Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

27 838

Detailhandel

Nr. 29

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 november 2023
Zoals aangekondigd in mijn brief van 24 juli 2023 aan de Nationale
Winkelraad1, waarvan uw Kamer een afschrift heeft ontvangen, heb ik
onderzoeks- en adviesbureau Ecorys gevraagd onderzoek te doen naar
territoriale leveringsbeperkingen (hierna: TLB’s).
Het vrije verkeer van goederen is een van de fundamentele vrijheden van
de Europese Unie. Goederen moeten vrij kunnen circuleren binnen de
Europese interne markt, zonder dat bedrijven en consumenten belemmeringen ervaren.
Territoriale leveringsbeperkingen zijn beperkingen die producenten of
leveranciers/distributeurs opleggen aan hun afnemers, die daardoor
alleen in een bepaald geografisch gebied producten kunnen inkopen. Dit
leidt er bijvoorbeeld toe dat afnemers enkel producten kunnen inkopen bij
distributeurs die gevestigd zijn in dezelfde EU-lidstaat als de desbetreffende afnemer. Ook gefragmenteerde implementatie van Europese
regelgeving door lidstaten speelt hierin een rol. Eisen ten aanzien van
verpakkingen, taaleisen bij etikettering en verschillende statiegeldsystemen zijn de afgelopen jaren veelvuldig genoemd door ondernemers als
voorbeelden van aanverwante interne-marktbelemmeringen.
Het doel van het onderzoek van Ecorys was het verkrijgen van nader
inzicht in de reikwijdte van territoriale leveringsbeperkingen en
aanverante interne-marktbelemmeringen in Nederland. Ook onderzocht
Ecorys mogelijke oplossingsinrichtingen. In deze brief ga ik in op de
uitkomsten van voorgenoemd onderzoek en schets ik mogelijke
vervolgstappen.

1

kst-27838-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Afschrift brief aan de Nationale Winkelraad inzake detailhandel en territoriale leveringsbeperkingen, bijlage bij Kamerstuk 27 838, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 838, nr. 29

1

De motie van de leden Campen en Tjeerd de Groot2 verzoekt de regering,
te inventariseren welke wet- en regelgeving, bijvoorbeeld taaleisen, het
vrije verkeer van goederen tussen lidstaten momenteel in de weg staat.
Daarnaast is verzocht de Kamer hierover voor de begrotingsbehandeling
LNV te informeren, met daarbij een voorstel hoe zij deze belemmeringen
voor het verkopen van producten binnen de Europese interne markt
wegneemt. Met deze brief geeft het kabinet tevens invulling aan deze
motie.
Uitkomsten onderzoek Ecorys
Om een antwoord te vormen op voorgenoemde vragen heeft Ecorys een
enquête uitgezet, een bureauonderzoek uitgevoerd naar mogelijke
juridische oplossingen en zowel detailhandelaren als fabrikanten
geinterviewd.
De doelgroep van de enquête bestond uit professionele inkopers van
ruim 300 bedrijven. Hier vallen 21 supermarktketens en 89 bedrijven uit
verschillende overige detailhandelsbranches onder, zoals drogisterijen en
kledingswinkels. Van de 44 respondenten die grensoverschrijdend
inkopen doen binnen de EU, geven 24 aan dat zij tegen belemmeringen
aan lopen. Met stip de meest genoemde belemmering is «een dwingende
doorverwijzing [van de producent] naar de Nederlandse vestiging van de
leverancier».
Waar komen leveringsbeperkingen voor
Zeven supermarkten namen deel aan dit onderzoek waaronder Ahold en
Jumbo. Laatstgenoemden hebben een gezamenlijk marktaandeel van
circa 58% in de supermarktbranche. Alle 7 gaven aan TLB’s te herkennen.
Uit de overige detailhandel namen 21 bedrijven deel aan dit onderzoek, en
van hen stelden 11 TLB’s te herkennen (52%). In andere sectoren3 worden
TLB’s minder vaak herkend. Daarbij past de kanttekening dat de respons
op de enquête uit deze sectoren relatief laag is.
TLB’s komen voor in een breed scala aan producten. Zowel levensmiddelen als non-foodproducten (zoals elektronica en huishoudelijke
apparaten) worden in dit verband door inkopers genoemd. De onderzoekers concluderen dat TLB’s zich vooral lijken voor te doen bij de inkoop
van producten van grote merken (A-merken) en niet of in mindere mate
bij huismerken.
Gevolgen van leveringsbeperkingen
Uit de enquête volgt dat de gevolgen van TLB’s voor consumenten en
inkopende bedrijven drieledig zijn:
C De consumentenprijs stijgt;
C De winstmarge daalt; en
C Het aanbod van producten wordt beperkter.
Volgens detailhandelaren komen TLB’s voor bij 2 tot 4% van de ingekochte
goederen. Voor deze groep producten zou dit leiden tot een inkoopprijs
die gemiddeld 10% hoger ligt. Dit betekent dat het aanpakken van TLB’s
kan leiden tot lagere consumentenprijzen. Tegelijkertijd past hierbij de
kanttekening dat lagere inkoopprijzen niet 1-op-1 hoeven te worden
doorvertaald naar lagere consumentenprijzen.
2
3

Kamerstuk 33 835, nr. 220.
De andere sectoren betreffen: chemie, groothandel, bouwinstallatie, overige bouw en haven,
dienstverlening en voedingsmiddelenindustrie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 838, nr. 29

2

Oplossingsrichtingen zoals door Ecorys beschreven
Binnen het Europese (en Nederlandse) mededingingsrecht kunnen
oneerlijke handelspraktijken worden aangevochten in meerdere situaties.
Bijvoorbeeld als zij zwart op wit in een contract staan, een absolute
territoriale beperking vormen of als sprake is van machtsmisbruik. Echter,
TLB’s staan in de praktijk niet zwart op wit in een contract. Hierdoor zijn
deze moeilijk te bewijzen. Hetzelfde geldt voor het aantonen van misbruik
vanwege een dominante marktpositie. Rechtszaken rond TLB’s zijn onder
het bestaande EU-mededingingsrecht daarom weinig kansrijk.
Een mogelijke oplossing is om op EU-niveau een Business-to-Business
(B2B) variant van de Geoblocking Verordening in te voeren. Dit houdt een
verbod in op het discrimineren naar vestigingsplaats in het handelsverkeer tussen bedrijven. Eventueel kunnen uitzonderingen worden
opgenomen, bijvoorbeeld bij gerechtvaardigde commerciële belangen,
gerechtvaardigde publieke belangen of een voordeel voor de consument.
Het is dan aan de fabrikant om te bewijzen dat een uitzondering op het
verbod gerechtvaardigd is.
Als tussenstap naar nieuwe EU-regelgeving kan volgens Ecorys worden
onderzocht of TLB’s binnen de Benelux verboden kunnen worden.4 In
Benelux-verband zou dan jurisprudentie ontwikkeld kunnen worden als
basis om later EU-wetgeving in te voeren. Een beperking is dan wel dat de
fabrikant en wederverkoper beide in de Benelux gevestigd zouden moeten
zijn, terwijl TLB’s juist een probleem zijn bij inkoop uit grotere EU-landen
als Duitsland en Frankrijk. Daar zijn inkoopprijzen lager dan in kleinere
EU-landen.
Tot slot zijn door Ecorys mogelijkheden rond etikettering onderzocht.
Want ook als TLB’s verboden worden, vormt het voorschrift dat een etiket
in de nationale taal beschikbaar moet zijn een obstakel om een buitenlands product met een buitenlands etiket te verkopen in Nederland. Uit
het onderzoek komt naar voren dat een QR-code (digitale etikettering) de
voorkeur heeft van zowel fabrikanten als supermarkten. In het rapport
worden hier echter ook diverse kanttekeningen bij geplaatst, zoals dat niet
alle consumenten een smartphone bezitten of digitaal vaardig zijn.
Vervolgstappen
Uit het rapport blijkt dat het tegengaan van TLB’s idealiter op Europees
niveau moet plaatsvinden vanwege het grensoverschrijdende karakter van
dit soort handelsbelemmeringen. Mijn ministerie organiseert op
29 november aanstaande een evenement in Brussel voor de Europese
Commissie, lidstaten, bedrijven en brancheorganisaties. Tijdens deze
bijeenkomst wordt het rapport van Ecorys gepresenteerd en worden de
uitkomsten met de stakeholders besproken. Het doel van de bijeenkomst
is eveneens om het onderwerp in Europees verband te agenderen. Op
basis van de uitkomsten hiervan zal mijn ministerie zich – in afstemming
met andere ministeries – beraden op nadere vervolgstappen.

4

Op grond van art 350 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 838, nr. 29

3

Ook is relevant te benoemen dat Nederland in Benelux-verband nauw
samenwerkt met België en Luxemburg aan het tegengaan van TLB’s. Het
Benelux-secretariaat is onlangs gestart met een eerste verkenning naar
een verbod op TLB’s binnen de Benelux.
Mijn ministerie zal uw Kamer over deze vervolgstappen informeren.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 27 838, nr. 29

4