Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 924 XI

Slotwet en jaarverslag Ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer en van de begrotingsstaat van het
Waddenfonds 2008

Nr. 7

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 juni 2009
De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer1, heeft een aantal vragen aan de Algemene Rekenkamer
voorgelegd over het rapport bij het jaarverslag 2008 van het ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en van de
begrotingsstaat van het Waddenfonds (kamerstuk 31 924 XI, nr. 4).
De Algemene Rekenkamer heeft deze vragen beantwoord bij brief van
17 juni 2009.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Koopmans
De griffier van de commissie,
Van der Leeden

1

Samenstelling:
Leden: Van Gent (GL), Van der Staaij (SGP),
Poppe (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD), ondervoorzitter, Depla (PvdA), Van Bochove (CDA),
Koopmans (CDA), voorzitter, Spies (CDA), Van
der Ham (D66), Van Velzen (SP), Vietsch (CDA),
Aptroot (VVD), Samsom (PvdA), Boelhouwer
(PvdA), Roefs (PvdA, Neppérus (VVD), Van
Leeuwen (SP), Jansen (SP), Van der Burg
(VVD), Van Heugten (CDA), Madlener (PVV),
Ouwehand (PvdD), Bilder (CDA),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU) en
Linhard (PvdA).
Plv. leden: Vendrik (GL), Van der Vlies (SGP),
Polderman (SP), Remkes (VVD), Jacobi (PvdA),
Pieper (CDA), Koppejan (CDA), Ormel (CDA),
Koşer Kaya (D66), Leijten (SP), Schreijer-Pierik
(CDA), De Krom (VVD), Vermeij (PvdA), Waalkens (PvdA), Vos (PvdA), Zijlstra (VVD), Langkamp (SP), Gerkens (SP), Van Beek (VVD),
Schermers (CDA), Agema (PVV), Thieme
(PvdD), Sterk (CDA), Ortega-Martijn (CU) en
Besselink (PvdA).

KST132292
0809tkkst31924-XI-7
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XI, nr. 7

1

1
«De minister geeft in haar reactie aan dat er geen sprake meer is van
ernstige onvolkomenheden omdat er veel verbeterd is ten opzichte van
voorgaande jaren. Onderschrijft u deze reactie?»
Nee, die onderschrijven wij niet. Wij beoordelen de problemen in de
financiële functie bij het Ministerie van VROM dit jaar als een ernstige
onvolkomenheid in het financieel beheer. Mede als gevolg van deze
problemen zijn dit jaar de tolerantiegrenzen op de verantwoordingsniveaus bij de jaarverslagen van het Ministerie van VROM en WWI overschreden. Bovendien bestaan de problemen in de financiële functie al
geruime tijd en komen ze in de breedte voor binnen het ministerie.
Met het Verbeterplan financiële functie en jaarverantwoording heeft de
minister van VROM in 2008 diverse verbetermaatregelen genomen, onder
meer om de naleving van de interne procedures te verbeteren en om de
interne controle (IC) binnen het kerndepartement te versterken. Dit zijn
twee onderdelen van de financiële functie waar zich al jaren hardnekkige
problemen voordoen. Wij hebben ook beoordeeld of de verbetermaatregelen resultaat hebben gehad en of het in de praktijk beter gaat
met de financiële functie. Hierover kregen we geen zekerheid, mede
doordat de meeste verbetermaatregelen pas in 2009 zullen worden uitgevoerd. We kunnen wel zeggen dat in 2008 er binnen het Ministerie van
VROM nog steeds te weinig aandacht was voor financiële processen. Dat
blijkt niet alleen uit ons onderzoek, maar ook uit de rapportages van de IC
en de Rijksauditdienst. De interne procedures worden nog niet voldoende
nageleefd, met als resultaat een tolerantieoverschrijding op verantwoordingsniveau bij de jaarverslagen van het Ministerie van VROM én WWI.
2
«Bent u van mening dat de Kamer in staat is om het ministerie van VROM
adequaat te controleren met dit jaarverslag?»
In de verantwoording van het Ministerie van VROM kan de Tweede Kamer
niet meer zien of alle in de begroting beoogde doelen en prestaties zijn
gerealiseerd. Dit is een gevolg van de afspraken binnen het experiment
met de jaarverslagen van een aantal departementen.
Tijdens het Verantwoordingsdebat op 22 mei 2007 heeft de Tweede Kamer
haar zorgen geuit over de kwaliteit van het verantwoordingsproces. Naar
aanleiding daarvan heeft de minister van Financiën in overleg met de
Algemene Rekenkamer en de Tweede Kamer besloten tot een experiment
met de jaarverslagen van een aantal departementen. Het doel van het
experiment is om de jaarverslagen meer focus en politieke zeggingskracht
te geven en om de verantwoordingslasten te verminderen. De betrokken
ministers verantwoorden zich in het beleidsverslag van hun jaarverslag
uitgebreid over de kabinetsprioriteiten uit het coalitieakkoord en over
enkele departementspecifieke beleidsprioriteiten. Over beleidsartikelen
die niet onder deze prioriteiten vallen, nemen zij alleen een financiële
verantwoording op in het jaarverslag. Het experiment met het jaarverslag
zal in 2010 rijksbreed worden geëvalueerd.
Het ministerie van VROM is een van de departementen die aan het experiment meedoet, dit jaar voor het eerst. In het jaarverslag is de nietfinanciële beleidsinformatie losgekoppeld van de financiële informatie. De
beleidsinformatie staat in het beleidsverslag, de financiële informatie in
de toelichting bij de beleidsartikelen. De minister van VROM verantwoordt
zich in het beleidsverslag over de departementsspecifieke prioriteiten.
Deze loskoppeling is gedeeltelijk opgevangen doordat in het beleidsverslag een tabel Budgettaire en financiële consequenties van de beleidsprioriteiten 2008 is opgenomen. Uit de toelichting bij de beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XI, nr. 7

2

wordt niet duidelijk welk deel van de verantwoorde uitgaven de kabinetsprioriteiten betreft. In het beleidsverslag wordt 2% van de totale uitgaven
van het Ministerie van VROM verantwoord. Dit is wel een erg laag percentage nu ook als gevolg van het experiment in de niet-prioritaire beleidsartikelen geen beleidsinformatie meer wordt verstrekt.
Met dit jaarverslag geeft de minister van VROM de Tweede Kamer weliswaar inzicht in de besteding van overheidsgeld, maar het is niet duidelijk
of dit geld besteed is aan de juiste doelen en dat die activiteiten hebben
plaatsgevonden die in de begroting in het vooruitzicht waren gesteld.
3
«Waaruit blijkt het ontbreken aan financieel bewustzijn op het ministerie
exact? Is er een analyse te maken van de oorzaak van dit ontbrekende
besef? Speelt formatie hier een rol?»
Het tekortschieten van financieel bewustzijn (het besef waarom het nodig
is om gedisciplineerd financieel beheer te voeren) komt op het Ministerie
van VROM tot uiting in de al langer bestaande problemen in de financiële
functie, bijvoorbeeld in het niet naleven van de interne procedures. Ook
het Ministerie van VROM erkent (in onder meer het verbeterplan) dat de
cultuur binnen het ministerie een risico is voor de werkzaamheden ter
verbetering in de financiële functies. Een gedisciplineerd financieel beheer
is noodzakelijk om de door de minister beoogde beleidsdoelen en prestaties te kunnen realiseren.
In het rechtmatigheidsonderzoek 2008 hebben we een analyse gemaakt
van de problemen in de financiële functie. We kunnen deze problemen
nog niet volledig toerekenen aan een organisatieonderdeel of aan een
element in de bedrijfsvoering (zie ook de kwaliteitskaart op pagina 14 van
het rapport). Het is onze bedoeling om de analyse in het volgende
rechtmatigheidsonderzoek nader uit te werken zodat we beter kunnen
aangeven waar de grootste problemen spelen.
4
«Heeft u de indruk dat VROM de rechtmatigheid ten aanzien van de
verplichtingen verbeterd heeft? Welke consequenties hebben deze
onrechtmatigheden voor de gedane betalingen?»
Dit jaar constateerden we een overschrijding van de tolerantiegrenzen op
jaarverslagniveau bij het jaarverslag van het Ministerie van VROM en
WWI. Deze overschrijding is in beide gevallen toe te schrijven aan fouten
en onzekerheden in de verplichtingen. Dit duidt niet op verbeteringen in
het beheer van de verplichtingen bij het ministerie.
In de bijlagen 1 van onze Rapporten bij de jaarverslagen zijn overzichten
opgenomen van de fouten en onzekerheden in de financiële informatie.
Veel fouten en onzekerheden in de verplichtingen hoeven geen directe
gevolgen te hebben voor de gedane betalingen. Er is geen directe relatie
te leggen tussen de verplichtingen en de uitgaven in het Jaarverslag 2008,
maar uit de genoemde overzichten blijkt dat er relatief weinig fouten en
onzekerheden worden geconstateerd in de uitgaven 2008 bij het Ministerie van VROM.
5
«Bent u van mening dat het ministerie de financiële onvolkomenheden
inderdaad al heeft verbeterd, zoals de minister aangeeft in haar reactie?»
Het antwoord op deze vraag verschilt per onvolkomenheid. Dit jaar
constateerden we drie (ernstige) onvolkomenheden, vorig jaar waren er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XI, nr. 7

3

nog vier (ernstige) onvolkomenheden. De onvolkomenheid ICT-beheer en
informatievoorziening, ontstaan in 2001, is dit jaar weggewerkt. Het zijn
overigens geen financiële onvolkomenheden maar onvolkomenheden in
het financieel beheer. Deze onvolkomenheden zijn niet per definitie financieel van aard.
Dit jaar constateerden we, naast de bij vraag 1 genoemde ernstige onvolkomenheid in de financiële functie, een onvolkomenheid in de totstandkoming van de jaarverantwoording en een onvolkomenheid in het financieel
beheer van lokale maatregelen Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL).
De problemen in de financiële functie en in de jaarverantwoording spelen
in de gehele organisatie en zijn structureel. Wij zien dat het Ministerie van
VROM in het kader van het al genoemde Verbeterplan financiële functie
en jaarverantwoording verbeteringen in gang heeft gezet of heeft
gepland. Dat is op zichzelf positief. Het komt er nu evenwel op aan dat de
naleving van de interne procedures en de reguliere interne controle hierdoor in de praktijk verbeteren. Ook is het belangrijk dat de verbeteringen
structureel worden verankerd.
6
«SenterNovem geeft € 1.6 miljard uit. Bent u van mening dat VROM actief
zou moeten werken aan vergroting van de controle, aansturing en afrekenen op de prestaties?»
Ja. Het directoraat-generaal Milieu (DGM) heeft als coördinerend
opdrachtgever van het Ministerie van VROM formeel een sturende rol ten
opzichte van SenterNovem. Deze sturende rol is echter niet altijd zichtbaar. We kunnen bijvoorbeeld niet vaststellen hoe DGM de offertes en
rapportages van SenterNovem beoordeelt en hoe DGM de apparaatskosten voor het uitvoeren van een regeling beoordeelt en vaststelt. Ook
zijn er geen duidelijke prestatieafspraken gemaakt met SenterNovem.
Daarnaast is het ons opgevallen dat de directie FEZ van het Ministerie van
VROM geen duidelijke formele rol heeft in de aansturing en het toezicht
en bij het afrekenen op prestaties.
De rechtmatigheid van de subsidie-uitgaven door SenterNovem dient te
zijn verzekerd. De accountantsverklaringen bij de afrekeningen van de
subsidies geven het Ministerie van VROM zekerheid over de rechtmatigheid van de uitgaven. De auditdienst van het ministerie van EZ voert geen
reviews meer uit op de kwaliteit van de accountantsverklaringen bij de
afrekeningen van subsidies van het Ministerie van VROM. Omdat het
ministerie zelf geen vervangende reviews uitvoert, zien wij een risico voor
onrechtmatigheden. Het uitvoeren van reviews op de werkzaamheden van
derden-accountants wordt door ons gezien als het sluitstuk van een goed
M&O-beleid, het beleid ter voorkoming en bestrijding van misbruik van
regelgeving door derden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XI, nr. 7

4