het moment dat je zo’n
generiek verslechteringsverbod zou opleggen. Dat kan in andere lidstaten
misschien wel, maar in Nederland kan het gewoon niet op deze manier.
Dat is natuurlijk ook de boodschap die wij met regelmaat overbrengen,
ook in het gesprek van dit voorjaar met een aantal collega’s waaraan
gerefereerd is. Dat gesprek ging natuurlijk niet over de vraag of wij ons

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

76

niet aan de stikstofregels zouden hoeven te houden. Dat ging wel over het
overbrengen van begrip voor het gegeven dat Nederland wel een hele
bijzondere, forse taak te doen heeft in de komende periode als het gaat
om structuur: qua economische structuur, bevolkingsdichtheid, demografische opbouw et cetera. In Brussel vindt men: dan had je daar maar
eerder mee moeten beginnen. Dat is ook wel zo. Daar waar het gaat over
natuurherstel hebben ze denk ik ook best een punt. Dat laat onverlet dat
wij ons echt verzetten tegen deze richtlijn. De appreciatie van deze richtlijn
gaat binnenkort naar de Kamer. Die zal door collega Van der Wal naar de
Kamer worden gestuurd, mede namens een serie collega’s waaronder
ikzelf. Dat zal een scherpe appreciatie zijn, want dit kunnen we ons echt
niet veroorloven.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik ben benieuwd of deze Minister in dezelfde brief tot de conclusie komt
dat hij eigenlijk vindt dat de natuur in Nederland buiten Natura
2000-gebieden zou kunnen verslechteren omdat de economische activiteit
voor deze Minister vooropstaat.
Minister De Jonge:
Dit gaat over de juridische vormgeving van een generiek verslechteringsverbod. Dat is een juridische vormgeving waarbij je zegt: welke activiteit
je ook onderneemt, er mag nooit ergens iets van natuur op achteruitgaan.
Dat is, with all due respect, onmogelijk in dit land. Dan moet je stoppen
met woningbouw en met heel veel economische activiteiten. Dat kunnen
we ons hier gewoon niet veroorloven. Dat laat onverlet dat we wel de
natuur te versterken en te herstellen hebben. Ook hebben we het areaal
natuur uit te breiden. Maar goed, die verplichtingen en die taak hadden
we allemaal al. Het valt niet mee om die taak waar te maken, maar die
klus hadden we al op ons bordje liggen. Met zo’n richtlijn erbovenop
kunnen wij echt niet uit de voeten, dus daar moeten wij ons tegen
verzetten.
De voorzitter:
De tweede interruptie van mevrouw Van Esch.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ja, want ik vind dit wel een ingewikkelde. Ook deze Minister hoor ik
zeggen dat de uitspraak over stikstof «een tegenvaller» zou zijn en dat we
niet tien jaar terug kunnen kijken. Maar we kunnen natuurlijk wel prima
anderhalf jaar terugkijken. Dan is stikstof helemaal geen tegenvaller. Dan
is er door onder anderen ook deze Minister gewoon een illegale bouwvrijstelling bedacht, waarvan ook toen al werd gezegd en de waarschuwing
was dat het niet kon en dat het juridisch niet mogelijk was. Ik wil nog
weleens opnieuw van de Minister horen of de stikstofuitspraak nou
daadwerkelijk een tegenvaller was. Of is er in de afgelopen jaren beleid
ingezet met het idee dat we gewoon door en door moeten? Dan is het dus
geen tegenvaller, maar een kwestie van de kop in het zand, het negeren
van adviezen die we krijgen en: stikstof, dat doen we later wel.
Minister De Jonge:
Eerst even over die sticker «illegaal». Dat slaat natuurlijk nergens op, met
alle respect. Er is gewoon gekozen voor een wetgevingspakket waar beide
parlementen mee hebben ingestemd. Dat is dus niet illegaal. Alleen heeft
de rechter wel gezegd: omdat de compensatie die aan die vrijstelling
verbonden was onvoldoende vorm heeft gekregen, verklaren wij die
bouwvrijstelling onverbindend. Dat is iets anders. Dat is echt iets anders.
Daarmee is uw weergave niet juist. Dat is een.
Twee: waarom noem ik het een tegenvaller? Omdat we een hele grote
taak te doen hebben. Die taak is er niet makkelijker op geworden met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

77

hogere rentes, een hoge inflatie, hogere bouwkosten en een lager
consumentenvertrouwen. We hebben ook net geconstateerd dat die taak
wel moet, want we hebben die wooncrisis met elkaar op te lossen en het
woningtekort met elkaar tegen te gaan. Als deze uitspraak op z’n minst
vertraging betekent van tal van projecten die we heel hard nodig hebben,
mag de Minister die daarvoor verantwoordelijk is, deze uitspraak dan
alsjeblieft een tegenvaller noemen?
Dat betekent overigens niet – ik hecht eraan om ook dat te zeggen – dat
het de facto een bouwstop is. De heer Klaver zei dat, geloof ik. Dat is het
niet, op de woningbouw zeker niet; laat ik het nuanceren. De grootste
tegenvaller zit bij de infra en de energieprojecten, want daar komt tijdens
de bouwfase vaak veel meer stikstof vrij. Bij woningbouw is de stikstofemissie tijdens de bouwfase vaak relatief overzichtelijk. De mate van
nabijheid van een Natura 2000-gebied maakt ook uit voor de mate waarin
het problematisch is. Maar de mate van uitstoot is ook nog eens op een
andere manier terug te brengen, namelijk met het veel sneller verduurzamen van bouwmaterieel, bijvoorbeeld. De interpretatie van de uitspraak
is wat mij betreft niet dat er sprake is van een bouwstop. Dat zei de Raad
van State zelf ook. Maar er is wel vertraging, eigenlijk op alles. Waarom?
Omdat je per project moet gaan onderbouwen of die stikstofruimte er
eigenlijk wel is. Dat is natuurlijk heel ingewikkeld – dat zei de heer Klaver
terecht – in een periode dat het sowieso al moeilijk is om aan de mensen
te komen die de onderbouwing per project daadwerkelijk leveren. Er is
een aantal bouwers dat daarop heeft geanticipeerd. Anticiperend op de
potentiële uitspraak dat de bouwvrijstelling zou komen te vervallen,
hebben die al stikstofruimte gereserveerd, ook voor de bouwfase. Die
projecten kunnen sowieso gewoon doorgaan. Dat is één.
Het tweede is dat we zullen moeten zorgen voor het versneld terugdringen van stikstofuitstoot. Dat betekent dat je daarmee het SSRS, de
stikstofbank, kunt vullen. Die maakt het mogelijk om niet alleen voor de
gebruiksfase, maar ook voor de bouwfase als compensatie te dienen.
Een volgend element is dat we zullen moeten zorgen voor een vorm van
standaardisering van de onderbouwing van de stikstofuitstoot. Dat maakt
dat je minder rekencapaciteit en minder ambtenaren nodig hebt om die
onderbouwing per project te leveren. Ik denk dat we er nog eens naar
moeten kijken hoe we versneld zouden kunnen zorgen dat het bouwmaterieel schoner gaat functioneren. Dat gaat om het elektrificeren van de
apparatuur en de materialen die in de bouw noodzakelijk zijn. Er zit
natuurlijk een grens aan die versnelling, want al die dingen moeten eerst
worden gemaakt. Maar dat kan al heel erg helpen. Zo gaan we dus aan de
slag met alles wat ons te doen staat. Aan het einde van deze maand wil
collega Van der Wal, onder andere namens mij, collega Harbers en collega
Adriaansens, komen met de aanpak als reactie op de Porthos-uitspraak.
Daarin zullen we uitvoerig schetsen wat we doen om te zorgen dat we
stikstof verder reduceren en dat de bouw gaande kan blijven, of zo veel
als mogelijk gaande zal blijven. De eerlijkheid gebiedt namelijk te zeggen
dat het dat laatste zal zijn.
De voorzitter:
Dank u wel. U vervolgt uw betoog, Minister.
Minister De Jonge:
Er was nog de vraag: kan ik al precies uitvogelen om hoeveel projecten et
cetera het gaat? We gaan de impact zo goed mogelijk schetsen, maar dat
hangt dus heel erg af van waar de projecten waren voorgenomen en of
een bouwer al had geanticipeerd op de stikstofuitspraak. Dat weten we
eigenlijk niet exact. Ik kan wel een indicatie geven, denk ik, in welke mate
projecten worden geraakt, maar vertragend zal het sowieso zijn.
Welke regio’s lopen dan de grootste vertraging op, vroeg CU. Dat had
overigens niet zozeer met stikstof te maken, maar met al die tegenvallers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

78

bij elkaar opgeteld. Eerlijk gezegd weten we dat nog niet. We zitten nu in
de fase dat we de grote taak van de 900.000 hebben verdeeld over twaalf
provincies. Bij de twaalf provincies hebben we per jaarschijf de afspraak
gemaakt hoeveel deze provincies gaan bouwen. Vervolgens zal de
doorvertaling moeten plaatsvinden in de regionale woondeals. In die
regionale woondeals zullen we ook een toets doen met wat marktpartijen
kunnen waarmaken en denkbaar achten. Wat daarbij heel erg van belang
is, is dat we 130% plancapaciteit aanhouden. Als we zien dat de plancapaciteit ertussenuit gaat vallen, gaan we andere plannen toevoegen om
weer tot die 130% plancapaciteit te komen. In die regio maken we
afspraken met het motto: hoe kan het wel, wat kan er wel? Natuurlijk zul je
op korte termijn vraaguitval gaan zien. Je hebt investeerders die de
businesscase niet meer rond gerekend krijgen of die omdat de rentes zijn
gestegen, niet meer kunnen voldoen aan de voorwaarden die zijn gesteld.
Dat leidt altijd tot een zekere vertraging. Eigenlijk zou er in zo’n regio
gekeken moeten worden – dat moet een continu proces zijn – naar de
vraag: als de ene locatie uitvalt, waar hebben we dan een andere locatie
als alternatief? En hoe kunnen we de makkelijke dingen eerst doen? Die
hele grote, moeilijke, complexe gebiedsontwikkeling duurt bijvoorbeeld
altijd langer dan je denkt. Hoe kunnen we dus de makkelijke dingen eerst
doen? Dat sluit ook aan bij het rapport van het EIB, over «een straatje
erbij». Dat is door veel van jullie aangehaald. Ik kom daar zo nog even op
terug.
Dan de vragen over grond en grondpolitiek.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer De Groot.
De heer Peter de Groot (VVD):
Ik was even aan het wachten of de Minister hier nog op doorging, maar ik
stel gewoon mijn vraag hierover. Heel veel gemeentes waar ik kom,
zeggen: ik wil best bouwen in mijn gemeente, maar dat mag niet van de
provincie. Ik heb dat al eens eerder in het debat aangehaald. Zij moeten
pakken papier aan motivatie inleveren en dan mag het nog niet, terwijl ze
in die gemeenten natuurlijk heel erg goed weten wat goed is voor hun
omgeving, kwetsbare natuur ook willen beschermen en een goede hoeder
willen zijn voor hetgeen waarover ze besturen. Toch mag het niet. Ik heb
onlangs gezien wat de reactie van de Minister was op het idee van het
afschaffen of afschalen van de Ladder voor duurzame verstedelijking.
Daar kwam eigenlijk niet zo veel uit. Wat gaat de Minister doen om daar
ook op door te pakken richting die gemeenten? Alleen praten met de
provincie is wat de VVD betreft niet voldoende. Het gaat er ook om hoe
dan die andere plekken, waar men wil bouwen, echt in zicht komen.
Minister De Jonge:
Ik geloof dat het idee om naast de grootschalige woningbouwlocaties ook
de ruimte te laten om aan de rand van gemeenten bij te bouwen, een heel
goed idee is. Ik merk inderdaad – dat deel ik met u – dat er provincies zijn
die met name voor kleinere gemeenten wel heel restrictief zijn om dat
straatje erbij te bouwen. Dat zijn bijvoorbeeld Noord-Holland en
Zuid-Holland, om ze maar even met naam en toenaam te noemen en om
maar even man en paard te noemen. Dat is heel erg problematisch, denk
ik. Ik vind namelijk wel dat het debat over de vraag of je nou binnenstedelijk of buitenstedelijk moeten willen bouwen, iets te veel een religieus
debat is. Het gros van de grote bouwopgaven die we te doen hebben, zal
je binnenstedelijk moeten doen. Waarom is dat? Als je dat niet doet,
vermorzel je zo veel groen. Dat kunnen we ons gewoon niet veroorloven.
Dat moeten we niet doen. Dus ja, binnenstedelijk de lucht ingaan is wat
het gros van de oplossing zal moeten zijn. Maar met die taak van 900.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

79

tot en met 2030 kunnen we het ons niet veroorloven om alleen dat te
doen, om twee redenen.
De eerste reden is dat we anders het tempo gewoon niet halen. Het EIB
had het met name daarover. Ga je het tempo eigenlijk wel halen? Zijn die
grootschalige gebiedsontwikkelingen met al die onzekerheden voor die
marktpartijen eigenlijk niet te complex om daar op korte termijn daadwerkelijk grote getallen van te verwachten? Ik deel dat met hen. Het idee om
per woningdealregio te bekijken of makkelijke locaties eerst kunnen, zeg
ik: Dat zullen we gewoon moeten doen.
De tweede reden om het ook kleinere gemeenten te gunnen er een
straatje bij te bouwen, is dat woningbouw zo veel meer is – de heer
Grinwis zegt dat ook altijd – dan alleen maar het stapelen van stenen of
het bouwen van huizen. Het is ook het bouwen van gemeenschappen. In
de wat kleinere gemeenten in de Randstad en zeker ook in het oosten en
het noorden van het land, speelt dat heel sterk. Als je daar niet bijbouwt,
betekent dat dat als oma kleiner wil gaan wonen, ze drie dorpen verderop
moet gaan wonen, omdat er in het eigen dorp geen plek is. Dat betekent
tegelijkertijd dat ze niet meer op de kleinkinderen kan passen of dat ze niet
meer in de buurt van haar mantelzorgers woont. Als starters niet in het
eigen dorp kunnen wonen, betekent dat ook dat opa en oma dus niet
meer op de kleinkinderen kunnen passen of dat dat veel ingewikkelder
wordt. Kortom, wat je moet willen doen, is ook vanuit het oogpunt van
leefbaarheid bekijken hoe je nou die kleine kernen wel ruimte kunt bieden
om te bouwen. Ook daar zal het binnenstedelijk moeten, met «stedelijk»
tussen aanhalingstekens, dus zo veel mogelijk in bestaand gebouwd
gebied. Maar waarom doen we ook niet een straatje eraan vast? Waarom
kan dat eigenlijk niet? Ik denk dat daar heel veel meer kan. Ik denk ook
echt dat er een paar provincies zijn die daar meer ruimte voor moeten
bieden, waaronder dus Noord- en Zuid-Holland, zeker omwille van de
aantallen die daar gehaald moeten worden. Dat is in eerste instantie
natuurlijk een gesprek tussen die woningdealregio’s en hun provincie,
maar ik ga wel helpen bij dat gesprek, omdat ik wil dat de uitkomst van
dat gesprek is «doe het maar wel». Dat zeg ik omwille van de leefbaarheid
van die gemeenten. Dat zeg ik ook omwille van het tempo om tot die
900.000 te komen. Maar ik blijf wel staande houden dat we in zo’n klein
land met zo’n grote bouwopgave echt moeten voorkomen dat die groene
ruimte gaat verrommelen. Dus we moeten wel proberen zo compact
mogelijk te blijven bouwen, zo dicht mogelijk op bestaand gebouwd
gebied.
De heer Minhas (VVD):
Ik geef graag een vervolg aan het antwoord van de Minister op de vraag
van mijn collega. Want dit raakt natuurlijk ruimtelijke ordening en dit raakt
ook mijn inbreng over de vierde nota die vervolgens nooit is verlengd. In
die vierde nota – en dat was ook het voorstel in de Vijfde Nota Ruimte –
ging het Rijk nog steeds over die rode contouren. Die contouren zitten het
probleem dat de Minister schetst in de weg. Zou dan dus juist niet de
oplossing hiervan kunnen zijn dat de Minister iets strakker gaat sturen op
die contouren? Want het zijn juist de provincies die de Minister zelf ook
benoemt die die contouren gebruiken – althans, daar schermen ze mee –
om te motiveren dat eerst binnenstedelijk gebouwd moet worden. Maar
dat raakt dus inderdaad wel die oma die niet op de kleinkinderen kan
passen en starters die een dorp worden uit gejaagd waardoor we de
leefbaarheid van die dorpen kwijtraken.
Minister De Jonge:
Ik had straks eigenlijk een heel blok hierover. We moeten het echt over
ruimtelijke ordening hebben, anders wordt het een rommel. Dit gaat echt
over woningbouw. We moeten het straks eventjes apart hebben over
ruimtelijke ordening. Laat ik zeggen: ik vind bekeringsgeschiedenissen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

80

altijd al iets ontroerends hebben, maar zo’n hartstochtelijk pleidooi uit
liberale kring voor meer centrale regie om ervoor te zorgen dat er
gebouwd wordt, is echt heel erg ontroerend. Sterker nog, ik ben het ook
van harte met u eens. We zullen inderdaad moeten zorgen voor meer
regie, ook op het niveau van locatie. Maar hoe werkt dat dan in het kader
van woningbouw? Ik beperk mij even tot woningbouw; dan doen we
straks de kant van de ruimtelijke ordening.
Hoe werkt het dan in dit geval? De taakstelling van 900.000 hebben we
verdeeld over twaalf provincies. Vervolgens gaan we met die twaalf
provincies en met alle gemeenten binnen die provincies tot regionale
woondeals komen. Daarbij zullen we een toets doen met wat ook
marktpartijen aandragen aan ideeën over waar gebouwd zou kunnen
worden. Als dat getoetst door marktpartijen geloofwaardig optelt tot de
aantallen die we per provincie nodig hebben, dan ga ik mij daar niet mee
bemoeien tot op het niveau van iedere individuele locatie. Als dat niet op
een geloofwaardige manier optelt tot de aantallen die we nodig hebben,
dan legitimeert mij dat natuurlijk wel degelijk om in zo’n regionale
woondeal in te stappen en te zeggen: kijk eens naar die locatie; die
gemeente wil graag een straatje bijbouwen, waarom krijgt die gemeente
die ruimte eigenlijk niet? Op die manier wil ik mij dus inderdaad wel
degelijk tegen de locatiekeuze aan bemoeien, zo zou je kunnen zeggen,
met name bij de regionale woondeals die de getallen op eigen kracht
onvoldoende geloofwaardig op tijd weten te realiseren, dus waar er
gewoon een gebrek aan locatie is.
De voorzitter:
Dank u wel. De vierde nota stamt overigens al uit 1988, toen de heer
Nijpels Minister van VROM was. Ik zag dat de heer Grinwis een vraag had.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Heel kort, naar aanleiding van wat de Minister zei over Noord-Holland en
Zuid-Holland, even om te voorkomen dat sommige landelijke gemeenten
zich aangesproken voelen. Er zijn juist heel veel landelijke gemeenten – in
Zuid-Holland bijvoorbeeld ken ik ze volop – die enorm gefrustreerd zijn,
omdat de provincie hen kort heeft gehouden: zij hadden een of meerdere
straatjes willen uitbreiden, maar kregen daar niet de ruimte voor of er
moesten een soort grootstedelijke dichtheden worden gebouwd. Er is dus
ook heel veel frustratie bij de landelijke gemeenten zelf, die heus allang
wilden, maar de ruimte niet kregen. Als de Minister met «helpen, helpen»
bedoelt dat die provincie dan ook echt op de tabberd gaat krijgen om de
gemeente die ruimte te geven, dan ben ik het heel erg met hem eens.
Maar die gemeenten willen vaak wel.
Minister De Jonge:
Maar dat is wat ik zei, hè. Dat is wat ik zei. Inderdaad, bijvoorbeeld in
Zuid-Holland is het voor een aantal gemeenten evident noodzakelijk om
wat uit te breiden omwille van de leefbaarheid van kleine kernen. Dat
weet ik. Je kunt dat niet doen met grootstedelijke dichtheden in het dorp;
dat zal je echt aan de rand van het dorp moeten doen. Als je dat kunt doen
zonder afbreuk te doen aan de natuurwaarde in die regio, dan begrijp ik
heel goed dat die gemeente dat heel graag wil. Bij het sluiten van de
regionale woondeal zal ik ook op die manier daarop toezien. Daarmee
gooi ik niet tegelijkertijd de hele ladder voor duurzame verstedelijking
overboord of zo. Daarmee wil ik niet de noodzaak van binnenstedelijke
verdichting relativeren, want die noodzaak is er natuurlijk wel degelijk. Als
je in Nederland at random 900.000 woning gaat neerzetten en daarbij
onvoldoende rekening houdt met binnenstedelijke verdichting, dan ben je
niet alleen geld aan het vermorsen op het gebied van infrastructuur – dat
doe je dan namelijk – maar dan ben je ook, vind ik, te slordig en te morsig
aan het omgaan met de schaarse ruimte en met de schaarse groene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

81

ruimte die we hebben. Het is dus allebei waar. De noodzaak tot binnenstedelijke verdichting is er gewoon en de noodzaak om in kleine gemeenschappen bij te bouwen omdat je nu eenmaal aan gemeenschappen aan
het bouwen bent, is er ook gewoon.
De voorzitter:
Dank u wel. Vervolgt u uw betoog alstublieft.
Minister De Jonge:
Ja. Grond: daar was ik gebleven. Grond is een wezenlijk onderdeel van
alles wat we te doen hebben en een wezenlijk onderdeel van de
oplossing, althans nu vaak een wezenlijk onderdeel van het probleem,
zeker voor het behalen van het uitgangspunt dat twee derde betaalbaar
moet zijn. Dat heb ik al tegen de CU gezegd. Zij heeft daarover volgens mij
ooit de eerste motie ingediend die van het kabinet het oordeel «amen»
heeft gekregen. Maar ook de heer Nijboer heeft daar met enige regelmaat
met verve over gesproken. Ik kom hier dus graag op terug, want het is ook
razend complex. Dat is de andere kant. Zeker in relatie tot het eigendomsrecht is het razend complex. Ik kom hier graag op terug in het eerste
kwartaal van 2023. Daar neem ik ook de suggesties in mee die de heer
Nijboer vandaag weer doet, mede op gezag van de AFM. En ik kom
daarbij terug op de suggesties die de heer Geurts, ook niet helemaal voor
het eerst, op dit punt doet.
De heer Grinwis vraagt hoe de regionale woondeals zich verhouden tot de
doelen en de provinciale afspraken: 50.000 middenhuurwoningen van de
corporaties, maar de afspraken over de middenhuurwoningen tellen
slechts op tot 22.000. De afspraken in de woondeals moeten een-op-een in
lijn zijn met de nationale afspraken. Mijn taakstelling die ik van de Kamer
heb meegekregen – natuurlijk vanuit de coalitie, maar volgens mij heeft
de rest zich daarbij aangesloten – is dat 900.000 woningen gerealiseerd
moeten worden. Dat betekent 250.000 sociale huurwoningen en 350.000
woningen in het middensegment. Dat maakt samen twee derde van die
900.000, waarbij 50.000 middenhuurwoningen door corporaties worden
gebouwd. Dat is onderdeel van de prestatieafspraken met de woningcorporaties. Het is dus mijn taak om te zorgen dat ik in de regionale
woondeals voldoende plekjes weet te vinden om die middenhuur te
realiseren. De prestatieafspraken tussen gemeenten en woningcorporaties
moeten voldoende bij elkaar optellen opdat die 50.000 middenhuurwoningen worden gerealiseerd. Zo zit de route richting de regionale
woondeals in elkaar. De komende maanden gaat dat goed. Ik heb met de
provincies afgesproken dat we na ommekomst van de regionale
woondeals met de rekenmachine op schoot gaan kijken of we alle
doelstellingen nog halen, en of ik ze daadwerkelijk in afdoende mate heb
weten te plotten in de regionale woondeals.
Er werd gevraagd naar een tipje van de sluier over de kansen om
procedures te verkorten en te versimpelen. Ik wil aan het einde van de
maand met een plan komen op dat punt. Ik ben nu in de afrondende fase.
Ik kan de heer Minhas zeggen dat er een paar fases zijn waarin je kan
versnellen. Allereerst is dat de planvormingsfase. Ten tweede is dat de
besluitvormingsfase. Bezwaar en beroep is de derde fase. De vierde fase
is de bouwfase zelf. Die bouwfase zit niet in het plan. Daar doen we wel
veel dingen voor, maar dat komt eigenlijk vooral neer op het standaardiseren van allerlei eisen. Standaardisatie komt moeilijk van de grond als je
bijvoorbeeld ruimte biedt op lokaal niveau, maar vervolgens allerlei
aanvullende duurzaamheidseisen stelt. Je moet dus nationaal de lat in
één keer heel hoog leggen, maar dan wel één eenduidige lat ten aanzien
van duurzaamheidseisen en circulariteitseisen. Zo bevorder je de
standaardisatie van de bouw. Dat helpt bij de snelheid. Het zit niet in dit
plan, maar we doen er wel heel veel voor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

82

De planfase bekorten zit wel in dit plan. Dat kan met name door acties
parallel te schakelen, dus door niet allerlei dingen sequentieel te doen. Je
moet ook kijken hoe je de besluitvorming kan verkorten. Ik bekijk met
name hoe de fase van bezwaar en beroep versimpeld kan worden. Er
gelden natuurlijk ook internationaalrechtelijke verplichtingen over hoe je
bezwaar en beroep moet vormgeven. Ik vind dat nu weleens wat uit het
lood hangen. Het belang van de mensen die al een huis hebben en
mopperen over de woontoren die ernaast wordt gebouwd, is op dit
moment aanmerkelijk beter verdedigd en wettelijk geborgd dan het
belang van de mensen die in nood zitten om een huis te krijgen. Die
mensen zitten meestal niet op de publieke tribune bij de gemeenteraadsvergadering. Met andere woorden, de hele manier waarop we bezwaar en
beroep vormgeven faciliteert wel erg het nimby-gedrag, wat er op dit
moment in Nederland toch al veel te veel is. Daar zou ik graag wat aan
willen doen. Dat is niet makkelijk, want er zijn allerlei internationaalrechtelijke verplichtingen waar je aan moet voldoen. We willen toch wel dat je
bezwaar kunt maken als er ergens iets wordt gebouwd. Dat je inspraak
houdt en dat die inspraakrechten geborgd zijn, vinden we toch ook wel
belangrijk. Kortom, ik kom erop terug, maar dat zijn de elementen die in
dat plan zitten.
Dat is eigenlijk ook het antwoord op de vraag van de heer Van Haga hoe
we bestemmingsplannen zouden kunnen aanpassen om bijvoorbeeld in
de hoogte te bouwen. Ik geloof erg in binnenstedelijke verdichting. Ik
geloof echt dat die nodig is. Ik geloof ook dat er nog heel veel ruimte is in
Nederland, juist als het gaat over binnenstedelijke verdichting. En
inderdaad, daarvoor zullen bestemmingsplannen moeten worden
aangepast. Als het gaat over bouwen in de hoogte, zal je altijd bezwaar en
beroep op je weg vinden. Dat is op dit moment vrijwel een wetmatigheid.
Er is maar beperkt iets aan te doen, maar wat we eraan kunnen doen,
probeer ik onder te brengen in het plan van aanpak om ruimtelijke
processen te versnellen. Deels ziet dat op de planvorming, deels op de
besluitvormingsfase. Maar vooral op de planvorming kun je heel erg
parallel schakelen. Dat kan echt tot een daadwerkelijke versnelling leiden.
Ook naar bezwaar en beroep wil ik kijken. Dat gaat dan in potentie vaak
over maanden versnelling, niet per se jaren, maar ik wil bekijken wat
daaraan te doen is.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Ik begrijp die abstracte benadering, maar het zijn vaak heel simpele
dingetjes. Als de Minister voor Volkshuisvesting een brief stuurt naar alle
gemeentes waarin staat «jongens, doe eens wat makkelijker met een
verdieping erop zetten waar het kan; kijk daar eens wat positiever naar»,
dan denk ik dat dit ontzettend veel zou uitmaken.
Minister De Jonge:
Daar wil ik zo nog even op terugkomen. Er is een aantal mogelijkheden in
de bestaande voorraad, dus nog los van daadwerkelijke nieuwbouw. Dan
gaat het over het splitsen, optoppen of het delen van woonruimte. Het is
niet zo dat er niks gebeurt op al die thema’s. Er gebeurt eigenlijk
behoorlijk veel. Maar ik denk dat daar nog wel winst in te boeken is, zeker
als je weet dat er tegenwind is van alle kanten en dat de rentes nogal
hoog zijn, dus dat het voor een deel van de investeringen best heel
moeilijk zal zijn om projecten helemaal rond gerekend te krijgen. Door
stikstof gaat er op z’n minst vertraging optreden bij een aantal bouwprojecten. De noodzaak om met de bestaande voorraad aan de slag te gaan,
wordt daardoor alleen maar groter. Dat deel ik dus wel.
Ik beantwoord de vragen daarover misschien maar meteen, voorzitter,
want ik heb het daar nu toch al over. Kijk, het splitsen van woningen biedt
natuurlijk een mogelijkheid om het woningtekort te verkleinen, maar er
zijn ook echt gelegitimeerde keuzes van gemeenten om het splitsen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

83

woningen juist niet te willen. Mijn eigen oude wijk, Carnisse, heeft
bijvoorbeeld hele kleine woninkjes. Goedkope woningen, wilde ik zeggen,
maar helaas zijn ze inmiddels helemaal niet meer goedkoop. Door de
schaarste zie je ook daar namelijk een enorme prijsopdrijving voor hele
kleine woninkjes. Het samenvoegen van woningen zou daar juist een hele
geschikte keuze zijn. Ik wil ook niet op de stoel van gemeenten gaan zitten
om dat eventjes voor gemeenten te verordineren. Ik geloof wel dat
woningdeling en woningsplitsing een kansrijke oplossing kunnen zijn,
maar ik geloof ook echt dat er een gelegitimeerde reden is voor
gemeenten om dat niet te doen.
Er zijn heel veel mogelijkheden voor het optoppen van woningen. We
moeten eigenlijk kijken hoe je daar een rendabele businesscase voor zou
kunnen maken en misschien een wat meer gestandaardiseerde aanpak. Ik
weet dat TU Delft bezig is met een combinatie van die drielaagswoningen
die je in alle grote steden ziet, om daar én een laag bovenop te zetten en
tegelijkertijd het hele complex te verduurzamen met de opbrengst van die
opgetopte woning. Dan heb je dus én meer woonruimte én een verduurzaamd blok. Dat zijn natuurlijk fantastische mogelijkheden. Daar zullen we
meer versnelling in moeten krijgen. Ik zie echt een taak voor ons
weggelegd om daarin versnelling aan te brengen. Woningdeling kan
bijvoorbeeld een goede oplossing zijn voor het tekort aan studentenhuisvesting. Kortom, ik geloof inderdaad dat er noodzaak is om er meer mee
te doen. Ik wil al die acties op de bestaande woningvoorraad bekijken om
te zien waar we zouden kunnen versnellen. In het eerste kwartaal van 2023
wil ik graag terugkomen op hoe we dat het beste zouden kunnen
vormgeven.
De voorzitter:
De heer Van Haga heeft nog een extra interruptie.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dat is natuurlijk precies de vervolgvraag: hoe gaan we dat dan doen? Ik
merk dat de politieke wil hier bij alle partijen aanwezig is. Ik merk ook in
de gemeentes dat de politieke wil aanwezig is. Er worden prachtige nota’s
geschreven over transformatie, over splitsen, over alles. In de praktijk
komt er uiteindelijk niks van terecht, omdat je toch weer tegen hetzelfde
bestemmingsplan aanloopt. Een ambtenaar zit daar gewoon zijn taak uit
te voeren en die heeft gewoon een bepaald stramien dat die moet volgen.
Ik ben zo benieuwd hoe deze Minister de politieke wens die er leeft in de
praktijk tot resultaten gaat laten leiden. In de afgelopen jaren was die
politieke wil er ook wel en toen is er ook niks gebeurd.
Minister De Jonge:
Ik denk dat juist de manier van afspraken maken met provincies en
afspraken met regionale woondeals maken de mogelijkheid geeft om te
sturen tot op het lokale niveau. Dat is één. Twee. Het is geen onwil, denk
ik. Ook lokaal is het geen onwil. Dat zegt u eigenlijk ook. Het is denk ik
vooral een vraag van: maar hoe dan? Wat zou nou de beste manier zijn?
Daar kunnen wij natuurlijk een rol in spelen door goede voorbeelden ter
beschikking te stellen en door aanjagend te zijn in: waarom maken jullie
deze keuze niet? Drie. Wat het nu echt anders maakt dan in de afgelopen
periode is volgens mij dat het gebrek aan investeringsvolume aan de kant
van woningcorporaties een enorme rem heeft gezet op al die ontwikkelingen, met name in de sociale voorraad, waarbij je dus inderdaad
contingentsgewijs, dus bloksgewijs, aan iets als optoppen zou kunnen
doen. Ik denk eerlijk gezegd dat de randvoorwaarden om daarmee aan de
slag te gaan nu veel beter zijn dan ze waren. Tegelijkertijd denk ik wel dat
wij ook nog heel veel ondersteuning zullen moeten bieden. Dat wil ik ook
heel graag. Wat ik eigenlijk tegen u zeg, is: geef ons met al die elementen
die u noemt, of het nou gaat over splitsen, optoppen, woningdelen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

84

transformatie, de gelegenheid om met een aanpak te komen op de
bestaande voorraad in aanvulling op de 900.000 nieuw te bouwen
woningen. Waarom is dat extra nodig? Omdat er zo veel tegenwind speelt
op die 900.000. Dat zou weleens langzamer kunnen gaan dan we eigenlijk
willen. Ik bedoel, we kunnen niet afdoen aan de doelstelling. Alleen, de
snelheid waarmee het lukt om boven die 100.000 uit te komen, zou
weleens kunnen gaan tegenvallen. Dat maakt dus dat de noodzaak om
over te gaan tot het beter gebruikmaken van de bestaande voorraad
alleen maar groter wordt.
De voorzitter:
De derde interruptie van de heer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Zou de Minister daarin ook kunnen meenemen hoeveel extra woonruimte
dat zou kunnen genereren? Er komt dus blijkbaar in het eerste kwartaal
een brief. Het zou mooi zijn als we dan weten: dat zijn 200.000 extra
woningen, die gaan we dus stimuleren.
Minister De Jonge:
Ja, dat wil ik doen.
De voorzitter:
Dat was een mooi, kort antwoord. U vervolgt uw betoog.
Minister De Jonge:
Ik had natuurlijk een briljante indeling in subonderwerpen in dit blokje,
maar daar houd ik mezelf niet heel erg aan. Daar kunt u allemaal tegen,
toch? We gaan gewoon maar even door met de rest van de stapel.
De heer Geurts heeft het over de gezinssamenstelling. Daar kom ik zo nog
op terug, als ik het heb over de demografie. We zien natuurlijk dat de
huishoudsamenstelling kleiner wordt. Je zou kunnen zeggen dat het
woningtekort nog nooit zo groot is geweest als op dit moment, maar
tegelijkertijd is het aantal vierkante meters per Nederlander ook nog nooit
zo groot geweest als nu. Dat is natuurlijk een vrij fascinerende
vaststelling. Je zou denken: is daar niks aan te doen? Het scheelt al een
huis als mensen samen gaan wonen. Daar is dus wel wat aan te doen,
maar niet per se door mij. Ik kan moeilijk mensen ertoe verleiden om
samen te gaan wonen of mensen ervan weerhouden om uit elkaar te gaan
als de relatie niet lekker loopt. Dat zou wel geweldig helpen. Daarmee
zouden mensen mij geweldig helpen om het woningtekort terug te
dringen. Ze zouden zichzelf trouwens ook helpen, want hoe mooi is het
om samen te wonen? Maar wat we daar beleidsmatig aan kunnen doen, is
toch wel weer beperkt.
In dit coalitieakkoord schaffen we in ieder geval wel de kostendelersnorm
tot 27 jaar af. Ik denk dat dat kan helpen. Er is weleens gesuggereerd dat
we de kostendelersnorm überhaupt kunnen afschaffen. Dat kan wel, maar
dat is een beetje duur. Dus totdat ik daarvoor de dekking krijg aangereikt,
denk ik toch dat dat een beetje te duur is. De constatering is dus terecht,
maar het beleidsmatige perspectief is wel beperkt.
De voorzitter:
Er zijn weer twee interrupties. We beginnen met de heer Klaver, van
GroenLinks.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik denk dat de Minister niet moet onderschatten welke invloed hij heeft op
mensen, om ze bij elkaar te brengen en om ze te laten samenwonen. Dat
gezegd hebbende: ik denk dat de Minister het beleidsmatig terecht heeft
over de samenwoonboete, in dit huis beter bekend als de kostende-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

85

lersnorm. Ik geloof dat de kosten 300 à 400 miljoen zijn. De vraag is: wat
levert het op? Heeft het ministerie in beeld gebracht wat het verwachte
gedragseffect is? Zouden mensen dan meer gaan samenwonen?
De voorzitter:
De Minister over de gedragseffecten.
Minister De Jonge:
Ik heb geen onderzoek waarmee ik dat zou kunnen staven. Ik denk dat het
onder de 27 jaar nog iets anders is dan in het algemeen. De kostendelersnorm is ook weleens «de mantelzorgboete» genoemd. Ik denk eerlijk
gezegd dat dat frame te negatief is – volgens mij komt het uit de
CDA-fractie, dus ik denk dat ik dat mag zeggen – voor het uitgangspunt
dat je wordt geacht om de kosten te delen als je gaat samenwonen en in
een uitkeringssituatie zit. Dat is eigenlijk helemaal niet zo’n gek
uitgangspunt, want je woont met elkaar in één huis en je betaalt één
energierekening. Je hoeft de verwarming niet twee keer zo hoog te zetten
als je met z’n tweetjes woont, dus je kunt de verwarming op hetzelfde peil
laten staan. Je hoeft dus maar één keer die energiekosten te betalen. Dat
je dat verdisconteert in de hoogte van een uitkering is beleidsmatig
helemaal niet zo’n gekke gedachte. Hoeveel mensen dat enkele feit ervan
weerhoudt om bij elkaar te gaan wonen, weet ik eerlijk gezegd niet. Er
wordt algemeen aangenomen dat het zo is, maar hoe groot het effect zou
zijn als je «m zou schrappen, durf ik niet te zeggen. Ik heb geen indicatie
dat het om hele grote aantallen zou gaan.
De voorzitter:
De heer Klaver heeft nog een extra interruptie.
De heer Klaver (GroenLinks):
Tot slot. Het gevaar bij dit soort zaken is dat je uit ervaring gaat spreken.
Wij krijgen flink wat berichten binnen van mensen die zeggen: goh, mijn
kinderen zijn gescheiden; ik zou die graag in huis nemen, maar dan
redden we het gewoon niet. We kunnen niet alle problemen oplossen. De
Minister zegt terecht dat hij mensen niet kan dwingen om te gaan
samenwonen en dat hij ze daar maar zeer beperkt toe kan verleiden. Dit is
nou zo’n punt waarmee je druk van de totale woningmarkt af kunt halen.
Het is een relatief eenvoudige maatregel. In de grote orde der dingen is
het financiële beslag relatief klein. Als je van de belastingverlagingen die
nu gepland staan, een heel miniem beetje afhaalt, ben je er al met de
dekking. Volgens mij is de dekking dus niet het grootste probleem. Het
gaat echt om de vraag of de Minister hier beleidsmatig een kans ziet om
in ieder geval een kleine stap te zetten om wat belemmeringen weg te
nemen om mensen toch meer samen te brengen en te laten samenwonen.
De voorzitter:
Minister, ziet u een kans?
Minister De Jonge:
Het voorbeeld van jongeren die weer thuis gaan wonen ken ik zelf ook,
vanuit mijn vroegere positie als wethouder. Het kan ingewikkeld zijn als
jongeren stranden, net na hun studie; als ze bijvoorbeeld in een studentenhuis zitten en eigenlijk een stap moeten maken, maar die stap niet
kunnen maken. Er zat een drempel in het weer thuis gaan wonen bij de
eigen ouders als die in een uitkeringssituatie zaten. Dat is ook de reden
dat er in dit regeerakkoord wel is gekozen voor de afschaffing ervan tot 27
jaar. Dat is niet het geheel; dat is een begin. Ik denk dat u vindt dat dat niet
ver genoeg gaat en dat u zou vragen: moet het niet ruimer zijn, moet je
niet verder gaan? Daarin zit niet zozeer een beleidsmatige belemmering,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

86

maar daarin zit inderdaad een belemmering vanwege de dekking. Dat is
echt zo.
De heer Klaver (GroenLinks):
Het is geen interruptie, hoor. Ik had het niet zozeer over «jongeren», maar
over mensen die gescheiden zijn. Dat gebeurt ook bij mensen boven de
27, heb ik mij laten vertellen.
Minister De Jonge:
Ja, zeker.
De voorzitter:
Dit was meer een constatering. De heer Nijboer heeft ook nog een
interruptie.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik denk dat de Minister best geschikt zou zijn als nieuwe Robert ten Brink.
Ik zou dus zijn invloed daarop niet willen onderschatten. Ik denk echt dat
hij talent daarvoor heeft. Maar ik vind ook dat de Minister zich veel te
gemakkelijk van dit probleem afmaakt. Het lijkt er bijna op, als je gewoon
in de praktijk ziet dat de overheid alles in het werk stelt, dat zij bijna een
hekel heeft aan samenwonen. Kijk naar de sociale zekerheid, naar de
fiscaliteit, naar de andere regels die we in dit land hebben. Als je bejaard
bent en gaat samenwonen, ben je je AOW voor de helft kwijt. Daar zijn
individueel allemaal redenen voor, maar als je alles bij elkaar optelt, gaan
mensen het gewoon niet doen. We zitten met een woningnood. De vraag
van de PvdA en ook van GroenLinks en andere partijen is of het kabinet
bereid is om daar iets structureler naar te kijken. We hebben woningnood,
maar mensen gaan het niet doen omdat ze hun uitkering of AOW
kwijtraken of meer belasting moeten betalen.
De voorzitter:
Dank u wel. Of de overheid een hekel heeft aan samenwonen.
Minister De Jonge:
Kijk, samen komen ze, maar hoe dat proces gaat ... Dat het de ene dag wat
makkelijker gaat dan de andere dag, daar heeft u natuurlijk veel meer
ervaring in als PvdA en GroenLinks samen. Misschien dat we samen
kunnen leren. Ik ga straks uw vraag met ja beantwoorden, maar toch even
twee dingen. Het eerste is dat ik echt wel geloof dat er een gedragseffect
in zit, maar tegelijkertijd is er het uitgangspunt dat je kosten deelt. Het zijn
uitkeringskosten, die we met elkaar opbrengen. Dat je wordt geacht dat je
ook kosten deelt als je in één huis woont, is niet iets onbehoorlijks vanuit
de overheid. Er wordt weleens zo gedaan, het wordt ook weleens zo
geframed, als mantelzorgboete en zo. Het zijn uitkeringen, je moet zuinig
omgaan met belastinggeld. Wij zeggen hier dan met elkaar dat als we
belastinggeld omzetten in uitkeringen, we het ook wel fijn vinden dat
mensen de kosten met elkaar delen als ze samenwonen. Dat vind ik op
zichzelf niet een heel gek beleidsuitgangspunt. Het tweede is of er echt
heel veel mensen zijn die tegen hun eigen kinderen zeggen dat ze niet
willen dat ze thuis komen wonen en dat ze maar bij iemand anders op de
bank moeten gaan slapen, omdat ze in het kader van de kostendelersnorm
in uitkering erop achteruitgaan. Dat weet ik ook niet. Het is een mensbeeld
waar ik me niet helemaal bij zou willen neerleggen, eerlijk gezegd. Ik denk
dat het echte effect ervan ook wel weer beperkt zal zijn.
Tegelijkertijd ga ik wel uw vraag met ja beantwoorden, namelijk of ik in
beeld zou willen brengen op welke manier – dat valt een beetje samen
met de toezegging die ik zojuist heb gedaan – we het samen gebruikmaken van woonruimte op dit moment erg aan het ontmoedigen zijn, ten
onrechte erg aan het ontmoedigen zijn, waar je het juist erg zou moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

87

willen bevorderen in een tijd van woningtekort. Dat vind ik wel een mooie
vraag. Ik heb zojuist toegezegd dat ik wil kijken op welke manier wij
effectiever kunnen omgaan met de bestaande voorraad. Nou, dit is een
onderdeel ervan om effectiever om te gaan met de bestaande voorraad
vanuit de notie, die ook de heer Geurts naar voren brengt, van het aantal
vierkante meters per hoofd van de bevolking. Dat is nog nooit zo hoog
geweest als nu, en dat in een tijd van een enorm woningtekort. Zouden
we daar niets mee kunnen? Dan vind ik het wel mooi om die «Robert ten
Brink»-uitdaging aan te gaan. Dus daar ga ik dan graag mee aan de slag.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik erken gelijk dat het niet makkelijk is. Ik vind het ook terecht dat als je
uitkeringen verstrekt, het uitgangspunt is om de kosten te delen. Je kunt
dat dus niet makkelijk overhoop gooien. Tegelijkertijd vind ik ook dat de
Minister wel heel makkelijk eraan refereert dat je je eigen kind toch niet
om financiële redenen het huis uit doet. Daar gaat het niet alleen om. Het
gaat ook om vrienden die samenwonen en het gaat erom dat je als de een
een baan krijgt en de ander studeert, je wel gek bent als je dat nog doet.
Het gaat er ook om dat als je een relatie krijgt, je twee huizen aanhoudt en
wel gek zou zijn om te gaan samenwonen. Als je dit allemaal bij elkaar
optelt, terwijl je een paar honderdduizend woningen tekortkomt, kun je
daar best wel veel in bereiken.
Minister De Jonge:
Eens, en daarom zeg ik ook ja. Daarom zeg ik ook «ja, ik wil» in uw
richting.
De voorzitter:
Ja, ik wil. Gaat u vooral verder, meneer de Minister.
Minister De Jonge:
Ik kom bij de heer Grinwis. Hij vraagt wat de Minister doet om de WBI
effectiever te maken nu de laatste tranche minder hard gaat dan de eerste
tranche. Ik heb gezien dat u met een stapel amendementen een aanslag
doet op het budget voor de WBI. Daar kom ik zo op, daar ga ik straks mijn
ongenoegen over uiten. En dan ga ik me alweer aansluiten bij de heer
Nijboer. Er vallen namelijk wel een paar dingen op af te dingen, niet
zozeer op de amendementen zelf als wel op de dekking bij de amendementen. Twee is – en dat sluit ook aan bij de heer Nijboer – dat we toch
echt zullen moeten kijken of er financiële arrangementen zijn, zoals ik net
zeg, die de woningbouw door de crisis heen helpen zodat we kunnen
doorbouwen tijdens de crisis. Zijn er effectieve financiële arrangementen
te bedenken? Ik ben daar wel voor. We gaan natuurlijk een vijfde tranche
doen, want die vierde tranche heeft inderdaad een zekere onderuitputting.
Ik denk dat dat overigens vooral te maken heeft met het feit dat we in
hetzelfde tijdsgewricht vroegen om allerlei versnellingsaanvragen in te
dienen en om die grootschalige woningbouwlocaties ingevuld te krijgen.
Kortom, volgens mij waren het vooral de drukte en het korte tijdsschema.
De collegevorming speelde ook een rol, dus het waren vooral issues op
gemeentelijk niveau. Laten we nu kijken of we die vijfde tranche van de
WBI kunnen vormgeven en of we daarnaast met het resterende budget
van de WBI die financiële arrangementen zouden kunnen treffen die het
meest helpen om het doorbouwen in 2023 en 2024 zo veel mogelijk te
kunnen bevorderen; dus het effe door die crisis heen slepen. Die
algemene huiswerkopdracht zou ik op me willen nemen. Daar zou ik bij de
Voorjaarsnota op terug willen komen. Dat is in juni. Ik denk dat dat het
moment is om erop terug te komen, omdat we dan het gesprek hebben
over de integrale weging van het inzetten van financiële middelen. Ik wil
dat resterende budget van de WBI zo effectief mogelijk aanwenden om te
blijven bouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

88

De voorzitter:
Toch heeft de heer Grinwis hier een interruptie op.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Nou nee, dank voor deze toezegging, maar ik heb wel de volgende vraag.
Bij de eerste drie tranches hadden gemeenten vaak nog eigen middelen
en konden ze relatief wat gemakkelijker aan de cofinancieringseis
voldoen. Dat begint echter steeds moeilijker te worden. Als de Minister
gaat kijken naar financiële arrangementen om in 2023 en 2024 door te
bouwen, bedoelt hij dan dat hij niet alles stuurt naar de gemeenten die de
cofinanciering nog gemakkelijk kunnen bijleggen, maar ook naar de
gemeenten die wel huizen moeten bouwen, maar even wat moeilijker aan
die 50% cofinanciering kunnen voldoen?
Minister De Jonge:
Ik moet dat zo rationeel mogelijk doen, denk ik. Je wilt uiteindelijk
natuurlijk zo veel mogelijk huis voor je euro. Als we die cofinancieringseis
laten vervallen of heel erg dimmen, krijg je voor hetzelfde geld minder
huizen. Ik wil er best naar kijken, maar het zal zeker niet de enige
oplossing zijn. Het is wel zo dat de opgetelde cofinancieringseis voor de
WBI, maar ook voor de versnellingsmiddelen die we vanuit het Infrafonds
ter beschikking stellen, behoorlijk beginnen door te tellen, met name in de
richting van gemeenten die weinig mogelijkheden hebben. Soms zou je
daar wel iets meer ontspannen mee om willen gaan. Maar je wilt wel zo
veel mogelijk huis voor je euro. Ik ga de eis dus niet helemaal laten
vervallen. Dat is een.
Ten tweede wil ik breder kijken, ook buiten de WBI, of er een financieel
arrangement denkbaar is, waardoor het bouwen sneller gaat. Dit jaar gaat
het wel goed. Dit jaar halen we gewoon de 80.000, wat de doelstelling
was. Het is best waarschijnlijk dat we die doelstelling dit jaar gaan halen.
Inclusief de transformatiewoningen zitten we dan aan 80.000. Alleen
willen we zo snel mogelijk toe naar die 100.000, dus volgend jaar 90.000
en het jaar daarna 100.000. En net nu we die versnelling moeten inzetten,
zien we op korte termijn vraaguitval bij al die projecten. Dat is killing, want
zo komen we nooit aan die 100.000. En daar moeten we wel een keer zien
te komen. We kunnen niet afschalen naar 90.000; we moeten zo snel
mogelijk naar die 100.000 toe. Dat gaat met alle tegenwind die we nu
hebben, echt langer duren dan ik had gewild. Maar je wilt zo veel mogelijk
vraaguitval voorkomen. Dat is de reden dat ik zeg: laten we alle ideeën die
worden aangereikt, onder andere zojuist door de heer Nijboer, bekijken. Er
is bijvoorbeeld voorgesteld om een bouwsubsidie te geven of op een
andere manier om te gaan met de WBI. Met al dat type financiële ideeën
proberen we het resterende deel van de WBI zo effectief mogelijk in te
zetten om tot het doorbouwen in de crisis te komen.
Voorzitter. Dan Kronenburg. Daar ben ik mee bezig. Ik heb er nog geen
oplossing voor. U kent de kwestie met de handhaving die door de ILT
heeft plaatsgevonden. Dat hebben ze niet voor niets gedaan. Het is niet
gemakkelijk op te lossen. Ik heb u al wel toegezegd dat ik er opnieuw met
Harbers mee aan de slag ga om te kijken wat er wel zou kunnen in
Kronenburg. Ik meld mij weer als ik een stap verder ben. In het kader van
het NOVEX-arrangement Schiphol wordt er op dit moment aan gewerkt.
Harbers is daar nauw bij betrokken.
Gaat de Minister goed coördineren dat het geld bij de verschillende
gemeenten terechtkomt en niet alleen bij de zeventien grootschalige?
Zeker. Dat ging volgens mij over de flexpoolmiddelen. Die flexpoolmiddelen worden overgemaakt naar de provincies. Die zijn in de lead om de
keuzes te maken. Juist omdat we niet alleen de provinciale taakstelling
hebben vastgesteld, maar ook de regionale woondeals sluiten met de
provincies en met de gemeenten is mijn stelling dat de flexpoolmiddelen
ook op die manier verdeeld zullen worden. Dus daar waar de noodzaak tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

89

ondersteuning het grootst is, maar ook daar waar die ondersteuning de
meeste woningbouw vlot kan trekken, zal de ondersteuning worden
ingezet.
De heer Kops vraagt of het klopt dat de harde plancapaciteit gedaald is
van 67% naar 34%. Dat klopt niet. De totale plancapaciteit is gestegen van
961.000, meetmoment 2021, voor de periode 2020–2029, naar 1.033.900.
Dat is het meetmoment van 2022 voor de periode 2022–2030, dus één jaar
verder. In absolute aantallen is de harde plancapaciteit toegenomen van
335.000, meetmoment 2021, naar 344.000, meetmoment 2022. Doordat de
totale plancapaciteit harder is gegroeid dan de harde plancapaciteit, is het
percentage harde plancapaciteit van 35, meetmoment 2021, teruggegaan
naar 33, meetmoment 2022. Maar in absolute zin is er dus sprake van een
stijging. Daar zeg ik bij: wat moet je met die stijging als vervolgens blijkt
dat plannen niet gerealiseerd worden? Bijvoorbeeld omdat de businesscase niet rondkomt, omdat een belegger zegt: sorry, ik moest met een
bepaald rendement thuiskomen, en door de rentestijging en de stijgende
bouwkosten kom ik niet aan dat rendement. Dus mijn investeringsboard
heeft anders besloten; we gaan de investering nou toch elders inzetten.
Of: ik vind de regulering van de middenhuur te onzeker, dus zolang jullie
daar geen antwoord op geven, ga ik geen investeringsbeslissing nemen.
Ik wil dus maar zeggen dat harde plancapaciteit maar één onderdeel is
van de voorspelbaarheid der dingen. Ik zeg daarbij ook: ik wil sturen op
130% harde plancapaciteit, omdat er nu eenmaal altijd plannen uitvallen.
En als er plannen uitvallen, wil ik ook dat die plancapaciteit weer wordt
aangevuld. Zeker nu stikstof zo’n vertragende factor is, zullen we
voldoende plancapaciteit moeten hebben en plancapaciteit moeten
aanvullen op het moment dat er ruimte ontstaat.
Voorzitter. Tot slot de vragen die gaan over de demografische groei en de
discussie over de woningbouw, de 900.000 woningen. U weet dat dit een
van de thema’s is waar ik al langer mee bezig ben. De vraag is even: die
900.000 woningen, waar is dat aantal op gebaseerd? Daar had u een vrij
fel debatje over. Dat is allereerst gebaseerd op het huidige woningtekort
dat we hebben en dat we hebben laten ontstaan in de afgelopen jaren. Dat
is bijna rond de 300.000 woningen; 280.000 in 2021 en ruim 300.000 in
2022. Dus de eerste 300.000 woningen die we in de komende periode
moeten gaan bouwen, is gewoon om een tekort op te lossen. En
ondertussen groeit het aantal huishoudens, op twee manieren: door
demografische groei en door vergrijzing, dus eigenlijk het kleiner worden
van de huishoudsamenstelling. Dat is niet helemaal van elkaar te splitsen.
Waarom? Omdat een deel van de demografische groei wordt veroorzaakt
door migratie, juist weer door die eenpersoonshuishoudens die worden
toegevoegd.
Dus we zien twee dingen. Eén: we groeien in het aantal huishoudens,
door bevolkingsgroei. Die bevolkingsgroei gaat voor een belangrijk deel
via migratie. Twee: we groeien in het aantal huishoudens, omdat steeds
meer mensen alleen komen te wonen.
Daarnaast is die 900.000 ook inclusief de vervangingsnoodzaak die er is.
Ook dat zijn zo’n 125.000 van de 900.000 woningen. Dus de 900.000 heeft
voor een belangrijk deel groei van huishoudens als achtergrond, en dat
heeft weer voor een belangrijk deel als achtergrond de demografische
groei. Maar dat is niet de enige factor die meespeelt.
Voorzitter. Volgens mij heb ik hiermee de vragen beantwoord die gaan
over de woningbouw. Dan ga ik nu naar alles wat gaat over het wonen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Van Esch. Haar derde.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Het is geen interruptie, maar een verzoek tot het beantwoorden van alle
vragen over bouwen. Volgens mij zijn er ook vragen gesteld over bouwen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

90

in de natuur. Die heb ik nog niet gezien bij dit blokje. Dus geen interruptie,
maar een verzoek om alle vragen over het bouwen te beantwoorden bij
het blokje bouwen.
De voorzitter:
De heer De Groot, hetzelfde verzoek wellicht?
De heer Peter de Groot (VVD):
Ja, ik had nog gevraagd hoeveel eengezinswoningen er binnen die
900.000 woningen gebouwd worden, hoeveel er buiten de stad gebouwd
worden en hoe het staat met de motie van mijn collega Geurts over die
150.000 woningen. Maar wellicht dat die antwoorden nog op een ander
moment komen. Dus ik wil even kijken waar die antwoorden zitten. Dat is
eigenlijk de vraag.
De voorzitter:
Wellicht komt dat nog bij het gedeelte ruimte. Ik wil ook even aangegeven
dat het allemaal heel lastig is qua tijd, maar het is ook al 16.10 uur.
De heer Peter de Groot (VVD):
Maar de Kamer mag toch wel aangeven dat er in de eerste termijn vragen
zijn gesteld?
De voorzitter:
Dat mag zeker. Ik zeg ook niet dat de vragen niet beantwoord mogen
worden. Maar ik geef het meer aan richting de Minister: misschien komt
hij daar nog op terug in het stukje ruimte.
Minister De Jonge:
Deze vragen van de heer De Groot zal ik pas goed kunnen beantwoorden
na ommekomst van het sluiten van de regionale woondeals. Nu zou ik
bijvoorbeeld kunnen zeggen dat grosso modo van de 900.000 twee derde
binnenstedelijk en een derde buitenstedelijk zal zijn. Dat is dus niet per se
midden in het groen, maar buitenstedelijk, dus aan de rand van
gemeenten. Het aantal eengezinswoningen kan ik op dit moment niet
zeggen, omdat dat de uitkomst is van de programmering die moet
plaatsvinden naar aanleiding van de regionale woondeals. Ik kan wel
zeggen dat twee derde betaalbaar zal zijn en dat 40% voor de middeninkomens zal zijn. Er zijn dus een aantal dingen die we weten, omdat dat
gewoon de verdict is vooraf, voordat we die afspraken regionaal gaan
maken. Van een aantal andere dingen moeten we vaststellen dat dat meer
de uitkomst is van de afspraken die je maakt.
De vragen over het groen komen straks allemaal bij de ruimtelijke
ordening terecht, dus daar kom ik nog op.
Dan ga ik naar alles wat gaat over wonen.
De voorzitter:
Er zijn nog een paar dingen, Minister. Eerst de heer De Groot met een
vervolginterruptie.
De heer Peter de Groot (VVD):
Nou, dit is geen vervolginterruptie, want daarnet was het een «kan mijn
vraag beantwoord worden?». Dit is een interruptie. Ik snap het antwoord
van de Minister. Wij hebben al vaker met elkaar gedebatteerd over het
bouwen van woningen. Maar het antwoord verontrust mij tegelijkertijd.
Het klinkt heel erg alsof dat allemaal nog gaat komen, maar het gaat er
toch om dat we precies weten wat er volgend jaar gebouwd wordt en dat
we precies weten wat er in 2024 gebouwd wordt? Wij hebben dan wel
vaker met elkaar daarover gesproken, maar ik hecht er toch waarde aan
om hier te zeggen dat ik het ontzettend belangrijk vind om inzicht te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

91

krijgen. Hoeveel woningen worden er volgend jaar gebouwd? Welke
woningen worden er volgend jaar gebouwd? Waar zitten de problemen?
Als we tegen de wind in moeten fietsen, dan moeten we weten waar de
problemen zitten. Dat moeten we zeker ook voor volgend jaar weten.
Minister De Jonge:
Maar dat weten we ook. Waar de problemen zitten, weten we ook. Maar
uw vraag was of we weten hoeveel eengezinswoningen er worden
gebouwd. Dat weet ik op dit moment niet. Ik weet niet hoeveel van die
900.000 woningen eengezinswoningen zullen zijn. Ik denk wel dat ik een
goede inschatting kan maken hoeveel nultredenwoningen er zullen zijn.
Dat heeft te maken met de opdracht die we hebben om voldoende
woningen voor ouderen te bouwen. Ik weet ook dat we van die 900.000
zo’n 250.000 sociale huurwoningen willen bouwen. Ik weet ook dat er
door de corporaties 50.000 woningen gebouwd zullen worden. Ik weet ook
dat er 350.000 woningen in het middensegment zullen zitten. Wij hebben
dus een heleboel opgenomen in de doelstellingen in de centrale programmering.
De discussie die we de vorige keer hebben gehad – ik was het eigenlijk
heel erg met u eens; ik kon het alleen niet leveren op dat moment – is dat
we veel minutieuzer moeten monitoren en beter moeten weten wat er
eigenlijk aan bouwplannen in de pijpleiding zit, zodat we ook weten wat er
aan bouwplannen in de pijpleiding stokt en niet tot wasdom komt. Dan
weten we ook waarom dat zo is en hoe we daarbij zouden kunnen helpen.
Ik heb u gezegd daarop terug te komen na ommekomst van het sluiten
van de woondeals, want daarin maken we ook afspraken over hoe we de
monitoring in elkaar zetten. Dat zal het eerste of het tweede kwartaal van
2023 zijn. Ik hoop zo vroeg mogelijk in het tweede, het liefst nog aan het
eind van het eerste kwartaal.
De voorzitter:
Dat noteren we: het eerste kwartaal 2023 en anders komt de Kamer
daarop terug. Dat was het voor wat betreft de heer De Groot. De heer Van
Baarle heeft ook nog een interruptie.
De heer Van Baarle (DENK):
Ja, over die aantallen. Ik wil het toch even gemarkeerd hebben. Het is dus
niet waar dat we van die 900.000 woningen driekwart zouden bouwen
voor migranten?
Minister De Jonge:
Ik zou het ook weer niet te veel relativeren. Misschien moet ik dat
toelichten. Als ik de heer Kops hoor spreken, denk ik: pas nou op; ga daar
voorzichtig mee om. Waarom? Omdat dit tot geweldige polarisatie in de
samenleving leidt. Dat heb ik ook al vaker tegen hem gezegd. Ik doel op
het idee dat je al een hele tijd op een wachtlijst staat en dat de woning die
jij had kunnen krijgen naar een statushouder gaat. Dat is wel de
boosmaker du jour, zo zou je kunnen zeggen, iedere dag opnieuw. Dat is
natuurlijk ook de reden waarom de heer Kops het op deze manier brengt,
en dat neem ik hem echt kwalijk. Ik denk dat het niet helpt. Ik denk dat het
polariserend werkt. Die manier van weergeven is ook niet waar. Als je kijkt
naar hoe wij omgaan met het toedelen van woningen aan statushouders,
dan moet je zeggen dat op dit moment zo’n 10% à 12% naar statushouders gaat. Het is dus niet zo dat er alleen maar woningen voor
statushouders beschikbaar zijn.
Het tweede wat je vooral zult moeten zeggen, is: we hebben nu eenmaal
een opdracht met elkaar. Artikel 22 van de Grondwet is mijn grondwettelijke opdracht. U ziet erop toe of ik die wel waarmaak. Die geldt niet alleen
voor mensen die hier geboren zijn, maar ook voor mensen die hier mogen
blijven nadat ze hun vluchtverhaal hebben verteld en uiteindelijk de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

92

beschikking krijgen dat ze hier mogen blijven. Ik bedoel dat erkend is dat
zij omwille van hun veiligheid in Nederland een beroep doen op onze
bescherming en mogen blijven. Dan geldt voor hen dezelfde grondwettelijke bescherming die ook voor de andere mensen hier geldt. Dat moet je
er altijd bij vertellen, vind ik. Het idee «we geven hier zomaar woningen
weg aan «de» buitenlanders», zoals het dan wordt gepercipieerd, slaat
gewoon nergens op en is niet waar. We hebben een grondwettelijke
opdracht met elkaar. Die moet ik waarmaken. Dat is de werkelijkheid der
dingen. Dat is één.
Het is wel waar dat we ons zorgen hebben te maken over de manier en de
snelheid waarop we op dit moment aan het groeien zijn. De demografische groei is gigantisch. Een belangrijk deel van die demografische groei
heeft wel degelijk met migratie te maken. Van de 900.000 woningen die
we moeten bouwen, is ongeveer een derde om het tekort in te lopen. Het
gaat om ruim 100.000 woningen om het aantal gesloopte woningen te
corrigeren. De rest heeft alles te maken met demografische groei. Daarvan
bestaat het gros inderdaad uit migratie, maar het heeft er ook mee te
maken dat we steeds kleinere huishoudens krijgen. Die twee kan ik niet uit
elkaar houden, want een kleiner huishouden is soms ook een nieuwkomer
die hier in zijn eentje komt wonen. Ik kan die twee dus niet helemaal
splitsen, maar de achtergrond is de groei van het aantal huishoudens:
595.000 van de 900.000.
Waarom zullen we meer grip moeten krijgen op migratie? Ik heb dat vaker
gezegd. De optelsom van het migratiesaldo jaar in, jaar uit leidt uiteindelijk tot een aantal waar we onmogelijk tegenop kunnen bouwen. Dat
past ook niet. Je kunt je moeilijk voorstellen dat we in dit land met meer
dan 20 miljoen mensen wonen, maar dat is wel waar we hard naar
onderweg zijn als de bevolkingsgroei die we in de afgelopen jaren hebben
gezien, blijft doorzetten. We zijn met 115.000 mensen gegroeid, waarvan
107.000 door migratie. Dat is heel erg veel. Dat is per jaar Zoetermeer
erbij. Dat kan gewoon niet. Dat past niet. Dat kan ik niet inpassen in de
ruimte. Dit jaar gaan we daar ver overheen. Het migratiesaldo is nu al zo’n
190.000, dus ga er maar van uit dat we dit jaar over de 200.000 heen gaan.
Dat is niet vol te houden.
Is dat allemaal asiel? Nee, natuurlijk niet. De grootste contribuant aan het
migratiesaldo is de arbeidsmigratie. Als je minder arbeidsmigratie wilt,
dan zul je eerlijk moeten zijn. Dat zei mevrouw Van der Plas ook: als je
eerlijk wilt zijn over arbeidsmigratie, dan moet je selectiever zijn in waar je
arbeidsmigratie goed vindt en waar niet. Dat zal niet makkelijk zijn. Je zult
heel goed moeten kijken naar je pullfactoren, want daar heb je veel meer
zeggenschap over. Wat zorgt ervoor dat mensen uit Oost-Europa – de
meeste mensen komen uit Oost-Europa – deze kant op komen? Maken we
arbeid niet te goedkoop? Weten we de waarde van arbeid eigenlijk wel op
een goede manier te waarderen? Ik denk dat we arbeid veel te goedkoop
hebben gemaakt. Heel veel banen zou je eigenlijk moeten automatiseren,
maar door de constructie die is gekozen, is arbeid kennelijk nog
goedkoper dan automatiseren. Dan doe je het echt niet goed. We hebben
dus echt werk te doen. Overigens is Karien van Gennip daarop volop mee
bezig. Ik wil alleen maar zeggen dat het een heel ingewikkeld vraagstuk is.
We zullen meer grip op migratie moeten hebben en toe moeten naar een
geringere groei dan we nu doormaken. Het helpt helemaal niets om te
doen voorkomen dat wij woningen weggeven aan de buitenlanders en
voor de Nederlanders niks doen.
De voorzitter:
Het is inmiddels 16.15 uur geweest.
Minister De Jonge:
Ik heb hier eigenlijk een avondvullend programma over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

93

De voorzitter:
U moet uw best proberen te doen om zo kort mogelijk te antwoorden. Dat
is niet helemaal gelukt met het laatste antwoord.
Minister De Jonge:
Ja, maar als meneer Van Baarle mij zo in vervoering brengt...
De voorzitter:
Ik doe toch het verzoek om zo veel mogelijk af te ronden, zodat we
richting 16.30 uur in ieder geval uw termijn kunnen afronden.
Minister De Jonge:
Ik ga nu de 1.000 vragen over wonen en over alles wat met betaalbaar
wonen te maken heeft, proberen te beantwoorden. Van de 900.000
woningen die we gaan bouwen, moet twee derde betaalbaar zijn...
De voorzitter:
Excuses. Mevrouw Van der Plas heeft een interruptie.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ten eerste wil ik zeggen dat het best ambitieus is van deze commissie om
een debat in te plannen van 10.00 uur tot 16.30 uur als we weten dat deze
Minister aanwezig is. We weten dat alle verzoeken om het kort te
houden... Dat lukt hem gewoon niet. Misschien is het een idee om het de
volgende keer wat langer te plannen. Maar goed, dat is natuurlijk niet mijn
vraag.
Ik wil aansluiten bij wat de Minister net zei. Het is natuurlijk een heel
breed probleem. Migratie heeft met wonen te maken, maar ook met
Onderwijs en met Economische Zaken. Ik vraag me af of de ministeries
onderling integraal spreken over migratie en over alles wat daarbij hoort,
dus over het brede pakket. Ik ben het eens met de Minister dat we goed
moeten kijken naar wat we wel en niet in Nederland willen hebben. We
laten ook ik weet niet hoeveel Chinese en andere buitenlandse studenten
hiernaartoe komen, terwijl er helemaal geen huisvesting voor hen is.
De voorzitter:
Dank u wel. Integraal werken.
Minister De Jonge:
Absoluut. Dit debat wordt natuurlijk volop gevoerd tussen de leden in het
kabinet. We hebben ook een opdracht meegekregen uit het regeerakkoord. Dit kabinet moet komen tot meer grip op migratie. Ik voeg er zelf
altijd meer het demografische perspectief aan toe. We moeten dus meer
kijken naar hoeveel mensen we eigenlijk zouden willen hebben in dit land.
We plannen ongeveer alles tot en met 2050: waar de natuurgebieden
moeten komen te liggen, hoeveel stikstof we mogen uitstoten, hoeveel
CO2 we mogen uitstoten enzovoort, maar we hebben het eigenlijk nooit
over de vraag met hoeveel mensen we dan samenleven. Ik vind dat
daarover wel het debat zou moeten worden gevoerd. Ik vind dat we dat
debat ten onrechte niet voeren. Aan dat uitgangspunt van grip op migratie
voeg ik met nadruk, juist ook, het demografische perspectief toe.
Vervolgens is het goed om onderscheid te maken tussen arbeidsmigratie,
asielmigratie en ook studenten, van binnen en buiten de EU. Ten aanzien
van buiten de EU is het veel makkelijker om tot regulering over te gaan
dan ten aanzien van binnen de EU, maar we zullen op al die terreinen
moeten acteren om het uiteindelijk ook hanteerbaar te maken in
Nederland, om het uiteindelijk ook mogelijk te maken. Want als we daar
niet in slagen, dan zullen uiteindelijk ook 900.000 woningen niet genoeg
blijken te zijn. Dus zullen we moeten komen tot meer grip op migratie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

94

De heer Boulakjar (D66):
Toch nog even een vraag hierover. Ik hoor de Minister nu al weken bij Op1
en in publicaties zeggen: meer grip op migratie. In heel veel zaken die hij
net noemde kan ik meegaan, maar kan hij voorbeelden geven van landen
die grip hebben op migratie? En van hoe ze dat überhaupt willen doen op
de korte termijn? De Minister wil 900.000 woningen bouwen. Dat is
belangrijk. We hebben ook heel veel mensen nodig – 35.000 extra mensen
– om die woningen überhaupt te bouwen. Dus hoe rijmt hij dat? Enerzijds
wil hij aan de slag met het bouwen van woningen en anderzijds zegt hij:
we moeten meer grip op migratie hebben. Hoe dan?
Minister De Jonge:
U kijkt bij het uitspreken van «grip op migratie» alsof u iets heel wonderlijks van buiten naar binnen krijgt, maar het was ook uw eigen regeerakkoord dat mij de opdracht meegeeft om te komen tot grip op migratie. Dat
staat er ook gewoon in, hè. Dat is één. Twee: een van de opdrachten uit
het regeerakkoord is ook om te komen tot een beleidsmatig richtgetal. U
weet dat we een staatscommissie hebben ingesteld met als taak om de
demografische groei en de vergrijzing daadwerkelijk hanteerbaar te
maken in Nederland. Het laatste antwoord is daar dus ook nu niet op te
geven. Ik mag aannemen dat u de noodzaak onderschrijft om dat te doen,
want je ontkomt er ook niet aan dat je naar de toekomst toe zorgt voor
meer grip op de demografische ontwikkeling, zoals we die met elkaar
doormaken. En inderdaad zijn er tal van landen waar dat beter gaat dan
Nederland, zeker, en waar in ieder geval beleid wordt gemaakt. Ik vind
juist dat we op dit moment veel te weinig beleid maken op het terrein van
demografie. Demografie is op dit moment veel te weinig echt onderdeel
van het hart van onze beleidsvorming. Het WGO in de zaal hiernaast gaat
over migratie, dus misschien moeten we daar de migratiediscussies dan
maar even laten. Overigens ben ik een liefhebber van dat thema, maar
misschien moeten we die discussies maar even dáár laten.
Ik ga verder met alles wat over wonen en het woonbeleid gaat. De heer De
Groot vraagt naar de passie voor middeninkomens. Nou, die heb ik. Het is
de bedoeling om de meeste van de 900.000 woningen die we bouwen,
juist voor middeninkomens neer te zetten. Zo’n 40% van de 900.000 zou
eigenlijk juist voor de middeninkomens bedoeld moeten zijn. Daarom ga
ik ook graag met uw manifest aan de slag. Laat ik er gewoon onderwerpen uit halen die ook door anderen benoemd zijn en het onderwerpsgewijs nalopen.
Allereerst de regulering van de middenhuur. Daar is veel over gezegd. Dat
hele wetsvoorstel gaan we nog behandelen, maar door GroenLinks en de
PvdA, en ik dacht ook vanuit de SP, maar dat weet ik niet meer helemaal
zeker... Vanaf de linkerflank van de Kamer – mag ik het zo zeggen? – is er
toch een beetje zunig gereageerd op de ideeën die ik daarover op dit
moment heb. U zegt: had je nou niet veel meer, een veel groter deel van
die huur eigenlijk moeten willen reguleren? Ik hecht eraan om te zeggen
waar we allemaal rekening mee te houden hebben bij de regulering van
de middenhuur. Het ene waar we rekening mee te houden hebben is
natuurlijk het tegengaan van de excessen. Daar is het om begonnen. Waar
vinden die excessen met name plaats? Met name in die woningen tot 187
punten. Er wordt de hoofdprijs gevraagd voor woningen die dat zeker niet
waard zijn. Dat is het eerste wat we willen tegengaan.
Het tweede wat je wilt, is dat je dat op zo’n manier doet dat je de
investeringsbereidheid wel overeind houdt. En waarom? Omdat je wilt dat
er meer woningen in dat segment worden toegevoegd. Je wilt niet nog
meer dure huurwoningen; je wilt eigenlijk meer betaalbare huurwoningen
toevoegen. Dat is dus een tweede waarmee je echt rekening te houden
hebt.
Een derde waarmee je rekening te houden hebt is dat de resultante van de
manier waarop je reguleert leidt tot een aantal middenhuurwoningen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

95

een middenhuursegment dat ook aansluit bij de vraag. Als je door de
manier van reguleren dus heel veel minder overhoudt in het middenhuursegment dan waar de vraag eigenlijk zit, dan ben je jezelf niet heel erg aan
het helpen.
Een vierde waarmee ik rekening wil houden is de verduurzamingsopgave.
We zien dat er ook in dat segment een hele grote taak te doen is om snel
tot verduurzaming te komen. Ik wil dat dus ook honoreren in de
aanpassing van het woningwaarderingsstelsel, want als ik dat niet doe,
dan vertraag ik eigenlijk onbedoeld door de regulering de verduurzaming.
Dat wil ik niet doen.
Binnen die vier piketpalen heb ik dus tot een voorstel te komen. Ik heb op
hoofdlijnen geschetst hoe ik dat wil gaan doen, maar het meest
spannende deel daarvan zit daar nog niet in, omdat de botsproeven die
zijn gedaan op dit moment nog worden beoordeeld. Het gaat dan om de
vraag hoe het daadwerkelijk uitpakt in de praktijk van verschillende grote
steden in Nederland. Daar zul je echt naar moeten kijken. Amsterdam is
echt een andere situatie dan een stad in het oosten van het land. De
regulering moet voor zowel Amsterdam als voor die stad in het oosten
van het land kunnen werken. Ik denk dat ik dus aan het eind van de maand
kom met de daadwerkelijke aanpassing van het woningwaarderingsstelsel.
De heer De Groot heeft gevraagd: zou je dan ook een akkoord kunnen
sluiten met die investeerders, met die pensioenfondsen, over de
middenhuur, over hoeveel ze dan gaan bouwen? Dat wil ik doen, althans
ik wil proberen om tot iets van een overeenkomst te komen, al zal dat niet
makkelijk zijn, want ik heb aan mijn kant zo weinig leverage om hen daar
daadwerkelijk toe te brengen, anders dan bijvoorbeeld bij woningcorporaties. Bij pensioenfondsen is dat natuurlijk moeilijker, maar ik wil dat wel
doen om tot de understanding te komen hoeveel woningen we nodig
hebben. Je moet eigenlijk voor jezelf ontwerpen hoe groot dat middensegment in 2030 moet zijn en waar je onderweg naartoe wilt. Dat hangt
helemaal samen met de manier waarop je het middenhuursegment
reguleert en dus ook met de vraag wat zij kunnen bouwen of wat zij voor
de komende periode kunnen realiseren als je het zo reguleert. Ik ga daar
graag mee aan de slag.
Is het een proportionele inbreuk op het eigendomsrecht? Ja, ik meen van
wel, zeg ik in de richting van de heer Van Haga. Ik meen van wel, omdat
we zien dat er veel excessen plaatsvinden in de huur tot 187 punten. Dat is
de verhuur waarvan je zou moeten zeggen dat die eigenlijk onder de
€ 1.000 zou moeten zijn. Daar vinden vrij veel excessen plaats. Ik vind dat
dat een goede legitimatie is om in een periode van schaarste inderdaad
deze inbreuk te doen en om deze inbreuk ook te rechtvaardigen. Dat
maakt overigens wel dat je niet zomaar iedere grens kunt aanwijzen tot
waar je gaat reguleren. Je moet wel echt een legitimatie hebben om deze
inbreuk ook gerechtvaardigd te mogen doen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
De vraag is natuurlijk wat je een exces vindt. Als je aan de gracht in
Amsterdam woont en je betaalt daarvoor een markthuur in een markt die
bovendien totaal is verpest of uit balans is geraakt door de overheid, dan
vraag ik me af wat een exces is, op welke manier je dat vaststelt en of je
dan niet in een soort grijs gebied komt. Kom je dan niet in een grijs
gebied waar je het risico loopt om straks weer door de rechter te worden
teruggefloten? Dat is natuurlijk al een aantal keer gebeurd. Er zijn mensen
die hebben geïnvesteerd in hun pensioenvoorziening. Zij hebben dat
gekocht op basis van een bepaalde huurstroom. Als die plotseling wordt
beperkt, dan dekapitaliseer je. Ik schat dat er dan op z’n minst zo’n 300

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

96

miljard in de markt verdampt. Dat landt ergens. Het kan minder zijn. Laat
het 100 miljard zijn. Tuurlijk, het zijn berekeningen op de achterkant van
een sigarendoosje. Maar stel dat er 300 miljard verdampt. Of laten we het
per pand bekijken: laat er drie ton verdampen op iemands investering. Dat
is een ingreep die door de overheid zomaar wordt gedaan omdat er
sprake zou zijn van een exces op een plek waar dat de markthuur blijkbaar
was. Hoe gaat u dat aan de rechter uitleggen?
Minister De Jonge:
We moeten dit debat veel minutieuzer hebben op het moment dat ik dat
wetsvoorstel naar de Kamer stuur. Dat zal echt pas half volgend jaar zijn,
want het is ook best een complex wetsvoorstel, onder andere vanwege
deze onderbouwing. De vraag is of er sprake is van een gerechtvaardigde
inbreuk op het eigendomsrecht. Ik meen oprecht van wel, want er is
sprake van behoorlijke excessen. Wat is een exces? € 1.500 vragen voor
een studiootje. Dat vind ik echt een exces. Hoe weten we dan of iets een
exces is of niet? Daar hebben we dus juist dat puntenstelsel voor. Daarom
hanteer ik het puntenstelsel als rationale. Kun je het puntenstelsel zomaar
onverkort doortrekken? Nee, dat denk ik niet. Dat heeft alles te maken met
wat u terecht zegt: er zijn verhuurders, investeerders en beleggers nodig
die een pand neerzetten, dat verhuren en moeten kunnen rekenen op de
continuïteit van een huurstroom. De continuïteit van de huurstroom moet
de investering afdekken. Dat is natuurlijk zo. Vandaar dat we het woningwaarderingsstelsel op zo’n manier moeten aanpassen dat het nog steeds
blijft renderen om te investeren in middenhuur. Maar de andere kant is
wel – dan zeg ik het even heel plat – dat als het alleen maar mogelijk is om
een woning te verhuren als je iemand een poot uitdraait, we het heel
verkeerd hebben geregeld in Nederland. Daarom geloof ik oprecht dat wij
moeten komen tot regulering van de middenhuur. Alleen, dat moet op een
verstandige manier, zodat we de verduurzamingsopgave niet in de weg
zitten en we de bereidheid overeind houden van verhuurders om te willen
blijven investeren in huurwoningen.
De voorzitter:
Punt.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Tot slot?
De voorzitter:
Nou, het is 16.30 uur, meneer Van Haga. We hebben nou eenmaal het
Reglement van Orde. In artikel 7.27, lid 3 staat dat er maar twee wetgevingsoverleggen tegelijkertijd mogen zijn. We hebben er nou eenmaal nog
eentje over Defensie en eentje over migratie. Voor dit wetgevingsoverleg
was 16.30 uur als eindtijd ingecalculeerd. Ik kan aan de commissie
voorleggen of de commissie ermee akkoord gaat om een nieuw wetgevingsoverleg Wonen en ruimte in te plannen. Uiteraard hoeft de Minister
dan niet weer from scratch te beginnen, maar hij kan dit voortzetten, want
anders komen we er nooit mee klaar.
Minister De Jonge:
Nee, dan begin ik echt van voren af aan!
De voorzitter:
En uiteraard worden dan ook de moties nog ingediend. De appreciatie van
de amendementen zal dan nog plaatsvinden. De toezeggingen zullen
worden voorgelezen. De Griffie heeft heel netjes bijgehouden wat al
toezeggingen zijn. Wat ook heel belangrijk is, is dat het aantal interrupties
netjes bijgehouden is. Die blijven dus ook gewoon staan. Maakt u zich
geen zorgen. Dat is dus eigenlijk het verzoek. Als u daarmee in kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

97

stemmen, kunnen we dat organiseren. Ik zie in ieder geval een interruptie
van de heer Klaver.
De heer Klaver (GroenLinks):
Op het gevaar af dat we dingen misschien ... Mijn voorstel zou zijn om te
vragen of de Minister de vragen die nog openstaan, schriftelijk zou willen
beantwoorden. Dan kunnen we namelijk direct door met de tweede
termijn van de Kamer. Anders denk ik dat we nog een keer dezelfde
hoeveelheid tijd moeten inplannen.
Minister De Jonge:
Dat is zo’n corvee voor alle mensen die hieraan hebben zitten werken.
Volgens mij is de realiteit gewoon dat we moeten beseffen dat we meer
tijd nodig hebben om al deze vragen te beantwoorden. Ik zou zeggen: geef
ons gewoon de tijd om het debat erover te hebben.
De heer Klaver (GroenLinks):
Even voor de goede orde: de Kamer bepaalt de orde. Het is goed dat u het
aangeeft. Ik reageer op de voorzitter. Als de collega’s het een slecht idee
vinden, is het een slecht idee en gaat het niet door. Als de collega’s het
een goed idee vinden, is dit de wijze waarop we verdergaan. Ik hoor graag
van de collega’s of ze dit een goed idee vinden.
De voorzitter:
Ik proef dat er bij de leden nog wat meer behoefte is om reactie te geven.
Meneer Geurts.
De heer Geurts (CDA):
Ik ben het niet eens met het voorstel dat de heer Klaver hier namens
GroenLinks doet. Ik wil namelijk ook interrupties kunnen plaatsen. In een
tweede termijn kan ik alleen nog mijn moties oplezen en krijg ik nog te
horen wat de Minister van de amendementen vindt, en dan is het schluss,
dus daar ga ik niet mee akkoord.
De voorzitter:
Duidelijk. De heer Boulakjar wil een interruptie plegen.
De heer Boulakjar (D66):
Nee, geen interruptie. Het is een punt van orde.
De voorzitter:
Deze tellen allemaal niet, hoor! U kunt vrijuit spreken.
De heer Boulakjar (D66):
Ik moet eerlijk zeggen dat ik ook wel wat voel voor het voorstel van de
heer Klaver. Het is mij om het even.
De voorzitter:
U bent van D66: het is u om het even.
(Hilariteit)
De heer Boulakjar (D66):
Voorzitter, nu doet u het weer!
De voorzitter:
Nu doe ik het weer! We zijn samen in Wenen geweest. Toen heb ik ...
Goed. Ik zag ook mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

98

Er kwam hier wat oud zeer naar boven. Ook ik wil eigenlijk wel gewoon
een keer debatteren over de antwoorden. We hebben een aantal keer
vragen wel schriftelijk laten beantwoorden. In sommige gevallen kan dat,
maar ik heb serieus gewerkt aan mijn inbreng. Ik zou daar ook serieus
over door willen debatteren. Voor dit keer geen steun voor het schriftelijk
beantwoorden. Laten we gewoon heropenen voor de rest van de eerste
termijn, en daarna volgt dan de tweede termijn.
De voorzitter:
Helder. De Groot.
De heer Peter de Groot (VVD):
Wat de VVD betreft ook graag een volwaardige eerste termijn van de kant
van de Minister en een tweede ronde. We hebben hier vooraf in de
procedurevergadering al over gesproken en gedacht dat dit voldoende
moest zijn. Dat is niet zo gebleken. Dan moeten we nog maar een tweede
ronde doen op een ander moment.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Op het gevaar af dat ik mijn belangen verstrengel met de heer Klaver: ik
ben het eigenlijk helemaal met hem eens. Dat is veel efficiënter, dus laten
we het gewoon zo doen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voordat we ons met elkaar helemaal op een principe kapot vechten, zou ik
eerst wel willen weten wat de planning is. Volgende week staat er overdag
weer een wetgevingsoverleg, dus ik ben wel benieuwd wanneer we
verdergaan. Dat wil ik wel weten, voordat ik me opknoop aan een principe
wat misschien wel een hele dag kost en waar ik dan niet op kan komen
dagen omdat er andere verplichtingen zijn.
De voorzitter:
Dat moeten we zien. Dat hangt ook af van waarmee de Griffie plenair
komt. Op maandagen wordt het in ieder geval heel lastig, dus het is best
aannemelijk dat het op een andere dag in de week zal zijn, niet zijnde het
weekend. Dat zal even afstemming vergen, maar we hebben nu eenmaal
het Reglement van Orde met elkaar afgesproken. Als er een plenaire
vergadering is, zou het plaats kunnen vinden, maar dat moet de Griffie
verder bekijken. Meneer Klaver, ik maak even dit rondje af en dan kom ik
op links weer bij u.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Mijn voorkeur is ook om gewoon door te debatteren. Het is zoals de heer
Geurts zegt: je moet ook ruimte hebben voor interrupties. Ik zit ook wel
een beetje met wat de heer Grinwis zegt, namelijk de planning. Voor de
een is dat wat makkelijker dan voor de ander. Hoewel, dit zijn wel de
specialisten Wonen, dus die zullen er allemaal bij moeten zijn. Ik heb er
verder geen invloed op, maar ik zou wel voor willen stellen om ruimer de
tijd te nemen. Het komt zo vaak voor dat debatten worden afgebroken
omdat we moeten stoppen. Ik zou ervoor willen pleiten om het allemaal
wat ruimer te plannen. Lang verhaal kort: ik ben voor doordebatteren een
volgende keer.
De voorzitter:
Ik zag mevrouw Van Esch ook nog.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik ben voorstander van doordebatteren op een ander moment.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

99

De heer Klaver, tot slot.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik merk dat er een meerderheid is. Dat vind ik prima, maar ik wil de
collega’s wel meegeven dat de druk op de agenda van de Kamer echt
immens is. We hebben het hier over een wetgevingsoverleg. Dat brengt
allerlei beperkingen met zich mee. Vandaar het vrij praktische voorstel om
de vragen te laten beantwoorden, want dat maakt de tijd die we nog
nodig hebben korter en makkelijker in te plannen. Ik denk dat we de Griffie
nu met een onmogelijke opdracht op pad sturen. Maar ik hoor de
meerderheid en daar leg ik me uiteraard bij neer; het is aan de Kamer.
De voorzitter:
Ik dank u wel. We kunnen in ieder geval concluderen dat een meerderheid
het debat later wil voortzetten vanaf het punt waar we zijn gebleven. Dat
zal ingewilligd worden. Uiteraard komen we bij u terug over wat dan het
exacte moment zal zijn. Op 8 december is uiteindelijk de finale stemming
over alles, dus het zal sowieso vóór die datum plaats moeten vinden.
Ik dank u allen voor uw inbreng en voor uw tijd. Wel thuis.
Sluiting 16.37 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VII, nr. 114

100