Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 872

Wijziging van de Zorgverzekeringswet in
verband met het afschaffen van de
collectiviteitskorting

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 9 november 2021
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen van de leden
van de fracties van VVD, D66, CDA, SP, GroenLinks, ChristenUnie, Volt,
JA21 en SGP in het verslag over de wijziging van de Zorgverzekeringswet
(hierna: Zvw) in verband met het afschaffen van de collectiviteitskorting.
Graag ga ik hieronder op deze vragen in. Daarbij wordt de volgorde van
het verslag aangehouden. De antwoorden op de vragen van de leden zijn
cursief weergegeven.
I. Algemeen deel
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de Wijziging
van de Zorgverzekeringswet (Zvw) in verband met het afschaffen van de
collectiviteitskorting. Zij hebben een aantal vragen en opmerkingen bij het
voorstel.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van voorliggend
wetsvoorstel. Zij zijn het eens met de regering dat de collectiviteitskorting
tot nu toe niet heeft gebracht waarvoor deze beoogd was en dat er
momenteel veelal bij de korting sprake is van kruissubsidiëring. Zij
hebben nog wel vragen over de toekomst van collectiviteiten en de
potentie ervan. Daarnaast speelt voor deze leden de gemeentepolis een
belangrijke rol, een minimapolis waarbij de collectiviteitskorting ook zal
verdwijnen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij steunen de afschaffing van de collectiviteitskorting, maar
hebben hierover nog wel enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel, maar hebben wel nog enkele vragen.

kst-35872-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

1

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel tot wijziging van de Zorgverzekeringswet in verband met het
afschaffen van de collectiviteitskorting. Deze leden vinden het belangrijk
dat via zorgcollectiviteiten voor een aantal specifieke groepen maatwerk
geleverd kan worden. Zij zien echter ook dat de collectiviteitskorting niet
meer het passende instrument blijkt te zijn om deze zorgcollectiviteiten te
faciliteren. De leden van genoemde fractie hebben enkele vragen over het
wetsvoorstel.
De leden van de Volt-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel.
De leden van de JA21-fractie nemen kennis van de wijziging van de
Zorgverzekeringswet in verband met het afschaffen van de collectiviteitskorting. Zij dienen enkele vragen in.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel
om collectiviteitskorting op zorgverzekeringen af te schaffen. Zij maken
graag van de gelegenheid gebruik om hierover enkele vragen te stellen.
1. Inleiding
De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij van mening is dat
elke kans aangegrepen moet worden om binnen dit zorgstelsel bij te
dragen aan preventie. Zo ja, is het verdwijnen van de collectiviteitskorting
een kans minder? Hoe ziet de regering dat specifiek voor minimapolis?
De regering onderschrijft het belang van preventie. Voorliggend
wetsvoorstel schaft collectiviteiten dan ook niet af. Zorgverzekeraars en
collectiviteiten kunnen ook na de afschaffing van de collectiviteitskorting
nog steeds (zorg)inhoudelijk afspraken maken over bijvoorbeeld
preventie. Dergelijke afspraken blijven wenselijk.
Dit wetsvoorstel schaft de mogelijkheid tot het bieden van een korting op
de premie van een basisverzekering aan een collectiviteit af. Reden voor
het afschaffen van de korting is dat uit herhaaldelijk onderzoek is gebleken
dat de doelstelling van de collectiviteitskorting – het mogelijk maken om
gerealiseerde besparingen op de (zorg)kosten vanuit (zorg)inhoudelijke
afspraken terug te geven aan de verzekerden in het collectief – niet bereikt
wordt. In plaats daarvan wordt de collectiviteitskorting gefinancierd door
een opslag op de premie voor alle verzekerden. De collectiviteitskorting is
daarmee een sigaar uit eigen doos, waarbij verzekerden buiten een
collectief meebetalen aan de korting voor verzekerden binnen het
collectief.
Ook voor de gemeentepolis geldt, na herhaaldelijk onderzoek, dat de
doelstelling van de collectiviteitskorting niet behaald wordt en dat de
collectiviteitskorting dus niet gefinancierd wordt door besparingen op de
(zorg)kosten. De premie wordt eerst verhoogd om deze verhoging
vervolgens aan sommigen terug te geven alsof het een korting is. De
korting verschilt sterk tussen verschillende soorten collectiviteiten. Zo laat
het Equalis-onderzoek1 zien dat werkgevers- en studentencollectiviteiten
respectievelijk gemiddeld 4,1 procent en 4,0 procent korting ontvangen,
terwijl de gemiddelde korting voor de gemeentepolis 2,8 procent
bedraagt. Daarbij is bij circa een kwart van de gemeentepolissen de
collectiviteitskorting al 0 procent. Aangezien het voorkomt dat de ene
collectiviteit voor hetzelfde product een hogere korting krijgt dan de
andere collectiviteit, leidt dit ertoe dat sociale minima via de premieopslag
1

Equalis. Monitor polisaanbod 2020. Bijlage bij Kamerstukken II, 2019/2020, 29 689, nr. 1069.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

2

meebetalen aan de hoge collectiviteitskortingen voor studenten en
werknemers. Deze aantasting van de risicosolidariteit via de collectiviteitskorting was zeker niet de bedoeling. Na de afschaffing van de collectiviteitskorting zullen sociale minima niet meer geconfronteerd worden met
de premieopslag om de collectiviteitskorting voor (henzelf en) anderen te
financieren.2
Afschaffing van de collectiviteitskorting hoeft zeker niet te betekenen dat
de gemeentepolis verdwijnt. Het blijft voor gemeenten en zorgverzekeraars mogelijk om een gemeentepolis overeen te komen, waarbij de
gemeente een premiebijdrage kan verstrekken en de zorgverzekeraar een
premiekorting op de aanvullende verzekering. Verder is de gemeentepolis
één van de instrumenten die gemeenten kunnen inzetten om bijvoorbeeld
afspraken te maken over armoede, schulden en het tegengaan van
ongewenste zorgmijding. De gemeentepolis is doorgaans vrij uitgebreid
en dus ook relatief duur. Voor mensen die weinig zorgkosten verwachten
te maken is dit dus niet per definitie de best passende oplossing. Recent
onderzoek3 laat zien dat gemeenten vinden dat met de gemeentepolis
minder ruimte is voor maatwerk. Gemeenten gebruiken bijvoorbeeld
individuele financiële tegemoetkomingen of de bijzondere bijstand om tot
maatwerk te komen. Verder kunnen gemeenten kiezen voor de inzet van
de VoorzieningenWijzer of Poliswijzer, waarbij verzekerden geholpen
worden bij het kiezen van de best passende zorgverzekering. Daarbij helpt
de VoorzieningenWijzer mensen bij het benutten van andere voorzieningen, zoals de zorgtoeslag en de bijzondere bijstand.
Genoemde leden lezen in het rapport van Equalis dat het totaal aantal
verzekerden dat collectief verzekerd is, is afgenomen van 67% naar 63%.
Hoeveel procent is in 2021 collectief verzekerd?
In 2021 was 61,6 procent van de verzekerden lid van een collectiviteit.4
De leden van de CDA-fractie begrijpen het wetsvoorstel zo dat er met dit
wetsvoorstel wordt geregeld dat collectiviteiten nog steeds tot de
mogelijkheden behoren, alleen niet meer via een korting op de premie
van de verzekerden. Begrijpen deze leden dit goed?
Dit klopt. Collectiviteiten blijven mogelijk, alleen de mogelijkheid om een
collectiviteitskorting op de zorgverzekering aan te bieden wordt met dit
wetsvoorstel afgeschaft.
Kan de regering beter onderbouwen waarom er «alleen» gekozen is de
optie korting op de premie te verbieden? Kan de regering enkele
voorbeelden geven van welke collectiviteiten vervolgens onder de Zvw
nog wel tot de wettelijke mogelijkheden behoren? Welk soort kortingen
kunnen dan nog wel gegeven worden?
Gebleken is dat de doelstelling van de collectiviteitskorting niet wordt
gerealiseerd. De doelstelling is het teruggeven van besparingen op de
(zorg)kosten verkregen door het maken van (zorg)inhoudelijke afspraken
ten behoeve van een collectiviteit van verzekerden, bijvoorbeeld op het
gebied van een doelmatige zorginkoop, leefstijl, preventie of beheerslasten. Het blijkt dat bij verreweg de meeste collectiviteiten de korting niet
gelegitimeerd kan worden door (zorg)inhoudelijke afspraken. In plaats
2

BS&F (de partij die gemeenten adviseert over de gemeentepolis) heeft eerder aangegeven dat
afschaffing van de collectiviteitskorting goed nieuws is voor de sociale minima met een relatief
lage collectiviteitskorting. Zie Korting basisverzekering verdwijnt (bsenf.nl).
3
Kamerstukken II 2020/21, 29 689, nr. 1109.
4
Vektis 2021. Verzekerden in beeld 2021. Inzicht in het overstapseizoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

3

daarvan wordt de korting bekostigd door een opslag op de premie en
vindt er kruissubsidiëring tussen verzekerden binnen en buiten het
collectief plaats. Dit verstoort de solidariteit tussen verzekerden en vormt
een aantasting van het sociale karakter van de zorgverzekering. Daarom
wordt de collectiviteitskorting op de zorgverzekering afschaft.
Er is niet voor gekozen om collectiviteiten zelf te verbieden. (Zorg)inhoudelijke afspraken tussen zorgverzekeraars en collectiviteiten kunnen
namelijk voordelen voor verzekerden hebben. Zorgverzekeraars en andere
partijen kunnen bijvoorbeeld inhoudelijke afspraken maken gericht op de
deelnemers van het collectief. Het is daarom wenselijk dat die
mogelijkheid blijft bestaan.
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting kan een zorgverzekeraar
nog steeds met een collectiviteit overeenkomen dat hij een geldelijk
voordeel verstrekt aan de collectiviteit indien deelnemers aan de
collectiviteit een specifieke zorgverzekering afsluiten. Afspraken tussen
zorgverzekeraars en collectiviteiten zullen echter voor een verzekerde niet
meer mogen leiden tot een premiekorting van de zorgverzekeraar.
Evenmin is toegestaan dat de zorgverzekeraar bij de collectiviteit bedingt
of de collectiviteit er anderszins toe aanzet om het geldelijk voordeel
geheel of gedeeltelijk door te geven aan de verzekeringnemer voor het
betalen van de premie voor de zorgverzekering, omdat op die manier de
zorgverzekeraar indirect toch een korting geeft. Het is voor een collectiviteit (zoals een werkgever of een gemeente) wel nog steeds mogelijk om
een bijdrage te verstrekken aan de premie voor de zorgverzekering. Ook
mogen zorgverzekeraars nog een collectiviteitskorting op de aanvullende
verzekering verstrekken.
Kan de regering onderbouwen in hoeverre de mogelijke collectiviteiten na
inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel wel aan de
doelstelling voldoen?
Denkt de regering dat het voor zorgverzekeraars en werkgevers nog
«aantrekkelijk» is een collectiviteit aan te gaan? Waarom denkt de regering
van wel of waarom denkt de regering van niet?
Collectiviteiten blijven bestaan. Het blijft voor zorgverzekeraars en
werkgevers mogelijk om inhoudelijke afspraken te maken over bijvoorbeeld vitaliteit en duurzame inzetbaarheid. Dergelijke afspraken blijven
aantrekkelijk voor beide partijen. Wel zullen zij naar andere manieren dan
een collectiviteitskorting, waarbij verzekerden buiten het collectief
meebetalen aan de korting voor verzekerden binnen het collectief, moeten
zoeken om de collectiviteit aantrekkelijk te houden voor verzekerden. Zij
hebben hiervoor verschillende opties. Zo blijft het voor werkgevers
mogelijk om een premiebijdrage te verstrekken. Ook mogen zorgverzekeraars een collectiviteitskorting verstrekken op de aanvullende verzekering.
Zij kunnen er verder bijvoorbeeld voor kiezen een gratis aanvullende
verzekering te verstrekken en de aanvullende verzekering toe te spitsen op
de zorgbehoefte en voorkeuren van de doelgroep.
Aan wie of aan welke partij mag nog wel geldelijk voordeel gegeven
worden? Vreest de regering niet dat het schimmiger wordt waar het
financiële voordeel dan terecht zal komen of aan wie dit ten goede zal
komen en dus ook in hoeverre collectiviteiten aansluiten bij de oorspronkelijke doelstelling? In hoeverre doorkruisen de collectiviteiten die
behouden blijven de solidariteit van het systeem? Voorziet de regering
geen scheefgroei op de lange termijn, bijvoorbeeld door zieken en
gezonde mensen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

4

Doordat er niet langer sprake is van kruissubsidiëring wordt voorkomen
dat de gewenste solidariteit wordt aangetast. In de huidige situatie
betalen verzekerden buiten het collectief of met een lage collectiviteitskorting, bijvoorbeeld chronisch zieken of sociale minima, mee aan de
(hoge) collectiviteitskorting van bijvoorbeeld werknemers of studenten.
Door de afschaffing van de korting wordt juist scheefgroei voorkomen.
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting kan een zorgverzekeraar
nog steeds met een collectiviteit overeenkomen dat hij een geldelijk
voordeel verstrekt aan de collectiviteit indien deelnemers aan de
collectiviteit een specifieke zorgverzekering afsluiten. Afspraken tussen
zorgverzekeraars en collectiviteiten zullen echter voor een verzekerde niet
meer mogen leiden tot een premiekorting van de zorgverzekeraar.
Evenmin is toegestaan dat de zorgverzekeraar bij de collectiviteit bedingt
of de collectiviteit er anderszins toe aanzet om het geldelijk voordeel
geheel of gedeeltelijk door te geven aan de verzekeringnemer voor het
betalen van de premie voor de zorgverzekering, omdat op die manier de
zorgverzekeraar indirect toch een korting geeft. De NZa ziet hier op toe.5
Het is voor een collectiviteit (zoals een werkgever of een gemeente) wel
nog steeds mogelijk om een bijdrage te verstrekken aan de premie voor
de zorgverzekering. Ook mogen zorgverzekeraars nog een collectiviteitskorting op de aanvullende verzekering verstrekken.
Dan stelt de regering in de memorie van toelichting dat het grote aantal
collectiviteiten niet bijdraagt aan een overzichtelijk polisaanbod voor
verzekerden. Die gedachtegang kunnen de leden van de CDA-fractie goed
volgen. Het polisaanbod is een woud waar verzekerden nauwelijks nog
doorheen komen. Maar kan de regering uitgebreid onderbouwen waarom
zij van mening is dat dit wetsvoorstel bijdraagt aan een meer overzichtelijk polisaanbod? Genoemde leden vragen de regering of de polismarkt
zich op deze manier zal gaan ontwikkelen.
Het is de verwachting dat het aantal collectiviteiten na de afschaffing van
de collectiviteitskorting afneemt. Een zorgverzekering die aan deelnemers
van een collectiviteit wordt aangeboden, is voor dezelfde premie immers
ook beschikbaar voor anderen. In ieder geval de collectiviteiten zonder
aanvullende afspraken – in 2020 11 procent van het totale aantal collectiviteiten – zullen minder aantrekkelijk zijn voor verzekerden. Hiermee wordt
het totaal aantal polissen kleiner.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de inleiding dat de
afschaffing van de collectiviteitskorting per 1 januari 2023 kan ingaan.
Genoemde leden vragen de regering waarom er niet is gekozen voor
1 januari 2022.
Invoering van het wetsvoorstel per 1 januari 2022 is niet haalbaar. Los van
de vraag of dit wetvoorstel voor deze datum door uw Kamer en de Eerste
Kamer zal zijn aangenomen, is het belangrijk dat zorgverzekeraars en
collectiviteiten voldoende tijd hebben om hun overeenkomsten met
betrekking tot de collectiviteitskorting aan te passen, ook in het geval van
meerjarige afspraken. In het wetsvoorstel is daarom opgenomen dat het
afschaffen van de collectiviteitkorting in werking treedt op een bij
koninklijk besluit te bepalen datum. Naar verwachting zal dit 1 januari
2023 kunnen zijn.

5

De NZa heeft in haar uitvoeringstoets hier over opgemerkt dat zij alleen kan optreden indien de
zorgverzekeraar het doel heeft een geldelijk voordeel aan verzekerden te verstrekken en dit ook
kan worden aangetoond door bijvoorbeeld een schriftelijke afspraak of een expliciete melding
die kan worden geverifieerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

5

De leden van de JA21-fractie constateren dat het afschaffen van de
collectiviteitskorting breed wordt onderbouwd. Bij het invoeren van deze
korting bestonden er echter ook onderbouwde verwachtingen. Op
voorhand kan niet worden aangegeven wat de invloed van het alsnog
afschaffen van deze korting in de praktijk zal betekenen voor (deelnemers
van) verschillende collectiviteiten. De leden van de JA21-fractie vragen of
het mogelijk is om de gevolgen van afschaffing van de collectiviteitskorting voor verschillende groepen te evalueren en indien daarop het
antwoord bevestigend luidt, of de regering bereid is deze monitoring
daadwerkelijk te verrichten. Aansluitend zijn deze leden benieuwd naar de
ontwikkeling van het aanbod van collectiviteiten, zowel wat betreft het
kwantitatieve aspect als wat aangaat de inhoudelijke waarde.
De verwachting is dat collectiviteiten zonder aanvullende afspraken zullen
verdwijnen. De regering is uiteraard bereid onderzoek te doen naar de
ontwikkeling van collectiviteiten na de afschaffing van de collectiviteitskorting. Dit onderzoek kan onder andere aandacht besteden aan de
ontwikkeling van het aantal collectiviteiten en het aantal (zorg)inhoudelijke afspraken. Bij dit onderzoek zal aandacht zijn voor specifieke groepen
(zoals sociale minima). De verwachting is dat de resultaten van dit
onderzoek eind 2024 gereed kunnen zijn. De resultaten van dit onderzoek
zal ik met uw Kamer delen.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering niet (meer)
gecharmeerd is van de collectiviteitskorting. Zij vragen of de regering nog
wel positief is over zorgcollectiviteiten op zichzelf.
Zorgverzekeraars en collectiviteiten kunnen ook na de afschaffing van de
collectiviteitskorting nog steeds (zorg)inhoudelijk afspraken maken over
bijvoorbeeld verzuimreductie, duurzame inzetbaarheid, armoede en het
tegengaan van ongewenste zorgmijding. Dergelijke afspraken blijven
wenselijk.
2. Doel collectiviteitskorting
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat bij kruissubsidiëring de
premie eerst wordt verhoogd, om deze verhoging vervolgens aan
sommigen verzekerden terug te geven alsof het een korting is. Individueel
verzekerden betalen via deze premieopslag mee aan de collectiviteitskorting van collectief verzekerden. Ook betalen verzekerden met een
relatief lage collectiviteitskorting mee aan hoge collectiviteitskortingen. Dit
verstoort de solidariteit tussen verzekerden en vormt een aantasting van
het sociale karakter van de zorgverzekering. Dit uitgangspunt delen de
leden van de CDA-fractie met de regering. Kan de regering deze leden
eens schetsen om hoeveel financiële middelen het per jaar in zijn totaliteit
gaat? Wat vindt de regering ervan dat zorgverzekeraars hun verzekerden
eigenlijk voor het lapje hielden?
Uit onderzoek van Equalis6 blijkt dat in 2020 63 procent van de verzekerden een collectieve zorgverzekering had. Uitgaande van circa
14 miljoen premieplichtige verzekerden, zijn dit circa 8,8 miljoen verzekerden. Volgens het onderzoek van Equalis bedraagt de gemiddelde
collectiviteitskorting per verzekerde 4,1% en de gemiddelde individuele
jaarpremie was € 1.4097 in 2020. Het vermenigvuldigen van deze

6
7

Equalis. Monitor polisaanbod 2020. Bijlage bij Kamerstukken II, 2019/2020, 29 689, nr. 1069.
Monitor zorgverzekeringen 2020, bijlage bij Kamerstukken 29 689, nr. 1080.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

6

aantallen met elkaar leidt tot een grove schatting waarbij de collectiviteitskorting op macroniveau een omvang van circa € 500 miljoen kent.8
Deze korting wordt op macroniveau gefinancierd door een opslag op de
premie voor alle verzekerden. Daardoor is, op macroniveau, de korting
voor collectief verzekerden groter dan de opslag op de premie. Voor een
deel is de collectiviteitskorting een sigaar uit eigen doos. Voor een deel is
er sprake van kruissubsidiëring van verzekerden zonder of met een lage
collectiviteitskorting naar verzekerden met een hoge collectiviteitskorting.
Het is niet bekend hoe bovengenoemde opslag en korting precies
doorwerkt op de individuele polissen. Daarom kan de omvang van
kruissubsidiëring niet nader gekwantificeerd worden.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om een duiding van het
feit dat de eerder verwachte voordelen van de collectiviteitskorting
blijkbaar niet uit zijn gekomen. Welke aannames over het gedrag van
verzekeraars en verzekerden bleken in de praktijk anders uit te pakken dan
de regering verwacht had? Wat zegt dit over andere uitgangspunten die
ten grondslag liggen aan de zorgverzekeringswet?
Reeds in 2016 is op basis van verrichte onderzoeken geconcludeerd dat
collectiviteiten hun oorspronkelijke verwachting niet waarmaken.9
Zorgverzekeraars en collectiviteiten hebben de afgelopen jaren vervolgens
de kans gekregen om de collectiviteitskorting te legitimeren zoals bedoeld
in de Zvw. Het aangrijpen van deze kansen is als voorwaarde gesteld voor
het laten voortbestaan van de collectiviteitskorting. In 2018 is aangekondigd dat in 2020 de voortgang gemeten zou worden om te bepalen of
er nog verdergaande maatregelen nodig zijn.10
Hoewel er meer werk is gemaakt van collectieve afspraken, heeft dit niet
het gewenste effect gehad. De monitor van Equalis11 uit 2020 laat zien dat
bij 89 procent van de collectiviteiten (zorg)inhoudelijke afspraken zijn
gemaakt. Hoewel dat uiteraard goed nieuws is, blijkt ook dat bij slechts
18 procent van de collectiviteiten van de grote zorgverzekeraars aannemelijk is gemaakt dat deze afspraken resulteren in een besparing. De
hoogte van de besparing is hierbij niet bekend. Verder hebben kleine
zorgverzekeraars bij geen enkele collectiviteit aannemelijk kunnen maken
dat sprake is van een besparing. Dit betekent dat bij een zeer groot deel
van de collectiviteiten de collectiviteitskorting niet gelegitimeerd wordt
door (zorg)inhoudelijke afspraken. In plaats daarvan wordt de korting
bekostigd door een opslag op de premie en vindt er kruissubsidiëring
tussen verzekerden binnen en buiten het collectief plaats. Dit verstoort de
solidariteit tussen verzekerden en vormt een aantasting van het sociale
karakter van de zorgverzekering.
De hierboven aangehaalde onderzoeken en activiteiten richten zich op de
collectiviteitskorting. Op basis van deze bevindingen kunnen geen
uitspraken gedaan worden over de andere uitgangspunten van de Zvw.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er bij collectiviteitskorting
eigenlijk sprake is van kruissubsidiëring. De premie wordt eerst verhoogd
om vervolgens korting te kunnen geven aan bepaalde groepen.
Genoemde leden vragen de regering of dezelfde redenering niet opgaat
8

Deze schatting is verkregen door het vermenigvuldigen van de gemiddelde collectiviteitskorting per verzekerde maal 63 procent van het aantal premieplichtige verzekerden, maal de
gemiddelde individuele premie.
9
Kamerstukken II 2016/17, 29 689, nr. 770.
10
Kamerstukken II 2017/18, 29 689, nr. 917 en Staatsblad 2019, nr. 214.
11
Equalis. Monitor polisaanbod 2020. Bijlage bij Kamerstukken II, 2019/2020, 29 689, nr. 1069.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

7

voor het vrijwillig eigen risico. Het vrijwillig eigen risico kan worden
verhoogd in ruil voor een korting op de premie. Alleen gezonde mensen,
die geen zorgkosten verwachten, zullen het vrijwillig eigen risico
verhogen en korting op de premie ontvangen. Hierdoor dragen zij minder
bij aan premies. Om toch even veel geld aan premies op te halen, moeten
verzekeraars dan de premie iets verhogen. Daarmee wordt, op dezelfde
wijze als bij de collectiviteitskorting, via kruissubsidiëring de solidariteit
van het stelsel ondermijnd. Vandaar dat de leden van de GroenLinksfractie vragen waarom het afschaffen van het eigen risico geen deel is van
dit wetsvoorstel, als vergroten van de solidariteit het doel is.
Dit wetsvoorstel richt zich niet op het vrijwillig eigen risico. Uit onderzoek
blijkt overigens dat het vrijwillig eigen risico leidt tot minder zorggebruik
en minder zorgkosten.12 Tevens staat tegenover de premiekorting bij een
vrijwillig eigen risico ook een hoger bedrag aan uitgaven uit eigen
portemonnee wanneer er van zorg gebruik wordt gemaakt.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering kan
aangeven wat de meerwaarde van collectiviteiten is en hoe deze
meerwaarde vorm kan krijgen na de wetswijziging. Wat is bovendien het
voordeel van de verzekerde bij de overgebleven mogelijkheden van
collectiviteitsafspraken? Welke prikkels hebben verzekerden om zich aan
te sluiten bij een zorgcollectiviteit?
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting kunnen zorgverzekeraars en
collectiviteiten nog steeds (zorg)inhoudelijk afspraken maken over
bijvoorbeeld verzuimreductie, re-integratie en duurzame inzetbaarheid. Dit
kunnen voor verzekerden interessante afspraken zijn. Daarnaast mogen
zorgverzekeraars nog een collectiviteitskorting verstrekken op de
aanvullende verzekering en de aanvullende verzekering toespitsen op de
zorgbehoefte en voorkeuren van de doelgroep van de collectiviteit. Dit
maakt de collectiviteit mogelijk tot een interessante optie voor verzekerden. Daarnaast blijft het voor een collectiviteit mogelijk om een
bijdrage te verstrekken in de premie voor de zorgverzekering.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering naar hun
beoordeling van de collectiviteiten met zorginhoudelijke afspraken. Hoe
beoordeelt de regering de doelmatigheid van het wetsvoorstel in het licht
van de toename van het percentage collectiviteiten met zorginhoudelijke
afspraken?
Hoewel het positief is dat het aantal collectiviteiten met inhoudelijke
afspraken is toegenomen, is het totaalbeeld dat de doelstelling van de
collectiviteitskorting niet wordt gerealiseerd. De afgelopen jaren hebben
zorgverzekeraars en collectiviteiten ruimschoots de kans gekregen om de
collectiviteitskorting te legitimeren zoals bedoeld in de Zvw. Het
aangrijpen van deze kansen is als voorwaarde gesteld voor het laten
voortbestaan van de collectiviteitskorting. In 2018 is reeds aangekondigd
dat in 2020 de voortgang gemeten zou worden om te bepalen of er nog
verdergaande maatregelen nodig zijn.13
De monitor van Equalis14 uit 2020 laat zien dat bij 89 procent van de
collectiviteiten (zorg)inhoudelijke afspraken zijn gemaakt. Hoewel dat
uiteraard goed nieuws is, blijkt ook dat bij slechts 18 procent van de
collectiviteiten van de grote zorgverzekeraars aannemelijk is gemaakt dat
deze afspraken resulteren in een besparing. De hoogte van de besparing
12

Zie bijvoorbeeld CPB. 2020. Zorgkeuzes in Kaart.
Kamerstukken II 2017/18, 29 689, nr. 917 en Staatsblad 2019, nr. 214.
14
Equalis. Monitor polisaanbod 2020. Bijlage bij Kamerstukken II, 2019/2020, 29 689, nr. 1069.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

8

is hierbij niet bekend. Verder hebben kleine zorgverzekeraars bij geen
enkele collectiviteit aannemelijk kunnen maken dat sprake is van een
besparing. Dit betekent dat bij een zeer groot deel van de collectiviteiten
de collectiviteitskorting niet gelegitimeerd wordt door (zorg)inhoudelijke
afspraken. In plaats daarvan wordt de korting bekostigd door een opslag
op de premie en vindt er kruissubsidiëring tussen verzekerden binnen en
buiten het collectief plaats. Dit verstoort de solidariteit tussen verzekerden
en vormt een aantasting van het sociale karakter van de zorgverzekering.
Op basis hiervan wordt het wetsvoorstel doelmatig geacht.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de regering stelt dat er bij een
collectiviteitskorting kruis-subsidiëring tussen verzekerden binnen en
buiten het collectief plaatsvindt. Zij delen de opvatting van de regering dat
kruissubsidiëring onwenselijk is. Uit de jaarlijkse Vektis-rapportage blijkt
echter dat collectief verzekerden sinds 2020 gemiddeld een significant
hogere premie betalen voor de basisverzekering. Hoe verhouden deze
cijfers zich tot de stelling dat er sprake is van kruissubsidie van individueel
verzekerden richting collectief verzekerden? Kan de regering nader
toelichten waaruit blijkt dat de ongewenste kruissubsidie optreedt? Heeft
de regering overwogen om, in plaats van het definitief afschaffen van de
collectiviteitskorting, alleen de praktijk van financiering door premieopslag en kruissubsidiëring te verbieden?
Vektis laat inderdaad zien dat de gemiddeld betaalde premie15 in 2020 en
2021 voor collectief verzekerden hoger was dan voor individueel
verzekerden. Hier zijn verschillende verklaringen voor mogelijk. Zo is per
1 januari 2020 de maximale collectiviteitskorting op de basisverzekering
verlaagd van maximaal 10 procent naar maximaal 5 procent. Daarnaast
blijken collectief verzekerden vaker voor een restitutiepolis te kiezen dan
individueel verzekerden.16 Een restitutiepolis is gemiddeld duurder dan
een naturapolis.
Het verbieden van de praktijk van kruissubsidiëring betekent dat de
collectiviteitskorting gefinancierd moet worden door de besparingen op
de (zorg)kosten die (zorg)inhoudelijke afspraken met zich meebrengen.
Reeds in 2016 is op basis van verrichte onderzoeken geconcludeerd dat
collectiviteiten deze oorspronkelijke verwachting niet waarmaken.17
Zorgverzekeraars en collectiviteiten hebben de afgelopen jaren vervolgens
ruimschoots de kans gekregen om de collectiviteitskorting te legitimeren
zoals bedoeld in de Zvw. Het aangrijpen van deze kansen is als
voorwaarde gesteld voor het laten voortbestaan van de collectiviteitskorting. In 2018 is reeds aangekondigd dat in 2020 de voortgang gemeten
zou worden om te bepalen of er nog verdergaande maatregelen nodig
zijn.18 Omdat de doelstelling van de collectiviteitskorting niet wordt
gerealiseerd, is besloten tot het afschaffen van de collectiviteitskorting.
3. De praktijk en eerdere maatregelen
De leden van de VVD-fractie willen graag een uitgebreidere onderbouwing waarom het werken met open normen in een algemene
maatregel van bestuur niet zou kunnen werken, zoals de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) heeft geoordeeld. Waarom is dit lastig uitvoerbaar en
waarom zorgt het voor rechtsonzekerheid, want er wordt toch veel vaker
gewerkt met open normen?

15

Dit is de premie die verzekerden in werkelijkheid betalen.
Vektis. 2021. Verzekerden in beeld 2021. Inzicht in het overstapseizoen.
17
Kamerstukken II 2016/17, 29 689, nr. 770.
18
Kamerstukken II 2017/18, 29 689, nr. 917 en Staatsblad 2019, nr. 214.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

9

Het is juist dat in wet- en regelgeving open normen voorkomen. Of
hiermee het beoogde resultaat wordt behaald, hangt sterk af van de
context waarin deze open nomen zijn gesteld. Bijvoorbeeld bij
zorgplichten kunnen open normen een goede functie vervullen, en ook
handhaafbaar zijn. Op welk niveau van regelgeving (wet, algemene
maatregel van bestuur of ministeriële regeling) deze normen zijn
opgenomen, zal niet uitmaken voor de handhaafbaarheid. Open normen
zoals zorgplichten zijn wel vaak op wetsniveau geformuleerd omdat het
hier de hoofdpunten van het beleid betreft. De passage in de memorie van
toelichting, waar de leden van de VVD-fractie naar verwijzen, betreft een
korte samenvatting van het advies van de NZa van 29 november 2017.19 In
dit advies gaat de NZa nader in op de door de NZa geformuleerde
randvoorwaarden waar zorginhoudelijke aanvullende afspraken bij
collectieve zorgverzekeringen aan zouden moeten voldoen om de korting
te rechtvaardigen. Vanwege de lastige uitvoerbaarheid en de rechtsonzekerheid heeft de NZa hierbij afgeraden om de criteria wettelijk te
verankeren. Ik zal dat hieronder nader toelichten.
De NZa noemt dat de zorginhoudelijke afspraak moeten leiden tot een
verlichting van de schadelast voor de Zvw, specifiek toegespitst moeten
zijn op de populatie van de collectiviteit en niet in andere wet- en
regelgeving mogen voorkomen. De NZa geeft aan dat deze criteria
moeten voorkomen dat de collectiviteitsovereenkomst in strijd komt met
de risicosolidariteit. De NZa adviseert vervolgens om deze criteria niet om
te zetten in algemeen verbindende voorschriften. De NZa onderbouwt dit
standpunt langs de volgende lijn. De NZa geeft aan dat de criteria
algemeen zijn geformuleerd omdat collectiviteiten kunnen verschillen. De
NZa signaleert vervolgens dat de criteria voor de zorgverzekeraars vooraf
niet altijd voldoende zekerheid bieden of aan deze voorwaarden is
voldaan vanwege de aard van de criteria en het open karakter ervan. De
NZa werkt dit verder uit in genoemd advies en adviseert, indien dat
wenselijk is, deze criteria te hanteren, als niet formeel bindend richtsnoer.
Langs deze weg concludeert de NZa dat de criteria die in het advies
gepresenteerd worden, zich niet lenen voor formalisering door middel van
een AMvB vanwege de open normen die daarin gesteld worden.
Deze leden lezen dat de monitor laat zien dat bij 89% van de collectiviteiten aanvullende afspraken worden gemaakt, zoals gezondheidsprogramma’s, stoppen met roken interventies en leefstijlprogramma’s. Wat
betekent het afschaffen van de collectiviteitskorting voor dit type
afspraken in de praktijk?
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting blijft het voor zorgverzekeraars en collectiviteiten mogelijk om (zorg)inhoudelijk afspraken te maken
over bijvoorbeeld gezondheidsprogramma’s, stoppen met roken
interventies en leefstijlprogramma’s. Ook behouden zorgverzekeraars en
collectiviteiten verschillende opties om de collectiviteit aantrekkelijk te
houden voor verzekerden. Zo kunnen zorgverzekeraars nog een collectiviteitskorting verstrekken op de aanvullende verzekering en kunnen zij de
aanvullende verzekering toespitsen op de zorgbehoefte en voorkeuren
van de doelgroep van de collectiviteit. Daarnaast blijft het voor een
collectiviteit mogelijk om een bijdrage te verstrekken aan de premie voor
de zorgverzekering. Overigens is en blijft het ook mogelijk voor zorgverzekeraars om dit soort programma’s aan te bieden aan verzekerden buiten
een collectief.

19

Zie Kamerstukken II 2016/17, 29 689, nr. 883.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

10

De leden van de D66-fractie vragen de regering of is overwogen om de
collectiviteitskorting te beperken tot werkgevers, dan wel alleen voor
werkgevers boven een aantal medewerkers. Waarom is hier wel, dan wel
niet voor gekozen? Vooral omdat verreweg de meeste collectiviteiten
minder dan 250 verzekerden hebben (91 procent). Een werkgever heeft
namelijk een belangrijke taak op het gebied van preventie, onder andere
omdat werknemers een groot deel van de week zich op werk bevinden.
Werkgevers zijn bij uitstek geschikt om zich in te zetten voor gezonder
eten, meer bewegen en het voorkomen van stress. Zij zijn vaak ook
regionaal vertegenwoordigd, wat kan helpen bij de zorginkoop van
zorgverzekeraars, iets wat tot nu toe ontbreekt bij de collectiviteiten en
vooral kan werken als er veel werknemers in de collectiviteit zitten. Een
korting op de premie van het basispakket kan een stimulans zijn of
gebruikt worden bij prestatieafspraken. Met name als er minimum criteria
gelden.
Ook voor de werkgeverscollectiviteit geldt, na herhaaldelijk onderzoek, dat
de doelstelling van de collectiviteitskorting niet behaald wordt en dat de
collectiviteitskorting dus niet gefinancierd wordt door besparingen op de
(zorg)kosten. De premie wordt eerst verhoogd om deze verhoging
vervolgens aan sommigen terug te geven alsof het een korting is. Het is
daarom niet wenselijk dat andere Zvw-betalers meebetalen aan de korting
voor (bepaalde) werknemers. Ook levert een grens voor het aantal
deelnemers geen garantie dat er sprake is van inhoudelijke meerwaarde.
Werkgevers hebben en houden een belangrijke taak op het gebied van
preventie. Zij houden na de afschaffing van de collectiviteitskorting de
mogelijkheid om (zorg)inhoudelijke afspraken te maken met zorgverzekeraars. Zo blijft het voor werkgevers mogelijk om een premiebijdrage te
verstrekken. Ook mogen zorgverzekeraars een collectiviteitskorting
verstrekken op de aanvullende verzekering. Zij kunnen er verder bijvoorbeeld voor kiezen een gratis aanvullende verzekering te verstrekken en de
aanvullende verzekering toe te spitsen op de zorgbehoefte en voorkeuren
van de (werknemers)doelgroep.
De leden van de D66-fractie vinden dat er nog onvoldoende door de
regering wordt gemotiveerd waarom er niet gewerkt kan worden met
minimum criteria om in aanmerkingen te komen voor de collectiviteitskorting. Zo zijn er bewezen effectieve leefstijlinterventies, zoals gepubliceerd op loketgezondleven.nl, die niet onder de zorgverzekeringswet
vallen maar wel toegespitst zijn op een bepaalde doelgroep en effectief
kunnen zijn op de korte of lange termijn. Deze interventies zouden een
korting rechtvaardigen. Ook als preventieve gezondheidsonderzoeken
bewezen kostenbesparend zijn, zouden die kunnen worden ingezet als
minimum criterium. Beide zijn al concrete voorbeelden die ook kunnen
dienen als minimale eis in bijvoorbeeld een Besluit Zorgverzekering of in
modelovereenkomsten. Dit zijn geen open normen zoals de NZa die
beschreef. Zijn deze opties verkend? Zo ja, waarom is er voor gekozen dit
niet toe doen? Zo nee, waarom niet?
De NZa heeft criteria opgesteld waaraan zorginhoudelijke afspraken
zouden moeten voldoen om de collectiviteitskorting te legitimeren.20
Vanwege de lastige uitvoerbaarheid en de rechtsonzekerheid heeft de NZa
hierbij afgeraden om de criteria wettelijk te verankeren. Daarnaast laat het
onderzoek van Equalis21 zien dat het hebben van zorginhoudelijke
afspraken niet per definitie betekent dat de collectiviteitskorting gelegitimeerd wordt door deze afspraken. Tot slot blijft er sprake van kruissubsi20
21

Kamerstukken II 2017/18, 29 689, nr. 883.
Equalis. Monitor polisaanbod 2020. Bijlage bij Kamerstukken II, 2019/2020, 29 689, nr. 1069.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

11

diëring van de individueel verzekerden of verzekerden met een lage
korting naar collectief verzekerden met een hoge korting als de besparingen door collectiviteiten in een ander domein dan de Zvw terecht
komen. Dat collectiviteiten baten kunnen hebben buiten het domein van
de basisverzekering is zonder twijfel positief. Alleen is een korting
gefinancierd uit een opslag op de premie van de basisverzekering
daarvoor moeilijk te rechtvaardigen.
De leden van de D66-fractie vragen of er is overwogen om de collectiviteitskorting af te schaffen, maar ondertussen wel extra criteria in te stellen
als voorwaarde om collectiviteiten af te spreken met een zorgverzekeraar.
Zo ja, waarom is hier niet voor gekozen? Zo nee, is dit een mogelijkheid
voor de regering?
Zoals in het vorige antwoord is toegelicht heeft de NZa criteria opgesteld
waaraan zorginhoudelijke afspraken zouden moeten voldoen om de
collectiviteitskorting te legitimeren. Vanwege de lastige uitvoerbaarheid
en de rechtsonzekerheid heeft de NZa hierbij afgeraden om de criteria
wettelijk te verankeren. Daarnaast laat het onderzoek van Equalis zien dat
het hebben van zorginhoudelijke afspraken niet per definitie betekent dat
de collectiviteitskorting gelegitimeerd wordt door deze afspraken.
De leden van de D66-fractie vragen de regering waarom het een probleem
is als een succesvolle collectiviteit tot een besparing leidt in een ander
domein. Immers, het is momenteel juist een probleem binnen het
zorgstelsel dat succesvolle interventies hun baten elders zien en dat
daarom er niet in wordt geïnvesteerd door partijen in de zorg. Daarnaast
is de zorg in zijn geheel een overwegend publiek gefinancierd stelsel dus
de baten zijn ook publiek goed. Genoemde leden vinden het argument
van kruissubsidiering hier dan ook minder goed passen. Waarom ziet de
regering dit anders?
Als besparingen door collectiviteiten bij een andere groep terecht komen,
blijft er sprake van kruissubsidiëring van de individueel verzekerden of
verzekerden met een lage korting naar collectief verzekerden met een
hoge korting. Dat collectiviteiten baten kunnen hebben buiten het domein
van de basisverzekering is zonder twijfel positief. Tegelijkertijd is het lastig
te rechtvaardigen dat personen zonder, of met een lage collectiviteitskorting, een hogere premie voor hun zorgverzekering moeten betalen om
de (hoge) collectiviteitskorting voor anderen te financieren.
Om een compleet beeld te krijgen rondom collectiviteiten heeft Equalis
gekeken naar de baten in aanpalende domeinen (zoals verzuimreductie,
duurzame inzetbaarheid en schuldenproblematiek). Dergelijke baten zijn
schaars. Bij slechts 15 procent van de collectiviteiten van de grote
zorgverzekeraars is aannemelijk gemaakt dat er baten zijn in aanpalende
domeinen. Kleine zorgverzekeraars hebben dit bij geen enkele collectiviteit aannemelijk kunnen maken.
De leden van de CDA-fractie constateren dat naast het probleem van de
kruissubsidiering uit onderzoek in 2016 bleek dat er meer dan 60.000
collectiviteiten waren, waarvan het merendeel zeer klein (93% had minder
dan 250 verzekerden). Zorgverzekeraars bleken niet specifiek zorg in te
kopen voor collectiviteiten. Voor een derde van de collectiviteiten werden
wel aanvullende afspraken gemaakt, maar deze richtten zich meestal niet
op de zorgverzekering maar op bijvoorbeeld extra dekkingen vanuit de
aanvullende verzekering. De leden van de CDA-fractie vragen de regering
hoe zij deze laatste zinssnede moeten lezen. Het is immers zo dat een
aanvullende verzekering een verzekering is voor zorg die niet of niet meer
onder de basisverzekering valt, waar «wij» formeel niet over gaan. Als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

12

deze premiekorting middels een collectiviteit wordt aangeboden lijkt dit
toch op een vorm van indirecte risicoselectie. Kan de regering hierop
reflecteren? Hoe kan bij de aanvullende zorgverzekering kruissubsidiering
worden voorkomen?
De zinsnede waar de leden naar verwijzen doelt erop dat aanvullende
afspraken in de aanvullende verzekering geen korting kunnen rechtvaardigheden op de premie van de basisverzekering. Dergelijke afspraken
kunnen wel leiden tot een premiekorting op de aanvullende verzekering.
Deze kortingsmogelijkheid blijft bestaan. De markt voor aanvullende
verzekeringen is inderdaad gebaseerd op een vrije markt. Het staat
zorgverzekeraars hier vrij om premiedifferentiatie (bijvoorbeeld op grond
van de verwachte verschillen in de aanvullend verzekerde schadelast en
bijvoorbeeld via differentiatie in een verstrekte collectiviteitskorting) toe te
passen.
Dan heeft de NZa zorginhoudelijke/ cumulatieve criteria proberen vast te
stellen waaraan afspraken moeten voldoen om een collectiviteitskorting te
legitimeren. Genoemde leden wil graag meer onderbouwing over
waarom de regering regelgeving via een algemene maatregel van bestuur
lastig uitvoerbaar vindt. Waarom is er bijvoorbeeld niet gekozen voor
gesloten normen aansluitend bij de oorspronkelijke doelstelling?
De NZa gaat in haar advies van 29 november 201722 nader in op de
randvoorwaarden waar zorginhoudelijke aanvullende afspraken bij
collectieve zorgverzekeringen aan zouden moeten voldoen om de korting
te rechtvaardigen. De NZa noemt dat de zorginhoudelijke afspraak moeten
leiden tot een verlichting van de schadelast voor de Zvw, specifiek
toegespitst moeten zijn op de populatie van de collectiviteit en niet in
andere wet- en regelgeving mogen voorkomen. De NZa geeft aan dat deze
criteria moeten voorkomen dat de collectiviteitsovereenkomst in strijd
komt met de risicosolidariteit. De NZa adviseert vervolgens om deze
criteria niet om te zetten in algemeen verbindende voorschriften, vanwege
de lastige uitvoerbaarheid en de rechtsonzekerheid. Dit is enerzijds omdat
collectiviteiten kunnen verschillen, en dat daarom het niet wenselijk is
meer specifieke normen vast te stellen. Anderzijds geeft de NZa aan dat
de criteria zoals de NZa deze nu heeft geformuleerd, voor de zorgverzekeraars vooraf niet altijd voldoende zekerheid bieden of aan deze
voorwaarden is voldaan vanwege de aard van de criteria en het open
karakter ervan. Om deze reden adviseert de NZa deze criteria als richtsnoer te hanteren.
Welke taak houdt de NZa bij de collectiviteiten na de inwerkingtreding van
het onderhavige wetsvoorstel? In de memorie van toelichting staat dat
afschaffen collectiviteitskorting een vereenvoudiging mee brengt voor
NZa. Heeft de regering bij de NZa navraag gedaan of zij adequaat in staat
zijn met betrekking tot de overgebleven collectiviteiten hun controlerende
taak uit te voeren? Immers op grond van artikel 16, onderdeel b, van de
wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) is de NZa belast met het
toezicht op de rechtmatige uitvoering door de zorgverzekeraars van de
zorgverzekeringswet.
De NZa heeft in het kader van het wetsvoorstel een toezicht- en handhaafbaarheidstoets uitgebracht. De NZa acht het wetsvoorstel uitvoerbaar. De
Zvw bevat alleen verplichtingen voor zorgverzekeraars en niet voor
collectiviteiten. Collectiviteiten zijn daarom geen toezichtssubject van de
NZa.

22

Zie Kamerstukken II 2016/17, 29 689, nr. 883.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

13

De NZa hoeft niet langer toezicht te houden op de geboden collectiviteitskorting voor de zorgverzekering. Maar omdat het verstrekken van een
geldelijk voordeel aan een collectiviteit mogelijk blijft voor zorgverzekeraars, heeft de NZa in haar uitvoeringstoets aangegeven dat hierdoor de
toezichtstaak feitelijk niet verandert. Zij zal er op blijven toezien dat een
zorgverzekeraar geen geldelijk voordeel aan collectiviteiten doet
toekomen om daarmee de verzekeringnemer een korting op de verschuldigde premie te geven. Onder de huidige Zvw is dat ook al niet mogelijk
boven 5 procent van de premiegrondslag en hier ziet de NZa dus ook
thans al op toe. De NZa heeft in de uitvoeringstoets hier verder over
opgemerkt dat zij alleen kan optreden indien de zorgverzekeraar het doel
heeft een geldelijk voordeel aan verzekerden te verstrekken en dit ook kan
worden aangetoond door bijvoorbeeld een schriftelijke afspraak of een
expliciete melding die kan worden geverifieerd.
Dan wijst verder onderzoek uit dat bij 18% van de collectiviteiten van de
grote zorgverzekeraars aannemelijk is gemaakt dat de afspraken leiden tot
een besparing. De hoogte van de besparing is niet bekend. Waarom niet?
Zorgverzekeraars en collectiviteiten hebben de afgelopen jaren
ruimschoots de kans gekregen om de collectiviteitskorting te legitimeren
zoals bedoeld in de Zvw. Ook bij het meest recente onderzoek (Equalisonderzoek uit 2020) zijn er door zorgverzekeraars en/of collectiviteiten
geen specifieke berekeningen ten aanzien van de omvang van de
(beoogde) besparingen aangeleverd. Daarom is de hoogte van de
besparing niet bekend.
De leden van de SP-fractie lezen dat door het afschaffen van de
collectiviteitskorting ook de collectiviteitskorting van gemiddeld 2,8% voor
gemeentepolissen voor minima vervalt. Zij vragen wat het effect hiervan
is op deze gemeentepolissen. Wat is bijvoorbeeld de verwachte gemiddelde stijging van de prijs van de gemeentepolis als gevolg van dit
wetsvoorstel? Welke maatregelen kunnen worden getroffen om deze
stijging te voorkomen?
Ook voor de gemeentepolis geldt, na herhaaldelijk onderzoek, dat de
doelstelling van de collectiviteitskorting niet behaald wordt en dat de
collectiviteitskorting dus niet gefinancierd wordt door besparingen op de
(zorg)kosten. De premie wordt eerst verhoogd om deze verhoging
vervolgens aan sommigen terug te geven alsof het een korting is. De
korting verschilt sterk tussen verschillende soorten collectiviteiten. Zo
ontvangen werkgevers- en studentencollectiviteiten respectievelijk
gemiddeld 4,1 procent en 4,0 procent korting, terwijl de gemiddelde
korting voor de gemeentepolis 2,8 procent bedraagt. Daarbij is bij circa
een kwart van de gemeentepolissen de collectiviteitskorting al 0 procent.
Aangezien het voorkomt dat de ene collectiviteit voor hetzelfde product
een hogere korting krijgt dan de andere collectiviteit, leidt dit ertoe dat
sociale minima via de premieopslag meebetalen aan de hoge collectiviteitskortingen voor studenten en werknemers. Deze aantasting van de
risicosolidariteit via de collectiviteitskorting was zeker niet de bedoeling.
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting zullen sociale minima niet
meer geconfronteerd worden met de premieopslag om de collectiviteitskorting voor (henzelf en) anderen te financieren.23

23

BS&F (de partij die gemeenten adviseert over de gemeentepolis) heeft eerder aangegeven dat
afschaffing van de collectiviteitskorting goed nieuws is voor de sociale minima met een
relatief lage collectiviteitskorting. Zie Korting basisverzekering verdwijnt (bsenf.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

14

De leden van de SGP-fractie delen de analyse van de regering dat het
bestaan van tienduizenden zorgcollectiviteiten niet bijdraagt aan een
overzichtelijk polisaanbod voor verzekerden. Het hoge aantal is op zichzelf
geen argument om zorgcollectiviteiten dan maar helemaal af te schaffen.
Heeft de regering andere (juridische) maatregelen overwogen om dit
aantal (fors) terug te dringen, door bijvoorbeeld een minimumaantal
deelnemers vast te stellen of collectiviteiten alleen nog maar mogelijk te
maken in een werkgever-werknemerrelatie?
Collectiviteiten worden met dit wetsvoorstel niet afgeschaft en het blijft
voor zorgverzekeraars en collectiviteiten mogelijk om (zorg)inhoudelijke
afspraken te maken. Het gaat hier om de afschaffing van de collectiviteitskorting op de zorgverzekering. Deze korting wordt afgeschaft, omdat
gebleken is dat de doelstelling van de collectiviteitskorting niet wordt
gerealiseerd. De doelstelling is het teruggeven van besparingen op de
(zorg)kosten verkregen door het maken van (zorg)inhoudelijke afspraken
ten behoeve van een collectiviteit van verzekerden, bijvoorbeeld op het
gebied van een doelmatige zorginkoop, leefstijl, preventie of beheerslasten. Het blijkt dat bij verreweg de meeste collectiviteiten de korting niet
gelegitimeerd kan worden door (zorg)inhoudelijke afspraken. In plaats
daarvan wordt de korting bekostigd door een opslag op de premie en
vindt er kruissubsidiëring tussen verzekerden binnen en buiten het
collectief plaats. Dit geldt voor alle type collectiviteiten, dus bijvoorbeeld
ook voor de werkgeverscollectiviteiten.
Voordat besloten is om de collectiviteitskorting af te schaffen zijn
alternatieven verkend. De NZa heeft criteria opgesteld waaraan zorginhoudelijke afspraken zouden moeten voldoen om de collectiviteitskorting te
legitimeren.24 Vanwege de lastige uitvoerbaarheid en de rechtsonzekerheid heeft de NZa hierbij afgeraden om de criteria wettelijk te
verankeren. Daarnaast laat het onderzoek van Equalis25 zien dat het
hebben van zorginhoudelijke afspraken niet per definitie betekent dat de
collectiviteitskorting gelegitimeerd wordt door deze afspraken. Verder
levert een kwantitatieve maatstaf ten aanzien van het minimumaantal
deelnemers niet het gewenste resultaat dat de collectiviteiten inhoudelijke
meerwaarde bieden die de korting rechtvaardigt. Door het samenvoegen
van kleine collectiviteiten is eenvoudig aan een kwantitatieve maatstaf te
voldoen, zonder dat er daadwerkelijk inhoudelijke meerwaarde hoeft te
ontstaan.
Hoe beziet de regering de daling van het aantal collectiviteiten van 60.000
in 2016 naar ongeveer 47.000 in 2020?
Het is positief dat het aantal collectiviteiten in de periode 2016–2020 is
afgenomen. Desalniettemin blijft het aanbod met 47.000 collectiviteiten
(zeer) groot en de gemiddelde omvang van 232 deelnemers per collectiviteit (zeer) klein.
In aanvulling hierop wijzen de leden van de SGP-fractie erop dat de
oproep van de regering om meer werk te maken van specifieke, zorginhoudelijke afspraken effect heeft gesorteerd. Sinds 2016 is het aantal
collectiviteiten waarbij zorginhoudellijke afspraken worden gemaakt
gestegen tot 89% in 2020, zo blijkt uit het onderzoek van Equalis26. De
leden van de SGP-fractie vragen de regering hoe zij deze stijging
beoordeelt. Is de regering van mening dat zij voldoende zicht heeft op de
besparingen en opbrengsten van collectiviteiten met zorginhoudelijke
24

Kamerstukken II 2017/18, 29 689, nr. 883.
Kamerstukken II, 2019/2020, 29 589, nr. 1069.
26
Kamerstukken II, 2019/2020, 29 589, nr. 1069.
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

15

afspraken? Heeft de regering meegewogen dat de besparingen en
opbrengsten van dergelijke afspraken niet altijd op de korte termijn
gerealiseerd kunnen worden? Is de regering bereid onderzoek te laten
doen naar de lange termijnbesparingen en -baten van zorginhoudelijke
afspraken?
Hoewel er meer werk is gemaakt van collectieve afspraken, heeft dit niet
het gewenste effect gehad. De monitor van Equalis uit 2020 laat inderdaad
zien dat bij 89 procent van de collectiviteiten (zorg)inhoudelijke afspraken
zijn gemaakt. Hoewel dat uiteraard goed nieuws is, blijkt ook dat bij
slechts 18 procent van de collectiviteiten van de grote zorgverzekeraars
aannemelijk is gemaakt dat deze afspraken resulteren in een besparing.
De hoogte van de besparing is hierbij niet bekend. Verder hebben kleine
zorgverzekeraars bij geen enkele collectiviteit aannemelijk kunnen maken
dat sprake is van een besparing. Dit betekent dat bij een zeer groot deel
van de collectiviteiten de collectiviteitskorting niet gelegitimeerd wordt
door (zorg)inhoudelijke afspraken. In plaats daarvan wordt de korting
bekostigd door een opslag op de premie en vindt er kruissubsidiëring
tussen verzekerden binnen en buiten het collectief plaats. Dit verstoort de
solidariteit tussen verzekerden en vormt een aantasting van het sociale
karakter van de zorgverzekering.
Zorgverzekeraars hebben de kans gehad de collectiviteitskorting te
legitimeren zoals bedoeld in de Zvw. De (potentiële) besparingen van
collectiviteiten zijn ook in het hierboven genoemde onderzoek zeer
zorgvuldig onderzocht. Er is namelijk niet alleen gekeken naar
aantoonbare besparingen, maar ook of aannemelijk gemaakt kan worden
dat er op korte of lange termijn besparingen zijn. Geen van de collectiviteiten heeft aan kunnen tonen dat de collectiviteitskorting terugverdiend
kan worden via een besparing van de Zvw-kosten. Een nieuw onderzoek
naar de lange termijnbesparingen en -baten van zorginhoudelijke
afspraken heeft daarom geen meerwaarde.
4. Afschaffing van de collectiviteitskorting
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat het straks niet meer mogelijk
is om een korting op de zorgpremie te geven. Deze leden vinden het
belangrijk dat er nog wel extra’s afgesproken kunnen worden op het
gebied van bijvoorbeeld (verzuim-)preventie, duurzame inzetbaarheid,
re-integratie. Dat is onder meer voor werkgevers van belang. Kan
aangegeven worden wat er nog wel mogelijk is om af te spreken in het
kader van de collectiviteit en waarom dat nog steeds aantrekkelijk is of
kan zijn zonder collectiviteitskorting?
Voor werkgevers blijven er, zowel binnen als buiten de collectiviteiten,
mogelijkheden om extra’s af te spreken. Allereerst blijft de mogelijkheid
voor werkgevers en zorgverzekeraars gewoon bestaan om na afschaffing
van de collectiviteitskorting inhoudelijke afspraken maken. Er zijn
verschillende instrumenten om de collectiviteit aantrekkelijk te houden
voor werknemers. De korting op de aanvullende verzekering blijft bestaan
en daarnaast bevat de aanvullende verzekering ruimte om maatwerk te
creëren voor de specifieke werknemersdoelgroep. Werkgevers mogen
verder een premiebijdrage verstrekken om werknemers zo te stimuleren
zich aan te sluiten bij het collectief. Daarnaast blijven er ook buiten de
collectiviteiten mogelijkheden voor werkgevers om in samenwerking met
zorgverzekeraars duurzame inzetbaarheid te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

16

De leden van de VVD-fractie willen graag weten wat mensen met een
minimapolis, die veel gemeenten voor mensen in de bijstand aanbieden,
specifiek zullen merken van het afschaffen van de collectiviteitskorting?
Wat zijn de gevolgen? En wat is er straks nog wel mogelijk en wat niet?
Het blijft voor gemeenten en zorgverzekeraars mogelijk om een gemeentepolis overeen te komen, waarbij de gemeente een premiebijdrage kan
verstrekken en de zorgverzekeraar een premiekorting op de aanvullende
verzekering.
Ook voor de gemeentepolis geldt dat dat de doelstelling van de collectiviteitskorting niet behaald wordt en dat de collectiviteitskorting dus niet
gefinancierd wordt door besparingen op de (zorg)kosten. De premie wordt
eerst verhoogd om deze verhoging vervolgens aan sommigen terug te
geven alsof het een korting is. De korting verschilt sterk tussen verschillende soorten collectiviteiten. Zo laat het Equalis-onderzoek27 zien dat
werkgevers- en studentencollectiviteiten respectievelijk gemiddeld
4,1 procent en 4,0 procent korting ontvangen, terwijl de gemiddelde
korting voor de gemeentepolis 2,8 procent bedraagt. Daarbij is bij circa
een kwart van de gemeentepolissen de collectiviteitskorting al 0 procent.
Aangezien het voorkomt dat de ene collectiviteit voor hetzelfde product
een hogere korting krijgt dan de andere collectiviteit, leidt dit ertoe dat
sociale minima via de premieopslag meebetalen aan de hoge collectiviteitskortingen voor studenten en werknemers. Deze aantasting van de
risicosolidariteit via de collectiviteitskorting was zeker niet de bedoeling.
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting zullen sociale minima niet
meer geconfronteerd worden met de premieopslag om de collectiviteitskorting (voor henzelf en) anderen te financieren.28
Verder is de gemeentepolis één van de instrumenten die gemeenten
kunnen inzetten om bijvoorbeeld afspraken te maken over armoede,
schulden en het tegengaan van ongewenste zorgmijding. De gemeentepolis is doorgaans vrij uitgebreid en dus ook relatief duur. Voor mensen
die weinig zorgkosten verwachten te maken is dit dus niet per definitie de
best passende oplossing. Recent onderzoek29 laat zien dat gemeenten
vinden dat met de gemeentepolis minder ruimte is voor maatwerk.
Gemeenten gebruiken bijvoorbeeld individuele financiële tegemoetkomingen of de bijzondere bijstand om tot maatwerk te komen. Verder
kunnen gemeenten kiezen voor de inzet van de VoorzieningenWijzer of
Poliswijzer, waarbij verzekerden geholpen worden bij het kiezen van de
best passende zorgverzekering. Daarbij helpt de VoorzieningenWijzer
mensen bij het benutten van andere voorzieningen, zoals de zorgtoeslag
en de bijzondere bijstand.
Genoemde leden lezen dat na de afschaffing van de collectiviteitskorting
de opslag verdwijnt waarmee zorgverzekeraars de premie verhogen om
de collectiviteitskorting te verstrekken. Zij zien het risico dat de collectiviteitskorting straks wordt geschrapt, maar de zorgpremie voor de overige
zorgpolissen niet naar beneden gaan. Welke garanties zijn daarvoor? Hoe
wordt daarvoor de vinger aan de pols gehouden? Hoe wordt dit
gemonitord? Hoe wordt hier toezicht op gehouden? Hoeveel mensen met
een zorgverzekering hebben op dit moment een collectiviteitskorting en
hoeveel mensen niet? Kan een overzicht worden gegeven van hoeveel

27

Equalis. Monitor polisaanbod 2020. Bijlage bij Kamerstukken II, 2019/2020, 29 689, nr. 1069.
BS&F (de partij die gemeenten adviseert over de gemeentepolis) heeft eerder aangegeven dat
afschaffing van de collectiviteitskorting goed nieuws is voor de sociale minima met een
relatief lage collectiviteitskorting. Zie Korting basisverzekering verdwijnt (bsenf.nl).
29
Kamerstukken II 2020/21, 29 689, nr. 1109.
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

17

mensen welke korting krijgen (dus per hoogte van de korting de aantallen
personen)?
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting verdwijnt de opslag
waarmee zorgverzekeraars de premie verhogen om de collectiviteitskorting te verstrekken. Dit betekent dat verzekerden zonder collectiviteit of
degenen met een relatief lage collectiviteitskorting niet langer meebetalen
aan (hogere) collectiviteitskortingen van andere verzekerden. Het kan wel
zo zijn dat de premie stijgt, vanwege bijvoorbeeld een toename van de
zorgkosten. Er kan dus niet worden gesteld dat mensen met een individuele polis of een lage collectiviteitskorting minder gaan betalen dan zij
op dit moment doen. Wel kan worden gesteld dat zij niet langer worden
geconfronteerd met een premieopslag om de collectiviteitskorting (voor
henzelf en) anderen te financieren.
Hoeveel mensen met een zorgverzekering hebben op dit moment een
collectiviteitskorting en hoeveel mensen niet? Kan een overzicht worden
gegeven van hoeveel mensen welke korting krijgen (dus per hoogte van
de korting de aantallen personen)?
Een monitor van het polisaanbod30 laat zien dat in 2020 63 procent lid was
van een collectiviteit. Van hen ontving 92 procent een collectiviteitskorting. De verdeling per kortingscategorie op de basisverzekering is als
volgt:
• Collectiviteitskorting van 0 procent: 8 procent van de verzekerden met
een collectiviteit
• Collectiviteitskorting van 2 tot 3 procent: 8 procent van de verzekerden
met een collectiviteit
• Collectiviteitskorting van 3 tot 4 procent: 9 procent van de verzekerden
met een collectiviteit
• Collectiviteitskorting van 4 tot 5 procent: 21 procent van de verzekerden met een collectiviteit
• Collectiviteitskorting van 5 procent: 53 procent van de verzekerden met
een collectiviteit
De hoogte van de korting verschilt sterk per type collectiviteit. Zo ontvangt
22 procent van alle mensen met een gemeentepolis geen korting, terwijl
het bij werkgeverscollectiviteiten gaat om 2 procent.
De leden van de VVD-fractie willen weten waarom ervoor gekozen wordt
om de collectiviteitskorting op de basisverzekering af te schaffen, maar
die op de aanvullende verzekering niet. Wat is daarvan de reden en wat
zijn daarvan de gevolgen in brede zin, bijvoorbeeld ook voor de
hoeveelheid collectiviteiten?
Ook bij de aanvullende verzekering zou sprake kunnen zijn van kruissubsidiëring, maar de markt voor aanvullende verzekeringen is gebaseerd op
een vrije markt. Het staat zorgverzekeraars vrij om premiedifferentiatie
(bijvoorbeeld via differentiatie in een verstrekte collectiviteitskorting) toe
te passen voor de aanvullende verzekering.
Het voortbestaan voor de collectiviteitskorting op de aanvullende
verzekering hoeft geen gevolgen te hebben voor de verwachte afname in
het aantal collectiviteiten. De collectiviteiten zonder aanvullende afspraken
– in 2020 11 procent van het totale aantal collectiviteiten – zullen minder
aantrekkelijk zijn voor verzekerden.

30

Kamerstukken II 2019/20, 29 689, nr. 1069.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

18

Deze leden lezen dat het voor een collectiviteit nog wel steeds mogelijk is
om een bijdrage te verstrekken aan de premie voor de zorgverzekering.
Wat is dat anders dan een collectiviteitskorting? Waarom wordt ervoor
gekozen dit in stand te houden? Wat zijn de gevolgen van het wel in stand
houden, en wat als die mogelijkheid niet in stand wordt gehouden?
De mogelijkheid om een premiebijdrage te verstrekken blijft voor
collectiviteiten behouden, zodat collectiviteiten een middel behouden om
de collectiviteit aantrekkelijk te houden voor verzekerden. Het is hierbij
niet toegestaan dat de zorgverzekeraar bij de collectiviteit bedingt of de
collectiviteit er anderszins toe aanzet om het geldelijk voordeel geheel of
gedeeltelijk door te geven aan de verzekerde voor het betalen van de
premie voor de zorgverzekering, omdat op die manier de zorgverzekeraar
indirect toch een korting geeft. Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat
de Zvw alleen verplichtingen voor zorgverzekeraars bevat en niet voor
collectiviteiten.
Genoemde leden lezen dat het de verwachting is dat het aantal collectiviteiten zal afnemen. Kan de regering aangeven welke afspraken over
preventie er gemaakt kunnen worden, ook buiten een collectiviteit?
Het blijft voor zorgverzekeraars en collectiviteiten mogelijk om inhoudelijke afspraken te maken over bijvoorbeeld preventie. Daarnaast zijn er ook
buiten de collectiviteiten mogelijkheden voor werkgevers om in samenwerking met zorgverzekeraars preventie en duurzame inzetbaarheid te
bevorderen. Een aantal (grote) zorgverzekeraars biedt dergelijke
producten al aan. Te denken valt aan: SamenGezond van Menzis, Present!
van Zilveren Kruis of Vitalty van ASR voor werkgevers. Tot slot is het goed
te melden dat werkgevers ook op andere plekken ondersteund worden in
hun preventiebeleid, bijvoorbeeld via fiscale stimulansen of het
programma Vitaal Bedrijf.
Worden de effecten van het afschaffen van de collectiviteitskorting
gemonitord en wanneer wordt de afschaffing als succesvol beschouwd?
Hoe worden de effecten van het afschaffen van de collectiviteitkorting in
brede zin gemonitord en geëvalueerd? Met name ook op het punt van het
aantal collectiviteiten, het daadwerkelijk verlagen van de zorgpremie
zonder collectiviteit, de gevolgen voor de deelnemers (meer specifiek de
minima), de inhoud van de collectiviteiten, en de gevolgen voor
(verzuim-)preventie, duurzame inzetbaarheid, re-integratie, etc.
De regering is uiteraard bereid onderzoek te doen naar de ontwikkeling
van collectiviteiten na de afschaffing van de collectiviteitskorting. Dit
onderzoek kan onder andere aandacht besteden aan de ontwikkeling van
het aantal collectiviteiten en het aantal (zorg)inhoudelijke afspraken. Bij dit
onderzoek zal aandacht zijn voor specifieke groepen (zoals sociale
minima). De verwachting is dat de resultaten van dit onderzoek eind 2024
gereed kunnen zijn. De resultaten van dit onderzoek zal ik met uw Kamer
delen.
De leden van de VVD-fractie willen weten hoe de collectief verzekerden
worden geïnformeerd over de aanpassingen en wanneer dit gaat
gebeuren. Hoe worden ook werkgevers geïnformeerd over de mogelijkheden voor collectiviteiten?
Het is het voornemen de collectiviteitskorting met ingang van 1 januari
2023 af te schaffen. Het streven hierbij is dat dit wetsvoorstel halverwege
2022 is aangenomen door beide kamers der Staten-Generaal en is
gepubliceerd. Zorgverzekeraars en collectiviteiten (waaronder
werkgevers) hebben dan voldoende tijd om hun overeenkomsten met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

19

betrekking tot de collectiviteitskorting aan te passen en verzekerden te
informeren. VNO-NCW en MKB-Nederland zijn reeds uitgebreid geïnformeerd over de voorgenomen afschaffing van de collectiviteitskorting en
het behoud van de mogelijkheid tot het maken van collectieve afspraken
met zorgverzekeraars.
De leden van de D66-fractie vragen welke prikkels werkgevers,
gemeenten of rechtspersonen hebben om na afschaffing van de korting
nog inhoudelijke zorgafspraken te maken. Zij vragen de regering de lijst
met prikkels zo uitputtend als mogelijk te maken.
Voor werkgevers blijven er, zowel binnen als buiten de collectiviteiten,
mogelijkheden om inhoudelijke afspraken te maken. Allereerst kunnen
werkgevers en zorgverzekeraars ook na afschaffing van de collectiviteitskorting inhoudelijke afspraken maken. Dit blijft voor werkgevers een
interessant om zo hun werknemers gezond te houden. Er zijn bovendien
verschillende instrumenten om de collectiviteit aantrekkelijk te houden
voor werknemers. De korting op de aanvullende verzekering blijft bestaan
en daarnaast bevat de aanvullende verzekering ruimte om maatwerk te
creëren voor de specifieke werknemersdoelgroep. Werkgevers mogen
verder een premiebijdrage verstrekken om werknemers zo te stimuleren
zich aan te sluiten bij het collectief. Daarnaast zijn er ook buiten de
collectiviteiten mogelijkheden voor werkgevers om in samenwerking met
zorgverzekeraars inhoudelijke afspraken te maken om bijvoorbeeld
vitaliteit en duurzame inzetbaarheid te bevorderen. Een aantal (grote)
zorgverzekeraars biedt dergelijke producten al aan. Te denken valt aan:
SamenGezond van Menzis, Present! van Zilveren Kruis of Vitalty van ASR
voor werkgevers. Tot slot is het goed te melden dat werkgevers ook op
andere plekken ondersteund worden in hun preventie- of vitaliteitsbeleid,
bijvoorbeeld via fiscale stimulansen of het programma Vitaal Bedrijf.
Ook voor gemeenten blijft het mogelijk om sociale minima tegemoet te
komen door het aanbieden van een gemeentepolis. Hierin houden zij de
mogelijkheid om (zorg)inhoudelijke afspraken te maken. Maar bijvoorbeeld ook afspraken over het voorkomen van schuldenproblematiek en de
inning van de premie.
Meer in algemene zin geldt dat alle prikkels behouden blijven om
(zorg)inhoudelijke afspraken te maken die duurzame inzetbaarheid
bevorderen (werkgevers) of het beroep op het sociale vangnet verkleinen
(gemeenten) en de (financiële) opbrengsten daarvan in te zetten. Het
afschaffen van de collectiviteitskorting staat daar niet in de weg.
Deze leden vragen of te kwantificeren is hoeveel extra mensen zullen
overstappen als er minder collectiviteitspolissen zijn. Is bij eerder
onderzoek vastgesteld of een collectiviteit een belangrijke reden om niet
over te stappen van zorgverzekeraar?
Onderzoek van het Nivel31 laat zien dat in 2021 voor 15 procent van de
niet-overstappers tevredenheid over de collectiviteitskorting een reden
was om niet over te stappen. Daarnaast benoemt 11 procent van de
niet-overstappers tevredenheid over de dekking van het collectieve
contract als reden om bij de huidige zorgverzekeraar te blijven. Er is geen
kwantificering te geven van het aantal overstappers na afname van het
aantal collectiviteiten. Aangezien de collectiviteitskorting niet langer een
reden hoeft te zijn om bij de huidige zorgverzekeraar te blijven, zou het
kunnen dat het overstappercentage toeneemt. Het bevorderen van
overstappen is echter geen doel op zich. Waar het om gaat is dat
31

Nivel. 2021. «Ook in 2021 geeft 7 procent aan te zijn gewisseld van zorgverzekeraar.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

20

verzekerden zich vrij voelen om desgewenst over te stappen naar een
andere zorgverzekeraar. Een overzichtelijker polisaanbod draagt bij aan dit
doel.
Genoemde leden vragen voorts om kort de polismarkt te schetsen als de
collectiviteitskorting wordt afgeschaft. Wat zal de positie zijn van
kloonpolissen? Denkt de regering dat er juist meer of minder kloonpolissen zullen komen? Is dit wenselijk?
Het is de verwachting dat het aantal collectiviteiten na de afschaffing van
de collectiviteitskorting afneemt. Een zorgverzekering die aan deelnemers
van een collectiviteit wordt aangeboden, is voor dezelfde premie immers
ook beschikbaar voor anderen. In ieder geval de collectiviteiten zonder
aanvullende afspraken – in 2020 11 procent van het totale aantal collectiviteiten – zullen minder aantrekkelijk zijn voor verzekerden.
Het is op voorhand niet duidelijk hoe het aantal (nagenoeg) gelijke
polissen («kloonpolissen») zich precies zal ontwikkelen. Zoals hierboven
beschreven is de verwachting dat het aantal collectiviteiten afneemt en dit
tot een overzichtelijker polisaanbod voor verzekerden leidt.
De leden van de D66-fractie vragen de regering of er na afschaffing van de
collectiviteitskorting, maar het in stand houden van de collectiviteiten, nog
een mogelijkheid bestaat voor kruissubsidiering. Deze leden denken dan
aan voordelen die een zorgverzekeraar in natura aanbiedt (bijvoorbeeld
fietsenplan, sportschoolabonnement of gezondheidsproducten), of door
extra korting te geven op de aanvullende verzekering, die vervolgens
ervoor zorgen dat de prijs op de basispremie omhoog gaat. Hoe wordt dit
voorkomen? Is een zorgverzekeraar verplicht dit transparant te maken?
Los van de collectiviteitskorting kan een (zorg)verzekeraar de kosten van
een product niet één op één in de prijs tot uiting laten komen, maar dit
effect spreiden over alle producten. Voorbeeld: nu kan ook een winstgevende polis gebruikt worden om de premiestijging van een andere polis te
dempen. Verder staat het elke verzekerde uiteraard vrij om desgewenst
over te stappen naar een andere verzekering. Dit houdt verzekeraars
scherp om het polisaanbod kwalitatief en betaalbaar te houden.
Deze leden constateren de afgelopen jaren een daling in het aantal
gemeentepolissen. Hoeveel procent van de gemeenten biedt in 2021 een
gemeentepolis aan voor minima? Wat is het verschil ten opzichte van
2020? Is bekend hoeveel gemeenten zullen stoppen met het aanbieden
van een gemeentepolis in het geval dat de korting wordt afgeschaft?
Denkt de regering zelf dat het aantal gemeentepolissen ook zal afnemen
als de korting wordt afgeschaft? Op basis waarvan is deze schatting?
Vooral omdat de regering zelf ook aangeeft te verwachten dat het aantal
collectiviteiten in zijn totaliteit minder zal worden.
In zowel 2020 als 2021 biedt 95 procent van de gemeenten een gemeentepolis aan. De verwachting is dat collectiviteiten zonder aanvullende
afspraken zullen verdwijnen. Het is niet bekend voor welk deel van de
gemeentepolissen dit geldt.
De leden van de D66-fractie lezen dat bij een kwart van de gemeenten de
collectiviteitskorting reeds nul procent is. Waarom is dat? Is daar een
verklaring voor? Zij vragen welke prikkels er zijn voor minima om nog
steeds gebruik te willen maken van een gemeentepolis. Een korting op
aanvullende pakket is voor deze groep fijn, maar bevat misschien
vergoedingen die deze groep niet nodig heeft en de maandelijkse premie
zal hoger liggen dan alleen een basispakket, al dan niet bij een andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

21

zorgverzekeraar. Zijn er andere prikkels te bedenken waarom zij zich
zouden aansluiten bij de gemeente? Voordelen die zij niet elders kunnen
krijgen?
Het is niet bekend waarom bij circa een kwart van de gemeentepolissen
de collectiviteitskorting 0 procent bedraagt. Een gemeentepolis kan nog
steeds aantrekkelijk zijn. Gemeenten en zorgverzekeraar kunnen bijvoorbeeld zorginhoudelijke afspraken maken of afspraken over premie-inning
en voorkomen van schulden. Ook houden gemeenten de mogelijkheid om
een premiebijdrage te verstrekken.
Verder is de gemeentepolis één van de instrumenten die gemeenten
kunnen inzetten om bijvoorbeeld afspraken te maken over armoede,
schulden en het tegengaan van ongewenste zorgmijding. De gemeentepolis is doorgaans vrij uitgebreid en dus ook relatief duur. Voor mensen
die weinig zorgkosten verwachten te maken is dit dus zeker niet per
definitie de best passende oplossing. Recent onderzoek32 laat zien dat
gemeenten vinden dat met de gemeentepolis minder ruimte is voor
maatwerk. Gemeenten gebruiken bijvoorbeeld individuele financiële
tegemoetkomingen of de bijzondere bijstand om tot maatwerk te komen.
Verder kunnen gemeenten kiezen voor de inzet van de VoorzieningenWijzer of Poliswijzer, waarbij verzekerden geholpen worden bij het kiezen
van de best passende zorgverzekering. Daarbij helpt de VoorzieningenWijzer mensen bij het benutten van andere voorzieningen, zoals de
zorgtoeslag en de bijzondere bijstand.
De leden van de D66-fractie vragen de regering of is overwogen om de
collectiviteitskorting in stand te houden voor gemeenten, de zogeheten
minimapolis. Waarom is hier wel, dan wel niet voor gekozen? Vooral
omdat verreweg de meeste collectiviteiten minder dan 250 verzekerden
hebben (91 procent). Een gemeente heeft binnen de bestaande wetten al
een belangrijke verantwoordelijkheid op het gebied van preventie en daar
kunnen gerichte afspraken binnen een collectiviteit wat deze leden betreft
onderdeel van zijn, mede omdat juist bij minima de vraag naar zorg over
het algemeen hoger ligt en gerichte afspraken daarom extra wenselijk zijn.
Is dit niet een kans die de regering hiermee laat liggen? Kan er met een
collectiviteit niet juist de besparing in zorgkosten worden gerealiseerd dat
vervolgens de 5% korting representeert?
Daarnaast constateren deze leden dat afspraken tussen zorgverzekeraars
en gemeente ook van belang zijn om problematische schulden aan te
pakken. Gemeenten zijn lokaal actief en minima gebruiken vaak meer
zorg, wat de efficiëntie van de zorginkoop van de zorgverzekeraars kan
bevorderen. Een voordeel omdat er een transitie gaande is naar meer
regionale zorginkoop en het dus wenselijk kan zijn als minima aangesloten zijn bij een collectiviteit van de grootste zorgverzekeraar in de
regio. Hoe ziet de regering dit en waarom is er in dat licht niet voor
gekozen om gemeenten, als enige, toch een korting aan te bieden?
De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij het problematisch
vinden als er kruissubsidiering plaatsvindt richting minima in een
gemeentepolis. Zo ja, waarom? Zo nee, waarom is worden gemeentepolissen voor minima niet uitgezonderd?
Afspraken tussen zorgverzekeraars en gemeenten over onder andere
preventie en de aanpak van problematische schulden zijn inderdaad
wenselijk. Die mogelijkheden blijven bestaan, want de collectiviteiten
worden niet afgeschaft.

32

Kamerstukken II 2020/21, 29 689, nr. 1109.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

22

Ook voor de gemeentepolis geldt, na herhaaldelijk onderzoek, dat de
doelstelling van de collectiviteitskorting niet behaald wordt en dat de
collectiviteitskorting dus niet gefinancierd wordt door besparingen op de
(zorg)kosten. De premie wordt eerst verhoogd om deze verhoging
vervolgens aan sommigen terug te geven alsof het een korting is. De
korting verschilt sterk tussen verschillende soorten collectiviteiten. Zo
ontvangen werkgevers- en studentencollectiviteiten respectievelijk
gemiddeld 4,1 procent en 4,0 procent korting, terwijl de gemiddelde
korting voor de gemeentepolis 2,8 procent bedraagt. Daarbij is bij circa
een kwart van de gemeentepolissen de collectiviteitskorting al 0 procent.
Aangezien het voorkomt dat de ene collectiviteit voor hetzelfde product
een hogere korting krijgt dan de andere collectiviteit, leidt dit ertoe dat
sociale minima via de premieopslag meebetalen aan de hoge collectiviteitskortingen voor studenten en werknemers. Deze aantasting van de
risicosolidariteit via de collectiviteitskorting was zeker niet de bedoeling.
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting zullen sociale minima niet
meer geconfronteerd worden met de premieopslag om de collectiviteitskorting voor (henzelf en) anderen te financieren.33
Verder is de gemeentepolis één van de instrumenten die gemeenten
kunnen inzetten om bijvoorbeeld afspraken te maken over armoede,
schulden en het tegengaan van ongewenste zorgmijding. De gemeentepolis is doorgaans vrij uitgebreid en dus ook relatief duur. Voor mensen
die weinig zorgkosten verwachten te maken is dit dus niet per definitie de
best passende oplossing. Recent onderzoek34 laat zien dat gemeenten
vinden dat met de gemeentepolis minder ruimte is voor maatwerk.
Gemeenten gebruiken bijvoorbeeld individuele financiële tegemoetkomingen of de bijzondere bijstand om tot maatwerk te komen. Verder
kunnen gemeenten kiezen voor de inzet van de VoorzieningenWijzer of
Poliswijzer, waarbij verzekerden geholpen worden bij het kiezen van de
best passende zorgverzekering. Daarbij helpt de VoorzieningenWijzer
mensen bij het benutten van andere voorzieningen, zoals de zorgtoeslag
en de bijzondere bijstand.
Genoemde leden vragen of alternatieven zijn overwogen in plaats van de
collectiviteitskortingen zoals fiscale voordelen voor medewerkers,
verruiming van de werkkostenregeling ten behoeve van gezondheidbevorderende activiteiten, belastingvoordelen voor preventieprogramma’s, et
cetera. Waarom kunnen deze wel of niet gebruikt worden?
Ook zonder collectiviteitskorting zijn er diverse financiële prikkels om
gezondheidsbevorderende maatregelen te nemen. Deze mogelijkheden
bestaan naast elkaar. Gebleken is dat de doelstelling van de collectiviteitskorting niet wordt gerealiseerd. De doelstelling is het teruggeven van
besparingen op de (zorg)kosten verkregen door het maken van (zorg)inhoudelijke afspraken ten behoeve van een collectiviteit van verzekerden,
bijvoorbeeld op het gebied van een doelmatige zorginkoop, leefstijl,
preventie of beheerslasten. Het blijkt dat bij verreweg de meeste
collectiviteiten de korting niet gelegitimeerd kan worden door (zorg)inhoudelijke afspraken. In plaats daarvan wordt de korting bekostigd door een
opslag op de premie en vindt er kruissubsidiëring tussen verzekerden
binnen en buiten het collectief plaats. Dit verstoort de solidariteit tussen
verzekerden en vormt een aantasting van het sociale karakter van de
zorgverzekering. Daarom wordt de collectiviteitskorting op de zorgverze-

33

BS&F (de partij die gemeenten adviseert over de gemeentepolis) heeft eerder aangegeven dat
afschaffing van de collectiviteitskorting goed nieuws is voor de sociale minima met een
relatief lage collectiviteitskorting. Zie Korting basisverzekering verdwijnt (bsenf.nl).
34
Kamerstukken II 2020/21, 29 689, nr. 1109.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

23

kering afschaft. De andere mogelijkheden om prikkels om gezondheidsbevorderende maatregelen te nemen staan hier los van en blijven bestaan.
De leden van de CDA-fractie vragen – alle cijfers en onderzoeken
bestuderend – waarom er niet is gekozen om collectiviteiten in zijn geheel
af te schaffen. Kan de regering in de beantwoording meenemen dat de
onderzoeken die vanaf 2016 gehouden zijn, laten zien dat de meeste
collectiviteiten niet aan de doelstelling voldoen?
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting blijft het voor zorgverzekeraars en collectiviteiten mogelijk om (zorg)inhoudelijke afspraken te
maken. Afspraken over bijvoorbeeld verzuimreductie, re-integratie en
duurzame inzetbaarheid blijven wenselijk, omdat dergelijke initiatieven
een positief effect kunnen hebben op de gezondheid en het welzijn van
deelnemers. Daarnaast blijft het voor gemeenten mogelijk om sociale
minima tegemoet te komen door het aanbieden van een gemeentepolis.
Zij houden de mogelijkheid om met zorgverzekeraars afspraken te maken
over bijvoorbeeld het voorkomen van schuldenproblematiek en de inning
van de premie.
Hoeveel collectiviteiten denkt de regering dat er na inwerkingtreding van
dit wetsvoorstel nog overblijven, gezien de opmerking van de regering dat
de verwachting is dat het aantal collectiviteiten zal afnemen? Dat vinden
de leden van de CDA-fractie een wat magere onderbouwing. Zij
ontvangen graag een uitgebreidere onderbouwing van wat zij nu precies
kunnen verwachten.
Het is de verwachting dat het aantal collectiviteiten na de afschaffing van
de collectiviteitskorting afneemt. Een zorgverzekering die aan deelnemers
van een collectiviteit wordt aangeboden, is voor dezelfde premie immers
ook beschikbaar voor anderen. In ieder geval de collectiviteiten zonder
aanvullende afspraken – in 2020 11 procent van het totale aantal collectiviteiten, wat dus neerkomt op 5.170 collectiviteiten – zullen minder
aantrekkelijk zijn voor verzekerden. Het is op voorhand echter niet met
zekerheid te zeggen hoeveel collectiviteiten er na de afschaffing van de
collectiviteitskorting zullen blijven bestaan.
De regering stelt dat ook bij gemeentepolissen kruissubsidiering
plaatsvindt. Hier stelt de regering dus eigenlijk vast dat alle verzekerden
mee betalen aan een gemeentepolis. Klopt dat? Dan stelt de regering
vervolgens dat het voor gemeenten mogelijk blijft om hun sociale minima
tegemoet te komen door het aanbieden van een gemeentepolis. Zij
kunnen nog steeds met zorgverzekeraars afspraken maken over bijvoorbeeld het voorkomen van schuldenproblematiek en regelingen ten
aanzien van het eigen risico. Klopt het dat de kosten c.q. schadelast
daarvan dan voor 100% gedragen moeten worden door de betreffende
gemeente en niet afgewenteld mogen worden op andere verzekerden bij
gemeenten? Maar aan wie of aan welke partij (gemeente of collectiviteit)
mag bij inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel het geldelijke
voordeel gegeven worden? Denkt de regering dat dit wetsvoorstel gaat
leiden tot een afname van het aantal gemeentepolissen?
Anders dan dat de vraag van de leden van de CDA-fractie doet vermoeden
betalen sociale minima met een gemeentepolis gemiddeld genomen mee
aan de (hoge) collectiviteitskorting voor anderen, bijvoorbeeld studenten
en werknemers. De gemeentepolis kent namelijk een relatief lage
collectiviteitskorting (gemiddeld 2,8 procent, ten opzichte van een
gemiddelde collectiviteitskorting van 4,0 procent voor alle collectiviteiten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

24

De zorgverzekeraar behoudt de mogelijkheid om een geldelijk voordeel
aan de collectiviteit (gemeente) te geven. Het is dus niet zo dat de
schadelast volledig gedragen moet worden door de gemeente. Afspraken
tussen zorgverzekeraars en collectiviteiten zullen echter voor een
verzekerde niet meer mogen leiden tot een premiekorting van de
zorgverzekeraar. Evenmin is toegestaan dat de zorgverzekeraar bij de
collectiviteit bedingt of de collectiviteit er anderszins toe aanzet om het
geldelijk voordeel geheel of gedeeltelijk door te geven aan de verzekeringnemer voor het betalen van de premie voor de zorgverzekering, omdat op
die manier de zorgverzekeraar indirect toch een korting geeft. Dit mag
echter niet doorgegeven worden aan de verzekerde om de premie te
betalen.
De collectiviteiten zonder aanvullende afspraken zullen na de afschaffing
van de collectiviteitskorting minder aantrekkelijk zijn voor verzekerden.
Het is op voorhand echter niet met zekerheid te zeggen hoeveel gemeentepolissen er na de afschaffing van de collectiviteitskorting zullen blijven
bestaan.
Zou het niet veel effectiever zijn om bij mensen met een lage beurs de
zorgtoeslag direct over te maken aan de zorgverzekeraar? In 2019 bleek
dat Zorgverzekeraar CZ en de Belastingdienst in gesprek waren om een
mogelijkheid te onderzoeken waarbij verzekerden hun zorgtoeslag afstaan
aan de verzekeraars. Hoe staat het hier mee?
Op basis van een convenant tussen zorgverzekeraars en de Belastingdienst is het mogelijk dat verzekerden vrijwillig hun zorgtoeslag laten
overmaken naar de zorgverzekeraar. Tot op heden zijn zorgverzekeraars
verdeeld over de meerwaarde. Enerzijds moet de verzekerde zelf in actie
komen en kan te allen tijde het overmaken van de zorgtoeslag naar de
zorgverzekeraars beëindigen. De verzekerden die hiervoor kiezen zijn naar
verwachting de goed-betalende klanten. Er moet echter wel worden
geïnvesteerd in ICT en er worden structurele kosten gemaakt. Anderzijds
kunnen hulpverleners samen met verzekerden deze mogelijkheid
instellen. Dit kan voor sommige doelgroepen een preventieve werking
hebben.
Vanwege de onzekerheid over de meerwaarde, hebben de zorgverzekeraars besloten vooralsnog geen verdere stappen te nemen.
De leden van de SP-fractie lezen dat de regering verwacht dat het aantal
collectiviteiten af zal nemen als gevolg van deze maatregelen. Verwacht
de regering ook dat het aantal gemeentepolissen voor minima af zal
nemen als gevolg van deze maatregel? Zo ja, welke maatregelen worden
er genomen om dit te voorkomen?
Zij vragen daarnaast of de regering bereid is in kaart te brengen in
hoeverre mensen daadwerkelijk de dupe worden als door deze maatregel
de gemeentepolis komt te vervallen. Hoeveel verzekerden zijn momenteel
goedkoper uit door de gemeentepolis? Welke alternatieven hebben
gemeenten om te voorkomen dat mensen met een laag inkomen een te
groot deel van hun inkomen kwijt zijn aan de zorgpremie?
Ook voor de gemeentepolis geldt, na herhaaldelijk onderzoek, dat de
doelstelling van de collectiviteitskorting niet behaald wordt en dat de
collectiviteitskorting dus niet gefinancierd wordt door besparingen op de
(zorg)kosten. De premie wordt eerst verhoogd om deze verhoging
vervolgens aan sommigen terug te geven alsof het een korting is. De
korting verschilt sterk tussen verschillende soorten collectiviteiten. Zo
ontvangen werkgevers- en studentencollectiviteiten respectievelijk
gemiddeld 4,1 procent en 4,0 procent korting, terwijl de gemiddelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

25

korting voor de gemeentepolis 2,8 procent bedraagt. Daarbij is bij circa
een kwart van de gemeentepolissen de collectiviteitskorting al 0 procent.
Aangezien het voorkomt dat de ene collectiviteit voor hetzelfde product
een hogere korting krijgt dan de andere collectiviteit, leidt dit ertoe dat
sociale minima via de premieopslag meebetalen aan de hoge collectiviteitskortingen voor studenten en werknemers. Deze aantasting van de
risicosolidariteit via de collectiviteitskorting was zeker niet de bedoeling.
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting zullen sociale minima niet
meer geconfronteerd worden met de premieopslag om de collectiviteitskorting voor (henzelf en) anderen te financieren.35
Verder is de gemeentepolis één van de instrumenten die gemeenten
kunnen inzetten om bijvoorbeeld afspraken te maken over armoede,
schulden en het tegengaan van ongewenste zorgmijding. De gemeentepolis is doorgaans vrij uitgebreid en dus ook relatief duur. Voor mensen
die weinig zorgkosten verwachten te maken is dit dus niet per definitie de
best passende oplossing. Recent onderzoek36 laat zien dat gemeenten
vinden dat met de gemeentepolis minder ruimte is voor maatwerk.
Gemeenten gebruiken bijvoorbeeld individuele financiële tegemoetkomingen of de bijzondere bijstand om tot maatwerk te komen. Verder
kunnen gemeenten kiezen voor de inzet van de VoorzieningenWijzer of
Poliswijzer, waarbij verzekerden geholpen worden bij het kiezen van de
best passende zorgverzekering. Daarbij helpt de VoorzieningenWijzer
mensen bij het benutten van andere voorzieningen, zoals de zorgtoeslag
en de bijzondere bijstand. De leden van de SP-fractie vroegen specifiek
naar inkomensondersteuning bij het betalen van de zorgpremie, daarvoor
bestaat op landelijk niveau de zorgtoeslag.
De verwachting is dat collectiviteiten zonder aanvullende afspraken zullen
verdwijnen. Het is niet bekend voor welk deel van de gemeentepolissen
dit geldt.
De leden van de GroenLinks-fractie betreuren het dat de gemeentepolis
niet meer beschikbaar is voor minima. Zij vragen of de regering uitgebreid
kan toelichten waarom het niet mogelijk zou zijn om een uitzondering te
creëren voor gemeenten om een gemeentepolis aan te bieden.
Allereerst is het een misvatting dat de gemeentepolis niet meer
beschikbaar is. De collectiviteitskorting wordt afgeschaft. Collectiviteiten,
waaronder gemeentepolissen, blijven mogelijk.
Ook voor de gemeentepolis geldt, na herhaaldelijk onderzoek, dat dat de
doelstelling van de collectiviteitskorting niet behaald wordt en dat de
collectiviteitskorting dus niet gefinancierd wordt door besparingen op de
(zorg)kosten. De premie wordt eerst verhoogd om deze verhoging
vervolgens aan sommigen terug te geven alsof het een korting is. De
korting verschilt sterk tussen verschillende soorten collectiviteiten. Zo laat
het Equalis-onderzoek37 zien dat werkgevers- en studentencollectiviteiten
respectievelijk gemiddeld 4,1 procent en 4,0 procent korting ontvangen,
terwijl de gemiddelde korting voor de gemeentepolis 2,8 procent
bedraagt. Daarbij is bij circa een kwart van de gemeentepolissen de
collectiviteitskorting al 0 procent. Aangezien het voorkomt dat de ene
collectiviteit voor hetzelfde product een hogere korting krijgt dan de
andere collectiviteit, leidt dit ertoe dat sociale minima via de premieopslag
35

BS&F (de partij die gemeenten adviseert over de gemeentepolis) heeft eerder aangegeven dat
afschaffing van de collectiviteitskorting goed nieuws is voor de sociale minima met een
relatief lage collectiviteitskorting. Zie Korting basisverzekering verdwijnt (bsenf.nl).
36
Kamerstukken II 2020/21, 29 689, nr. 1109.
37
Equalis. Monitor polisaanbod 2020. Bijlage bij Kamerstukken II, 2019/2020, 29 689, nr. 1069.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

26

meebetalen aan de hoge collectiviteitskortingen voor studenten en
werknemers. Deze aantasting van de risicosolidariteit via de collectiviteitskorting was zeker niet de bedoeling. Na de afschaffing van de collectiviteitskorting zullen sociale minima niet meer geconfronteerd worden met
de premieopslag om de collectiviteitskorting (voor henzelf en) anderen te
financieren.38
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat het geven van geldelijk
voordeel door de verzekeraar aan de collectiviteit nog steeds is toegestaan, alleen gaat het geldelijk voordeel niet naar de verzekerde maar naar
de collectiviteit. Is de regering het met deze leden eens dat hierdoor een
vorm van kruissubsidiëring kan blijven bestaan? Hoe ziet de regering het
risico dat het geldelijke voordeel een marketinginstrument kan worden in
de hand van de collectiviteit, doordat een collectiviteit met het geld een
initiatief naar keuze kan financieren? Wat vindt de regering van het
toevoegen van een extra voorwaarde aan de besteding van het geldelijk
voordeel, namelijk dat deze bewijsbaar ingezet wordt voor de verbetering
van de gezondheid van de deelnemers aan de collectiviteit?
De collectiviteitskorting op de zorgverzekering wordt afgeschaft, omdat
gebleken is dat de doelstelling van de collectiviteitskorting niet wordt
gerealiseerd. De doelstelling is het teruggeven van besparingen op de
(zorg)kosten verkregen door het maken van (zorg)inhoudelijke afspraken
ten behoeve van een collectiviteit van verzekerden. Het blijkt dat bij
verreweg de meeste collectiviteiten de korting niet kan worden gelegitimeerd door (zorg)inhoudelijke afspraken. In plaats daarvan wordt de
korting bekostigd door een opslag op de premie van de zorgverzekering
en vindt er kruissubsidiëring tussen verzekerden binnen en buiten het
collectief plaats. Dit speelt niet indien een collectiviteit een premiebijdrage
verstrekt.
De mogelijkheid om een premiebijdrage te verstrekken blijft voor
collectiviteiten behouden, waarmee collectiviteiten een middel behouden
om de collectiviteit aantrekkelijk te houden voor verzekerden. Het is hierbij
niet toegestaan dat de zorgverzekeraar bij de collectiviteit bedingt of de
collectiviteit er anderszins toe aanzet om het geldelijk voordeel geheel of
gedeeltelijk door te geven aan de verzekerde voor het betalen van de
premie voor de zorgverzekering, omdat op die manier de zorgverzekeraar
indirect toch een korting geeft. Voor de volledigheid merkt de regering
graag op dat de Zvw alleen verplichtingen voor zorgverzekeraars bevat en
niet voor collectiviteiten. Er kan dus geen voorwaarde aan de besteding
van dit geldelijk voordeel worden toegevoegd.
Genoemde leden vragen de regering hoe zorgverzekeraars gestimuleerd
worden om te investeren in preventie, nu een van de mogelijkheden, de
collectiviteitskorting, verdwijnt. Welke andere (financiële) instrumenten
ziet de regering voor zich voor verzekeraars om in preventie te investeren?
Zijn instrumenten als regionale of landelijke preventiefondsen en
populatiebekostiging misschien efficiëntere manieren om in preventie te
investeren?
Hoe blijven preventieprogramma’s beschikbaar voor alle verzekerden en
niet alleen voor aanvullend verzekerden? Gaan de lopende preventie- en
gezondheidsprogramma’s via collectiviteiten door als dit wetsvoorstel in
werking treedt? Welke maatregelen treft de regering om een voortijdige
stop te voorkomen?

38

BS&F (de partij die gemeenten adviseert over de gemeentepolis) heeft eerder aangegeven dat
afschaffing van de collectiviteitskorting goed nieuws is voor de sociale minima met een
relatief lage collectiviteitskorting. Zie Korting basisverzekering verdwijnt (bsenf.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

27

Om zorgverzekeraars te stimuleren om in preventie te investeren is het in
mijn ogen nodig om de huidige verantwoordelijkheid van zorgverzekeraars voor geïndiceerde en zorggerelateerde preventie te verduidelijken.
Hierdoor krijgen zorgverzekeraars meer comfort bij het investeren in
preventieve (leefstijl)interventies vanuit de Zvw. Een verduidelijking zorgt
er tevens voor dat de grens met selectieve preventie (waarvoor de
gemeente verantwoordelijk is) helderder wordt. Om innovatie en
experimenten met kansrijke (leefstijl)interventies op het snijvlak van
selectieve en geïndiceerde preventie te stimuleren, verkent VWS in
hoeverre het wenselijk en haalbaar is om zorgverzekeraars experimenteerruimte te geven bij het investeren in bepaalde vormen van (selectieve)
preventie. Hierbij kijken we naar mogelijkheden binnen en buiten het
kader van de Zvw. Zoals toegezegd in de brief van 7 juli 2021 over de
bouwstenen voor een fundament onder toekomstig preventiebeleid,
wordt de Kamer hierover dit najaar geïnformeerd. Ik hoop dat deze
verduidelijking zal leiden tot meer preventieve programma’s voor alle
verzekerden in Nederland, met of zonder aanvullende verzekering.
Verder wil ik graag onderstrepen dat het wegvallen van de mogelijkheid
van het inzetten van een collectiviteitskorting niet betekent dat een
zorgverzekeraar geen mogelijkheden heeft om inhoudelijke afspraken ten
aanzien van preventie te maken in de collectieve zorgverzekering. Er zijn
daarbij ook verschillende (financiële) prikkels om deelname aan een
collectiviteit aantrekkelijk te houden. Zorgverzekeraars mogen een
collectiviteitskorting op de aanvullende verzekering verstrekken en ook
kan een collectiviteit een bijdrage verstrekken in de premie voor de
zorgverzekering.
Hoe schat de regering het risico in op wanbetalingen van de zorgpremie,
als de zorgpremie in veel sectoren niet meer door de werkgever wordt
ingehouden op het salaris? De leden van de ChristenUnie-fractie vragen
de regering op welke manier dit risico wordt verkleind.
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting blijft het voor zorgverzekeraars en collectiviteiten (zoals werkgevers) mogelijk om afspraken te
maken over bijvoorbeeld de inhouding van de premie. Daarnaast wordt
de zorgpremie veelal met automatische incasso geïnd, waarbij de
verzekerde in veel gevallen zelf kan bepalen op welke dag de incasso
plaatsvindt. Verder hebben zorgverzekeraars de laatste jaren sterk ingezet
op preventieve maatregelen om wanbetaling te voorkomen, zoals online
betalingen en betalingsreglingen op maat.
De leden van de Volt-fractie vragen of de regering kan toelichten wat
zowel de positieve als negatieve gevolgen zullen zijn van het afschaffen
van de collectiviteitskorting op alle geïdentificeerde stakeholdergroepen.
Welke huidige positieve effecten worden hierdoor tenietgedaan?
Gebleken is dat de doelstelling van de collectiviteitskorting niet wordt
gerealiseerd. De doelstelling is het teruggeven van besparingen op de
(zorg)kosten verkregen door het maken van (zorg)inhoudelijke afspraken
ten behoeve van een collectiviteit van verzekerden, bijvoorbeeld op het
gebied van een doelmatige zorginkoop, leefstijl, preventie of beheerslasten. Het blijkt dat bij verreweg de meeste collectiviteiten de korting niet
gelegitimeerd kan worden door (zorg)inhoudelijke afspraken. In plaats
daarvan wordt de korting bekostigd door een opslag op de premie en
vindt er kruissubsidiëring tussen verzekerden binnen en buiten het
collectief plaats. De hoogte van de collectiviteitskorting verschilt sterk
tussen verschillende soorten collectiviteiten. Zo ontvangen werkgeversen studentencollectiviteiten respectievelijk gemiddeld 4,1 procent en
4,0 procent korting, terwijl de gemiddelde korting voor patiëntenvereni-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

28

gingen 2,1 procent bedraagt en voor gemeentecollectiviteiten voor sociale
minima 2,8 procent. Aangezien het voorkomt dat de ene collectiviteit voor
hetzelfde product een hogere korting krijgt dan de andere collectiviteit,
leidt dit ertoe dat bijvoorbeeld patiënten en sociale minima meebetalen
aan de hoge collectiviteitskortingen voor studenten en werknemers. Dit
tast de risicosolidariteit aan. Na de afschaffing van de collectiviteitskorting
hoeven individueel verzekerden en verzekerden met een relatief lage
collectiviteitskorting niet meer mee te betalen aan de hoge collectiviteitskortingen.
Bovendien draagt de afschaffing van de collectiviteitskorting bij aan een
overzichtelijk polisaanbod. Het is namelijk de verwachting dat het aantal
collectiviteiten na de afschaffing van de collectiviteitskorting afneemt. Een
zorgverzekering die aan deelnemers van een collectiviteit wordt aangeboden, is voor dezelfde premie immers ook beschikbaar voor anderen. In
ieder geval de collectiviteiten zonder aanvullende afspraken – in 2020
11 procent van het totale aantal collectiviteiten – zullen minder aantrekkelijk zijn voor verzekerden. Een overzichtelijk polisaanbod vereenvoudigt
het keuzeproces op de zorgverzekeringsmarkt. Hier profiteren alle
verzekerden van.
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting kunnen zorgverzekeraars en
collectiviteiten (zoals werkgevers en gemeenten) nog steeds (zorg)inhoudelijk afspraken maken over bijvoorbeeld verzuimreductie, re-integratie,
duurzame inzetbaarheid en het voorkomen van schuldenproblematiek. Dit
kunnen voor verzekerden interessante afspraken zijn. Zorgverzekeraars
mogen nog een collectiviteitskorting verstrekken op de aanvullende
verzekering en daarnaast bevat de aanvullende verzekering ruimte om
maatwerk te creëren voor de specifieke doelgroep. Verder blijft voor een
collectiviteit mogelijk om een bijdrage te verstrekken aan de premie voor
de zorgverzekering.
Ziet de regering mogelijkheden om in kaart te brengen hoe het aanbod
van collectiviteiten zich, na het afschaffen van de collectiviteitskorting,
kwantitatief en kwalitatief ontwikkelt, en is de regering daartoe bereid?
De regering is uiteraard bereid onderzoek te doen naar de ontwikkeling
van collectiviteiten na de afschaffing van de collectiviteitskorting. Dit
onderzoek kan onder andere aandacht besteden aan de ontwikkeling van
het aantal collectiviteiten en het aantal (zorg)inhoudelijke afspraken. Bij dit
onderzoek zal aandacht zijn voor specifieke groepen (zoals sociale
minima). De verwachting is dat de resultaten van dit onderzoek eind 2024
gereed kunnen zijn. De resultaten van dit onderzoek zal ik met uw Kamer
delen.
De leden van de SGP-fractie menen dat voor veel verzekerden de hoogte
premie van de zorgverzekering de belangrijkste factor is in de keuze voor
een zorgverzekering. Erkent de regering dit? Acht de regering het
wenselijk dat verzekerden als gevolg van de afschaffing van de collectiviteitskorting vaker voor een individuele zorgverzekeringen zonder
zorginhoudelijke afspraken zullen kiezen? Overweegt de regering
alternatieve financiële prikkels te introduceren om deelname aan
collectiviteiten te vergroten?
Deze leden maken zich zorgen dat nu collectiviteiten minder aantrekkelijk
worden gemaakt, ook de zorginhoudelijke afspraken komen te vervallen
die in de afgelopen jaren zijn gemaakt, bijvoorbeeld op het gebied van
ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Kan de regering garanderen dat
zorginhoudelijke afspraken die nu reeds aan aannemelijke besparing
binnen de kaders van de Zvw opleveren na afschaffing worden voorgezet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

29

Het klopt dat de premie de belangrijkste factor is in de keuze voor een
zorgverzekering.39 Het hangt wellicht van de inhoud van de (zorg)inhoudelijke afspraken af of verzekerden overstappen naar een individuele
verzekering. Het is de verwachting dat de collectiviteiten zonder aanvullende afspraken – in 2020 11 procent van het totale aantal collectiviteiten –
minder aantrekkelijk zullen zijn voor verzekerden.
Er zijn verschillende instrumenten om de collectiviteit aantrekkelijk te
houden voor verzekerden. De korting op de aanvullende verzekering blijft.
Zorgverzekeraars kunnen er bijvoorbeeld voor kiezen bestaan en
daarnaast kunnen zorgverzekeraars ervoor kiezen een gratis aanvullende
verzekering te verstrekken en de aanvullende verzekering toe te spitsen op
de zorgbehoefte en voorkeuren van de doelgroep. Dit maakt de collectiviteit tot een interessante optie voor hen. Ook houden collectiviteiten de
mogelijkheid om een premiebijdrage te verstrekken.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering hoe dit wetsvoorstel
zich verhoudt tot de beweging naar meer preventie en nadruk op
gezondheid en gezonde leefstijl in de zorg.
Het afschaffen van de korting op de basisverzekering bij collectiviteiten
staat volledig los van de beweging naar meer preventie en nadruk op
gezondheid en gezonde leefstijl in de zorg. Hier blijft het kabinet op
verschillende manieren op inzetten. Eén voorbeeld daarvan is het
verduidelijken van de huidige verantwoordelijkheid van zorgverzekeraars
voor geïndiceerde en zorggerelateerde preventie, zodat zorgverzekeraars
meer comfort krijgen bij het investeren in preventieve (leefstijl)interventies vanuit de Zvw.
Zij begrijpen uit de gezamenlijke inbreng van VNO-NCW, MKB-Nederland,
Algemene Werkgeversvereniging Nederland (AWVN), Adfiz en Verenigd
Zorgcollectief dat er zorgen bestaan dat dit wetsvoorstel zal leiden tot
meer wanbetalingen van de zorgpremie, omdat de zorgpremie in veel
sectoren dan niet meer door de werkgever wordt ingehouden op het
salaris en wordt afgedragen aan de verzekeraar. Dat zou kunnen leiden tot
financiële problemen bij werkenden met een laag inkomen. Deze leden
vragen de regering hierop te reageren.
Dit risico wordt beperkt ingeschat. Ook na de afschaffing van de collectiviteitskorting blijft het voor zorgverzekeraars en collectiviteiten (zoals
werkgevers) mogelijk om afspraken te maken over de inhouding van de
premie. Daarnaast wordt de zorgpremie veelal met automatische incasso
geïnd, waarbij de verzekerde vaak zelf kan bepalen op welke dag de
incasso plaatsvindt. Verder hebben zorgverzekeraars de laatste jaren sterk
ingezet op preventieve maatregelen om wanbetaling te voorkomen, zoals
online betalingen en betalingsregelingen op maat.
De leden van de SGP-fractie constateren dat in het wetsvoorstel een
evaluatiebepaling ontbreekt. Zij vragen of de regering bereid is om de
effecten van afschaffing van de collectiviteitskorting te evalueren. Op
welke wijze zal de regering de kwalitatieve en kwantitatieve ontwikkeling
van het aanbod van collectiviteiten blijven volgen, na het afschaffen van
de collectiviteitskorting?
Een evaluatiebepaling is inderdaad niet voorzien in het wetsvoorstel, Ik
ben het met de leden van de SGP-fractie eens dat het van belang is om de
ontwikkeling van collectiviteiten te monitoren. Daarom ben ik uiteraard
39

Zie bijvoorbeeld Nivel. 2021. «Ook in 2021 geeft 7 procent aan te zijn gewisseld van
zorgverzekeraar.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

30

bereid om hier onderzoek naar te doen. Dit onderzoek kan onder andere
aandacht besteden aan de ontwikkeling van het aantal collectiviteiten en
het aantal (zorg)inhoudelijke afspraken. Bij dit onderzoek zal aandacht zijn
voor specifieke groepen (zoals sociale minima). De verwachting is dat de
resultaten van dit onderzoek eind 2024 gereed kunnen zijn. De resultaten
van dit onderzoek zal ik met uw Kamer delen.
5. Verhouding tot het Europees recht
De leden van de VVD-fractie willen graag weten welke externe of interne
juridische adviezen er zijn ingewonnen met betrekking tot het afschaffen
van de collectiviteitskorting c.q. het voorliggende wetsvoorstel, en wat de
inhoud van de adviezen was.
Over dit wetsvoorstel zijn de gebruikelijke adviezen ingewonnen. Zo is
onder meer door de NZa een toezicht- en handhaafbaarheidstoets
uitgebracht en heeft de Adviescollege Toetsing Regeldruk over dit
wetsvoorstel geadviseerd. Ook heeft, zoals gebruikelijk bij elk
wetsvoorstel, een ambtelijke wetgevingstoets door het Ministerie van J&V
plaatsgevonden. Uiteraard heeft over dit wetsvoorstel ook het gebruikelijke collegiale overleg binnen het Ministerie van VWS plaatsgevonden. Er
zijn geen externe juridische adviezen over dit wetsvoorstel ingewonnen.
6. Invoering
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat het onderhavige wetsvoorstel
in moet gaan op 1 januari 2023. Wanneer moet het onderhavige
wetsvoorstel dan zijn vastgesteld, wil de sector nog voldoende voorbereidingstijd hebben?
Het is de bedoeling de collectiviteitskorting met ingang van 1 januari 2023
af te schaffen. Om zorgverzekeraars en collectiviteiten voldoende
voorbereidingstijd dient het wetsvoorstel medio 2022 te zijn vastgesteld.
De leden van de D66-fractie lezen geen evaluatiebepaling in de wet. Wat
is de reden voor de regering om deze wet niet te evalueren, met name
omdat het van belang is de ontwikkeling van de collectiviteiten te blijven
monitoren?
Een evaluatiebepaling is inderdaad niet voorzien in het wetsvoorstel. Ik
ben het met de leden van de D66-fractie eens dat het van belang is om de
ontwikkeling van collectiviteiten te monitoren. Ik ben daarom bereid hier
onderzoek naar te doen. Dit onderzoek kan onder andere aandacht
besteden aan de ontwikkeling van het aantal collectiviteiten en het aantal
(zorg)inhoudelijke afspraken. Bij dit onderzoek zal aandacht zijn voor
specifieke groepen (zoals sociale minima). De verwachting is dat de
resultaten van dit onderzoek eind 2024 gereed kunnen zijn. De resultaten
van dit onderzoek zal ik met uw Kamer delen.
Deze leden verwachten dat, als de collectiviteitskorting wordt afgeschaft
in 2023, meer mensen geneigd zijn om over te stappen. Wat gaat de
regering doen om mensen in 2022 extra te informeren over de
mogelijkheid om over te stappen?
Verzekerden worden nu jaarlijks vanuit de rijksoverheid geïnformeerd
over het naderende overstapseizoen. Indien voorliggend wetsvoorstel
tijdig tot stand komt, zal tijdens het overstapseizoen van 2022–2023 tijdens
deze informatiecampagne aandacht besteed worden aan de afschaffing
van de collectiviteitskorting. Overigens is de verwachting dat zorgverzeke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

31

raars hun verzekerden ook zullen informeren over het verdwijnen van de
collectiviteitskorting.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering of zij bereid is
om de effecten van afschaffing van de collectiviteitskorting te evalueren.
Wil de regering daarin expliciet meenemen wat de impact is op
(deelnemers van) collectiviteiten van patiënten-, cliënten- en ouderenorganisaties en gemeenten?
De regering is uiteraard bereid onderzoek te doen naar de ontwikkeling
van collectiviteiten na de afschaffing van de collectiviteitskorting. Dit
onderzoek kan onder andere aandacht besteden aan de ontwikkeling van
het aantal collectiviteiten en het aantal (zorg)inhoudelijke afspraken. Bij dit
onderzoek zal aandacht zijn voor specifieke groepen (zoals sociale
minima). De verwachting is dat de resultaten van dit onderzoek eind 2024
gereed kunnen zijn. De resultaten van dit onderzoek zal ik met uw Kamer
delen.
De leden van de Volt-fractie vragen of de regering kan toelichten hoe er
tot het huidige tijdspad (richting 2023) gekomen is. Hoe is bepaald dat dit
tijdspad het meest optimaal is? Is de regering voornemens om extra
aandacht te besteden aan het goed en tijdig informeren van collectief
verzekerden tijdens het overstapseizoen 2023?
De afschaffing van de collectiviteitskorting is aangekondigd in
antwoorden op een schriftelijk overleg van 21 september 2020.40
Uitgaande van een voorspoedige behandeling van voorliggend
wetsvoorstel, hebben bij de beoogde invoering per 1 januari 2023
zorgverzekeraars en collectiviteiten voldoende tijd om hun overeenkomsten met betrekking tot de collectiviteitskorting aan te passen, ook in
geval van meerjarige afspraken. Daarnaast is bij het bepalen van het
tijdspad rekening gehouden met de benodigde stappen voor een
wetgevingstraject.
Verzekerden worden nu jaarlijks vanuit de rijksoverheid geïnformeerd
over het naderende overstapseizoen. Indien voorliggend wetsvoorstel
tijdig tot stand komt, zal tijdens het overstapseizoen van 2022–2023 tijdens
deze informatiecampagne aandacht besteed worden aan de afschaffing
van de collectiviteitskorting. Overigens is de verwachting dat zorgverzekeraars hun verzekerden ook zullen informeren over het verdwijnen van de
collectiviteitskorting.
7. Consultatie
De leden van de VVD-fractie lezen dat er eerder in het onderzoek van
Equalis 2020 is toegelicht welke opties zorgverzekeraars en collectiviteiten
na de afschaffing van de collectiviteitskorting hebben om de collectiviteiten aantrekkelijk te houden voor verzekerden. Kan daar nog een keer
een uitgebreide toelichting op worden gegeven? Begrijpen deze leden het
goed dat de regering het handhaven van (kwalitatieve) collectiviteiten nog
wel nuttig vindt? Welk overleg heeft er plaats gevonden met ondernemers
c.q. werkgevers en zorgverzekeraars? Wat is daaruit gekomen? De leden
van de VVD-fractie willen graag een reactie op de grootste bezwaren van
de partijen, VNO-NCW, MKB Nederland, AWVN, Adfiz en Verenigd
Zorgcollectief, met name dat het niet meer aantrekkelijk is om afspraken
te maken over (verzuim-)preventie, duurzame inzetbaarheid, re-integratie,
etc.

40

Kamerstukken II 2020/21, 29 689, nr. 1079.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

32

Voor werkgevers blijven er, zowel binnen als buiten de collectiviteiten,
mogelijkheden om extra’s af te spreken. Allereerst blijft de mogelijkheid
voor werkgevers en zorgverzekeraars gewoon bestaan om na afschaffing
van de collectiviteitskorting inhoudelijke afspraken maken. Er zijn
verschillende instrumenten om de collectiviteit aantrekkelijk te houden
voor werknemers. De korting op de aanvullende verzekering blijft bestaan
en daarnaast bevat de aanvullende verzekering ruimte om maatwerk te
creëren voor de specifieke werknemersdoelgroep. Werkgevers mogen
verder een premiebijdrage verstrekken om werknemers zo te stimuleren
zich aan te sluiten bij het collectief. Daarnaast blijven er ook buiten de
collectiviteiten mogelijkheden voor werkgevers om in samenwerking met
zorgverzekeraars inhoudelijke afspraken te maken om bijvoorbeeld
vitaliteit en duurzame inzetbaarheid te bevorderen. Een aantal (grote)
zorgverzekeraars biedt dergelijke producten al aan. Te denken valt aan:
SamenGezond van Menzis, Present! van Zilveren Kruis of Vitalty van ASR
voor werkgevers. Tot slot is het goed te melden dat werkgevers ook op
andere plekken ondersteund worden in hun preventie- of vitaliteitsbeleid,
bijvoorbeeld via fiscale stimulansen of het programma Vitaal Bedrijf.
Hierover is uitgebreid gesproken met VNO-NCW, MKB Nederland en Adfiz
(de branchevereniging van onafhankelijk financieel adviseurs).
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering stelt dat dit
wetsvoorstel bijdraagt aan een overzichtelijker polisaanbod. Maar als
zorgverzekeraars geen collectiviteitskorting meer mogen aanbieden,
terwijl de andere zorgverzekeraar nog wel een budgetpolis in de etalage
en/of een polis met een hoger eigen risico dan het wettelijke bedrag heeft
staan en dus mag aanbieden, vindt de regering dan dat er dan sprake is
van een gelijk speelveld?
Dit wetsvoorstel richt zich op de collectiviteitskorting, omdat gebleken is
dat de oorspronkelijke doelstellingen van de mogelijkheid een collectiviteitskorting aan te bieden niet worden gerealiseerd. De ontwikkelingen op
de zorgverzekeringsmarkt – waaronder onder andere de ontwikkelingen
van het polisaanbod en het vrijwillig eigen risico – hebben blijvend de
aandacht maar vallen buiten de reikwijdte van dit wetsvoorstel.
8. Toezicht en handhaving
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan aangeven in
welke gevallen de NZa handhavend op zal treden.
De NZa zal handhavend optreden indien een zorgverzekeraar een
collectiviteitskorting op de zorgverzekering verstrekt. Daarnaast zal de NZa
handhavend optreden indien een zorgverzekeraar een geldelijk voordeel
aan collectiviteiten verstrekt om daarmee de verzekeringnemer een
korting op de verschuldigde premie te geven. De NZa heeft in haar
uitvoeringstoets opgemerkt dat dit wel moet kunnen worden aangetoond
door bijvoorbeeld een schriftelijke afspraak of een expliciete melding die
kan worden geverifieerd.
9. Financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie lezen dat als de standaardpremie niet
verandert, er geen gevolgen voor de zorgtoeslag zijn. Het doel, dan wel
het gevolg van het afschaffen van de collectiviteitskorting zou toch
moeten zijn dat de zorgpremie voor mensen zonder collectiviteitskorting
lager wordt. Kan dat worden uitgelegd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

33

De hoogte van de standaardpremie is de gemiddelde nominale premie die
verzekerden voor een zorgverzekering betalen verhoogd met een
gemiddeld bedrag aan verplicht eigen risico. Gemiddeld blijft het bedrag
van de standaardpremie hetzelfde. In de huidige premies zijn immers
zowel de opslag, als de collectiviteitskortingen verwerkt. Aangezien de
opslag de kortingen financiert en de zorgkosten niet toe- of afnemen bij
afschaffing van de collectiviteitskorting, zal het gemiddelde bedrag van de
premie door deze wijziging niet veranderen. Wel kan op individueel
niveau de verschuldigde premie wijzigen.
Na de afschaffing van de collectiviteitskorting verdwijnt de opslag
waarmee zorgverzekeraars de premie verhogen om de collectiviteitskorting te verstrekken. Dit betekent dat verzekerden zonder collectiviteit of
degenen met een relatief lage collectiviteitskorting niet langer meebetalen
aan (hogere) collectiviteitskortingen van andere verzekerden. Het kan wel
zo zijn dat de premie stijgt, vanwege bijvoorbeeld een toename van de
zorgkosten. Er kan dus niet worden gesteld dat mensen met een individuele polis of een lage collectiviteitskorting minder gaan betalen dan zij
op dit moment doen. Wel kan worden gesteld dat zij niet langer worden
geconfronteerd met een premieopslag om de collectiviteitskorting (voor
henzelf en) anderen te financieren.
De leden van de Volt-fractie vragen of de regering kan aangeven in
hoeverre het nadeel dat door tegenstanders van de afschaffing genoemd
wordt (zoals zorgverzekeraars), met betrekking tot het tijdstekort van
zorgverzekeraars en collectiviteiten om de collectiviteitskorting te
legitimeren en het gebrekkige analysekader in het onderzoek hiernaar,
gegrond is.
Reeds in 2016 is op basis van verrichte onderzoeken geconcludeerd dat
collectiviteiten hun oorspronkelijke verwachting niet waarmaken.41
Zorgverzekeraars en collectiviteiten hebben de afgelopen jaren vervolgens
ruimschoots de kans gekregen om de collectiviteitskorting te legitimeren
zoals bedoeld in de Zvw. Het aangrijpen van deze kansen is als
voorwaarde gesteld voor het laten voortbestaan van de collectiviteitskorting. In 2018 is reeds aangekondigd dat in 2020 de voortgang gemeten
zou worden om te bepalen of er nog verdergaande maatregelen nodig
zijn.42
Voor de beoordeling van de afspraken heeft onderzoeksbureau Equalis
zich gebaseerd op de eerder geformuleerde criteria door de NZa. De NZa
heeft drie cumulatieve criteria geformuleerd waaraan zorginhoudelijke
afspraken moeten voldoen om een collectiviteitskorting te kunnen
legitimeren: (1) verlichting van de schadelast voor de zorgverzekering,
(2) toegespitst op de populatie van de collectiviteit en (3) bovenop
bestaande wettelijke verplichtingen. Wat betreft de eerste norm heeft de
NZa opgemerkt dat zorgverzekeraars aannemelijk moeten kunnen maken
dat de zorginhoudelijke afspraak – op korte en/of lange termijn – tot een
verlichting van de schadelast voor de Zvw leidt. Het aantoonbaar maken
van de schadelastverlichting kan pas achteraf plaatsvinden.
Equalis heeft een effect als aannemelijk gekwantificeerd indien: 1) er
overtuigend bewijs was aangeleverd dat de ingezette interventie effectief
is (op de korte en/of lange termijn) en 2) er aannemelijk was gemaakt dat
de interventie relevant is voor de betreffende collectiviteit en ook
daadwerkelijk kan worden ingezet. Equalis heeft hierbij ook afspraken
geanalyseerd die samenhangen met het debiteurenrisico. Zo is er
aandacht geweest voor afspraken rondom premie-inhouding en de
41
42

Kamerstukken II 2016/17, 29 689, nr. 770.
Kamerstukken II 2017/18, 29 689, nr. 917 en Staatsblad 2019, nr. 214.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

34

herverzekering van het verplicht eigen risico om wanbetaling en betaalachterstanden te voorkomen. Dit tezamen maakt dat er een uitgebreide en
gedegen analysekader ten grondslag ligt aan het onderzoek van Equalis
naar de collectiviteitskorting.
Is de regering bereid om de effecten van afschaffing van de collectiviteitskorting te evalueren en daarin expliciet mee te nemen wat de impact is op
(deelnemers van) collectiviteiten van patiënten- cliënten- en ouderenorganisaties en gemeenten?
De regering is uiteraard bereid onderzoek te doen naar de ontwikkeling
van collectiviteiten na de afschaffing van de collectiviteitskorting. Dit
onderzoek kan onder andere aandacht besteden aan de ontwikkeling van
het aantal collectiviteiten en het aantal (zorg)inhoudelijke afspraken. Bij dit
onderzoek zal aandacht zijn voor specifieke groepen (zoals sociale
minima). De verwachting is dat de resultaten van dit onderzoek eind 2024
gereed kunnen zijn. De resultaten van dit onderzoek zal ik met uw Kamer
delen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 872, nr. 6

35