Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 002

Wijziging van een aantal wetten op het terrein
van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (Verzamelwet VWS 2022)

Nr. 9

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 10 mei 2022
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de aanvullende vragen van
de leden van de fracties van VVD, D66, CDA, SP en BBB. Hieronder ga ik in
op de door de diverse fracties gestelde vragen. Bij de beantwoording
hierna houd ik zo veel mogelijk de volgorde van het nader verslag aan.
Artikel III (Geneesmiddelenwet)
Onderdeel A en B (artikel 36 en 49 Geneesmiddelenwet)
De leden van de CDA-fractie vragen nogmaals wat de reden is dat er bij
het opstellen van de wettekst destijds is afgeweken van de Duits-, Engelsen Franstalige versies van de richtlijntekst.
Van bewust afwijken van een versie van de richtlijntekst is nooit sprake
geweest. Het is niet te achterhalen waarom destijds bij het opstellen van
de wettekst niet méér is aangesloten bij de Nederlandse versie van de
richtlijntekst, dan wel de anderstalige versies van de richtlijntekst. Alle
Europese talen zijn officiële talen, waarmee, als er geen twijfel is over de
betekenis of juiste implementatie van de Nederlandse richtlijntekst, niet
naar andere taalversies gekeken hoeft te worden. De afgelopen tijd is
gebleken dat er enige onduidelijkheid bestond over de artikelen 36 en 49
van de Geneesmiddelenwet (hierna: Gnw). Daarop zijn ten behoeve van
onderhavig wetsvoorstel de teksten van de Gnw opnieuw vergeleken met
de verschillende taalversies van de richtlijnteksten.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de consument weet waar hij of
zij bij de aankoop van UAD-geneesmiddelen met vragen of klachten
terecht zou kunnen.
In de toelichting bij de Gnw uit 2007 is hierover opgemerkt dat dit op
diverse wijzen kan, bijvoorbeeld door het plaatsen van borden bij de

kst-36002-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

1

locatie in de winkel waar de zelfzorggeneesmiddelen liggen.1 Die uitleg is
nog steeds actueel. Het is dus aan de drogist om dit in te vullen.
Deze leden vragen ook of de regering kan aangeven of het College ter
Beoordeling van Geneesmiddelen (hierna: CBG) naar aanleiding van deze
wetswijziging een extra monitoring doet ter beslissing of iets thuishoort in
de categorie UA of UAD, en welke criteria hij verwacht dat daarbij leidend
zullen zijn.
Ik licht voor een goed begrip eerst kort de wettelijke regeling op dit punt
toe. De criteria aan de hand waarvan het CBG geneesmiddelen indeelt,
liggen vast in de artikelen 57 en 58 van de Gnw en in artikel 4 van de
Regeling Geneesmiddelenwet (hierna: RGnw).2
Het CBG besluit tot indeling van een geneesmiddel als UA-geneesmiddel
indien dit naar zijn oordeel uit een oogpunt van medicatiebewaking,
voorlichting of begeleiding bij de terhandstelling noodzakelijk is. Het CBG
besluit tot indeling van een geneesmiddel als AV-geneesmiddel indien dit
naar zijn oordeel uit een oogpunt van veilig gebruik verantwoord is, gelet
op de werkzame stof, de dosering en de verpakkingsgrootte. UAD is de
categorie voor geneesmiddelen die niet voor indeling als
UA-geneesmiddel of als AV-geneesmiddel in aanmerking komen.
In aanvulling hierop is in artikel 4.1 van de RGnw bepaald dat indeling in
de UA-categorie plaatsvindt indien het CBG bewaking door een apotheek
nodig acht in verband met de interactie met andere geneesmiddelen, of
wanneer voorlichting en begeleiding noodzakelijk zijn, of wanneer toezicht
nodig is ter voorkoming van oneigenlijk gebruik. Alleen wanneer dit niet
het geval is wordt een zelfzorgmiddel ingedeeld in UAD of AV.
Deze criteria in de Gnw en Rgnw worden met dit wetsvoorstel niet
gewijzigd.
Op zijn website geeft het CBG nog nadere uitleg over waarop wordt gelet
bij de indeling. Dit zijn geneesmiddelenfactoren (de eigenschappen van
het geneesmiddel) en gebruikersfactoren. Zo is te lezen: «Bij het bepalen
van de afleverstatus wordt primair rekening gehouden met geneesmiddelfactoren. Het aantal eenheden per verpakking en de doseersterkte zullen
medebepalend zijn voor de beslissing van het CBG in welke categorie het
desbetreffende middel zal vallen. (...) Bij het bepalen van de afleverstatus
wordt ook rekening gehouden met gebruikersfactoren. De verpakking en
bijsluiter van middelen in de categorie UAD en vooral in de categorie AV
zullen voor zover van belang waarschuwingen dienen te bevatten voor
bepaalde risicovolle situaties, waaronder die voor specifieke gebruikersgroepen, om een goed en veilig gebruik van het geneesmiddel te
bevorderen.»3
Het CBG kan maatschappelijke ontwikkelingen die invloed hebben op deze
gebruikersfactoren in overweging nemen. Een van die ontwikkelingen is
de toenemende digitalisering. Ik wijs erop dat al vele jaren
UAD-geneesmiddelen in webwinkels kunnen worden gekocht zonder
fysieke tussenkomst van een (assistent-)drogist.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie, wil ik bij
het CBG wel aandacht vragen voor het onderwerp digitalisering en
voorlichting. Daarnaast zal ik dan, mede naar aanleiding van vragen
1

Kamerstukken II 2006/07, 29 359, nr. 98, p. 8.
Waarmee titel IV van richtlijn 2001/83/EG is geïmplementeerd.
3
www.cbg-meb.nl. Zie onderwerpen; afleverstatus; zelfzorggeneesmiddelen.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

2

vanuit andere fracties, aan het CBG zijn standpunt vragen over de status
van verschillende productengroepen zoals (sterke) pijnstillers, laxeermiddelen en melatonine, dit in het licht van maatschappelijke ontwikkelingen
van de laatste jaren.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister om nader in te gaan op
de mogelijke gezondheidsrisico’s die kunnen ontstaan bij het beschikbaar
stellen van UAD-geneesmiddelen zonder fysieke aanwezigheid van de
apotheker of drogist. Verder vragen de leden zich af hoe dit voorstel in lijn
is met initiatieven als het demedicaliseren van de Nederlandse samenleving, en specifiek ten aanzien van pijnmedicatie.
UAD-geneesmiddelen kunnen al jaren worden aangeschaft zonder fysieke
aanwezigheid van een apotheker of drogist. De mogelijkheid van verkoop
op afstand bestaat sinds 2013, toen richtlijn 2011/62/EU ter wijziging van
richtlijn 2001/83/EG is geïmplementeerd in de Gnw.4 De richtlijn laat het
aan de lidstaten om te bepalen of verkoop op afstand van
UR-geneesmiddelen verboden moet worden, en maakt het mogelijk om
aan de verkoop op afstand van niet-UR-geneesmiddelen voorwaarden te
verbinden. Bij de implementatie van genoemde richtlijn is de afweging
tussen onder meer beschikbaarheid en risico’s voor de volksgezondheid al
gemaakt. Dat heeft ertoe geleid dat de verkoop op afstand van niet-URgeneesmiddelen toegestaan is. De praktijk bij drogisterijen, supermarkten
of andere winkels met een drogisterijfunctie is daar volledig mee in lijn.
Mede gelet op het gelijkheidsbeginstel kan en wil ik niet van «fysieke»
winkels eisen dat daar te allen tijde fysieke voorlichting is, terwijl die eis
niet wordt gesteld aan websites van diezelfde winkel.
Zelfzorggeneesmiddelen zijn in principe middelen die zonder voorlichting
of advies veilig rechtstreeks aan de consument kunnen worden verkocht.
Dit is een uitgangspunt bij indeling in de UAD-categorie. Het CBG neemt
bij alle zelfzorggeneesmiddelen wel als vertrekpunt dat er altijd een risico
aan het gebruik verbonden is: een veiligheidsgarantie in de zin dat er geen
risico is, hoe klein ook, is niet te geven. Het CBG trekt de parallel met
deelname aan het verkeer, evenals met het omgaan met bestrijdingsmiddelen of schoonmaakmiddelen: zelfs cosmetica en voedingsmiddelen
kennen risico’s, zij het zeer kleine, voor de gezondheid.5
Zelfzorggeneesmiddelen zijn bedoeld voor kortdurend gebruikt voor
zogeheten «kleine kwalen», ze bevorderen de zelfredzaamheid, en
voorkomen daarmee ook dat mensen onnodig naar de huisarts gaan of
willen overstappen op zwaardere receptmedicatie. Dit geldt ook voor
pijnstillers. Paracetamol en de zogeheten NSAID’s zijn de meest gebruikte
zelfzorgpijnstillers /-ontstekingsremmers. Deze zijn verkrijgbaar in de
categorieën AV, UAD, en UA, afhankelijk van dosering, werkzame stof en
verpakkingsgrootte.
In Nederland staan er 3.000 geneesmiddelen als UAD-geneesmiddelen
geregistreerd. De leden van de D66-fractie vragen of de Minister
voornemens is om per geneesmiddel te indiceren of deze geschikt zijn
voor het beoogde voorstel met oog op mogelijke gezondheidsrisico’s,
inclusief risico’s van het gebruik in combinatie met andere geneesmiddelen?

4

Wet van 9 oktober 2013 tot wijziging van de Geneesmiddelenwet ter implementatie van richtlijn
2011/62/EU om te verhinderen dat vervalste geneesmiddelen in de legale distributieketen
belanden (Stb. 2013, 407), zie ook Kamerstukken II 2012/13, 33 599, nr. 3, p. 6, 7, 17 en 18.
5
www.cbg-meb.nl Zie onderwerpen; afleverstatus; zelfzorggeneesmiddelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

3

Ik ben dat niet voornemens. De indeling van zelfzorggeneesmiddelen in
een van de drie categorieën is daarnaast een taak van het CBG. Naast de
aard van de stof (geneesmiddelenfactoren) spelen ook het maatschappelijk gebruik, de verpakkingsgrootte en de dosering een rol. Voor het
overige verwijs ik deze leden naar mijn antwoord op de vraag van de
leden van de VVD-fractie.
De regering geeft in de nota naar aanleiding van het verslag aan in
gesprek te zijn geweest met het Centraal Bureau Drogisterijbedrijven
(CBD). De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan toelichten
waarom hij met betrekking tot deze wetswijziging heeft afgezien van een
consultatie.
De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
ving aan met een procedure die het CBD is gestart in september 2017.6 In
die zaak ging het onder meer om de al dan niet fysieke aanwezigheid van
de drogist. De Rechtbank oordeelde dat het in lijn met de bedoeling van
de wetgever was als die voorlichting via een spraak- of beeldverbinding
met een drogist op afstand kan plaatsvinden. De Afdeling bestuursrechtspraak constateerde echter dat de letterlijke bewoordingen van de
wettekst aan die uitleg in de weg staan, en oordeelde dat het aan de
wetgever is om «indien het wenselijk wordt geacht dat de ontwikkeling
van digitale communicatiemiddelen op het terrein van de gezondheidszorg zich voortzet, ook in het kader van het verschaffen van
voorlichting over UAD-geneesmiddelen, (...) het aan de wetgever (is) om
de Geneesmiddelenwet op dit punt aan te passen».7
Die aanpassing is de enige en daarmee ook zeer beperkte strekking van
onderhavig wijzigingsvoorstel. Aan het wettelijk kader voor indeling van
zelfzorggeneesmiddel, zoals toegelicht in mijn antwoord op de vragen van
de leden van de VVD-fractie, verandert niets. Ik merk nogmaals op dat al
vele jaren uitsluitend digitale voorlichting mogelijk is bij de verkoop van
UAD-middelen bij webwinkels van drogisterijketens. Het valt uit oogpunt
van rechtsgelijkheid niet in te zien waarom dit niet zou mogen in de
fysieke winkel.
Deze leden vragen tot slot of de Minister kan aangeven welke stappen hij
voornemens is te nemen of reeds heeft genomen om ook voor mensen
met beperkte digitale- en taalvaardigheden informatie over geneesmiddelen op afstand beschikbaar te stellen en toegankelijk te maken.
Ik noem hier de ontwikkeling van de zogeheten kijksluiter, een samenwerkingsverband tussen het CBG en de stichting Kijksluiter, een platform
waarin bijsluiters in eenvoudige spreektaal worden uitgelegd (animaties).
Animaties die op laagdrempelige en eenvoudige wijze informatie
overbrengen, kunnen goed gebruik van medicijnen bevorderen, met name
voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden of laaggeletterdheid. Deze kijksluiter is bij de opstart mede vanuit het Ministerie van
VWS gefinancierd.
Verder is in opdracht van het CBG de «compacte bijsluiter» ontwikkeld,
waarbij de belangrijkste informatie op één A4»tje staat. Centraal daarbij
staat begrijpelijke taal die wordt ondersteund door de lay-out en met
iconen.
Mensen met beperkte digitale- en taalvaardigheden hebben op tal van
maatschappelijke terreinen een achterstand op anderen die die vaardig6
7

Rb. Midden-Nederland, 29 november 2019, ECLI:NL:RBMNE:2019:5690.
ABRvS, 4 november 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2631, r.o. 8.3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

4

heden wel hebben. Dit betreft niet alleen de voorlichting over zelfzorggeneesmiddelen. De voortgaande digitalisering van tal van diensten in de
samenleving is een ontwikkeling die niet is tegen te houden en die vooral
ook veel verbeteringen brengt en kansen biedt. Het is belangrijk dat ook
mensen met beperkte vaardigheden kunnen deelnemen aan die samenleving. De overheid moet dat in brede zin ook bevorderen en vergemakkelijken.
Als het specifiek gaat om voorlichting over UAD-geneesmiddelen zie ik
hier ook een opdracht voor (webwinkels van) drogisterijen en supermarkten met een drogisterij-afdeling, als invulling van het verlenen van
verantwoorde zorg als bedoeld in artikel 62, tweede lid, van de Gnw.
Daarnaast is het ook de verantwoordelijkheid van de vergunninghouder
om een bijsluiter te maken waarop de informatie duidelijk leesbaar en
goed te begrijpen is.8 De naam van een geneesmiddel moet bijvoorbeeld
ook in brailleschrift op de verpakking worden vermeld en op verzoek van
patiëntenorganisaties moet de bijsluiter ook beschikbaar worden gesteld
in voor blinden en slechtzienden geschikte formaten.9
De leden van de CDA-fractie vragen of, als er met dit wijzigingsvoorstel
inderdaad wordt teruggekeerd naar de situatie van vóór de uitspraak van
de Afdeling bestuursrechtspraak, er toch bij elk verkooppunt van
UAD-geneesmiddelen) drogisten en assistent-drogisten fysiek aanwezig
dienen te zijn.
Tot de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak vond digitale
voorlichting plaats, zowel in webwinkels als in fysieke winkels. Dat werd
niet in strijd met de wet geacht.
Op tal van terreinen, ook in de zorg, heeft digitale consultering en
voorlichting zijn intrede gedaan. Zoals ik hiervoor heb toegelicht in mijn
antwoord op vragen van de leden van de D66-fractie, vond de Afdeling
bestuursrechtspraak in het specifieke geval van UAD-geneesmiddelen dat
de bewoordingen in de wettekst zich tegen afwezigheid van een drogist
verzetten, en dat deze tekst dus moeten worden aangepast als de regering
de wet met de maatschappelijke ontwikkelingen zou willen laten
meebewegen.
Daarbij wil ik ook nog opmerken dat op het moment dat indien artikel 62
van de Gnw niet zodanig wordt aangepast dat het ruimte biedt voor
voorlichting op afstand, als gevolg van de uitspraak van de Afdeling
bestuursrechtspraak ook de verkoop op afstand als bedoeld in artikel 67a
van de Gnw (via webwinkels) niet meer mogelijk is.
De leden van de CDA-fractie vragen of bijvoorbeeld supermarktketens
meer ruimte krijgen door de wetswijziging, en meer specifiek of deze
geneesmiddelen niet meer te achter een balie hoeven te liggen maar
gewoon in het schap. Deze leden vragen voorts of de regering wil
reflecteren op de stelling dat toezicht op telefonische of digitale afstand
eigenlijk geen toezicht is.
In de wet bestaat geen onderscheid tussen zelfzorgafdelingen in drogisterijen en in supermarkten of andere winkels. In alle gevallen moet de
verstrekking van geneesmiddelen plaatsvinden onder verantwoordelijkheid van een gediplomeerd drogist. Voorheen bestond er inderdaad
een zogeheten «toonbankverplichting» en moesten zelfzorggeneesmid-

8
9

Artikel 4.a3 RGnw.
Artikel 56 bis richtlijn 2001/83/EG, geïmplementeerd in artikel 4a.1 RGnw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

5

delen vanachter een balie worden verkocht. Sinds 2002 mogen winkeliers
zelf weten waar zij het zelfzorgschap in de winkel onderbrengen.
Het is niet nodig dat een drogist voortdurend toezicht op het fysieke of
virtuele schap houdt, en de consument als het ware in de gaten houdt als
hij of zij een aankoop doet. Dit is ook het oordeel van de Afdeling
bestuursrechtspraak.10 Waar het om gaat is dat de consument desgevraagd voorlichting kan krijgen, en dat duidelijk is hoe en waar die
voorlichting kan worden gekregen.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat de regering middels het
wetsvoorstel de voorlichting over UAD-geneesmiddelen uit de wet wil
schrappen, en dat er geen nadere zorgvuldigheideisen in de wet zijn
opgenomen waaraan bijvoorbeeld de digitale voorlichting middels een
tablet aan moet voldoen. Vindt de regering niet dat zij een verantwoordelijkheid hebben richting de burger zorgvuldigheidseisen op ten nemen, zo
vragen zij.
De voorlichting over UAD-geneesmiddelen wordt niet uit de wet
geschrapt. Consumenten moeten altijd voorlichting kunnen krijgen als zij
dat willen, en met dit wetsvoorstel verandert dat niet. Het drogistendiploma en de verplichting verantwoorde zorg te verlenen staat daar borg
voor. De mogelijkheid van voorlichting is juist een belangrijk verschil
tussen UAD-geneesmiddelen en geneesmiddelen uit de AV-categorie. Het
is aan de drogisterij-afdelingen en hun werkgevers om daar vorm aan te
geven zowel in de fysieke winkel als in de webwinkel.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat deze wijziging van de
Geneesmiddelenwet ertoe leidt dat bijvoorbeeld zware pijnstillers op
meer plekken – in de schappen van detailhandel – mogen worden
verkocht, zoals bijvoorbeeld een UAD-geneesmiddel als de «morning after
pil» of laxeermiddelen. Deze leden vragen ook of de wijziging er in praktijk
toe kan leiden dat drogisterijen niet meer actief een klant met een UAD
medicijn hoeven te wijzen op de gevaren van het specifieke middel.
Zoals hiervoor aangegeven maakt de wet geen onderscheid tussen de
verschillende (werkgevers van) verkopers van zelfzorggeneesmiddelen
(zelfstandige drogisten, drogisterijketens, zelfstandige supermarkten,
supermarktketens of andere winkels). De wet bepaalt dat de verkoop moet
plaatsvinden onder verantwoordelijkheid van gediplomeerde drogisten
die verantwoorde zorg moeten aanbieden. Die verantwoorde zorg houdt
onder meer in dat consumenten desgevraagd duidelijke voorlichting
moeten krijgen. Consumenten hoeven ook nu niet actief te worden
benaderd bij de aankoop. Dit is ook logisch omdat het gaat om zelfzorggeneesmiddelen. Daarbij is het uitgangspunt dat de consument in principe
zelf bepaalt welk geneesmiddel hij of zij kiest voor welke aandoening of
kwaal. Indien de consument dat wil, kan hij of zij met het geneesmiddel
zonder tussenkomst van een drogist naar de (virtuele) kassa of langs de
zelfscan in de drogisterij of de supermarkt. Ook dit verandert niet door dit
wetsvoorstel. Voor het overige verwijs ik de leden naar de antwoorden op
de vragen van diverse fracties, waarin ik uiteenzet dat de wijziging in de
ogen van de regering een correctie van de wet is naar aanleiding van de
genoemde uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak, zodat verkoop
10

Uit overweging 8.1: «Ook uit de wetsgeschiedenis volgt naar het oordeel van de Afdeling niet
dat het toezichtsvereiste inhoudt dat een drogist fysiek toezicht houdt op de terhandstelling
van UAD-geneesmiddelen. De Afdeling is van oordeel dat uit de wetsgeschiedenis moet
worden afgeleid dat het bij deze bepaling erom gaat dat een drogist is aan te wijzen die
verantwoordelijkheid draagt voor de verkoop van UAD-geneesmiddelen en in zoverre daarop
toezicht houdt».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

6

van UAD-geneesmiddelen in winkels en webwinkels weer doorgang kan
vinden zoals voorheen.
In de nota naar aanleiding van het verslag staat dat wanneer toezicht op
het gebruik van een zelfzorggeneesmiddel noodzakelijk is ter voorkoming
van oneigenlijk gebruik het CBG dit middel indeelt in de categorie UA en
niet in de categorie UAD. In theorie kunnen de leden van de CDA-fractie
deze redenering van de regering volgen maar zij vragen of dit in praktijk
nog wel te controleren of te monitoren is.
De noodzaak van toezicht door een apotheek is inderdaad een criterium
voor indeling in de categorie UA. Het verlenen van goede farmaceutische
zorg door apothekers houdt in dat bij de aankoop van een UA-middel een
check plaatsvindt en dat voorlichting gegeven wordt. Bij
UAD-geneesmiddelen wordt dit in principe niet nodig geacht.
De leden van de CDA-fractie vragen of de verdeling UAD-UA nog klopt.
Deze leden vragen of als deze middelen bij allerlei winkels zoals supermarkten mogen liggen, de lijn tussen UAD en UA-middelen voor de
burger/patiënt onduidelijker is geworden door de wijziging van dit
onderdeel van artikel 62.
UAD-geneesmiddelen mochten en mogen nu ook worden verkocht in
supermarkten of andere winkels met een drogisterij-afdeling. Dit
wetsvoorstel brengt daarin geen verandering. De mogelijkheid van
voorlichting door een drogist blijft ook gewoon bestaan. De enige
aanpassing is dat die voorlichting in de winkel ook digitaal kan plaatsvinden. Daarmee wordt tevens rechtsgelijkheid bewerkstelligd met
webwinkels die nu ook (alleen) digitale voorlichting geven.
In mijn antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie heb ik
aangegeven dat ik het CBG zal vragen om zijn standpunt over de status
van verschillende productengroepen zoals laxeermiddelen, melatonine en
(sterke) pijnstillers, dit in het licht van maatschappelijke ontwikkelingen
van de laatste jaren.
De Afdeling bestuursrechtspraak stelde vast dat uit de wetsgeschiedenis
volgt dat het erom gaat dat er een drogist is aan te wijzen die de
eindverantwoordelijkheid draagt voor de verkoop van
UAD-geneesmiddelen. De leden van de CDA-fractie vragen of het geven
van voorlichting niet iets anders is dan eindverantwoordelijk zijn.
Dat ben ik met deze leden eens. Het desgewenst geven van voorlichting
enerzijds en de eindverantwoordelijkheid dragen voor de verkoop
anderzijds zijn twee afzonderlijke eisen die in de wet aan de verkoop van
UAD-geneesmiddelen worden gesteld, beide onder de noemer van het
«verlenen van verantwoorde zorg». De Afdeling bestuursrechtspraak
oordeelt dat een drogist niet voortdurend fysiek toezicht hoeft te houden,
maar dat de verkoop moet plaatsvinden onder verantwoordelijkheid van
een drogist.11 Vervolgens moet de consument desgevraagd ook daadwerkelijk voorgelicht kunnen worden door een gediplomeerd (assistent)drogist.
Vervolgens maakt de regering een vergelijking dat dit kan worden
vergeleken met een apotheker die ook niet persoonlijk fysiek controle
uitoefent op iedere terhandstelling van (UAD-) geneesmiddelen, maar wel
de eindverantwoordelijkheid draagt. De leden van de CDA-fractie vinden

11

ABRvS, 4 november 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2631, r.o. 8.1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

7

dat deze vergelijking niet klopt omdat in een apotheek medicijnen ter
hand worden gesteld door een opgeleide/geschoolde medewerker.
Deze vergelijking is ter sprake gekomen in de genoemde rechtszaak, en
later bevestigd in de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak. Het
gaat er ook bij de terhandstelling van UAD-middelen om dat de
voorlichting wordt gegeven door een opgeleide medewerker, namelijk een
gediplomeerd (assistent-)drogist.
De regering geeft aan dat de rol van de apotheker door deze wetswijziging
niet verandert. De apothekers stellen zich op het standpunt dat het voor
hen ingewikkelder wordt om te bewaken of de patiënt zijn geneesmiddelen zonder risico en problemen kan gebruiken. De leden van de
CDA-fractie vragen of de regering dat ook zo ziet.
Apotheken hebben evenmin als drogisten zicht op het gebruik van
UAD-geneesmiddelen door consumenten en zij hoeven dat ook niet te
hebben. UAD-geneesmiddelen worden zonder recept gekocht en dit wordt
ook niet bijgehouden door drogisten of apothekers. Apothekers hebben
bij de verkoop van UAD-geneesmiddelen overigens geen andere taak dan
drogisterijen of supermarkten. Allen moeten desgevraagd voorlichting
kunnen geven. De wijze waarop apothekers dat doen kunnen zij zelf
bepalen. De invulling van de rol van de apotheker of apothekersassistent
wordt met onderhavig wetsvoorstel niet moeilijker (of makkelijker)
gemaakt.
De leden van de CDA-fractie hebben in het verslag bij het onderhavige
wetsvoorstel aandacht gevraagd voor mensen met een licht verstandelijke
beperking, ouderen die niet digitaal vaardig zijn en mensen die laaggeletterd zijn. Voor hen brengt dit wetsvoorstel geen verandering, zo stelt de
regering in de nota naar aanleiding van het verslag. Er blijven in
Nederland tal van mogelijkheden om al dan niet met behulp van derden
UAD-geneesmiddelen aan te schaffen. Enerzijds kunnen genoemde leden
deze redenering volgen. Anderzijds legt de regering de verantwoordelijkheid bij de burger neer en dat lijkt deze leden voor bovengenoemde
groepen juist een probleem. Deze groep kan niet altijd de hele situatie
overzien, of zich digitale mogelijkheden niet eigen maken. Is de regering
niet van oordeel dat, omdat iets vrij verkrijgbaar is, mensen denken dat zij
dit gewoon in kunnen nemen?
Ik denk, met de leden van de CDA-fractie, dat de aanname dat consumenten in principe zelfstandig kunnen beslissen over
UAD-geneesmiddelen, niet altijd en volledig klopt bij mensen met een
verstandelijke beperking. Hiervoor ben ik reeds ingegaan op ontwikkelingen als de zogeheten «kijksluiter» en de compacte bijsluiter
Het is echter niet zo dat de wet de verantwoordelijkheid voor de
verstrekking bij de burger legt, en zeker niet bij deze doelgroep. De Gnw
legt de verantwoordelijkheid voor de zorg rondom de verstrekking van
UAD-middelen bij de (gediplomeerde) drogist. Dat blijft met dit
wetsvoorstel onveranderd.
Ik ben het ook met de leden van de CDA-fractie eens dat ook
UAD-geneesmiddelen maatschappelijk gezien min of meer vrij
verkrijgbaar zijn. Het verschil met de categorie AV is wel dat deze laatste
categorie overal mag worden verkocht, bijvoorbeeld ook bij tankstations,
maar vooral dat dan geen voorlichtingsmogelijkheden verplicht zijn en
geen eindverantwoordelijke drogist aangewezen hoeft te zijn. Dit wordt
passend geacht gelet op de verpakkingsgrootte en een aantal andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

8

factoren. Veelal zijn AV-middelen overigens dezelfde middelen als
UAD-middelen, maar dan in een kleinere verpakking of dosering.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd (IGJ) zich op het standpunt stelt deze voorgestelde wetswijziging
handhaafbaar is. Kan de regering nader duiden hoe de inspectie van plan
is deze wijziging te handhaven?
De IGJ houdt toezicht op de naleving van de wet in fysieke winkels, maar
ook als het gaat om de verstrekking via webwinkels. Dit toezicht wordt
met dit wetsvoorstel niet anders.
De Inspectie houdt risicogericht toezicht, en gaat overigens af op
meldingen van consumenten of van organisaties. De IGJ heeft geen
meldingen ontvangen over oneigenlijk gebruik of misbruik van
UAD-geneesmiddelen. Ik vermeld hier nog dat ook de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) toezicht houdt op de Gnw, en bij een
bezoek aan drogisterijen wordt rekening gehouden met het geneesmiddelenaspect.
De leden van de SP-fractie vragen of het toelaten van advisering op
afstand niet het risico creëert dat patiënten de risico’s van het gebruik van
bepaalde geneesmiddelen onderschatten. UAD-geneesmiddelen kunnen
bijvoorbeeld in bepaalde gevallen effect hebben op de werking van
andere geneesmiddelen. Hoe groot is volgens de regering het risico dat
zulke effecten sneller over het hoofd gezien worden, wanneer
UAD-geneesmiddelen ook in supermarkten mogen worden verkocht, zo
vragen de leden.
Zoals eerder toegelicht vindt voorlichting op afstand sinds 2013 ook al
plaats, namelijk in en via webwinkels. Uit de wet volgt niet dat
UAD-geneesmiddelen alleen in een drogisterij mogen worden verkocht,
maar wel dat deze geneesmiddelen worden verkocht onder verantwoordelijkheid van een drogist (iemand met een drogistendiploma) en dat
voorlichting door een (assistent)drogist beschikbaar is.
UAD-geneesmiddelen kunnen met andere woorden al lang ook in
supermarkten worden verkocht. Hiertegen bestaat in mijn ogen ook geen
enkel bezwaar.
De leden van de SP-fractie stellen dat het van belang is dat deze mensen
met lage digitale en taalvaardigheden op ieder verkooppunt van
UAD-geneesmiddelen kunnen beschikken over passende advisering.
Daarom vragen zij de regering om toe te lichten of, en zo ja hoe, dit na de
invoering van het voorliggende wetsvoorstel voldoende gewaarborgd zal
zijn.
In mijn antwoorden op vragen van de leden van de CDA-fractie ben ik al
ingegaan op het punt van mensen met beperkte digitale of taalvaardigheden. Het is aan de drogist om te waarborgen dat er verantwoorde zorg
wordt geboden, zoals omschreven in artikel 62 van de Gnw. Met de leden
van de SP-fractie vind ik het van belang dat consumenten op ieder
verkooppunt de beschikking hebben over goede voorlichting indien zij dat
wensen. Dat wil niet zeggen dat dat geen digitale advisering kan zijn.
Consumenten kunnen UAD-geneesmiddelen ook digitaal aanschaffen in
de webwinkels van drogisterijketens en daarbij is er ook alleen de
mogelijkheid van digitale (of telefonische) voorlichting.
Het lid van de BBB-fractie heeft zorgen over laxeermiddelen, maagzuurremmers, NSAID’s en het slaaphormoon melatonine. Het zijn middelen
die bij verkeerd gebruik schadelijk kunnen zijn. Het lijkt het lid van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

9

BBB-fractie zinvol om kritisch te kijken naar medicijnen die voor een ander
doel gebruikt kunnen worden dan waarvoor ze bedoeld zijn (zoals
laxeermiddelen om af te vallen) of medicijnen die een wisselwerking
kunnen hebben met andere medicijnen. Aan welke voorwaarden moet de
verkoop op afstand voldoen om misbruik of verkeerd gebruik te
voorkomen?
Ik begrijp deze zorgen van het lid van de BBB-fractie. Helaas is het zo dat
mensen soms bewust UAD-geneesmiddelen gebruiken voor een ander
doel dan de indicatie. Het is echter geen taak van (assistent-)drogisten om
dat te voorkomen, voor zover het al mogelijk zou zijn. Consumenten
kunnen als zij dat willen zonder feitelijke tussenkomst van een drogist,
digitaal of fysiek, deze middelen aanschaffen. In de winkel kan dat zowel
bij de kassa als via de zelfscan. Ik vind het daarom belangrijk dat er in het
algemeen goede informatie en publieksvoorlichting over
UAD-geneesmiddelen plaatsvindt, dit ongeacht de bron van die informatie. Ook bijvoorbeeld de eerder in deze nota genoemde websites en de
bijsluiter zijn belangrijke bronnen van informatie.
Verder verwijs ik naar mijn in antwoord op vragen van dezelfde strekking
van de leden van andere fracties, waarbij ik heb aangegeven dat ik het
CBG zal vragen om zijn standpunt over de status van verschillende
productengroepen zoals laxeermiddelen, melatonine en (sterke)
pijnstillers, dit in het licht van maatschappelijke ontwikkelingen van de
laatste jaren.
Het lid van de BBB fractie merkt op dat de Geneesmiddelenwet om een
actieve voorlichting vraagt, in hoeverre is dat verenigbaar met verkoop op
afstand? En hoe kan de Minister de actieve voorlichting waarborgen als de
aanwezigheid van een drogist niet langer nodig is?
Drogisten hoeven bij de aankoop van UAD-middelen niet actief en
ongevraagd (fysieke) voorlichting aan consumenten te geven. Dit kan ook
door bij het zelfzorgschap duidelijk aan te geven waar en door wie
voorlichting gegeven wordt. Het werd ook niet wenselijk geacht pas bij de
kassa een mogelijkheid tot voorlichting te hebben, dit onder meer in
verband met privacyoverwegingen. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft
dit uit de wetsgeschiedenis van de Geneesmiddelenwet afgeleid en
bevestigd. Ook dit blijft onveranderd met dit wetsvoorstel.
Artikel IVA (Tabaks- en rookwarenwet)
Onderdeel E (bijlage bij de Tabaks- en rookwarenwet)
De leden van de D66-fractie vragen de regering of er, bij het toevoegen
van artikel 2, zevende lid, in categorie A van de bijlage, geen verwarring is
tussen artikel 2, zesde lid en artikel 2, zevende lid. Omdat bij de wetswijziging met betrekking tot het uiterlijk van sigaretten artikel 2, zesde lid, is
toegevoegd,12 maar in de toelichting van voorliggend wetsvoorstel wordt
gesproken over artikel 2, zevende lid. Kan de regering nader uitleggen wat
artikel 2, zesde lid en artikel 2, zevende lid van de Tabaks- en rookwarenwet gaan behelzen en in hoeverre het onderhavige wetsvoorstel dit
wijzigt.
Het is juist dat artikel 2, zesde lid, aan de Tabaks- en rookwarenwet (Trw) is
toegevoegd bij Wet van 1 december 2021 tot wijziging van de Tabaks- en
12

Kamerstukken II 2020/21, 35 665, nr. 2 (Wijziging van de Tabaks- en rookwarenwet ter regeling
van elektronische verhittingsapparaten voor tabaksproducten en in verband met de invoering
van eisen aan het uiterlijk van sigaretten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

10

rookwarenwet ter regeling van elektronische verhittingsapparaten voor
tabaksproducten en in verband met de invoering van eisen aan het
uiterlijk van tabaksproducten en aanverwante producten.13 Artikel 2, zesde
lid, van de Trw bevat een grondslag om eisen te stellen aan het uiterlijk
van sigaretten, waaronder de kleur, vormgeving en afmeting van
sigaretten. Overtreding van het bepaalde bij of krachtens het zesde lid is
in de bijlage van de Trw ingedeeld in boetecategorie A. Bij amendement
van het lid Bikker14 is artikel 2, zevende lid, aan de Trw toegevoegd
waarmee het mogelijk is om ook nadere eisen te stellen aan het uiterlijk
van andere tabaksproducten dan sigaretten en aan aanverwante
producten, zodat ook bij deze producten voorkomen kan worden dat
marketinguitingen zich verplaatsen naar het product zelf. Abusievelijk is
daarbij artikel 2, zevende lid, Trw niet toegevoegd aan één van de
boetecategorieën in de bijlage bij de Trw, zodat geen bestuurlijke boete
zou kunnen worden opgelegd bij een overtreding van het bepaalde bij of
krachtens het zevende lid. Deze omissie wordt hierbij hersteld. Nu
artikel 2, zesde en zevende lid, van de Trw gelijksoortige bepalingen
bevatten, wordt om die reden overtreding van het bepaalde bij of
krachtens het zevende lid in de bijlage van de Trw ook toegevoegd aan
boetecategorie A.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

13
14

Staatsblad 2021, 597.
Kamerstukken II 2020/21, 35 665, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 002, nr. 9

11