Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 419

Wijziging van de Wet op het notarisambt in
verband met de uitbreiding van de
nationaliteitseis voor benoeming tot notaris tot
personen met de nationaliteit van een andere
lidstaat van de Europese Unie, van een overige
staat die partij is bij de Overeenkomst
betreffende de Europese Economische Ruimte of
de Zwitserse Bondsstaat

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 9 april 2013
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de opmerkingen van de
leden van de fracties van de VVD, de PVV en de SP. Het verheugt ons dat
de leden van de VVD zich tevreden tonen met het toepassingsbereik van
het wetsvoorstel, namelijk een beperking van het nationaliteitsvereiste tot
het vereiste van Unieburgerschap dan wel burgerschap van de Europese
Economische Ruimte (EER). De leden van de fracties die in het verslag aan
het woord zijn hebben nog enkele vragen die ik hierna zal beantwoorden.
Voor een zo inzichtelijk mogelijke beantwoording is deze thematisch
geordend.
Openbaar gezag
De leden van de fractie van de PVV stellen dat het notarisambt nog steeds
verband houdt met de uitoefening van het openbaar gezag, en dat eraan
voorbij wordt gegaan dat om die reden het beginsel van de vrijheid van
vestiging niet van toepassing behoort te zijn.
Ik neem aan dat de leden doelen op de uitspraak van Hof van Justitie van
de Europese Unie (Hof) van 1 december 2011, C-157/09. In deze uitspraak
komt het Hof tot het oordeel dat een nationaliteitsvereiste in strijd is met
het beginsel van de vrijheid van vestiging, zoals neergelegd in artikel 43
EG (thans art. 49 VWEU). Die uitspraak van het Hof doet niet af aan het
gegeven dat naar Nederlands recht de notaris een openbaar ambt
bekleedt. Het kabinet heeft geen intentie om in deze publieke status van
het notarisambt verandering aan te brengen. De uitspraak van het Hof
dwingt daar ook niet toe. Het Hof benadrukt in zijn uitspraak dat de
inbreukprocedure alleen betrekking had op het nationaliteitsvereiste en
niet zag op de positie en organisatie van het notariaat in de Nederlandse
rechtsorde, noch op de overige vereisten die voor de toegang tot het
notarisambt worden gesteld. Evenmin zag de procedure op het vrije
verkeer van diensten of het vrij verkeer van werknemers. Het wetsvoorstel
schaft de nationaliteitseis niet verder af dan nodig in verband met de
uitspraak van het Hof.

kst-33419-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 419, nr. 5

1

Taalbeheersing
Het verheugt mij dat de leden van de fractie van VVD uitdrukkelijk
onderschrijven dat hoge eisen worden gesteld aan het niveau van
taalbeheersing. Met deze leden is het kabinet van oordeel dat het stellen
van een goed taalniveau van belang is. De notaris vervult immers een
belangrijke functie in het rechtsverkeer waarbij een goede beheersing van
de Nederlandse taal onmisbaar is. Als criterium voor deze toetsing is
gekozen «de goede uitoefening van het ambt». Hiermee wordt uiting
gegeven aan het feit dat betrokkene de Nederlandse taal op een zodanig
niveau moet beheersen dat hij alle facetten van het ambt kan uitoefenen.
Bij de beoordeling van het verzoek tot benoeming zal worden gekeken
naar de informatie die de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB)
en het Bureau Financieel Toezicht daarover verstrekken.
Voor het geval de beheersing van de Nederlandse taal toch onvoldoende
blijkt, voorziet dit wetsvoorstel in de mogelijkheid het verzoek om
benoeming om die reden af te wijzen. Op deze wijze acht het kabinet het
belang van een beheersing van de Nederlandse taal geborgd. Hiermee
zijn tevens vragen van de leden van de fracties van de VVD, PVV en de SP
dienaangaande beantwoord.
Het stellen van een taalvereiste verdraagt zich met artikel 49 van het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, dit in reactie op
een vraag van de leden van de fractie van de VVD hoe de regering het
taalvereiste ziet in verhouding tot die bepaling. Volgens de rechtspraak
van het Hof kunnen nationale maatregelen die de uitoefening van de in
het Verdrag gewaarborgde fundamentele vrijheden beperken, (slechts)
gerechtvaardigd zijn wanneer zij aan vier voorwaarden voldoen: 1. zij
moeten zonder discriminatie worden toegepast, 2. beantwoorden aan
dwingende redenen van algemeen belang, 3. de verwezenlijking van het
nagestreefde doel waarborgen en 4. niet verder gaan dan ter bereiking
van dat doel noodzakelijk is. Aan deze vereisten wordt voldaan. De
handelsbelemmering die het gevolg kan zijn van de taalvereiste, is
volstrekt gerechtvaardigd vanuit het EU-Verdrag en de jurisprudentie van
het Hof (zie HvJEG Zaak 379/87, Groener, Jurispr. 1989, blz. 3967).
In reactie op vragen dienaangaande van de leden van de fractie van de
VVD, merk ik op dat het taalvereiste geen belemmering hoeft te vormen
voor het vrije verkeer wanneer de persoon in kwestie als notaris
werkzaam wenst te zijn in een meer internationaal georiënteerde
rechtspraktijk. Allereerst staat het vereiste er geenszins aan in de weg dat
de betrokken notaris in een andere taal dan het Nederlands correspondeert met cliënten indien die daar prijs op stellen. In voorkomende
gevallen kan – uiteraard – ook altijd een tolk of vertaler worden
ingeschakeld. Het vereiste dat de notaris een zodanige beheersing van de
Nederlandse taal heeft dat een goede uitoefening van het notarisambt
mogelijk is, waarborgt dat hij akten en andere officiële stukken in correct
Nederlands kan opstellen, en dat hij kennis heeft of kan nemen van de
actuele Nederlandse wet- en regelgeving. Een goede beheersing van de
Nederlandse taal is mitsdien ook relevant wanneer betrokkene werkzaam
is bij een kantoor met internationale oriëntatie.
Benoemingseisen
De leden van de PVV-fractie stellen verschillende vragen over de
benoemingsvereisten aan buitenlandse notarissen die zich in Nederland
willen vestigen. Ook de leden van de SP-fractie stellen vragen over de
benoemingsvereisten, onder meer over de duur van de verplichte stage.
In reactie op deze vragen merk ik het volgende op. Een persoon met de
nationaliteit van een andere lidstaat van de Europese Unie, van een
overige staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese
Economische Ruimte of de Zwitserse Bondsstaat, kan in Nederland tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 419, nr. 5

2

notaris benoemd worden wanneer wordt voldaan aan de volgende
gebruikelijke criteria.
• Betrokkene dient te beschikken over een Nederlands getuigschrift
waaruit blijkt dat hij master in het recht is of gerechtigd is om de titel
meester in de rechten te voeren. Indien hij bezit over een vergelijkbaar
getuigschrift uit een andere EU-lidstaat kan dit worden omgezet via de
Algemene wet erkenning EG-hoger onderwijsdiploma’s.
• Betrokkene dient stage te lopen als kandidaat-notaris bij een Nederlands notariskantoor gedurende een periode van zes jaar.
• Deze stage moet worden afgesloten met een afsluitend examen.
• Als kandidaat-notaris dient hij de drie jaren voorafgaande aan het
verzoek tot benoeming twee jaren in Nederland onder verantwoordelijkheid van een notaris gewerkt te hebben.
• Hij dient een ondernemingsplan te overleggen dat goedgekeurd moet
worden.
• Hij dient een verklaring omtrent het gedrag te overleggen.
• Hij dient de Nederlandse taal op zodanige wijze beheersen dat een
goede uitoefening van het notarisambt mogelijk is.
Voldoet een kandidaat-notaris aan alle benoemingsvereisten, dan kan
deze worden benoemd tot notaris in Nederland, ook wanneer deze de
nationaliteit heeft van een andere lidstaat van de Europese Unie, van een
overige staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese
Economische Ruimte of de Zwitserse Bondsstaat, dit laatste in reactie op
een vraag van de leden van de fractie van de VVD ter zake. Na te zijn
benoemd tot notaris, is betrokkene onderworpen aan een streng stelsel
van toezicht en tuchtrecht op grond van de Wet op het notarisambt en aan
de verordeningen van de KNB. Hiermee is tevens de vraag van de leden
van de fractie van de PVV beantwoord naar de eisen die gesteld worden
aan buitenlandse notarissen die zich in Nederland willen vestigen.
De leden van de fractie van de VVD merken op dat toelating tot het beroep
van notaris is gelimiteerd, en vragen of dat een schending van de
Europese regelgeving vormt. Het antwoord hierop luidt ontkennend. De
voornaamste limitering van de toegang tot het beroep vindt zijn
oorsprong in de hoge kwaliteitseisen (opleiding, kennis en beroepservaring) die gerechtvaardigd zijn op grond van het bijzondere karakter van
het beroep en de wettelijke bevoegdheden van de notaris. Dit beperkt de
toegang op een inhoudelijke wijze. Daarnaast is er een meer formele
beperking op grond van het hebben van een Europese nationaliteit. De
groep personen die kan worden benoemd tot notaris wordt inderdaad
beperkt tot personen met de nationaliteit van een andere lidstaat van de
Europese Unie, van een overige staat die partij is bij de Overeenkomst
betreffende de Europese Economische Ruimte of de Zwitserse Bondsstaat. Nu de toegang tot het beroep voor deze nationaliteiten voldoet aan
de uitspraak van het Hof, is geen sprake van schending van Europese
regelgeving.
De waarborging van de juiste uitoefening van het beroep van notaris is
gelegen in de vereisten, verplichtingen en voorzieningen die in de wet
staan: de opleidings- en ervaringseisen, het toezicht en tuchtrecht,
alsmede het door het wetsvoorstel toe te voegen vereiste van een goede
beheersing van de Nederlandse taal. In de onlangs gewijzigde Wet op het
notarisambt is veel aandacht besteed aan het vergroten van de kwaliteit
en de integriteit van de notariële dienstverlening. Zowel in preventieve zin
door de invoering van een persoonstoets op de geschiktheid voor het
notarisambt als door de versterking van het wettelijke toezicht en het
tuchtrecht acht ik, dit in reactie op vragen van de leden van de fractie van
de PVV, voldoende waarborgen aanwezig om de kwaliteit en integriteit
van het notariaat te verzekeren. De waarborgen voor ondernemerschap –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 419, nr. 5

3

de leden van de PVV-fractie vragen daar naar – zijn niet anders dan voor
notarissen met de Nederlandse nationaliteit en die waarborgen wijzigen
niet.
Bovenstaande houdt eveneens de waarborg in dat de kwaliteit van de
kandidaat-notaris in kwestie leidend is, dit in reactie op een vraag van de
leden van de fractie van de VVD. Per verzoek tot benoeming tot notaris zal
bezien worden of wordt voldaan aan de benoemingsvereisten. Dat houdt
in dat geen voorkeurspositie wordt ingenomen door kandidaat-notarissen
met de Nederlandse of juist niet de Nederlandse nationaliteit. Daarmee
wordt voldaan aan het gestelde in artikel 18 VWEU, dat inhoudt dat elke
discriminatie naar nationaliteit verboden is. In reactie op een vraag
daarover van de leden van de VVD-fractie kan worden aangegeven dat
artikel 18 VWEU er niet toe zal leiden dat vaker ten onrechte de voorkeur
wordt gegeven aan een kandidaat-notaris met de nationaliteit van een
andere lidstaat van de Europese Unie, van een overige staat die partij is
bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte of de
Zwitserse Bondsstaat.
Gevolgen
De leden van de fractie van de SP wensen te vernemen of notariskantoren
in de praktijk aantoonbaar hinder ondervinden van de huidige nationaliteitseis en op welke manier deze door de uitbreiding van die eis wordt
weggenomen. De leden van de PVV-fractie vragen naar een uiteenzetting
van de economische gevolgen voor Nederlandse notarissen van het laten
vervallen van het nationaliteitsvereiste.
De huidige nationaliteitseis verhindert dat kandidaat-notarissen die niet in
het bezit zijn van de Nederlandse nationaliteit benoemd kunnen worden
tot notaris. Tevens verhindert de huidige nationaliteitseis dat deze
kandidaat-notarissen tot waarnemer of toegevoegd notaris benoemd
worden. De uitbreiding van de nationaliteitseis maakt deze benoemingen
mogelijk.
De KNB heeft desgevraagd aangegeven dat de nationaliteit van kandidaatnotarissen niet wordt geregistreerd, zodat geen exacte uitspraken kunnen
worden gedaan over aantallen. Gegeven de hierboven geschetste
benoemingsvereisten valt te verwachten dat het bij eventuele toekomstige
verzoeken om benoeming tot notaris van een persoon die de nationaliteit
heeft van een andere lidstaat van de Europese Unie, van een overige staat
die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische
Ruimte of de Zwitserse Bondsstaat, vooral zal gaan om kandidaatnotarissen die in Nederland hun opleiding hebben genoten. Mede gezien
de vereiste stage van ten minste zes jaar in het Nederlandse notariaat zal
het in de praktijk, ongeacht de nationaliteit van een andere lidstaat van de
Europese Unie, op het moment van het verzoek om benoeming in vrijwel
alle gevallen gaan om personen die langdurig ingezetene van Nederland
zijn. Naar schatting gaat het om slechts enkele kandidaten die tot notaris
benoemd willen en kunnen worden. De economische gevolgen van het
laten vervallen van de nationaliteitsvereiste worden dan ook zeer laag
ingeschat. Deze maatregel zal in de praktijk naar verwachting nauwelijks
gevolgen hebben voor de positie van notarissen met de Nederlandse
nationaliteit. Desgevraagd deelde de KNB mij mede dat haar ook thans
geen aanwijzingen bekend zijn die op het tegendeel zouden duiden.
EU-lidstaten
De leden van de fractie van de SP vernemen graag in welke lidstaten er
een Latijns notariaat is, en welke lidstaten eenzelfde nationaliteitseis
kennen als wordt voorgesteld. Ik heb mij hierover door de KNB laten
informeren. In het onderstaande overzicht treft u per lidstaat de stand van
zaken aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 419, nr. 5

4

Lidstaten met Latijns notariaat

België
Bulgarije
Duitsland
Estland
Frankrijk
Griekenland
Hongarije
Italië
Letland
Litouwen
Luxenburg
Malta
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenië
Slovenië
Slowakije
Spanje
Tsjechië

Geen nationaliteitseis

EU/EER/
Zwitserland

EU/EER

EU

Nationaliteitseis

X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X

De KNB heeft daarbij aangegeven dat in Polen op dit moment wordt
gewerkt aan ingrijpende wijzigingen van de wetgeving op het notariaat,
en dat de nationaliteitseis wellicht in de toekomst niet wordt gehandhaafd. In Portugal is een wetswijziging in voorbereiding met betrekking tot
de toelatingseisen en daarbij wordt voorgesteld om EU-onderdanen tot
het ambt van notaris toe te laten.
De leden van de SP-fractie vragen of problemen te verwachten zijn met
kandidaat-notarissen uit landen waar het notariaat anders is ingericht. De
eigenheid van het Nederlandse notariaat, door zijn verbondenheid met de
nationale rechtsorde, maakt dat er voor een aanvrager die niet beschikt
over een Nederlandse universitaire graad er een wezenlijke drempel zal
zijn, doordat deze aanvrager zich alsnog de tijdrovende inspanning zal
moeten getroosten om de vereiste specifieke kennis van het Nederlandse
recht eigen te maken. Dat kan voor de betrokkene problematisch zijn,
maar is geen reden om lagere of andere vereisten te stellen die zouden
kunnen leiden tot kwaliteitsvermindering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 419, nr. 5

5