Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 839

Jeugdzorg

Nr. 806

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 september 2021
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Rechtsbescherming en de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van
30 maart 2021 over justitiële jeugd (Kamerstuk 31 839, nr. 771).
De vragen en opmerkingen zijn op 18 mei 2021 aan de Minister voor
Rechtsbescherming en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport voorgelegd. Bij brief van 8 september 2021 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Van Meenen
Adjunct-griffier van de commissie,
Verouden

kst-31839-806
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van
bewindspersonen
Op 18 mei 2021 heeft de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid van
uw Kamer verzocht om een schriftelijke reactie op gestelde vragen over
justitiële jeugd en jeugdbescherming. Hierbij komen de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister voor Rechtsbescherming aan dit verzoek tegemoet.
Allereerst willen wij onze waardering uitspreken voor de betrokkenheid
van uw Kamer. Wij zijn verheugd te lezen dat de leden van de VVD-fractie,
de leden van de D66-fractie, de leden van de PVV-fractie, de leden van de
CDA-fractie, de leden van de SP-fractie, de leden van de GroenLinksfractie, de leden van de ChristenUnie-fractie en de leden van de
SGP-fractie hebben aangegeven dat zij met belangstelling kennis hebben
genomen van de geagendeerde stukken over het toekomstscenario Kinden gezinsbescherming, het advies van de Raad voor de Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (hierna: RSJ) over het perspectiefbesluit en
de justitiële jeugdinrichtingen. Wij gaan graag op de vragen van de vaste
commissie in. Daarbij worden vragen over dezelfde materie in onderlinge
samenhang bezien en indien nodig ook gezamenlijk behandeld. Achtereenvolgens gaan wij in op de vragen over het toekomstscenario Kind- en
gezinsbescherming, het perspectiefbesluit, de justitiële jeugdinrichtingen
en tot slot op de resterende vragen.
1. Beantwoording van de vragen over het toekomstscenario Kinden gezinsbescherming
De leden van de VVD-fractie, de D66-fractie, de CDA-fractie, de
GroenLinks-fractie en de SGP-fractie hebben vragen gesteld over het
toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming (hierna: het scenario). Dit
scenario is 30 maart 2021 (Kamerstuk 31 839, nr. 771) aan uw Kamer
gestuurd.
Wij zijn verheugd te lezen dat de leden van de VVD-fractie constateren dat
het scenario de contouren schetst voor een eenvoudigere en transparante
jeugdbeschermingsketen en waardevolle handvatten biedt om de keten
slimmer en effectiever te organiseren. De leden van de VVD-factie hebben
gevraagd wanneer zij kennis kunnen nemen van het RSJ-advies. Het
RSJ-advies over de effectiviteit van het scenario vanuit het cliëntperspectief ontvangen wij naar verwachting in september 2021. Over de
uitkomsten van zowel de (internet)consultatie als de RSJ-advisering
informeren wij uw Kamer in het najaar van 2021. Wij zullen op basis
daarvan bezien of, en zo ja hoe, het scenario bijstelling of aanpassing
behoeft. Dat neemt niet weg dat we al gestart zijn met het beproeven van
de uitgangspunten van het scenario. In reactie op de vraag van de leden
van de D66-fractie hoe het scenario zich verhoudt tot de Jeugdbeschermingspilots; deze pilots hebben een belangrijke bijdrage aan het scenario
geleverd. De lessen vanuit deze pilots zijn door het Athena-Instituut
onderzocht en zijn meegenomen in de uitwerking van het scenario.1 Een
aantal proeftuinen gaat de komende tijd de uitgangspunten van het
scenario in de praktijk beproeven. Hiervoor hebben wij eerst de reeds
bestaande Jeugdbeschermingspilots uitgenodigd. Na de zomer nodigen
wij ook vertegenwoordigers van initiatieven elders in het land uit, zodat
ook zij een kans krijgen om het scenario in de praktijk te beproeven en
stappen te zetten naar een nieuwe manier van werken.

1

www.voordejeugd.nl/onderzoek-athena-instituut-naar-de-jeugdbeschermingspilots

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

2

De motie van de leden Peters (CDA) en Simons (BIJ1) vraagt van alle
partners in de jeugdzorg een constructieve houding.2 De leden van de
VVD-fractie hebben aangegeven dat het wenselijk is dat de deelnemende
organisaties maximaal worden aangespoord om de richting van het
scenario te beproeven. Wij zijn het ermee eens dat de inzet van de
partijen, zoals de Raad voor de Kinderbescherming (hierna: RvdK), Veilig
Thuis (hierna: VT), de gecertificeerde instellingen (hierna: GI’s) en lokale
(wijk)teams essentieel is. Al deze partijen zijn dan ook intensief betrokken
bij de ontwikkeling van de proeftuinen.
De leden van de D66-fractie hebben gevraagd waarom is gekozen voor
een termijn van vijf tot tien jaar voor implementatie van het scenario. Ook
vragen de leden of het niet verstandiger is om zo snel als mogelijk tot
verandering te komen, in plaatst van een nieuw proces van uitzoekpunten
op te starten. Wij begrijpen het gevoel van urgentie van de leden, gelet op
de problemen waarmee de jeugdbeschermingsketen kampt. Er is een
grote behoefte aan directe verandering. Wij maken daarom onderscheid
tussen acties voor de korte en de lange termijn. Met de doorbraakaanpak
en aanvullende financiële middelen, waar later in deze beantwoording op
wordt teruggekomen wordt voorzien in een aanpak voor de korte termijn.
Tegelijkertijd zijn wij ervan overtuigd dat alleen een korte termijn aanpak
onvoldoende is. Daarin beoogt het scenario te voorzien. Het scenario
omvat een nieuwe manier van werken, van organiseren en besturen. De
voorstellen voor deze nieuwe inrichting zijn impactvol en hebben
gevolgen voor het handelen van professionals, voor instellingen, voor
wet- en regelgeving. Dat is een veelomvattende opdracht die gestructureerd, zorgvuldig en in haalbare stappen voor alle genoemde organisaties
moet verlopen om succesvol te zijn en de verandering in gang te kunnen
zetten (beproeven en ontwikkelen, aanpassen en bijsturen, implementeren
en verankeren). Gelijktijdig met het opstellen van het scenario zijn – als
onderdeel van de routekaart – de meest belangrijke uitwerkpunten in kaart
gebracht. Dat wil overigens niet zeggen dat we vijf tot tien jaar hoeven te
wachten met de in het scenario geschetste manier van werken. De
betrokken organisaties zijn daar nu al mee aan de slag door onder andere
de inzet van proeftuinen, zoals hierboven is aangegeven. Deze beweging
stopt niet, ook niet bij kabinetswisselingen. In die zin zijn wij het inhoudelijk eens met de leden van de SGP-fractie dat deze vraagstukken de
duur van een kabinetsperiode overstijgen. Het is aan een volgend kabinet
is om te besluiten op welke wijze het scenario stap voor stap operationeel
kan worden en welke acties daarbij passend zijn. In reactie op de vraag
van de leden van SGP-fractie in hoeverre de verdeling van verantwoordelijkheden over verschillende ministeries met voorrang wordt verkend,
geven wij aan dat het scenario zich beweegt op het raakvlak van verschillende ministeries en de gemeentelijke verantwoordelijkheden. In de
samenwerking van ministeries en gemeenten rondom het scenario staat
op dit moment echter de inhoudelijke vernieuwing voorop, niet de
governance.
Draagvlak
De leden van de VVD-fractie hebben voorts gevraagd of er bij deelnemende partijen voldoende draagvlak is voor het scenario. Wij zien dat het
draagvlak voor transformatie in de jeugdbeschermingsketen groot is.
Professionals zien in de praktijk dat gezinnen, volwassenen en kinderen
beter geholpen kunnen worden. Partijen signaleren al jaren knelpunten in
de uitvoering van hulp en steun aan gezinnen in onveiligheid of met
complexe opvoedingsproblematiek en wijzen op overlap in werkzaamheden rondom deze gezinnen en op de werkdruk van professionals. Ook
2

Kamerstuk 31 839, nr. 797.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

3

de waarden die onder het scenario liggen: meer gezinsgericht werken,
rechtsbescherming en transparantie, meer eenvoud en een lerend stelsel
worden breed omarmd. Dit laat onverlet dat partijen verschillende
opvattingen hebben over de uitwerking en realisatie van het scenario. De
internetconsultatie zal meer inzicht geven in het draagvlak en de opvattingen van betrokken partijen. Hoewel de urgentie onmiskenbaar groot is,
zijn er ook dilemma’s en uitwerkingsvragen. Er is bijvoorbeeld nog geen
consensus over de exacte taken en expertise van het regionale veiligheidsteam, de passende schaalgrootte van dit team, de verbinding met
het jeugdstrafrecht en de decentralisatie van rechtsbescherming. Andere
belangrijke uitzoekpunten zijn het borgen van een laagdrempelige adviesen meldfunctie, het integreren van de expertise op het gebied van geweld
in afhankelijkheidsrelaties in alle verschijningsvormen en hoe dit steviger
te verankeren in het scenario. Daarmee kan ook eerder en beter hulp en
begeleiding voor volwassenen zonder (minderjarige) kinderen worden
bewerkstelligd. Deze vraagstukken zullen ook expliciet in de proeftuinen
worden geadresseerd en uitgewerkt. In reactie op vragen van de leden
van de SGP-fractie of rekening wordt gehouden met de achtergrond van
jeugdigen en gezinnen en of dit perspectief ook wordt meegenomen in de
consultatiefase, geven wij aan dat dit punt in de huidige internetconsultatie die tot 21 juni 2021 liep, niet expliciet is meegenomen. Wel onderkennen wij de belangrijke rol van etniciteit, cultuur en religie in het werk
van de jeugdzorg. Organisaties zijn breed uitgenodigd om te reageren op
het scenario. Ook wordt gesproken met diverse experts, onder andere op
het gebied van het bestuurs- en staatsrecht en met inhoudelijke experts
(financiën, informatievoorziening, verandermanagement, kinderrechten
en zorgvernieuwing).
Regionale veiligheidsteams
De leden van de GroenLinks-fractie hebben gevraagd welke organisaties
precies zullen aansluiten in de regionale veiligheidsteams. Onze ambitie is
om kinderen en gezinnen die hulp en bescherming nodig hebben deze op
maat en tijdig te bieden. Vanuit dit perspectief zullen wij in de proeftuinen
beproeven en verder uitwerken welke functionaliteiten van VT, de GI en de
RvdK in een regionaal veiligheidsteam nodig zijn. Deze organisaties
vormen de kern van dit team en leggen waar nodig verbinding met
andere specialisten. Uiteraard dient de totstandkoming van het regionale
veiligheidsteam zorgvuldig te worden vormgegeven. In het kader van de
motie van het lid Raemakers (D66) onderzoeken wij ook de mogelijkheid
van een fusie van de RvdK, GI en VT.3 Belangrijk om daarbij op te merken
is dat gedurende het leer- en ontwikkelproces, nu en de komende jaren, de
focus op de gezinnen en de inhoudelijke ambities moet blijven liggen.
Structuuraanpassingen zijn daar telkens volgend op, stap voor stap.
Alleen dan kunnen organisatievorm, besturing, wetgeving, ICT en
dergelijke daadwerkelijk steunend zijn aan kinderen, gezinnen, professionals en de verdere doorontwikkeling van het scenario. Tegelijkertijd heeft
het scenario wel als uitgangspunt dat functionaliteiten die nu dubbel zijn
belegd bij deze drie organisaties worden belegd bij één, al dan niet
nieuwe, organisatie. Dit ontdubbelen beoogt een belangrijke versnelling
in de keten tot stand te brengen. De uitkomsten van de (internet)consultatie en het eerdergenoemde RSJ-advies voorzien ons in het najaar van
2021 van nadere input om te bezien onder welke condities en op welke
wijze het ontdubbelen vorm kan krijgen.
Wij zijn het eens met de leden van D66-fractie dat de financiële impact,
doeltreffendheid en doelmatigheid belangrijke elementen zijn van het
scenario. Eind september komt EY met een eerste aanzet van de financiële
3

Kamerstuk 31 839, nr. 794.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

4

impact, de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het scenario. Daarbij
wordt ook een businesscase uitgevoerd die op deze drie punten inzicht
moet bieden. De input vanuit deze businesscase wordt in het najaar,
samen met de uitkomsten van de (internet)consultatie en het RSJ-advies,
geduid en geanalyseerd. In reactie op de opmerking van de leden van de
D66-fractie, die vrezen voor extra onduidelijkheden en administratieve
lasten, geven wij aan dat het regionale veiligheidsteam geen extra schakel
of organisatie zal zijn. De leden van de GroenLinks-fractie vragen om een
realistische inschatting van de benodigde capaciteit en expertise om het
gewenste beschermingsniveau te bieden en of deze nu op afzienbare
termijn beschikbaar is. Op dit moment kunnen wij dit niet beoordelen,
omdat dit samenhangt met de verdere uitwerking van het scenario en het
uitvoeren van een impactanalyse. Zoals de leden van de VVD-fractie
terecht opmerken is de verbinding met het jeugdstrafrecht nog onvoldoende uitgewerkt. Er worden gesprekken gevoerd met de ketenpartners
in het jeugdstrafrecht om te kijken op welke wijze deze verbinding het
beste vorm kan krijgen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben gevraagd hoe wordt gedacht
over de rol van maatschappelijk werk, GGZ, de vrouwenopvang en
verslavingshulp (voor ouders/verzorgenden) in de regionale veiligheidsteam. Het scenario gaat ervan uit dat deze expertise kan worden
ingezet door zowel het lokale team als het regionale veiligheidsteam.
De leden van de SGP-fractie hebben gevraagd op welke punten de
regionale veiligheidsteam gelijkenis vertonen met de Bureaus Jeugdzorg.
Er zijn enkele verschillen te benoemen tussen de werkwijze van het
Bureau Jeugdzorg en die van het regionale veiligheidsteam. Allereerst
beschikt het regionale veiligheidsteam over specialistische expertise op
ontwikkelingsbedreiging en (on)veiligheid, om kind, volwassene en gezin
in brede zin te kunnen ondersteunen. Vergeleken met het Bureau
Jeugdzorg is de focus dus breder. Ten tweede is het regionale veiligheidsteam niet bedoeld als «opschaalpunt» waar professionals van de
lokale (wijk)teams bij complexe vragen naar doorverwijzen. De professional vanuit het lokale (wijk)team blijft bij het kind en het gezin; waar
nodig wordt de veiligheidsexpertise van het regionale veiligheidsteam
naar binnen gehaald en vormen professionals een team rondom het kind
en de volwassene(n). Zij werken gedurende de hulpverlening en zo lang
als dit nodig is in teamverband, om duurzame veiligheid te realiseren. Ten
derde is het regionale veiligheidsteam niet bedoeld als een indicatiestellend orgaan, zoals het Bureau Jeugdzorg was, maar als een
organisatie die benodigde functionaliteiten van VT, GI en van de RvdK
samenbrengt en deze expertise toevoegt aan het lokale team.
De leden van de SGP-fractie hebben voorts gewezen op de beoogde
publiekrechtelijke regeling van de regionale veiligheidsteams en hebben
gevraagd om een reflectie op de overwegingen hierbij en de risico’s die
met het voorstel gepaard kunnen gaan. Het Nederlandse stelsel kent een
hoge mate van rechtsbescherming, met een onafhankelijk onderzoek en
advies voor de rechtspraak bij ingrepen in gezinnen met kinderen. Dat is
ook nodig, want het gaat hier om zeer ingrijpende beslissingen die de
meest fundamentele rechten van kind en ouders raken. De keuze om de
regionale veiligheidsteams, waarin functies van de VT, GI en RvdK
samenkomen, in een publiekrechtelijke organisatie onder gemeentelijke
aansturing te brengen, is gemaakt om de sturing op de integrale,
gezinsgerichte aanpak verder te vereenvoudigen en te verbeteren.
Daaraan kunnen wettelijke randvoorwaarden worden gesteld. Door de
aansturing bij gemeenten te beleggen wordt de samenhang tussen zorg
en veiligheid, tussen vrijwillig en gedwongen kader bevorderd. Voor de
GI’s is één van de gevolgen dat er een einde komt aan periodieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

5

aanbestedingen en onderlinge concurrentie. Voordeel daarvan is meer
rust en stabiliteit. De leden van de SGP hebben gevraagd naar de risico’s
die zijn verbonden met de voorstellen. Een belangrijk aandachtspunt is de
rechtsstatelijkheid van het toekomstscenario en de waarborgen voor de
rechtsbescherming van ouders en kinderen. Indien taken en bevoegdheden van de RvdK overgaan naar een nieuw model dienen de minimale
vereisten van rechtsstatelijkheid met betrekking tot de kind- en gezinsbescherming (denk aan voorspelbaarheid, rechtszekerheid, effectieve
toegang tot de rechter) gegarandeerd te zijn. Wij zullen het scenario op dit
punt extra laten toetsen. In dit licht kijken wij ook naar de uitkomsten van
de (internet)consultatie, waar aan organisaties is gevraagd te reflecteren
op de noodzakelijke condities voor het waarborgen van de rechtsbescherming van kinderen, volwassenen en gezinnen binnen het scenario.
Daarnaast onderzoekt de RSJ of het scenario de gewenste stap vooruit is
voor kwetsbare kinderen en gezinnen. Een ander belangrijk aandachtspunt heeft betrekking op de schaalgrootte van het beoogde regionale
veiligheidsteam. Er zijn onder andere door politie, de rechtspraak, de
RvdK en het Openbaar Ministerie zorgen geuit over de versnippering van
specialistische expertise over te veel (jeugdhulp)regio’s. Die zorgen
begrijpen wij. Het organiseren van taken en bevoegdheden van het
regionale veiligheidsteam op een te klein schaalniveau heeft als risico dat
de veiligheids- en juridische expertise kan verwateren. Het is essentieel
dat deze expertise is gegarandeerd, bijvoorbeeld bij de verzoeken om
maatregelen bij een rechtbank. In dit licht beoordelen wij ook kritisch in
hoeverre het voorgestelde scenario bestuurbaar en controleerbaar is. Een
adequate democratische controle op het functioneren van het regionale
veiligheidsteam is voorwaardelijk. Tot slot is een belangrijk aandachtspunt
het creëren van een laagdrempelig meldpunt waar iedereen 24 uur per
dag zeven dagen in de week met zorgen en vragen of met (vermoedens
van) huiselijk geweld en kindermishandeling terecht kan voor advies en/of
hulp, zonder dat mensen het gevoel hebben dat meteen «zwaar geschut»
wordt ingezet.
Lokaal team
De leden van de D66-fractie hebben gevraagd of het lokale team een
nieuw op te richten team is of dat dit een bestaand wijkteam is. Ook de
leden van de GroenLinks-fractie hebben gevraagd welke organisaties
precies zullen aan sluiten in het lokale team. In het scenario wordt met het
lokaal team de bestaande infrastructuur binnen gemeenten bedoeld. Het
is dus geen nieuw op te richten team. Binnen het sociaal domein
behouden gemeenten de huidige verantwoordelijkheden in de zorg en
ondersteuning aan alle inwoners en blijven de taken op het gebied van
(gezondheids)zorg, participatie en zelfredzaamheid, werk en jeugdhulp
(net als nu) vastgelegd in de relevante wetgeving. Aan het lokale team
kunnen verschillende organisaties deelnemen; de samenstelling en het
pakket aan taken en functionaliteiten is integraal en breed.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben gevraagd hoe de versterking
van het lokale veld eruit moet zien en hoe lokaal en regionaal voldoende
samenhang ontstaat om vroegtijdig signalen op te pikken. Voor lokale
(wijk)teams heeft KPMG in 2019 in opdracht van de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten en het Ministerie van VWS een vijftal basisfuncties en centrale inzichten geïnventariseerd, die minimaal lokaal
geborgd dienen te worden om een goed functionerend lokaal veld te
hebben.4 Dit is ongeacht de verschijningsvorm van lokale (wijk)teams. De
basisfuncties en inzichten bieden gemeenten en partners een leidraad om
hun huidige lokale veld te evalueren en te versterken. Onderdeel van de
4

Kamerstuk 31 839, nr. 699.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

6

basisfuncties zijn het »Kwaliteitskader werken aan veiligheid in lokale
(wijk)teams en gemeenten», veilige leefomgeving en handelen met een
brede blik. Bij deze laatste basisfunctie is het beleggen van de regie van
hulp zoveel als mogelijk bij één persoon een belangrijk element. In het
scenario betrekt het lokaal team waar nodig specialistische expertise. In
de proeftuinen moet verder worden uitgewerkt wanneer het moment
ontstaat dat een regionaal veiligheidsteam betrokken wordt.
Knelpunten binnen de jeugdbescherming in relatie tot het scenario
De leden van meerdere fracties geven aan knelpunten te signaleren in de
jeugdbescherming. Wij zien net als de leden van de GroenLinks-fractie
ook deze knelpunten. De situatie van kinderen met een gerechtelijke
maatregel heeft onze volle aandacht. In het najaar van 2020 is hiervoor de
doorbraakaanpak gestart, zoals door de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd en de Inspectie Justitie en Veiligheid (hierna: de inspecties) werd
geadviseerd. De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd wat de
doorbraakaanpak jeugdbescherming precies inhoudt. De doorbraakaanpak houdt in dat gemeenten de regie nemen om met de lokale teams,
zorgaanbieders en GI’s per kind maatwerk te bieden om tot een doorbaak
te komen, zodat kinderen met een gerechtelijke maatregel tijdige
jeugdbescherming of jeugdreclassering krijgen en waar nodig passende
jeugdhulp. Ter ondersteuning van dit laatste kunnen de regionale
expertteams ingezet worden. Voor casuïstiek die niet op regionaal niveau
opgelost kan worden, biedt het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd
(OZJ) ondersteuning. De inspecties hebben onlangs de doorbraakaanpak
getoetst. Zij concludeerden dat er sinds 2019 veel is verbeterd ten aanzien
van tijdige en goede jeugdbescherming en hulpverlening. De inspecties
constateren dat in een aantal regio’s de doorbraakaanpak en de inbedding
van de aanpak leiden tot tijdige en passende hulp en bescherming. Het is
belangrijk om deze beweging vast te houden, ook in de regio’s die een
goed resultaat hebben laten zien. Tegelijkertijd constateren de inspecties
dat het nog niet in alle jeugdbeschermingsregio’s lukt om kinderen en
gezinnen in kwetsbare situaties tijdig de hulp te geven die zij nodig
hebben. De inspecties zullen in deze regio’s voor een periode van een half
jaar verscherpt toezicht uitvoeren en indringende gesprekken voeren met
de gemeenten in de regio’s, opdat elk kind met een maatregel alsnog
tijdig passende hulp krijgt. Wij nemen het signaal van de inspecties zeer
serieus en zijn voornemens om in deze regio’s stappen te zetten in het
kader van het interbestuurlijke toezicht. We gaan op korte termijn met de
verantwoordelijke coördinerende wethouders van desbetreffende regio’s
in gesprek. De RvdK zet in op het verkorten van de doorlooptijden van
beschermingszaken en gezag- en omgangszaken, waarmee eind 2022 een
significante reductie in de doorlooptijd moet zijn bereikt.
Net als de leden van de D66-fractie willen wij niet dat het scenario een
papieren tijger wordt, maar dat het uitwerken en beproeven gefaseerd en
in de praktijk gebeurt. Dat is ook de behoefte van de betrokken partijen bij
de totstandkoming van het scenario en van de Jeugdbeschermingspilots.
De leden van D66-fractie vragen zich in dat kader af in hoeverre het
scenario een antwoord biedt op de knelpunten die gesignaleerd zijn in de
inspectierapporten. De inspecties onderschrijven in hun rapporten het
belang om de jeugdbeschermingsketen structureel anders in te richten.5
De leden van de D66-fractie hebben voorts gevraagd of de oplossingsrichtingen binnen de doorbraakaanpak niet direct de basis voor een toekomstscenario zijn. De doorbraakaanpak is vooral bedoeld om vastgelopen
situaties op de korte termijn vlot te trekken en beter te laten lopen. Dit
neemt niet weg dat lessen en de afspraken die worden gemaakt binnen
5

Kamerstuk 31 839, nr. 749.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

7

gemeenten en regio’s in het kader van de doorbraakaanpak ook gebruikt
kunnen worden in de proeftuinen. De werkzame bestanddelen worden
meegenomen in de doorontwikkeling van het scenario. Onderstaand
wordt aan de hand van de speerpunten van het scenario weergegeven op
welke wijze de knelpunten die onder andere worden gesignaleerd in de
inspectierapporten structureel worden opgelost in het scenario:
– Een gezinsgericht systeem: het scenario schetst passende en tijdige
hulp voor kinderen en volwassene(n) al dan niet in gezinsverband,
waardoor de opgelopen schade in de opvoeding/ontwikkeling en
onveilige situaties worden beperkt en eerder duurzaam wordt gewerkt
aan herstel, traumaverwerking en perspectief en een goed opvoedklimaat. Er is verbinding met de benodigde expertises en de inzet van
volwassen GGZ.
– Een rechtsbeschermend en transparant systeem: de procedures zijn
transparant en navolgbaar. Besluiten komen zorgvuldig tot stand met
hoor- en wederhoor, zijn feitelijk onderbouwd en in begrijpelijke taal.
– Een eenvoudiger systeem, met minder schakels en overlappende
werkwijzen: de onnodige overlap in de onderzoekstaken en hulpplannen tussen verschillende organisaties en professionals wordt
weggehaald. In het scenario wordt uitgegaan van gezamenlijke
verantwoordelijkheid en gezamenlijke oordeelsvorming, waarbij een
gezin steeds met vaste hulpverlener(s) te maken heeft die indien nodig
de hulp en bescherming om hen heen organiseert.
– Een lerend systeem: continu (reflectief) leren om steeds beter te
worden is onderdeel van het dagelijks werk. Daarbij behoort ook
ruimte voor innovatie en doorontwikkeling van het vak.
Overige vragen
De leden van D66-fractie signaleren terecht dat de gedachte van «één
gezin, één plan, één regisseur en eerder de juiste hulp op maat bieden»
niet nieuw is. Het klopt dat het scenario bewust voortborduurt op de
doelen en uitgangspunten van de Jeugdwet. Ondanks alle inspanningen
lukt het nog onvoldoende om gezinsgericht en in gezamenlijkheid hulp en
steun te bieden aan het gehele gezin, zoals ook in een recent advies
«Jeugdzorg: van systemen naar mensen» van de sociaaleconomische
Raad wordt geconstateerd.6 Er is meer nodig. Om te kunnen werken
volgens de gedachte «één gezin, één plan» moeten ook de daarvoor
benodigde organisatorische en juridische condities gerealiseerd zijn.
De leden van de SGP-fractie hebben gevraagd of buitenlandse
voorbeelden die vergelijkbaar kunnen zijn met de voorgestelde richting
worden meegenomen in de uitwerking van het scenario. Het Nederlands
Jeugdinstituut heeft onderzoek gedaan naar de stelsels, wetgeving en
praktijk van de jeugdbescherming in Duitsland, Denemarken en Zweden.
De inzichten uit het buitenland zijn samengebracht in een quickscan en
meegenomen bij de ontwikkeling van het scenario.7
De leden van de GroenLinks-fractie hebben gevraagd hoe erin wordt
voorzien dat kinderen en verzorgers zich gekend en gehoord voelen in het
hulpverleningstraject. Uitgangspunt in het scenario is het organiseren van
samenhangende hulp en steun voor het hele gezin. Het gezin uitnodigen
en motiveren om met professionals samen te werken en duurzame
resultaten te boeken. Een manier van werken vanuit een lerende cultuur,
die bij professionals de angst vermindert om fouten te maken en bij
ouders en opvoeders het gevoel wegneemt dat over hen wordt beslist.
6
7

https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2021/van-systemen-naar-mensen.pdf.
https://www.nji.nl/publicaties/jeugdbescherming-inzichten-uit-duitsland-denemarken-enzweden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

8

Die voor het gezin begrijpelijk is. Binnen die werkwijze betrekt het lokale
team samen met het gezin het netwerk. De steun en inzet van (groot)ouders en andere volwassenen in de omgeving van het gezin (zoals
vrienden, familie en buren, pedagogisch medewerkers, het jongerenwerk
en leerkrachten) is van belang voor het welbevinden en een voorspoedige
ontwikkeling van kinderen. Binnen het netwerk wordt voorzien in een
centraal aanspreekpunt voor het gezin. Op die wijze wordt er voor
zorggedragen dat kind en gezin zich gekend, gehoord en gesteund weten.
De leden hebben voorts gevraagd welke mogelijkheden kunnen worden
geboden om een mentor of vertrouwenspersoon zelf uit te zoeken. Om
het samenwerken met informele steun(figuren) verder te brengen hebben
de Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ) en beroepsverenigingen een projectplan «Met vereende kracht: naar een (nog) betere
samenwerking tussen formele hulp en de belangrijke personen in het
leven van jeugdigen, ouders en gezinnen» opgesteld. Het plan bevat
acties op het terrein van bewustzijn vergroten, versterken van vakbekwaamheid en randvoorwaarden. Deze acties worden in 2021 uitgevoerd.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben gevraagd wie erop toeziet of
het hulpverleningstraject volgens de geldende regels wordt uitgevoerd.
Dit zijn de (samenwerkende) rijksinspecties. Wij zijn het met de leden eens
dat ouders bij de inzet van gedwongen maatregelen moeten kunnen
beschikken over rechtsbijstand. Of een aanstelling van een gezinsadvocaat in het toekomstige landschap een betekenisvolle toevoeging kan
zijn, wordt verder uitgewerkt en onderzocht in het kader van het scenario.
Gerelateerd hieraan hebben de leden van de CDA-fractie voorts gevraagd
waar mensen die door de bestaande jeugdzorginstanties niet gehoord of
geholpen worden, zich kunnen melden. Waar deze mensen terecht kunnen
hangt af van het soort verzoek en, indien dit een klacht betreft, de aard
hiervan. Voorop staat dat het de voorkeur verdient dat de betreffende
persoon er met de instantie (of betreffende hulpverlener) zelf uitkomt, het
liefst in een informeel gesprek, of anders via een klachtprocedure bij de
instantie in kwestie. Indien dit niet het geval is, kan de betreffende
persoon terecht bij de ombudsinstanties (gemeentelijk, nationaal, of
kinderombudsman, afhankelijk van de klacht). Het Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg en kinder- en jongerenrechtswinkels kunnen eventueel
ondersteunen bij deze ingangen.
De leden van de SGP-fractie hebben gevraagd of ook voor het scenario
het uitgangspunt geldt dat oordelen over specifieke aspecten van een
casus op grond van verantwoorde werktoedeling alleen gegeven kunnen
worden door degenen die daarvoor gekwalificeerd zijn. In het Kwaliteitskader Jeugd is door gemeenten, beroepsverenigingen en brancheverenigingen een afwegingskader uitgewerkt dat bepaalt in welke situaties een
geregistreerde professional moet worden ingezet en in welke situaties
volstaan kan worden met de inzet van een niet geregistreerde professional. Ook in het scenario wordt voor risicovolle of complexe handelingen altijd een geregistreerde professional ingezet, tenzij de toedeling
van werk aan een niet geregistreerde professional de kwaliteit niet nadelig
beïnvloed.
Tot slot
Wij danken de leden nogmaals voor hun vragen en opmerkingen over het
scenario. Graag gaan wij met uw Kamer in debat over het scenario, zoals
is toegezegd in het commissiedebat Jeugdbeleid/Huiselijk Geweld en
kindermishandeling van 22 juni 2021 (Kamerstukken 31 839, 28 345 en
31 015, nr. 805). Daarbij betrekken wij ook de uitkomsten van de (internet)consultatie en het RSJ-advies. Uw Kamer ontvangt voorafgaand hieraan
een brief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

9

2. Beantwoording van de vragen over het perspectiefbesluit
De leden van de D66-fractie, de CDA-fractie en de SGP-fractie hebben
vragen gesteld over het perspectiefbesluit. In onderstaande paragraaf
gaat de Minister voor Rechtsbescherming in op deze vragen.
Als gedurende een uithuisplaatsing blijkt dat het niet in het belang van
een kind is om weer thuis te wonen, dan kan de GI, als verantwoordelijke
voor de uitvoering van de maatregel van ondertoezichtstelling en de
machtiging uithuisplaatsing, besluiten dat terugplaatsing bij de ouders
niet meer aan de orde is en dat het perspectief van het kind elders ligt,
bijvoorbeeld in een pleeggezin. Dit besluit van de GI, het zogeheten
perspectiefbesluit, is geen besluit in juridische zin, maar een intern
pedagogisch besluit. Het is niet wettelijk vastgelegd en geeft richting aan
de beantwoording van de vraag waar een kind uiteindelijk zal opgroeien.
De leden van de D66-fractie hebben gevraagd waarom ik geen
meerwaarde zie in het realiseren van een zelfstandige rechtspositieregeling voor het perspectiefbesluit voor ouders en kind. Daarbij
verwijzen de leden naar het advies van de RSJ van 18 december 2020.8
Ook de leden van de GroenLinks-fractie geven aan een terughoudendheid
te constateren in het omarmen van het RSJ-advies en vragen naar een
reactie daarop. De leden van de SGP-fractie geven aan dat voorbijgegaan
lijkt te worden aan de door de RSJ gesignaleerde knelpunten over het
perspectiefbesluit en gezagsbeëindiging. Dat wil ik weerspreken. De door
de RSJ geconstateerde knelpunten zijn wezenlijk en moeten worden
aangepakt. Zo constateert de RSJ dat er nadat een perspectiefbesluit door
een GI is genomen soms enige tijd voorbij gaat voordat een rechterlijke
toetsing van het besluit plaatsvindt. Die tijdsduur heeft negatieve
gevolgen, want in de tussentijd verstrijkt de aanvaardbare termijn en het
kind hecht zich bijvoorbeeld in het pleeggezin, waardoor de kinderrechter
voor een voldongen feit van gezagsbeëindiging kan komen te staan.9 Dat
vind ik onwenselijk. Het advies van de RSJ vormt voor mij dan ook
aanleiding om met de rechtspraak, GI en de RvdK afspraken te maken
over kortetermijnoplossingen binnen de huidige procedures om het
beoogde doel te bereiken, te weten een snellere toetsing door de
kinderrechter en een betere rechtspositie voor ouders en kinderen. Met
deze afspraken wil ik onnodige juridisering voorkomen en oplossingen
vinden binnen de kaders van de kinderbeschermingswetgeving. Over de
voortgang informeer ik uw Kamer in het najaar 2021 in de voortgangsbrief
jeugd. Zoals ik echter in mijn reactie op het advies van de RSJ reeds
aangaf zie ik vooralsnog geen meerwaarde in het realiseren van een
zelfstandige rechtspositieregeling voor het perspectiefbesluit voor ouders
en kind, omdat de ouders dan tweemaal naar de kinderrechter zouden
moeten, voor zowel het perspectiefbesluit als voor de gezagsbeëindigende maatregel.10 In dat geval zouden verschillende juridische procedures naast elkaar gaan lopen en dat vind ik niet gewenst. Ik wil onnodige
juridisering van deelprocessen in de kinderbescherming voorkomen. De
leden van D66 hebben voorts gevraagd of afspraken over termijnen
waarbinnen een verzoek naar een gezagsbeëindigende maatregel wordt
ingediend bij de RvdK en wordt voorgelegd aan een kinderrechter wel
afdoende zijn. De RvdK, Jeugdzorg Nederland en de Raad voor de
Rechtspraak gaan op dit moment na hoe de huidige procedures zo goed
mogelijk benut kunnen worden, zodat een snelle toetsing door de
kinderrechter kan plaatsvinden. Daarmee is nog niet gezegd dat deze
8

Kamerstuk 31 839, nr. 769.
Met aanvaardbare termijn wordt beoogd het belang van stabiliteit en continuïteit in de
opvoeding van het kind te versterken en oneigenlijke verlengingen van de ondertoezichtstelling
te voorkomen. Vaak is dit een periode van twee jaar, maar dit betreft altijd maatwerk.
10
Kamerstuk 31 839, nr. 769.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

10

afspraken volstaan en dat aanvullende wet- of regelgeving in zijn geheel
niet nodig is. In het najaar volgen de uitkomsten van de gesprekken op
basis waarvan ik verder wil bezien wat er nodig is, mede in het licht van
de evaluatie van de herziene KB-wetgeving.
De leden van de D66-fractie en de leden van de CDA-fractie hebben
gevraagd waarom ik de uitkomsten van de evaluatie van de Wet
herziening kinderbeschermingsmaatregelen (hierna: Whk) wil afwachten
en niet direct het advies van de RSJ overneem om het perspectiefbesluit
wettelijk vast te leggen. Ook de leden van de SGP-fractie hebben
gevraagd waarom ik geen wettelijke basis creëer. In reactie hierop geef ik
aan dat besluitvorming op dit punt een zorgvuldige en integrale afweging
vereist. Ik ben de RSJ erkentelijk voor hun analyse en hun advies om een
zelfstandig rechtspositiereglement voor het perspectiefbesluit te realiseren. Alvorens te besluiten tot nieuwe wetgeving, acht ik het echter
zorgvuldig om met de GI, RvdK en Raad voor de Rechtspraak te
verkennen waar kansen op verbetering in de praktijk liggen, die aansluiten
op de behoeften van ouders en kinderen om hun bezwaren tijdig te laten
toetsen door een kinderrechter. Daarbij hangt het perspectiefbesluit als
pedagogisch besluit nauw samen met de gezagsbeëindigende maatregel.
Indien uit de gesprekken met de rechtspraak, de GI’s en de RvdK blijkt dat
wetswijzigingen nodig zijn, dan ligt het daarom voor de hand dit te doen
in aansluiting op en passend bij de eventuele voorstellen tot wetswijzigingen die uit de evaluatie van de wet volgen. Eventuele wetswijzigingen
moeten zorgvuldig worden getoetst op compatibiliteit met het huidige
systeem van kinderbeschermingsmaatregelen. De leden van de
D66-fractie hebben in dat kader gevraagd welke aanvullende informatie ik
verwacht vanuit de wetsevaluatie. Uit de tussenevaluatie van de Whk in
2018 volgde dat de gronden voor een gezagsbeëindiging in de praktijk
vragen en discussies oproepen, wat leidde tot de aanbeveling deze
gronden opnieuw tegen het licht te houden in het kader van de eindevaluatie van de Whk.11 Het lijkt mij derhalve zinvol en nuttig om de
uitkomsten van deze eindevaluatie – die in 2022 beschikbaar komt – mee
te wegen in het oordeel omtrent het perspectiefbesluit.
De leden van de D66-fractie hebben ook gevraagd naar de parallellen
tussen de aanbevelingen van de RSJ en van de commissie-De Winter op
dit punt. Zowel in het advies van de commissie-De Winter als in het advies
van de RSJ wordt de aandacht gevestigd op de positie van voogdijkinderen en het belang om deze kinderen en hun (pleeg)ouders beter te
betrekken bij de besluiten die over hen worden genomen. De leden van de
D66-fractie vragen in dit verband wat de status is van het opvolgen van
aanbeveling 10 uit het advies van de commissie-De Winter. Tevens vragen
zij waarom er ondanks beide aanbevelingen geen reden wordt gezien om
de gang naar de kinderrechter te verbeteren. De aanbevelingen uit het
advies worden momenteel uitgevoerd. Wat aanbeveling 10 betreft is het
Ministerie van JenV met andere betrokken partijen bezig met het
verbeteren en stroomlijnen van klachtenprocedures. Daar spelen de
organisaties zelf een belangrijke rol in. Input hiervoor zijn de onderzoeken
van Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ) en Van Montfoort naar
respectievelijk de huidige formele en informele klachtenprocedures bij
GI’s, de RvdK en VT en lastig klaaggedrag bij GI’s. Vanuit cliëntperspectief
zijn de bevindingen onder meer dat het voor cliënten niet altijd duidelijk is
waar en op welke wijze ze hun onvrede kunnen uiten en dat jeugdigen
daarnaast veel drempels ervaren om hun onvrede te uiten. De aanbevelingen uit deze onderzoeken stonden centraal op een samen met het
Ministerie van VWS georganiseerde expertbijeenkomst op 18 mei 2021.
Tijdens deze bijeenkomst zijn afspraken gemaakt om een vervolg te geven
11

Kamerstuk 31 839, nr. 624.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

11

aan de al eerder in gang gezette maatregelen. De vraag of er in formeel
wettelijke zin zaken verbeterd dienen te worden, heeft onze aandacht.
Daarnaast nemen we de aanbevelingen van de commissie-De Winter mee
in lopend en toekomstig beleid.
In reactie op de vraag van de leden van de D66-fractie waarom er bij de
verlenging van een crisismaatregel bij de Wet verplichte ggz (Wvggz) wel
een rechterlijke toetsing is, maar bij perspectiefbesluiten niet, geef ik aan
dat overheidsingrijpen in gezinnen door de inzet van een gedwongen
maatregel een zwaar middel is. Waarborgen voor rechtsbescherming zijn
nodig om dit zorgvuldig te doen. Daarom worden de meest ingrijpende
maatregelen, zoals een uithuisplaatsing en gezagsbeëindiging altijd
rechterlijk getoetst, net zoals de zorgmachtiging op grond van de Wvggz
via de rechter verloopt.
De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd hoe de voorgestelde
aanpak bijdraagt aan een oplossing, als blijkt dat het niet standaard is dat
na het nemen van een perspectiefbesluit een onderzoek tot gezagsbeëindiging wordt gedaan en rechtsbescherming volgens de leden pas
mogelijk is in het kader van een onderzoek tot gezagsbeëindiging, maar
dit onderzoek niet altijd wordt gestart. Ook vragen de leden van de
CDA-fractie zich af of de afspraken van de RvdK, Jeugdzorg Nederland en
de Raad voor de Rechtspraak altijd zullen leiden tot gezagsbeëindiging.
Gezagsbeëindiging is in principe aangewezen als het opvoedperspectief
niet meer bij ouders ligt, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn. GI’s kunnen
dit in het belang van het kind een te grote stap vinden. In overleg met de
RvdK, Jeugdzorg Nederland en de Raad voor de Rechtspraak wil ik voor
deze uitzonderingsgevallen nagaan welke verbeterafspraken we in het
huidige systeem kunnen maken in relatie tot het perspectiefbesluit, zodat
ook in deze gevallen tijdig een toets kan plaatsvinden door de kinderrechter. Later dit jaar bericht ik u hierover verder.
In reactie op de vraag van de leden van de CDA-fractie in hoeverre nog
sprake is van een verbetering van de rechtsbescherming, geef ik aan dat
ook wordt bezien of en in hoeverre de in 2015 ingevoerde geschillenregeling een mogelijkheid biedt voor ouders om zich te kunnen verweren
tegen het perspectiefbesluit. Daarnaast wordt in de evaluatie van de Whk
onderzocht of en in hoeverre het in 2015 ingevoerde begrip van de
«aanvaardbare termijn» in de regelgeving aangepast zou moeten worden.
Tot slot hebben de leden van de SGP-fractie in relatie tot de doorlooptijden van rechterlijke beslissingen over gezagsbeëindiging gevraagd hoe
zich dit verhoudt tot Europese jurisprudentie. Als ik de vraag van de leden
van de SGP-fractie goed begrijp, dan doelen zij op jurisprudentie over
artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, waarin
staat dat eenieder recht heeft op een eerlijke procedure en een berechting
binnen redelijke termijn. Er is mij geen specifieke jurisprudentie van het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens bekend over de redelijke
termijn in een procedure over gezagsbeëindiging. Echter geldt in
algemeenheid dat lange doorlooptijden voor rechtelijke beslissingen
ongewenst zijn. Voor kinderen en ouders is het van belang dat snel
duidelijk is of volgens de rechter het gezag moet worden beëindigd.
Daarnaast moet worden voorkomen dat, door het verstrijken van de tijd
tussen het nemen van een perspectiefbesluit door de GI en het oordeel
van de rechter, voor het kind de aanvaardbare termijn voor terugplaatsing
is verstreken en de rechter voor een voldongen feit wordt geplaatst om
het gezag van de ouder te beëindigen. In de eerdergenoemde gesprekken
met de RvdK, GI’s en de rechtspraak wordt besproken hoe dergelijke
onwenselijke situaties kunnen worden voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

12

3. Beantwoording van de vragen over justitiële jeugdinrichtingen
Meerdere fracties hebben vragen gesteld over de justitiële jeugdinrichtingen (hierna: JJI’s) en daaraan gerelateerde onderwerpen. In onderstaande paragraaf gaat de Minister voor Rechtsbescherming in op deze
vragen. De vragen worden behandeld aan de hand van de onderwerpen
instroom, capaciteit, personele bezetting, om tot slot in te gaan op de
resterende vragen op dit thema.
Instroom JJI’s
De leden van de D66-fractie hebben gevraagd naar een verklaring voor de
extra instroom binnen de JJI’s in 2019 en 2020, terwijl het aantal
verdachten van jeugdcriminaliteit is afgenomen. Ook de leden van de
CDA-fractie en de leden van de SP-fractie hebben gevraagd naar de
oorzaak van de hoge instroom. Uit de Monitor Jeugdcriminaliteit, die ik
uw Kamer op 23 juni 2021 (Bijlage bij Kamerstuk 28 741, nr. 81)
toestuurde, blijkt dat de toename van het aantal minderjarige verdachten
niet heeft doorgezet. Dit geldt ook voor de recidive. Naast de afvlakking
van de jeugdcriminaliteit en de recidive in het algemeen toont dit
onderzoek wel een toename van het aantal verdachten van (vuur)wapen-,
drugs- en zware geweldsdelicten. Als deze delicten zwaarder worden
bestraft, verblijft een jongere langer in een JJI en vraagt dit meer
capaciteit van de Dienst Justitiële Jeugdinrichtingen (hierna: DJI). Er is
dus niet zo zeer sprake van een toename van het aantal jeugddetenties als
wel van een (gemiddeld) langere verblijfsduur waardoor de capaciteitsbehoefte stijgt.
De leden van de SP-fractie hebben gevraagd of het klopt dat er afgelopen
jaar een hogere instroom was dan de ramingen eerder hadden voorspeld.
De ramingen van het Prognose Model Justitiële ketens (hierna: PMJ)
lieten jarenlang een daling in de capaciteitsbehoefte van de JJI’s zien. In
de PMJ ten behoeve van de Begrotingsbehandeling 2021 was voor het
eerst een stijging zichtbaar. Deze stijging zet zich door in de meest recente
PMJ-prognose.12 Om de verandering in de ramingen inzichtelijk te maken
zijn in tabel 3.1 in de bijlage bij deze brief de meest recente PMJ-ramingen
weergegeven13.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben gevraagd of de ramingssystematiek nu wordt aangepast. Zoals ik aangaf in mijn antwoorden op
schriftelijke vragen van het lid Ellian (VVD) die op 9 juli 2021 (Aanhangsel
Handelingen II 2020/21, nr. 3544) aan uw Kamer zijn gezonden, is voor de
lange termijn een uitgebreid traject gestart om de mogelijkheden voor het
verbeteren van de ramingen te onderzoeken.14 De eerste fase is door een
extern onderzoeksbureau onder verantwoordelijkheid van het WODC
afgerond en bestaat uit een inventarisatie van de behoefte aan ramingsinformatie onder de betrokken organisaties en onderdelen van JenV. De
conclusie is dat het instrument PMJ in technisch opzicht naar behoren
functioneert. Gebruikers zien wel mogelijkheden om het instrument
organisatorisch beter in te bedden en inhoudelijk verder te ontwikkelen.
Op basis van de uitkomsten van deze inventarisatie wordt de vervolgfase
momenteel vorm gegeven. Los hiervan worden de data en de verbanden
in het econometrische model ieder jaar geactualiseerd, naast de verfijningen of uitbreidingen aan het model, zoals aangegeven bij de

12

Kamerstuk 24 587, nr. 802.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
14
Kamerstuk 24 587, nr. 769.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

13

aanbieding van de meest recente PMJ-ramingen aan de Tweede Kamer op
17 juni 2021.15
In reactie op de vraag van de leden van de SP-fractie wat de hoge
instroom voor gevolgen heeft gehad voor de bezetting van de JJI’s in het
afgelopen jaar: in 2020 zijn 1.659 jeugdigen ingestroomd in de JJI’s. Dit
leidde in 2020 tot een gemiddelde bezetting van 455 plaatsen. De leden
van de ChristenUnie-fractie vroegen naar de geografische spreiding van
de bezettingsgraad. De bezettingsgraad is momenteel bij alle JJI’s hoog.
Ook hebben de leden van de ChristenUnie-fractie gevraagd wat ik versta
onder «beschikbare plekken» in de JJI’s en in hoeverre hierin ook
bufferplekken worden meegenomen. In reactie daarop geef ik aan dat
beschikbare plekken zogeheten operationele, direct inzetbare plekken in
een JJI betreffen. Daarin zijn de bufferplekken niet meegenomen, omdat
buffercapaciteit niet direct inzetbare capaciteit betreft. Het eerder door mij
genoemde aantal van 520 beschikbare plekken in 2020 is gebaseerd op
het maximum van acht of tien plaatsen per groep. Op de meer specialistische groepen is over het algemeen voldoende ruimte, hoewel het kan
voorkomen dat een jongere niet direct kan worden doorgeplaatst naar een
specialistische groep. Echter wordt er ook in die situatie middels
maatwerk voorzien in de benodigde zorg. De leden van de CDA-fractie
hebben met betrekking tot de overbedden gevraagd of voor iedere JJI
geldt dat tijdelijk maximaal één jeugdige extra op een groep kan worden
geplaatst. In reactie daarop geef ik aan dat bij één van de locaties van de
Rijks-JJI (hierna: RJJI) sprake is van in totaal zes overbedden die voor vier
afdelingen kunnen worden ingezet. Het kan daar voorkomen dat er tijdelijk
twee extra jeugdigen op een groep verblijven. Ook daar geldt dat dit altijd
voor zo kort mogelijke duur is.
De leden van de D66-fractie hebben gevraagd wat de reden is van de
toename in ernstigere vormen van jeugdcriminaliteit. Ook de leden van de
SP-fractie hebben hiernaar gevraagd. Afgelopen najaar heeft een
expertmeeting plaatsgevonden over de zorgelijke ontwikkeling van
verharding onder jeugdigen, zoals ik uw Kamer heb toegezegd in de
voortgangsbrief aanpak jeugdcriminaliteit van 9 juli 2020.16 Met de
deelnemende partners uit de jeugdstrafrechtketen (te weten het Openbaar
Ministerie, de rechterlijke macht, de RvdK, Halt, Jeugdzorg Nederland,
GI’s, politie, advocatuur en mijn ministerie) is een overzicht gemaakt van
de knelpunten met betrekking tot de aanpak van deze verharding. De
knelpunten betreffen onder andere het ontbreken van goed inzicht in het
verhardingsproces, het ontbreken van kennis bij professionals over de
online wereld van jeugdigen en onvoldoende inzicht in de mogelijkheden
en effectiviteit van interventies. Er is een plan van aanpak gemaakt om
aan de slag te gaan met deze knelpunten. Zo heeft de Nederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) de betrokkenheid
van jongeren bij zware en georganiseerde criminaliteit als thema
geplaatst op de Nationale Wetenschapsagenda (NWA). Dit is een
meerjarig, multidisciplinair onderzoeksprogramma waarin onder andere
aandacht wordt besteed aan de ontwikkeling van criminele carrières,
toetredingsmechanismen tot de georganiseerde criminaliteit, signalen en
handelingsperspectieven. Ook doet het Verwey-Jonker Instituut in
opdracht van het WODC onderzoek naar de wijze waarop de integrale
aanpak van criminele jeugdgroepen kan bijdragen aan het permanent
staken van criminele activiteiten door leden van criminele jeugdgroepen,
door te kijken naar mogelijke lessen uit het recente verleden. Naar
verwachting is dit onderzoek gereed eind 2021. Daarnaast wordt met
ketenpartners gesproken over het organiseren van een webinar en het
15
16

Kamerstuk 24 587, nr. 802.
Kamerstuk 28 741, nr. 77.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

14

ontwikkelen van trainingen voor professionals over de online wereld van
jongeren met als doel te zorgen dat professionals in het contact met
jongeren betere aansluiting vinden en meer inzicht kunnen krijgen in de
risico’s van de online wereld met betrekking tot (crimineel) groepsgedrag.
Capaciteit JJI’s
In reactie op een aantal aanvullende vragen van de leden van de
D66-fractie over de constatering van de inspecties dat er sprake is van
structurele overbelasting van de JJI’s, geef ik aan dat ik ook zie dat de
druk op de capaciteit toeneemt. Gelet op de meest recente PMJ-ramingen
die voorspellen dat de capaciteitsbehoefte verder stijgt, heb ik gezocht
naar een oplossing voor een geschikte locatie om op korte termijn gebruik
van te kunnen maken. In de beantwoording van schriftelijke vragen van
het lid Ellian (VVD) die op 9 juli 2021 aan uw Kamer zijn gezonden heb ik
dit toegelicht.17 Voor mij waren de volgende voorwaarden leidend:
– De locatie wordt onderdeel van de RJJI en valt daarmee onder
verantwoordelijkheid van de directeur van de RJJI.
– Het betreft een volledig eigenstandig gebouw met eigen ingang. Indien
het een locatie binnen het gevangeniswezen is mogen jongeren en
volwassenen elkaar niet tegen kunnen komen.
– De Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen is van toepassing. Dit
betekent onder meer dat het personeel aan kwalificaties voor
JJI-personeel moet voldoen en er een volwaardig dagprogramma
wordt geboden.
Op basis van deze voorwaarden heb ik DJI verzocht een plan uit te
werken, een locatie te zoeken en deze geschikt te maken voor een tijdelijke
RJJI. Daarbij hecht ik er aan dat de inspecties zich kunnen vinden in de
geboden oplossing. Daarom heb ik de Inspectie JenV verzocht de
uitwerking van de plannen te toetsen. Zoals ik in de beantwoording van
de vragen van het lid Ellian heb toegezegd, informeer ik u zo spoedig
mogelijk na het reces over de verdere uitwerking.
In relatie tot de druk op de capaciteit in de JJI’s hebben de leden van de
SP-fractie, de leden van de GroenLinks-fractie en de leden van de
ChristenUnie-fractie mij gevraagd te reflecteren op de sluiting van twee
JJI’s, respectievelijk in 2020 en 2021. Begin 2019 heb ik na een jarenlange
daling van de jeugdcriminaliteit en de bezetting van de JJI’s besloten om
twee JJI’s te sluiten, te weten JJI Het Keerpunt en JJI Juvaid. De daling
van de jeugdcriminaliteit is uiteraard een positieve ontwikkeling, de
keerzijde daarvan was echter dat er sprake was van structurele overcapaciteit in de JJI’s. De leegstand bij de JJI’s gaat namelijk gepaard met hoge
kosten. Om die reden was het noodzakelijk om capaciteit af te bouwen. De
leden van de D66-fractie hebben gevraagd wat is gedaan om te
voorkomen dat door deze sluiting de druk hoger zou komen te liggen bij
de andere JJI’s. Bij het besluit tot sluiting van de twee JJI’s is rekening
gehouden met eventuele toekomstige stijgingen en is ruimte gehouden
voor reservecapaciteit. Om tot een verantwoorde afbouw van capaciteit te
komen, is niet alleen gekeken naar de behoefte aan capaciteit volgens de
PMJ-ramingen, maar is extra (buffer)capaciteit aangehouden om te
kunnen anticiperen op een eventuele toename van het aantal benodigde
plaatsen in de toekomst. Aangezien het in gebruik nemen van buffercapaciteit tijd kost, is er ook extra reguliere capaciteit aangehouden om in een
grotere behoefte dan de PMJ-raming te voorzien. De leden van de
CDA-fractie noemen de eerdere plaatsing van jeugdigen in locatie Ter Peel
en hebben gevraagd wat wordt gedaan om een dergelijke situatie in de
toekomst te voorkomen. In mijn beleidsreactie van 5 maart 2021 aan uw
17

Aanhangsel Handelingen II 2021/21, nr. 3544.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

15

Kamer heb ik aangegeven dat als een uitzonderingssituatie zich voordoet,
ik maatwerk wil blijven bieden, waarbij ten aanzien van de kwaliteit en het
inhoudelijk aanbod altijd zoveel mogelijk zal worden aangesloten bij de
eisen van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen.18 Zoals ik eerder
in deze beantwoording heb aangegeven is DJI verzocht een plan uit te
werken voor een geschikte locatie die op korte termijn in gebruik kan
worden genomen. De Inspectie JenV zal dit plan toetsen alvorens deze
locatie in gebruik wordt genomen.
De leden van de SP-fractie hebben met betrekking tot de sluitingen
gevraagd hoeveel personeel een andere functie heeft moeten zoeken. De
leden van de ChristenUnie hebben gevraagd hoeveel medewerkers voor
het werk zijn behouden en hoeveel expertise verloren is gegaan.
Vooropgesteld betroffen de twee gesloten inrichtingen particuliere
inrichtingen. In tegenstelling tot de RJJI, die onder mijn beheer valt, heb
ik geen inzicht in het precieze personeelsverloop van particuliere
inrichtingen. Wel is mij bekend dat als gevolg van de sluitingen van de
JJI’s banen zijn komen te vervallen, dit betrof ongeveer 200 fte. Ik ben me
ervan bewust dat mijn besluit tot de sluiting van JJI Het Keerpunt en JJI
Juvaid een grote impact heeft gehad op het betrokken personeel. DJI
heeft met de betreffende inrichtingen gezocht naar mogelijkheden om
kwalitatief hoogwaardig personeel beschikbaar te houden voor de
justitiële jeugdzorg. Een deel van het personeel en hun expertise hebben
we kunnen behouden voor de kleinschalige voorzieningen justitiële jeugd
(hierna: KVJJ) in de regio’s Noord en Zuid. Ten tijde van de sluiting was
sprake van een ruime arbeidsmarkt, een deel van het personeel heeft dan
ook elders een baan gevonden.
Zoals ik eerder in mijn beantwoording heb aangegeven, was de sluiting
van de inrichtingen ingegeven door het feit dat de structurele leegstand
die bestond in de JJI’s gepaard ging met hoge kosten. De besparingen die
deze afbouw van de overcapaciteit opleverde, maakten het mogelijk te
investeren in een duurzaam stelsel van vrijheidsbeneming met meer
maatwerk door gerichte screening en differentiatie in beveiligingsniveau
en zorgintensiteit. De leden van de SP-fractie hebben gevraagd op welke
wijze hierin precies is geïnvesteerd en of jeugdige delinquenten nu betere
zorg krijgen. Zoals ik uw Kamer reeds berichtte in 2018 hebben jongeren
die in de JJI’s verblijven vaak complexe gedragsproblematiek. Dat vraagt
om een gedifferentieerde aanpak, ook voor het juiste niveau van zorg en
beveiliging.19 In mijn reactie op de monitor van de inspecties gaf ik aan
dat DJI sinds enkele jaren te maken heeft met een kleiner wordende
doelgroep, maar ook met een doelgroep met steeds meer complexe
psychiatrische problematiek.20 Hierdoor is het niet altijd mogelijk om de
jeugdige direct te plaatsen op een afdeling die het beste past bij de
individuele problematiek. Hoewel in een dergelijke situatie middels
maatwerk alsnog wordt voorzien in de benodigde zorg, is dit zoals de
leden van de SP-fractie opmerken inderdaad niet wenselijk. Tijdens de
Verkenning invulling vrijheidsbeneming justitiële jeugd (VIV JJ,
2015–2018) is in samenwerking met ketenpartners en wetenschappers
onderzocht hoe een gedifferentieerde aanpak het best kon worden
vormgeven. In navolging daarop heb ik in 2019 besloten met de stelselwijziging vrijheidsbeneming justitiële jeugd in totaal voor ruim 17 miljoen te
investeren in de doorontwikkeling van de JJI’s naar de forensische centra
jeugd en in de KVJJ, uitgespreid over een periode van vijf jaar.21 In het
nieuwe stelsel staat meer maatwerk door gerichte screening en meer
18

Kamerstuk 24 587, nr. 798.
Kamerstukken 28 741 en 24 587, nr. 52.
20
Kamerstuk 24 587, nr. 798.
21
Kamerstuk 28 741, nr. 53.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

16

variatie in behandelingen centraal, waarbij we kijken naar wat een
jeugdige in een jeugdinstelling het meest nodig heeft. Ook voor de
complexe, zwaardere doelgroep wil ik toe naar meer maatwerk. In het
nieuwe stelsel wordt een jeugdige na de fase van screening en
diagnostiek op de juiste plek geplaatst, passend bij zijn of haar zorgproblematiek en beveiligingsbehoefte. De JJI’s zijn op dit moment bezig met
de doorontwikkeling van het toekomstige aanbod voor deze doelgroep.
De doelmatigheid en doeltreffendheid van de gehele stelselwijziging
vrijheidsbeneming justitiële jeugd wil ik laten monitoren door het WODC.
Op dit moment wordt hiervoor een onderzoek uitgevoerd ten behoeve van
het vaststellen van de benodigde indicatoren voor monitoring, waarvan ik
de resultaten dit najaar verwacht. De resultaten van dit haalbaarheidsonderzoek ten behoeve van de monitor verwacht ik dit najaar. De jaarrapportage van de monitor van de kleinschalige voorziening in Amsterdam
2018 concludeerde reeds dat een kleinschalige voorziening een waardevolle toevoeging is aan het aanbod voor justitiële jeugd.22
De leden van de D66-fractie hebben gevraagd naar een mogelijke
verklaring voor de complexe psychiatrische problematiek binnen de
doelgroep binnen de JJI’s. Recent heeft het Nederlands Studiecentrum
Criminaliteit en Rechtshandhaving in opdracht van DJI een overzichtsstudie gepubliceerd van 47 studies van de afgelopen vijftien jaar naar de
kenmerken en problematiek van (onder meer) jeugdigen in justitiële
jeugdinrichtingen, in het bijzonder jeugdigen met een PIJ-maatregel.23 Uit
de overzichtsstudie blijkt dat veel jeugdigen in de JJI’s te maken hebben
gehad met verwaarlozing of kindermishandeling. Zo geeft ongeveer een
derde tot 56 procent van de gedetineerde jeugdigen en een kwart tot 68
procent van jeugdigen met de PIJ-maatregel aan verwaarloosd te zijn.
Vanwege de verschillende individuele en complexe problemen bij
jeugdigen in de JJI’s werkt DJI binnen het eerdergenoemde programma
Vrijheidsbeneming Op Maat (VOM) toe naar een andere indeling van
groepen, zodat er meer flexibiliteit in capaciteit en meer individueel
maatwerk geboden kan worden. In reactie op de vraag van de leden van
de D66-fractie in hoeverre problemen binnen de jeugd-ggz een rol spelen
bij de problematiek van jeugdigen in de JJI’s, geef ik aan dat daar geen
onderzoeken naar bekend zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben gevraagd in hoeverre
knelpunten ten aanzien van het beschikbare behandel-, zorg- en onderwijsaanbod kunnen worden aangepakt door maximaal in te zetten op
KVJJ’s. De KVJJ’s worden zo optimaal mogelijk benut door zowel
jeugdigen met een preventieve hechtenis als jeugdigen in de laatste fase
van hun jeugddetentie in aanmerking te laten komen voor plaatsing. Per
jeugdige wordt gekeken wat passend is en wat echt nodig is aan
behandeling, beveiliging en nazorg. De toeleiding en de doelgroep
worden continu geëvalueerd, om zo nodig de processen te verbeteren.
Ondanks de inzet op de KVJJ’s lost dit niet alle knelpunten in capaciteit
op, omdat er altijd jeugdigen zijn die in een hoogbeveiligde setting in een
JJI moeten worden geplaatst, bijvoorbeeld vanwege de aard en ernst van
het delict.
Personele bezetting JJI’s
De leden van meerdere fracties hebben in relatie tot de druk op de
capaciteit vragen gesteld over de personele bezetting in de JJI’s.
Vooropgesteld wil ik in reactie op vragen van de leden van de CDA-fractie
22

Monitor Kleinschalige Voorziening Amsterdam, Jaarrapport 2018, Zutphen: Academische
Werkplaats Risicojeugd 2019, http://awrj.nl/blog/.
23
https://nscr.nl/app/uploads/2021/03/DJI_Kenmerken-van-justitiabelen_rapport_20210104.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

17

en leden van de SP-fractie het beeld nuanceren dat sprake zou zijn van
onvoldoende (ingewerkte) medewerkers en dat veel meer beroepskrachten nodig zijn. Er is op dit moment voldoende personeel op de
werkvloer en er wordt kwalitatief goede zorg geboden. Waar het soms
tijdelijk niet lukt om ruimte in de formatie te vullen met vaste
medewerkers, wordt gebruik gemaakt van specialistische uitzendkrachten
en medewerkers van de Dienst Vervoer en Ondersteuning van DJI. De
leden van de D66-fractie en de leden van de CDA-fractie hebben gevraagd
om een overzicht van de personele bezetting in de JJI’s van 2015 tot
heden. In tabel 3.2 in de bijlage bij deze brief is dit voor de RJJI onder
mijn beheer weergegeven. Ik beschik niet over cijfers van de particuliere
instellingen en de verbonden scholen aan de JJI’s, omdat deze niet onder
mijn directe beheer vallen. De leden van de D66-fractie hebben ook
gevraagd of er nu meer mensen werkzaam zijn binnen de JJI’s en of bij
bepaalde beroepsgroepen sprake is van een tekort of een daling van het
aantal mensen. Zoals bovenstaande tabel laat zien, is er sinds 2015 sprake
van een stijging in zowel formatie en bezetting van JJI-personeel. In
reactie op de vraag van de leden van de SP-fractie geef ik aan dat de
laatste jaren niet is bezuinigd op het JJI-personeel, zoals ook zichtbaar is
in bovenstaande tabel. Wel is het in de huidige arbeidsmarkt een
uitdaging om groepsleiders en pedagogisch medewerkers te werven en te
behouden. Werving is in een organisatie als DJI een continu proces. Zoals
ik aangaf in mijn brief van 5 maart 2021 aan uw Kamer is het programma
«Nieuw personeel» ingericht om actief personeel te werven bij DJI.
Binnen dit programma wordt actief en doorlopend geworven voor nieuw
personeel, bijvoorbeeld door specifieke en gerichte campagnes in te
zetten via social media. Ook organiseert DJI meeloop-dagen, stages, en
gastcolleges. Verder is het werving- en selectieproces efficiënter ingericht.
Een speciale recruiter voor Jeugd en Zorg is ingezet voor zowel de rijksals particuliere inrichtingen. In reactie op de vraag van de leden van de
CDA-fractie hoe groot het tekort aan personeel nog is, kan ik aangeven dat
er op dit moment (peildatum juli 2021) bij de RJJI 24 vacatures zijn. Indien
noodzakelijk worden vacatures tijdelijk ingevuld met gespecialiseerde
uitzendkrachten.
De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd naar verklaringen voor de
hoge werkdruk en wisselingen in het personeel. Ook de leden van de
ChristenUnie-fractie hebben gevraagd of voldoende helder is wat redenen
zijn voor mensen om af te haken. In reactie op deze vragen geef ik aan dat
de huidige ervaren druk in de JJI’s onder meer verband heeft met de hoge
bezettingsgraad in de JJI’s. Daarnaast zijn ook de complexer worden
doelgroep in de JJI’s en de gevolgen van het corona virus, zoals ziekteverzuim, van invloed op de ervaren druk in de JJI’s. Als medewerkers
besluiten te vertrekken, dan vraagt DJI altijd naar hun overwegingen om
een andere baan te kiezen. Deze zijn divers. Jonge medewerkers aan het
begin van hun loopbaan kiezen bewust voor afwisseling in werk en
werkgever. Andere medewerkers kiezen bijvoorbeeld voor het werken met
andere doelgroepen in de zorg. Daarbij worden roostergebonden functies
zoals die in een JJI niet altijd even aantrekkelijk gevonden als er ook
alternatieven zijn met kantoortijden, bijvoorbeeld binnen de ambulante
zorg. Daarnaast is het financieel aantrekkelijk om als zzp-er aan de slag te
gaan in de zorgsector. Uiteraard zet DJI zich in om een goede werkgever
zijn voor haar personeel. DJI is een grote organisatie waarin veel
loopbaanmogelijkheden zijn. Daarnaast zijn er uitgebreide (financiële)
mogelijkheden tot het volgen van opleidingen. In reactie op de vraag van
de leden van de ChristenUnie-fractie hoeveel gebruik wordt gemaakt van
uitzendkrachten, geef ik aan dat afgelopen maand (juni 2021) 32 personeelsleden via een uitzendconstructie werden ingehuurd bij de RJJI.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

18

Overige vragen JJI’s
Een aantal leden hebben vragen gesteld over het onderwijs in de JJI’s. De
leden van de D66-fractie hebben gevraagd of jeugdigen in de JJI’s
aanspraak maken op het recht op onderwijs en of hier een wettelijke
(zorg)plicht geldt voor de rijksoverheid. Het Verdrag inzake de rechten van
het kind regelt dat kinderen recht hebben op onderwijs (art. 28). Tevens
gelden de vereisten van de Leerplichtwet 1969. In artikel 52, derde lid, van
de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen is voor de directeur van de
JJI een zorgplicht opgenomen voor de beschikbaarheid van onderwijs en
andere activiteiten in het kader van de pedagogische vorming. De leden
van de GroenLinks-fractie hebben gevraagd welke stappen zijn genomen
om beperkingen in het onderwijsaanbod weg te nemen. Zoals ik heb
aangegeven in mijn beleidsreactie op de Monitor personele bezetting en
veranderde doelgroep JJI’s en scholen van de inspecties zoekt DJI samen
met mbo-instellingen in de buurt naar een geschikte plek voor een
jeugdige, waardoor ook niveau 2 en soms niveau 3 onderwijs kan worden
aangeboden. Relevant in dat kader is, zoals de leden van de CDA-fractie
ook opmerken, dat de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in
januari 2021 samen met de onderwijssector, de relevante rijksinspecties,
het Ministerie van VWS en mijn ministerie gestart is met een herbezinning
op het residentiele onderwijs. Het doel is het creëren van een toekomstbestendig stelsel waarbij alle jeugdigen die tijdelijk in instellingen en
(justitiële) inrichtingen verblijven een passend onderwijsaanbod krijgen.
Dit zal resulteren in een ambitieus, gedragen en concreet stappenplan
residentieel onderwijs dat in het najaar van 2021 aan uw Kamer wordt
verzonden. In reactie op het verzoek van deze leden hieromtrent geef ik
aan dat ik in de gesprekken tussen mijn ministerie en het Ministerie van
OCW over het stappenplan het belang van een snelle uitvoering van het
stappenplan heb benadrukt. De leden van de ChristenUnie-fractie, tot slot,
hebben vragen gesteld over gevolgen van de coronacrisis voor de
stagemogelijkheden vanuit de JJI. Zoals de leden veronderstellen heeft de
coronacrisis inderdaad een effect gehad op de beschikbaarheid van stages
vanuit de JJI. Stageplekken (zoals bijvoorbeeld bij sociale werkplaatsen,
winkels en sportscholen) waren tijdelijk niet beschikbaar omdat deze
locaties vanwege de coronamaatregelen gesloten waren. Naar
verwachting zal dit aanbod van stageplekken weer aantrekken als de
coronamaatregelen worden afgebouwd. DJI zet zich ervoor in om stages
te creëren. Elke rijksinstelling heeft een trajectknooppunt en een arbeidstrainingscentrum om de behoefte van de jongere op onderwijsgebied te
inventariseren en arbeidstoeleiding en praktijkonderwijs vorm te kunnen
geven. Tussen de JJI’s, zowel de RJJI als de private instellingen, is sprake
van samenwerking en kennisuitwisseling. De schoolleiders ontmoeten
elkaar in de expertgroep gesloten onderwijs, waar best practices worden
gedeeld. De JJI-scholen maken waar nodig ook gebruik van de expertise
van het gevangeniswezen op het gebied van arbeidstoeleiding.
De leden van de PVV-fractie hebben gevraagd hoeveel jeugdigen van 18
jaar of ouder in 2021 volgens het jeugdstrafrecht zijn berecht. Over die
definitieve cijfers beschik ik momenteel niet. De registratie van de
indicatoren die aangeven of een zaak volgens het jeugdstrafrecht of
volgens het commune strafrecht is behandeld is aan validatie toe.
Momenteel voert het WODC een validatiestudie uit om een beter beeld te
krijgen van deze indicatoren. Als de uitkomsten van dit onderzoek bekend
zijn, naar verwachting binnen een jaar, deel ik deze gegevens met uw
Kamer. In reactie op vragen van de leden over het aantal jeugdigen
(tussen de 12–22 jaar) dat tot nu toe in 2021 verdacht is geweest van een
misdrijf, geef ik aan dat uit voorlopige cijfers van het OM blijkt dat er tot
en met juni 2021 16.903 unieke jeugdige verdachten zijn ingestroomd bij
het OM. Dit betreft 26 procent van het totaal aantal verdachten. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

19

personen zijn verantwoordelijk voor 25 procent (19.944) van het totaal
aantal strafzaken. In tabel 3.3 in de bijlage bij deze brief zijn deze zaken per
delictcategorie weergegeven. Het is niet mogelijk dit per verdachte te
doen, daar een persoon van meerdere feiten verdacht kan worden.
De leden van de PVV-fractie hebben voorts gevraagd hoeveel jongeren tot
nu toe in 2021 in een JJI verblijven en voor welk misdrijf zij werden
veroordeeld. In de periode januari tot en met mei 2021 verbleven er 1.094
jeugdigen in een JJI. Omdat een groot deel van de jeugdigen in de JJI’s
verblijft in het kader van preventieve hechtenis en nog niet onherroepelijk
is veroordeeld, zijn geen cijfers beschikbaar met een uitsplitsing naar
delictsoort. De leden van de PVV-fractie hebben gevraagd waarom de
migratieachtergrond van jeugdigen in een JJI niet wordt geregistreerd. Er
vindt in de JJI’s geen registratie plaats naar migratieachtergrond zoals
gedefinieerd door het CBS.24 Overigens gebeurt dat in het gevangeniswezen ook niet aan de hand van deze definitie. Wel wordt in de JJI’s het
geboorteland van de jeugdige geregistreerd. Ik zie geen meerwaarde in
het verder uitbreiden van de registratie op dit punt zodat ook het
geboorteland van de ouders wordt geregistreerd. In reactie op de vraag
van de leden van de PVV-fractie naar het aantal jeugdigen dat in 2021 een
PIJ-maatregel kreeg opgelegd, geef ik aan dat uit voorlopige cijfers van de
Raad voor de Rechtspraak blijkt dat tot en met juli 2021 in totaal 57
jeugdigen (tot en met 22 jaar oud) een PIJ-maatregel opgelegd hebben
gekregen. Voor deze cijfers is geen uitsplitsing naar delict beschikbaar.
Voorts hebben de leden van de PVV-fractie gevraagd welke maatregelen
in de JJI’s het afgelopen jaar voor een aantoonbare vermindering van
recidive hebben gezorgd. Een causaal verband tussen de behandelingen
(zoals gedragsinterventies) in JJI’s en de afname van de recidive is lastig
te meten. In sociaal wetenschappelijk onderzoek is het vormen van
controlegroepen niet eenvoudig, bijvoorbeeld omdat alternatieve factoren
niet zijn uit te sluiten. Gedragsinterventies worden afgestemd op
individuele criminogene factoren en zijn gericht op het veranderen van
probleemgedrag, zoals het verbeteren van agressiebeheersing of het
verminderen van middelengebruik. Daarmee dragen interventies bij aan
het voorkomen of verminderen van toekomstige recidive. De interventies
worden door een onafhankelijke erkenningscommissie beoordeeld op
effectiviteit. Alleen erkende interventies worden in de JJI’s ingezet. Ik vind
hierbij van belang te benadrukken dat een belangrijke reden voor de
ingezette stelselwijziging is dat voor veruit de meeste jeugdigen het
verblijf binnen een JJI van korte duur is. Preventief gehechten vormen de
grootste groep instromers in de JJI’s. Ongeveer 50 procent van deze
jeugdigen staat binnen een maand weer buiten.25 Dit heeft consequenties
voor wat binnen het kader van de vrijheidsbeneming mogelijk is en
onderstreept de gezamenlijke verantwoordelijkheid van partners in het
jeugddomein, ook buiten de JJI’s.
Tot slot hebben de leden van de PVV-fractie gevraagd of ik bereid ben te
regelen dat minderjarigen vanaf 14 jaar die worden veroordeeld voor
ernstige gewelds- en zedenmisdrijven berecht worden op grond van het
volwassenenstrafrecht. Onder verwijzing naar mijn antwoord op
Kamervragen van de leden Van Dijk en Markuszower (PVV) met dezelfde
strekking, ingezonden op 8 maart 2021, geef ik daarop het volgende aan.26
Met de bestaande sancties in het jeugdstrafrecht en de mogelijkheid in
24

Het CBS definieert migratieachtergrond als volgt: Een persoon heeft een migratieachtergrond
als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren. Er wordt onderscheid gemaakt
tussen personen die zelf in het buitenland zijn geboren (de eerste generatie) en personen die
in Nederland zijn geboren (de tweede generatie). Bron: www.cbs.nl.
25
Kamerstuk 28 741, nr. 53.
26
Aanhangsel Handeling II 2020/21, nr. 2206.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

20

voorkomende gevallen het gewone strafrecht voor volwassenen toe te
passen, is het stelsel in beginsel voldoende toegerust om passend te
reageren op delicten. In reactie op de zorgen van de leden de D66-fractie
over de gevolgen van een eventueel besluit op dit punt voor de druk op
de capaciteit bij de JJI’s, geef ik aan dat bij dergelijke besluitvorming
uiteraard altijd oog is voor de uitvoerings- en financiële consequenties.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben in relatie tot geweldsincidenten in de JJI’s gevraagd naar de ontwikkeling van het aantal piketmeldingen in het afgelopen jaar. Ten opzichte van voorgaande jaren is het
aantal meldingen van geweld tegen personeel het afgelopen jaar
ongeveer gelijk gebleven. Wel is er een toename te zien in meldingen van
geweld tussen jeugdigen onderling. Dit heeft te maken met een
aanscherping in de registratie door DJI. In tabellen 3.4 en 3.5 in de bijlage
bij deze brief is de ontwikkeling van het aantal meldingen weergegeven.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben een aantal vragen gesteld
over de coronamaatregelen in de JJI’s. In geval van coronabesmettingen
in de instellingen is er (kortdurend) sprake geweest van quarantaines. De
impact van corona op jeugdigen is zo klein mogelijk gemaakt door
afdelingen zoveel mogelijk eigenstandig te laten draaien. Onderwijs en
andere activiteiten hebben in die gevallen op de groep plaatsgevonden of
hebben digitaal vorm gekregen. Het bezoek is in die gevallen uitgevoerd
door middel van beeldbellen. In mijn brief aan uw Kamer van 18 juni 2021
over de versoepelingen van de coronamaatregelen in justitiële inrichtingen ben ik ingegaan op het stappenplan voor het afschalen van de
maatregelen.27 Verlof en bezoek zijn inmiddels weer volledig mogelijk met
inachtneming van de landelijke maatregelen (1,5 meter afstand en
hygiënemaatregelen). Jeugdigen in de JJI krijgen de mogelijkheid om zich
te laten vaccineren, gelijk aan de landelijke mogelijkheden. De vaccins zijn
al aangeboden aan jeugdigen van achttien jaar en ouder, aan jeugdigen
jonger dan achttien jaar worden deze binnenkort aangeboden.
4. Beantwoording van de overige vragen
Tot slot worden door de Minister voor Rechtsbescherming en de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in onderstaande
paragraaf de vragen van de vaste commissie behandeld die niet reeds zijn
beantwoord onder bovenstaande thema’s.
Vragen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd op welke wijze de motie
van het lid Wörsdörfer van 25 februari 2021 is uitgevoerd.28 Deze vraag is
reeds beantwoord in de Voortgangsrapportage programma Geweld hoort
nergens thuis, die de Minister voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
de Minister voor Rechtsbescherming uw Kamer op 18 juni 2021
toezonden. Hierin is onder meer aangegeven dat het Ministerie van VWS
als eerste stap in samenwerking met de VNG een beter beeld wil krijgen
van de hulpvraag van slachtoffers van huiselijk geweld waaronder
seksueel geweld, seksuele uitbuiting en eergerelateerd geweld en waar de
behoefte aan ondersteuning ligt.29 In de volgende voortgangsrapportage
wordt u hierover nader geïnformeerd.

27

Kamerstukken 24 587 en 25 295, nr. 803.
Kamerstuk 28 345, nr. 248
29
Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 234.
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

21

Vragen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben vragen gesteld over jongerenwerkers.
Vanuit het brede offensief tegen georganiseerde criminaliteit is in 2021
€ 15 miljoen en in 2022 € 10 miljoen beschikbaar gesteld voor de lokale
en regionale aanpak die kan worden ingezet voor preventie. Daarnaast
hebben acht gemeenten die nadrukkelijk met jeugdcriminaliteit te kampen
hebben extra middelen gekregen voor de aanpak van ondermijning. Deze
middelen worden door gemeenten ingezet voor de doorontwikkeling van
hun preventieve aanpak van ondermijning. De meerderheid van deze acht
gemeenten zal (een deel van) het incidentele budget gebruiken voor het
intensiveren van de inzet van jongerenwerkers of vergelijkbare professionals. Jongerenwerk is en blijft verder een verantwoordelijkheid van
gemeenten binnen de lokale context. Het is dan ook aan gemeenten om
uiteindelijk te bepalen wat een effectieve inzet van jongerenwerk is voor
het bieden van perspectief aan kwetsbare jongeren. Relevant in dit kader
is ook dat vanuit het Ministerie van VWS
met het Jeugdpakket en Steunpakket Welzijn Jeugd in totaal € 98,5
miljoen is geïnvesteerd in het beperken van de effecten van corona op het
sociaal en mentaal welzijn van jeugdigen. Een belangrijk deel hiervan
(€ 88,5 miljoen) is beschikbaar gesteld voor de gemeenten, waarvan
€ 27,5 miljoen voor jongerenwerk voor het jaar 2021. Deze incidentele
middelen zijn vooral aangewend om contracten van jongerenwerkers
tijdelijk op te plussen om de piek op te vangen die door de coronaperiode
is veroorzaakt.
De leden van de D66-fractie hebben gevraagd naar de opvolging van de
aanbevelingen in het advies van de RSJ over de periode van vrijheidsbeneming van een minderjarige.30 De kern van het advies is dat zoveel
mogelijk moet worden voorkomen dat een minderjarige in een politiecel
terecht komt. Dit is ook het uitgangspunt van het landelijk geldende
«nee-tenzij» principe. In tabel 4.1 in de bijlage bij deze brief is een
overzicht weergegeven van de opvolging van de aanbevelingen.
Vragen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben gevraagd naar de inzet van het kabinet
om te voorkomen dat jeugdigen ten prooi vallen aan bendes en ingezet
worden in de georganiseerde criminaliteit. De Minister van Justitie en
Veiligheid gaf, mede namens de Minister voor Rechtsbescherming, in de
brief van 22 april 2021 (Bijlage bij Kamerstuk 29 279, nr. 647) over het
onderzoeksrapport «Effecten van preventie: een compacte literatuursynthese» aan van mening te zijn dat dat preventie en repressie elkaar
aanvullen en beide nodig zijn om zowel de feitelijke, als de ervaren
veiligheid van ons allen te vergroten. Daarom is de afgelopen kabinetsperiode geïnvesteerd in criminaliteitspreventie. Om te zorgen dat jongeren
de verlokkingen van (zware) criminaliteit beter kunnen weerstaan, wordt
in de aanpak van jeugdcriminaliteit, naast repressie, nadrukkelijk ook
ingezet op preventie. In het kader van het breed offensief tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit (BOTOC) zet het Ministerie van JenV
samen met de Ministeries van SZW, BZK, VWS en OCW in op een
integrale preventieve en wijkgerichte aanpak gericht op het voorkomen
van criminele carrières van jongeren en jongvolwassenen. Ook richt het
beleid zich op de preventieve dadergerichte aanpak van fenomenen zoals
overvallen, straatroof en andere geweldsdelicten en het vergroten van de
weerbaarheid van jongeren door in te spelen op belangrijke risico- en
beschermende factoren. Thans wordt gewerkt aan een strategie die erop
is gericht criminaliteitspreventie beter en steviger te verankeren in het
30

Kamerstuk 28 741, nr. 75.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

22

beleid en meer in samenhang te brengen met zowel het preventieve
beleid van onze partners als de repressieve aanpak van criminaliteit. Zoals
in reactie op de vraag van de leden van de D66-fractie is aangegeven heeft
het kabinet ook middelen beschikbaar gesteld voor gemeenten om
jongerenwerkers in te zetten. Het Ministerie van JenV werkt samen met de
politie, het Openbaar Ministerie en de regioburgemeesters aan ambities
voor de komende periode om de veiligheid in Nederland te handhaven en
te vergroten. Hierbij wordt voortgebouwd op de opgaven waar de
overheid nu stevig op inzet. Welke investeringen uiteindelijk gedaan
worden is aan het volgende kabinet. De afgelopen jaren zijn reeds forse
investeringen gedaan in de capaciteit van de politie, onder andere in de
wijken. Zo investeert dit kabinet sinds 2018 in een uitbreiding van de
operationele formatie van de politie met 2.400 fte. Ruim 1.100 fte daarvan
komt uit het regeerakkoord en daarvan zijn 769 fte bestemd voor de wijk.
De suggestie van de leden om kwetsbare jeugd al bij een eerste
overtreding onder toezicht te stellen, ligt dicht bij de eerder ingediende
motie van de leden Van Nispen (SP) en Van Toorenburg (CDA) over een
pilot met een multidisciplinair toezichtteam voor intensiever reclasseringstoezicht.31 De Minister voor Rechtsbescherming verwacht uw Kamer
dit najaar te informeren over de uitvoering van de motie en zal daarbij
ingaan op deze vraag.
De leden van de SP-fractie hebben gevraagd naar de toepassing van
herstelrecht in jeugdstrafzaken. De ambitie om in iedere jeugdstrafzaak te
overwegen of die zich leent voor een herstelrechtvoorzieningen, wordt
onderschreven door de politie, Halt, de RvdK, jeugdreclassering, het
Openbaar Ministerie en de rechtspraak. Dat is een belangrijke voorwaarde
voor succes. De ketenpartners borgen dat professionals bij wie de zaak
door de handen gaat, goed geïnformeerd zijn over de verschillende
herstelrechtvoorzieningen. De politie doet dit bijvoorbeeld aan de hand
van een landelijke visie op herstelrecht die op dit moment ontwikkeld
wordt. De RvdK heeft hierover checkvragen in het reguliere werkproces en
het bevordert en borgt kennis bij haar medewerkers. Het Openbaar
Ministerie heeft de Richtlijn en Kader strafvordering Jeugd hierop
aangepast. Dat de gezamenlijke inzet effect heeft is bijvoorbeeld terug te
zien in de stijgende instroom van zaken bij de mediationbureaus. In de
afgelopen jaren is er steeds ruim voldoende budget geweest voor al deze
zaken. Op dit moment wordt onderzocht hoeveel jeugdstrafzaken zich in
potentie lenen voor mediation in jeugdstrafzaken. Dit is een belangrijke
stap om te kunnen borgen dat de groeipotentie van de ambitie ook in de
toekomst financieel gedekt kan worden.
Vragen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben gevraagd hoe wij de noodzaak
van de versterking van de rechtspositie van ouders en jongeren in de
jeugdzorg in het algemeen en in de residentiele en justitiële voorzieningen
in het bijzonder zien. De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport heeft recent het wetsvoorstel Rechtpositie gesloten jeugdhulp voor
advies aan de Raad van State voorgelegd.32 Met dit wetsvoorstel wordt de
interne rechtspositie van jeugdigen in de gesloten jeugdhulp versterkt.
Naar verwachting wordt dit wetsvoorstel in september voor behandeling
aan uw Kamer verzonden. Voor de justitiële jeugdinrichtingen is een
wetsvoorstel Herziening tenuitvoerlegging jeugdsancties in voorbereiding, waarin ook rechtspositionele elementen worden bezien. De
Minister voor Rechtsbescherming verwacht uw Kamer hier einde van dit
jaar nader over te informeren.
31
32

Kamerstukken 29 911 en 29 279, nr. 289.
https://wetgevingskalender.overheid.nl/Regeling/WGK010642.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

23

Vragen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben gevraagd naar de
gesprekken met het Leger des Heils en Reclassering Nederland over de
reclasseringstrajecten van jeugdige daders van seksuele en criminele
uitbuiting. Op 21 januari 2021 heeft de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (hierna: NRM) de Dadermonitor mensenhandel 2015–2019 gepubliceerd.33 De NRM beveelt in dit
rapport aan te onderzoeken of de aanpak van resocialisatie aansluit bij de
daders van mensenhandel om herhaald daderschap te voorkomen. In dit
kader heeft het Ministerie van JenV in het voorjaar een eerste gesprek
gevoerd met onder andere het Leger des Heils, Reclassering Nederland en
het Openbaar Ministerie. Tijdens dit overleg zijn door het Centrum tegen
Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) onder meer de achtergronden en
het profiel van daders van mensenhandel gepresenteerd. Gezamenlijk is
besloten tot een vervolggesprek dat dit najaar gepland staat. Inzichten uit
de gesprekken worden betrokken bij nadere beleidsontwikkeling.
Daarnaast gaat de Minister voor Rechtsbescherming in gesprek met
Jeugdzorg Nederland in het kader van jeugdreclassering om specifiek
aandacht te vragen voor de groep jonge daders van seksuele uitbuiting.
Vragen van de SGP-fractie
Tot slot hebben de leden van de SGP-fractie gevraagd naar de stand van
zaken omtrent het overleg met de Raad voor de Rechtspraak over de
motie van het lid Bisschop over een actievere toets op zorgvuldigheid en
rechtmatigheid bij maatregelen van de kinderbescherming.34 Ter
uitvoering van deze motie heeft de Raad voor de Rechtspraak schriftelijk
zijn visie gegeven. Wij hebben u hierover nader geïnformeerd in de
Voortgangsbrief jeugd van 17 juni 2021.35

33

Kamerstuk 28 638, nr. 188.
Kamerstuk 35 570 VI, nr. 74.
35
Kamerstuk 31 839, nr. 784.
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 806

24