Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

30 850

Verantwoording en toezicht rechtspersonen met
een wettelijke taak, deel 5

Nr. 39

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 maart 2011
Het functioneren van ZonMw is in 2010 geëvalueerd. Hierbij stuur ik u het
evaluatierapport, alsmede het verslag van de evaluatiecommissie, de
reactie van het bestuur van ZonMw en deze brief met daarin het gezamenlijke standpunt van mij en het algemeen bestuur van NWO op de
conclusies en aanbevelingen.
Opbouw evaluatie
ZorgOnderzoek Nederland (ZON) is in 1998 bij wet opgericht. Sinds 2001
bestaat tussen ZON en het gebiedsbestuur Medische Wetenschappen
(MW) van Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
(NWO) het samenwerkingsverband ZonMw. ZonMw is een zelfstandige
intermediaire organisatie die in opdracht van VWS en NWO op programmatische wijze projecten, experimenten, onderzoek en ontwikkeling op
het gebied van gezondheid, preventie en zorg laat uitvoeren. ZonMw
bewaakt daarbij de kwaliteit, relevantie en samenhang. ZonMw richt zijn
activiteiten op het gehele continuüm van fundamenteel medisch
onderzoek tot en met toepassing en implementatie van onderzoeksprojecten.
De wet ZON verplicht tot een periodieke evaluatie. Samen met NWO heb
ik daarvoor opdracht gegeven. De evaluatie ging met name in op:
• de doeltreffendheid van ZonMw;
• de doelmatigheid van ZonMw;
• de ontwikkeling van de taakgebieden;
• de aanbevelingen vanuit de vorige evaluatie.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

kst-30 850-39
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Ik heb het definitieve evaluatierapport op 10 december 2010 ontvangen
(zie bijlage 1)1. De eindrapportage van de commissie was eind december
2010 gereed (bijlage 2)1. Tevens heb ik de reactie van het bestuur van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 850, nr. 39

1

ZonMw op de beide rapportages ontvangen (bijlage 3)1.
Uitkomst evaluatie positief
Het rapport van het onderzoeksbureau en de reactie daarop van de
evaluatiecommissie zijn over het algemeen positief. Ik geef de belangrijkste bevindingen hieronder kort weer:
Doeltreffendheid
ZonMw is in het algemeen een effectieve organisatie die veel aandacht
besteedt aan maatregelen die de doeltreffendheid van de programma’s
verhogen. De resultaten van de evaluatie laten duidelijk zien dat de
activiteiten van ZonMw impact hebben op zowel het beleid, de medische
wetenschap als innovaties in de praktijk van de zorg.
De organisatie levert een aantoonbare bijdrage aan de kwaliteit en de
vernieuwing van het (Nederlandse) gezondheidsonderzoek, besteedt
daarnaast systematisch aandacht aan cliëntenparticipatie en investeert in
het verkrijgen van meer inzicht in effectieve vormen van participatie.
Doelmatigheid
ZonMw is, ook in vergelijking met vergelijkbare organisaties in binnen- en
buitenland, een efficiënte organisatie met veel aandacht voor de kwaliteit
en transparantie van haar subsidieprocessen. In de afgelopen twee jaar
heeft ZonMw ervoor gezorgd dat procedures minder belastend zijn voor
projectleiders en onderzoekers, al is hier nog verdere winst te behalen.
Ontwikkeling van de taakgebieden
ZonMw heeft in de afgelopen jaren haar taken succesvol verbreed
teneinde de gehele kennisketen te bestrijken. De huidige verdeling van
onderzoek over de kennisketen is in balans, met de opmerking dat het
translationele onderzoek versterkt zou kunnen worden. Het lage
honoreringspercentage in een aantal programma’s, met name gericht op
(meer) fundamenteel onderzoek, is een punt van aandacht: kwalitatief zeer
goede onderzoeksvoorstellen kunnen hierdoor niet worden gehonoreerd.
De, naar aanleiding van de vorige evaluatie opgedragen, regietaak voor
zorgverbetering is succesvol geweest. ZonMw moet wel opletten zich niet
teveel met de implementatie zelf bezig te gaan houden. De kracht van
ZonMw ten aanzien van implementatie ligt primair in de kennisontwikkeling over implementatie en een (waar nodig) stimuleringsfunctie op het
gebied van implementatie.
Aanbevelingen vanuit de vorige evaluatie

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.
2
De commissie bestond uit de heer drs.
J.J.A.H. Klein Breteler (voorzitter), de heer
prof. dr. H. Büller, mevrouw prof. mr. dr. M. de
Cock Buning, mevrouw prof. dr. E. Goulmy, de
heer prof. dr. J. van der Meer, mevrouw prof.
dr. H. Prast, mevrouw J. Verhoeven.

ZonMw heeft de aanbevelingen uit de vorige evaluatie goed opgevolgd.
De administratieve en personele integratie van ZON en MW is bijvoorbeeld sinds enige jaren een feit. De samenwerking tussen NWO en VWS
in het opdrachtgeverschap verloopt voor de betrokken partijen naar
tevredenheid.
Commissie evaluatie
De externe commissie2 stelt dat de evaluatie over het algemeen in hoge
mate positief uitvalt. Tegelijkertijd ziet de commissie mogelijkheden en
kansen tot verdere versterking van ZonMw en de impact van de activiteiten. Deze mogelijkheden liggen vooral op het gebied van het meten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 850, nr. 39

2

de impact van de organisatie/programmering, ruimere vrije financiële
ruimte voor ZonMw, de rol van departementen en de georganiseerde
patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties in het programmeringsproces, versterking van de ketenbenadering binnen ZonMw en de
schaalvergroting van programma’s. Onder «Standpunten» wordt hier
verder op ingegaan.
Reactie bestuur ZonMw
Het bestuur van ZonMw is erg tevreden met de uitkomsten van de
evaluatie: het is een erkenning van de rol van ZonMw en de wijze waarop
de organisatie uitvoering geeft aan haar taken. ZonMw onderschrijft in
haar reactie specifiek enkele aanbevelingen zoals het belang van grote
programma’s en de afbakening van de implementatietaak. Bij het meten
van de impact van programma’s geeft het bestuur aan dat op dit gebied
soberheid past en dat zij dit willen beperken tot programma’s die zich
hiervoor bij uitstek lenen. Het in de evaluatie onderbelichte onderwerp
«internationaal» zal expliciet terugkomen in het beleidsplan van ZonMw
voor de periode 2011–2014. Daarnaast geeft het bestuur aan tevreden te
zijn over de rollen van VWS en NWO als opdrachtgever.
Standpunten
Zowel het onderzoeksbureau als de commissie doen een aantal aanbevelingen die ik in het bijzonder van belang vind. Hieronder ga ik daar nader
op in.
Programma’s
De evaluatie benadrukt dat er naast kleine(re) en kortlopende
programma’s meer focus zou moeten komen te liggen op grote en
langlopende programma’s. Binnen deze grote en langlopende
programmas dient ook (meer) vrije ruimte te zijn, waarmee bijvoorbeeld
ingespeeld kan worden op actualiteiten en dient er (financiële) ruimte te
zijn voor monitoring van de langetermijneffecten. De evaluatie laat
daarnaast zien dat ZonMw constante aandacht moet blijven houden voor
(het meten van) de impact van de programma’s, opdat in een volgende
evaluatie ook eventuele beklijvende effecten (beter) kunnen worden
gemeten. Ook is de commissie van mening dat ZonMw een grotere eigen
financiële ruimte moet krijgen.
Ik ben het eens met aanbeveling om te komen tot grotere programma’s.
Vanuit NWO wordt in het algemeen gewerkt met brede kaders die door
betrokken stakeholders nader worden uitgewerkt. De afgelopen periode is
vanuit VWS de beweging naar meer grotere programma’s in gang gezet,
bijvoorbeeld bij de periodieke invulling van het structurele basisbudget
van ZonMw. Ook wordt er op het gebied van «kwaliteit» bezien of één
programma mogelijk is, waarin verschillende aspecten van kwaliteit (zoals
patiëntveiligheid, richtlijnen, patiëntenparticipatie) worden opgenomen.
De komende periode zal ik er op toezien dat waar relevant (vooral) in deze
grote programma’s meer vrije ruimte komt en aandacht komt voor het
meten van impact op de lange termijn. Tevens zal ik, gezamenlijk met
ZonMw, bezien hoe er meer gebruik kan worden gemaakt van ZonMw
voor het doen van kennissyntheses en het bundelen van bestaande
resultaten van onderzoeken. Dit laatste punt hangt mede samen met het
punt onder Opdrachtgeverschap VWS. Gezien de rol van ZonMw als
intermediair voor VWS en de huidige financiële mogelijkheden van NWO
en VWS, zal de organisatie de komende periode geen grotere eigen
financiële ruimte krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 850, nr. 39

3

Positionering
De commissie geeft aan dat de rol van ZonMw op het gebied van
implementatie primair ligt op de kennisontwikkeling hierover en een
(waar nodig) stimuleringsfunctie. De commissie is hierbij van mening dat
voor het meer fundamentele en strategische onderzoek een dogmatische
focus op (mogelijke) implementatie remmend werkt; voor goed onderzoek
is academische vrijheid van belang.
Deze uitkomsten worden onderschreven. ZonMw heeft op het gebied van
implementatie de afgelopen periode een grotere rol gekregen. De rol van
ZonMw ligt qua implementatie inderdaad primair in de kennisontwikkeling over implementatie en een eventuele stimuleringsfunctie op dit
gebied. Het implementeren van resultaten uit de programma’s van
ZonMw blijft voor VWS een expliciet aandachtspunt. Bij het meer
fundamentele en strategische onderzoek wordt minder gestuurd op
(mogelijke) implementatie omdat dit beter past bij de dynamiek van
wetenschappelijke vernieuwing; dit zal de komende periode zo blijven.
Aansluiting praktijk
Ik deel de mening dat ZonMw nadrukkelijk aandacht dient te blijven
houden voor het aansluiten bij de praktijk. Om de opgedane kennis
optimaal te benutten «in het veld» is het van belang dat er, liefst vooraf,
(representanten van) zorgverleners en/of patiënten worden betrokken. Dit
om ervoor te zorgen dat de in het veld verspreide kennis niet wegvloeit
maar stevig wordt verankerd bij instellingen en bij individuele professionals. Met het bestuur van ZonMw zal ik bezien hoe de georganiseerde
patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties breder kunnen worden
meegenomen in het programmeringsproces.
Doelmatigheid
ZonMw heeft de afgelopen periode veel aandacht besteed aan het
verbeteren van het proces omtrent de toekenning van subsidies. De
aanbeveling dat ZonMw in komende jaren hieraan extra aandacht blijft
besteden onderschrijf ik, waarbij de huidige (aandacht voor) kwaliteit en
transparantie van de processen gehandhaafd moet blijven. Overigens
doet het me goed dat er in de evaluatie geconstateerd wordt dat de
overhead in absolute omvang, ondanks de stijging van het aantal
programma’s, gelijk is gebleven.
Opdrachtgeverschap VWS en NWO
Uit de evaluatie blijkt dat er mogelijkheden zijn voor verdere verbetering
van de interne afstemming in de opdrachtverlening bij VWS. Het gaat dan
om onderlinge afstemming over programma’s en de werkwijze omtrent de
(uitwerking van) resultaten van programma’s op het niveau van de
ambtelijke leiding van VWS. Binnen mijn departement zal daarom onder
andere in het vervolg driemaal per jaar de programmering ZonMw op
intern bestuursniveau wordt geagendeerd. De (benutting van de)
resultaten van de programmering is daarbij een expliciet aandachtspunt.
De commissie is van mening dat de invloed van de politiek en departementen op de inhoudelijke programmering van ZonMw een punt van
aandacht is. De invloed van VWS op de programma’s is echter inherent
aan het type opdrachtverlening; de programma’s zijn een middel om
beleidsdoelstellingen te realiseren en bevinden zich (vaak) op politiek en
maatschappelijk gezien relevante onderwerpen. VWS zal op deze wijze
blijven programmeren en blijft daarmee verantwoordelijk voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 850, nr. 39

4

programmaonderwerpen en de kaders van de programma’s. ZonMw zorgt
er vervolgens voor dat de keuze voor de individuele onderzoeksprojecten
op kwaliteits- en relevantiegronden plaatsvindt.
Hierbij maak ik de opmerking dat de komende periode de budgettaire
krapte ook invloed zal hebben op de opdrachtverlening van VWS aan
ZonMw.
Vanuit NWO zal in de komende jaren worden gestuurd op versterking van
het vrije onderzoek en talentontwikkeling als basis voor wetenschappelijke
vernieuwing. Tegelijkertijd zal worden ingezet op onderzoek voor
maatschappelijke uitdagingen, waaronder het thema Leven in Gezondheid
waarin ZonMw een trekkersrol vervult. NWO wil via de thema’s mede
bijdragen aan de topgebiedenaanpak van het kabinet.
Zoals ook blijkt uit de uitkomsten van de evaluatie verloopt de afgelopen
periode de samenwerking tussen VWS en NWO naar tevredenheid; beide
partijen zullen hierin blijven investeren met het oog op een optimale
aansluiting tussen fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek en
innovaties in de zorg.
Tot slot
De uitkomsten van de evaluatie laten zien dat ZonMw op een goede wijze
functioneert; de werkwijze draagt bij aan de verbetering van zorg en
preventie
in Nederland. Mede namens NWO complimenteer ik ZonMw met deze
goede resultaten. Desondanks zijn er voor de komende periode een aantal
punten waar ZonMw en wij als opdrachtgevers aandacht aan zullen gaan
besteden. Dit om tot nog betere resultaten te komen.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 850, nr. 39

5