Bijlage 1: Veterinaire Q-koorts bestrijdingsstrategieën zoals gedefinieerd door
het ministerie van LNV
1. Het verplaatsen van melkgeiten- en melkschapenbedrijven uit woonkernen.
Dit is een meerjarenstrategie waarvan niet is aan te geven hoeveel tijd het precies zal
vergen.
2. Het doden (slachten) van alle schapen en geiten op en ontsmetten van besmette
melkgeiten- en melkschapenbedrijven.
3. Het doden (slachten) van alle schapen en geiten op bedrijven die binnen een straal
van 5 kilometer van een woonkern of recreatiegebied zijn gelegen.
4. Het ruimen van alleen besmette dieren op besmette bedrijven.
Bij deze strategie dienen alle dieren op een besmet bedrijf individueel getest te worden
5. Het ruimen van alleen besmette dieren op besmette bedrijven op bedrijven die binnen
een straal van 5 kilometer van een woonkern of recreatiegebied zijn gelegen.
6. Een onderverdeling maken in mate van besmette bedrijven
a. Licht en matig besmet; maatregelen: dekverbod en duurmelken,
hygiënemaatregelen zoals beschreven in de regeling
b. Zwaar besmet; maatregelen: ruimen van de (drachtige) dieren
7. Een dekverbod in combinatie met duurmelken op positieve bedrijven.
De Q-koortsbacterie wordt uitgescheiden bij een abortus of bij het lammeren en na het
lammeren via de mest, melk en vaginaalslijm. Na het lammeren loopt het
uitscheidingspatroon terug tot een niet meer aantoonbaar niveau in een tot enkele
maanden. De volgende keer dat een positieve geit aflammert kan de uitscheiding weer
toenemen. Door een dekverbod in te stellen neemt de uitscheiding op besmette bedrijven
snel af. Wanneer alleen goed geënte dieren van vrije bedrijven aangevoerd worden, dan
mag verwacht worden dat het uitscheidingsniveau ook niet meer zal toenemen. Voor het
lammerseizoen van 2010 biedt deze maatregel geen soelaas meer, omdat de meeste
geiten al weer gedekt zijn.
8. Beperken van verwaaiing: het dichtmaken van besmette bedrijven met
windbreekgaas.
9. Voorkomen van verwaaiing: het volledig winddicht maken van besmette bedrijven.
Hiervoor zijn drastische aanpassingen van de stallen nodig of het bouwen van een
nieuwe stal. Daarmee is het een kostbare en tijdrovende optie.
10. De huidige aanpak: voor besmette bedrijven gelden vervoersbeperkingen om het
ontstaan van nieuwe bronnen te voorkomen en hygiënemaatregelen om verspreiding
vanuit de stallen naar de omgeving zoveel mogelijk te beperken.

Bijlage 2 : De zeven bestrijdingsstrategieën (inclusief samenvoegingen) in de
volgorde zoals door het deskundigenoverleg gehanteerd, van ingrijpend tot
meer ingrijpend te beginnen met de huidige aanpak:
1. De huidige aanpak (was strategie 10)
Samengevat: het verplicht vaccineren van alle melkgeiten- en schapenhouderijen in heel Nederland,
vervoersbeperkingen voor besmette bedrijven om het ontstaan van nieuwe bronnen te voorkomen,
hygiëne- en mestmaatregelen om verspreiding vanuit de stallen naar de omgeving zoveel mogelijk te
beperken en een bezoekersverbod.

2. Het winddicht maken van (besmette) bedrijven (was strategie 9 en 8)
Beperken van verwaaiing: het dichtmaken van besmette bedrijven met windbreekgaas
Voorkomen van verwaaiing: het volledig winddicht maken van besmette bedrijven.
3. Een dekverbod in combinatie met duurmelken op positieve bedrijven. (was strategie
7)
4. Maak een onderverdeling in beleid voor licht- en zwaar besmette bedrijven (was
strategie 6, met invoeging van LTO strategie)
Licht en matig besmet; maatregelen: dekverbod en duurmelken, hygiënemaatregelen zoals
beschreven in de regeling. Zwaar besmet; maatregelen: ruimen van de (drachtige) dieren
In dit strategie is ook het LTO voorstel betrokken. In dit voorstel worden 4 categorieën
onderscheiden:
1. Tankmelk negatieve bedrijven, nog niet gevaccineerd;
bij álle dieren huidtest toepassen en positieve dieren afvoeren
2. Tankmelk negatieve bedrijven, al gevaccineerd; geen actie
3. Tankmelk positieve bedrijven, laag besmet; bij alle melkgeiten individuele melktest (naar
schatting 10% positief) en positieve dieren afvoeren
4. Tankmelk positieve bedrijven, hoog besmet; volledig duurmelken en bij een steekproef van
100 melkgeiten met een individueel melkmonster testen (naar schatting 50% positief).
Selectiecriteria daarvoor: dieren > 2 jaar met vruchtbaarheidsproblemen en/of een hoge
fokwaarde. Positieve dieren worden afgevoerd.
5. Het ruimen van drachtige dieren/ besmette dieren op besmette bedrijven.
(samenvoeging van strategie 4 en 5)
Deze strategie is opgedeeld, en 5a is daarvan een nieuw toegevoegde strategie.
5 a Het ruimen van drachtige dieren op besmette bedrijven
5 b Het ruimen van besmette dieren op besmette bedrijven
6. Het ruimen van alle schapen en geiten op besmette melkgeiten- en
melkschapenbedrijven en het ontsmetten van deze bedrijven. (samenvoeging strategie 2
en 3)
7. Het verplaatsen van melkgeiten- en melkschapenbedrijven uit woonkernen. (was
strategie 1)

Bijlage 3
Deelnemerslijst deskundigenoverleg 11 november
Voorzitter:
Dhr. R. Coutinho, directeur, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM
Deelnemers
Mevr. M. Nielen, veterinair epidemioloog, Faculteit Diergeneeskunde Utrecht
Dhr. D. Klinkenberg, theoretisch bioloog en veterinair modelleur
Dhr. G. van Dinther, dierenarts, Diergeneeskundig centrum de Overlaet Oss
Dhr. H.J. Roest, dierenarts, hoofd Cluster Algemene Bacteriologie en Visziekten CVI
Wageningen UR
Dhr. F. G. van Zijderveld, divisiehoofd bacteriologie & TSE’s en plaatsvervangend directeur
CVI
Dhr. P. Vellema, afdelingshoofd Small Ruminant Health, GD Deventer
Dhr. D. Dercksen, dierenarts, specialist in Small Ruminant Health Care
Dhr. G. di Giulio, huisarts, Huisartsenpraktijk Helmond
Mevr. C. Wijkmans, arts infectieziektebestrijding, GGD Hart voor Brabant
Dhr. A. de Rooij, arboarts Stigas (Stichting Gezondheidszorg Agrarische Sectoren)
Dhr. P. Schneeberger, regionaal consulent medische-microbiologie Noord-Brabant en
Zeeland
Dhr. B. van Rotterdam, microbioloog RIVM.CIb, LZO
Mevr. Y. van Duynhoven, epidemioloog, hoofd LZO/CIb/RIVM
Dhr. W. van der Hoek, arts-epidemioloog, projectleider respiratoir, EPI/CIb/RIVM
Dhr. O. Stenvers, dierenarts LCI/CIb/RIVM
Secretaris
Dhr. J. van Steenbergen, arts infectieziektebestrijding, epidemioloog, hoofd LCI
Notulist
Dhr. T. Oomen, beleidsmedewerker, LCI/CIb/RIVM

Bijlage 4
Deelnemerslijst vervolg deskundigenoverleg 30 november
Voorzitter:
Dhr. R. Coutinho, directeur, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM
Deelnemers
Mevr. M. Nielen, veterinair epidemioloog, Faculteit Diergeneeskunde Utrecht
Dhr. D. Klinkenberg, theoretisch bioloog en veterinair modelleur
Dhr. G. van Dinther, dierenarts, Diergeneeskundig centrum de Overlaet Oss
Dhr. H.J. Roest, dierenarts, hoofd Cluster Algemene Bacteriologie en Visziekten CVI
Wageningen UR
Dhr. F. G. van Zijderveld, divisiehoofd bacteriologie & TSE’s en plaatsvervangend directeur
CVI
Dhr. P. Vellema, afdelingshoofd Small Ruminant Health, GD Deventer
Dhr. D. Dercksen, dierenarts, specialist in Small Ruminant Health Care
Dhr. K Groot, longarts, Bernhovenziekenhuis Oss
Dhr. G. di Giulio, huisarts, Huisartsenpraktijk Helmond
Mevr. C. Wijkmans, arts infectieziektebestrijding, GGD Hart voor Brabant
Dhr. A. de Rooij, arboarts Stigas (Stichting Gezondheidszorg Agrarische Sectoren)
Dhr. B. van Rotterdam, microbioloog RIVM.CIb, LZO
Mevr. Y. van Duynhoven, epidemioloog, hoofd LZO/CIb/RIVM
Dhr. O. Stenvers, dierenarts LCI/CIb/RIVM
Secretaris
Dhr. J. van Steenbergen, arts infectieziektebestrijding, epidemioloog, hoofd LCI
Notulist
Dhr. T. Oomen, beleidsmedewerker, LCI/CIb/RIVM