Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 827

Toekomst mediabeleid

Nr. 131

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 29 augustus 2018
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over een aantal brieven inzake media
(Kamerstuk 32 827, nrs. 123, 125, 128, 129 en 130; Kamerstuk 24 095,
nr. 435; Kamerstuk 32 820, nr. 222 en Kamerstuk 21 501-34, nr. 294) en een
aantal brieven inzake journalistiek (Kamerstuk 32 827, nrs. 124, 126 en
127).
De vragen en opmerkingen zijn op 5 juli 2018 aan de Minister voor Basisen Voortgezet Onderwijs en Media voorgelegd. Bij brief van 27 augustus
2018 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković

kst-32827-131
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

1

Inhoud
I
II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
1.
Algemeen
2.
Een aantal brieven over media en journalistiek
Reactie Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media
1.
Algemeen
2.
Een aantal brieven over media en journalistiek

2
2
2
21
21
23

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de fracties van de VVD, CDA, D66, GroenLinks, SP, PvdA,
ChristenUnie, 50PLUS en DENK hebben kennisgenomen van een aantal
brieven over media en journalistiek. Zij hebben hierover de volgende
vragen en opmerkingen.
2. Een aantal brieven over media en journalistiek
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie zien dat de wereld om ons heen en ons
kijkgedrag in hoog tempo verandert, met onder andere een structurele
daling van de STER1-inkomsten tot gevolg. Het medialandschap moet zich
in dat tempo aanpassen en dat is uitdagend. De leden steunen de Minister
in zijn voorstel om het budget voor de landelijke publieke omroep met
ingang van 2019 te verlagen. De NPO2 en de omroepen bevinden zich op
een cruciaal punt. Wat de leden betreft, biedt dit kansen voor de publieke
omroep om zich voor te bereiden op de toekomst. Dat betekent een
toekomstbestendig NPO, met een focus op de kerntaken, en een duidelijk
onderscheidend vermogen. Dat is wat de leden betreft de kracht van de
NPO. Ook zal de NPO een transparanter beeld moeten presenteren van de
kosten die zij maken. Het recente bericht in de media dat de top van de
NPO de NSOB3 nadrukkelijk heeft gevraagd haar onderzoek genaamd «De
waarde van de NPO in een veranderend medialandschap» niet openbaar
te maken, draagt niet bij aan het beeld van een transparante NPO. Kan de
Minister bevestigen dat het volledige onderzoeksrapport inmiddels toch
openbaar is gemaakt?
Bij vorige debatten hebben de leden al twijfels geuit bij initiatieven als
NPO Start Plus, terwijl er bijvoorbeeld door andere mediaspelers ook
gewerkt wordt aan videoplatform NLZIET. Waarom zou je als NPO een
applicatie ontwikkelen waarvoor je extra moet betalen, maar die qua
kwaliteit en aanbod nooit kan concurreren met applicaties van commerciële bedrijven? De Raad voor Cultuur adviseert nadrukkelijk om de focus
te leggen op NLZIET. Hoe kijkt de Minister naar dit advies en is hij bereid
dit advies actief te betrekken bij de gesprekken met de NPO? Daarnaast
zou de NPO mooie producten kunnen maken en verkopen aan een grote
partij. De leden vragen de Minister om in de gesprekken die hij voert met
de sector te bezien in hoeverre de publieke omroep kan samenwerken met
commerciële zenders. Zijn hier aanpassingen voor de mediawet voor
nodig?
Hoe kijkt de Minister naar het plan van aanpak dat de NPO heeft opgesteld
om het tekort van circa € 62 miljoen door de teruglopende
1

STER: Stichting Etherreclame.
NPO: Nederlandse Publieke Omroep.
3
NSOB: Nederlandse School voor het Openbaar Bestuur.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

2

STER-inkomsten op te vangen? Wat de leden betreft was dit een mooie
kans voor de NPO om nader in te gaan op de analyse waarom de
STER-inkomsten gedaald zijn, hoe hier wel of niet tijdig op geanticipeerd
is, een toelichting te geven op hoe de NPO de toekomst ziet en hoe men
van plan is om een toekomstbestendig publieke omroep neer te zetten.
Helaas ontbreekt deze context. Mist de Minister deze context ook? Is de
Minister van plan om hierover het gesprek aan te gaan met de NPO?
De leden vinden dat meer transparantie over de uitgaven door de NPO
kan bijdragen aan het publieke debat omtrent de diverse opties. Hoe kijkt
de Minister hier naar? Is hij bereid het belang van voldoende transparantie over te brengen aan de NPO zodat draagvlak kan worden gevonden
voor het te nemen besluit? In het plan van aanpak wordt gesproken over
het verhogen van de STER-inkomsten. In hoeverre acht de Minister dit
realistisch gezien het rapport van Ernst & Young dat concludeert dat de
daling van structurele aard is? In verschillende media lezen de leden dat
de NPO zou overwegen haar inkomsten te vergroten door programma’s
achter een online betaalmuur te zetten of telecomaanbieders aanzienlijk
meer te laten betalen voor de wettelijk verplichte doorgifte van
NPO-kanalen via hun netwerken. Klopt het dat de belastingbetaler in dat
geval drie keer voor de publieke omroep zou betalen; via de belasting, om
programma’s online te bekijken en via een duurder televisieabonnement?
Wat vindt de Minister hiervan?
Kan de Minister reflecteren op het plan dat NTR4-directeur Paul Römer
heeft gepresenteerd om de publieke omroep toekomstbestendig te
maken? De leden lijkt dit plan, waarin omroepen niet langer gegarandeerd
zijn van zendtijd op tv maar als productiehuizen verdergaan, op het eerste
oog interessant. Wordt hierover gesproken? Is het mogelijk binnen dit
plan de pluriformiteit te garanderen? In het verlengde van een toekomstbestendig stelsel willen de leden de Minister verzoeken om op korte
termijn met de drie aspirant-omroepen in gesprek te gaan over hoe zij
aankijken tegen hun rol en positie in de nieuwe concessieperiode. Is de
Minister bereid dit gesprek op korte termijn te organiseren en de Kamer
hierover te informeren tijdens het eerste algemeen overleg na het
zomerreces?
De leden lezen in de brief van 25 juni jl. betreffende de «stand van zaken
frictiekostenregeling regionale omroepen en vensterprogrammering»5 dat
KPN op dit moment niet mee kan doen aan het pilotproject vensterprogrammering, maar dat er wel gesprekken bezig zijn om alternatieven voor
deze vorm van vensterprogrammering te onderzoeken. Kan de Minister
aangeven hoe deze gesprekken verlopen en of het alternatief meegenomen kan worden in de pilot? Op welke termijn verwacht de Minister
met de pilot te kunnen starten en wanneer verwacht hij de eerste
resultaten met de Kamer te kunnen delen? De leden steunen de ambitie
van dit kabinet om de regionale journalistiek te versterken. Regionale
omroepen vervullen een belangrijke rol in de lokale democratie.
De leden hechten veel belang aan de vrije pers. Vrije journalistiek is de
waakhond van de democratie en journalisten moeten daarom veilig hun
werk kunnen doen. Helaas zien de leden steeds vaker voorbeelden waarbij
dit bemoeilijkt wordt. Wat is er gebeurd met de uitkomsten van de
indringende gesprekken die we hadden tijdens de ronde tafel over
bedreiging en bescherming van journalisten?
Ten slotte hebben de leden een vraag over de evenementenlijst. Deze lijst
komt voort uit een Europese televisierichtlijn om te voorkomen dat steeds
meer belangrijke evenementen achter een decoder zouden verdwijnen.
Het is de leden niet inzichtelijk hoe de samenstelling van deze lijst tot
stand komt. Er lijkt een disbalans te zijn, bijvoorbeeld bij vrouwenvoetbal.
4

NTR: is een Nederlandse publieke omroep, die in 2010 is ontstaan uit een fusie van NPS, Teleac
en RVU.
5
Kamerstuk 32 827, nr. 128.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

3

De leden hebben kennisgenomen van het feit dat het niet op de evenementenlijst staat, terwijl het de snelst groeiende sport in de wereld is. Nog
geen jaar geleden is ons elftal nog in eigen land Europees kampioen
geworden, onze linksbuiten Lieke Martens werd uitgeroepen tot
FIFA-wereldvoetbalster van het jaar en coach Sarina Wiegman
FIFA-wereldcoach van het jaar. Volgend jaar vindt het WK voetbal
vrouwen plaats in Frankrijk, waarvoor het Nederlands elftal zich
waarschijnlijk komende september zal plaatsen. Men zou denken dat voor
mindere prestaties plek is op de evenementenlijst. Kan de Minister
aangeven hoe deze lijst tot stand komt en of de Minister van mening is dat
het tijd is voor een, reële, actualisatie, zo vragen de leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister heeft voorgesteld
het budget voor de landelijke publieke omroep met ingang van 2019 met
€ 62 miljoen te verlagen. De Minister wil hierbij betrokken worden bij de
keuzes van de NPO en wil de reserves van de omroepen aan laten spreken
om de programmering te ontzien. Reserves inzetten om tekorten aan te
vullen, is volgens de leden geen solide financieel beleid. Volgens deze
leden vraagt een structureel financieel probleem om een structurele
financiële oplossing. Kan de Minister aangeven bij welke (leden-)omroepen deze reserves aanwezig zijn? Op basis waarvan is de Minister van
mening dat hij de inzet van reserves aan de omroepen kan opleggen? Kan
een reserve bij één omroep aan het geheel ter beschikking worden
gesteld? De Minister schrijft in de Kamerbrief inzake de financiering van
de (landelijke) publieke omroep6 dat er einde 2017 circa € 35 miljoen aan
mediareserves beschikbaar is, waarvan de inschatting is dat er in 2019 zo
een € 24 miljoen beschikbaar is. Kan de Minister aangeven hoe hij tot
deze € 24 miljoen is gekomen? Is de € 24 miljoen een gevalideerd
bedrag? De Minister geeft verder in deze Kamerbrief aan dat nieuwe
tegenvallers moeten worden opgevangen binnen de mediabegroting door
andere uitgaven te verlagen en/of door af te zien van geplande toekomstige uitgaves uit de AMR7. Kan de Minister aangeven wat dit specifiek
inhoudt en kan hij de Kamer scenario’s schetsen op basis van een
prognose van de ontwikkeling van de reclame-inkomsten? De voorzitter
van College van Omroepen stelt verder voor, in een brief van 2 juli 2018
aan de vaste Kamercommissie van OCW, dat zij bereid zijn als omroepen
én NPO-organisatie er voor zorg te dragen dat de AMR weer wordt
aangevuld tot het niveau dat nodig is om het doel waarvoor deze is
reserve is ingesteld te kunnen realiseren. Hoe kijkt de Minister aan tegen
dit voorstel?
De leden hebben moeite om begrip op te brengen voor programmatische
keuzes bij de NPO, die deze leden via de pers moeten vernemen.
Dieptepunten zijn hierbij het bericht dat EenVandaag zal worden
vervangen door een soap, een feuilleton zoals de NPO dat pleegt te
noemen, en dat er fors zal worden gekort op het budget voor journalistieke programma’s zoals Andere Tijden en levensbeschouwelijke
programma’s. De leden constateren dat de NPO wat betreft deze keuzes
van diverse zijden al heel wat over zich heen heeft gekregen. Deze leden
vinden dat we ook kritisch moeten zijn op de politieke keuzes in de
aansturing van de NPO. Via prestatie-overeenkomsten worden marktaandelen afgedwongen en opeenvolgende bewindspersonen hebben de NPO
gevraagd zelf meer geld in het laadje te brengen. Volgens deze leden is
Den Haag de publieke omroep gaan behandelen als een commerciële
omroep. De leden vinden het belangrijk dat de NPO de diversiteit van
Nederland weergeeft en deze leden kiezen daarom voor behoud van een
6
7

Kamerstuk 32 827, nr. 129.
AMR: Algemene Mediareserve.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

4

pluriforme publieke omroep. Kan de Minister aangeven hoe hij tegen
zulke ontwikkelingen aankijkt? Verder vinden momenteel de zelfevaluaties
plaats bij de omroepen, met het oog op de nieuwe concessieperiode van
de publieke omroep. De publieke omroep kent momenteel drie aspirantomroepen, elke met de opdracht bij te dragen aan de pluriformiteit in het
publieke bestel. Deze leden zijn van mening dat diverse aspirantomroepen daarin lijken te zijn geslaagd. Er komen signalen van de
aspirant-omroepen dat de harde grens van het benodigd aantal leden,
voor definitieve toelating tot het bestel onder de huidige maatschappelijke
omstandigheden, onhaalbaar zou zijn. Wat is de visie van de Minister op
de huidige manier waarop hierover besloten wordt en de criteria daarbij
om omroepen definitief toe te laten? Wat zijn de financiële consequenties
van de definitieve toelating van aspirant-omroepen?
De leden constateren een snelle trend in het medialandschap, namelijk de
afname van lineair televisiekijken. Deze leden constateren dat grote
internationale content-reuzen, zoals Netflix, Facebook en Youtube
momenteel flink investeren in eigen content. Deze leden verwachten dat
op termijn hier nog meer platforms bij zullen komen van bijvoorbeeld
Apple, Amazon en Disney. Om op platformgebied een vuist te kunnen
maken tegen deze content-reuzen lijkt, volgens deze leden, samenwerking
onvermijdelijk om een goed alternatief met content van de Nederlandse
bodem te kunnen aanbieden. In lijn met het advies van de Raad voor
Cultuur lijkt het deze leden goed als commerciële en publieke omroepen
samen volop inzetten op de ontwikkeling van een hoogwaardig
ondemand-kanaal, zoals NLZIET, om zo de toegankelijkheid van Nederlandse audiovisuele content te waarborgen. Kan de Minister aangeven
hoe hij hier tegenaan kijkt en of en op welke wijze de Minister wil gaan
bevorderen dat de Nederlandse commerciële en publieke partijen hier
serieus over gaan spreken? Hoe beoordeelt de Minister de kwalificatie van
NLZIET als «dreiging» in het door De Telegraaf en NRC gepubliceerde
concept videoplan van de NPO? En hoe beoordeelt de Minister de huidige
gang van zaken rond NLNIET beschreven in hoofdstuk 5 van het
onderzoek «Ben ik (nog) in beeld, de waarde van de NPO in een veranderend medialandschap?» waaruit blijkt dat veel spelers de meerwaarde
van NLZIET erkennen, maar dat dit door tegengestelde belangen en
botsende waarden het nog niet van de grond lijkt te komen? Verder lezen
deze leden dat de Ministers in de kabinetsbrief over de eerste reactie van
het kabinet op het sectoradvies van de Raad voor Cultuur8 de Netflix-serie
13 Reasons Why een internationale topserie noemen, dit is een serie die
gaat over een meisje dat zelfmoord pleegt. Volgens Ad Kerkhof,
hoogleraar klinische psychologie en suïcidepreventie, romantiseert de
populaire serie suïcide. Was dit nu de handigste serie om als voorbeeld te
noemen, zo vragen deze leden.
De leden lijkt het qua online activiteiten goed dat wordt gekeken naar
afspraken zoals deze in Duitsland zijn gemaakt waarbij publieke omroepen
en commerciële aanbieders van journalistiek afspraken hebben gemaakt
over elkaars werkwijze in verband met het risico op verdringing. De leden
hebben dit pleidooi ook al eens gehouden wat betreft nieuws van
regionale omroepen dat door de NOS met wederzijdse instemming wordt
overgenomen. Ziet de Minister dergelijke afspraken in de Nederlandse
context ook zitten, zo vragen deze leden. De leden lazen verder op 3 juli
2018 op de website spreekbuis.nl dat de NPO eerder dit jaar een
onderzoek door het NSOB heeft laten uitvoeren op de toekomst van de
NPO. Het rapport is inmiddels openbaar. Klopt het dat de NPO de NSOB in
eerste instantie nadrukkelijk heeft verzocht om het onderzoek «De Waarde
van de NPO in een veranderd medialandschap» alleen gedeeltelijk
openbaar te maken, zo ja waarom?

8

Kamerstuk 32 820, nr. 249.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

5

De leden constateren dat het WK voetbal voor mannen in volle gang is,
maar dat het Nederlands elftal er helaas niet bij is. Het Nederland
vrouwenvoetbalelftal presteert, volgens deze leden, de laatste jaren beter
met het winnen van het EK voetbal 2017 en volgens deze leden is de kans
ook groot dat zij zich ook gaan plaatsen voor het WK in 2019. De leden
vinden het raar dat op dit moment het nationale mannenvoetbalelftal wel
de garantie heeft om door vrijwel iedereen gezien te kunnen worden en
het nationale vrouwenvoetbalelftal niet. Is de Minister bereid de evenementlijst in het Mediabesluit 2008 aan te passen zodat de garantie er is
dat het Nederlandse vrouwenvoetbalelftal voor iedereen te volgen is via
het open kanaal? Zo ja, op welke wijze wil de Minister de evenementenlijst
gaan aanpassen/aanvullen? De leden constateren verder dat op de
evenementlijst is opgenomen dat de Paralympische zomer- en winterspelen verslaggeving moet worden gedaan van minimum van 10 minuten
per dag. Deze leden constateren dat dit voor de Olympische Spelen zes
uur per dag is. Deze leden vinden dit niet in verhouding. Kan de Minister
aangeven of hij dit eens is met de leden? Zo ja, wat wil de Minister hier
aan doen? Kan de Minister daarnaast aangeven of het mediabesluit
sowieso niet aan vervanging toe is?
De leden vinden het goed om in Kamerbrief9 te lezen dat de € 17 miljoen
die op de plank lag voor regiojournalistiek eindelijk in beweging komt.
Begrijpen deze leden echter goed dat de werkelijke beweging van de
€ 17 miljoen afhangt van de STER-inkomsten in 2019? Kan het pilotproject
Vensterprogrammering hierdoor alsnog op losse schroeven komen te
staan? De leden zien juist graag dat over de precieze financiering van de
pilot binnenkort duidelijkheid komt zodat de pilot 1 januari 2019 kan
starten en niet pas in september 2019. Om de pilot vensterprogrammering
in januari 2019 te kunnen starten hebben deze leden begrepen dat het
nodig is dat de RPO10 en NPO medio juli zekerheid hebben over de
beschikking van tenminste € 1 miljoen van de € 1,5 miljoen die voor de
gehele pilot nodig is. Kan de Minister toezeggen hierover snel zekerheid te
verschaffen? Zo ja op welke termijn?
De Minister geeft in de Kamerbrief11 aan actie te gaan ondernemen omdat
slechts 79% van de gemeente voldoet aan de richtsnoer voor de hoogte
van het bedrag waarmee een gemeente de lokale publieke omroep
bekostigt. Welke actie zit de Minister aan te denken, zo vragen deze leden.
De leden vragen of de Minister op de hoogte is van de financiële
problematiek, ook bij omroepen die de Minister zelf beschrijft als goede
voorbeelden. Hoe gaat de Minister hiermee om? Deze leden vinden het
van belang dat de streekomroepen gaan slagen. Welke mogelijkheden ziet
de Minister om positief bij te dragen aan het voortbestaan van de goede
voorbeelden die de Minister in zijn brief noemt? Verder is in het regeerakkoord opgenomen dat, omdat streekomroepen bijdragen aan de professionalisering, het kabinet zich beraadt op de wijze van organisatie en
financiering van de lokale omroepen. Zou de Minister een tijdslijn kunnen
geven van de uitvoering van het regeerakkoord op dit punt? Tot slot
hebben deze leden het signaal bereikt dat lokale publieke omroepen soms
transportkosten aan distributeurs moeten betalen van het transport van
de Media Gateway naar het regionale punt, terwijl dit niet het geval is bij
regionale en nationale publieke omroepen en er een must carry
verplichting is voor distribiteurs. Mag dit, zo vragen deze leden. Zo niet,
hoe kan dit worden gehandhaafd?
Tijdens het recente schriftelijk overleg over de geannoteerde OCJS-raad12
vroegen de leden aandacht voor de regels omrent sluikreclame. Deze
leden constateren dat er inderdaad een verbod is op sluikreclame in zowel
9

Kamerstuk 32 827, nr.128.
RPO: Regionale Publieke Omroep.
11
Kamerstuk 32 827, nr. 130.
12
Kamerstuk 21 501-34, nr. 298.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

6

de Europese richtlijnen als de Nederlandse wet, wel merken zij op dat
tussen de twee definities van sluikreclame een verschil zit. In de Europese
Richtlijn kan geen sprake zijn van sluikreclame als iets niet misleidend is,
terwijl ditzelfde onder de Nederlandse wetgeving tot sluikreclame leidt en
dus verboden is, ook al is het niet misleidend. Is de Minister van mening
dat Nederlandse mediabedrijven hierdoor in een ongelijk speelveld
komen ten opzichte van aanbieders die vanuit bijvoorbeeld Luxemburg,
andere EU-lidstaten of de VS in Nederland actief zijn? Zo ja, is de Minister
bereid om de definities in Nederlandse sluikreclameverbod in lijn te
brengen met de EU-richtlijn?
De leden zijn voorstander om de lokale en regionale media te versterken.
Volgens deze leden is het bijvoorbeeld een risico voor onze democratie
indien in gemeenten niemand meer verslaggeving doet over de besluiten
van de gemeenteraad. Deze leden vinden het goed om in de kabinetsbrief13 te lezen dat het kabinet structureel € 5 miljoen ter beschikking stelt
voor de bevordering van regionale en lokale onderzoeksjournalistiek. Kan
de Minister duidelijkheid scheppen over de randvoorwaarden waaraan
aanvragen voor de € 5 miljoen stimuleringsgeld moeten voldoen? Kan de
Minister uitsluiten dat lokale omroepen zal worden gevraagd aanvragen
financieel te co-financieren? Voor deze leden lijkt dit gezien de kwetsbare
financiële positie van lokale omroepen een op voorhand onbegaanbare
weg. Verder viel de leden op dat in de Kamerbrief in 2017 van toenmalig
Staatssecretaris Dekker14 over het onderzoek naar de toekomst van de
onafhankelijke journalistiek in Nederland wordt gesproken over een
bedrijfseconomisch onderzoek naar mogelijke businessmodellen voor een
duurzame nieuwsvoorziening, tegen de achtergrond van de toenemende
invloed van wereldwijde platforms (p.5). Kan de Minister aangeven of dit
toekomstgerichte onderzoek per abuis in het geheel van onderzoeken
ontbreekt, zo vragen de leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van
25 juni 201815 waarin de Minister zijn reactie geeft op de bij hem – per
brief van 5 juni 2018 – ingediende voorstellen van de NPO om de
tegenvallende STER-inkomsten op te vangen. Het vorige debat met de
Minister over dit onderwerp was in november 2017. Derhalve kunnen de
aan woord zijnde leden de datering van zijn brief d.d. 23 februari waar de
NPO naar verwijst niet goed plaatsen. Zeker in het licht van de termijn die
sindsdien verstreken is sinds genoemd debat hadden zij hogere verwachtingen van dit voorstel als het gaat om een inhoudelijke en cijfermatige
onderbouwing van de analyse erachter, duiding van de gevolgen alsook
de mate van detail.
Deze leden zouden daarom graag van de Minister toegelicht zien wat de
verschillende stappen zijn geweest die de Minister in de tussentijd heeft
gezet om met de NPO tot een plan te komen. Kan de Minister deze leden
daarnaast inzicht geven in de argumentatie achter de voorstellen? Is hem
bekend welke kijkcijfer- of doelgroepenonderzoeken of financiële analyses
hieraan ten grondslag liggen? Zo vragen zij of het onderzoek «Ben ik (nog)
in beeld?» bij hem bekend was.
Wat de leden betreft moet de politiek ervoor waken dat ze niet óp de stoel
van de NPO en de omroepen plaatsneemt. Zij zien echter wel een
duidelijke publieke mediataak, zoals ook omschreven in de Mediawet. Die
taak is primair gericht op nieuws, informatie, cultuur en educatie. Andere

13

Kamerstuk 32 827, nr. 126.
Kamerstuk 32 827, nr. 116.
15
Kamerstuk 32 827, nr. 129.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

7

taken zijn daaraan ondersteunend. Zo lezen zij ook artikel 2.1 van de
Mediawet. Deelt de Minister die interpretatie? Zo nee, wat is zijn interpretatie?
Deze taken lijken deze leden dan ook leidend voor de invulling van de
bezuiniging. Tegen die achtergrond verontrust het deze leden dat zij via
verschillende (extra-parlementaire) kanalen uitsluitend over concrete
ingrepen horen op programma’s die de kerntaak van de publieke omroep
raken, zoals Andere Tijden, Tegenlicht, Brandpunt, maar ook EenVandaag
en Goedemorgen Nederland. Waarbij die laatste programma’s thans juist
een brede doorsnede van de Nederlandse samenleving bereiken. Is dat
ook waarom de Minister aan de NPO heeft gevraagd om hem te betrekken
bij keuzes die de afspraken in de prestatie-overeenkomst kunnen raken?
Of dienen de leden van deze fractie daar een andere bedoeling in te lezen?
Hoewel deze leden de wens om te blijven vernieuwen begrijpen en
steunen, wringt de communicatie over deze ingrepen des te meer omdat
hen geen duidelijke berichten bereiken over andere bezuinigingen of
genres. Zij missen dan ook een totaalbeeld van de beoogde bezuinigingen, waarbij bijvoorbeeld verschillende scenario’s zijn uitgewerkt. Deze
leden vragen zich tevens af hoe de ingrepen op juist deze programma’s te
rijmen zijn met de invulling van de kerntaak van de NPO. Zou de Minister
hierop een toelichting kunnen geven? Graag horen zij daarbij ook hoe hij
de planning van gesprekken met de NPO en informatievoorziening aan de
Kamer voor zich ziet. Ook ontvangen zij graag een reactie van hem op het
voorstel van het College van Omroepen dat zij mochten ontvangen.
Aan de inkomstenkant van het onlangs met de Kamer gedeelde plan zien
de leden een voornemen om de opgebouwde reserves aan te spreken (bij
de Minister) en het genereren van extra STER-inkomsten (bij de NPO). Ten
aanzien van de reserves, vragen zij bij welke omroepen deze reserves
zitten. Dragen in het voorstel de verschillende omroepen allen evenveel
af? Worden deze aangesproken met een bepaalde verdeelsleutel in het
achterhoofd? Of wordt juist bij omroepen die een grotere reserve hebben
opgebouwd meer van deze reserve aangesproken? Daarnaast zijn deze
leden benieuwd of vrijelijk kan worden beschikt over deze reserves of dat
hier bepaalde (wettelijke?) voorwaarden aan verbonden zijn. Deze leden
zijn voorts van mening dat het aanspreken van reserves per definitie
slechts een tijdelijke maatregel kan zijn en vragen zij zich af hoe de
Minister de verhouding tot een toekomstbestendigere oplossing ziet. Ten
aanzien van de extra STER-inkomsten horen zij graag precies op welk
nieuw beleid gedoeld wordt. Ook zijn zij benieuwd welke financiële
gevolgen van het afschaffen van het stelsel van «sur commission» gehad
heeft.
Het valt deze leden, ten slotte, op dat in het plan niets terug te lezen is
over de stand van zaken met betrekking tot de onderhandelingen met de
kabelmaatschappijen. De ambtsvoorganger van de Minister heeft in het
verleden wel geopperd dat de NPO scherper zou kunnen onderhandelen
en op die manier meer inkomsten zou kunnen genereren. Is dat naar de
opvatting van de Minister nog steeds het geval? Ook zijn deze leden
benieuwd wat de verwachte opbrengsten zijn van de samenwerking met
Netflix, KPN en Videoland, zoals in recente Kamervragen van het lid Van
der Molen ook genoemd. Worden nog andere opties overwogen voor
extra inkomsten of mogen deze leden uit de brieven van de Minister en
NPO concluderen dat deze opties de afgelopen maanden zijn overwogen
maar afgevallen. Graag ontvangen zij in dat geval meer inzicht in die
afweging.
Voorts zijn de leden benieuwd hoe de Minister het traject, en specifiek zijn
rol daarin, ziet in de discussie over de volgende concessieperioden.
Idealiter immers passen de maatregelen die als gevolg van de tegenvallende STER-inkomsten worden genomen bij die lange termijn. Overweegt
hij bijvoorbeeld om een hoofdlijnennotitie hierover met de Kamer te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

8

delen, zodat hier tijdig het debat over gevoerd kan worden. Is de Minister
hiertoe bereid?
Daarbij zouden deze leden ook de aandacht van de Minister willen vragen
voor het onderzoek dat de WRR16 onlangs heeft gedaan naar de actualiteitswaarde van hun advies Focus op functies uit 2005. Is de Minister
bereid om de WRR te verzoeken om een actuele policy brief te schrijven
op basis van dat advies?
Er wordt minder lineair televisie gekeken, en steeds meer on demand.
Deze on demand-markt wordt gedomineerd door een paar grote,
internationale spelers zoals Netflix en Amazon. Tegelijkertijd constateert
de Raad voor Cultuur ook dat mensen maar ruimte hebben voor een
beperkt aantal abonnementen. De leden zijn van mening dat het van grote
toegevoegde waarde zou zijn om in te zetten op één hoogwaardig
platform voor de Nederlandse content, om de concurrentie op de on
demand-markt het hoofd te kunnen bieden. Het platform NLZiet is hierin
een veelbelovend platform dat, indien het platform doorontwikkeld wordt
qua functionaliteiten en aanbod en de juiste juridische handvatten krijgt,
aan zou kunnen sluiten op onze visie op een toekomstbestendige
Nederlandse audiovisuele on demand-markt. De Minister schrijft in zijn
brief over dat onderwerp dat hij met partijen uit de sector in gesprek gaat
om een bredere en meer integrale visie op de toekomst van de mediasector te formuleren. Zij vinden dit een erg goed initiatief, aangezien er
een behoorlijk aantal samenhangende vraagstukken ligt. Wanneer de
Minister tijdens deze gesprekken met de publieke en commerciële
omroepen aan tafel zit, is de Minister dan bereid om te bekijken of deze
omroepen zich willen inzetten om hun krachten te bundelen en één
overkoepelend platform te ondersteunen?
Wat zal de verdere inzet zijn van de Minister in deze gesprekken over de
toekomst van de mediasector? Wat is het doel en het tijdpad dat hij voor
ogen heeft, en op welke momenten is de Minister voornemens de Kamer
hierover te informeren? Is het zijn bedoeling tot een soort media-akkoord
te komen? Hoe gaat hij zorgen dat er daadwerkelijk resultaten uit deze
gesprekken komen?
De leden hebben verheugd kennisgenomen van de extra middelen die
besteed zullen worden ter ondersteuning van onderzoeksjournalistiek.
Deze vorm van journalistiek is bij uitstek onmisbaar in onze democratie.
Desalniettemin wijzen deze leden op het onverminderd verruwende
klimaat voor journalisten, en dat het aantal en de ernst van bedreigingen
is toegenomen. Ook worden vaak juridische middelen ingezet tegen
journalisten om hen het werk te bemoeilijken. Tegelijkertijd kunnen veel
journalisten door de hoge mate van flexibilisering in de sector minder
aanspraak maken op beschermende maatregelen van hun werkgever.
Deze leden zijn daarom benieuwd of het mogelijk is om een deel van de
extra middelen beschikbaar te stellen voor het bevorderen van de
persvrijheid in deze zin.
De leden vinden het ook op lokaal niveau essentieel dat journalisten hun
controlerende functie naar behoren uit kunnen voeren. Zeker met de
toename van de verantwoordelijkheden van de lokale besturen is het
meer dan ooit belangrijk dat een professionele en slagvaardige journalistieke verslaggeving plaats kan vinden. Daarom delen deze leden de
mening van de Minister dat het onwenselijk is dat een deel van de
gemeenten een bedrag lager dan het richtsnoerbedrag daadwerkelijk
uitgeeft aan lokale omroepen. Deze leden zijn benieuwd naar de
uitkomsten van de gesprekken die de Minister aangeeft te gaan voeren. Zij
vragen zich echter wel af of er in dit stelsel niet sprake is van een
fundamentelere weeffout. De gemeentebesturen hebben via de financiering en de licentie-voordracht invloed op wie hen controleert. Deze
leden zien hier een ongewenste verstrengeling. Wat is de visie van de
16

WRR: Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

9

Minister hierop? Is de Minister bereid om te onderzoeken wat de voor- en
nadelen zijn van het instellen van een landelijke regeling en hierover de
Kamer te informeren?
Daarnaast is de afgelopen jaren, vanuit het overkoepelende orgaan van de
lokale publieke omroepen, ingezet op het vormen van streekomroepen.
Dit is een ontwikkeling die deze leden ondersteunen, aangezien een
dergelijke professionaliseringsslag zeer waarschijnlijk zal leiden tot een
toename in de kwaliteit van de lokale nieuwsvoorziening. Daarom
betreuren deze leden het dat de regelgeving in sommige gevallen niet lijkt
aan te sluiten op de werkwijze die een streekomroep beoogt. Wanneer een
streekomroep in verschillende gemeenten opereert, moet deze streekomroep van elke gemeente afzonderlijk financiering veilig stellen. In veel
gevallen kan het dwarsliggen van één gemeente er al toe leiden dat de
streekomroep in de problemen raakt. Is de Minister bereid om met de
verschillende streekomroepen in gesprek te gaan, om te kijken welke
juridische, financiële en organisatorische barrières de streekomroepen
tegenkomen, en te onderzoeken of het mogelijk dan wel wenselijk is om
deze barrières weg te nemen, en hierover de Kamer te informeren? Is de
Minister daarnaast bereid om een uitgebreidere visie te schrijven over de
positie van de overheid in de ondersteuning en begeleiding van de
vorming van streekomroepen?
Daarnaast is de financiële basis van verscheidene reeds gevormde
streekomroepen wankel. De nood is voor een aantal zelfs zeer acuut.
Welke mogelijkheden ziet de Minister om hier iets aan te doen? Is hij
bereid de nieuwe invulling van de frictiekostenregeling voor regionale
omroepen daarbij te betrekken? Wat zal de inzet zijn van de Minister in de
gesprekken die hij gaat voeren met de streekomroepen, zo vragen de
leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie wensen allereerst de Minister veel
beterschap. Ze hebben een aantal vragen en opmerkingen nu het
algemeen overleg media en journalistiek niet door kan gaan. De leden
zouden graag met de Minister in gesprek willen over de vraag hoe hij in
bredere zin de toekomst ziet van het publieke mediabestel c.q. de NPO. Ze
vragen of hij deze visie op papier kan zetten ten behoeve van het later te
houden algemeen overleg en of hij onderstaande vragen hierin wil
meenemen.
De leden dat de reclame-inkomsten van de NPO met € 62 miljoen zullen
dalen, maar dat de Minister daar nog geen zekerheid over geeft en
verwijst naar de miljoenennota die pas in het najaar verschijnt. De
voornoemde leden staan voor een sterke publieke omroep. Goed
functionerende media zijn van groot belang voor een open democratische
samenleving en de publieke omroep is daarin onmisbaar. Hoe ziet de
Minister dit? Hoe verhoudt deze visie zich tot de toekomstige bezuinigingen bij de NPO? Kan de NPO nog voldoen aan de verwachtingen en
taken met het huidige budget?
Deze leden constateren daarnaast dat de dalende reclame-inkomsten zich
niet tot één jaar beperken maar een trend zijn van meerdere jaren. Onder
Rutte 1 en Rutte 2 is er al flink bezuinigd op de publieke omroep. De leden
zijn van mening dat er daarom structureel naar oplossingen moet worden
gekeken. Hoe ziet de Minister dit? Is het huidige stelsel volgens hem
houdbaar of heeft hij andere plannen? Wil de Minister kijken naar de
lange termijn, dus ook na 2020?
De leden zien een reclame-paradox. De NPO wil de dalende inkomsten
vooral opvangen door bezuinigingen in de genres cultuur en informatie
(NPO2-programmering) en juist de programmering van populair
amusement op NPO1 ontzien. Daardoor lijken (afnemende) reclame
inkomsten bepalend te zijn voor programmatische keuzes tussen genres.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

10

Hoe kijkt de Minister hier tegenaan in het kader van de publieke mediaopdracht die juist cultuur, informatie en educatie voorop zet? De leden zijn
dan ook benieuwd naar de mogelijkheden om de publieke omroep
reclamevrij of reclame-arm te maken om de hierboven gesignaleerde
reclame-paradox te doorbreken. De noodzaak voor reclame wordt steeds
minder als de reclame-inkomsten almaar dalen. Kan de Minister bij het
komen tot structurele oplossingen voor de dalende reclame-inkomsten
ook dit scenario nader uitwerken? Is de Minister bereid om een scenario te
maken waarin er geen reclame is rondom kinderprogramma’s?
De leden lezen dat de Minister voor 2019 en 2020 nieuwe tegenvallers van
de STER-inkomsten niet wil verrekenen met het budget voor de landelijke
publieke omroep. Wil de Minister deze middelen binnen de
OCW-begroting vinden? Kan het bijvoorbeeld ten koste gaan van het
onderwijsbudget?
De leden hebben kennisgenomen van de plannen van Paul Römer, waarbij
er maar één omroep overblijft: een fusie van de NPO en de taakomroepen
NOS en NTR. De overige omroepen zouden dan verder gaan als productiehuizen. De voornoemde leden zijn geïnteresseerd in nadere uitwerking
van dit plan. Hoe beoordeelt de Minister dit plan? Ziet de Minister hier
maatschappelijk draagvlak voor? Wat betekent dit plan voor de baanzekerheid van de mensen binnen de huidige omroepen en de arbeidsmarktpositie van de makers in dit nieuwe plan? Kan dit door versterkte
concurrentie onder druk komen te staan? Welke kansen biedt dit plan voor
onafhankelijke producenten, zo vragen deze leden.
Volgens het plan zou de publieke omroep € 100 miljoen goedkoper
kunnen zonder dat de kijker hier zelfs iets van merkt. Hoe beoordeelt de
Minister dit? Kan dit gehele bedrag worden bespaard door het verdwijnen
van bestuurslagen? Of wordt de bestuurslaag van de «oude» omroepen
vervangen door een bestuur van productiehuizen? Waar denkt de Minister
dat de daling van de reclame-inkomsten bij dit plan zullen neerslaan, zo
vragen deze leden.
De leden vragen of de Minister bereid is gevolgen van het voorstel van
Römer onafhankelijk te laten onderzoeken en daarbij ook te kijken naar
mogelijke uitwerking of alternatieven.
De leden vragen tevens wat de visie van de Minister is op onlineactiviteiten. Is hij van mening dat online activiteiten vrij van reclame
moeten zijn, zo vragen deze leden.
Kan de Minister reageren op het rapport Ben ik (nog) in beeld van NSOB?
Hoe beoordeelt hij de conclusies?
Voorts zijn de leden van mening dat de Wet Normering Topinkomens ook
van kracht zou moeten zijn bij de publieke omroep. Zij horen graag van de
Minister hoe hij dat ziet. Is de Minister bereid om afspraken te maken over
het normeren van topsalarissen. De leden constateren dat de motie van
de leden Kwint, Westerveld, Van den Hul over bij de publieke omroep niet
meer verdienen dan een Minister17 bij het wetgevingsoverleg niet is
aangenomen. Deze motie vraagt om de uitzonderingsmogelijkheid voor
personeel dat via een productiemaatschappij kan worden ingehuurd,
waardoor er vele malen meer kan worden verdiend dan de WNT-norm, af
te schaffen. Hoe ziet de Minister dit in het licht van de bezuinigingsopdracht van de publieke omroep? Vindt de Minister dat het uit te leggen is
dat een omroep moet bezuinigen op goedlopende programma’s en een
enkeling een flink topsalaris verdient?
De leden constateren tevens dat lokale media steeds meer onder druk
staan, terwijl met de decentralisaties gemeenten steeds meer belangrijke
taken krijgen. Voor goede controle op de lokale politiek is juist deze vorm
van media van belang. Lokale omroepen moeten een belangrijk onderdeel
vormen van deze lokale media. Echter, veel lokale omroepen ontvangen
niet meer dan € 50.000 per jaar. Is de Minister het met deze leden eens dat
17

Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 42.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

11

met een dergelijke bijdrage het lastig is om een professionele omroep te
runnen. Kan de Minister aangeven of hij mogelijkheden ziet om de
vorming van streekomroepen met een breder draagvlak en meer armslag
verder te stimuleren? Welke visie heeft de Minister hierover, zo vragen
deze leden.
De Minister geeft aan dat hij gaat verkennen op welke wijze gemeenten
kunnen voldoen aan het richtsnoerbedrag en hoe er invulling kan worden
gegeven aan het lokaal toereikend media-aanbod. Is hij het met de leden
eens dat hierbij niet alleen moet worden gekeken naar hoeveel
gemeenten voldoen aan het richtsnoerbedrag, maar ook hoe het is
opgebouwd? Is de Minister bereid om ook te kijken naar vaste voet in de
bekostiging van de lokale omroepen, zodat ook in de kleinere (samenwerkende) gemeenten er professionele (streek)omroepen kunnen functioneren. Is hij bereid bij deze verkenning als uitgangspunt mee te nemen
dat de lokale omroepen en streekomroepen een professionele organisatie
kunnen runnen, zo vragen deze leden.
Voorts merken de leden op dat goede onderzoekjournalistiek onmisbaar is
in een democratische rechtstaat. Deze leden zijn daarom positief dat het
kabinet € 5 miljoen investeert in onderzoekjournalistiek. Wel vragen deze
leden of dit echt voldoende is om de gewenste impuls te bereiken.
Terecht wijst de Minister erop dat steeds meer (onderzoeks)journalisten
werken als zzp’er en hun arbeidsmarktpositie vaak zorgwekkend is. De
Minister stelt dan ook middelen beschikbaar om deze arbeidsmarktpositie
te verbeteren. Maar hoe wil hij dit concreet gaan doen? Welke actie zal
worden ondernomen om deze arbeidsmarktpositie verbeteren, zo vragen
deze leden.
De leden hebben tevens al een aantal keer het belang van mediawijsheid
benadrukt. Ook het Rathenau Instituut, de Raad voor Cultuur, het SCP18,
Clingendael en het Commissariaat voor de Media benadrukken het belang
ervan. In de plannen van de overheid is wel aandacht voor de bestrijding
van nepnieuws, maar weinig voor het belang van mediawijsheid. De
leden zien daarom graag een bredere visie van de overheid als het gaat
om digitalisering en mediawijsheid. Wil de Minister bij de verdere
uitwerking van Nederland Digitaal het belang en de rol van mediawijsheid
meenemen? Wil de Minister ook aangeven of, en zo ja hoe hij de rol van
de overheid ziet als het gaat om het tegengaan van nepnieuws. Ziet hij
een rol voor mediawijsheid in deze discussie?
In korte tijd heeft het Openbaar Ministerie twee keer journalisten ten
onrechte afgeluisterd. Als antwoord op mondelinge vragen van het lid
Westerveld over het afluisteren van een journalist van het Brabants
Dagblad19 gaf Minister Grapperhaus aan dat het OM maatregelen treft om
zijn eigen bedrijfsregels aan te scherpen, zodat dergelijke situaties in de
toekomst niet meer zullen voorkomen. Verder zal met de nieuwe wet over
bronbescherming een toets door de rechter-commissaris plaatsvinden,
waardoor er in ieder geval altijd een rechter aan te pas komt om te
bekijken of het onder de gegeven omstandigheden een situatie is die
ernstig genoeg is. Hoe kon het dan toch een tweede keer gebeuren? Zijn
er extra maatregelen nodig? Zijn er meer voorbeelden bekend waarbij
journalisten in Nederland worden afgeluisterd, zo vragen deze leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen de Minister hoe hij nu aankijkt tegen de
zware bezuinigingen op de publieke omroep. Ware het niet beter geweest
als de informatie over de teruglopende reclame-inkomsten, en de
daarmee gepaard gaande bezuiniging voor de publieke omroep, al
beschikbaar was geweest tijdens de formatie? Tevens vragen zij welke
18
19

SCP: Sociaal en Cultureel Planbureau.
Het mondelinge vragenuur, 12 juni 2018, Handelingen II 2017/18, nr. 92, item 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

12

invloed de individuele omroepen volgens het kabinet hebben op de
teruglopende STER-inkomsten. Hoe staat de Minister tegenover de
suggestie van het College van Omroepen, waarin gevraagd wordt
tweemaal de terugloop in STER-inkomsten te compenseren, waarna de
omroepen zelf de verantwoordelijkheid nemen om de mediareserve weer
op orde te brengen? Zeker in het licht van de in dat voorstel gedane
toezegging dat de bezuiniging op de programmering dan niet nodig is. De
leden merken hierbij op dat waar bezuinigd moet worden, programma’s
gaan verdwijnen, zoals het tv-programma Andere Tijden. Of ze dreigen
om onbegrijpelijke redenen ineens van plek te moeten verschuiven, zoals
EenVandaag. De NPO en de omroepen zijn met elkaar aan het ruziën.
Opnieuw komt weer de discussie naar boven of het systeem van
omroepen nog wel houdbaar is. De voornoemde leden vragen of de
Minister het met deze leden eens is dat dit zeer onwenselijk is. Wat vindt
de Minister van het dreigende verdwijnen van een programma als
Brandpunt+, dat juist wel op innovatieve wijze bezig is. In hoeverre acht
het kabinet zichzelf verantwoordelijk voor de personele consequenties die
dit besluit zal hebben? Na jaren van onrust, reorganisaties, bezuinigingen
en ontslagen wordt nu voor het zoveelste jaar op rij op het Mediapark
gesproken over bezuinigingen. Hoeveel mensen kunnen er, volgens het
kabinet, weg, voordat de kerntaak van de publieke omroep in het geding
komt? Deelt de Minister de mening van de leden dat een oproep tot
samenwerking weinig effect zal sorteren als de diverse partijen op het
Mediapark onder druk van de bezuinigingen nu primair bezig zijn met het
bevechten van hun eigen overleven en eigen ruimte op de zender?
De Minister geeft aan dat de publieke omroepen een deel van de
tegenvaller van de verdwenen rapporten van Dekker kunnen opvangen
vanuit de eigen reserves. Klopt het dat de inschatting van de omvang van
deze reserves gebaseerd is op een inschatting van 31 december 2017?
Weet de Minister wat nu de omvang van deze reserves is? Tevens vragen
de voornoemde leden of het kabinet kan aangeven in hoeverre men het
verstandige bedrijfsvoering acht, om de reserves van omroepen te
plunderen op een moment dat er op het Mediapark gesproken wordt over
mogelijke ontslagen, en er een reëel risico is dat er sociale plannen
gesloten moeten gaan worden, inclusief forse financiële consequenties?
Het concessiebeleidsplan voor de publieke omroep loopt tot 2020. Kan de
Minister een beeld schetsen van hoe volgens dit kabinet de publieke
omroep er na die periode uit moet zien? Gaat hij dan nog uit van de
ledenomroepen zoals ze nu bestaan, of stuurt hij meer aan op een grotere
rol van de NPO en met de omroepen als productiehuizen, zoals in de
media reeds door enkelen is geopperd? Hoe ziet hij het publieke bestel na
2020 voor zich, zo vragen de voornoemde leden.
De leden merken tevens op dat in de regio het lang niet altijd beter gaat.
Wist de Minister dat de enige lokale omroep die hij in zijn brief noemt
– 1Twente – op dit moment nog altijd niet weet of ze volgend jaar nog
doorkunnen? Dat zou toch onbestaanbaar zijn? Nu wordt gevraagd of de
gemeente wil bijspringen, maar dat is ook nog maar de vraag. Het tekent
de staat van de regionale media, dat zelfs de initiatieven die de Minister
prijst, nauwelijks kunnen overleven. Erkent de Minister, zo vragen de
leden, dat lokale en regionale journalistiek momenteel meer nodig heeft
dan een eenmalige stimuleringsregeling, maar dat de controle op de
lokale democratie gebaat is bij een sterkere structurele ondersteuning.
Ook de regionale omroep ZuidWest geeft aan dat de landelijke overheid
een centralere rol moet nemen in het ondersteunen van media in de regio.
Hoe verhouden deze brandbrief – en vele andere zorgwekkende signalen –
zich tot de ambities van dit kabinet om juist op lokaal en regionaal niveau
een professionalisering mogelijk te maken?
De leden zien dat de verdiensten in de mediasector niet eerlijk verdeeld
zijn. Zo verdient de eigenaar van de Persgroep tientallen miljoenen, terwijl
freelancers in de journalistiek op een houtje bijten. De tarieven kelderen al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

13

jaren en er zijn plekken die vooral op stagiairs draaien. Is de Minister het
met genoemde leden eens dat dit een zeer onwenselijke situatie is, die de
journalistiek niet sterker maakt, maar alleen maar verzwakt? De
voornoemde leden vragen welke initiatieven de Minister voornemens is te
ontplooien om ervoor te zorgen dat meer geld bij de makers van
journalistieke producties terecht komt, en minder geld in de zakken van
aandeelhouders verdwijnt. Het is overigens soms ook gemeenten te
verwijten, die wel het geld krijgen, maar ervoor kiezen niet het
afgesproken percentage in media te investeren. Om hoeveel gemeenten
gaat dit nu? Wat gaat de Minister eraan doen als hij na de zomer met de
gemeenten in gesprek gaat, om die ervan te overtuigen wel de nodige
investeringen te doen, zo vragen de eerder genoemde leden.
Nu is er in de cultuursector na jarenlange kaalslag een zogenaamde fair
practice code afgesproken met afspraken voor makers. De makers van
journalistiek zijn de journalisten. Deze zijn ook onderdeel van de code. Wat
voor stappen is het kabinet bereid te nemen om journalisten hierin te
ondersteunen? Zij vragen of het kabinet net als de leden dan bijvoorbeeld
denkt aan afspraken over bodemtarieven en vaste dienstverbanden.
In de strijd tegen grote Amerikaanse mediaconcerns stelt de Minister voor
dat de publieke omroep samen met de commerciëlen nu een vuist moet
gaan maken tegen Amerika. Ziet de Minister ook dat deze strijd te
eenzijdig is? Want ook Nederlandse ondernemers zijn immers op zoek
naar winstmaximalisatie. Is de Minister het met genoemde leden eens dat
ook de Nederlandse commerciële partijen winst willen maken en het altijd
onwenselijk is wanneer er een monopolie positie ontstaat, ook wanneer
het gaat om Nederlandse mediabedrijven? Zeker nu de Nederlandse
mediabedrijven zijn overgenomen en er samenwerkingen zijn aangekondigd tussen de grootste Nederlandse mediabedrijven. Zij vragen of de
Minister erkent dat bijvoorbeeld in een samenwerking als NLZiet deze
potentieel tegenstrijdige belangen tot uiting zouden kunnen komen en dit
een gezamenlijke aanpak bemoeilijkt.
Welk plan ontwikkelt het kabinet om in Europa alsnog een bredere coalitie
te smeden tegen het Europees nepnieuwsbureautje EU vs Disinfo? Was er
– zoals de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties eerder
beweerde – werkelijk waar geen enkel land te vinden dat de mening van
Nederland deelde, dat dit geen overheidstaak is?
Ten slotte vragen de leden hoe de Minister zich in gaat zetten om
persvrijheid zoveel mogelijk te beschermen, nu deze niet alleen onder
druk staat door marktbelangen, de nieuwe wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten maar ook door bedreigingen van journalisten. De
genoemde leden kunnen niet genoeg het belang van (onderzoeks-)journalistiek en journalisten benadrukken en zal zich de komende jaren ook
voor hen blijven inzetten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling maar vooral ook
met teleurstelling en onvrede kennisgenomen van de voorliggende brief
van de Minister inzake de financiering van de landelijke publieke omroep.
De leden stellen vast dat de brief vooral een bestendiging is van de door
het kabinet en de verantwoordelijk Minister reeds gekozen lijn om de
structurele daling van de reclame-inkomsten met € 62 miljoen niet op te
vangen in het budget voor 2019 en daarmee een zeer forse bezuinigingsopdracht op de publieke omroep los te laten. Hiermee komt niet alleen
waardevolle en zeer gewaardeerde programmering in gevaar maar
verkeren ook veel medewerkers in onzekerheid over hun baan als maker
van zorgvuldig geproduceerd televisieproduct voor alle groepen in onze
samenleving.
Daarnaast stellen de leden vast dat de Minister hiermee een stap zet met
grote gevolgen voor de financiering en daarmee de maatschappelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

14

positie van de publieke omroep in de komende jaren, wanneer de
reclame-inkomsten blijven dalen en daarmee de programmering en de rol
van de publieke omroep verder in de verdrukking komen in een complex
en zich internationaal snel ontwikkelend mediaveld. De leden merken op
dat de Minister op die manier zelf een onverantwoorde bijdrage levert aan
de verzwakking van ons publieke bestel, een van de laatste onafhankelijke,
nationaal geborgde mediaorganisaties in ons land. Het belang daarvan
moet niet worden onderschat in tijden van grote internationale mediaveranderingen, «fake news», de invloed en impact van social media zoals
Facebook en daarmee de noodzaak tot pluriform media-aanbod met een
verbindende werking in onze samenleving. Hoe kijkt de Minister hier
tegenaan, zeker in het licht van de noodzaak van een sterke publieke
omroep? Hoe beziet de Minister de positie van onze publieke omroep,
zeker wanneer dat internationaal vergeleken wordt en de Nederlandse
publieke omroep een budget in de laagste categorieën? Is de Minister het
met de leden eens dat de ondergrens met betrekking tot de balans tussen
de hoogte van de financiering en de vereiste kwaliteit van een dergelijke
belangrijke publieke voorziening bereikt is?
Hoe beziet de Minister de maatschappelijke relevantie van de publieke
omroep, gekoppeld aan het dalende budget en de gedwongen keuzes die
dit zal hebben voor programma’s die juist die maatschappelijke relevantie
helpen bepalen? Kan de Minister aangeven waarom hij in zijn brief terecht
wijst op de invloed van bepaalde keuzes voor de maatschappelijke
relevantie van de publieke omroep maar waarbij de Minister hierbij geen
reflectie toont op het zijn eigen keuze om de publieke omroep te korten op
haar budget vanaf 2019? Is de Minister het met de leden eens dat die
keuze van de Minister van grote negatieve invloed is op de maatschappelijke relevantie van de publieke omroep en daarmee dus onverantwoord
is, gelet op de gevolgen voor programmering en makers van deze
programma’s?
Kan de Minister aangeven hoe hij aankijkt tegen de vicieuze cirkel waarin
dit kabinet de NPO en de omroepen duwt en vooral vast laat zitten.
Minder reclame-inkomsten betekent immers minder budget wanneer dat
niet gecompenseerd wordt en daarmee zoals nu dus snijden in de
programmering die ook adverteerders aantrekt. Hoe wil de Minister de
publieke omroep helpen om niet in deze vicieuze cirkel te geraken of
blijven?
De Minister stelt voorts dat de mediareserves in te zetten om de vermindering in budget op te vangen maar deze reserves zijn na 2019 zodanig
uitgeput dat dit geen structurele oplossing biedt? Hoe kan de Minister op
basis van de inzet van deze middelen redeneren dat de programmering
hiermee kan worden overzien als het bedrag het tekort niet afdekt en ook
niet structureel is, zo vragen zij.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hechten aan een onafhankelijke
publieke omroep die waarden als pluriformiteit en een brede verankering
in de samenleving borgt, en waar ruimte is voor kwalitatieve, onafhankelijke nieuwsvoorziening.
Het belang hiervan neemt alleen maar toe in een samenleving waarin
verschillen tussen mensen juist worden vergroot en de verdraagzaamheid
onder druk staat. De publieke omroep vertegenwoordigt daarin de hele
samenleving.
De leden constateren dat er de afgelopen tijd veel onrust is ontstaan over
de gevolgen van de terugvallende reclame-inkomsten bij de publieke
omroep. Er zijn diverse plannen van de NPO naar buiten gebracht over
journalistieke en levensbeschouwelijke programma’s die mogelijk moeten
verdwijnen. De leden vragen bevestiging van de Minister dat het tot nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

15

toe om conceptplannen gaat en dat er nog geen concrete besluiten
voorliggen.
De leden vinden het goed dat de Minister heeft aangegeven dat hij
betrokken wil worden bij de verdere keuzes die de NPO maakt. Omdat de
keuzes van de NPO kunnen van grote invloed zijn op de maatschappelijke
relevantie van de publieke omroep. De leden vragen de Minister welke
mogelijkheden hij ziet om invloed uit te oefenen op de keuzes die de NPO
gaat maken. En hoe hij kan borgen dat er daadwerkelijk een pluriform en
kwalitatief hoogwaardig aanbod blijft bestaan, dat past bij de kerntaken
van de publieke omroep.
De leden vragen aandacht voor levensbeschouwing als een belangrijk
onderdeel van de publieke waarde. In het concessiebeleidsplan van de
NPO staat dat de weerspiegeling van levensbeschouwing in het mediaaanbod vanzelfsprekend onderdeel van de opdracht van de publieke
omroep is en blijft. Deelt de Minister de mening van de leden dat
levensbeschouwing een onmisbaar onderdeel van de publieke omroep is?
Hoe kan hij bewaken dat de NPO zich houdt aan de afspraken in het
concessiebeleidsplan en dat bepaalde omroeporganisaties niet disproportioneel geraakt worden door de bezuinigingen?
De leden roepen in herinnering dat er dankzij de motie van het lid Bikker
c.s. (Kamerstuk 34 264, M) geoormerkt budget is voor het type programmering dat de opgeheven oude kleine levensbeschouwelijke omroepen
verzorgden, de zogenaamde 2.42-omroepen. De leden vragen bevestiging
dat het geoormerkte budget van € 12 miljoen onaangetast blijft. De
betreffende motie verzocht echter ook om daarnaast ruimte en budget vrij
te blijven maken voor brede levensbeschouwelijke programmering en dit
vast te leggen in de prestatieovereenkomst met de NPO. De leden vragen
de Minister of hij op deze motie kan reflecteren in het licht van de huidige
discussie en hoe hij kan zorgen dat deze belangrijke pijler van de publieke
omroep bewaakt wordt.
Voorts lezen de leden in de brief van de Minister dat hij wil dat de
omroepen in het komende jaar hun eigen mediareserves aanspreken. Het
is positief als daardoor de programmering kan worden ontzien, maar de
leden vragen de Minister wel wat de consequenties hiervan zijn. Heeft de
Minister een beeld van het verschil in reserves tussen de omroeporganisaties? Kan dit tot gevolg hebben dat bepaalde omroepverenigingen veel
harder getroffen worden door de budgetkorting dan andere omroepverenigingen? Deelt de Minister de mening dat het vanuit het oogpunt van
goede bedrijfsvoering en risicobeheersing belangrijk is dat omroeporganisaties reserves blijven aanhouden? Wat zijn dan de gevolgen van het
inzetten van deze reserves?
Tevens zijn de leden van mening dat het vraagstuk over de financiering
van de publieke omroep aan een breder vraagstuk raakt: hoe moet ons
mediabestel er in de toekomst uitzien? Deze leden vragen hierover de
mening van de Minister.
De trend dat de reclame-inkomsten dalen is al jarenlang zichtbaar en zal
hoogstwaarschijnlijk doorzetten. De discussies over het NPO-budget
zullen dus blijven terugkeren. De leden vragen de Minister of hij bereid is
scenario’s in kaart te brengen voor de lopende concessieperiode hoe om
te gaan met het vraagstuk van de terugvallende reclame-inkomsten.
De leden constateren dat niet alleen de publieke omroep onder druk staat,
maar de hele audiovisuele sector. Het kijkgedrag van Nederlandse
consumenten is sterk aan het veranderen. De Raad voor Cultuur schetst in
haar advies de sterke toename aan internationaal aanbod dat wordt
gedistribueerd en vertoond door internationale spelers zoals Netflix. Deze
ontwikkelingen zorgen, volgens de Raad, voor een ongelijk speelveld. Het
leidt tot vragen over de financiering van content van eigen bodem, maar
ook over de toegankelijkheid en zichtbaarheid van dat aanbod. De leden
maken zich hier zorgen over. Wat hen betreft is er een brede en integrale
visie nodig op de toekomst van het mediabestel. Daarbij moet het gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

16

over de organisatievorm van de publieke omroep en de plek van de
omroeporganisaties daarbinnen, over de samenwerking tussen commerciële en publieke omroepen, over het financieringssysteem van de
audiovisuele sector, over de toegankelijkheid van content van eigen
bodem, over de regels voor internationale aanbieders, enzovoort. De
leden vragen hierover de mening van de Minister.
De leden constateren dat de Minister een breed overleg met alle
betrokken partijen heeft geïnitieerd over de toekomst van het medialandschap. Zij vragen de Minister hoe hij dit verder wil aanpakken en welk
tijdpad hij daarbij voor ogen heeft.
Voorts zijn de leden blij met de forse investering in de onderzoeksjournalistiek, die in het regeerakkoord is afgesproken en die nu door de Minister
is uitgewerkt. Kwalitatief goede onderzoeksjournalistiek is van cruciaal
belang voor het goed functioneren van onze democratische rechtsstaat. In
Nederland hebben we de persvrijheid hoog in het vaandel en niet voor
niets. De macht moet gecontroleerd en waar nodig gecorrigeerd kunnen
worden door onafhankelijke journalisten en betrouwbare journalistiek. Dit
geldt niet alleen voor landelijke, maar zeker ook voor regionale en lokale
media. Daarom zijn de leden verheugd dat de investering van € 5 miljoen
juist ook naar de versterking en innovatie van lokale en regionale media
gaat.
Tevens waarderen de leden het dat er stappen worden gezet om regionale
content via de kanalen van de NPO uit te zenden, de zogenaamde
vensterprogrammering. De leden waarderen het dat de Minister een
manier heeft gevonden om het budget hiervoor los te maken. De leden
vragen of de Minister bereid is dit geld spoedig beschikbaar te stellen
zodat nog in januari 2019 kan worden gestart met de pilot. De leden
vinden het van belang om te benadrukken dat dit echt snel van de grond
moet komen en vragen om een reactie van de Minister op dit punt.
De leden zijn voorts van mening dat ook de lokale omroepen een
belangrijke rol vervullen in het medialandschap en in onze democratie.
Het is van belang dat zij kunnen beschikken over adequate financiering.
Daarom is het goed dat er met de brancheorganisatie en met de VNG20
een richtsnoerbedrag is afgesproken voor het bedrag per huishouden
waarmee gemeenten de lokale publieke omroep bekostigen. De leden
waarderen het dat de Minister hierover opnieuw in gesprek gaat, omdat
op dit moment nog maar 79% van de gemeenten voldoet aan het
richtsnoerbedrag. Deze leden roepen de Minister op om te bezien hoe dit
richtsnoerbedrag verplicht kan worden gesteld voor gemeenten en vragen
de Minister om een reactie op dit punt.
Tot slot willen de leden aandacht vragen voor de kosten van kranten. De
krantensector heeft het al behoorlijk zwaar, vanwege teruglopende
aantallen abonnees en de teruglopende advertentie-inkomsten. Nu dreigt
door de btw-verhoging de prijs van kranten nog verder opgedreven te
worden. Daarnaast kunnen de zzp-plannen van het kabinet ertoe leiden
dat alle 20.000 krantenbezorgers in ons land een dienstverband moeten
krijgen, omdat ze onder het voorgenomen minimumtarief vallen. Ze
mogen dan niet meer werken met een zogenaamde «overeenkomst van
opdracht», terwijl ze dat al decennialang doen. Dit zou forse gevolgen
hebben voor de branche en het zou de prijs van kranten flink hoger
maken. De leden vragen of de Minister binnen het kabinet aandacht kan
vragen voor deze punten en of hij kan bezien hoe onbedoelde negatieve
effecten van de kabinetsplannen voorkomen kunnen worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de 50PLUS-fractie
De leden van de 50PLUS-fractie constateren dat het kabinet fors wil
bezuinigen op de publieke omroep. Het budget van de publieke omroep
20

VNG: Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

17

wordt voor een deel bekostigd uit de reclame-inkomsten van de STER. Die
inkomsten dalen en die trend zal zich doorzetten, zo is de verwachting.
Daarom, zo redeneert het kabinet, moet het mes in het budget van de
NPO. Deze leden van zijn mordicus tegen deze bezuiniging.
Voor volgend jaar is een bezuiniging van € 62 miljoen voorzien. Het
budget gaat, na diverse eerdere kortingen, terug naar € 740 miljoen. De
leden van deze fractie menen dat dat merkbaar zal worden in de vorm van
een ernstige verschraling van het programma-aanbod. Zeker overdag
wanneer ouderen – die van dit kabinet steeds langer thuis moeten blijven
wonen – juist nog wat verstrooiing vinden bij interessante dagprogramma’s.
Goede, waardevolle programma’s zoals het geschiedenisprogramma
Andere Tijden, zo merken deze leden op, dreigen gehalveerd te worden.
Ook het actualiteitenprogramma Brandpunt+ staat op de tocht. Onderzoeksjournalistieke programma’s als Tegenlicht en Argos van de VPRO
moeten vrezen voor een inkrimping van het budget, zo melden meerdere
media. Klopt deze berichtgeving, zo vragen deze leden. Een ander gevolg
is waarschijnlijk dat er gekort gaat worden op het budget voor Nederlandse dramaproducties. De Minister stelt voor relatief dure eigen
producties te verruilen voor relatief goedkope buitenlandse producties en
series. De leden benadrukken dat het hier gaat over programma’s die
nauw verbonden zijn met onze eigen identiteit en met onze eigen
geschiedenis. Deze leden zijn van mening dat Nederlandse dramaseries
een grote rol hebben gespeeld in de succesvolle homo-emancipatie in dit
land.
Door slim te lobbyen bij producenten en drama-auteurs kon in de jaren
tachtig bijvoorbeeld door de huidige fractievoorzitter van 50PLUS
bewerkstelligd worden dat er in veel van die series gewone, normale
mensen die toevallig ook nog eens homoseksueel waren, figureerden.
Dat heeft, zo menen deze leden, bijgedragen tot positieve beeldvorming.
Een schril contrast met het beeld dat er destijds vaak in buitenlandse
series zoals Are you being served werd geschetst, waarin typetjes als Mr.
Humpfries alle oude vooroordelen rondom homoseksuelen bevestigden.
Die voorbeeldfunctie voor onze normen en waarden op diverse terreinen
is nog steeds hard nodig volgens de leden. Deelt de Minister die mening?
De leden van deze fractie wijzen er op dat wij een publieke omroep
hebben om trots op te zijn. Een publieke omroep die zorgt voor een
fantastisch diepgaand en gevarieerd programma-aanbod en dat tegen een
prijs per hoofd van de bevolking die veel lager is dan in de meeste
buurlanden. Kan de Minister hiervan een overzicht geven? Natuurlijk
wordt er ook wel eens gemopperd dat de publieke omroep politiek te
gekleurd zou zijn. Soms is men geneigd te denken dat dat klopt. Uit cijfers
van omroep WNL blijkt dat een deel van de bevolking zich niet vertegenwoordigd voelt in de «kleur» die ze bij de «oude» omroepen bespeuren.
Kent de Minister deze cijfers? Wat wil hij gaan doen om dit recht te
trekken?
De leden zijn tegen de onnodig harde bezuinigingen op de publieke
omroep die nu op tafel liggen. Een budgetverhoging zou, volgens deze
leden, eerder op zijn plaats zijn. Deze leden zijn van mening, dat een
kaalslag moet worden voorkomen op het gebied van drama, waardevolle
geschiedenisprogramma’s en een verdere verzwakking van de journalistieke taak van de NPO. Er moet, volgens deze leden, minder bezuinigd
worden. Alleen bezuinigen indien noodzakelijk en waar het op verantwoorde wijze kan, maar niet ten koste van waardevolle programma’s zoals
Nieuwsuur, Zembla, De Monitor en Andere Tijden. Andere Tijden is een
programma waar ouderen erg graag naar kijken, maar dat ook voor
jongeren zeer nuttig is. Als we historisch besef bij de jeugd willen
stimuleren, is een dergelijk programma goud waard, zo menen deze
leden. Waarom is een prima en populair programma zoals Goedemorgen
Nederland alléén in de winter te zien en niet het hele jaar door? Volgens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

18

de leden duurt, door de bezuinigingen uit het verleden, de zomerprogrammering überhaupt al veel te lang.
Het is volgens deze leden begrijpelijk dat de publieke omroep voortdurend
zoekt naar mogelijkheden om een jonger publiek te bedienen. Jongeren
kijken immers steeds minder tv en als ze het al doen, dan is het vaak «on
demand». De pogingen om een jonger publiek te trekken, lijken nu ten
koste te gaan van de harde kern van het publiek dat nog wel veel televisie
kijkt, dat overwegend ouderen zijn. Ouderen kijken graag en veel naar
nieuwsprogramma’s en programma’s als Andere Tijden. Als deze
doelgroep straks slechter bediend wordt, spant de NPO het paard achter
de wagen. Het is bovendien maar zeer de vraag of het meer jongere
kijkers oplevert, zo menen deze leden.
De leden vragen aanvullend nog of de Minister kan bevorderen dat NPO
Politiek op alle Nederlandse kabelnetten gratis te ontvangen is en niet,
zoals nu vaak het geval is, achter de decoder zit.
Voorts merken deze leden op dat het voor de pluriformiteit – nu de
ledenaantallen bij alle omroepen drastisch slinken – ook een goede zaak is
dat kleine zendgemachtigden zoals WNL, PowNed en Human blijven
bestaan. Ze zijn, zo menen deze leden, een waardevolle aanvulling van het
systeem. Kan de Minister een regeling treffen om hen te behouden?
Ten slotte willen de leden nog een suggestie doen als het gaat om de
frequenties van Radio 3 en Radio 5. Radio 3 heeft een probleem omdat
jongeren steeds minder naar radiozenders luisteren. Ze gebruiken Spotify
of andere kanalen voor het luisteren naar muziek. Radio 5 daarentegen is
erg populair onder ouderen. De voornoemde leden stellen voor om de
frequenties van die twee zenders om te wisselen, zodat ouderen via FM
naar Radio 5 kunnen luisteren, thuis en in de auto. Jongeren ondervinden
hier nauwelijks nadeel van en ouderen worden er mee geholpen. De
eerder genoemde leden vragen wat de Minister van dit idee vindt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie zijn tegen de bezuinigingen op de NPO.
Maar zij vinden dat de NPO dan wel iets terug moet doen. Meer diversiteit
in de redacties. Minder eenzijdige berichtgeving over moslims, imams,
moskeeën en de islam. Een evenredig bereik onder mensen met een
niet-westerse migratieachtergrond.
Ook staan de leden van de genoemde fractie positief tegenover het
gewaagde plan van Paul Römer om omroepbobo’s weg te snoeien zodat
er meer ruimte voor programma’s komt, om omroepen als een soort
productiebedrijven een ideeënstrijd aan te laten gaan, met in eerste
instantie een bevoorrechte positie ten opzichte van andere partijen maar
met wel de opgave om die bevoorrechte positie keer op keer te verdedigen en waar te maken. De leden juichen gewaagde plannen altijd toe.
Een dergelijk alternatief idee moet je in ieder geval onderzoeken dan kun
je later besluiten om het wel of niet te doen, zo menen deze leden. Zo doet
DENK dat zelf ook. Is de Minister bereid het alternatieve stelsel van Paul
Römer constructief-kritisch te bezien en de voordelen en nadelen in kaart
te brengen? Iemand die zijn nek uitsteekt, moet immers niet in een
bureaula verdwijnen, die moet gehoord worden.
De leden snappen dat er een lobby op gang komt van programma’s
waarop bezuinigd dreigt te worden. Zij hebben sympathie voor die lobby,
want wie in nood is, slaakt natuurlijk een noodkreet, al moet niet het
principe gelden dat alleen de luidruchtigste programma’s worden gered.
Welke programma’s hebben de Minister allemaal een brief gestuurd?
Klopt de opmerking van Brandpunt dat de bijdrage van NPO1 aan de
bezuinigingen onevenredig klein is? En als dat zo is, vindt de Minister het
dan niet teleurstellend dat er relatief weinig op entertainment wordt
bezuinigd en relatief veel op journalistieke, historische en culturele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

19

programma’s? Kan de Minister hier iets aan doen? Wil de Minister hier
iets aan doen?
Wat vindt de Minister van de suggestie van Brandpunt om de
€ 20 miljoen die omroepen in verband met een prijsindexatie extra
krijgen, gericht in te zetten ter versterking van (onderzoeks-) journalistiek
op tv? Wat vindt de Minister van de oproep het programma Andere Tijden
om het (toch al wat povere) Nederlandse historische besef niet te halveren
maar het programma wekelijks te laten voortbestaan? Wat kan hij doen
om tegemoet te komen aan de noodkreet van Hans Goedkoop, Abdelkader Benali, Noraly Beyer, Taco Dibbets, Wierd Duk, Karwan Fatah-Black,
Yvonne van Genugten, Hanneke Groenteman, Murat Isak, Lotte Jensen,
Stine Jensen, Nynke de Jong, Ranomi Kromowidjojo, Annemarie Laven,
Jan Marijnissen, Dorrit Matena, Eppo van Nispen tot Sevenaer, Frits van
Oostrom, Peter den Oudsten, Maarten Prak, Robert Jan Stips, Jan
Terlouw, Diederik van Vleuten, Simone van der Vlugt, Marja Vuijsje, Hans
Wiegel en Bernard Wientjes? En nu we het toch over geschiedenis
hebben, is de Minister bereid om een historisch gebaar te maken en
excuses te maken voor het Nederlandse slavernijverleden, zo vragen deze
leden.
De leden vragen of de Minister weet in hoeverre mensen met een
niet-westerse migratieachtergrond naar de NPO kijken? Als hij dat niet
weet, is hij bereid om dat te onderzoeken? Deze groep van 2,2 miljoen
Nederlanders (ruim 12% van de bevolking) zou idealiter ook 12% van het
kijkerspubliek moeten zijn. Is de Minister dat met deze leden eens? Heeft
de Minister ook het gevoel dat deze groep net als jongeren relatief weinig
naar de NPO kijkt? Is de Minister bereid om net als bij de jongeren ook
initiatieven aan te jagen om de NPO aantrekkelijker te maken voor
mensen met een niet-westerse migratieachtergrond? De publieke omroep
is toch van en voor ons allemaal, zo vragen de leden.
Deze leden merken op dat we in Nederland de SKO21 hebben. Deze
stichting werkt met een panel waarvan zij zeggen dat het een representatieve steekproef van de bevolking is: een representatief aantal jongeren,
vrouwen en hoger opgeleiden, lezen deze leden op hun website. Kan de
Minister uitzoeken of ze een representatief aantal mensen met een
migratieachtergrond in hun panel hebben? Als dat niet zo is, kan hij de
SKO dan vragen om deze groep wel representatief in het panel op te
nemen?
De leden vinden dat er meer diversiteit bij de mediaredacties moet
komen, en ook meer diversiteit bij besluitvormers in de top. Dat betekent
ook meer mensen met een niet-westerse migratieachtergrond. De leden
merken dat dat dan niet alleen de mensen, die hun religie hebben
afgezworen, betreft maar ook meer traditionele en gelovige mensen,
mensen die weten wat er in bepaalde bevolkingsgroepen leeft en speelt,
hoe er gedacht wordt. Wat kan de Minister doen om de diversiteit op de
redacties en in de top te verbeteren? Is hij bereid alle omroepen aan te
moedigen het Charter Diversiteit te ondertekenen? Is hij bereid om dit een
voorwaarde voor subsidieverlening te maken, omdat het toch ongepast
zou zijn als omroepen weigeren het Charter Diversiteit te ondertekenen?
De leden horen de media vaak zeggen: «Wij controleren de macht. Wij
controleren de politiek.» Dat is natuurlijk heel goed. Maar de leden vragen
zich dan wel af: wie controleert de media? Want de macht van de media is
groot, we leven in een mediamaatschappij. Ze kunnen mensen maken en
breken. Soms is dat terecht, maar soms is dat ook niet terecht. In dat
laatste geval sta je als burger en als politicus machteloos. Naar wie kun je
toe als je door de media onterecht wordt besmeurd? Je kunt naar de Raad
voor Journalistiek, maar dat kan niet altijd. Soms hebben media een
ombudsman, maar omdat die van de media zelf is, is deze niet onafhankelijk. Je kunt ook naar de rechter, maar dat is een dure en tijdrovende
21

SKO: Stichting Kijkcijfer Onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

20

zaak voor alle betrokkenen. Daarom willen deze leden een voorstel doen.
We hebben in Nederland een Nationale ombudsman en een Kinderombudsman. Laten we ook een Media Ombudsman optuigen. Een volstrekt
onafhankelijke media ombudsman, niet iemand vanuit de media of vanuit
de politiek zelf. Wat vindt de Minister van dit idee?
De leden hebben eerder voor een «journalistieke eed» gepleit, vergelijkbaar met de eed van artsen en de eed van bankiers. De voorganger van
de Minister, Staatssecretaris Dekker, heeft destijds toegezegd dat hij dit
punt aan de orde zou stellen bij een bijeenkomst met de Nederlandse
Vereniging van Journalisten over de kwaliteit van de journalistiek. Kan de
Minister aangeven wat er met deze toezegging is gebeurd? Waren de
journalisten razend enthousiast over een journalistieke eed of wilden ze
hun pennen en tongen hier liever niet aan branden? Kan de Minister de
Kamer een verslag van de bijeenkomst doen toekomen?
De leden willen van de Minister graag de verdeling weten tussen de
subsidies voor landelijke en regionale omroepen. Hoeveel procent van het
geld gaat naar landelijke omroepen en hoeveel procent naar regionale
omroepen? Vindt de Minister deze verhouding in balans? Zou er niet
relatief meer geld naar de regionale omroepen moeten gaan? Hoe kan de
samenwerking tussen landelijke en regionale omroepen worden
versterkt?
Voorts vragen deze leden wat de Minister vindt van de klacht van onder
meer nu.nl dat de NPO websites oneigenlijke concurrentie voor hen zijn.
Wat vindt de Minister van de oproep van onder meer nu.nl om het
subsidiegeld voor NPO websites te beperken en om beelden van de NPO
na uitzending vrij te geven voor gebruik door derden, zoals uitgevers?
De leden sluiten af met: Nederland is van ons allemaal. De publieke
omroep is van ons allemaal. Is de Minister dat met de leden eens, zo
vragen zij.
II Reactie Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media
1. Algemeen
Ik dank de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor
de schriftelijke inbreng van de fracties over een aantal brieven over media
en journalistiek. De leden van de verschillende fracties hebben met
belangstelling kennisgenomen van de brieven. Hieronder zal ik
antwoorden op de vele verschillende vragen die de leden stellen. Maar
voordat ik dat doe wil ik ter inleiding een paar algemene opmerkingen
maken.
In mijn mediabegrotingsbrief 2018 (Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 31) heb ik de
essentiële rol van de publieke omroep voor onze samenleving benadrukt.
De publieke omroep borgt publieke waarden: de veelkleurigheid, de
onafhankelijkheid en de toegankelijkheid van het publieke media-aanbod
met een variatie aan programma’s zijn niet alleen een bron van informatie, cultuur en educatie, maar ook een samenbindende factor.
We zien daarnaast een ontwikkeling waarbij consumenten kunnen kiezen
uit een onbegrensd aanbod van informatie en entertainment van over de
hele wereld. Grote, wereldwijd opererende bedrijven drukken hun stempel
op het media-aanbod. En nieuws en informatie komen niet meer alleen
van gerenommeerde en gezaghebbende journalistieke organisaties tot
ons. Informatie is overal en komt van alle kanten en de bron is vaak niet
duidelijk.
Het is gelet op die ontwikkelingen belangrijk om een publieke omroep te
hebben die een herkenbare, betrouwbare en voor iedereen veilige bron
van informatie is. Op landelijk, regionaal en lokaal niveau. Het is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

21

essentieel belang om een goed journalistiek klimaat te hebben, waarin
betrouwbare en onafhankelijke nieuwsgaring, nieuwsduiding en onderzoeksjournalistiek kunnen gedijen. Het is ten slotte zaak dat we werken
aan versterking van de hele Nederlandse mediasector, zodat blijvend
geïnvesteerd kan worden in de productie van unieke Nederlandse content.
Dit zijn drie forse uitdagingen, niet alleen voor het kabinet, maar voor de
hele Nederlandse media- en journalistieke sector.
Gelet op de financiële situatie van de mediabegroting zijn er echter grote
zorgen die ook in de vragen van de leden van de verschillende fracties
doorklinken. Ik constateer dat de leden van alle fracties veel vragen stellen
over de dalende Ster-inkomsten en de budgettaire gevolgen daarvan voor
de publieke omroep. Veel leden benoemen de aangekondigde budgetverlaging als een bezuiniging van dit kabinet. Ik begrijp die associatie. In het
regeerakkoord, in de diverse brieven die ik aan uw Kamer heb gestuurd
noch in het mondelinge debat over de mediabegroting eind vorig jaar zult
u echter het woord «bezuiniging» aantreffen. Wat uw Kamer wel aantreft,
is de ambitie van dit kabinet om een sterke publieke omroep, op alle
niveaus, te handhaven. Dat is een mooie opdracht, maar stelt mij ook voor
een zware opgave, of dilemma zo u wilt. Ik zie mij namelijk geconfronteerd met een tegenvallende financiële situatie die onverwacht snel is
gekomen. Die situatie dwingt mij om de inkomsten en de uitgaven van de
mediabegroting in balans te brengen. In de afgelopen jaren kon de
algemene mediareserve nog gebruikt worden, maar dat lukt niet meer. Bij
de huidige stand zal dat onvermijdelijk negatieve gevolgen voor het
budget van de publieke omroep hebben. Dat is geen bewuste beleidskeuze van het kabinet om te bezuinigen, maar een feitelijke noodzaak. Feit
is namelijk dat de mediabegroting gevoed wordt met Ster-inkomsten. Als
die inkomsten dalen en er is geen bron om dat te compenseren, dan is er
voor de publieke omroep minder geld beschikbaar.
Het is nuttig, zoals de leden van enkele fracties ook vragen, om terug te
kijken hoe dat zo is gekomen en of er alert genoeg gereageerd is. Maar
het is belangrijker om vooruit te kijken. Ik wil namelijk voorkomen dat de
ontwikkelingen over ons heen rollen en ondertussen de publieke omroep
aan relevantie verliest, de journalistieke sector kwetsbaarder wordt en het
Nederlandse medialandschap en -aanbod verschraalt.
Ik zet mij daar als volgt voor in:
– Wat betreft de publieke omroep zullen er keuzes gemaakt moeten
worden, zowel in programmering als in organisatie. Daarvoor heb ik
de NPO om een plan gevraagd. Ik heb de raad van bestuur van de NPO
uitgenodigd om het plan met mij te bespreken om een beter beeld te
krijgen van de invulling en (financiële) gevolgen van het plan. Ik teken
hier wel bij aan dat het – conform haar wettelijke taak – aan de NPO is
om de programmatische keuzes te maken.
– Ik heb de publieke omroep geïnformeerd dat volgend jaar de aanwezige en inzetbare mediareserves benut moeten worden. Dat verlicht de
financiële opgave voor 2019. Ik ga er van uit dat hierdoor de programmering kan worden ontzien, en dat dat enige tijd biedt om te kijken
naar een goede invulling van het budget in de jaren daarna.
– Ik zal met de NPO nader spreken over de benutting van mogelijkheden
om de eigen inkomsten te vergroten.
– Met het oog op de lange termijn ga ik de tijd tot aan de nieuwe
erkenningsperiode benutten om te werken aan een visie op de
publieke omroep voor de langere termijn, met als doel een sterke
pluriforme publieke omroep te behouden met een kwalitatief,
pluriform, inclusief media-aanbod.
– Ik wil daarnaast met betrokken publieke en private partijen werken aan
versterking van de mediasector. Ik ben inmiddels gesprekken gestart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

22

–

met een breed scala aan partijen in de mediasector over een strategische agenda voor de toekomst voor de media in Nederland.
Ter bevordering van de regionale en lokale informatievoorziening zal ik
ervoor zorgen dat het extra structurele budget van € 5 mln. dat in het
regeerakkoord is vrijgemaakt voor onderzoeksjournalistiek vooral op
regionaal en lokaal niveau terechtkomt.

Ik zie dat er bij alle fracties zorg bestaat over de positie van de publieke
omroep en de publieke programmering. Enkele fracties zeggen expliciet te
staan voor behoud van een sterke publieke omroep. Dat waardeer ik en
beschouw ik als een belangrijke steun voor mijn beleid. Hieronder ga ik in
op de vragen die door de leden van de verschillende fracties zijn gesteld.
Ik volg daarbij de indeling van het verslag van de commissie.
2. Een aantal brieven over media en journalistiek
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Volgens de leden van de VVD-fractie draagt het recente bericht in de
media dat de top van de NPO de NSOB nadrukkelijk heeft gevraagd haar
onderzoek genaamd «De waarde van de NPO in een veranderend
medialandschap» niet openbaar te maken niet bij aan het beeld van een
transparante NPO. Zij vragen of de Minister kan bevestigen dat het
volledige onderzoeksrapport inmiddels toch openbaar is gemaakt.
Ja. Dit onderzoek is inmiddels openbaar en door iedereen op te vragen bij
de NSOB.
Bij vorige debatten hebben de leden van de VVD-fractie al twijfels geuit bij
initiatieven als NPO Start Plus, terwijl er bijvoorbeeld door andere
mediaspelers ook gewerkt wordt aan videoplatform NLZIET en vragen
waarom je als NPO een applicatie zou ontwikkelen waarvoor je extra moet
betalen, maar die qua kwaliteit en aanbod nooit kan concurreren met
applicaties van commerciële bedrijven?
De publieke omroep moet het publiek kunnen bereiken via alle geschikte
en beschikbare verspreidingstechnieken die aansluiten bij het mediagebruik van het publiek en heeft daarin ook een wettelijke innoverende taak.
Dus ook via het internet en alle andere mogelijke vormen van online en
mobiele diensten. Om ook via het internet het publiek te kunnen
bedienen, is door de NPO de gratis beschikbare NPO Start-website en app
ontwikkeld en de betaalde versie NPO Start Plus. Behalve als onderdeel
van NLZiet biedt de NPO de dienst NPO Start Plus ook aan als eigen stand
alone-dienst, net als overigens andere deelnemers in NLZiet doen. Voor
NPO Start Plus als stand alone-dienst is door mijn ambtsvoorganger
instemming verleend. Overwegingen daarbij waren dat de NPO voor het
aanbieden van online diensten niet volledig afhankelijk wil zijn van
platforms van derden en dat de toegankelijkheid en keuzemogelijkheden
voor het publiek worden vergroot. Het publiek kan zo kiezen voor het
afnemen en betalen voor één gezamenlijke dienst, of voor slechts één of
twee afzonderlijke diensten. Instemming met NPO Start Plus was ook
noodzakelijk om de samenwerking in NLZiet te kunnen voortzetten.
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Raad voor Cultuur
nadrukkelijk adviseert om de focus te leggen op NLZIET en vragen hoe de
Minister kijkt naar dit advies en of hij bereid is dit advies actief te
betrekken bij de gesprekken met de NPO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

23

De aanbeveling van de Raad voor Cultuur neem ik mee in de gesprekken
die ik ben gestart over de bredere strategische agenda voor de toekomst
van de mediasector in Nederland.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister in de gesprekken die hij
voert met de sector te bezien in hoeverre de publieke omroep kan
samenwerken met commerciële zenders. Zijn hier aanpassingen van de
Mediawet 2008 voor nodig zo vragen zij.
Samenwerkingen tussen publieke en private organisaties zijn altijd
gebonden aan de kaders van de Europese staatssteunregels en de
toepassing daarvan zoals vastgelegd in de Europese Omroepmededeling
uit 2009. Er is een mogelijkheid dat de gesprekken leiden tot een plan
waarvoor een aanpassing van de Mediawet 2008 nodig is. Ik wil daar niet
op vooruit lopen.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de Minister kijkt naar het plan van
aanpak dat de NPO heeft opgesteld om het tekort van circa € 62 miljoen
door de teruglopende STER-inkomsten op te vangen. Wat deze leden
betreft was dit een mooie kans voor de NPO om nader in te gaan op de
analyse waarom de STER-inkomsten gedaald zijn, hoe hier wel of niet
tijdig op geanticipeerd is, een toelichting te geven op hoe de NPO de
toekomst ziet en hoe men van plan is om een toekomstbestendig publieke
omroep neer te zetten. Helaas ontbreekt deze context. Mist de Minister
deze context ook en is de Minister van plan om hierover het gesprek aan
te gaan met de NPO zo vragen deze leden.
De acute financiële situatie van de mediabegroting en de gevolgen
daarvan voor het budget van de publieke omroep vragen om urgente
maatregelen. Daarom heb ik de NPO om een plan gevraagd. Het plan
beschrijft op hoofdlijnen hoe de NPO wil inspelen op de voorgenomen
verlaging van de financiële bijdrage van OCW aan de landelijke publieke
omroep met ingang van 2019. Ik heb de raad van bestuur van de NPO
uitgenodigd om het plan met mij te bespreken om een beter beeld te
krijgen van de invulling en (financiële) gevolgen van het plan. Het is
– conform haar wettelijke taak – aan de NPO om de programmatische
keuzes te maken. Ik kan daar met de NPO over spreken, maar gelet op de
(grond)wettelijke onafhankelijkheid van de publieke omroep zijn mijn
beïnvloedingsmogelijkheden begrensd. Ik zal uw Kamer in mijn mediabegrotingsbrief voor 2019 informeren over de resultaten, ook tegen het
beeld van de geraamde Ster-inkomsten.
In mijn antwoord op de vragen van de leden van de VVD-fractie hierna of
de verhoging van de Ster-inkomsten in het plan van de NPO realistisch is,
ga ik in op de analyse van de dalende Ster-inkomsten.
De leden van de VVD-fractie vinden dat meer transparantie over de
uitgaven door de NPO kan bijdragen aan het publieke debat omtrent de
diverse opties. Deze leden vragen hoe de Minister hier naar kijkt en of hij
bereid is het belang van voldoende transparantie over te brengen aan de
NPO zodat draagvlak kan worden gevonden voor het te nemen besluit.
Over transparantie van de kosten van de landelijke publieke omroep zijn
voorschriften opgenomen in een ministeriële regeling die betrekking heeft
op de jaarverslaggeving van de NPO, de Ster en de omroepen. Hierin zijn
onder andere voorschriften opgenomen die voorzien in transparantie van
kosten op genreniveau. Momenteel ben ik bezig om deze regeling te
herzien. Ik zal daarbij kijken in hoeverre meer transparantie kan worden
gecreëerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

24

In het plan van aanpak wordt gesproken over het verhogen van de
STER-inkomsten. De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de
Minister dit realistisch acht gezien het rapport van EY dat concludeert dat
de daling van structurele aard is.
Ten aanzien van de Ster-inkomsten heeft EY in kaart gebracht in hoeverre
die kunnen worden verhoogd door aanpassing van het huidige reclamebeleid van de NPO. EY concludeert op basis van dit onderzoek dat de
online Ster-inkomsten significant kunnen worden verhoogd, maar
signaleert daarbij wel twee aandachtspunten. Het eerste aandachtspunt
houdt verband met de privacywet- en regelgeving. In reclame spelen
persoonsgegevens namelijk steeds vaker een rol. Dit zorgt ervoor dat de
naleving van privacywet- en regelgeving complex is. Het tweede
aandachtspunt is dat de realisatie van online reclame-opties afhankelijk is
van nauwe samenwerking tussen Ster, NPO en omroepen. Deze samenwerking heeft EY ook in zijn eerste onderzoek als aandachtspunt geïdentificeerd. EY heeft in dit verband geconstateerd dat de mogelijkheden van
het toenmalige online reclamebeleid van de NPO niet werden benut.
Het plan van aanpak van de NPO gaat uit van een stijging van de online
reclame-inkomsten van de Ster. Dit is volgens de NPO mogelijk omdat ze
haar beleid voor Ster-reclame op internet heeft aangepast. Gelet op de
voorgenoemde twee aandachtspunten ben ik echter vooralsnog niet van
plan om deze aanname van de NPO over te nemen in de raming van de
reclame-inkomsten in de rijksbegroting. De huidige ontwikkeling van de
online reclame-inkomsten van de Ster geeft hier vooralsnog ook geen
aanleiding toe.
In verschillende media lezen de leden van de VVD-fractie dat de NPO zou
overwegen haar inkomsten te vergroten door programma’s achter een
online betaalmuur te zetten of telecomaanbieders aanzienlijk meer te laten
betalen voor de wettelijk verplichte doorgifte van NPO-kanalen via hun
netwerken. Klopt het dat de belastingbetaler in dat geval drie keer voor de
publieke omroep zou betalen; via de belasting, om programma’s online te
bekijken en via een duurder televisieabonnement en wat vindt de Minister
hiervan zo vragen zij.
De enige dienst waarvoor de NPO op dit moment betaling vraagt is NPO
Start Plus. Ik heb geen aanvragen ontvangen voor nieuwe aanbodkanalen
of wijzigingen op bestaande aanbodkanalen waarvoor de publieke
omroep betaling van het publiek vraagt. Behalve via de ether is de
publieke omroep voor de distributie van het media-aanbod aangewezen
op distributeurs en pakketaanbieders en is ook het publiek voor de
ontvangst aangewezen op de diensten van distributeurs, internetproviders
en pakketaanbieders. Het publiek betaalt daarvoor een abonnement. Het
publiek betaalt in dat geval niet specifiek voor de programma’s van de
publieke omroep, maar voor een groter pakket aan zenders en diensten.
Distributeurs en pakketaanbieders verdienen aan de doorgifte van onder
andere de publieke zenders. Dan is het ook redelijk dat de publieke
omroep daar een vergoeding voor krijgt.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister kan reflecteren op het
plan dat NTR -directeur Paul Römer heeft gepresenteerd om de publieke
omroep toekomstbestendig te maken. Wordt hierover gesproken en is het
mogelijk binnen dit plan de pluriformiteit te garanderen, zo vragen deze
leden.
Mijn inzet is om de meerwaarde van de publieke omroep en de pluriformiteit voor de toekomst overeind te houden. Aan de discussie over hoe
dat het beste kan gebeuren, kan iedereen zijn bijdrage leveren. In dat licht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

25

heb ik kennis genomen van de ideeën van de heer Römer en waardeer zijn
bijdrage aan het debat. Ik zal die betrekken bij het werken aan mijn
langetermijnvisie voor de publieke omroep.
De leden van de VVD-fractie willen de Minister verzoeken om op korte
termijn met de drie aspirant-omroepen in gesprek te gaan over hoe zij
aankijken tegen hun rol en positie in de nieuwe concessieperiode en de
Kamer hierover te informeren tijdens het eerste algemeen overleg na het
zomerreces.
De huidige aspirant-omroepen hebben bij de laatste erkenningverlening al
bij wijze van tweede kans de mogelijkheid gekregen om een extra termijn
van vijf jaar hun bijzondere positie in het bestel te behouden. Op initiatief
van de aspirant-omroepen zijn er op ambtelijk niveau informatieve
gesprekken geweest over de komende erkenningperiode. Daarbij hebben
de aspirant-omroepen ideeën naar voren gebracht over het behoud van
hun rol en plaats binnen het bestel en te kennen gegeven dat zij die ook
aan de fracties van uw Kamer zouden overbrengen. Aspirant-omroep
Human heeft het ministerie schriftelijk in kennis gesteld van zijn visie. De
aspirant-omroepen zijn in de gesprekken geïnformeerd over hun
wettelijke positie om voor een nieuwe erkenning in aanmerking te komen.
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van 25 juni jl. betreffende de
«stand van zaken frictiekostenregeling regionale omroepen en vensterprogrammering» dat KPN op dit moment niet mee kan doen aan het
pilotproject vensterprogrammering, maar dat er wel gesprekken bezig zijn
om alternatieven voor deze vorm van vensterprogrammering te onderzoeken. Kan de Minister aangeven hoe deze gesprekken (KPN) verlopen
en of het alternatief meegenomen kan worden in de pilot zo vragen zij.
De voorgenomen opzet van de pilot is als volgt: de pilot betreft een vijf
minuten durend nieuwsvenster op NPO2 op werkdagen na het
NOS-journaal van 18.00 uur, voor de kabelnetwerken van distributeurs
VodafoneZiggo, Kabelnoord en CAI Harderwijk. Deze opzet is door de
specifieke inrichting van de kopernetwerken niet geschikt voor distributeurs zoals KPN. KPN en RPO zijn daarom met elkaar in gesprek over een
alternatieve oplossing voor het distributienetwerk van KPN. Deze
gesprekken verlopen naar ik begrijp constructief. Beide partijen streven er
naar om deze alternatieve oplossing mee te nemen in de pilot die de RPO
en NPO uitvoeren met kabeldistributeurs.
De leden van de VVD-fractie vragen op welke termijn de Minister verwacht
met de pilot te kunnen starten en wanneer hij verwacht de eerste
resultaten met de Kamer te kunnen delen.
Het streven van de betrokken partijen is om de pilot per 1 januari 2019 te
starten. Indien dat het geval is, zullen de eerste resultaten medio 2019 aan
uw Kamer gestuurd kunnen worden.
De leden van de VVD-fractie vragen wat er gebeurd is met de uitkomsten
van de indringende gesprekken die we hadden tijdens de ronde tafel over
bedreiging en bescherming van journalisten.
De Nederlandse Vereniging voor Journalisten (hierna: NVJ) heeft de
samenwerking opgezocht met het Genootschap van hoofdredacteuren
(hierna: GvH), het Openbaar Ministerie (hierna: OM) en de Commissaris
van Politie (hierna: Politie). In de vorm van een stuurgroep werken zij al
enige maanden samen om over knelpunten die in de praktijk worden
ervaren afspraken te maken. Inmiddels is de stuurgroep tot een akkoord
gekomen. Daarin zijn afspraken gemaakt op het terrein van preventie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

26

Deze afspraken betreffen onder meer het vaststellen van een collectieve
norm voor onacceptabel gedrag, vergroten van kennis over melding en
aangifte via een app, en opleidingen en cursussen voor journalisten.
Daarnaast zijn afspraken gemaakt die liggen op het terrein van opsporing
en vervolging door politie en OM. Het gaat dan bijvoorbeeld om het
prioriteren van agressie en geweld tegen journalisten, een eenduidige
registratie van meldingen en aangiftes en het vorderen van hogere
strafeisen door OM. De Minister van Justitie en Veiligheid en ik steunen
dit akkoord van harte.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoe de
evenementenlijst tot stand komt en of hij van mening is dat het tijd is voor
een, reële, actualisatie.
Om op de evenementenlijst22 geplaatst te kunnen worden moet een
evenement aan een aantal voorwaarden voldoen. Allereerst dient het te
gaan om een evenement dat van tevoren wordt georganiseerd door een
organisator die de juridische mogelijkheid heeft om de uitzendrechten
voor dat evenement te verkopen. Daarnaast moet het evenement op
grond van artikel 5.1, tweede lid Mediawet 2008 in ieder geval voldoen
aan twee van de volgende voorwaarden:
a) het evenement is van algemeen belang voor de Nederlandse samenleving;
b) het evenement is van bijzondere culturele betekenis;
c) het evenement werd in het verleden ook al op een open televisieprogrammakanaal uitgezonden en kon rekenen op een grote kijkdichtheid;
en
d) het gaat om een groot internationaal sportevenement waaraan een
nationaal team deelneemt.
De evenementenlijst is gewijzigd bij besluit van 30 september 2015
houdende wijziging van het Mediabesluit 2008 in verband met aanpassing
van de evenementenlijst.23 Die wijzigingen vloeiden voort uit het verslag
over de doeltreffendheid en de effecten in de praktijk van de evenementenlijst.24 Naar aanleiding van dit overleg zijn een aantal voorwaarden
nader uitgewerkt.25
Behalve de leden van de VVD-fractie vragen ook de leden van de
CDA-fractie naar een actualisatie. Ik maak uit de vragen op dat deze wens
breder gedeeld wordt. Daarom ben ik bereid aan deze wens gevolg te
geven.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Reserves inzetten om tekorten aan te vullen, is volgens de leden van de
CDA-fractie geen solide financieel beleid. Volgens deze leden vraagt een
structureel financieel probleem om een structurele financiële oplossing.
De leden van de CDA-fractie stellen enkele vragen over de inzet van
reserves. Zo vragen zij of de Minister kan aangeven bij welke (leden)omroepen deze reserves aanwezig zijn, op basis waarvan de Minister van
mening is dat hij de inzet van reserves aan de omroepen kan opleggen en
22

De evenementenlijst heeft betrekking op sport- en culturele evenementen die van aanzienlijk
belang voor de samenleving zijn. De doelstelling van de lijst is het waarborgen van een
adequate toegang van het publiek, tegen een betaalbare prijs, tot verslaggeving over
voornoemde evenementen. Dit onderwerp is geregeld in de artikelen 5.1 tot en met 5.3 van de
Mediawet 2008 en de artikelen 18 tot en met 21 van het Mediabesluit 2008. De evenementenlijst zelf is opgenomen in de bijlage behorende bij het Mediabesluit 2008.
23
Stb. 2015, 375; in werking getreden met ingang van 1 januari 2016.
24
Kamerstuk 32 033, nr. 14.
25
Kamerstuk 32 033, nr. 14, bijlage 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

27

of een reserve bij één omroep aan het geheel ter beschikking kan worden
gesteld.
De inzet van reserves is ook in mijn visie geen structurele financiële
oplossing. De omroepen beschikken echter over reserves en die kunnen in
2019 en 2020 worden ingezet om de impact van een budgetverlaging voor
deze jaren op te vangen. Dit sluit aan op de functie van reserves. Met het
oog op een toekomstbestendige oplossing heb ik de NPO gevraagd om
een plan op te stellen. Ik heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd
om het plan met mij te bespreken om een beter beeld te krijgen van de
invulling en gevolgen van het plan. Zoals gezegd ga ik met het oog op de
lange termijn de komende tijd tot aan de nieuwe erkenningsperiode
benutten om te werken aan een visie op de publieke omroep voor de
langere termijn.
Ten aanzien van de reserves van omroepen kan onderscheid worden
gemaakt in algemene reserves en mediareserves. De mediareserves
bestaan uit reserves media-aanbod en overgedragen reserves mediaaanbod. De overgedragen reserves media-aanbod staan als verplichting
op de balans van de omroepen. Alle omroepen beschikten volgens hun
jaarrekeningen ultimo 2017 over algemene reserves en reserves mediaaanbod. AVROTROS, KRO-NCRV, VPRO en Human beschikten ultimo 2017
ook over overgedragen reserves media-aanbod.
Op grond van artikel 2.176 Mediawet 2008 dienen gelden die gereserveerd
zijn voor de verzorging van media-aanbod in het volgende kalenderjaar te
worden besteed aan de doelen waarvoor zij oorspronkelijk bestemd zijn,
tenzij ik daar per jaar specifiek ontheffing voor verleen. Het gaat hierbij
om reserves media-aanbod en overgedragen reserves media-aanbod. De
algemene reserves vallen buiten de reikwijdte van het voorgenoemde
wetsartikel.
Algemene reserves staan ter beschikking van de betreffende omroep en
dienen voor het opvangen van bedrijfsvoeringsrisico’s. Artikel 2.176
Mediawet 2008, dat de verplichte inzet van reserves in het volgende jaar
regelt, ziet op de reserves die zijn gevormd uit de gelden die bestemd zijn
voor de programmering en is niet van toepassing op algemene reserves.
De wettelijke verplichting geldt voor reserves media-aanbod en overgedragen reserves media-aanbod. Deze reserves zijn bestemd voor de
verzorging van media-aanbod en worden tezamen met de reguliere
middelen voor de verzorging van media-aanbod ingezet volgens de
coördinatieregels die de NPO daarvoor heeft vastgesteld. Dat betekent dat
ook de gereserveerde gelden via de geld-op-schema systematiek ingezet
worden voor de totale programmering.
De Minister schrijft in de Kamerbrief inzake de financiering van de
(landelijke) publieke omroep dat er einde 2017 circa € 35 miljoen aan
mediareserves beschikbaar is, waarvan de inschatting is dat er in 2019 zo
een € 24 miljoen beschikbaar is. De leden van de CDA-fractie vragen of de
Minister kan aangeven hoe hij tot deze € 24 miljoen is gekomen en of de
€ 24 miljoen een gevalideerd bedrag is.
De berekening van het bedrag van € 24 mln. is gebaseerd op de jaarrekeningen van de omroepen over 2017. Deze jaarrekeningen zijn gecontroleerd door de accountants van de omroepen. Bij de berekening van het
bedrag van € 24 mln. is gekeken naar de reserves media-aanbod en de
overgedragen reserves media-aanbod, omdat beide vallen onder de
reikwijdte van artikel 2.176 Mediawet 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

28

De toegepaste berekeningswijze houdt rekening met de vlottende en de
financiële vaste activa van de omroepen. Daarbij is de veronderstelling
gehanteerd dat daarmee het totale vreemd vermogen van de omroepen
moet kunnen worden bekostigd. Het gaat hierbij om schulden en
voorzieningen. Deze zijn daarom in mindering gebracht op de totale
waarde van de vlottende en financiële vaste activa van de omroepen.
Bij de berekening van de financiële vaste activa is uitsluitend rekening
gehouden met beleggingen en niet met deelnemingen van omroepen in
andere bedrijven. Hierbij is verondersteld dat de deelnemingen vanuit
strategische overwegingen zijn aangegaan en dat het daarom ongewenst
is om deze belangen te verkopen. Bij de berekening is voor KRO-NCRV
ook rekening gehouden met aanwezige liquiditeit bij de achterliggende
verenigingen KRO en NCRV. Verder is bij de berekening geen rekening
gehouden met de vaste activa van de omroepen, omdat het uitgangspunt
is dat de inzet van mediareserves er niet toe mag leiden dat omroepen
gedwongen worden om hun vaste activa te verkopen.
De Minister geeft verder in deze Kamerbrief aan dat nieuwe tegenvallers
moeten worden opgevangen binnen de mediabegroting door andere
uitgaven te verlagen en/of door af te zien van geplande toekomstige
uitgaves uit de AMR26. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister
kan aangeven wat dit specifiek inhoudt en of hij de Kamer scenario’s kan
schetsen op basis van een prognose van de ontwikkeling van de reclameinkomsten.
Ik kan hierover met betrekking tot het volgende begrotingsjaar nog geen
duidelijkheid geven. Ik ben namelijk nog in afwachting van de nieuwe
meerjarenraming die de Ster opstelt. Deze meerjarenraming geeft inzicht
in de verwachte ontwikkeling van de Ster-inkomsten gedurende de
komende jaren. Op basis daarvan kan ik een inschatting maken van de
kans dat zich volgend jaar nieuwe tegenvallers gaan voordoen en de
omvang ervan. Aan de hand hiervan kan ik gericht op zoek gaan naar
maatregelen die voorzien in het opvangen van eventuele nieuwe
tegenvallers. Ik zal uw Kamer hierover informeren in mijn mediabegrotingsbrief voor 2019.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de voorzitter van het College
van Omroepen in een brief van 2 juli 2018 aan de vaste Kamercommissie
van OCW voorstelt dat zij bereid zijn als omroepen én NPO-organisatie er
voor zorg te dragen dat de AMR weer wordt aangevuld tot het niveau dat
nodig is om het doel waarvoor deze is reserve is ingesteld te kunnen
realiseren. Deze leden vragen hoe de Minister aankijkt tegen dit voorstel.
Ik beschouw het voorstel als een aanbod om in gezamenlijk overleg te
onderzoeken hoe de maatschappelijke relevantie van de landelijke
publieke omroep kan worden geborgd en om relatieve rust te creëren om
gedurende de resterende erkenningsperiode gezamenlijk na te denken
over de bekostiging van de landelijke publieke omroep op de lange
termijn. Ik waardeer dit aanbod en zal het College van Omroepen
uitnodigen om hun ideeën hierover te bespreken. Ik zal hierbij ook de NPO
en de Ster betrekken, omdat het College van Omroepen in zijn brief ook
verwijst naar de rol van de NPO en de Ster. Ik zal uw Kamer informeren
over de uitkomsten hiervan in mijn mediabegrotingsbrief voor 2019.
De leden van de CDA-fractie hebben moeite om begrip op te brengen voor
programmatische keuzes bij de NPO en constateren dat de NPO wat
betreft deze keuzes van diverse zijden al heel wat over zich heen heeft
26

AMR: Algemene Mediareserve.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

29

gekregen. Deze leden vinden dat we ook kritisch moeten zijn op de
politieke keuzes in de aansturing van de NPO. Via prestatieovereenkomsten worden marktaandelen afgedwongen en opeenvolgende
bewindspersonen hebben de NPO gevraagd zelf meer geld in het laadje te
brengen. De leden vinden het belangrijk dat de NPO de diversiteit van
Nederland weergeeft en deze leden kiezen daarom voor behoud van een
pluriforme publieke omroep. Kan de Minister aangeven hoe hij tegen
zulke ontwikkelingen aankijkt zo vragen zij.
Net als de leden van de CDA-fractie vind ik dat de publieke omroep de
diversiteit in de samenleving moet weerspiegelen en dat zijn mediaaanbod pluriform en gevarieerd moet zijn, zowel naar vorm en inhoud als
naar doelgroepen. Dit behoort tot de wettelijke taak van de publieke
omroep. De financiële situatie noodzaakt tot het maken van keuzes en het
nemen van maatregelen, juist om die diversiteit en pluriformiteit te
kunnen behouden. Ik heb daarvoor een plan van de NPO gevraagd.27 Ik
onderken de zorg over bepaalde programma’s en programmagenres. Ik
heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd om het plan met mij te
bespreken om een beter beeld te krijgen van de invulling en (financiële)
gevolgen van het plan. Het is – conform haar wettelijke taak – aan de NPO
om de programmatische keuzes te maken. Er zijn door de NPO nog geen
definitieve besluiten genomen, dus ik kan nu niet speculeren en
uitspraken doen over welke programma’s en programmagenres mogelijk
geraakt worden. Welke keuzes de NPO ook maakt, deze zullen uitlegbaar
moeten zijn in het licht van de wettelijke opdracht van de publieke
omroep. Ik kan daar met de NPO over spreken, maar gelet op de onafhankelijkheid van de publieke omroep zijn mijn beïnvloedingsmogelijkheden
begrensd.
Wat betreft het verhogen van de eigen inkomsten merk ik het volgende
op. Uitgaande van een duaal gefinancierd model, waarin eigen inkomsten
een belangrijke bijdrage aan de financiering van de publieke omroep
leveren, is het logisch ook te kijken naar de mogelijkheden op dat vlak. Ik
ben het met de leden van de CDA-fractie eens dat hierbij het publieke
karakter van de publieke omroep scherp in het oog moet worden
gehouden.
Er komen signalen van de aspirant-omroepen dat de harde grens van het
benodigd aantal leden, voor definitieve toelating tot het bestel onder de
huidige maatschappelijke omstandigheden, onhaalbaar zou zijn. De leden
van de CDA-fractie vragen wat de visie van de Minister is op de huidige
manier waarop hierover besloten wordt en de criteria daarbij om
omroepen definitief toe te laten.
De openheid van het bestel is bedoeld om vernieuwing en meer pluriformiteit te brengen. Aspirant-omroepen komen dan ook alleen in
aanmerking voor een definitieve erkenning als zij hun toegevoegde
waarde voor het bestel hebben aangetoond. Ledentallen zijn een goede
en objectieve graadmeter voor de maatschappelijke legitimatie van
publieke omroepen. Of de huidige drie aspirant-omroepen aan de eisen
voldoen, kan ik nu niet beoordelen. Wanneer zij een aanvraag voor een
erkenning indienen, zullen het Commissariaat voor de Media (hierna:
Commissariaat) en de Raad voor Cultuur daarover adviseren. Ook de
onafhankelijke visitatiecommissie die door de NPO wordt ingesteld zal
over de vernieuwende bijdragen van de aspirant-omroepen rapporteren.
Ik wijs er op dat de huidige aspirant-omroepen bij de laatste erkenningverlening al bij wijze van tweede kans de mogelijkheid hebben gekregen om

27

Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

30

een extra termijn van vijf jaar hun bijzondere positie in het bestel te
behouden.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de financiële consequenties zijn
van de definitieve toelating van aspirant-omroepen.
Aspirant-omroepen die definitief worden toegelaten, krijgen net als de
andere erkende omroepen recht op een garantiebudget. Dat betekent dat
het totale beschikbare budget voor de erkende omroepen verdeeld wordt
over meer partijen.
Op dit moment is de budgetverdeling als volgt. Het totale budget voor
aspiranten is € 10,2 mln. PowNed, WNL en Human krijgen elk € 3,4 mln.
Het totale budget voor de andere omroepen is € 205 mln.28 Dat is als
volgt verdeeld: de stand alone omroepen MAX, EO en VPRO hebben elk
€ 22,75 mln., de samenwerkingsomroep BNNVARA, KRO-NCRV,
AVROTROS hebben elk € 45,5 mln.
Worden PowNed, WNL en Human definitief toegelaten als volwaardige
omroep, dan vervalt het afzonderlijke totaalbudget voor aspiranten (die
zijn er immers niet meer, tenzij zich nieuwkomers aandienen en toegelaten worden). Stel dat het huidige aspirantenbudget dan opgeteld wordt
bij het huidige totaalbudget voor de gewone omroepen, dan is het
totaalbudget € 215,2 mln. Alle omroepen, dus ook PowNed, WNL en
Human, delen daarin. Dat budget wordt gedeeld door 12. Dat is het totale
aantal omroepverenigingen, zowel de stand alone verenigingen als de
verenigingen waaruit samenwerkingsomroepen zijn ontstaan vanaf een
bepaalde datum.29 Dat zou betekenen dat elk € 17,9 mln. krijgt. Samenwerkingsomroepen die ontstaan zijn uit twee of meer omroepverenigingen, krijgen dus twee of meerdere keren € 17,9 mln.
In lijn met het advies van de Raad voor Cultuur lijkt het de leden van de
CDA-fractie goed als commerciële en publieke omroepen samen volop
inzetten op de ontwikkeling van een hoogwaardig on demand-kanaal,
zoals NLZIET, om zo de toegankelijkheid van Nederlandse audiovisuele
content te waarborgen. Deze leden vragen of de Minister kan aangeven
hoe hij hier tegenaan kijkt en of en op welke wijze hij wil gaan bevorderen
dat de Nederlandse commerciële en publieke partijen hier serieus over
gaan spreken.
NLZiet biedt kansen om de toegankelijkheid van Nederlandse audiovisuele content te waarborgen. Over de geschetste ontwikkelingen,
waaronder ook NLZiet, ben ik met de sector in gesprek om te komen tot
een strategische agenda voor de toekomst van de Nederlandse mediasector. Belangrijk aspect daarbij zal zeker zijn hoe productie en toegankelijkheid van Nederlandse content gewaarborgd kunnen worden. Daarbij
hoop ik vooral ook dat de sector hier zelf het gesprek over zal voeren.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Minister de kwalificatie van
NLZIET beoordeelt als «dreiging» in het door De Telegraaf en NRC
gepubliceerde concept videoplan van de NPO. Voorts vragen deze leden
hoe de Minister de huidige gang van zaken rond NLZIET beoordeelt zoals
28

Op grond van de wet wordt voor aspiranten een afzonderlijk totaalbudget vastgesteld. Het
totaalbudget wordt over de aspiranten zodanig verdeeld dat zij elk een budget krijgen van 15
procent van het budget van een stand alone omroep. Zie artikelen 2.149–2.152a Mediawet
2008.
29
Op grond van de wet wordt het budget bepaald aan de hand van het aantal stand alone
omroepverenigingen plus het aantal omroepverenigingen waaruit samenwerkingsomroepen
zijn ontstaan, gerekend vanaf 1 januari 2014. Zie artikelen 2.149–2.152a Mediawet en artikel 13
Mediaregeling 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

31

beschreven in hoofdstuk 5 van het onderzoek «Ben ik (nog) in beeld, de
waarde van de NPO in een veranderend medialandschap?» waaruit blijkt
dat veel spelers de meerwaarde van NLZIET erkennen, maar dat dit door
tegengestelde belangen en botsende waarden het nog niet van de grond
lijkt te komen.
Bij publiek-private samenwerking tussen omroepen kan sprake zijn van
tegengestelde belangen en botsende waarden vanwege het verschillende
karakter van de betrokken organisaties. Hierbij speelt ook mee dat er aan
de kant van de publieke omroep nationale en Europese wettelijke kaders
gelden voor samenwerking met commerciële partijen. Dit hoeft echter het
succes van een samenwerking zoals NLZiet niet in de weg te staan. Dit
kan men bijvoorbeeld ondervangen door met elkaar het gesprek hierover
aan te gaan, verschillende mogelijkheden van partners juist ten positieve
te benutten en goede onderlinge afspraken te maken. Onderdeel van de
ministeriële instemming met NPO Start Plus is dat de NPO blijft investeren in NLZiet. Ik constateer dat er wel degelijk ontwikkeling bij NLZiet te
zien is, maar dat er tegelijkertijd nog ruimte voor verbetering is.
Verder lezen de leden van de CDA-fractie dat de Ministers in de kabinetsbrief over de eerste reactie van het kabinet op het sectoradvies van de
Raad voor Cultuur de Netflix-serie 13 Reasons Why een internationale
topserie noemen, een serie die gaat over een meisje dat zelfmoord pleegt.
Volgens Ad Kerkhof, hoogleraar klinische psychologie en suïcidepreventie, romantiseert de populaire serie suïcide. Was dit nu de handigste
serie om als voorbeeld te noemen, zo vragen deze leden.
De keuze om juist deze serie te noemen als voorbeeld is een welbewuste:
het is bij uitstek een veelbesproken serie (op Twitter de meest besproken
tv-serie van 2017) die onder een brede leeftijdsgroep wordt bekeken. De
wijze waarop de serie uiteenlopende genrekenmerken gebruikt en het
verhaal op een bijzondere en innovatieve manier vertelt, is een van de
redenen waarom het door veel mensen bekeken en gewaardeerd wordt.
Maar bovenal is de serie veelbesproken vanwege de gevoelige thema’s
die ze aansnijdt: depressie, pestgedrag, seksueel grensoverschrijdend
gedrag alsook zelfmoord. De serie «13 Reasons Why» biedt een opening
om dergelijke gevoelige thema’s bespreekbaar te maken. De serie stuurt
daar ook actief op aan door een begeleidende clip vooraf te laten gaan
aan de afleveringen. De clip geeft een kijkwijzer en verwijst naar een
online omgeving waar meer informatie te krijgen is en contactgegevens te
vinden zijn van de belangrijkste hulplijnen, ook voor Nederland.
De leden van de CDA-fractie lijkt het qua online activiteiten goed dat
wordt gekeken naar afspraken zoals deze in Duitsland zijn gemaakt
waarbij publieke omroepen en commerciële aanbieders van journalistiek
afspraken hebben gemaakt over elkaars werkwijze in verband met het
risico op verdringing. Deze leden hebben dit pleidooi ook al eens
gehouden wat betreft nieuws van regionale omroepen dat door de NOS
met wederzijdse instemming wordt overgenomen en vragen of de
Minister dergelijke afspraken in de Nederlandse context ook ziet zitten.
Het Duitse Media-akkoord tussen de publieke en private mediapartijen is
mij bekend. Ik ben er voorstander van als partijen onderlinge conflicten
over het speelveld daar waar mogelijk in onderling overleg oplossen. Ik
ben met de Nederlandse partijen in gesprek over dit onderwerp.
Ik hecht eraan te benadrukken dat de NOS op grond van de Mediawet een
eigenstandige taak heeft die behoort tot de wettelijke kerntaken van de
publieke omroep: de actuele nieuwsverslaggeving. Daarbij heeft de NOS
de opdracht om een breed publiek te bereiken. De NOS zet daarvoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

32

diverse aanbodkanalen en platforms in om verschillende doelgroepen te
bereiken, zoals NOS.nl en de NOS Nieuws-app. Uit de Mediamonitor van
2018 van het Commissariaat blijkt dat de NOS door Nederlanders wordt
gezien als de meest betrouwbare nieuwsbron en dat die positie niet met
zich meebrengt dat andere partijen de mogelijkheid ontnomen wordt ook
een sterk marktaandeel te hebben.30
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat de NPO de NSOB in
eerste instantie nadrukkelijk heeft verzocht om het onderzoek «De Waarde
van de NPO in een veranderd medialandschap» alleen gedeeltelijk
openbaar te maken en zo ja, waarom.
Ja, dit heb ik ook vernomen via de media. De NPO heeft hierover het
volgende gezegd: «Als publieke instelling vinden we het belangrijk om
waar mogelijk mee te werken aan verzoeken van opleidingsinstituten en
hun studenten. Bij dit onderzoek hadden we een concreet – vooral
juridisch getint – vraagstuk voor ogen over publiek-private samenwerking.
In de uitwerking zien wij dit niet terug. We zijn gedurende het onderzoek
ook niet gekend in de uitwerking en hebben geen mogelijkheid gehad om
op de bevindingen te reageren. Omdat het onderzoek geen relatie meer
heeft met de oorspronkelijke opdracht heeft de NPO, toen wij voor het
eerst inzage kregen in het rapport, de NSOB laten weten niet te willen en
te kunnen worden aangemerkt als opdrachtgever van dit onderzoek. Met
NSOB is inmiddels afgesproken dat iedereen die kennis wil nemen van
het rapport, bij de NSOB een kopie kan krijgen.»
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister bereid is de evenementlijst in het Mediabesluit 2008 aan te passen zodat de garantie er is
dat het Nederlandse vrouwenvoetbalelftal voor iedereen te volgen is via
het open kanaal en zo ja, op welke wijze. Deze leden constateren verder
dat volgens de evenementlijst de Paralympische zomer- en winterspelen
het moeten doen met een minimum van 10 minutenverslaggeving per
dag en de Olympische Spelen zes uur per dag. Deze leden vinden dit niet
in verhouding en vragen of de Minister dit met hen eens is en zo ja, wat
de Minister hier aan wil doen. Tot slot vragen deze leden of de Minister
daarnaast kan aangeven of het mediabesluit sowieso niet aan vervanging
toe is.
Plaatsing van een evenement op de lijst betekent niet dat er een
verplichting bestaat om het evenement uit te zenden. Dat is uitdrukkelijk
niet het geval. De evenementenlijst bepaalt dus niet welke sport- en
culturele evenementen al dan niet op televisie te zien zijn. Wel betekent de
lijst dat áls een op de lijst geplaatst evenement wordt uitgezonden, dit op
een open net moet geschieden. Dat kan zowel een publiek als een
commercieel open net zijn.
Behalve de leden van de CDA-fractie vragen ook de leden van de
VVD-fractie naar een actualisatie. Ik maak uit de vragen op dat deze wens
breder gedeeld wordt. Daarom ben ik bereid aan deze wens gevolg te
geven. Hierbij zal ik de vraag van de leden van de CDA-fractie over de
verslaggeving van de Paralympics betrekken.
De leden van de CDA-fractie vinden het goed om in Kamerbrief31 te lezen
dat de € 17 miljoen die op de plank lag voor regiojournalistiek eindelijk in
beweging komt. Begrijpen deze leden echter goed dat de werkelijke
30

Zie voor de Mediamonitor 2018, onder andere tabel 22 op pagina 33 http://
www.mediamonitor.nl/wp-content/uploads/Mediamonitor-2018-Reuters-Institute-Digital-NewsReport-Nederland-2018.pdf.
31
Kamerstuk 32 827, nr.128.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

33

beweging van de € 17 miljoen afhangt van de STER-inkomsten in 2019, zo
vragen zij. Voorts vragen zij of het pilotproject Vensterprogrammering
hierdoor alsnog op losse schroeven kan komen te staan en of de Minister
kan toezeggen hierover snel zekerheid te verschaffen en zo ja op welke
termijn.
Ik beschrijf in mijn brief van 28 juni 2018 dat ik een alternatieve manier
heb gevonden om de projecten van de RPO en de regionale publieke
omroepen te bekostigen.32 Ik heb daarbij wel een voorbehoud moeten
maken ten aanzien van de financiële ruimte die ik hiervoor in 2019 heb.
Deze financiële ruimte is afhankelijk van de Ster-inkomsten volgend jaar.
Ik verwacht niet dat hierdoor de pilot vensterprogrammering op losse
schroeven komt te staan. Ik verwacht daar in september meer duidelijkheid over te kunnen geven, als er meer duidelijkheid is over de
verwachte Ster-inkomsten. Het streven is om de pilot per 1 januari 2019 te
kunnen starten.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister in de Kamerbrief
aangeeft actie te gaan ondernemen omdat slechts 79% van de gemeente
voldoet aan de richtsnoer voor de hoogte van het bedrag waarmee een
gemeente de lokale publieke omroep bekostigt. Aan welke actie zit de
Minister te denken, zo vragen deze leden
Ik ga samen met de Minister van BZK33 in gesprek met de NLPO en de
verantwoordelijke VNG-commissie over (onder andere) de werking van
het richtsnoerbedrag, de wijze waarop gemeentes invulling geven aan het
richtsnoerbedrag en hoe gemeentes omgaan met de vorming van
streekomroepen. Ik verwijs hierbij ook naar de Kamerbrief van 5 juli jl.
over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK.34
Ik informeer uw Kamer vóór het mediabegrotingsdebat over de uitkomst
van deze gesprekken.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister op de hoogte is van de
financiële problematiek, ook bij omroepen die de Minister zelf beschrijft
als goede voorbeelden en hoe hij hiermee omgaat. Deze leden vinden het
van belang dat de streekomroepen gaan slagen en vragen welke
mogelijkheden de Minister ziet om positief bij te dragen aan het voortbestaan van de goede voorbeelden die de Minister in zijn brief noemt.
Het onderzoek Evaluatie Bekostiging Lokale Omroepen uit 2016 van het
Commissariaat laat zien dat ongeveer 30% van de lokale publieke
omroepen een zorgelijke financiële gezondheid kent.35 Er bereiken mij
signalen van lokale omroepen en streekomroepen dat hun financiële
situatie precair is. Dat betreur ik en ik ben mij bewust van de inspanningen van lokale omroepen om de transitie naar streekomroep te maken.
Ik acht het van belang te benadrukken dat op grond van de Mediawet
gemeenten verantwoordelijk zijn voor de bekostiging van lokale publieke
omroepen. De keuze voor de hoogte van het bekostigingsbedrag is aan de
desbetreffende gemeente. Ik hecht eraan om als rijksoverheid niet in die
gemeentelijke verantwoordelijkheid te treden.

32

Kamerstuk 32 827, nr. 128.
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
34
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
35
https://www.cvdm.nl/wp-content/uploads/2016/09/Evaluatie-Bekostiging-Lokale-Omroepen.pdf.
33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

34

Niettemin is goede publieke informatievoorziening op lokaal- en regionaal
niveau een zaak waar dit kabinet ook zelf aan wil werken. Daarom zorg ik
ervoor dat de structureel beschikbare € 5 mln. voor onderzoeksjournalistiek in 2018 voor een belangrijk deel ten goede komt aan onderzoeksjournalistiek op regionaal en lokaal niveau.36 Verder stel ik jaarlijks geld
beschikbaar voor de uitvoering van de activiteiten van de NLPO. In 2018 is
dit ruim € 1.5 mln. En zoals gezegd ga ik samen met de Minister van
BZK37 in gesprek met de NLPO en de verantwoordelijke VNG-commissie.
Tot slot biedt mijn voorstel voor een alternatieve bekostigingswijze voor
de projecten van de RPO binnen de zogenoemde «frictiekostenregeling B»
ruimte om samenwerkingsprojecten tussen regionale en lokale publieke
omroepen (onder coördinatie van de RPO) te bekostigen.38
De leden van de CDA-fractie merken verder op dat in het regeerakkoord is
opgenomen dat, omdat streekomroepen bijdragen aan de professionalisering, het kabinet zich beraadt op de wijze van organisatie en financiering van de lokale omroepen. Zou de Minister een tijdslijn kunnen
geven van de uitvoering van het regeerakkoord op dit punt zo vragen deze
leden.
De afgelopen maanden sprak ik met meerdere regionale en lokale
publieke en private media-instellingen, op allerlei plaatsen in het land en
met verscheidene makers, journalisten en bestuurders. Deze bezoeken en
gesprekken leveren belangrijke informatie op voor de uitvoering van dit
onderdeel van het regeerakkoord.
Mede op basis van wat ik de afgelopen maanden heb gezien en gehoord
ga ik samen met de Minister van BZK39 gesprekken voeren met de NLPO,
VNG en streekomroepen. Over de uitkomst daarvan en het verdere tijdpad
informeer ik u vóór de Kamerbehandeling van de mediabegroting 2019.
Tot slot heeft de leden van het CDA het signaal bereikt dat lokale publieke
omroepen soms transportkosten aan distributeurs moeten betalen van het
transport van de Media Gateway naar het regionale punt, terwijl dit niet
het geval is bij regionale en nationale publieke omroepen en er een must
carry verplichting is voor distribiteurs. Deze ledenvragen of dit mag en zo
nee, hoe dit kan worden gehandhaafd.
Het Commissariaat is belast met de bestuursrechtelijke handhaving van
het bepaalde bij of krachtens de Mediawet 2008. Het is dan ook aan het
Commissariaat om te bepalen of de door deze leden gesignaleerde
praktijk is toegestaan. Bij twijfel hierover is mogelijk dat de NLPO deze
zaak ter beoordeling aan het Commissariaat voorlegt.
De leden van de CDA-fractie constateren een verschil in definitie van
sluikreclame in de Mediawet en de Europese Richtlijn. Op grond van die
laatste kan volgens deze leden geen sprake zijn van sluikreclame als iets
niet misleidend is, terwijl ditzelfde onder de Nederlandse wetgeving tot
sluikreclame leidt en dus verboden is, ook al is het niet misleidend. Zij
vragen of de Minister van mening is dat Nederlandse mediabedrijven
hierdoor in een ongelijk speelveld komen ten opzichte van aanbieders die
vanuit bijvoorbeeld Luxemburg, andere EU-lidstaten of de VS in
36

Kamerstuk 32 827, nr. 126.
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
38
Kamerstuk 32 827, nr. 128.
39
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
37

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

35

Nederland actief zijn en zo ja of hij bereid is om de definities in Nederlandse sluikreclameverbod in lijn te brengen met de EU-richtlijn.
De Mediawet 2008 stelt strikte voorwaarden aan reclame-uitingen, zodat
voor het publiek duidelijk kenbaar is dat het om reclame-uitingen gaat en
het publiek niet misleid wordt. Als een reclame-uiting niet aan de regels
voldoet, dan is er volgens de wet per definitie sprake van misleiding van
het publiek. Het is in die gevallen immers niet duidelijk dát er reclame
gemaakt wordt. De beoordeling of er sprake is van misleiding, zit dus in
de toets of een uiting aan de regels voldoet. Dat is objectief vast te stellen
en biedt zo meer rechtszekerheid dan in het geval per uiting gekeken moet
worden of die in de beleving van het publiek misleidend is. Deze
toepassing is conform de Europese Richtlijn en leidt niet tot een oneerlijk
speelveld ten opzichte van aanbieders uit andere EU-landen. Aanbieders
van buiten de EU blijven geheel buiten dit verhaal. Nederland handelt
conform de Europese regels die gelden voor het EU-gebied.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister duidelijkheid kan
scheppen over de randvoorwaarden waaraan aanvragen voor de
€ 5 miljoen stimuleringsgeld moeten voldoen en of de Minister kan
uitsluiten dat lokale omroepen zal worden gevraagd aanvragen financieel
te co-financieren.
Het doel van de middelen is simpel: meer onderzoeksjournalistiek. Dat
probeer ik op drie manieren te bereiken: meer financiële ruimte maken
voor onderzoeksjournalistieke projecten, het stimuleren van samenwerking en innovatie in de sector en het opleiden van een nieuwe
generatie onderzoeksjournalisten door talentontwikkeling en professionalisering. Ik heb ervoor gekozen de middelen voor journalistieke projecten
en de middelen voor samenwerking en innovatie te laten verdelen door
twee fondsen, het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en het Fonds
Bijzondere Journalistieke Projecten. Deze fondsen beschikken over ruime
ervaring en expertise. Voor de middelen voor talentontwikkeling
(€ 1 mln.) geldt dat ik nog in overleg ben met een aantal partijen om het
best passende instrument te kiezen.
In alle gevallen is het de bedoeling dat het grootste deel van de middelen
neerslaat bij de regionale en lokale onderzoeksjournalistiek, omdat daar
de noodzaak het hoogst is. Dat is dus een belangrijke randvoorwaarde.
Tegelijk laat dit zich maar ten dele sturen, omdat de fondsen afhankelijk
zijn van de aanvragen die zij krijgen. De fondsen doen er zowel in
communicatie als in randvoorwaarden echter alles aan om ervoor te
zorgen dat er zoveel mogelijk goede aanvragen voor regionale en lokale
onderzoeksjournalistiek komen. Ook zijn zij zich bewust van de financiële
positie van lokale omroepen, evenals andere lokale en regionale partijen.
De fondsen zullen hier rekening mee houden in hun regelingen. Voor de
precieze randvoorwaarden per regeling verwijs ik de leden naar de
websites van de fondsen. De regelingen worden opgesteld in afstemming
met de sector zelf, waaronder de NLPO.
Het viel de leden van de CDA-fractie op dat in de Kamerbrief in 2017 van
toenmalig Staatssecretaris Dekker over het onderzoek naar de toekomst
van de onafhankelijke journalistiek in Nederland wordt gesproken over
een bedrijfseconomisch onderzoek naar mogelijke businessmodellen voor
een duurzame nieuwsvoorziening, tegen de achtergrond van de toenemende invloed van wereldwijde platforms (p.5). Zij vragen of de Minister
kan aangeven of dit toekomstgerichte onderzoek per abuis in het geheel
van onderzoeken ontbreekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

36

Het rapport Ontwikkelingen journalistieke infrastructuur 2000–2018,
uitgevoerd door SEO Economisch Onderzoek, geeft een inventarisatie en
analyse van de belangrijkste technologische en organisatorische
veranderingen, waaronder de toenemende invloed van platforms, en de
impact daarvan op de bedrijfsvoering en de verdienmodellen van de
journalistiek. Het rapport laat de breedte zien van de mogelijke verdienmodellen in de journalistiek. Met het rapport wordt uitvoering gegeven
aan de toezegging.40
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van
25 juni 2018 waarin de Minister zijn reactie geeft op de bij hem – per brief
van 5 juni 2018 – ingediende voorstellen van de NPO om de tegenvallende
STER-inkomsten op te vangen. Het vorige debat met de Minister over dit
onderwerp was in november 2017. Derhalve kunnen de aan woord zijnde
leden de datering van zijn brief d.d. 23 februari waar de NPO naar verwijst
niet goed plaatsen. Zeker in het licht van de termijn die sindsdien
verstreken is sinds genoemd debat hadden zij hogere verwachtingen van
dit voorstel als het gaat om een inhoudelijke en cijfermatige onderbouwing van de analyse erachter, duiding van de gevolgen alsook de
mate van detail. Deze leden zouden daarom graag van de Minister
toegelicht zien wat de verschillende stappen zijn geweest die de Minister
in de tussentijd heeft gezet om met de NPO tot een plan te komen. Zij
vragen of de Minister deze leden daarnaast inzicht kan geven in de
argumentatie achter de voorstellen en of hem bekend is welke kijkcijfer- of
doelgroepenonderzoeken of financiële analyses hieraan ten grondslag
liggen.
Als logisch gevolg op mijn mediabegrotingsbrief van 17 november 201741
heb ik bij brief van 23 februari 2018 de NPO gevraagd in overleg met de
Ster en met de omroepen tot een plan van aanpak te komen dat bezuinigingsopties in kaart brengt en voorziet in een integrale en slagvaardige
aanpak van de verdienmogelijkheden met het oog op de voorbereiding
van de mediabegroting voor 2019. Dat plan heb ik 5 juni 2018
ontvangen.42 In de tussenliggende periode is er meermalen met de NPO
gesproken over de urgentie en het belang van een goed plan.
Het plan van de NPO is een plan op hoofdlijnen. Daar liggen geen
kijkcijfer-, doelgroepenonderzoeken of financiële analyses onder. Die zijn
pas aan de orde bij de concrete uitwerking. Ik heb de raad van bestuur van
de NPO uitgenodigd om het plan met mij te bespreken om een beter
beeld te krijgen van de invulling en (financiële) gevolgen van het plan.
De leden van de D66-fractie vragen of het onderzoek «Ben ik (nog) in
beeld?» bij de Minister bekend was.
Het onderzoek is mij bekend sinds de resultaten openbaar zijn geworden.
De leden van de D66-fractie menen dat de kerntaken van de publieke
omroep zoals beschreven in artikel 2.1 van de Mediawet 2008 zijn: nieuws,
informatie, cultuur en educatie en dat alle andere taken daaraan ondergeschikt zijn. Zij vragen of de Minister deze interpretatie deelt. De leden van
de D66-fractie zijn verontrust over de berichten over de programmatische
keuzes om de bezuinigingen in te vullen, waarbij programma’s geraakt
worden die de kerntaak van de publieke omroep vormen. Zij vragen of dat
40

Kamerstuk 32 827, nr. 127.
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 31.
42
Kamerstuk 32 827, nr. 129.
41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

37

ook de reden is dat de Minister aan de NPO heeft gevraagd om hem te
betrekken bij keuzes die de afspraken in de prestatie-overeenkomst
kunnen raken. Door het ontbreken van duidelijke berichten missen de
leden van de D66-fractie een totaalbeeld van de beoogde bezuinigingen,
waarbij bijvoorbeeld verschillende scenario’s zijn uitgewerkt. Deze leden
vragen of de Minister een toelichting kan geven, horen graag ook hoe hij
de planning van gesprekken met de NPO en informatievoorziening aan de
Kamer voor zich ziet en ontvangen graag een reactie van hem op het
voorstel van het College van Omroepen dat zij mochten ontvangen
Inderdaad volgt uit artikel 2.1 van de Mediawet 2008 dat de wettelijke
opdracht voor de publieke omroep in de kern gaat over informatie, cultuur
en educatie. Ik onderken de zorg over bepaalde programma’s en programmagenres. Ik heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd om het
plan met mij te bespreken om een beter beeld te krijgen van de invulling
en (financiële) gevolgen van het plan. Het is – conform haar wettelijke
taak – aan de NPO om de programmatische keuzes te maken. Er zijn door
de NPO nog geen definitieve besluiten genomen, dus ik kan nu niet
speculeren en uitspraken doen over welke programma’s en programmagenres mogelijk geraakt worden. Welke keuzes de NPO ook maakt, deze
zullen uitlegbaar moeten zijn in het licht van de wettelijke opdracht van de
publieke omroep. Ik kan daar met de NPO over spreken, maar gelet op de
onafhankelijkheid van de publieke omroep zijn mijn beïnvloedingsmogelijkheden begrensd. Ik zal uw Kamer in mijn mediabegrotingsbrief voor
2019 informeren over de resultaten.
Ik beschouw het voorstel van het College van Omroepen als een aanbod
om in gezamenlijk overleg te onderzoeken hoe de maatschappelijke
relevantie van de landelijke publieke omroep kan worden geborgd en
relatieve rust te creëren om gedurende de resterende erkenningsperiode
gezamenlijk na te denken over de bekostiging van de landelijke publieke
omroep op de lange termijn. Ik waardeer dit aanbod en zal het College
van Omroepen uitnodigen om hun ideeën hierover te bespreken. Ik zal
hierbij ook de NPO en de Ster betrekken, omdat het College van
Omroepen in zijn brief ook verwijst naar de rol van de NPO en de Ster. Ik
zal uw Kamer informeren over de uitkomsten hiervan in mijn mediabegrotingsbrief voor 2019.
De leden van de D66-fractie vragen bij welke omroepen de reserves zitten.
Deze leden vragen voorts of in het voorstel de verschillende omroepen
allen evenveel afdragen, of dat deze aangesproken worden met een
bepaalde verdeelsleutel in het achterhoofd of dat juist bij omroepen die
een grotere reserve hebben opgebouwd meer van deze reserve wordt
aangesproken. Daarnaast zijn deze leden benieuwd of vrijelijk kan worden
beschikt over deze reserves of dat hier bepaalde (wettelijke?)
voorwaarden aan verbonden zijn.
Ten aanzien van de reserves van omroepen kan onderscheid worden
gemaakt in algemene reserves en mediareserves. Algemene reserves
staan ter beschikking van de betreffende omroep en dienen voor het
opvangen van bedrijfsvoeringsrisico’s. De mediareserves zijn gevormd uit
de gelden die bestemd zijn voor de programmering. De mediareserves
bestaan uit reserves media-aanbod en overgedragen reserves mediaaanbod. De reserves media-aanbod betreffen dat deel van de reserves dat
in enig jaar blijft binnen het voor de desbetreffende omroepen geldende
maximum voor reserves. De geldende maxima zijn vastgesteld door de
raad van bestuur van de NPO. De overgedragen reserves media-aanbod
betreft het deel dat boven dat maximum uitkomt en aan de raad van
bestuur moet worden overgedragen. De overgedragen reserves mediaaanbod staan als verplichting op de balans van de omroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

38

Alle omroepen beschikten volgens hun jaarrekeningen ultimo 2017 over
algemene reserves en reserves media-aanbod. AVROTROS, KRO-NCRV,
VPRO en Human beschikten ultimo 2017 ook over overgedragen reserves
media-aanbod.
Op grond van artikel 2.176 Mediawet 2008 ga ik ervan uit dat de mediareserves volgend jaar zoveel mogelijk worden ingezet voor de bekostiging
van programmering. Ik heb uw Kamer in mijn brief van 25 juni 2018
geïnformeerd dat ik in dit verband bereid ben om ontheffing van deze
verplichting te verlenen voor zover aantoonbaar is dat reserves niet tijdig
liquide gemaakt kunnen worden.43 Ten aanzien van het gedeelte van de
reserves waarvoor ik geen ontheffing verleen, geldt de wettelijke
verplichting dat die volgend jaar moet worden ingezet voor de bekostiging van programmering. De gereserveerde gelden zijn bestemd voor de
verzorging van media-aanbod en worden tezamen met de reguliere
middelen voor de verzorging van media-aanbod ingezet volgens de
coördinatieregels die de NPO daarvoor heeft vastgesteld. Dat betekent dat
ook de gereserveerde gelden via de geld-op-schema systematiek ingezet
worden voor de totale programmering.
De leden van de D66-fractie zijn voorts van mening dat het aanspreken
van reserves per definitie slechts een tijdelijke maatregel kan zijn en
vragen zich af hoe de Minister de verhouding tot een toekomstbestendigere oplossing ziet.
De inzet van reserves is ook in mijn visie geen structurele financiële
oplossing. De omroepen beschikken echter over reserves en ik vind dat
die ingezet moeten worden om in 2019 en 2020 de impact van een
budgetverlaging met ingang van 2019 op te vangen. Dit sluit aan op de
functie van reserves.
Met het oog op een toekomstbestendige oplossing heb ik de NPO
gevraagd om een plan op te stellen. Ik heb de raad van bestuur van de
NPO uitgenodigd om het plan met mij te bespreken om een beter beeld te
krijgen van de invulling en (financiële) gevolgen van het plan. Zoals
gezegd ga ik de komende tijd tot aan de nieuwe erkenningsperiode
benutten om te werken aan een visie op de publieke omroep voor de
langere termijn met als doel om een sterke pluriforme publieke omroep te
behouden met een kwalitatief, pluriform, inclusief media-aanbod.44
Ten aanzien van de extra STER-inkomsten horen de leden van de
D66-fractie graag precies op welk nieuw beleid gedoeld wordt.
De NPO heeft op 28 november 2017 zijn beleid voor Ster-reclame op
internet aangepast. Dit beleid heeft de raad van bestuur vastgelegd in een
regeling op grond van artikel 2.10, tweede lid, onderdeel c, van de
Mediawet 2008. Deze regeling is op grond van artikel 2.60, eerste lid, van
de Mediawet 2008 bindend voor de omroepen en fungeert als set van
beleidsregels waaraan de Ster zich dient te houden. De aanpassing heeft
geresulteerd in een verruiming van de mogelijkheden voor de Ster om
reclame te exploiteren op websites en apps van de NPO en de omroepen.
De leden van de D66-fractie zijn ook benieuwd welke financiële gevolgen
van het afschaffen van het stelsel van «sur commission» gehad heeft.

43
44

Kamerstuk 32 827, nr. 129.
Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

39

De Ster ervaart dat een aantal adverteerders momenteel minder of geen
reclameruimte inkoopt via mediabureaus. EY heeft bij de raming van de
verwachte Ster-inkomsten voor dit jaar rekening gehouden met dit effect.
Aan de andere kant is er een toename van bestedingen van kleinere
adverteerders. Pas na afloop van het kalenderjaar kunnen financiële
effecten worden vastgesteld. Of die effecten toegerekend kunnen worden
aan het afschaffen van de sur commission kan zonder nader onderzoek
naar de motieven van adverteerders niet worden vastgesteld.
De leden van de D66-fractie merken op dat in het plan niets terug te lezen
is over de stand van zaken met betrekking tot de onderhandelingen met
de kabelmaatschappijen en dat de ambtsvoorganger van de Minister in
het verleden wel geopperd heeft dat de NPO scherper zou kunnen
onderhandelen en op die manier meer inkomsten zou kunnen genereren.
Zij vragen of dat naar de opvatting van de Minister nog steeds het geval
is.
EY heeft vorig jaar in opdracht van mijn ambtsvoorganger onderzocht in
hoeverre de inkomsten van de landelijke publieke omroep kunnen worden
vergroot. EY heeft hierbij ook gekeken naar de vergoeding die de NPO
ontvangt van distributeurs. EY is hierbij tot de conclusie gekomen dat er
vanuit economische invalshoek ruimte is om de distributie-inkomsten
significant te vergroten. Details hierover kan ik niet met uw Kamer delen,
omdat die de onderhandelingspositie van de NPO ten aanzien van de
distributeurs kan schaden.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd wat de verwachte opbrengsten
zijn van de samenwerking met Netflix, KPN en Videoland, zoals in recente
Kamervragen van het lid Van der Molen ook genoemd.
Het gaat hier om exploitatie van rechten door middel van licentieverlening
voor bepaalde tijd aan genoemde video-on-demand-diensten. Exploitatie
van rechten is als mogelijke optie genoemd in het kader van het vergroten
van de eigen inkomsten van de publieke omroep, zowel in het
BCG-onderzoek van 2013 als het recente onderzoek van EY van
17 november 2017.45 Volgens de NPO is er vooralsnog geen reden om de
schatting van EY voor wat betreft de opbrengsten uit verkoop van content
(€ 0,2 mln.–€ 1,7 mln.) aan te passen.
De leden van de D66-fractie vragen of nog andere opties worden
overwogen voor extra inkomsten of dat zij uit de brieven van de Minister
en NPO mogen concluderen dat deze opties de afgelopen maanden zijn
overwogen maar afgevallen. Deze leden ontvangen in dat geval meer
inzicht in die afweging.
EY heeft vorig jaar in opdracht van mijn ambtsvoorganger onderzocht in
hoeverre de inkomsten van de landelijke publieke omroep kunnen worden
vergroot, inclusief het vergroten van de Ster-inkomsten door wijziging van
het reclamebeleid van de NPO. Ik heb uw Kamer hierover geïnformeerd in
mijn mediabegrotingsbrief van 17 november 2017.46 Het plan van de NPO
van 5 juni 2018 gaat niet concreet in op de opties die EY heeft becijferd,
met uitzondering van de verwachting dat de online reclame-inkomsten
met ingang van 2019 met circa € 5.5 mln. kunnen worden vergroot. Ik wil
graag een beter beeld krijgen van de wijze waarop de NPO naar de opties
kijkt die EY heeft geïdentificeerd. Ik heb de raad van bestuur van de NPO
45

Onderzoek naar mogelijkheden voor verhogen inkomsten van de Landelijke Publieke Omroep
– Boston Consulting Group, 2013; Onderzoek Inkomstenopties 2017–2022 Landelijke Publieke
Omroep (LPO), Ernst&Young, 17 november 2017.
46
Kamerstuk 34 775 VII, nr. 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

40

in mijn brief van 25 juni 2018 geïnformeerd dat ik dit onderwerp graag wil
bespreken.47
De leden van de D66-fractie vragen hoe de Minister het traject, en
specifiek zijn rol daarin, ziet in de discussie over de volgende concessieperioden. Idealiter immers passen volgens deze leden de maatregelen die
als gevolg van de tegenvallende STER-inkomsten worden genomen bij die
lange termijn. Zij vragen of de Minister bijvoorbeeld bereid is een
hoofdlijnennotitie hierover met de Kamer te delen, zodat hier tijdig het
debat over gevoerd kan worden.
Hier ben ik toe bereid. Ik ga de komende tijd tot aan de nieuwe erkenningsperiode benutten om te werken aan een visie op de publieke omroep
voor de langere termijn met als doel om een sterke pluriforme publieke
omroep te behouden met een kwalitatief, pluriform, inclusief mediaaanbod.
De leden van de D66-fractie willen de aandacht van de Minister vragen
voor het onderzoek dat de WRR48 onlangs heeft gedaan naar de actualiteitswaarde van hun advies Focus op functies uit 2005 en vragen of de
Minister bereid is om de WRR te verzoeken om een actuele policy brief te
schrijven op basis van dat advies.
Het rapport Focus op functies is een mooi advies, dat naar mijn inzicht
nog steeds bruikbaar is in deze tijd, ondanks de veranderingen in de
mediasector. Uiteraard moet het beleid meebewegen met de technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. Daarom ben ik met de
partijen uit de mediasector in gesprek over de toekomst. Ik sluit niet uit
dat op termijn nieuw onderzoek of een nieuw advies daar een vervolgstap
in zou kunnen zijn.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het van grote toegevoegde waarde zou zijn om in te zetten op één hoogwaardig platform
voor de Nederlandse content, om de concurrentie op de on demand-markt
het hoofd te kunnen bieden. Volgens hen kan het platform NLZiet hierin
een veelbelovend platform zijn. Zij merken op dat de Minister in zijn brief
over dat onderwerp schrijft dat hij met partijen uit de sector in gesprek
gaat om een bredere en meer integrale visie op de toekomst van de
mediasector te formuleren. Zij vinden dit een erg goed initiatief,
aangezien er een behoorlijk aantal samenhangende vraagstukken ligt.
Wanneer de Minister tijdens deze gesprekken met de publieke en
commerciële omroepen aan tafel zit, is de Minister dan bereid om te
bekijken of deze omroepen zich willen inzetten om hun krachten te
bundelen en één overkoepelend platform te ondersteunen zo vragen de
leden van de D66-fractie.
Ik verwacht inderdaad dat dit onderwerp ter tafel zal komen, maar hoop
vooral ook dat de sector hier zelf het gesprek over zal voeren.
De leden van de D66-fractie vragen voorts wat de verdere inzet zal zijn van
de Minister in deze gesprekken over de toekomst van de mediasector, wat
het doel en het tijdpad is dat hij voor ogen heeft en op welke momenten
de Minister voornemens is de Kamer hierover te informeren. Is het zijn
bedoeling tot een soort media-akkoord te komen en hoe gaat hij zorgen
dat er daadwerkelijk resultaten uit deze gesprekken komen, zo vragen zij.

47
48

Kamerstuk 32 827, nr. 129.
WRR: Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

41

Ik ben inmiddels gesprekken gestart met een breed scala aan partijen in
de mediasector over een strategische agenda voor de toekomst voor de
media in Nederland.49 Daarin zullen de vragen van de partijen zelf leidend
zijn. Wat mij betreft is de inzet van de gesprekken om er voor te zorgen
dat de Nederlandse samenleving over tien jaar nog steeds beschikking
heeft over mooie Nederlandse journalistieke en audiovisuele producties,
die gemaakt en aangeboden worden door een gezonde mediasector.
Ik wil dit gesprek met nadruk samen met de sector voeren. Mochten de
gesprekken leiden tot een proces met een duidelijk tijdpad, dan zal ik uw
Kamer hierover informeren. Ik verwacht dat dit in het najaar zal gebeuren.
Ik wil niet te veel op de gesprekken vooruit lopen. Het zou mooi zijn als de
partijen samen komen tot een plan voor het toekomstbestending maken
van de Nederlandse mediasector. Vooralsnog ga ik er vanuit dat er
voldoende te bespreken is en dat alle partijen intrinsiek gemotiveerd zijn
om resultaten te bereiken.
De leden van de D66-fractie hebben verheugd kennisgenomen van de
extra middelen die besteed zullen worden ter ondersteuning van
onderzoeksjournalistiek. Zij achten deze vorm van journalistiek bij uitstek
onmisbaar in onze democratie. Deze leden wijzen desalniettemin op het
onverminderd verruwende klimaat voor journalisten, de toename in
aantal en ernst van bedreigingen, de inzet van juridische middelen om
journalisten het werk te bemoeilijken alsmede de hoge mate van
flexibilisering in de sector waardoor journalisten minder aanspraak maken
op beschermende maatregelen van hun werkgever. Deze leden zijn
daarom benieuwd of het mogelijk is om een deel van de extra middelen
beschikbaar te stellen voor het bevorderen van de persvrijheid in deze zin.
In mijn brief van 22 juni 2018 schrijf ik dat ik de toenemende bedreiging
van journalisten geen goede ontwikkeling vind en dat ik onderzoek of het
nodig is financiering vrij te maken om deze ontwikkeling tegen te gaan.50
Ik ben hierover in gesprek met de Nederlandse Vereniging voor Journalisten en het Persvrijheidsfonds, ook naar aanleiding van het akkoord in de
«Stuurgroep Agressie en geweld tegen journalisten» (NVJ, GvH, OM en
Politie). Ik wacht een voorstel van hun kant af. Voor de inzet van juridische
middelen om het werk van journalisten te bemoeilijken geldt dat ik heb
toegezegd de aard en omvang van dit probleem nader te onderzoeken.51
Indien dat onderzoek aanleiding geeft voor maatregelen, zal ik dat kenbaar
maken aan de Minister van Justitie en Veiligheid.
Freelancejournalisten, zowel schrijvende journalisten als beeldjournalisten, hebben in dit alles een bijzondere positie. Alle journalisten hebben
natuurlijk hetzelfde recht op bescherming tegen geweld, maar hebben
geen institutionele of organisatorische basis (zoals van een groot
medium) achter zich wanneer zij te maken hebben met bedreigingen. Het
is voor een freelance journalist ook lastiger dan voor een werknemer in
dienst om zich goed te informeren over zijn rechten en mogelijkheden.
Het Persvrijheidsfonds onderzoekt of een juridisch loket, waar (freelance)
journalisten terecht kunnen met vragen en voor juridische bijstand, in dit
geval een oplossing biedt.
De leden van de D66-fractie vinden het ook op lokaal niveau essentieel dat
journalisten hun controlerende functie naar behoren uit kunnen voeren en
dat zeker met de toename van de verantwoordelijkheden van de lokale
49

Kamerstuk 32 827, nr. 125.
Kamerstuk 32 827, nr. 126.
51
Kamerstuk 28 684, nr. 524.
50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

42

besturen het meer dan ooit belangrijk is dat een professionele en
slagvaardige journalistieke verslaggeving plaats kan vinden. Daarom
delen deze leden de mening van de Minister dat het onwenselijk is dat een
deel van de gemeenten een bedrag lager dan het richtsnoerbedrag
daadwerkelijk uitgeeft aan lokale omroepen. Zij vragen zich echter wel af
of er in dit stelsel niet sprake is van een fundamentelere weeffout nu de
gemeentebesturen via de financiering en de licentie-voordracht invloed
hebben op wie hen controleert. Wat is de visie van de Minister hierop en
is de Minister bereid om te onderzoeken wat de voor- en nadelen zijn van
het instellen van een landelijke regeling en hierover de Kamer te
informeren zo vragen zij.
Onafhankelijkheid is een belangrijke publieke waarde van het publieke
mediabestel. Zowel op landelijk, regionaal als lokaal niveau. Die onafhankelijkheid is, naast de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting,
nadrukkelijk vastgelegd in de Mediawet 2008 als onderdeel van de
publieke taakopdracht en de eigen verantwoordelijkheid van publieke
omroepen voor vorm en inhoud van hun media-aanbod.52 Daarom regelt
de Mediawet 2008 dat gemeenten bij de bekostiging van lokale omroepen
geen voorwaarden mogen stellen die ingrijpen in de redactionele vrijheid
van de media-instelling.53
Uit het eerder genoemde onderzoek van het Commissariaat blijkt dat
gemeenten de redactionele en journalistieke onafhankelijkheid van lokale
omroepen respecteren.54 Er worden niet of nauwelijks voorschriften
verbonden aan de bekostiging die in strijd zijn met de Mediawet 2008. Ik
zie dan ook geen reden om de bekostigingsverantwoordelijkheid van
gemeentes voor lokale publieke omroepen ergens anders te beleggen. De
onafhankelijkheid van lokale publieke omroepen ten opzichte van
overheidsinvloeden is in de Mediawet voldoende gewaarborgd.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister bereid is om met de
verschillende streekomroepen in gesprek te gaan, om te kijken welke
juridische, financiële en organisatorische barrières de streekomroepen
tegenkomen en te onderzoeken of het mogelijk dan wel wenselijk is om
deze barrières weg te nemen en hierover de Kamer te informeren. Is de
Minister daarnaast bereid om een uitgebreidere visie te schrijven over de
positie van de overheid in de ondersteuning en begeleiding van de
vorming van streekomroepen zo vragen deze leden.
De afgelopen maanden sprak ik met meerdere regionale en lokale
publieke omroepen (waaronder streekomroepen) en private mediainstellingen. Die gespreken leverden nuttige informatie en ervaringen op.
Mede op basis hiervan ga ik samen met de Minister van BZK55 gesprekken
voeren met de NLPO, VNG en lokale omroepen en streekomroepen. Een
belangrijk onderwerp van deze gesprekken is de vorming van streekomroepen en de vraag in hoeverre dit versterkt kan worden. Ik informeer uw
Kamer vóór het mediabegrotingsdebat aan het einde van dit jaar over de
uitkomst van deze gesprekken. Ik zal in deze brief tevens ingaan op de
positie van de rijksoverheid bij de vorming van streekomroepen.

52

Mediawet 2008, artikelen 2.1, tweede lid, onderdeel d, en 2.88, eerste lid.
Mediawet 2008, artikel 2.170b, vierde lid.
54
https://www.cvdm.nl/wp-content/uploads/2016/09/Evaluatie-Bekostiging-Lokale-Omroepen.pdf.
55
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
53

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

43

Daarnaast is volgens de leden van de D66-fractie de financiële basis van
verscheidene reeds gevormde streekomroepen wankel en is de nood voor
een aantal zelfs zeer acuut. Welke mogelijkheden ziet de Minister om hier
iets aan te doen en is hij bereid de nieuwe invulling van de frictiekostenregeling voor regionale omroepen daarbij te betrekken zo vragen deze
leden.
De financiële situatie van enkele streekomroepen is inderdaad zorgelijk.
Dat betreur ik, ook omdat ik de inspanningen van lokale omroepen om de
transitie naar streekomroep te maken ten zeerste waardeer. Ik acht het van
belang te benadrukken dat op grond van de Mediawet gemeentes
verantwoordelijk zijn voor de bekostiging van lokale publieke omroepen.
De keuze voor de hoogte van het bedrag waarmee gemeenten de lokale
(streek)omroep bekostigen is aan de desbetreffende gemeenten.
Niettemin is goede publieke informatievoorziening op lokaal- en regionaal
niveau een zaak waar dit kabinet ook zelf aan wil werken. Daarom zorg ik
ervoor dat de structureel beschikbare € 5 mln. voor onderzoeksjournalistiek in 2018 voor een belangrijk deel ten goede komt aan onderzoeksjournalistiek op regionaal en lokaal niveau.56 Verder stel ik jaarlijks geld
beschikbaar voor de uitvoering van de activiteiten van de NLPO. In 2018 is
dit ruim € 1.5 mln. En zoals gezegd ga ik samen met de Minister van
BZK57 in gesprek met de NLPO en de verantwoordelijke VNG-commissie.
Tot slot biedt mijn voorstel voor een alternatieve bekostigingswijze voor
de projecten van de RPO binnen de zogenoemde «frictiekostenregeling B»
ruimte om samenwerkingsprojecten tussen regionale en lokale publieke
omroepen (onder coördinatie van de RPO) te bekostigen.58
De leden van de D66-fractie vragen wat de inzet zal zijn van de Minister in
de gesprekken die hij gaat voeren met de streekomroepen.
Ik ga samen met de Minister van BZK59 gesprekken voeren met onder
andere de VNG, NLPO en streekomroepen. De gezamenlijke inzet bij deze
gesprekken is de vorming van streekomroepen en het bespreken in
hoeverre deze beweging versterkt kan worden. Ik verwijs hierbij ook naar
de Kamerbrief van 5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie
van de Minister van BZK.60
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie zouden graag met de Minister in
gesprek willen over de vraag hoe hij in bredere zin de toekomst ziet van
het publieke mediabestel c.q. de NPO en vragen of hij deze visie op papier
kan zetten ten behoeve van het later te houden algemeen overleg en of hij
onderstaande vragen hierin wil meenemen. Deze leden staan voor een
sterke publieke omroep. Goed functionerende media zijn van groot belang
voor een open democratische samenleving en de publieke omroep is
daarin onmisbaar. Zij vragen hoe de Minister dit ziet, hoe zich deze visie
verhoudt tot de toekomstige bezuinigingen bij de NPO en of de NPO nog
kan voldoen aan de verwachtingen en taken met het huidige budget.

56

Kamerstuk 32 827, nr. 126.
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
58
Kamerstuk 32 827, nr. 128.
59
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
60
Kamerstuk 34 775 VII, nr. 69.
57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

44

Ik deel de visie dat goed functionerende media van belang zijn voor een
open democratische samenleving. De publieke omroep kan hierin een
belangrijke rol spelen. De invulling van deze rol is afhankelijk van de
financiële middelen die hiervoor beschikbaar zijn. Wanneer de dalende
Ster-inkomsten op de lineaire televisie- en radiokanalen van de landelijke
publieke omroep niet kunnen worden opgevangen door extra online
reclame-inkomsten en/of andere inkomsten, zoals de vergoeding van
distributeurs, zal een verlaging van het budget van de landelijke publieke
omroep het gevolg zijn. Dit noopt de landelijke publieke omroep om
scherpe keuzes te maken om zijn maatschappelijke relevantie te
behouden.
Over de vraag of de NPO nog kan voldoen aan de verwachtingen en taken
met het huidige budget kan ik nog geen conclusie trekken. Dit is afhankelijk van de keuzes die de NPO maakt. Het plan dat de raad van bestuur
van de NPO op 5 juni 2018 met mij heeft gedeeld, beschrijft deze keuzes
op hoofdlijnen.61 Ik heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd om
het plan met mij te bespreken om een beter beeld te krijgen van de
invulling en (financiële) gevolgen van het plan. Het is echter – conform
haar wettelijke taak – aan de NPO om de programmatische keuzes te
maken. Welke keuzes de NPO ook maakt, deze zullen uitlegbaar moeten
zijn in het licht van de wettelijke opdracht van de publieke omroep. Gelet
op de onafhankelijkheid van de publieke omroep zijn mijn beïnvloedingsmogelijkheden daarbij begrensd.
Ik ga de komende tijd tot aan de nieuwe erkenningsperiode benutten om
te werken aan een visie op de publieke omroep voor de langere termijn,
met als doel om een sterke pluriforme publieke omroep te behouden met
een kwalitatief, pluriform, inclusief media-aanbod.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de dalende reclameinkomsten zich niet tot één jaar beperken maar een trend zijn van
meerdere jaren en menen dat er daarom structureel naar oplossingen
moet worden gekeken. Zij vragen hoe de Minister dit ziet, of het huidige
stelsel volgens hem nog houdbaar is of dat hij andere plannen heeft en of
hij wil kijken naar de lange termijn, dus ook na 2020.
De situatie van de mediabegroting als het gaat om de dalende
Ster-inkomsten lijkt een structurele trend die inderdaad om structurele
oplossingen vraagt. Met het oog op een toekomstbestendige oplossing
heb ik de NPO gevraagd om een plan op te stellen. Ik heb de raad van
bestuur van de NPO uitgenodigd om het plan met mij te bespreken om
een beter beeld te krijgen van de invulling en (financiële) gevolgen van
het plan. Zoals gezegd ga ik met het oog op de lange termijn de komende
tijd tot aan de nieuwe erkenningsperiode benutten om te werken aan een
visie op de publieke omroep voor de langere termijn met als doel om een
sterke pluriforme publieke omroep te behouden met een kwalitatief,
pluriform, inclusief media-aanbod.
De leden van de GroenLinks-fractie zien een reclame-paradox nu de NPO
de dalende inkomsten vooral wil opvangen door bezuinigingen in de
genres cultuur en informatie (NPO2-programmering) en juist de programmering van populair amusement op NPO1 ontzien. Volgens deze leden
lijken (afnemende) reclame inkomsten bepalend te zijn voor programmatische keuzes tussen genres en vragen hoe de Minister hier tegenaan kijkt
in het kader van de publieke mediaopdracht die juist cultuur, informatie en
educatie voorop zet.

61

Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

45

Terecht merken de leden van de GroenLinks-fractie op dat de mediaopdracht voor de publieke omroep in de kern gaat over informatie, cultuur
en educatie. Ik onderken de zorg over bepaalde programma’s en programmagenres. Ik heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd om het
plan met mij te bespreken om een beter beeld te krijgen van de invulling
en (financiële) gevolgen van het plan. Het is – conform haar wettelijke
taak – aan de NPO om de programmatische keuzes te maken. Er zijn door
de NPO nog geen definitieve besluiten genomen, dus ik kan nu niet
speculeren en uitspraken doen over welke programma’s en programmagenres mogelijk geraakt worden. Welke keuzes de NPO ook maakt, deze
zullen uitlegbaar moeten zijn in het licht van de wettelijke opdracht van de
publieke omroep. Gelet op de onafhankelijkheid van de publieke omroep
zijn mijn beïnvloedingsmogelijkheden begrensd.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn dan ook benieuwd naar de
mogelijkheden om de publieke omroep reclamevrij of reclame-arm te
maken om de hierboven gesignaleerde reclame-paradox te doorbreken.
De noodzaak voor reclame wordt volgens deze leden steeds minder als de
reclame-inkomsten almaar dalen en vragen of de Minister bij het komen
tot structurele oplossingen voor de dalende reclame-inkomsten ook dit
scenario nader kan uitwerken. Deze leden vragen voorts of de Minister
bereid is om een scenario te maken waarin er geen reclame is rondom
kinderprogramma’s.
Een geheel of gedeeltelijk reclamevrije publieke omroep kan een
mogelijkheid zijn om de media-begroting en daarmee de financiering van
de publieke omroep minder afhankelijk te maken van reclame-inkomsten.
Ik zal dergelijke scenario’s meenemen in het kader van de te ontwikkelen
langetermijnvisie op de publieke omroep.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Minister voor 2019 en
2020 nieuwe tegenvallers van de STER-inkomsten niet wil verrekenen met
het budget voor de landelijke publieke omroep. Zij vragen of de Minister
deze middelen binnen de OCW-begroting wil vinden en of het bijvoorbeeld ten koste kan gaan van het onderwijsbudget.
Ik heb uw Kamer in mijn brief van 25 juni 2018 geïnformeerd dat ik de
intentie heb om gedurende de resterende erkenningsperiode (2019–2020)
nieuwe tegenvallers van de Ster-inkomsten niet te verrekenen met het
budget voor de landelijke publieke omroep.62 Ik heb uw Kamer in dit
verband geïnformeerd dat ik eventuele nieuwe tegenvallers moet
opvangen binnen de mediabegroting door andere uitgaven te verlagen
en/of door af te zien van geplande toekomstige uitgaven uit de Algemene
Mediareserve. Ik ben dus niet van plan om eventuele nieuwe tegenvallers
op te vangen vanuit het onderwijsbudget.
De leden van de GroenLinks-fractie stellen enkele vragen naar aanleiding
van het plan van Paul Römer. Deze leden vragen hoe de Minister de
consequenties daarvan voor de baanzekerheid van omroepmedewerkers,
arbeidsmarktpositie van makers, onafhankelijke producenten en het effect
voor de besparingen beoordeelt. Zij vragen of de Minister bereid is de
gevolgen van het voorstel van Römer onafhankelijk te laten onderzoeken
en daarbij ook te kijken naar mogelijke uitwerking of alternatieven.
Ik heb kennis genomen van de ideeën van de heer Römer en waardeer zijn
bijdrage aan het debat over hoe een toekomstbestendige publieke
omroep er uit zou kunnen zien. Het is een van de vele mogelijke alternatieven die nadere beschouwing en eventueel nadere uitwerking behoeven.
62

Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

46

Daarom kan ik nu geen antwoord geven op de vragen van de GroenLinksfractie naar de wenselijkheid, haalbaarheid en consequenties. Ik zal de
visie van Römer betrekken bij het opstellen van mijn eerder genoemde
langetermijnvisie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen tevens wat de visie van de
Minister is op online-activiteiten en of hij van mening is dat online
activiteiten vrij van reclame moeten zijn.
Het is de wettelijke taak van de landelijke publieke omroep om mediaaanbod aan te bieden dat tot doel heeft een breed en divers publiek te
voorzien van informatie, cultuur en educatie. De publieke omroep moet
het publiek kunnen bereiken via alle geschikte en beschikbare verspreidingstechnieken die aansluiten bij het mediagebruik van het publiek en
heeft daarin ook een wettelijke innoverende taak. Dus ook via het internet
en alle andere mogelijke vormen van online en mobiele diensten. Het is
aan de NPO zelf om daar een strategie in te kiezen.
Een geheel of gedeeltelijk reclamevrije publieke omroep kan een
mogelijkheid zijn om de media-begroting en daarmee de financiering van
de publieke omroep minder afhankelijk te maken van onzekere reclameinkomsten. Ik zal dergelijke scenario’s meenemen in de nog op te stellen
langetermijnvisie op de publieke omroep.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister kan reageren op
het rapport Ben ik (nog) in beeld van NSOB en hoe hij de conclusies
beoordeelt.
Ik vind het niet aan mij om daar een oordeel over te geven. Via de
prestatieovereenkomst maak ik afspraken met de NPO over de koers van
de NPO. Zoals eerder aangegeven heb ik daarnaast aan de NPO gevraagd
om de plannen voor de budgetverlaging met mij te bespreken.63
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat de Wet Normering
Topinkomens ook van kracht zou moeten zijn bij de publieke omroep. Zij
horen graag van de Minister hoe hij dat ziet. en of hij bereid is om
afspraken te maken over het normeren van topsalarissen. De leden
constateren dat de motie van de leden Kwint, Westerveld, Van den Hul
over bij de publieke omroep niet meer verdienen dan een Minister64 bij
het wetgevingsoverleg niet is aangenomen. Deze motie vraagt om de
uitzonderingsmogelijkheid voor personeel dat via een productiemaatschappij kan worden ingehuurd, waardoor er vele malen meer kan
worden verdiend dan de WNT-norm, af te schaffen. Zij vragen hoe de
Minister dit ziet in het licht van de bezuinigingsopdracht van de publieke
omroep en of hij vindt dat het uit te leggen is dat een omroep moet
bezuinigen op goedlopende programma’s en een enkeling een flink
topsalaris verdient.
Het kabinet staat voor een sober beloningsbeleid voor topfunctionarissen
in de (semi)publieke sector. Geld voor publieke voorzieningen moet niet
besteed worden aan bovenmatige beloningen. De Wet normering
topinkomens (WNT) maximeert daarom de bezoldiging van topfunctionarissen, ook bij de publieke omroep. De WNT zorgt daarnaast voor
transparantie over de bezoldiging van zowel topfunctionarissen als
niet-topfunctionarissen, zoals presentatoren.

63
64

Kamerstuk 32 827, nr. 129.
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 42.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

47

De regelgeving over beloningsbeleid bij de publieke omroep gaat verder
dan de WNT. Op grond van de Mediawet 2008 is namelijk ook de
bezoldiging van presentatoren gemaximeerd. Dit is uitgewerkt in het
Beloningskader Presentatoren in de Publieke Omroep (BPPO). Bij brief van
12 oktober 2017 bent u geïnformeerd over het aangescherpte BPPO.65
Daarmee werd de berekeningssystematiek van de WNT ook van
toepassing verklaard op presentatoren bij de publieke omroep en worden
vanaf juni 2017 geen uitzonderingen meer toegestaan om overeenkomsten te sluiten tot bezoldiging boven het WNT-maximum. Het BPPO
bepaalt dat naast de arbeidsovereenkomst ook opdrachtovereenkomsten
onder de regeling vallen. Daarnaast wordt de omroepen dringend
gevraagd om ook bij productieovereenkomsten zo veel mogelijk in lijn
met het BPPO te handelen.
Tabel: Functionarissen bij de landelijke publieke omroep boven het WNT-maximum
Topfunctionarissen

Niet-topfunctionarissen

2015

25

23

2016

16

191

2017

15

18

1

In de brief van 12 oktober 2017 (Kamerstuk 32 827, nr. 121) is over 2016 het aantal van 14
vermeld (i.p.v. 19), doordat in het overzicht vijf presentatoren van KRONCRV abusievelijk niet zijn
opgenomen.

Door de WNT en het BPPO zal de daling – zoals in bovenstaande tabel te
zien – de komende jaren verder doorzetten. Het is aan de NPO en
omroepen, gegeven de beschikbare middelen, invulling te geven aan de
programmering en de hoogte van de bezoldiging van de medewerkers.
Hiervoor geldt de omroep-cao. In een enkel geval kan daar bovenop, op
grond van de systematiek van het BPPO, een markttoeslag worden
toegekend, waarmee het WNT-maximum echter niet mag worden
overschreden.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat lokale media steeds
meer onder druk staan, terwijl met de decentralisaties gemeenten steeds
meer belangrijke taken krijgen. Voor goede controle op de lokale politiek
is juist deze vorm van media van belang. Lokale omroepen moeten een
belangrijk onderdeel vormen van deze lokale media. Echter, zij constateren dat veel lokale omroepen niet meer dan € 50.000 per jaar ontvangen
en vragen of de Minister het met deze leden eens is dat met een dergelijke
bijdrage het lastig is om een professionele omroep te runnen.
Volgens de Mediawet moet bekostiging door de gemeente op zodanige
wijze geschieden dat op lokaal niveau in een lokaal toereikend mediaaanbod (hierna: LTMA) kan worden voorzien.67 Welk bekostigingsbedrag
er nodig is om in dat niveau te voorzien verschilt van geval tot geval.
Publieke omroepen dienen in hun bekostigingsaanvraag adequaat te
onderbouwen welke gemeentelijke bijdrage nodig is om in LTMA te
voorzien. Indien het gemeentebestuur besluit om een lagere bijdrage toe
te kennen, dan is het van belang dat de gemeente kan onderbouwen dat
dit bedrag afdoende is voor het verzorgen van LTMA.

65
67

Kamerstuk 32 827, nr. 121.
Mediawet 2008, artikel 2.170b, tweede lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

48

De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister kan aangeven of
hij mogelijkheden ziet om de vorming van streekomroepen met een
breder draagvlak en meer armslag verder te stimuleren. Welke visie heeft
de Minister hierover, zo vragen deze leden.
Ik sta achter de beweging die door de NLPO is ingezet om door middel
van fusies en samenwerkingsverbanden tot meer streekomroepen te
komen. Professionalisering, schaalvergroting en samenwerking door
streekomroepen dragen bij aan de financiële gezondheid van de sector en
haar vermogen om de democratische controlefunctie op lokaal niveau uit
te blijven oefenen. Ik geloof ook dat er nog grote kansen liggen in
samenwerking tussen regionale en lokale publieke (streek)omroepen.
Goede publieke informatievoorziening op lokaal- en regionaal niveau is
een zaak waar dit kabinet ook zelf aan werkt. Daarom zorg ik ervoor dat de
structureel beschikbare € 5 mln. voor onderzoeksjournalistiek in 2018
voor een belangrijk deel ten goede komt aan onderzoeksjournalistiek op
regionaal en lokaal niveau.68 Verder stel ik jaarlijks geld beschikbaar voor
de uitvoering van de activiteiten van de NLPO. In 2018 is dit ruim
€ 1.5 mln. En zoals gezegd ga ik samen met de Minister van BZK69 in
gesprek met de NLPO en de verantwoordelijke VNG-commissie. Tot slot
biedt mijn voorstel voor een alternatieve bekostigingswijze voor de
projecten van de RPO binnen de zogenoemde «frictiekostenregeling B»
ruimte om samenwerkingsprojecten tussen regionale en lokale publieke
omroepen (onder coördinatie van de RPO) te bekostigen.70
Ik ga tevens samen met de Minister van BZK71 in gesprek met de VNG,
NLPO en streekomroepen. Onderwerp van gesprek hierbij is de vorming
van streekomroepen en in hoeverre deze beweging versterkt kan worden.
Ik verwijs hierbij ook naar de Kamerbrief van 5 juli jl. over de versterking
van de lokale democratie van de Minister van BZK.72
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister het met de leden
eens is dat niet alleen moet worden gekeken naar hoeveel gemeenten
voldoen aan het richtsnoerbedrag, maar ook hoe het is opgebouwd. Zij
vragen of de Minister bereid is om ook te kijken naar vaste voet in de
bekostiging van de lokale omroepen, zodat ook in de kleinere (samenwerkende) gemeenten er professionele (streek)omroepen kunnen functioneren. en bij deze verkenning als uitgangspunt mee te nemen dat de
lokale omroepen en streekomroepen een professionele organisatie
kunnen runnen.
Ik ga samen met de Minister van BZK73 in gesprek met onder andere de
VNG, NLPO en streekomroepen. De wijze waarop invulling wordt gegeven
aan het richtsnoerbedrag door gemeenten, de financiële gezondheid van
de lokale publieke mediasector en de mogelijkheden om streekvorming en
samenwerking te versterken zullen daarbij zeker aan bod komen. Ik kan

68

Kamerstuk 32 827, nr. 126.
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
70
Kamerstuk 32 827, nr. 128.
71
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
72
Kamerstuk 34 775 VII, nr. 69.
73
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
69

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

49

niet vooruit lopen op de uitkomst van die gesprekken. Ik informeer uw
Kamer vóór het Mediabegrotingsdebat dit jaar over de voortgang.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat goede onderzoekjournalistiek onmisbaar is in een democratische rechtstaat en zijn daarom
positief dat het kabinet € 5 miljoen investeert in onderzoekjournalistiek.
Wel vragen deze leden of dit echt voldoende is om de gewenste impuls te
bereiken.
De journalistiek werkt zelfstandig en grotendeels zonder steun van de
overheid. Het is goed dat de journalistiek onafhankelijk opereert, omdat
juist de overheid vaak onderwerp van journalistiek onderzoek is. Het past
de overheid dan ook om een bescheiden rol aan te nemen. Toch is een
goed journalistiek klimaat niet vanzelfsprekend. Via de middelen uit het
regeerakkoord kan het kabinet een goede impuls geven aan onderzoeksjournalistiek. De middelen zijn een ruime verdubbeling van het budget dat
voorheen beschikbaar was voor het stimuleren van journalistiek. De
besteding van de middelen zal de komende jaren zorgvuldig worden
gemonitord en geëvalueerd.
Volgens de leden van de GroenLinks-fractie wijst de Minister er terecht op
dat steeds meer (onderzoeks)journalisten werken als zzp’er en hun
arbeidsmarktpositie vaak zorgwekkend is. De Minister stelt dan ook
middelen beschikbaar om deze arbeidsmarktpositie te verbeteren. Deze
leden vragen hoe hij dit concreet wil gaan doen en welke actie zal worden
ondernomen om deze arbeidsmarktpositie verbeteren.
Ik wil dat de middelen die in het regeerakkoord beschikbaar zijn gesteld
voor onderzoeksjournalistiek ook goed toegankelijk zijn voor zzp’ers. Er
zijn veel zzp’ers werkzaam in deze sector. Daarom heb ik in mijn brief van
22 juni 2018 aangekondigd dat ik nader zal onderzoeken of voor zzp’ers
nog een andere aanpak nodig is dan de nu gekozen instrumenten.74
In diezelfde brief heb ik ook mijn zorgen geuit over de arbeidsmarktpositie
van zzp’ers in de journalistiek. In de antwoorden op de Kamervragen van
de leden Kwint en Van Kent (beiden SP) van 13 juni 2018 zijn de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en ik daar al verder op ingegaan.
Vergelijkbaar met andere creatieve beroepen zijn journalisten vaak bereid
om, vanuit hun passie, voor lage tarieven te werken en hebben zij een
zwakke onderhandelingspositie. Ik vind dat een zorgelijke ontwikkeling.
Niet iedereen kan journalist zijn. Maar degenen die het vak professioneel
beoefenen, moeten daar natuurlijk fatsoenlijk voor betaald worden. Het is
echter niet aan mij om vast te stellen wat een fatsoenlijke vergoeding is.
De journalisten en hun werkgevers of opdrachtgevers zullen samen
moeten vaststellen wat fatsoenlijk is. Door alle ontwikkelingen in de
sector, die ook beschreven zijn in de onderzoeken die ik uw Kamer op
22 juni 2018 heb toegestuurd, zal wellicht opnieuw bepaald moeten
worden wat «fatsoenlijk» is.75
Ik zie voor mezelf wel een rol weggelegd om de partijen waar nodig te
faciliteren in het maken van afspraken en er op aan te blijven dringen dat
de dialoog tussen de partijen wordt gevoerd. In dat kader vind ik de
arbeidsmarktagenda, die op verzoek van de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap is opgesteld door de culturele en creatieve
sectoren, een goede ontwikkeling. Ook de journalisten zijn hier via de
beroepsvereniging NVJ op aangesloten. De agenda is er onder andere op
gericht om in afstemming tussen werkgevers/opdrachtgevers en
74
75

Kamerstuk 32 827, nr. 126.
Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

50

werknemers/opdrachtnemers vast te stellen wat een eerlijke werkpraktijk
(«fair practice») is. Daarnaast beoogt de agenda de onderhandelingspositie van creatieve beroepen te verbeteren. Voor het verbeteren van de
onderhandelingspositie geldt voor zzp’ers dat collectieve onderhandeling
mogelijk een uitkomst biedt. Dit is nu niet mogelijk vanwege wettelijke
belemmeringen. Ook voor journalisten is dat een zeer interessante
ontwikkeling. Momenteel verkennen de Ministers van SZW, J&V, EZK en
OCW of en hoe het mogelijk is om experimenteerruimte te creëren zodat
zzp’ers werkzaam in de culturele en creatieve sector collectief kunnen
onderhandelen. Daarmee wordt uitvoering gegeven aan de motie van de
leden Ellemeet en Asscher van 13 november 2018.76 Ik zet mij er voor in
dat (beeld)journalisten onderdeel worden van dit experiment.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben al een aantal keer het belang
van mediawijsheid benadrukt en wijzen er op dat ook het Rathenau
Instituut, de Raad voor Cultuur, het SCP77, Clingendael en het Commissariaat voor de Media het belang ervan benadrukken. Deze leden merken op
dat in de plannen van de overheid wel aandacht is voor de bestrijding van
nepnieuws, maar weinig voor het belang van mediawijsheid. Zij zien
daarom graag een bredere visie van de overheid als het gaat om
digitalisering en mediawijsheid en vragen of de Minister bij de verdere
uitwerking van Nederland Digitaal het belang en de rol van mediawijsheid
wil meenemen en wil aangeven of, en zo ja hoe hij de rol van de overheid
ziet als het gaat om het tegengaan van nepnieuws en of hij een rol ziet
voor mediawijsheid in deze discussie.
Ik zal het belang en de rol van mediawijsheid bij de verdere uitwerking
van Nederland Digitaal meenemen. Digitalisering kan niet los worden
gezien van mediawijsheid en digitale vaardigheden. De ontwikkeling, het
gebruik, de toepassing van én inzicht in digitale technologieën gaan
immers hand in hand. Juist daarom zijn mediawijsheid en digitale
vaardigheden opgenomen in de kabinetsbrede digitaliseringsstrategie,
Nederland Digitaal78, die op 15 juni 2018 naar de Tweede Kamer is
gestuurd. Daarin worden de huidige inspanningen op het gebied van
mediawijsheid beschreven, onder andere in het primair en voortgezet
onderwijs en via het expertisecentrum Mediawijzer.net. Daarnaast zal ik u
mede naar aanleiding van een recente evaluatie van Mediawijzer.net, die
op 22 augustus 2018 naar de Kamer is verstuurd79, in het najaar van 2018
informeren over de aanpak op het gebied van mediawijsheid en eventuele
vervolgacties.
Over de rol van de overheid en mediawijsheid in het tegengaan van
nepnieuws merk ik het volgende op. Zoals blijkt uit de inventarisatie van
methodes om desinformatie tegen te gaan, die ik op 22 juni 2018 aan de
Tweede Kamer heb gestuurd, kunnen verschillende partijen in de
samenleving, waaronder journalisten, onderzoekers en online platforms
een bijdrage leveren aan het tegengaan van desinformatie.80 Tegelijkertijd
is er nog weinig bekend over de effectiviteit van deze methodes en de
toepasselijkheid ervan in Nederland. Het kabinet heeft in het afgelopen
half jaar het gesprek met deze partijen geopend en hecht eraan om tegen
de achtergrond van de door de Europese Commissie gepresenteerde
Europese aanpak met deze partijen in gesprek te kunnen gaan over de
beste aanpak voor de Nederlandse context. Mediawijsheid speelt zeker
een rol in deze discussie. Het is belangrijk dat burgers online en offline in
76

Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 19.
SCP: Sociaal en Cultureel Planbureau.
Bijlage bij Kamerstuk 26 643, nr. 541.
79
Kamerstuk 31 434, nr. 8.
80
Kamerstuk 32 827, nr. 127.
77
78

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

51

staat zijn zelf nieuws en informatie in het algemeen op waarde te
schatten.
De leden van de GroenLinks-fractie beschrijven dat het Openbaar
Ministerie in korte tijd twee keer journalisten ten onrechte afgeluisterd.
Als antwoord op mondelinge vragen van het lid Westerveld over het
afluisteren van een journalist van het Brabants Dagblad81 gaf Minister
Grapperhaus aan dat het OM maatregelen treft om zijn eigen bedrijfsregels aan te scherpen, zodat dergelijke situaties in de toekomst niet meer
zullen voorkomen. Verder zal met de nieuwe wet over bronbescherming
een toets door de rechter-commissaris plaatsvinden, waardoor er in ieder
geval altijd een rechter aan te pas komt om te bekijken of het onder de
gegeven omstandigheden een situatie is die ernstig genoeg is. Hoe kon
het dan toch een tweede keer gebeuren, zo vragen deze leden. Voorts
vragen ze of er extra maatregelen nodig zijn. Zijn er meer voorbeelden
bekend waarbij journalisten in Nederland worden afgeluisterd, zo vragen
deze leden ten slotte.
Minister Grapperhaus heeft op 12 juni jl. aan uw Kamer mondeling
toegezegd dat hij de Kamer zal informeren over de laatste stand van zaken
omtrent deze en andere kwesties aangaande de Aanwijzing toepassing
dwangmiddelen bij journalisten door het OM. Daarnaast beantwoordt
Minister Grapperhaus op korte termijn ook Kamervragen over dit
onderwerp82. Gelet op dit feit, en het feit dat het OM nog bezig is met
onderzoek naar de kwestie, wil ik hier niet op vooruitlopen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen de Minister hoe hij nu aankijkt tegen de
zware bezuinigingen op de publieke omroep en of het niet beter ware
geweest als de informatie over de teruglopende reclame-inkomsten, en de
daarmee gepaard gaande bezuiniging voor de publieke omroep, al
beschikbaar was geweest tijdens de formatie.
Ik wil benadrukken dat er geen sprake is van een beleidskeuze van het
kabinet om budgetten te korten, maar van feitelijke noodzaak. Feit is
namelijk dat de mediabegroting gevoed wordt met Ster-inkomsten. Als
die inkomsten dalen en er is geen bron om dat te compenseren, dan is er
voor de publieke omroep minder geld beschikbaar. Voor het antwoord op
de vraag van de leden van de SP-fractie naar de formatie verwijs ik naar
mijn antwoorden, mede namens de Minister-President, van 5 december
2017 op de schriftelijke vragen van het lid Kwint over Ster-inkomsten83 en
mijn brief van 20 december 2017 inzake het verslag van een schriftelijk
overleg over de antwoorden op de vragen van het lid Kwint over de
Ster-inkomsten.84
De leden van de SP-fractie vragen welke invloed de individuele omroepen
volgens het kabinet hebben op de teruglopende STER-inkomsten.
EY concludeert in zijn rapport dat rekening moet worden gehouden met
een structurele afname van de Ster-inkomsten op de lineaire TV- en
radiokanalen van de NPO. Dit houdt volgens EY verband met de ontwik-

81

Het mondelinge vragenuur, 12 juni 2018.
Zie ook de brief die Minister Grapperhaus op 19 juli jl. naar de Tweede Kamer stuurde
(«Uitstelbericht Kamervragen inzake het bericht «Openbaar Ministerie» luistert journalist af in
moordzaak broer kroongetuige» en over de bronbescherming van journalisten»).
83
Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nrs. 639 en 697.
84
Kamerstuk 34 775 VII, nr. 117.
82

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

52

keling van de lineaire TV- en radiomarkt. Deze ontwikkeling ligt buiten de
invloedsfeer van de individuele omroepen.
Dit ligt anders voor de exploitatie van de online reclame-inkomsten door
de Ster. EY benoemt hierbij de samenwerking tussen Ster, NPO en
omroepen als aandachtspunt. De Ster is voor de exploitatie van online
reclame afhankelijk van de medewerking van de NPO en de omroepen,
omdat de uitzending van online reclame op hun websites en apps
plaatsvindt en dus door hen moet worden gefaciliteerd. In zijn onderzoek
heeft EY geconstateerd dat verschillende mogelijkheden in het reclamebeleid van de NPO voor online reclame niet worden benut doordat
onvoldoende online reclameruimte beschikbaar wordt gesteld.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de Minister staat tegenover de
suggestie van het College van Omroepen, waarin gevraagd wordt
tweemaal de terugloop in STER-inkomsten te compenseren, waarna de
omroepen zelf de verantwoordelijkheid nemen om de mediareserve weer
op orde te brengen.
Ik beschouw het voorstel van het College van Omroepen als een aanbod
om in gezamenlijk overleg te onderzoeken hoe de maatschappelijke
relevantie van de landelijke publieke omroep kan worden geborgd en hoe
relatieve rust gecreëerd kan worden om gedurende de resterende
erkenningsperiode gezamenlijk na te denken over de bekostiging van de
landelijke publieke omroep op de lange termijn. Ik waardeer dit aanbod en
zal het College van Omroepen uitnodigen om hun ideeën hierover te
bespreken. Ik zal hierbij ook de NPO en de Ster betrekken, omdat het
College van Omroepen in zijn brief ook verwijst naar de rol van de NPO en
de Ster. Ik zal uw Kamer informeren over de uitkomsten hiervan in mijn
mediabegrotingsbrief voor 2019. Ik wil wel duidelijk zijn over het feit dat ik
niet binnen de OCW-begroting ga zoeken naar middelen om in 2019 en
2020 de terugloop in de Ster-inkomsten te compenseren.
De leden van de SP-fractie merken op dat waar bezuinigd moet worden,
programma’s gaan verdwijnen, zoals het tv-programma Andere Tijden of
dreigen om onbegrijpelijke redenen ineens van plek te moeten
verschuiven, zoals EenVandaag. De leden van de SP-fractie wijzen op het
geruzie tussen NPO en omroepen waardoor opnieuw de discussie naar
boven komt of het systeem van omroepen nog wel houdbaar is. Deze
leden vragen of de Minister de mening van hen deelt dat dit zeer
onwenselijk is en dat een oproep tot samenwerking weinig effect zal
sorteren als de diverse partijen op het Mediapark onder druk van de
bezuinigingen nu primair bezig zijn met het bevechten van hun eigen
overleven en eigen ruimte op de zender.
Ik ben het eens met de leden van de SP-fractie dat dat onwenselijk is.
Hoewel ik best begrijp dat elke omroep staat voor zijn programma’s
zouden alle partijen gericht moeten zijn op het gezamenlijke belang om
een publieke omroep in stand te houden die ook in de toekomst zijn
relevantie voor de samenleving kan behouden. Visies daarover kunnen
verschillen, maar die moeten nuttig aangewend worden om tot gezamenlijke oplossingen te komen. Het gaat nu om behoud van een maatschappelijk relevante publieke omroep in zijn geheel, niet om handhaving van
individuele posities en belangen.
De leden van de SP-fractie vragen wat de Minister vindt van het dreigende
verdwijnen van een programma als Brandpunt+, dat juist wel op
innovatieve wijze bezig is. In hoeverre acht het kabinet zichzelf verantwoordelijk voor de personele consequenties die dit besluit zal hebben zo
vragen zij. Volgens deze leden wordt na jaren van onrust, reorganisaties,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

53

bezuinigingen en ontslagen nu voor het zoveelste jaar op rij op het
Mediapark gesproken over bezuinigingen. Hoeveel mensen kunnen er,
volgens het kabinet, weg, voordat de kerntaak van de publieke omroep in
het geding komt zo vragen zij.
Bij de publieke omroep zullen keuzes gemaakt moeten worden zowel in
programmering als in organisatie. Daarvoor heb ik de NPO om een plan
gevraagd. Ik onderken de zorg over bepaalde programma’s en programmagenres. Ik heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd om het
plan met mij te bespreken om een beter beeld te krijgen van de invulling
en (financiële) gevolgen van het plan. Het is – conform haar wettelijke
taak – aan de NPO om de programmatische keuzes te maken. Er zijn door
de NPO nog geen definitieve besluiten genomen, dus ik kan nu niet
speculeren en uitspraken doen over welke programma’s en programmagenres mogelijk geraakt worden. Welke keuzes de NPO ook maakt, deze
zullen uitlegbaar moeten zijn in het licht van de wettelijke opdracht van de
publieke omroep. Gelet op de onafhankelijkheid van de publieke omroep
zijn mijn beïnvloedingsmogelijkheden daarbij begrensd.
De leden van de SP-fractie merken op dat de Minister aangeeft dat de
publieke omroepen een deel van de tegenvaller van de verdwenen
rapporten van Dekker kunnen opvangen vanuit de eigen reserves. Zij
vragen of het klopt dat de inschatting van de omvang van deze reserves
gebaseerd is op een inschatting van 31 december 2017en of de Minister
nu weet wat de omvang van deze reserves is.
De inschatting van de omvang van de reserves is gebaseerd op de
jaarrekeningen van de omroepen over 2017, waarbij is uitgegaan van de
omvang van de reserves per 31 december 2017. Om deze reden heb ik
voor volgend jaar een inschatting gemaakt waarbij ik ben uitgegaan van
gelijkblijvende omstandigheden. Ik heb dit toegelicht in mijn brief van
25 juni 2018 aan uw Kamer.85 Wat de omvang op dit moment is, is mij niet
bekend.
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet kan aangeven in
hoeverre men het verstandige bedrijfsvoering acht, om de reserves van
omroepen te plunderen op een moment dat er op het Mediapark
gesproken wordt over mogelijke ontslagen, en er een reëel risico is dat er
sociale plannen gesloten moeten gaan worden, inclusief forse financiële
consequenties.
De inzet van reserves is in mijn visie geen structurele financiële oplossing.
De omroepen beschikken echter over reserves en die kunnen in 2019 en
2020 worden ingezet om de impact van een budgetverlaging met ingang
van 2019 op te vangen. Dit sluit aan op de functie van reserves.
Ten aanzien van de reserves van omroepen moet onderscheid worden
gemaakt in algemene reserves en mediareserves. Algemene reserves
staan ter beschikking van de betreffende omroep en dienen voor het
opvangen van bedrijfsvoeringsrisico’s. De mediareserves zijn gevormd uit
de gelden die bestemd zijn voor de programmering.
In mijn brief van 25 juni 2018 verwijs ik naar artikel 2.176 Mediawet 2018
dat verplicht stelt dat mediareserves in het eerstvolgende kalenderjaar
worden besteed aan de doelen waarvoor zij oorspronkelijk bestemd zijn,
tenzij ik daarvoor ontheffing verleen.86 Ten aanzien van deze reserves heb
ik uw Kamer geïnformeerd dat ik niet van plan ben om voor 2019 en 2020
85
86

Kamerstuk 32 827, nr. 129.
Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

54

ontheffing te verlenen, tenzij deze aantoonbaar niet in voorgenoemde
jaren liquide gemaakt kunnen worden. Deze mediareserves mogen op
grond van de Mediawet 2018 niet worden ingezet voor de bekostiging van
sociale plannen.
Voor de bekostiging van sociale plannen kunnen omroepen hun algemene
reserves inzetten. Deze zijn immers bedoeld om bedrijfsvoeringsrisico’s
op te vangen. Omroepen kunnen vrij beschikken over hun algemene
reserves. Op grond van de Mediawet 2018 geldt niet de verplichting dat
die worden ingezet voor de verzorging van media-aanbod.
De leden van de SP-fractie merken op dat het concessiebeleidsplan voor
de publieke omroep loopt tot 2020. Zij vragen of de Minister een beeld kan
schetsen van hoe volgens dit kabinet de publieke omroep er na die
periode uit moet zien. Gaat hij dan nog uit van de ledenomroepen zoals ze
nu bestaan, of stuurt hij meer aan op een grotere rol van de NPO en met
de omroepen als productiehuizen, zoals in de media reeds door enkelen is
geopperd, zo vragen deze leden.
Dit kabinet staat voor behoud van een stevige, maatschappelijk relevante
en pluriforme publieke omroep. Het is geen gemakkelijke opgave om als
publieke omroep een sterke positie te houden in het overvolle medialandschap. Gelet op de financiële mogelijkheden van de mediabegroting de
komende jaren ligt daar een uitdaging. Ik ga de komende tijd tot aan de
nieuwe erkenningsperiode benutten om te werken aan een visie op de
publieke omroep voor de langere termijn met als doel om een sterke
pluriforme publieke omroep te behouden met een kwalitatief, pluriform,
inclusief media-aanbod.
De leden van de SP-fractie merken op dat in de regio het lang niet altijd
beter gaat. Zij vragen of de Minister wist dat de enige lokale omroep die
hij in zijn brief noemt – 1Twente – op dit moment nog altijd niet weet of ze
volgend jaar nog doorkunnen, hetgeen volgens hen onbestaanbaar zou
zijn. Deze leden vragen of de Minister erkent dat lokale en regionale
journalistiek momenteel meer nodig heeft dan een eenmalige stimuleringsregeling, maar dat de controle op de lokale democratie gebaat is bij
een sterkere structurele ondersteuning. Deze leden wijzen er op dat de
regionale omroep ZuidWest aangeeft dat de landelijke overheid een
centralere rol moet nemen in het ondersteunen van media in de regio en
vragen hoe deze brandbrief – en vele andere zorgwekkende signalen –
zich verhouden tot de ambities van dit kabinet om juist op lokaal en
regionaal niveau een professionalisering mogelijk te maken.
Onderzoek bevestigt de zorgen over de lokale en regionale journalistiek in
sommige regio’s.87 En juist op regionaal niveau is het belang van een
kritische tegenmacht groot, gezien de decentralisatie van overheidstaken.
Evenals de leden van de SP-fractie ben ik op de hoogte van de precaire
financiële situatie waarin sommige lokale omroepen zich bevinden,
waaronder 1Twente en Omroepstichting ZuidWest. Laatstgenoemde heeft
mij per brief op de hoogte gesteld van hun zorgelijke financiële situatie.
Zoals hierboven ook beschreven, acht ik het van belang te onderstrepen
dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de bekostiging van lokale
publieke omroepen. Het is aan hen om de hoogte van de bekostiging voor
lokale omroepen te bepalen.
Dat betekent niet dat er vanuit het Rijk geen actie wordt ondernomen. Ik
zorg ervoor dat de beschikbare € 5 mln. voor onderzoeksjournalistiek in
2018 voor een belangrijk deel ten goede komt aan onderzoeksjournalistiek
87

Kamerstuk 32 827, nr. 127.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

55

op regionaal en lokaal niveau. En ik ben met de leden eens dat regionale
en lokale journalistiek behoefte heeft aan structurele ondersteuning, dus
ik ben voornemens deze middelen vanaf 2019 structureel met dezelfde
focus op regionale en lokale onderzoeksjournalistiek in te zetten.88
Overigens hecht ik eraan te benadrukken dat het ook van belang is dat
mediaorganisaties in de journalistieke sector zelf hun verantwoordelijkheid voelen en nemen. Tevens ga ik, samen met de Minister van BZK89,
het gesprek aan met de NLPO en de verantwoordelijke VNG-commissie
over de mogelijkheden om professionalisering van lokale publieke
omroepen te bevorderen.
Ik geloof daarnaast in de kansen die samenwerking tussen de regionale en
lokale publieke omroepen biedt. Daarom biedt mijn voorstel voor een
alternatieve bekostigingswijze voor de projecten van de RPO binnen de
zogenoemde «frictiekostenregeling B» ruimte om samenwerkingsprojecten tussen regionale en lokale publieke omroepen (onder coördinatie
van de RPO) te bekostigen.90
De leden van de SP-fractie zien dat de verdiensten in de mediasector niet
eerlijk verdeeld zijn. Zo verdient de eigenaar van de Persgroep tientallen
miljoenen, terwijl freelancers in de journalistiek op een houtje bijten. De
tarieven kelderen al jaren en er zijn plekken die vooral op stagiairs
draaien. Zij vragen of de Minister het met deze leden eens is dat dit een
zeer onwenselijke situatie is, die de journalistiek niet sterker maakt, maar
alleen maar verzwakt en welke initiatieven de Minister voornemens is te
ontplooien om ervoor te zorgen dat meer geld bij de makers van
journalistieke producties terecht komt, en minder geld in de zakken van
aandeelhouders verdwijnt.
In mijn brief van 22 juni 2018 heb ik uiteen gezet hoe de middelen voor
onderzoeksjournalistiek uit het regeerakkoord besteed worden.91 Daarbij
heb ik mijn zorgen over de arbeidsmarktpositie van zzp’ers geuit. Als
gevolg van technologische ontwikkelingen, dalende advertentieinkomsten en de opkomst van nieuwe spelers zijn er allerlei veranderingen in de bedrijfsvoering van journalistieke bedrijven doorgevoerd.92
Een groeiend aantal zzp’ers is daar één van. Veel journalisten kiezen daar
overigens bewust voor.93 Mij bereiken ook de schrijnende verhalen van
journalisten die alleen hun vak uit kunnen oefenen als zij dit met financiële
ondersteuning van bijvoorbeeld hun partner doen. Maar ik hecht eraan te
benadrukken dat er veel beelden, maar weinig feiten rondgaan over de
betaling van zzp’ers in deze markt. Het zou beide kanten van de discussie
goed doen zich te beroepen op onderzoekscijfers. Overigens is in de cao
voor het uitgeverijbedrijf vastgelegd dat een paritaire studiecommissie
onderzoek doet naar onder meer tarieven voor zzp’ers in het kader van
goed opdrachtgeverschap.94 Dat juich ik toe. Daarnaast is de NVJ ook
aangesloten bij de arbeidsmarktagenda van de culturele en creatieve
sectoren. Ik zie uit dat initiatief ook goede ontwikkelingen voortkomen op
dit gebied.

88

Kamerstuk 32 827, nr. 126.
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).
90
Kamerstuk 32 827, nr. 128.
91
Kamerstuk 32 827, nr. 126.
92
SEO Economisch Onderzoek, 2018. Ontwikkelingen journalistieke infrastructuur 2000–2018;
Kamerstuk 32 827, nr. 127.
93
Henk Vinken (i.o.v. NVJ, NVF, Dupho, Auteursbond-sectie Freelance Journalisten, BNO, Lira en
Pictoright), 2017 Monitor freelancers en media 2016.
94
https://www.uitgeverijbedrijf.nl/Document/CAO-UB%202017-2019%20(v2.1).pdf.
89

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

56

Volgens de leden van de SP-fractie is de oneerlijke verdeling van
verdiensten overigens soms ook gemeenten te verwijten, die wel het geld
krijgen, maar ervoor kiezen niet het afgesproken percentage in media te
investeren. Deze leden vragen om hoeveel gemeenten het nu gaat en wat
de Minister eraan gaat doen als hij na de zomer met de gemeenten in
gesprek gaat, om die ervan te overtuigen wel de nodige investeringen te
doen.
Op dit moment geldt een richtsnoerbedrag van € 1,14 per huishouden. Uit
onderzoek van het Commissariaat blijkt dat 79% van de gemeenten
voldoet aan het richtsnoerbedrag.95
Ik ga samen met de Minister van BZK96 in gesprek met onder andere de
VNG, NLPO en streekomroepen. De wijze waarop invulling wordt gegeven
aan het richtsnoerbedrag door gemeenten staat daarbij op de agenda. Ik
kan niet vooruit te lopen op de uitkomst van die gesprekken. Ik informeer
uw Kamer vóór het Mediabegrotingsdebat dit jaar over de voortgang.
Volgens de leden van de SP-fractie is er in de cultuursector na jarenlange
kaalslag een zogenaamde fair practice code afgesproken met afspraken
voor makers. De makers van journalistiek zijn de journalisten. Deze zijn
ook onderdeel van de code. Deze leden vragen wat voor stappen het
kabinet bereid is te nemen om journalisten hierin te ondersteunen en of
het kabinet net als deze leden dan bijvoorbeeld denkt aan afspraken over
bodemtarieven en vaste dienstverbanden.
De afspraken in een «fair practice code» zijn afspraken tussen de partijen
onderling, dus tussen werkgevers of opdrachtgevers en werknemers of
opdrachtnemers. Dat geldt ook in de cultuursector. Ik juich het opstellen
van een «fair practice code» tussen journalistieke media en journalisten
toe en zie ook van beide kanten bereidheid om afspraken te maken over
wat een eerlijke werkpraktijk is. Maar ik zie ook dat er nog een weg te
gaan is tot zij hierover een akkoord bereiken. Ik blijf daarover met de
partijen in gesprek om ze aan te moedigen dergelijke afspraken te maken,
maar uiteindelijk is het aan de partijen zelf.
De leden van de SP-fractie merken op dat in de strijd tegen grote
Amerikaanse mediaconcerns de Minister voorstelt dat de publieke
omroep samen met de commerciëlen nu een vuist moet gaan maken
tegen Amerika. Ziet de Minister ook dat deze strijd (tegen Amerikaanse
bedrijven) te eenzijdig is en is de Minister het met deze leden eens dat ook
de Nederlandse commerciële partijen winst willen maken en het altijd
onwenselijk is wanneer er een monopolie positie ontstaat, ook wanneer
het gaat om Nederlandse mediabedrijven, zo vragen deze leden.
Het is te eenzijdig om alle partijen over één kam te scheren. Het is dan ook
niet mijn intentie om een strijd te voeren tegen de grote Amerikaanse
mediaconcerns.
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister erkent dat bijvoorbeeld
in een samenwerking als NLZiet deze potentieel tegenstrijdige belangen
tot uiting zouden kunnen komen en dit een gezamenlijke aanpak bemoeilijkt.

95
96

https://www.cvdm.nl/wp-content/uploads/2016/09/Evaluatie-Bekostiging-Lokale-Omroepen.pdf.
In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief van
5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK (Kamerstuk
34 775 VII, nr. 69).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

57

Bij publiek-private samenwerking tussen omroepen is vaak sprake van
tegenstrijdige belangen vanwege het verschillende karakter van de
betrokken organisaties. Hierbij speelt ook mee dat er aan de kant van de
publieke omroep nationale en Europese wettelijke kaders gelden voor
samenwerking met commerciële partijen. Dit hoeft echter het succes van
een samenwerking zoals NLZiet niet in de weg te staan. Dit kan men
bijvoorbeeld ondervangen door met elkaar het gesprek hierover aan te
gaan en goede onderlinge afspraken te maken. Ik constateer dat er wel
degelijk ontwikkeling bij NLZiet te zien is, maar dat er tegelijkertijd nog
ruimte voor verbetering is.
De leden van de SP-fractie vragen welk plan het kabinet ontwikkelt om in
Europa alsnog een bredere coalitie te smeden tegen het Europees
nepnieuwsbureautje EU vs Disinfo. Was er – zoals de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties eerder beweerde – werkelijk
waar geen enkel land te vinden dat de mening van Nederland deelde, dat
dit geen overheidstaak is, zo vragen zij.
Nederland hecht waarde aan een gecoördineerde aanpak van desinformatie waarbij uitgangspunt het respecteren van de onafhankelijkheid van
journalistiek is. Het standpunt van de Kamer, zoals uiteengezet in de motie
Kwint/Yesilgöz-Zegerius97, is in verscheidene EU-gremia uitgedragen, en
is in contacten met andere lidstaten en specifiek in gesprekken met EDEO
aan de orde gesteld, om steun te krijgen voor het standpunt. Zoals door
mijn collega van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het
dertigledendebat van 19 juni jongstleden werd vermeld, blijft het kabinet
de motie Kwint/Yesilgöz-Zegerius uitdragen in de verscheidene relevante
gremia in Brussel en zal uw Kamer later in het jaar hierover worden
geïnformeerd.
Voor het kabinet is een EU-institutionele rol of overheidsrol bij het
monitoren van desinformatie of het verifiëren van nieuwsberichten niet
aanvaardbaar. Uit contacten met andere EU-lidstaten is gebleken dat het
werk van de East StratCom Task Force, waaronder ook de website EU vs.
Disinfo valt, als nuttig wordt ervaren. De Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties heeft in het eerder genoemde debat aangegeven dat
hoewel er lidstaten zijn die de zorgen van Nederland delen, deze lidstaten
niet zo ver zijn dat ze EU vs. Disinfo niet meer willen, maar dat zij kiezen
voor een verdere professionaliseringsslag van de werkwijze van de Task
Force.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de Minister zich in gaat zetten om
persvrijheid zoveel mogelijk te beschermen, nu deze niet alleen onder
druk staat door marktbelangen, de nieuwe wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten maar ook door bedreigingen van journalisten.
Persvrijheid is een grondrecht en het is dan ook van democratisch belang
dit recht te beschermen. In Nederland zijn er veel waarborgen die de
persvrijheid beschermen. Niet voor niets staat Nederland op de derde plek
in de Wereldwijde Index Persvrijheid 2018.98
Op 3 juli 2018 is daar nog een belangrijke waarborg bijgekomen met de
instemming van de Eerste Kamer met een wijziging van het Wetboek van
Strafvordering. Daarmee is het recht van journalisten om hun bron te
beschermen nu wettelijk vastgelegd. Maar er zijn incidenten die de
persvrijheid in het geding brengen. Bedreigingen van journalisten hebben
97
98

Kamerstuk 21 501-34, nr. 290.
Reporters Without Borders 2018. World Press Freedom Index 2018. Zie: https: //rsf.
org/en/ranking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

58

mijn bijzondere aandacht. De acties die door de NVJ, het Genootschap
van Hoofdredacteuren, het OM en de politie worden ondernomen binnen
de «Stuurgroep Agressie en geweld tegen journalisten» juich ik toe en
ondersteun ik waar mogelijk. Verder ben ik in gesprek met de NVJ en het
Persvrijheidsfonds om van hen te horen aan welke ondersteuning
behoefte is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie merken op dat door de tegenvallende
reclame-inkomsten niet te compenseren de Minister zelf een onverantwoorde bijdrage levert aan de verzwakking van ons publieke bestel, een
van de laatste onafhankelijke, nationaal geborgde mediaorganisaties in
ons land. Het belang daarvan moet volgens deze leden niet worden
onderschat in tijden van grote internationale media-veranderingen, «fake
news», de invloed en impact van social media zoals Facebook en daarmee
de noodzaak tot pluriform media-aanbod met een verbindende werking in
onze samenleving. Hoe kijkt de Minister hier tegenaan, zeker in het licht
van de noodzaak van een sterke publieke omroep, zo vragen deze leden.
Ik ben het geheel eens met de leden van de PvdA-fractie dat behoud van
een sterke, pluriforme publieke omroep van groot belang is voor onze
samenleving. In mijn mediabegrotingsbrief van 17 november 2017 heb ik
dat belang en de rol van onze publieke omroep geplaatst in het kader van
het snel veranderende medialandschap.99 Dit kabinet staat voor behoud
van een stevige, maatschappelijk relevante en pluriforme publieke
omroep. Het is geen gemakkelijke opgave om als publieke omroep een
sterke positie te houden in het overvolle medialandschap. Een medialandschap waarin informatie op veel verschillende manieren en niet meer
alleen door erkende journalistieke instituten wordt verspreid en dat meer
en meer gedomineerd lijkt te worden door grote internationale spelers.
Gelet op de financiële mogelijkheden van de mediabegroting de komende
jaren ligt daar een uitdaging. Ik ga de komende tijd tot aan de nieuwe
erkenningsperiode benutten om te werken aan een visie op de publieke
omroep voor de langere termijn met als doel om een sterke pluriforme
publieke omroep te behouden met een kwalitatief, pluriform, inclusief
media-aanbod. Daarnaast wil ik met betrokken partijen werken aan
versterking van de mediasector. Ik ben inmiddels gesprekken gestart met
een breed scala aan partijen in de mediasector over een strategische
agenda voor de toekomst voor de media in Nederland.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Minister de positie van onze
publieke omroep beziet, zeker wanneer dat internationaal vergeleken
wordt en de Nederlandse publieke omroep een budget in de laagste
categorieën?
Ik vind het lastig om de positie van onze landelijke publieke omroep te
vergelijken met die in andere landen. Elk land kent namelijk zijn eigen
specifieke context waardoor het risico ontstaat dat appels met peren
worden vergeleken. Ik heb bijvoorbeeld begrepen dat de kosten van de
Zwitserse publieke omroep per Zwitserse inwoner relatief hoog zijn,
omdat die uitzendt in meerdere talen. Daarnaast kan een vergelijking op
verschillende manieren worden uitgevoerd. Er kan bijvoorbeeld worden
gekeken naar de kosten van de publieke omroep per inwoner, maar er kan
ook worden gekeken naar de verhouding waarin de publieke omroep
kosten maakt voor enerzijds programma’s (zijn primaire activiteit) en
anderzijds voor zijn ondersteunende en bestuursactiviteiten. Kortom, het
is lastig om hierover een eenduidige uitspraak te doen.
99

Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

59

De leden van de PvdA-fractie vragen of de Minister het met deze leden
eens is dat de ondergrens met betrekking tot de balans tussen de hoogte
van de financiering en de vereiste kwaliteit van een dergelijke belangrijke
publieke voorziening bereikt is.
Bij de publieke omroep zullen keuzes gemaakt moeten worden zowel in
programmering als in organisatie. Daarvoor heb ik de NPO om een plan
gevraagd. Ik heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd om het
plan met mij te bespreken om een beter beeld te krijgen van de invulling
en (financiële) gevolgen van het plan. Het is – conform haar wettelijke
taak – aan de NPO om de programmatische keuzes te maken. Welke
keuzes de NPO ook maakt, deze zullen uitlegbaar moeten zijn in het licht
van de wettelijke opdracht van de publieke omroep. Gelet op de onafhankelijkheid van de publieke omroep zijn mijn beïnvloedingsmogelijkheden
daarbij begrensd.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Minister de maatschappelijke
relevantie van de publieke omroep beziet, gekoppeld aan het dalende
budget en de gedwongen keuzes die dit zal hebben voor programma’s die
juist die maatschappelijke relevantie helpen bepalen.
Ik vind het belangrijk dat de publieke omroep maatschappelijk relevant
blijft. Om deze reden wil ik graag met de raad van bestuur van de NPO
nadenken over de keuzes die hij wil maken met het oog op de aangekondigde budgetverlaging. Om dezelfde reden wil ik ook betrokken worden
bij keuzes die afspraken in de Prestatieovereenkomst met de NPO kunnen
raken. Ik heb de NPO hierover geïnformeerd in mijn brief van 25 juni 2018
die ik op deze datum met uw Kamer heb gedeeld.100
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Minister kan aangeven waarom
hij in zijn brief terecht wijst op de invloed van bepaalde keuzes voor de
maatschappelijke relevantie van de publieke omroep maar waarbij de
Minister hierbij geen reflectie toont op het zijn eigen keuze om de publieke
omroep te korten op haar budget vanaf 2019.
Ik zie mij genoodzaakt om de financiële bijdrage aan de landelijke publieke
omroep met ingang van 2019 te verlagen, omdat ik nieuwe
Ster-tegenvallers niet meer kan opvangen vanuit de Algemene Mediareserve en voor volgend jaar een tekort dreigt in de Algemene Mediareserve. Dit wil ik vermijden, omdat ik in een dergelijke situatie binnen de
OCW-begroting moet zoeken naar middelen om het tekort te vermijden.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Minister het met deze leden
eens is dat de keuze van de Minister om de publieke omroep te korten op
haar budget vanaf 2019 van grote negatieve invloed is op de maatschappelijke relevantie van de publieke omroep en daarmee dus onverantwoord
is, gelet op de gevolgen voor programmering en makers van deze
programma’s.
Allereerst benadruk ik nogmaals dat het geen beleidskeuze van dit kabinet
is om budgetten te korten. Dit kabinet staat voor behoud van een stevige,
maatschappelijk relevante en pluriforme publieke omroep op alle niveaus.
Ik zie mij echter geconfronteerd met een tegenvallende financiële situatie.
Met het oog op een toekomstbestendige oplossing heb ik de NPO
gevraagd om een plan op te stellen. Ik heb de raad van bestuur van de
NPO uitgenodigd om het plan met mij te bespreken om een beter beeld te
krijgen van de invulling en (financiële) gevolgen van het plan. Het is
echter – conform haar wettelijke taak – aan de NPO om de programma100

Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

60

tische keuzes te maken. Welke keuzes de NPO ook maakt, deze zullen
uitlegbaar moeten zijn in het licht van de wettelijke opdracht van de
publieke omroep. Ik kan daar met de NPO over spreken, maar gelet op de
onafhankelijkheid van de publieke omroep zijn mijn beïnvloedingsmogelijkheden begrensd.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoe hij
aankijkt tegen de vicieuze cirkel waarin dit kabinet de NPO en de
omroepen duwt en vooral vast laat zitten. Minder reclame-inkomsten
betekent volgens deze leden immers minder budget wanneer dat niet
gecompenseerd wordt en daarmee zoals nu dus snijden in de programmering die ook adverteerders aantrekt. Hoe wil de Minister de publieke
omroep helpen om niet in deze vicieuze cirkel te geraken of blijven, zo
vragen zij.
Ik zie het risico dat de verlaging van de financiële bijdrage aan de
landelijke publieke omroep kan leiden tot een vicieuze cirkel, in de zin dat
die kan leiden tot lagere Ster-inkomsten. Ik heb uw Kamer in mijn brief
van 25 juni 2018 geïnformeerd dat ik de intentie heb om gedurende de
resterende erkenningsperiode (2019–2020) eventuele nieuwe tegenvallers
van de Ster-inkomsten niet te verrekenen met het budget voor de
landelijke publieke omroep.101 Ik hoop daarmee een vicieuze cirkel voor
de landelijke publieke omroep gedurende de resterende erkenningsperiode te vermijden.
Bij het bepalen van het minimumbudget voor de volgende erkenningsperiode (2021–2025) zal ik uitgaan van een conservatieve inschatting van de
ontwikkeling van de reclame-inkomsten met als doel om gedurende deze
periode een stabiele en voorspelbare ontwikkeling van de jaarlijkse
financiële bijdrage aan de landelijke publieke omroep te borgen. Op deze
manier hoop ik nieuwe tussentijdse budgetverlagingen te vermijden en
daarmee ook voor de langere termijn een vicieuze cirkel te voorkomen.
Bij het opstellen van de mediabegrotingsbrief voor 2019 zal ik gebruik
kunnen maken van een nieuwe meerjarenraming van de Ster, waarover ik
u dan zal informeren.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de Minister stelt de mediareserves in te zetten om de vermindering in budget op te vangen, maar deze
reserves zijn na 2019 zodanig uitgeput dat dit geen structurele oplossing
biedt. Hoe kan de Minister op basis van de inzet van deze middelen
redeneren dat de programmering hiermee kan worden overzien als het
bedrag het tekort niet afdekt en ook niet structureel is, zo vragen zij.
De inzet van reserves is ook in mijn visie geen structurele financiële
oplossing. De omroepen beschikken echter over reserves en die kunnen in
2019 en 2020 worden ingezet om de impact van een budgetverlaging met
ingang van 2019 op te vangen. Dit sluit aan op de functie van reserves. Ik
ga ervan uit dat een deel van de mediareserves nog niet in 2019 liquide
gemaakt kunnen worden voor de bekostiging van programmering. Ik
hoop dat deze zoveel mogelijk in 2020 ingezet kunnen worden voor de
bekostiging van programmering.
Voor een structurele oplossing op de langere termijn kijk ik naar de
volgende erkenningsperiode (2021–2025). Bij het bepalen van het
minimumbudget voor deze erkenningsperiode zal ik uitgaan van een
conservatieve inschatting van de ontwikkeling van de reclame-inkomsten
met als doel om gedurende deze periode een stabiele en voorspelbare
101

Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

61

ontwikkeling van de jaarlijkse financiële bijdrage aan de landelijke
publieke omroep te waarborgen. Op deze manier hoop ik nieuwe
tussentijdse budgetverlagingen te vermijden.
De inzet van de mediareserves dient op grond van artikel 2.176 Mediawet
2018 te worden gebruikt voor de verzorging van media-aanbod. Hierdoor
kan de impact van de budgetverlaging op de programmering worden
verkleind. Dit laat onverlet dat de budgetverlaging van invloed kan zijn op
de programmering van de landelijke publieke omroep. Dat is afhankelijk
van de keuzes die de NPO maakt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er de afgelopen tijd
veel onrust is ontstaan over de gevolgen van de terugvallende reclameinkomsten bij de publieke omroep en dat er diverse plannen van de NPO
naar buiten gebracht over journalistieke en levensbeschouwelijke
programma’s die mogelijk moeten verdwijnen. Deze leden vragen
bevestiging van de Minister dat het tot nu toe om conceptplannen gaat en
dat er nog geen concrete besluiten voorliggen.
Ik heb uw Kamer op 25 juni 2018 schriftelijk geïnformeerd over het plan
van aanpak dat ik op 5 juni 2018 van de raad van bestuur van de NPO heb
ontvangen.102 Ik heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd om het
plan met mij te bespreken om een beter beeld te krijgen van de invulling
en (financiële) gevolgen van het plan. Het is – conform haar wettelijke
taak – aan de NPO om de programmatische keuzes te maken. Er zijn door
de NPO nog geen definitieve besluiten genomen, dus ik kan nu niet
speculeren en uitspraken doen over welke programma’s en programmagenres mogelijk geraakt worden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het goed dat de Minister
heeft aangegeven dat hij betrokken wil worden bij de verdere keuzes die
de NPO maakt omdat de keuzes van de NPO kunnen van grote invloed zijn
op de maatschappelijke relevantie van de publieke omroep. Deze leden
vragen de Minister welke mogelijkheden hij ziet om invloed uit te oefenen
op de keuzes die de NPO gaat maken en hoe hij kan borgen dat er
daadwerkelijk een pluriform en kwalitatief hoogwaardig aanbod blijft
bestaan, dat past bij de kerntaken van de publieke omroep.
Ik heb de NPO om een plan van aanpak gevraagd. Het plan beschrijft op
hoofdlijnen hoe de NPO wil inspelen op de voorgenomen verlaging van
de financiële bijdrage van OCW aan de landelijke publieke omroep met
ingang van 2019.103 Ik heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd
om het plan met mij te bespreken om een beter beeld te krijgen van de
invulling en (financiële) gevolgen van het plan. Het is – conform haar
wettelijke taak – aan de NPO om de programmatische keuzes te maken.
Welke keuzes de NPO ook maakt, deze zullen uitlegbaar moeten zijn in het
licht van de wettelijke opdracht van de publieke omroep. Gelet op de
onafhankelijkheid van de publieke omroep zijn mijn beïnvloedingsmogelijkheden daarbij begrensd.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Minister de mening van
deze leden deelt dat levensbeschouwing een onmisbaar onderdeel van de
publieke omroep is en hoe hij kan bewaken dat de NPO zich houdt aan de
afspraken in het concessiebeleidsplan en dat bepaalde omroeporganisaties niet disproportioneel geraakt worden door de bezuinigingen. Deze
102
103

Kamerstuk 32 827, nr. 129.
Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

62

leden wijzen op de motie-Bikker c.s. over geoormerkt budget levensbeschouwelijke programmering en ruimte en budget voor brede levensbeschouwelijke programmering. Zij vragen bevestiging dat het geoormerkte
budget van € 12 miljoen onaangetast blijft, of de Minister op de motie kan
reflecteren in het licht van de huidige discussie en hoe hij kan zorgen dat
deze belangrijke pijler van de publieke omroep bewaakt wordt.
Ik deel de mening van de leden van de ChristenUnie-fractie. De weerspiegeling van religie en levensbeschouwing in het media-aanbod behoort tot
de algemene mediaopdracht van de publieke omroep en verdient een
goede plaats in de programmering. Op basis van de wettelijke taakopdracht dient religieus en levensbeschouwelijk aanbod dan ook gewaarborgd te zijn binnen de publieke omroep. Daarover zijn ook afspraken
gemaakt in de Prestatieovereenkomst. Er wordt door de NPO jaarlijks
tenminste € 12 miljoen bestemd voor levensbeschouwelijke programmering verdeeld over de hoofdstromingen. Daarnaast zal de NPO ruimte
en budget vrijmaken voor brede levensbeschouwelijke programmering en
afspraken maken met de omroepen over gegarandeerd budget en zendtijd
daarvoor. Ik hecht eraan dat deze afspraken gerealiseerd (kunnen) worden
en wil daarom betrokken worden bij keuzes die gemaakt gaan worden die
de afspraken in de Prestatieovereenkomst kunnen raken.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de brief van de Minister dat
hij wil dat de omroepen in het komende jaar hun eigen mediareserves
aanspreken. Het is positief als daardoor de programmering kan worden
ontzien, maar deze leden vragen de Minister wel wat de consequenties
hiervan zijn.
De inzet van mediareserves voor de bekostiging van programmering leidt
tot verlaging ervan. Dit is niet van invloed op de mate waarin omroepen
hun bedrijfsvoeringsrisico’s kunnen opvangen. Hiervoor kunnen
omroepen een beroep doen op hun algemene reserves. Op grond van de
Mediawet 2018 mogen mediareserves overigens uitsluitend worden
gebruikt voor de verzorging van media-aanbod.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Minister een beeld
heeft van het verschil in reserves tussen de omroeporganisaties en of dit
tot gevolg kan hebben dat bepaalde omroepverenigingen veel harder
getroffen worden door de budgetkorting dan andere omroepverenigingen.
De omvang van de algemene reserves en de mediareserves verschilt per
omroep. Op grond van artikel 2.176 Mediawet 2018 dienen mediareserves
in het eerstvolgende kalenderjaar te worden besteed aan de doelen
waarvoor zij oorspronkelijk waren bestemd, tenzij ik daarvoor ontheffing
verleen. Ik heb uw Kamer in mijn brief van 25 juni 2018 geïnformeerd dat
ik bereid ben om ontheffing te verlenen voor zover aantoonbaar is dat
reserves niet tijdig liquide gemaakt kunnen worden.104 Ten aanzien van
het gedeelte van de reserves waarvoor ik geen ontheffing verleen, geldt
de wettelijke verplichting dat dit gedeelte volgend jaar moet worden
ingezet voor de bekostiging van programmering. De raad van bestuur van
de NPO kan vanuit zijn coördinerende taak op grond van artikel 2.10,
tweede lid sub c, Mediawet 2008 voorschriften verbinden aan de wijze
waarop deze mediareserves worden ingezet. Ik zal de NPO vragen om in
zijn eerstvolgende meerjarenbegroting inzicht te geven in de wijze waarop
de mediareserves worden ingezet en hoe deze inzet wordt verdeeld over
de omroepen. Deze meerjarenbegroting zal ik met mijn mediabegrotingsbrief in het najaar naar uw Kamer sturen.
104

Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

63

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Minister de mening
deelt dat het vanuit het oogpunt van goede bedrijfsvoering en risicobeheersing belangrijk is dat omroeporganisaties reserves blijven aanhouden
en wat dan de gevolgen zijn van het inzetten van deze reserves.
Ik deel de mening dat het vanuit het oogpunt van goede bedrijfsvoering
en risicobeheersing belangrijk is dat omroeporganisaties reserves kunnen
aanhouden. Algemene reserves kunnen worden gebruikt voor het
opvangen van bedrijfsvoeringsrisico’s. De omroepen kunnen hierover vrij
beschikken. Mediareserves kunnen op grond van de Mediawet 2018
uitsluitend worden gebruikt voor de verzorging van media-aanbod.
De leden van de ChristeUnie-fractie zijn van mening dat het vraagstuk
over de financiering van de publieke omroep aan een breder vraagstuk
raakt: hoe moet ons mediabestel er in de toekomst uitzien? Deze leden
vragen hierover de mening van de Minister.
Het is duidelijk dat de snel dalende Ster-inkomsten en andere ontwikkelingen in de mediasector vragen om een gesprek over het behoud van een
sterke publieke omroep. Dit kabinet staat voor behoud van een stevige,
maatschappelijk relevante en pluriforme publieke omroep. Het is geen
gemakkelijke opgave om als publieke omroep een sterke positie te
houden in het overvolle medialandschap waarin informatie op veel
verschillende manieren en allang niet meer alleen door erkende journalistieke instituten wordt verspreid en dat meer en meer gedomineerd lijkt te
worden door grote internationale spelers. Gelet op de financiële mogelijkheden van de mediabegroting de komende jaren ligt daar een uitdaging.
Ik ga de komende tijd tot aan de nieuwe erkenningsperiode benutten om
te werken aan een visie op de publieke omroep voor de langere termijn
met als doel om een sterke pluriforme publieke omroep te behouden met
een kwalitatief, pluriform, inclusief media-aanbod.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister of hij bereid is
scenario’s in kaart te brengen voor de lopende concessieperiode hoe om
te gaan met het vraagstuk van de terugvallende reclame-inkomsten.
Bij het opstellen van de mediabegrotingsbrief voor 2019 zal ik gebruik
kunnen maken van een nieuwe meerjarenraming van de Ster, waarover ik
u dan zal informeren. Op basis daarvan kan ik bepalen of en in welke mate
voor de lopende concessieperiode rekening moet worden gehouden met
nieuwe tegenvallers. In dat geval zal ik uw Kamer informeren over de
wijze waarop die kunnen worden opgevangen.
De leden van de ChristenUnie merken op dat de Raad voor Cultuur in haar
advies de sterke toename aan internationaal aanbod schetst dat wordt
gedistribueerd en vertoond door internationale spelers zoals Netflix. Deze
ontwikkelingen zorgen, volgens de Raad, voor een ongelijk speelveld. Het
leidt tot vragen over de financiering van content van eigen bodem, maar
ook over de toegankelijkheid en zichtbaarheid van dat aanbod. Deze leden
maken zich hier zorgen over en wat hen betreft is er een brede en
integrale visie nodig op de toekomst van het mediabestel. Daarbij moet
het gaan over de organisatievorm van de publieke omroep en de plek van
de omroeporganisaties daarbinnen, over de samenwerking tussen
commerciële en publieke omroepen, over het financieringssysteem van
de audiovisuele sector, over de toegankelijkheid van content van eigen
bodem, over de regels voor internationale aanbieders, enzovoort. Zij
vragen hierover de mening van de Minister en hoe hij dit verder wil
aanpakken en welk tijdpad hij daarbij voor ogen heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

64

Ik ga de komende tijd tot aan de nieuwe erkenningsperiode benutten om
te werken aan een visie op de publieke omroep voor de langere termijn
met als doel om een sterke pluriforme publieke omroep te behouden met
een kwalitatief, pluriform, inclusief media-aanbod. Daarnaast wil ik met
betrokken partijen werken aan versterking van de mediasector. Ik ben
inmiddels gesprekken gestart met een breed scala aan partijen in de
mediasector over een strategische agenda voor de toekomst voor de
media in Nederland. De door de Raad voor Cultuur geagendeerde
onderwerpen en aanbevelingen over de financiering van het Nederlands
audiovisueel product en de toegankelijkheid en zichtbaarheid ervan neem
ik mee in de gesprekken. Zoals in de brief aan uw Kamer over het
sectoradvies Audiovisueel van de Raad voor Cultuur is gesteld, houden
deze onderwerpen echter zowel verband met het cultuurbeleid waarvoor
de Minister van OCW verantwoordelijk is, als met het mediabeleid.105 Ook
vanuit het cultuurbeleid is het doel een sterke positie van waardevolle
cultuuruitingen in de toekomst te waarborgen.
Ik wil dit gesprek met nadruk samen met de sector voeren. Mochten de
gesprekken leiden tot een proces met een duidelijk tijdpad, dan zal ik uw
Kamer hierover informeren. Ik verwacht dat dit in het najaar zal gebeuren.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn blij met de forse investering in
de onderzoeksjournalistiek, die in het regeerakkoord is afgesproken en die
nu door de Minister is uitgewerkt en zijn verheugd dat de investering van
€ 5 miljoen juist ook naar de versterking en innovatie van lokale en
regionale media gaat. Zij waarderen het dat er stappen worden gezet om
regionale content via de kanalen van de NPO uit te zenden, de
zogenaamde vensterprogrammering en dat de Minister een manier heeft
gevonden om het budget hiervoor los te maken. Deze leden vragen of de
Minister bereid is dit geld spoedig beschikbaar te stellen zodat nog in
januari 2019 kan worden gestart met de pilot en vinden het van belang om
te benadrukken dat dit echt snel van de grond moet komen en vragen om
een reactie van de Minister op dit punt.
In mijn brief van 25 juni 2018 heb ik aangegeven dat ik voor 2019 een
alternatieve manier heb gevonden om de voorgenoemde projecten van de
RPO en de regionale publieke omroepen te bekostigen.106 Ik heb daarbij
wel een voorbehoud moeten maken ten aanzien van de financiële ruimte
die ik hiervoor in 2019 heb. Deze financiële ruimte is afhankelijk van de
Ster-inkomsten volgend jaar. Ik verwacht niet dat hierdoor de pilot
vensterprogrammering op losse schroeven komt te staan. Ik verwacht
daar in september meer duidelijkheid over te kunnen geven, als er meer
duidelijkheid is over de verwachte Ster-inkomsten. Het streven is om de
pilot per 1 januari 2019 te kunnen starten.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van mening dat ook de lokale
omroepen een belangrijke rol vervullen in het medialandschap en in onze
democratie en dat het van belang is dat zij kunnen beschikken over
adequate financiering. Daarom is het goed dat er met de brancheorganisatie en met de VNG107 een richtsnoerbedrag is afgesproken voor het
bedrag per huishouden waarmee gemeenten de lokale publieke omroep
bekostigen. De leden waarderen het dat de Minister hierover opnieuw in
gesprek gaat, omdat op dit moment nog maar 79% van de gemeenten
voldoet aan het richtsnoerbedrag. Zij roepen de Minister op om te bezien
hoe dit richtsnoerbedrag verplicht kan worden gesteld voor gemeenten en
vragen de Minister om een reactie op dit punt.
105

Kamerstuk 32 820, nr. 249.
Kamerstuk 32 827, nr. 128.
107
VNG: Vereniging van Nederlandse Gemeenten.
106

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

65

De wijze waarop invulling wordt gegeven aan het richtsnoerbedrag door
gemeenten en in hoeverre dit aanpassing behoeft is onderwerp van de
gesprekken die ik samen met de Minister van BZK108 ga voeren met onder
andere de VNG. Ik kan niet vooruit lopen op de uitkomst van die
gesprekken. U ontvangt van mij vóór het Mediabegrotingsdebat per brief
informatie over de voortgang van die gesprekken.
De leden van de ChristenUnie-fractie willen de leden aandacht vragen
voor de kosten van kranten. De krantensector heeft het al behoorlijk
zwaar, vanwege teruglopende aantallen abonnees en de teruglopende
advertentie-inkomsten. Nu dreigt door de btw-verhoging de prijs van
kranten nog verder opgedreven te worden. Daarnaast kunnen de
zzp-plannen van het kabinet ertoe leiden dat alle 20.000 krantenbezorgers
in ons land een dienstverband moeten krijgen, omdat ze onder het
voorgenomen minimumtarief vallen. Ze mogen dan niet meer werken met
een zogenaamde «overeenkomst van opdracht», terwijl ze dat al decennialang doen. Dit zou forse gevolgen hebben voor de branche en het zou
de prijs van kranten flink hoger maken. Deze leden vragen of de Minister
binnen het kabinet aandacht kan vragen voor deze punten en of hij kan
bezien hoe onbedoelde negatieve effecten van de kabinetsplannen
voorkomen kunnen worden.
Voor de verhoging van het verlaagde btw-tarief geldt dat het een
generieke maatregel betreft. Het is niet mogelijk een uitzondering te
maken voor de krantensector. Daarbij wil ik benadrukken dat de verhoging
van het verlaagde btw-tarief niet los kan worden gezien van de andere
maatregelen die volgen uit het regeerakkoord. Tegenover de
btw-verhoging staat namelijk een verlaging van de belasting op
inkomsten. Dit betekent dat mensen ook meer te besteden hebben. Voor
de problematiek met de krantenbezorgers geldt dat mijn collega van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) hiervan op de hoogte is. Het is
echter prematuur om over uitzonderingen te praten. De wetgeving met
maatregelen voor werken als zelfstandige die de Wet deregulering
beoordeling arbeidsrelaties vervangt, moet immers, nog uitgewerkt
worden. De Minister van SZW en de Staatssecretaris van Financiën
hebben op 22 juni 2018 een brief gestuurd aan uw Kamer over de stand
van zaken en vervolgstappen van die maatregelen.109
Vragen en opmerkingen van de leden van de 50Plus-fractie
De leden van de 50PLUS-fractie merken op dat goede, waardevolle
programma’s zoals het geschiedenisprogramma Andere Tijden gehalveerd dreigen te worden, dat ook het actualiteitenprogramma Brandpunt+
op de tocht staat en dat volgens de media onderzoeksjournalistieke
programma’s als Tegenlicht en Argos van de VPRO moeten vrezen voor
een inkrimping van het budget. Klopt deze berichtgeving, zo vragen deze
leden.
De financiële situatie noodzaakt tot het maken van keuzes en het nemen
van maatregelen. Ik heb daarvoor een plan van de NPO gevraagd. Ik
onderken de zorg over bepaalde programma’s en programmagenres. Ik
heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd om het plan met mij te
bespreken om een beter beeld te krijgen van de invulling en (financiële)
gevolgen van het plan. Het is – conform haar wettelijke taak – aan de NPO
om de programmatische keuzes te maken. Er zijn door de NPO nog geen
108

In het kader van de versterking van de lokale democratie, zoals verwoord in de Kamerbrief
van 5 juli jl. over de versterking van de lokale democratie van de Minister van BZK
(Kamerstuk 34 775 VII, nr. 69).
109
Kamerstuk 31 311, nr. 207.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

66

definitieve besluiten genomen, dus ik kan nu niet speculeren en
uitspraken doen over welke programma’s en programmagenres mogelijk
geraakt worden. Welke keuzes de NPO ook maakt, deze zullen uitlegbaar
moeten zijn in het licht van de wettelijke opdracht van de publieke
omroep. Gelet op de onafhankelijkheid van de publieke omroep zijn mijn
beïnvloedingsmogelijkheden daarbij begrensd.
De leden van de 50PLUS_fractie merken op dat door slim te lobbyen bij
producenten en drama-auteurs in de jaren tachtig bijvoorbeeld door de
huidige fractievoorzitter van 50PLUS bijvoorbeeld bewerkstelligd kon
worden dat er in veel van die series gewone, normale mensen die
toevallig ook nog eens homoseksueel waren, figureerden. Dat heeft, zo
menen deze leden, bijgedragen tot positieve beeldvorming en die
voorbeeldfunctie voor onze normen en waarden op diverse terreinen is
nog steeds hard nodig volgens de leden. Deelt de Minister die mening, zo
vragen zij.
Media hebben een belangrijke impact op hoe we als kijker en luisteraar
naar de wereld, naar onszelf en naar anderen in de samenleving kijken en
erover oordelen. Daarmee zijn de media een belangrijke bepalende factor
in de beeldvorming over wat we als normaal of afwijkend dan wel positief
of negatief duiden. Dit kan stereotyperende beeldvorming in de hand
werken en daarmee onterechte vooroordelen over groepen in de
samenleving in stand houden. Ik vind het daarom van belang dat media
zoveel mogelijk proberen te zorgen voor een evenwichtige representatie
van doelgroepen in de samenleving. Mensen en initiatieven die zich
inzetten om mediamakers hiervan bewust te maken juich ik dan ook toe.
De leden van de 50PLUS-fractie wijzen er dat we een publieke omroep
hebben waar we trots op kunnen zijn, die zorgt voor een fantastisch
diepgaand en gevarieerd programma-aanbod en dat tegen een prijs per
hoofd van de bevolking die veel lager is dan in de meeste buurlanden.
Kan de Minister hiervan een overzicht geven, zo vragen deze leden.
Het is lastig om de positie van onze landelijke publieke omroep te
vergelijken met die in andere landen. Elk land kent namelijk zijn eigen
specifieke context waardoor het risico ontstaat dat appels met peren
worden vergeleken. Ik heb bijvoorbeeld begrepen dat de kosten van de
Zwitserse publieke omroep per Zwitserse inwoner relatief hoog zijn,
omdat die uitzendt in meerdere talen. Daarnaast kan een vergelijking op
verschillende manieren worden uitgevoerd. Er kan bijvoorbeeld worden
gekeken naar de kosten van de publieke omroep per inwoner, maar er kan
ook worden gekeken naar de verhouding waarin de publieke omroep
kosten maakt voor enerzijds programma’s (zijn primaire activiteit) en
anderzijds voor zijn ondersteunende en bestuursactiviteiten. Kortom, het
is lastig om hierover een eenduidige uitspraak te doen en lijstjes zeggen
in dat verband niet veel.
Volgens de leden van de 50PLUS-fractie blijkt uit cijfers van omroep WNL
dat een deel van de bevolking zich niet vertegenwoordigd voelt in de
«kleur» die ze bij de «oude» omroepen bespeuren. Zij vragen of de
Minister deze cijfers kent en wat hij wil gaan doen om dit recht te trekken.
Deze cijfers zijn mij niet bekend. Ik constateer wel dat de publieke omroep
niet alle groepen in de samenleving even goed bereikt. Er zijn prestatieafspraken gemaakt met de NPO om zich in te zetten deze doelgroepen beter
te bereiken. In de nieuwe prestatieovereenkomst zal ik ook weer dergelijke
afspraken met de NPO maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

67

De leden van de 50PLUS-fractie vragen waarom een prima en populair
programma zoals Goedemorgen Nederland alléén in de winter is te zien
en niet het hele jaar door.
De publieke omroep voert zijn publieke taak op onafhankelijke wijze uit.
Het is aan de NPO om afwegingen maken over de programmering van de
publieke omroep.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of de Minister kan bevorderen dat
NPO Politiek op alle Nederlandse kabelnetten gratis te ontvangen is en
niet, zoals nu vaak het geval is, achter de decoder zit.
Ik ben er geen voorstander van dat het kanaal NPO Politiek aan de
zogenoemde must carry-kanalen110 wordt toegevoegd. De must carryverplichting geldt namelijk alleen voor de algemene programmakanalen
van de publieke omroep. De gedachte achter de must carry is dat de
algemene publieke kanalen voor iedereen toegankelijk moeten zijn om de
publieke taak effectief uit te kunnen voeren en om financiering uit
belastingmiddelen te rechtvaardigen. NPO Politiek is geen algemeen
televisieprogrammakanaal, maar een digitaal themakanaal dat zich richt
op een bepaald thema en/of een bepaalde doelgroep. Ik zie geen reden
om de must carry-kanalen met een digitaal themakanaal uit te breiden, te
meer niet omdat de themakanalen van de NPO, waaronder NPO Politiek,
gratis en live te zien zijn op NPO Start, op npo.nl en via de NPO-app.
De leden van de 50PLUS-fractie merken op dat het voor de pluriformiteit
– nu de ledenaantallen bij alle omroepen drastisch slinken – ook een
goede zaak is dat kleine zendgemachtigden zoals WNL, PowNed en
Human blijven bestaan. Zij vragen of de Minister een regeling kan treffen
om hen (aspirant omroepen) te behouden.
De openheid van het bestel is bedoeld om vernieuwing en meer pluriformiteit te brengen. Aspirant-omroepen komen dan ook alleen in
aanmerking voor een definitieve erkenning als zij hun toegevoegde
waarde voor het bestel hebben aangetoond. Of de huidige drie aspirantomroepen aan de eisen voldoen, kan ik nu niet beoordelen. Wanneer zij
een aanvraag voor een erkenning indienen, zullen het Commissariaat en
de Raad voor Cultuur daarover adviseren. Ook de visitatiecommissie zal
over de vernieuwende bijdragen van de aspirant-omroepen rapporteren.
Ledentallen zijn nog steeds een goede en objectieve graadmeter voor de
maatschappelijke legitimatie van publieke omroepen. Ik wijs er op dat de
huidige aspirant-omroepen bij de laatste erkenningverlening al bij wijze
van tweede kans de mogelijkheid hebben gekregen om een extra termijn
van vijf jaar hun bijzondere positie in het bestel te behouden.
De leden van de 50PUS-fractie doen nog een suggestie als het gaat om de
frequenties van Radio 3 en Radio 5 en stellen voor om de frequenties van
die twee zenders om te wisselen, zodat ouderen via FM naar Radio 5
kunnen luisteren, thuis en in de auto. Jongeren ondervinden hier
nauwelijks nadeel omdat zij Spotify of andere kanalen gebruiken voor het
luisteren naar muziek van en ouderen worden er mee geholpen. Deze
leden vragen wat de Minister van dit idee vindt.

110

In artikel 6.13 van de Mediawet 2008 is de zogenoemde doorgifteverplichting voor pakketaanbieders opgenomen. Wat televisie betreft moet een pakketaanbieder die een of meer digitale
pakketten aan zijn abonnees verspreidt in elk geval een digitaal standaardpakket van 30
televisiekanalen doorgeven. Een deel van dat standaardpakket is al door de Mediawet 2008
zelf ingevuld (de zogenoemde «must carry kanalen»). Daarbij gaat het om de algemene
televisieprogrammakanalen van de Nederlandse landelijke, regionale en lokale publieke
omroepen en van de Vlaamse publieke omroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

68

Het is aan de NPO om de afweging te maken op welke wijze het mediaaanbod beschikbaar wordt gesteld via de verschillende distributieplatforms. Dat betreft ook een inhoudelijke beslissing, waarin ik mij niet wil
mengen. Er geldt alleen een verplichting om in ieder geval vijf algemene
radiokanalen via omroepzenders uit te zenden. Aan die verplichting wordt
voldaan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie staan positief tegenover het gewaagde plan
van Paul Römer en vragen of de Minister bereid is het alternatieve stelsel
van Paul Römer constructief-kritisch te bezien en de voordelen en nadelen
in kaart te brengen.
Mijn inzet is om de meerwaarde van de publieke omroep en de pluriformiteit voor de toekomst overeind te houden. Aan de discussie over hoe
dat het beste kan gebeuren, kan iedereen zijn bijdrage leveren. In dat licht
heb ik kennis genomen van de ideeën van de heer Römer en waardeer zijn
bijdrage aan het debat. Ik zal die betrekken bij het opstellen van mijn
langetermijnvisie.
De leden van de DENK-fractie snappen dat er een lobby op gang komt van
programma’s waarop bezuinigd dreigt te worden. In dat verband vragen
deze leden welke programma’s de Minister allemaal een brief hebben
gestuurd.
Andere Tijden heeft mij benaderd met een brief. Er zijn geen andere
individuele programma’s die mij benaderd hebben.
De leden van de Denk-fractie vragen of de opmerking van Brandpunt klopt
dat de bijdrage van NPO1 aan de bezuinigingen onevenredig klein is. En
als dat zo is, vindt de Minister het dan niet teleurstellend dat er relatief
weinig op entertainment wordt bezuinigd en relatief veel op journalistieke,
historische en culturele programma’s en kan en wil hij hier iets aan doen,
zo vragen zij.
Ik heb uw Kamer op 25 juni 2018 schriftelijk geïnformeerd over het plan
van aanpak dat ik op 5 juni 2018 van de raad van bestuur van de NPO heb
ontvangen.111 Dit plan geeft geen inzicht in de bijdrage van NPO1 aan de
budgetverlaging die ik heb aangekondigd voor 2019. Dit geldt ook voor de
mate waarin de NPO wil bezuinigen op de verschillende programmagenres. Ik onderken de zorg over bepaalde programma’s en programmagenres. Ik heb de raad van bestuur van de NPO uitgenodigd om het plan
met mij te bespreken om een beter beeld te krijgen van de invulling en
(financiële) gevolgen van het plan. Het is – conform haar wettelijke taak –
aan de NPO om de programmatische keuzes te maken. Er zijn door de
NPO nog geen definitieve besluiten genomen, dus ik kan nu niet speculeren en uitspraken doen over welke programma’s en programmagenres
mogelijk geraakt worden. Welke keuzes de NPO ook maakt, deze zullen
uitlegbaar moeten zijn in het licht van de wettelijke opdracht van de
publieke omroep. Gelet op de onafhankelijkheid van de publieke omroep
zijn mijn beïnvloedingsmogelijkheden daarbij begrensd.
De leden van de DENK-fractie vragen wat de Minister vindt van de
suggestie van Brandpunt om de € 20 miljoen die omroepen in verband
met een prijsindexatie extra krijgen, gericht in te zetten ter versterking van
(onderzoeks-) journalistiek op tv.

111

Kamerstuk 32 827, nr. 129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

69

Op grond van de Mediawet 2018 kan ik geen voorschriften verbinden aan
de wijze waarop de rijksmediabijdrage wordt aangewend door de
landelijke publieke omroep. Hierdoor wordt de onafhankelijkheid van de
landelijke publieke omroep gewaarborgd. Het is aan de NPO om in
overleg met de omroepen te bepalen op welke wijze de consumentenprijsindexvergoeding wordt ingezet.
De leden van de DENK-fractie vragen wat de Minister vindt van de oproep
het programma Andere Tijden om het (toch al wat povere) Nederlandse
historische besef niet te halveren maar het programma wekelijks te laten
voortbestaan, en wat hij kan doen om tegemoet te komen aan de
noodkreet van diverse bekende Nederlanders.
Het is aan de NPO om afwegingen maken over de inhoud van de publieke
omroep. De NPO heeft een publieke taakopdracht, waarin staat de
omroepen een evenwichtig, pluriform, gevarieerd en kwalitatief
hoogstaand media-aanbod maken, dat zich kenmerkt door een grote
verscheidenheid naar vorm en inhoud, en dat bovendien een evenwichtig
beeld van de samenleving geeft. De publieke omroep voert zijn publieke
taak op onafhankelijke wijze uit. Het is aan de NPO om afwegingen maken
over de programmering van de publieke omroep.
De leden van de DENK-fractie vragen of de Minister bereid is om een
historisch gebaar te maken en excuses te maken voor het Nederlandse
slavernijverleden.
De vraag van de leden van de DENK-fractie is buiten de orde van dit
schriftelijk overleg. Bovendien is het is niet aan mij om daarover
uitspraken te doen.
De leden van de DENK-fractie vragen of de Minister weet in hoeverre
mensen met een niet-westerse migratieachtergrond naar de NPO kijken
en zo nee of hij bereid is dat te onderzoeken. Deze leden merken voorts op
dat deze groep van 2,2 miljoen Nederlanders (ruim 12% van de bevolking)
idealiter ook 12% van het kijkerspubliek zou moeten zijn en vragen of de
Minister dat met deze leden eens en of hij niet ook vindt dat deze groep
net als jongeren relatief weinig naar de NPO kijkt.
De NPO laat sinds 2007 periodiek aanvullend onderzoek doen naar het
mediabereik onder kijkers en luisteraars met een migratieachtergrond. Dit
is nodig omdat regulier kijkonderzoek door de SKO niet voldoende
representatief is voor Nederlanders met een niet-westerse migratieachtergrond. Het laatste aanvullende onderzoek waarover de NPO beschikt is
uitgevoerd in 2016. Hieruit blijkt onder meer dat de zenders NPO1, 2 en 3
een weekbereik behaalden van 39%, 29% respectievelijk 29% onder de
doelgroep kijkers met een migratieachtergrond.112
Uit onderzoek van de NPO blijkt dat Nederlanders met een niet-westerse
migratieachtergrond minder frequent televisie kijken in vergelijking met
Nederlanders zonder migratieachtergrond. Het weekbereik van de
televisie onder Turkse en Surinaamse Nederlanders in Nederland is
vrijwel gelijk aan het bereik onder autochtonen. Het lage bereik van de
televisie geldt vooral voor Marokkaanse en Antilliaanse Nederlanders. Ik
vind het dan ook belangrijk dat de publieke omroep blijft zoeken naar
mogelijkheden om het bereik onder deze doelgroepen en de waardering
voor het publieke media-aanbod te vergroten.
112

In dit onderzoek worden Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders
aangemerkt als mensen met een niet-westerse migratieachtergrond (zogeheten
TMSA-doelgroep).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

70

De leden van de DENK-fractie vragen of de Minister bereid is om net als
bij de jongeren ook initiatieven aan te jagen om de NPO aantrekkelijker te
maken voor mensen met een niet-westerse migratieachtergrond.
Ik ben het eens met de leden dat de publieke omroep van en voor alle
mensen is die deel uitmaken van de Nederlandse samenleving. Op grond
van de Mediawet 2008 heeft de NPO dan ook de taak om media-aanbod te
verzorgen dat erop is gericht om een relevant bereik te hebben onder
zowel een breed en algemeen publiek, als bevolkings- en leeftijdsgroepen
van verschillende omvang en samenstelling. Het is aan de publieke
omroep om aan deze taak invulling en vorm te geven.
Ik constateer ook dat de publieke omroep zich hiertoe inzet. In haar
Concessiebeleidsplan 2016–2020 heeft de NPO de ambitie opgenomen
ervoor te zorgen dat haar media-aanbod een betere afspiegeling wordt
van bevolkingsgroepen in de samenleving. De NTR heeft in de eerste
plaats op dit thema een expliciete taak. De NPO-organisatie en de
omroepen hebben het afgelopen jaar trainingen georganiseerd om het
bewustzijn te vergroten rond diversiteit bij programmamakers en
omroepmedewerkers. Om culturele diversiteit verder te bevorderen,
wordt bij de beoordeling van nieuwe programmavoorstellen de aandacht
voor deze thematiek meegewogen. Naast diversiteit in onderwerpen en
gastenkeuze, worden omroepen daarnaast door de NPO gestimuleerd om
– in het kader van talentontwikkeling – op zoek te gaan naar meer makers
en presentatoren van niet-westerse afkomst en naar meer vrouwelijke
makers en presentatoren.
De leden van de DENK-fractie vragen of de Minister kan uitzoeken of SKO
een representatief aantal mensen met een migratieachtergrond in het
panel heeft en als dat niet zo is, of hij de SKO dan kan vragen om deze
groep wel representatief in het panel op te nemen.
De SKO houdt bij de werving van huishoudens voor zijn panel rekening
met migratieachtergrond. Voor het aantal huishouders van Nederlanders
met een Turkse, Marokkaanse, Surinaamse of Antilliaanse achtergrond
geldt een minimum. Daarmee benadert de verhouding van het panel de
verhouding van de Nederlandse bevolking voor deze migratieachtergronden.
Bij de werving van deze huishoudens wordt rekening gehouden met
regionale spreiding maar bijvoorbeeld niet met leeftijd, geslacht en
opleiding. Hierdoor kan niet gesproken worden van een volledig representatieve steekproef.
De leden van de DENK-fractie vinden dat er meer diversiteit bij de
mediaredacties moet komen, en ook meer diversiteit bij besluitvormers in
de top. Zij vragen wat de Minister kan doen om de diversiteit op de
redacties en in de top te verbeteren en of hij bereid is alle omroepen aan
te moedigen het Charter Diversiteit te ondertekenen en om dit een
voorwaarde voor subsidieverlening te maken.
Binnen de mediaorganisaties spelen redacties een fundamentele rol in de
wijze waarop media-aanbod tot stand komt en de duiding die daaraan
gegeven wordt. Diversiteit binnen redacties kan daarom in belangrijke
mate bijdragen aan een meer divers media-aanbod en het tegengaan van
eenzijdige berichtgeving. Dit laat onverlet dat media-instellingen
programmatische autonomie genieten. De wijze waarop redacties
gevormd worden en hun werk doen is dan ook geen zaak waarin de
overheid zich mengt. Overigens constateer ik dat de NPO en de omroepen
initiatieven inzetten om de bewustwording over diversiteit te bevorderen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

71

onder hun programmamakers en omroepmedewerkers. Het Charter
Diversiteit is een mooi instrument dat ondersteuning biedt aan
werkgevers die zich willen inzetten voor meer diversiteit en inclusie
binnen hun bedrijf. Ik ben bereid om de NPO en het College van
Omroepen op dit charter te wijzen.
Op grond van de Mediawet 2008 is in de publieke mediaopdracht
gewaarborgd dat de publieke omroep een evenwichtig en pluriform
media-aanbod dient te verzorgen waarmee zowel een breed en algemeen
publiek wordt bereikt als specifieke doelgroepen in de samenleving.
Indien omroepen ervoor kiezen om aanvullend op en ter ondersteuning
van hun publieke mediaopdracht het Charter te ondertekenen, juich ik dat
uiteraard toe.
De leden van de DENK-fractie vragen om het instellen van een onafhankelijk Media Ombudsman, naar voorbeeld van de Nationale ombudsman
en de Kinderombudsman, en vragen wat de Minister van dit idee vindt.
Er is al een Ombudsman voor de media. Sinds 2017 heeft de NPO een
Ombudsman voor de journalistiek, die onafhankelijk onderzoek doet naar
het naleven van de journalistieke code van de publieke omroep.
De leden van de DENK-fractie hebben eerder voor een «journalistieke
eed» gepleit, vergelijkbaar met de eed van artsen en de eed van bankiers
en wijzen er op dat de voorganger van de Minister, Staatssecretaris
Dekker, destijds heeft toegezegd dat hij dit punt aan de orde zou stellen bij
een bijeenkomst met de Nederlandse Vereniging van Journalisten over de
kwaliteit van de journalistiek. Zij vragen of de Minister kan aangeven wat
er met deze toezegging is gebeurd en of hij de Kamer een verslag van de
bijeenkomst kan doen toekomen.
Mijn ambtsvoorganger heeft de Nederlandse Vereniging van Journalisten
(NVJ), zoals toegezegd, gevraagd of zij voor zichzelf een rol zien in het
debat onder vakgenoten over de eigen kwaliteitsstandaarden. De NVJ
heeft laten weten zich continu hard te maken voor het debat over
journalistieke kwaliteit, integriteit en onafhankelijkheid en daar via
bijvoorbeeld de organisatie van debatten en evenementen en via hun
communicatie en magazine een actieve bijdrage aan te leveren. Daarnaast
onderschrijft een ieder die lid wordt van de NVJ de Code van Bordeaux,
een internationale verklaring die als leidraad dient voor beroepsgedrag
door journalisten.
De leden van de DENK-fractie willen graag de verdeling weten tussen de
subsidies voor landelijke en regionale omroepen. Zij vragen hoeveel
procent van het geld naar landelijke omroepen en hoeveel procent naar
regionale omroepen gaat, of de Minister deze verhouding in balans vindt
en of er niet meer geld naar de regionale omroepen moet gaan.
Met 81% van de media-uitgaven zijn de landelijke publieke omroepen en
met 14% van de media-uitgaven zijn de regionale publieke omroepen
bekostigd.113 Met het overige deel (5%) zijn de overige media-uitgaven
bekostigd (waaronder het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en
het Commissariaat). Met deze verhouding kunnen de wettelijke taken van
zowel de landelijke als de regionale publieke omroepen in het jaar 2018
bekostigd worden.
De leden van de DENK-fractie vragen hoe de samenwerking tussen
landelijke en regionale omroepen kan worden versterkt.
113

Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

72

Samenwerking tussen landelijke en regionale publieke omroepen kan en
mag al binnen de kaders van de Mediawet 2008. Het biedt mijns inziens
vele kansen. Ik waardeer het dan ook dat deze vorm van samenwerking
steeds vanzelfsprekender wordt. Ik zie bijvoorbeeld dat de samenwerking
tussen de regionale omroepen en de NOS in Bureau Regio een succes is.
Er werden via Bureau Regio bijna 2.500 radio- en televisiebijdrages
uitgewisseld tussen NOS en de regionale publieke media-instellingen.
Regionaal nieuws bereikt vele mensen via de app van de NOS. Dat zijn
betekenisvolle resultaten.
In samenwerking met het Commissariaat stimuleer ik deze samenwerkingen. Zo is er de uitgave «Samenwerking van publieke omroepen met
andere partijen» van het Commissariaat. Deze publicatie verduidelijkt
samenwerkingsvormen, de bijbehorende spelregels en geeft antwoord op
vragen. Bovendien biedt mijn voorstel voor een alternatieve bekostigingswijze voor de projecten van de RPO binnen de zogenoemde «frictiekostenregeling B» ruimte om samenwerkingsprojecten tussen publieke
omroepen te bekostigen.114
De leden van de DENK-fractie vragen wat de Minister vindt van de klacht
van onder meer nu.nl dat de NPO websites oneigenlijke concurrentie voor
hen zijn.
De publieke omroep heeft als taak een breed publiek te bereiken, ook
online. Het lijkt me niet reëel om de publieke omroep te verbieden
websites te maken. In de Mediawet 2008 is vastgelegd wat de reikwijdte is
van de publieke taakopdracht. Het is mij niet bekend dat de omroepen
buiten de grenzen van de taakopdracht treden. Het zou een politieke keuze
zijn om die taakopdracht te versmallen.
De leden van de DENK-fractie vragen wat de Minister vindt van de oproep
van onder meer nu.nl om het subsidiegeld voor NPO websites te
beperken en om beelden van de NPO na uitzending vrij te geven voor
gebruik door derden, zoals uitgevers.
In het verleden zijn er soortgelijke experimenten geweest met een
nieuwsfragmentenkanaal van de NPO. Dat experiment is afgebroken
wegens kritiek vanuit de sector zelf, omdat zij het niet eens waren met de
voorwaarden die de NOS op basis van de Mediawet 2008 diende te stellen
aan het gebruik van het materiaal. De Mediawet 2008 bepaalt namelijk dat
de publieke omroep zich niet dienstbaar mag maken aan het maken van
een meer dan normale winst door derden. Daardoor leiden dergelijke
experimenten al snel tot verschil van inzicht tussen publieke en private
partijen.
Volgens de leden van de DENK-fractie is Nederland is van ons allemaal en
is de publieke omroep van ons allemaal. Is de Minister dat met de leden
eens, zo vragen zij.
Daar ben ik het volmondig mee eens.

114

Kamerstuk 32 827, nr. 128.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 827, nr. 131

73