Den Haag, 1 maart 2017
Bijlage: bij brief afsluiting opdracht als aanjager banenafspraak

TERUGBLIK;
In de twee jaar dat ik als aanjager heb mogen optreden voor de Overheids- & Onderwijssector
zijn er belangrijke stappen gezet in het realiseren van de doelstelling om in
arbeidsorganisaties meer banen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. Het is mij
gelukt om in samenwerking met uw ministeries en het VSO (Verbond Sectorwerkgevers
Overheid) een klein team samen te stellen dat in die twee jaar zowel de informatievoorziening
aan de werkgevers in de sectoren als de kennisuitwisseling en communicatie tussen en binnen
de sectoren heeft weten te verbeteren.
Ik wil hierbij mijn dank uitspreken voor de ruimte die ik heb gekregen om samen met het
aanjaagteam, de projectleiders uit de verschillende sectoren, het team van VNO-NCW
(100.000banen.nl) en de medewerkers van UWV en de werkbedrijven en
werkgeversservicepunten in de regio’s, een impuls te geven aan de invulling van de
banenafspraak in de Overheid & Onderwijssector.

TWEE JAAR AANJAGEN; DE OPDRACHT
De aanjager draagt bij aan het door overheidswerkgevers voldoen aan de banenafspraak
overeenkomstig vigerende wet en regelgeving en het wetsvoorstel Banenafspraak en quotum
arbeidsbeperkten. De aanjager bewerkstelligt namens het kabinet dat het beoogde aantal
nieuwe banen wordt bereikt, door middel van activiteiten als informatievoorziening,
afspraken, en afstemming over de inzet ondersteuningsmiddelen door gemeenten of UWV
samen met de overheidswerkgevers.
Mijn belangrijkste taken als aanjager waren:
a) overheidswerkgevers als collectief en waar nuttig individueel te informeren over de
banenafspraak;
b) met individuele overheidswerkgevers afspraken te maken over het creëren van concrete
banen voor de doelgroep;
c) waar nodig met individuele overheidswerkgevers en gemeenten of UWV af te stemmen
over de inzet van ondersteuningsmiddelen teneinde het doel te bereiken;
d) de activiteiten, genoemd in de onderdelen a tot en met c, binnen het kabinetsbeleid uit te
voeren;
e) periodiek te overleggen met de Minister en de Staatssecretaris; en
f) in samenspraak met de Minister en de Staatssecretaris in de media de aanpak toe te
lichten.

Bijlage bij brief: Bevindingen van de Aanjager Banenafspraak

Pagina 1 van 8

TWEE JAAR AANJAGEN; DE AANPAK
Ik heb mijn aanpak gebaseerd op ‘het zwaan kleef aan principe’. Dit betekende dat we met het
aanjaagteam vooral veel gesprekken hebben gevoerd met de werkgevers in de verschillen de
sectoren. Hun kennis en ervaring hebben benut bij het verzamelen van de Do’s en Don’ts.
Daarbij heb ik me meermaals ‘Een soort missionaris met een missie’ gevoeld. Wel een
bijzondere en zeer noodzakelijke missie.
Dat voortvloeiend uit de wet Banenafspraak in 2014 een deelsectorale taakstelling is
geformuleerd voor de realisatie van het aantal banen per jaarschijf tot en met 2023 heeft
bijgedragen aan de mogelijkheid om de sectorale taakstelling op werkgeversniveau in te
vullen. In samenwerking met de brancheorganisaties zijn leerkringen en
netwerkbijeenkomsten opgezet om banen en werkpakketten voor de doelgroep te realiseren
en, zo mogelijk, uit te wisselen.
De koppeling van de wet Banenafspraak aan de mogelijkheid om bij een achterblijvende
prestatie de Quotumwet te kunnen activeren, heeft gezorgd voor ‘een goede stok achter de
deur’. De dreiging van een eventuele ‘boete’ en het dan optredende sectorale ‘gezichtsverlies’
heeft er toe geleid dat werkgevers in de O&O-sector de opdracht hebben opgepakt. De
werkgevers hebben daarbij steun gehad van het aanjaagteam door middel van toegankelijke
informatie via de website van VSO-werkgevers.nl.
De samenwerking met de werkgeversservicepunten in de verschillende regio’s heeft geleid tot
regionale bijeenkomsten voor O&O-werkgevers. Soms breed uitgenodigd en soms specifiek
gericht op één of twee deelsectoren. Door met de werkgevers de mogelijkheden te verkennen
en de praktische vragen te bespreken, bleek mij dat ‘hoe concreter de aanpak, hoe beter het
resultaat’ een goede formule was en is.
De reacties van de besturen, het management en van de werkvloer hebben we onder andere
benut om de Werkkamer te informeren en te adviseren over de mogelijkheden om met
praktische aanpassingen de uitvoering van wetgeving te vereenvoudigen. Daarnaast waren de
positieve en kritische reacties nodig om met elkaar het gesprek aan te gaan over
mogelijkheden, alternatieven, ervaringen, ondersteuningsvragen, arrangementen en de
belangen van de doelgroep.
Twee jaar werken aan en investeren in de Banenafspraak heeft mij er van overtuigd dat het
maatschappelijk draagvlak groeit, om voor mensen met een arbeidsbeperking die niet
zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen, goede reguliere werkplekken te creëren. Het
is deze afspraak uit het sociaal akkoord 2013 die aan iedere werkgever en werknemer de
vraag voorlegt ‘hoe inclusief is mijn organisatie, bedrijf of instelling en wat kan onze bijdrage
zijn?’ Hoe vaker deze vraag aan de orde kwam, hoe meer duidelijk werd dat de ‘turn around’
een mooie start kan hebben bij het plaatsen van individuele kandidaten op werkplekken,
wetende dat de echte verandering in en uit de organisaties zelf moet komen en dat kost tijd.
Voor de komende jaren zal dan ook meer sprake zijn van een organisatievraagstuk dan van
een financieel vraagstuk die tevens de afspraken tot 2026 moeten garanderen. Of zoals een
overheidswerkgever het zei, “één plaatsing is wel te regelen, maar meerdere duurzame
werkplekken voor de doelgroep vraagt om aanpassing van onze organisatie, onze
werkprocessen en onze kijk op de werkverdeling. Het proces zal onomkeerbaar dienen te zijn,
dat vraagt om tijd, creativiteit en inzet van iedereen”.
Bijlage bij brief: Bevindingen van de Aanjager Banenafspraak

Pagina 2 van 8

TWEE JAAR AANJAGEN; DE WEERSTAND VOORBIJ
Het is niet altijd even gemakkelijk geweest om werkgevers te overtuigen van de noodzaak om
een begin te maken met het aanpassen van hun organisatie en het veranderen van hun
personeelsbeleid door gewoon één plaatsing te realiseren. Probeer het eens! Deze praktische
aanpak botste nogal eens met de behoefte van managers en bestuurders aan een beleidskader
voordat werkplekken daadwerkelijk konden worden ingevuld. We hebben op dit punt best
vooruitgang geboekt en toch zijn er nog steeds overheids- & onderwijswerkgevers die snel
weerstanden en bezwaren kunnen benoemen. Ik heb vele langs horen komen:
-

-

-

Deze afspraak is ons overkomen en opgelegd met andere woorden dit is onze afspraak
niet.
Hadden ze werkgevers niet kunnen uitnodigen, er is over ons beslist.
We hebben nog wat taakstellingen uit te voeren en nu komt deze opdracht er boven op.
Er is geen ruimte in de personeelsbegroting om te investeren.
De taakstelling past niet bij de mogelijkheden binnen de sector.
De werkbelasting in onze organisatie is te groot, deze mensen zouden hier ongelukkig
worden.
We hebben de banen niet, want in onze organisatie werken voornamelijk hoger opgeleiden
en het werk voor lager opgeleiden is er niet of uitbesteed.
Wat voor garantie hebben we dat de huidige faciliterende maatregelen uiteindelijk van
beperkte duur blijken te zijn en dat we net als bij eerdere maatregelen (afschaffen IDbanen) zelf voor het risico opdraaien.
We hebben in onze organisatie ook voor mensen te zorgen die als gevolg van persoonlijke
ziekte of als gevolg van het werk (PTSS (Politie, Defensie), Militaire Oorlogs- en
dienstslachtoffers (Defensie), burn out) herplaatst moeten worden. Ook voor deze mensen
moeten er banen komen.
We zitten nog midden in een reorganisatie.
Er mag geen sprake zijn van verdringing.

Het zijn reële vragen, opmerkingen en zorgen, want organisaties kunnen niet ongebreideld
groeien. Je moet je verstand blijven gebruiken en dus ook de belangen van andere
werknemers in het vizier houden. “Weet je, zei een werkgever, er is altijd wel wat, dus hoezo
een probleem. Zoeken naar oplossingen, dat is ons werk”.
Gaandeweg de gesprekken met werkgevers en projectleiders tijdens bijeenkomsten is een
merkbare verandering in denken en handelen ontstaan. Niet alleen omdat het moet, maar juist
ook omdat het bijdraagt aan een nieuwe kijk op werk en de organisatie. Met name door op een
andere manier naar de (in- en externe) dienstverlening te kijken, zijn er nieuwe functies
ontstaan. Deze werkplekken hebben niet alleen veel nieuw werk opgeleverd, maar zijn ook
van toegevoegde waarde. Voorbeelden daarvan zijn; etageassistenten, gastheer en
gastvrouwfuncties, zorgassistenten in de klas, toetsenbordreinigers, terreinbeheerders,
cateringmedewerkers, etc.
Voor een uitgebreid overzicht van deze functies verwijs ik graag naar de website van vsowerkgevers.nl/banenafspraak of naar de websites van de brancheorganisaties. Door de
uitwisseling van functies te stimuleren, denken we werkgevers goed te kunnen ondersteunen

Bijlage bij brief: Bevindingen van de Aanjager Banenafspraak

Pagina 3 van 8

in het creëren van nieuwe functies passend bij de doelgroep. Juist omdat veel overheid &
onderwijsorganisaties veel op elkaar lijken, kan slim kopiëren van goede voorbeelden helpen
bij het invullen van plekken.
Steeds meer werkgevers in de O&O-sector ervaren een positief effect van de inzet van
mensen uit de doelgroep. Ook de reacties van directe collega’s op de werkvloer zorgen voor
enthousiasme. Natuurlijk zijn er wel eens problemen, maar over het algemeen worden die
opgelost door de jobcoach of buddy uit de organisatie.
Eén van de belangrijke lessen voor het vervolg is: ontken niet dat er problemen kunnen zijn
met in- of aanpassing. Neem de tijd en zorg voor een goede inwerkperiode. En praat er met
elkaar over dan blijkt er veel meer mogelijk dan aanvankelijk gedacht.
Het zijn deze voorbeelden en adviezen uit de praktijk, die helpen om de omslag te maken.
Niet alleen het organisatiebelang telt, er zijn ook maatschappelijke verantwoordelijkheden en
in geval van de banenafspraak hoeven we daar steeds minder werkgevers van te overtuigen.

TWEE JAAR AANJAGEN; DE OPBRENGST
Het belangrijkste resultaat bleek bij de 1-meting in juli 2016. Deze meting bevestigde dat de
inspanningen van de werkgevers in zowel de private als de publieke sector voldoende banen
hadden opgeleverd, om de doelstelling voor de jaren 2013-2015 in te vullen. Uiteraard bestaat
achter de cijfers een wereld van interpretaties en conclusies. Toch is het vooral goed om vast
te stellen dat na een moeilijke crisis- en bezuinigingsperiode, waarvan de taakstellingen naijlen, ook de werkgevers in de O&O-sector de opdracht hebben opgepakt om werk te maken
van de Banenafspraak.
De aanvankelijke scepsis over de taakstelling en de mogelijkheden heeft gaandeweg plaats
gemaakt voor een branchegerichte opdracht en aanpak. Het hielp dat door het ministerie van
BZK in een brief (19 maart 2014) aan de O&O-sector een duidelijke onderverdeling was
aangebracht in de doel/taakstelling per branche/deelsector gebaseerd op het aandeel formatie
ten opzichte van de overheidssector als geheel.
Al werkende bleek dat iedere sector een eigen aanpak prefereerde. Dit is ook wel logisch gelet
op het feit dat de sectoren ook anders georganiseerd zijn. De aanpak van de Rijksoverheid is
niet te vergelijken met de aanpak van de universiteiten of waterschappen. Het zijn andere
organisaties met andere taken.
Met iedere sector zijn afspraken gemaakt over de sectorale aanpak, de betrokkenheid van de
sectorfondsen en de mogelijkheden om binnen de sector goede voorbeelden te delen. Over de
voortgang heb ik via tussenrapportages melding gemaakt (1 september 2015, 10 februari
2016, 15 juni 2016 en 13 oktober 2016, TK. 2015-2016, 29544, nrs. 705, 728 en 744).
Daarnaast zijn er in samenwerking met het VSO-bestuur (Verbond van Sectorwerkgevers
Overheid) een aantal bovensectorale coördinerende en inspirerende activiteiten opgezet,
zoals;
-

Het ontwikkelen van een informatie/nieuwsportal Banenafspraak op de website van VSO
(totaal aantal bezoekers. Vanaf januari 2015 tot heden zien we een verdubbeling van de
maandelijkse bezoekerscijfers van de website (van 2233 naar 4509). Ook het gemiddelde

Bijlage bij brief: Bevindingen van de Aanjager Banenafspraak

Pagina 4 van 8

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

aantal jaarlijkse unieke bezoekers stijgt nog steeds; het record van 2015 (circa 12.500
unieke bezoekers) is in september van vorig jaar al verbroken;
Het organiseren van leercirkels/netwerkbijeenkomsten door sectoren in samenwerking
met SBCM (A&O-fonds SW) en A&O-sectorfondsen van de sectoren UMC’s, MBOinstellingen, universiteiten, gemeenten en primair en voortgezet onderwijs. Zestor, het
sectorfonds van de Hogescholen, had al een eigen ondersteuningsprogramma ontwikkeld;
Het aanleveren van een stappenplan voor werkgevers die aan de slag gaan met de
Banenafspraak (beschikbaar via de website VSO-werkgevers.nl);
Het samenstellen van een e-magazine (Samen voor meer Banen, mei 2016) samen met
‘collega-aanjager’ Aart van der Gaag en het aanjaagteam ‘op naar de 100.000 banen’ van
VNONCW, MKB en LTO;
Het lanceren van een e-book met sterke functieprofielen voor mensen met een
arbeidsbeperking binnen overheid en onderwijs (februari 2017);
Het organiseren van verschillende regionale bijeenkomsten voor O&O werkgevers in de
regio’s in samenwerking met de betreffende werkgeversservicepunten in de
arbeidsmarktregio’s.;
Het samenwerken met UWV betreffende het beschikbaar krijgen en vindbaar maken van
kandidaten in het doelgroepregister. De door UWV ontwikkelde kandidatenverkenner zal
hierbij een belangrijke rol gaan spelen.
Het stimuleren van werkgevers in de O&O-sector om gebruik te maken van het aanbod
van werkgeversservicepunten en UWV om in en met de organisatie een inclusief
bedrijfsadvies te laten opstellen gericht op jobcarving en jobcreation;
Het ondersteunen van sectorgebonden bijeenkomsten en leernetwerken bij workshops
over uitwerking van de wetgeving in praktijk en de mogelijkheden om oplossingen te
vinden voor aanstellingsvraagstukken, etc.;
Het ondersteunen en initiëren van nieuwe initiatieven met betrekking tot samenwerking
tussen werkgevers op basis van bundeling van gebiedsgebonden uitvoeringstaken of in
mogelijk gezamenlijk opdrachtgeverschap binnen dezelfde sector en regio. Door een
efficiëntere organisatie kunnen betere, eenvoudigere en duurzamere banen worden
gecreëerd (bijvoorbeeld onderzoek naar samenwerking Staatsbosbeheer en provincies
m.b.t. gezamenlijk beheer bosgebieden en landschappen of samenwerking in de Uithof in
Utrecht tussen HU, UMCU en UU voor toekomstige samenwerking in organisatie);
Het leveren van een bijdrage aan onderzoeken van derden naar goede voorbeelden en
adviezen om banen te creëren (Loyalis-onderzoek ten behoeve van PO-sector en
oprichtingsbijeenkomst Expertisecentrum Universiteit van Maastricht. oktober 2016);
Gesprekken met werknemersorganisaties en sectorbesturen van bonden over het vergroten
van de betrokkenheid van de ‘werkvloer’ en de ondernemingsraden bij de invulling van de
Banenafspraak;
Het opzetten van een Klankbordgroep van mensen die tot de doelgroep behoren om hun
ervaringen en belangen te kunnen bespreken. Met hen is ook een facebook-pagina opgezet
om onderling ervaringen te kunnen delen. De werking van de wet in de uitvoering raakt
hun belang en dus is hun betrokkenheid noodzaak. Inmiddels hebben de Landelijke
Cliëntenraad en Klankbordgroep een samenwerking opgezet voor de toekomst;
Advisering en overleg over aanpassing en vereenvoudiging van wetgeving om de werking
van de banenafspraak te verbeteren en de toegang tot het doelgroepregister te versimpelen.

Bijlage bij brief: Bevindingen van de Aanjager Banenafspraak

Pagina 5 van 8

-

Hiertoe o.a. contacten onderhouden met partners als Werkkamer, VSO-bestuur, betrokken
ministeries en Kamerleden;
Diverse interviews en publicaties over voortgang van de banenafspraak in landelijke
media, vakbladen en voor verschillende websites.

TWEE JAAR AANJAGEN; DE AANDACHTSPUNTEN UIT DE PRAKTIJK
De afgelopen tijd heb ik aan betrokkenen (werkgevers, bestuurders, mensen uit de doelgroep
en professionals) gevraagd wat voor suggesties of adviezen zij zouden willen meegeven voor
het vervolg. Deze opmerkingen gecombineerd met mijn eigen ervaringen leiden tot een, zeker
niet compleet, overzicht van punten die professionals, werkgevers en kandidaten kunnen
helpen bij het vinden van goede werkplekken.
Nu de fase van aanjagen overgaat in de fase van realisatie, zal goed naar de uitvoering
gekeken moeten worden en daar vooral op in te zetten. Ook daar kan dit lijstje behulpzaam bij
zijn.

1. De werkgeversdienstverlening
De dienstverlening zal naar een hoger niveau moeten om de uiteindelijke doelstelling van
125.000 plekken voor mensen uit de doelgroep te realiseren. Een onderzoek of kan
worden toegewerkt naar een slimme werkorganisatie met 1 werkcultuur per regio qua
governance en uitvoering zou van enorme betekenis kunnen zijn. Werkbedrijf Groningen
heeft aangegeven aan zo’n verkenning te willen meewerken, maar wellicht zijn er ook
andere regio’s geïnteresseerd.
Dus inzet op:
- vergroting sectorkennis en dedicated adviseurs bij WSP’s;
- uitkeringsregelingen van kandidaten zijn niet bepalend voor hun kans op plaatsing;
- transparante arrangementen (gelijkschakeling jobcoachregelingen (Wajong en
Participatiewet), zowel qua kosten als qua inzet en voorwaarden);
- vermindering administratieve lasten (hef verschillen in voorwaarden en uitwerking
van dispensatie- en loonkostensubsidieregelingen op);
- zorg voor coördinatie bij de matching (dealmaker);
- benutten van de mogelijkheden van andere regelingen (WMO en jeugdwet) en
specifieke expertise (gehandicaptenzorg, MEE) bij bekostiging
ondersteuningsarrangementen (bijv. in de thuissituatie);
- goede toegang en actuele update van kandidatenverkenner;
- gebruik maken van ervaringen op stageplekken en de expertise van SBB (Stichting
Bedrijfsleven en Beroepsonderwijs);
- investeren in de aansluiting van speciaal onderwijs (VSO) en praktijkonderwijs op
dienstverlening WSP;
- creëer duurzame werkplekken;
- maak meer gebruik van mogelijkheden om professioneel P&O advies en expertise in
te zetten (bv. bij MKB);
- toepassing forfaitaire regeling voor hele doelgroep (Wajong heeft afwijkende
regeling);

Bijlage bij brief: Bevindingen van de Aanjager Banenafspraak

Pagina 6 van 8

-

maak afspraken (UWV en gemeenten) met sectoren en landelijke werkgevers over
plaatsingen, aantal werkplekken, werkpakketten en begeleiding;
verbeter de loonwaarde-meting (let op normfunctie is niet altijd te benoemen/vinden
bij kleine werkpakketten);
vermijd concurrentie binnen de doelgroep door verschil in financiële arrangementen
en (te) lucratieve businessmodellen.

2. Werkgevers
Van werkgevers wordt gevraagd om in te zetten op duurzame inpassing van de
werkplekken voor de doelgroep in hun organisatie. Dit moet in de komende jaren leiden
tot veel inclusievere arbeidsorganisaties. Hoe deze organisaties er precies uit zullen zien,
valt moeilijk te voorspellen. Eén ding is zeker de veranderingen die nodig zijn, zullen niet
alleen de doelgroep banenafspraak raken, maar ook andere groepen zoals ouderen,
jongeren en migranten.
Dus is aan werkgevers de oproep:
-

Leg de organisatie eens op de tekentafel, want de arbeidsmarkt verandert
Laat een inclusief bedrijfsonderzoek uitvoeren naar de mogelijkheden om mensen uit
de doelgroep te plaatsen
Geef de P&O-afdeling een duidelijke opdracht om banen te realiseren en managers te
ondersteunen
Stel budget beschikbaar in de personeelsbegroting
Nodig werknemers uit om ‘buddy’ te worden (zet oudere werknemers in of mensen
die ervaring hebben)
Neem afspraken over inplaatsing van kandidaten uit de doelgroep op in
managementcontracten
Ondersteun managers met extra opleiding en training (een functioneringsgesprek met
een autistische medewerker is echt even oefenen)
Creëer mogelijkheden om interne jobcoaches op te leiden binnen het P&O-beleid
Zorg voor een praktische benadering (waar zijn mensen makkelijk te plaatsen)
Maak een werkpakket met toegevoegde waarde dat bevordert de duurzaamheid van de
plek
Zoek samenwerking met andere werkgevers voor uitwisseling en mogelijk
gezamenlijk werkgeverschap (arbeidspool?)

3. Werknemers en kandidaten uit de doelgroep
Het echte werk moet op de werkvloer gebeuren. Daar word je collega’s van elkaar en daar
help je elkaar. Natuurlijk is het wennen als je collega een arbeidsbeperking heeft, maar de
ervaring leert; dat went snel! En als het even niet gaat, maak het bespreekbaar. Daarom is
het belangrijk dat kandidaten en werknemers betrokken zijn bij het creëren van de
werkplek.
Dus heb aandacht voor:
-

Betrokkenheid van de ondernemingsraad
Stel verdringingsvraagstukken actief aan de orde

Bijlage bij brief: Bevindingen van de Aanjager Banenafspraak

Pagina 7 van 8

-

Werk mee aan jobcarvingsonderzoek
Ruimte voor uitwisseling van goede en minder goede ervaringen
Duidelijke werkopdrachten en werkpakketten
Een buddy op de werkplek
Regelmatig contact met de jobcoach, ook voor collega’s kan dat belangrijk zijn
Goede informatie
En als er meerdere mensen uit de doelgroep werkzaam zijn, zorg voor onderling
contact

En voor de kandidaten uit de doelgroep;
-

Zorg dat je ingeschreven staat in het doelgroepregister
Bereid je voor op werk (maak gebruik van je stage-ervaringen en wanneer dat kan je
school)
Vraag om een goede inwerkperiode
Maak gebruik van je jobcoach
Praat over je ervaringen of schrijf ze op (het is belangrijk dat anderen weten wat je
denkt of wat je moeilijk of leuk vindt)
Ga zelf op zoek naar werk, als het te lang duurt voordat je iets aangeboden krijgt
Sluit je aan bij facebook-groepen of belangenclubs om je ervaringen met anderen te
kunnen bespreken

Bijlage bij brief: Bevindingen van de Aanjager Banenafspraak

Pagina 8 van 8