Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 72

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 september 2008
Tijdens het spoeddebat van 28 mei 2008 over het capaciteitstekort in de
kraamzorg (Handelingen der Kamer II, vergaderjaar 2007–2008, nr. 89,
blz. 6335–6350), heb ik toegezegd u nader te informeren over de achtergrond en de aanpak van dit probleem. Ik heb uw Kamer gewezen op het
plan dat kraamzorgaanbieders en zorgverzekeraars in het vooruitzicht
stelden om de tekorten in de kraamzorg zo snel mogelijk terug te dringen
en duurzame oplossingen voor de toekomst te bieden. Daarbij heb ik ook
aangegeven om na te gaan of en zo ja op welke wijze het als gevolg van
het kraamzorgtekort niet bestede budget, voor de uitvoering van dit plan
kan worden benut.
Vanzelfsprekend onder de voorwaarde dat van een realistisch en onderbouwd plan sprake is.
Bij brief van 15 september 2008 heb ik het Plan van Aanpak 2008–2010
Arbeidscapaciteit Kraamzorg ontvangen. Het plan is opgesteld door ActiZ,
Branchebelang Thuiszorg Nederland, Sting, de Nederlandse Beroepsvereniging voor Kraamverzorgenden en Zorgverzekeraars Nederland.
Bijgaand treft u het plan aan.1
Speerpunten van het Plan van Aanpak zijn het oplossen van de
capaciteitsproblemen gedurende de zomerpiek, het daartoe versneld
opleiden en scholen van kraamverzorgenden, het consolideren van de
arbeidscapaciteit, het bevorderen van de reguliere opleidingen tot kraamverzorgende (MBO-traject) en het verbeteren van het imago van het
beroep. Voorts doen partijen voorstellen ten aanzien van de zorgcontractering (w.o. het liberaliseren van tarieven) en het monitoren van de
arbeidscapaciteit. Het plan is daarmee gericht op zowel de korte als lange
termijn.

Aard van het tekort
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Partijen hebben een inschatting gemaakt van de omvang van de tekorten.

KST122554
0809tkkst29282-72
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 282, nr. 72

1

Daarbij hebben zij zich gebaseerd op gegevens van het NIVEL (arbeidsmarktmonitor). Hieruit blijkt dat circa 540 vacatures moeilijk vervulbaar
zijn op een totaal van 9000 in Nederland werkzame kraamverzorgenden.
Als oorzaken voor het huidige tekort noemen partijen een mogelijke overreactie op de overcapaciteit die de afgelopen jaren is ontstaan als gevolg
van een daling in het geboortecijfer, waardoor er (te) weinig is opgeleid,
een onderbezetting vanwege vakanties, een aanzuigende werking vanuit
de kinderopvang met voor veel kraamverzorgenden meer aantrekkelijke
werkomstandigheden en voorts een verslechterd imago van het beroep.
Een belangrijke oorzaak van de tekorten ligt volgens partijen ook in de
strakke contractering die in de afgelopen jaren is gevoerd, waardoor geen
ruimte bleef om opleiding en scholing te bekostigen.
Ook zien partijen een oorzaak van het tekort door de invoering van het
Landelijk Indicatieprotocol Kraamzorg (LIP) per 2006. Als gevolg hiervan
konden veel kraamzorginstanties geen voltijdse banen aanbieden, waardoor het vak met name voor beginnende kraamverzorgenden minder
aantrekkelijk was. Met de uitbreiding van het LIP per 1 januari 2008 met
vijf extra uren per zorgverlening, is de mogelijkheid voor het aanbieden
van een voltijdse werkkring weer verruimd.
Tenslotte noemen kraamzorgaanbieders en zorgverzekeraars als oorzaken
het toegenomen volume aan zelfstandig werkzame kraamverzorgenden
(zzp’ers), met een lastig in te schatten productiviteit en een onverwachte
geboortepiek in de zomer van 2008.

Aanpak van het tekort
Om het capaciteitstekort op te lossen, maken partijen een onderscheid in
een korte termijn (zomer 2008), een middellange termijn (2008–2010) en
een lange termijn (2010 en later).
In de zomer van 2008 zijn door kraamzorginstanties en zorgverzekeraars
diverse maatregelen genomen om de tekorten zoveel mogelijk te spreiden
(flexibele inroostering, inzet studenten verloskunde/lactatiekundigen/
zzp’ers, meer flexibele inroostering, huren van zomerhuisjes etc). Deze
maatregelen hebben ertoe geleid dat voor elke kraamvrouw de minimumaanspraak van 24 uren kraamzorg kon worden gewaarborgd.
Voor de middellange termijn (volgend jaar) willen partijen primair inzetten
om vóór de zomer 2009 het capaciteitstekort door middel van versnelde
opleidingstrajecten grotendeels terug te dringen. Daarbij gaat het om het
omscholen tot kraamverzorgende van mensen met reeds een achtergrond
in de verpleging en verzorging en het aanbieden van een verkorte
branchegerichte opleiding. Partijen verwachten met deze inzet vóór de
zomer van 2009 de bestaande vacatures (inclusief een groot deel van de
vervangingsvraag) volledig in te kunnen vullen.
Voor de langere duur willen partijen de output van de reguliere opleidingen naar het veld bevorderen, zodat weer een normaal evenwicht
tussen vraag en aanbod ontstaat. Naast de opleidingsintensivering gaan
partijen maatregelen nemen om de werving te verbeteren en de relatief
hoge uitstroom uit het beroep (gemiddeld 15%) in te dammen. Daarbij
wordt onder andere aandacht besteed aan een verbetering van het imago
van de kraamzorg en een optimalisering van de bedrijfsvoering.

Aansluiting aanpak op oorzaken tekort
Teruggekoppeld naar de gesignaleerde oorzaken van het tekort, ontstaat
het volgende beeld. Het tekort dat is ontstaan als gevolg van een onvoldoende opleidingsinspanning (als overreactie op een dalende trend in de
geboortecijfers) wordt door een versneld opleidingstraject gecorrigeerd.
Daarvoor is het wel van belang dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders bij
de contractering daadwerkelijk serieus rekening houden met de benodigde opleidingsinspanning. Zorgverzekeraars en zorgaanbieders hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 282, nr. 72

2

ook toegezegd dit te doen. Ook zal worden bezien of op het terrein van
bijvoorbeeld inroostering beter tegemoet kan worden gekomen aan de
wensen van de kraamverzorgenden. Bij de voorstellen die in het plan
worden gedaan om te onderzoeken op welke wijze de bedrijfsvoering kan
worden geoptimaliseerd ten einde de arbeidscapaciteit duurzaam te handhaven, zal tevens de vakantiespreiding worden betrokken. Over de
aanzuigende werking naar de kinderopvang melden partijen dat deze
ontwikkeling als een gegeven moet worden beschouwd. Dat geldt evenzeer omtrent de toename van het aantal zzp’ers op de markt. Wel stellen
partijen voor om de capaciteitsontwikkeling binnen de kraamzorg beter te
monitoren, zodat de effecten van deze ontwikkelingen beter in kaart
kunnen worden gebracht, en tijdig anticiperende maatregelen kunnen
worden genomen.
Partijen verwachten dat met de voorgestelde maatregelen het tekort voor
de zomer van 2009 met 60% kan worden teruggedrongen. Daarmee
kunnen in ieder geval de bestaande vacatures (en een groot deel van de
vervangingsvraag) worden ingevuld. Een volledige terugdringing van het
tekort (100%) is niet haalbaar vanwege de onmogelijkheid om op zo’n
korte termijn voldoende opleidingscapaciteit te genereren. Voorts is voorzichtigheid geboden met het uitbreiden van de opleidingscapaciteit om
een toekomstige overcapaciteit te voorkomen. Bovendien zal er volgens
partijen altijd een percentage van de cursisten gaandeweg de opleiding
afvallen. Niettemin kunnen met de beoogde 60% de bestaande vacatures
(en een deel van de vervangingsvraag) voor de zomer van 2009 volledig
worden ingevuld. Voor het geval dat zich aanstaande zomer nochtans
situaties van ondercapaciteit zouden voordoen, hebben partijen aangegeven voldoende tijdelijke maatregelen te kunnen treffen om in de
tekorten te voorzien.

Oordeel
In het voorliggende plan zie ik een realistische aanpak van het kraamzorgtekort. Het feit dat het plan is opgesteld en bij mij is ingediend door zowel
de zorgverzekeraars als de diverse kraamzorgaanbieders, geeft mij vertrouwen in de uitvoering daarvan. Gelet op de nijpende situatie op de korte
termijn (dat wil zeggen voor de zomer van 2009), heb ik mijn beoordeling
juist op deze periode gericht. Ik heb met voldoening kennis genomen van
de verwachting die partijen uitspreken om nog voor de zomer van 2009
door middel van verkorte opleidingen in de bestaande vacatures te voorzien en aan een groot deel van de vervangingsvraag te voldoen. Voor
zover er lokaal nog knelpunten op de korte termijn zouden resteren, roep
ik partijen op om tot het uiterste te gaan om ook die op te lossen.
Ik heb aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) verzocht om uit te zoeken
hoe de benodigde middelen binnen de richtlijnen van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) naar de de sector kunnen worden gesluisd.
De dekking voor deze middelen ontleen ik aan de gelden die ik voor 2008
voor de kraamzorg heb gereserveerd, en als gevolg van de ondercapaciteit niet tot besteding zijn gekomen.
Met deze eenmalige financiële injectie, beoog ik het systeem van vraag en
aanbod binnen de kraamzorg weer in voldoende evenwicht te brengen,
zodat het zich weer via de reguliere bekostiging via de tarieven en via de
reguliere opleidingen duurzaam in stand kan houden. Ik heb zorgverzekeraars en zorgaanbieders opgeroepen om nu ook daadwerkelijk gebruik te
maken van de geboden mogelijkheden en hun verantwoordelijkheid te
nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 282, nr. 72

3

In de komende periode zal ik intensief contact blijven houden met zorgverzekeraars en zorgaanbieders om mij over de uitvoering en het effect
van het plan te laten informeren. Voorts zeg ik toe u tegen de zomer van
2009 over de stand van zaken nader verslag uit te brengen.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 282, nr. 72

4