2

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1675
Vragen van de leden Snels en Van der Lee (beiden GroenLinks) aan de
Ministers van Financiën, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van
Economische Zaken en Klimaat over de stijgende energierekening (ingezonden
20 februari 2019).
Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat), mede
namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
25 februari 2019)
Vraag 1, 2
Kunt u nauwkeurig toelichten waar de verschillen tussen de raming van het
kabinet (een stijging van 108 euro) en de cijfers van het CBS (een stijging van
334 euro) vandaan komen? Welk deel hiervan komt door belastingen? Welk
deel door een hogere marktprijs voor energie? Kunt u beide bedragen nader
uitsplitsen per oorzaak?
Hoe komt het dat de raming van het kabinet zo veel afwijkt van de CBS cijfers
als de helft van de stijging komt door een hogere energiebelasting?
Antwoord 1, 2
Het bedrag van 108 euro die het kabinet als effect van de energierekening
heeft gepresenteerd en de recente cijfers van het CBS over januari 2019 zijn
weergegeven in tabel 1.

Tabel 1: Ramingen stijging energierekening 2019

Energieverbruik
Energiebelasting
Marktprijzen (constant verbruik)
Marktprijzen (effect dalend verbruik)

CBS

Kabinet obv
NEV2017

constant (maar hoger)
162
172
nvt

Dalend
113
12
– 17

334

108

Totaal

Het bedrag van 108 euro van het kabinet kan worden uitgesplitst naar een
effect van de energiebelastingen en een effect van de marktprijzen. Daarbij is
uitgegaan van een dalend energieverbruik, zoals geraamd in de NEV2017. De
hogere energiebelasting (zowel de toename van de ODE als de schuif van
elektra naar gas in de energiebelasting en de lagere teruggaaf van de

ah-tk-20182019-1675
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

energiebelasting) – in combinatie met het lagere verbruik zorgt ervoor dat het
bedrag dat een gemiddeld huishouden kwijt is aan energiebelasting in 2019
met 113 euro is gestegen.
De ontwikkeling van de gas- en elektriciteitsprijzen zijn ook geraamd op basis
van de NEV2017 (op basis van een interpolatie. Dat zorgt voor een stijging
van de energierekening met 12 euro. Het dalende energieverbruik zorgt
echter dat een gemiddeld huishouden 17 euro minder kwijt is aan het deel
marktprijzen. In totaliteit daalt door hogere prijzen en lager verbruik het deel
dat een gemiddeld huishouden kwijt is aan marktprijzen daardoor met 5 euro
in deze raming. Daardoor kwam de verwachte totale stijging van de energie
rekening op 113–5=108 euro uit.
Het CBS heeft een totaal bedrag van 334 euro voor een gemiddeld huishouden berekend. Hierbij is uitgegaan van een constant energieverbruik. Het deel
dat een gemiddeld huishouden extra aan energiebelasting kwijt is, is 162
euro. Het deel aan marktprijzen 172 euro. Het belangrijkste verschil tussen de
cijfers van het CBS en het bedrag dat het kabinet heeft gehanteerd is dus de
ontwikkeling van de marktprijzen. Elektriciteit is 31 procent duurder geworden
en gas 20 procent.
Het verschil in het effect van de energiebelasting (162 euro bij het CBS en 113
euro bij het kabinet) bestaat uit twee delen. Allereerst is in de raming op
basis van de NEV 2017 gerekend met een trendmatige daling van het
energieverbruik tussen 2018 en 2019. Het resterende verschil wordt veroorzaakt doordat het CBS heeft gerekend met een gemiddeld gasverbruik over
de periode 2013–2017 en een gemiddeld elektriciteitsverbruik over de periode
2015–2017 bij een voorbeeldhuishouden van 2 volwassenen en 2 kinderen.
Het cijfer dat het kabinet hanteerde is gebaseerd op de raming van de NEV
2017, die uitging van een gemiddeld energieverbruik over alle huishoudens in
2019. Daardoor rekent het CBS met een hoger verbruik dan het kabinet. Zou
niet met deze trendmatige daling en hoger verbruik zijn gerekend, dan
resteert het pure beleidseffect van de energiebelasting, wat uitkomt op 133
euro. Dit bedrag is gebruikt bij het Belastingplan.
Om dit soort verschillen in ramingen en realisaties te voorkomen gaat het
kabinet de komende tijd met PBL, CBS, Nibud, maar ook met andere partijen
bezien hoe we de informatie op dit punt kunnen verbeteren.
Vraag 3
Bent u bekend met het onderzoek van het CPB (2018) waaruit blijkt dat
veranderingen in de energielasten in de praktijk niet evenredig neerslaan bij
iedere inkomensgroep?1 Klopt het dat het inkomenseffect voor de laagste
inkomensgroep in doorsnee 0,2% slechter uitpakt, uitgaande van een
energiestijging van 108 euro? Klopt het dat het daarom niet voldoende is om
alleen maar te kijken naar de gevolgen van de stijgende energierekening op
de totale inflatiecijfers?
Antwoord 3
Het kabinet is bekend met dit onderzoek. Het CPB heeft voor deze berekening
alleen gekeken naar de beleidseffecten van hogere energiebelastingen en
ODE-lasten. Naar de ontwikkeling van de marktprijzen en het effect hiervan
op verschillende inkomensgroepen is in dit onderzoek niet gekeken. Deze zijn
om een aantal redenen op huishoudniveau niet goed te ramen. Buiten dat de
marktprijzen sterk fluctueren hangt het voor een individueel huishouden sterk
af van het contract met de energieleverancier. Omdat het beleidseffect van de
hogere belasting hier niet van afhankelijk is, vallen hier wel betrouwbare
uitspraken te doen.
Het antwoord op de vragen 1 en 2 laat zien dat het belangrijkste verschil
tussen het cijfer van het kabinet en de realisatie van het CBS wordt veroorzaakt door de gestegen marktprijzen. Het verschil in de hogere energiebelastingen tussen het cijfer dat het kabinet heeft gebruikt en de CBS-realisatie en
wordt veroorzaakt door verschillende aannames met betrekking tot energiegebruik. In het CPB-onderzoek is uitgegaan van een constant energiegebruik.
Het is daarom niet waarschijnlijk dat de genoemde 0,2% – die dus alleen het
gevolg van de energiebelastingen en ODE- sterk veranderd is.

1

Koot, P., Schulenberg, R. en Bollen, J., 2018, Verkenning inkomenseffecten van energie- en
klimaatbeleid, CPB achtergronddocument, Den Haag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

In een kamerbrief in december 2018 heeft de Minister van Financiën
toegelicht hoe de energielasten in de koopkrachtramingen worden meegenomen. Het CPB maakt onafhankelijk van het kabinet de koopkrachtramingen.
Hiervoor worden verschillende methodologische keuzes gemaakt, zoals dat
bepaalde maatregelen, waaronder de energielasten, doorwerken in de inflatie.
Het kabinet vindt het belangrijk om goed zicht te houden hoe de energielasten neerslaan bij verschillende huishoudens. Het kabinet heeft daarom het
CPB verzocht om de inkomenseffecten van het Klimaatakkoord eenmalig
integraal in beeld te brengen.
Vraag 4
Klopt het dat in 2019 minder dan 92% van de laagste inkomensgroepen erop
vooruit zouden gaan, als de geraamde stijging van 108 euro niet via de
inflatie zou worden meegenomen maar op basis van meer realistische
modellen? Welk deel van de laagste inkomensgroepen zou er dan daadwerkelijk op vooruitgaan in 2019?
Antwoord 4
De toename van 92% van de laagste inkomensgroep heeft betrekking op de
koopkrachtontwikkeling. Zoals in het antwoord op vraag 3 toegelicht lopen de
energiekosten via de inflatie mee in de koopkracht. Inflatie is echter breder
dan alleen de ontwikkeling van de energielasten. In de beoordeling van de
koopkrachtontwikkeling weegt het kabinet daarom het volledige beeld van de
koopkracht. Op 5 maart komt het CPB met nieuwe ramingen voor de
koopkracht van 2019 en zal daarbij de meest recente inzichten meenemen.
De raming dat de meeste huishoudens er in 2019 in koopkracht op vooruit
zouden gaan, is gebaseerd op een inflatieraming van het CPB van 2,4%. In
deze inflatieraming zijn de stijgende energiebelastingen en marktprijzen
verwerkt. De eerste cijfers van het CBS over januari, waarin het effect van de
hogere BTW en energierekening is verwerkt, laat zien dat de inflatie is
uitgekomen op 2,2%. Hoewel niet zeker is hoe de inflatie zich de komende
maanden gaat ontwikkelen, laten de cijfers zien dat er op dit moment geen
reden is om aan te nemen dat de koopkrachtcijfers niet kloppen. Het kabinet
zal zich buigen over de uitkomsten van het CPB.
Vraag 5, 6
Klopt het dat het eerder genoemde inkomenseffect voor de laagste inkomensgroepen van 0,2% in werkelijkheid groter is, wanneer de energierekening 334
euro hoger uitvalt? Hoeveel groter? Kan worden gesteld dat de laagste
inkomensgroepen er dan zelfs 0,6% minder op vooruit gaan? Wat zou er
gebeuren met het percentage van 92% als deze stijging van de energierekening wel goed werd meegenomen? Bent u bereid deze vragen in overleg met
het CPB te beantwoorden, waardoor we de gecorrigeerde cijfers krijgen?
Wilt u het CPB verzoeken de koopkrachtcijfers bij het concept- Centraal
Economisch Plan (CEP) en het CEP niet alleen te laten maken op basis van de
aanname dat de energiebelastingen en de energiekorting in de inflatie
worden meegenomen maar tevens via de correctie, zoals het CPB die in haar
verkenning geanalyseerd heeft?2
Antwoord 5, 6
Zie het antwoord op vraag 3. Er is vooralsnog geen aanleiding om te
veronderstellen dat de beleidseffecten van de hogere energielasten in 2019
anders uitpakken dan het CPB in haar eerdere verkenning heeft gepresenteerd.
Vraag 7
Kunt u Figuur 5.2.1. Boxplot koopkrachtontwikkeling (pagina 158 uit begroting
SZW 2019) laten actualiseren op basis van de nieuwe energierekening?3

2

Koot, P., Schulenberg, R. en Bollen, J., 2018, Verkenning inkomenseffecten van energie- en
klimaatbeleid, CPB achtergronddocument, Den Haag.
3
Kamerstukken II, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XV, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 7
De Boxplot koopkrachtontwikkeling in de begroting van het Ministerie van
Sociale Zaken is gebaseerd op de CPB-doorrekening in de MacroEconomische verkenningen van september 2018. Op dit moment zijn er geen
actuelere koopkrachtcijfers bekend. Op 5 maart publiceert het CPB de cCEP,
waarin de meest recente inzichten zijn verwerkt. Dan zal ook de nieuwe
Boxplot koopkrachtontwikkeling gepubliceerd worden.
In december werd de inflatie voor 2019 door het CPB geraamd op 2,4%.
Daarin zijn de stijgende energielasten meegenomen. De eerste cijfers van het
CBS over januari, waarin het effect van de hogere BTW en energierekening is
verwerkt, laat zien dat de inflatie is uitgekomen op 2,2%. Hoewel niet zeker is
hoe de inflatie zich de komende maanden gaat ontwikkelen, laten deze cijfers
zien dat er op dit moment geen reden is om aan te nemen dat de koopkrachtcijfers niet kloppen.
Vraag 8
Hoe verhouden de ramingen van de koopkrachtcijfers en de energierekening
zich tot de aannames die worden gemaakt bij de doorrekening van het
Klimaatakkoord? Worden dezelfde aannames gebruikt? Hoe gaat u voorkomen dat de effecten voor huishoudens met lagere inkomens in de toekomst
niet meer worden onderschat?
Antwoord 8
In de koopkrachtcijfers worden de hogere energielasten (zowel als gevolg van
belastingen als gevolg van marktprijzen) via de inflatie meegenomen. Omdat
het kabinet het belangrijk vindt om goed zicht te houden hoe de energielasten neerslaan bij verschillende inkomensgroepen heeft het kabinet het CPB
verzocht om de inkomenseffecten van het Klimaatakkoord eenmalig integraal
in beeld te brengen. Daarin worden de inkomenseffecten uitgesplitst naar
inkomensgroep, zoals in het CPB-onderzoek «Verkenning inkomenseffecten
van energie- en klimaatbeleid».
Wanneer beleid gevoerd wordt waarvan de effecten (voor subgroepen) niet
volledig zichtbaar worden in de reguliere koopkrachtplaatjes, is het gebruikelijk om voor de maatregelen specifiek de inkomenseffecten in kaart te
brengen. Dat gebeurt bijvoorbeeld in de memorie van toelichting van
wetsvoorstellen of in de koopkrachtbijlage van de begroting van SZW. Ook bij
beleidswijzigingen van energiebelastingen na het Klimaatakkoord zal het
kabinet dit blijven doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4