Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2010

Nr. 130

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 mei 2010
Inleiding
Veranderde dreigingen, gewijzigde inzetgebieden en de toenemende
beschikbaarheid van technologie maken een nieuwe beschouwing van de
in groepsverband te voet of uitgestegen optredende militair en zijn
uitrusting noodzakelijk. Daarom is in 1998 het Soldier Modernisation
Programme (SMP) gestart. Hierover is de Kamer geïnformeerd met de
brief van 2 december 1997 (Kamerstuk 25 600 X nr. 22) en met de
beantwoording van de schriftelijke vragen daarover (5 maart 1998,
Kamerstuk 25 600 X nr. 42). Met het SMP werd een procesmatige en
integrale aanpak voor de lange termijn beoogd. Daarom werd het SMP als
Concept Development and Experimentation program (CD&E) opgezet. Het
project Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS) is een uitvloeisel
van het SMP.
In deze brief zal ik ingaan op de voorstudiefase (B-fase) van het project
VOSS. Hierover is de Kamer eerder geïnformeerd met de brief van 8 april
2008 (Kamerstuk 31 200 X nr. 105) en de beantwoording van de schriftelijke vragen daarover (16 juni 2008, Kamerstuk 31 200 X nr. 130). Doel van
het systeem is een verbetering van de situational awareness, de commandovoering, de mobiliteit en bescherming, de slagkracht en het voortzettingsvermogen. Door middel van het VOSS maakt de militair deel uit van
het totale netwerk van commandovoering.
Kwalitatieve behoefte
Het systeem, waarin de benodigde functies zoveel mogelijk zijn geïntegreerd, moet licht en draagbaar zijn en een zo laag mogelijk energieverbruik hebben. Het VOSS zal bestaan uit een basisconfiguratie die door de
militair afhankelijk van zijn taak kan worden uitgebreid (fit to function). Het
VOSS moet het hoofd, het gezicht en de kritische delen van het lichaam

kst-32123-X-130
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 X, nr. 130

1

beschermen tegen klein kaliber munitie, granaatscherven en geïmproviseerde explosieven.
Ook moet het VOSS te combineren zijn met de huidige beschermende
uitrusting tegen chemische, biologische, radioactieve en nucleaire (CBRN)
middelen. Daarnaast moet het systeem voorzien in een draadloos
communicatie- en informatiesysteem en een eigen energievoorziening
waarmee 48 uur autonoom kan worden opgetreden. Ten slotte moet het
VOSS een ergonomisch geheel vormen en samen met de kleding
bescherming bieden tegen extreme klimatologische omstandigheden.
De resultaten van de voorstudiefase hebben geleid tot een systeem dat is
opgebouwd uit twee hoofdcomponenten. Het betreft het smart vest voor
de bescherming van het bovenlichaam en een modulaire helm voor de
hoofdbescherming.
Smart vest
Het smart vest bestaat uit de volgende componenten:
• een draag- en bepakkingsysteem waaronder een draagvest, een
rugtas, een drinkwatersysteem en tasjes voor onder andere munitie;
• ballistische bescherming bestaande uit verschillende delen, waaronder
ballistische platen en een scherfwerend vest voor onder andere de
bescherming van de nek en de hals;
• een communicatie- en informatiemodule (C4I-module) waaronder een
handsfree radio, een GPS-ontvanger, een computermodule, een
headset, een digitaal kompas, een display en software voor command
and control;
• energievoorziening voor de C4I-module, bestaande uit onder andere
batterijen, kabels en verbindingsapparatuur. Dit systeem zal ook
moeten zorgen voor de energievoorziening voor andere bestaande of
toekomstige subsystemen, zoals de richtmiddelen op wapens.
Uit het marktonderzoek van Defensie is gebleken dat meerdere leveranciers het smart vest kunnen ontwikkelen. De software voor de C4I-module
kan zowel door de industrie als door het C2 Support centre van Defensie
worden ontwikkeld. Hierover zal een besluit worden genomen tijdens de
verwervingsvoorbereidingsfase (D-fase).
Hoofdbescherming
De helm bestaat uit verschillende onderdelen die afhankelijk van de
dreiging kunnen worden gebruikt. Het betreft:
• een ballistische helmschaal;
• een ergonomische schaal voor de binnenzijde van de helm;
• losse kin- en nekstukken.
Bij de aanvang van het project bestonden er nog geen systemen die
voldeden aan de door Defensie gestelde eisen. Daarom is met TNO
Defensie en Veiligheid een ontwerp- en ontwikkelingscontract gesloten.
TNO heeft een enquête uitgevoerd onder de beoogde gebruikers van de
systemen. Hieruit is gebleken dat er behoefte bestaat aan een hoofdbescherming vergelijkbaar met de huidige bescherming, maar lichter,
comfortabeler en te gebruiken in combinatie met een gasmasker. Op
grond van resultaten van de enquête heeft TNO een voorlopig
programma van eisen opgesteld. Inmiddels is uit onderzoek van Defensie
gebleken dat op de markt een aantal vergelijkbare systemen beschikbaar
is die voldoen aan de door Defensie gestelde eisen. Hierdoor is de rol van
TNO gewijzigd van ontwikkelaar naar technisch adviseur.
Voertuigmodule
In de voorstudiefase is gebleken dat eenheden die over voertuigen
beschikken, zoals de pantserinfanterie en het Korps Mariniers, een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 X, nr. 130

2

afzonderlijke module nodig hebben voor verbindingen over grote
afstanden. Deze voertuigmodule bestaat onder meer uit een antenne, een
radio en een GPS-ontvanger. De voertuigmodule maakt de C2-keten
sluitend en is onmisbaar voor de situational awareness van de eenheden.
Hierdoor is deze module een essentiële voorwaarde om te voldoen aan de
eisen die aan het VOSS zijn gesteld. De ontwikkeling van de voertuigmodule staat in nauw verband met de ontwikkeling van het smart vest.
Militairen met het smart vest moeten in het voertuig gebruik kunnen
maken van de voertuigmodule, ook tijdens verplaatsingen. De kosten van
de voertuigmodule maken deel uit van het projectbudget.
Codema-projecten
Voorafgaande aan het project VOSS heeft Defensie een aantal projecten
gestart en gefinancierd die in de behoeftestellingsfase als subprojecten
zijn opgenomen. Het betreft een ontwikkelingsproject voor een
C4I-module, voorheen de communicatie- en informatiemodule (CIM) van
Thales, en een ontwikkelingsproject voor de Soldier E-lighter (E-lighter),
een dieselgenerator van zakformaat.
De CIM had moeten voorzien in de communicatie- en informatiebehoefte
van de uitgestegen militair. De prototypen van Thales voldeden echter
niet aan de eisen die Defensie aan een C41-module had gesteld. In de
volgende fase van het project zal de ontwikkeling van de CIM worden
beëindigd. Uit het onderzoek van Defensie is gebleken dat er op de markt
voldoende betaalbare alternatieven zijn die wel aan de eisen voldoen.
De behoefte aan een centraal energievoorzieningsysteem op het smart
vest van de uitgestegen militair heeft geleid tot de ontwikkeling van de
E-lighter. Het gebruik van de E-lighter leidt tot een vermindering van het
aantal batterijen dat de militair mee moet nemen. Het VOSS wordt
hierdoor kleiner en lichter waardoor de militair zich langer vrij kan
bewegen. Dit zal de prestaties van de militair ten goede komen.
In overeenstemming met de Defensie Industrie Strategie (DIS) zal
Defensie de E-lighter verwerven in de hoedanigheid van launching
customer. Stork, de beoogde leverancier, heeft eind 2009 twee modellen
geleverd en onlangs een vervolg van het traject voorgesteld. Op grond
hiervan beginnen op korte termijn de onderhandelingen. Bij een positief
resultaat zullen de modellen worden doorontwikkeld. Hierover zal de
Kamer in de brief over de studiefase (C-fase) worden geïnformeerd. De
kosten van de ontwikkeling en de doorontwikkeling van de modellen van
de E-lighter maken deel uit van het projectbudget.
Kwantitatieve behoefte
De kwantitatieve behoefte aan het VOSS bedraagt krijgsmachtbreed
ongeveer 5.500 systemen. Dit aantal behelst de militairen bij gevechtseenheden die in groepsverband, te voet of uitgestegen, kunnen worden
ingezet en waarvan kan worden verwacht dat zij als eerste bij gevechtshandelingen worden betrokken. Ook is een aantal systemen nodig voor
opleidingen.
De kwantitatieve behoefte aan de E-lighter bedraagt ongeveer 2.000
systemen. De E-lighter is een zogeheten groepsmiddel waardoor niet alle
militairen met het systeem hoeven te worden uitgerust.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 X, nr. 130

3

Financiën
Investeringsbudget
Met de investering van het project VOSS is een bedrag gemoeid in de
bandbreedte van € 100 miljoen tot € 250 miljoen. Vanwege de positie van
Defensie bij de komende onderhandelingen met de industrie, verwijs ik
voor de financiële aspecten van het project naar de bijgevoegde commercieel vertrouwelijke brief.1
Exploitatiekosten
Voor de invoering van het VOSS is geen extra personeel nodig. De
verwerving heeft dan ook geen gevolgen voor de personele exploitatie.
De materiële exploitatie van het VOSS betreft vooral de vervanging van
componenten en verbruiksmateriaal en het onderhoud van de software.
Tijdens de verwervingsvoorbereidingsfase zal meer duidelijkheid ontstaan
over de verwachte hoogte van de exploitatiekosten. Deze kosten komen
ten laste van de defensiebegroting.
Risico’s
In de A-brief is de Kamer gemeld dat het project VOSS een langdurig
ontwikkelingstraject zou doorlopen met een gemiddeld risico. Uit het
onderzoek van Defensie tijdens de voorstudiefase is gebleken dat een
groot aantal componenten voor het VOSS op de markt beschikbaar is of
zal komen. Een langdurig ontwikkelingstraject kan dus worden vermeden,
met een vermindering van het risico als gevolg. In de verwervingsvoorbereidingsfase zal een beperkt aantal modellen worden beproefd en met de
realisatiefase zullen 80 prototypes zijn gemoeid. Naar verwachting zullen
de risico’s van het project hierdoor beperkt zijn.
Planning
Doordat de onderhandelingen met België en Luxemburg langer duurden
dan aanvankelijk was voorzien en de B- en de C-fase zijn gesplitst, is de
planning in de A-brief niet langer haalbaar. De studiefase wordt nu eind
2010 voltooid en de verwervingsvoorbereidingsfase eind 2011. Hierdoor
verschuift de levering van VOSS van 2011 naar 2013 en de realisatiefase
van 2015 naar 2016.
Overige aspecten
Infrastructuur
Het project VOSS heeft nauwelijks gevolgen voor de infrastructuur.
Hierdoor bestaat er geen behoefte aan extra voorzieningen.
Logistiek en onderhoud
In de voorstudiefase zijn voor de voorbereiding op het toekomstige
gebruik van het VOSS een concept-systeemplan en een Life Cycle Costs
(LCC-)model opgesteld.
Het conceptplan en het LCC-model, die in de studiefase en de verwervingsvoorbereidingsfase verder worden uitgewerkt, zullen de nodige
informatie over de logistiek en het onderhoud ten behoeve van VOSS
opleveren.
1
Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor
de leden, bij het Centraal Informatiepunt van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 X, nr. 130

4

Verwervingsstrategie
De verwerving van het smart vest zal gebeuren volgens de regelgeving
van het Europese Defensie Agentschap (EDA). De verwerving van de
hoofdbescherming zal plaatshebben volgens de Europese regelgeving
voor aanbesteding.
Internationale samenwerking
De projectorganisatie VOSS werkt samen met andere Navo-landen. Voor
de verwerving van het smart vest wordt gestreefd naar samenwerking
met België en Luxemburg. Dit kan leiden tot de gezamenlijke verwerving
van 10.000 systemen en lagere prijzen. Op ambtelijk niveau hebben de
drie landen een conceptovereenkomst opgesteld over de samenwerking,
in het bijzonder over het smart vest. In de studiefase zal duidelijk worden
wanneer deze overeenkomst kan worden bekrachtigd. De mogelijkheden
voor internationale samenwerking bij de verwerving van de hoofdbescherming zullen in de studiefase nader worden onderzocht.
Nationale samenwerking
Tijdens de behoeftestellingsfase is overleg gepleegd met de ministeries
van Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Er is
afgesproken dat de ministeries in de volgende fasen opnieuw worden
benaderd met het oog op een mogelijke samenwerking op het gebied van
het VOSS.
Relatie met andere projecten
Het project VOSS heeft relaties met de volgende projecten:
• Project Snelrichtmiddelen (SRIM);
• Project Operationele Aanpassing Diemaco (OAD);
• Project Verbeterd Zicht deel II (VZ-II);
• Project Modulaire Ballistische Bescherming Soldaat (MBBS);
• Project Battlefield Management System (BMS);
• Project Data Communicatie Mobiel Optreden (DCMO);
• Project Nieuwe generatie Mariniers Communicatie en Informatie
Systeem (NIMCIS);
• Project Combat Identification (Combat ID);
• Project Military GPS (MilGPS).
Ten slotte
Met deze brief heb ik u geïnformeerd over de resultaten van de voorstudiefase van het project VOSS. Aanvankelijk stond een procesmatige en
integrale aanpak voor de lange termijn met een ontwikkelingstraject
centraal. Uit de voorstudiefase is gebleken dat een groot deel van de
componenten voor het VOSS op de markt beschikbaar is of zal komen.
Hierdoor nemen de risico’s af en dalen de kosten van de productontwikkeling. Naar verwachting leidt ook de voorziene samenwerking met België
en Luxemburg tot een daling van de kosten.
Ik ben voornemens het project VOSS voort te zetten. Met inachtneming
van de gemelde wijzigingen in de planning zal de Kamer naar verwachting
midden 2011 over de resultaten van de studiefase worden geïnformeerd.
De minister van Defensie,
E. van Middelkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 X, nr. 130

5