Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

692
Vragen van de leden Kuiken en Wolbert (beiden PvdA) aan de ministers van
Veiligheid en Justitie en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over geweld
tegen verpleegkundigen (ingezonden 22 oktober 2010).
Antwoord van minister Donner (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties),
mede namens de ministers van Veiligheid en Justitie en van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (ontvangen 6 december 2010) Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2010–2011, nr. 426.
Vraag 1
Kent u het bericht «Verplegers zijn geweld beu»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herkent u het beeld uit het genoemde onderzoek van de Consumentenbond
dat meer dan de helft van alle ondervraagde verpleegkundigen het afgelopen
halfjaar te maken kreeg met agressie? Zo ja, wat is uw mening hierover en
welke maatregelen neemt u om deze agressie tegen te gaan? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 2
Ja. Recent onderzoek2 uitgevoerd vanuit het programma Veilige Publieke Taak
(VPT) van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties laat
vergelijkbare cijfers zien. Ik vind dit onacceptabel. Werknemers met een
publieke taak – waartoe verpleegkundigen, maar ook onder andere brandweermensen, onderwijzers en conducteurs behoren – dienen hun functie
ongestoord te kunnen uitoefenen. De primaire verantwoordelijkheid om
maatregelen te nemen ter voorkoming van agressie en geweld ligt op basis
van de Arbo-wet bij werkgevers en werknemers, maar vanwege het grote
maatschappelijke belang bestaat daarnaast sinds 2007 een fors en breed
pakket van maatregelen vanuit het programma VPT genomen om dit soort
geweld aan te pakken. Voor de inhoud van dit pakket maatregelen voor de
sector gezondheidszorg verwijs ik naar de antwoorden op de hierna volgende
vragen.
1
2

ah-tk-20102011-692
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

De Telegraaf, 20 oktober 2010.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 501, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Vraag 3
Worden verpleegkundigen getraind in het omgaan met agressie of geweld?
Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Zoals ik aangaf in het antwoord op vraag 2 is de aanpak van agressie en
geweld primair de verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers op
basis van de Arbo-wet. Het aanbieden van weerbaarheids- en agressietrainingen om agressie en geweld tegen te gaan, behoort hier ook toe. De werkgever bepaalt wat voor soort training op welke plaats in de organisatie nodig is.
In de praktijk zijn er tal van voorbeelden van trainingen: training on the job of
in het trainingsbureau, met of zonder acteurs, fysieke training, e-learning.
Vraag 4
Welke maatregelen nemen ziekenhuizen tegen agressie en geweld en hoe
trainen zij hun personeel? Gaan alle ziekenhuizen hierin even voortvarend te
werk?
Antwoord 4
Sinds 2002 is op initiatief van de Stichting Arbeidsmarkt Ziekenhuizen het
project Veilige Zorg gestart. Bij de invoering van Veilige Zorg werken
ziekenhuizen, politie, gemeenten en justitie nauw samen om agressie en
geweld terug te dringen. Het project wordt gesubsidieerd door de Stichting
Arbeidsmarkt Ziekenhuizen en vanuit het programma VPT van het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In de Arbocatalogus voor de
ziekenhuizen is wat betreft de preventie en de aanpak van agressie en geweld
de werkmethode volgens deze aanpak opgenomen. Anno 2010 kennen ruim
65 van de 100 ziekenhuizen deze werkmethode. Deze is echter nog niet overal
volledig geïmplementeerd.
Op 26 oktober 2006 heeft de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ)
het actieprogramma «Aanpak Agressie en geweld door werknemers met
publieke taken» van het ministerie van Binnenlandse Zaken ondertekend.
Hierin verklaarden zij dat zij:
• Grenzen stellen en die duidelijk maken aan iedereen die met hen te
maken krijgt;
• Maatregelen nemen die voorkomen dat werknemers met een publieke
taak geconfronteerd worden met agressie en geweld;
• Alle incidenten met agressie of geweld registreren;
• Altijd aangifte doen bij schade of letsel door agressie of geweld;
• Het door agressie of geweld verkregen voordeel altijd terughalen;
• De kosten van de schade en letsel altijd verhalen op de dader.
Daarnaast is op 29 mei 2008 door de NVZ de landelijke norm VPT ondertekend.3
Vraag 5
Delen ziekenhuizen met veel deskundigheid of ervaring op het gebied van de
aanpak van agressie en geweld hun kennis met andere ziekenhuizen? Zo nee,
deelt u de mening dat het delen van best practices wenselijk is en hoe gaat u
dit bevorderen?
Antwoord 5
In het project Veilige Zorg van de Stichting Arbeidsmarkt Ziekenhuizen neemt
het verspreiden van goede praktijken een prominente plaats is. In nieuwsbrieven, op de website, in handreikingen en tijdens symposia en workshops
wordt daar volop aandacht aan geschonken.
Daarnaast zal ik – conform de toezegging van mijn voorganger4 – werkgevers
in hun aanpak van agressie en geweld ondersteunen vanuit een Expertisecentrum VPT. Dat geldt ook voor de ziekenhuizen. Doel van dit Expertisecentrum
VPT is het bieden van ondersteuning aan werkgevers met een publieke taak
bij het ontwikkelen en implementeren van een effectievere aanpak ter
vermindering van agressie en geweld.

3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 684, nr. 164.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 684, nr. 247.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

Sinds januari van dit jaar kunnen zij al terecht bij de helpdesk VPT voor
advies en ondersteuning bij het verhalen van schade als gevolg van agressie
en geweld. Deze Helpdesk wordt onderdeel van het Expertisecentrum VPT en
is ondergebracht bij Slachtofferhulp Nederland.
Vraag 6
Deelt u de mening dat het in het artikel gestelde dat een deel van de
verpleegkundigen overweegt van baan te wisselen zich niet verhoudt tot het
voornemen om meer verpleegkundigen aan te trekken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Gelet op de krapte op de arbeidsmarkt en het tekort aan verpleegkundigen is
het zeer onwenselijk dat werknemers in de zorg hun baan opzeggen, zeker als
dit gebeurt als gevolg van agressie en geweld. De praktijk van de afgelopen
jaren laat overigens zien dat de uitstroom van verpleegkundigen uit de
ziekenhuissector zeer beperkt is. Jaarlijks verlaat circa 3 procent de zorgsector, inclusief degenen die met pensioen gaan.
Dit neemt niet weg dat dergelijke signalen zeer serieus genomen moeten
worden. Verpleegkundigen vervullen immers een uitermate zinvolle taak voor
de samenleving en moeten daarvoor behouden blijven. Naast de eerder
genoemde initiatieven subsidieert het ministerie van VWS dan ook het project
Gezond & Zeker. Dit project – voorheen Project Ergocoaches – ondersteunt
ergocoaches, veiligheidscoaches, maar ook arbocoördinatoren of p&o
medewerkers bij de preventie van fysieke belasting en agressie.
Vraag 7
Waarom doen bedreigde verpleegkundigen vaak geen aangifte? Wat doet u
om de aangiftebereidheid onder deze groep te verbeteren?
Antwoord 7
Uit het in antwoord op vraag 2 aangehaalde onderzoek blijkt dat er drie
redenen zijn waarom werknemers geen aangifte doen:
1. De werknemer vond het incident niet ernstig genoeg, de werknemer was
niet bang tijdens het incident;
2. Het incident is ter plekke opgelost;
3. Werknemers vinden dat dit soort incidenten hoort bij het werk.
Ik sta een aanpak voor waarin werknemers met een publieke taak melding
maken van tegen hen gerichte agressie en geweld en in geval van ernstige
vormen van agressie en geweld aangifte doen. Als slachtoffers om wat voor
reden dan ook geen aangifte doen, moeten werkgevers de verantwoordelijkheid hiervoor overnemen. Werkgevers zijn verantwoordelijk voor de
veiligheid van de werknemers en daarmee ook voor de reactie op agressie en
geweld. Daders moeten weten en ervaren dat dit ongewenste gedrag niet
wordt getolereerd.
Het doen van aangifte is opgenomen in de acht aanbevolen maatregelen van
het programma VPT. Om de aangiftebereidheid te verbeteren is vanuit dit
programma begin 2010 een informatiebrochure ontwikkeld met de titel
«Aangifte? Gewoon doen!» die naar een brede groep van ruim 7 000
werkgevers – waaronder ook ziekenhuizen – is gestuurd. In de Eenduidige
Landelijke Afspraken bij agressie en geweld tegen functionarissen met een
publieke taak is voor politie en Openbaar Ministerie bovendien opgenomen
dat meldingen altijd direct opvolging krijgen, en dat aangifte van een
strafbaar feit altijd wordt opgenomen. De complete set afspraken heeft mijn
voorganger – mede in zijn hoedanigheid als Minister van Justitie – op
3 maart 2010 aan uw Kamer gestuurd5.
Toelichting
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid
Uitslag (CDA), ingezonden 20 oktober 2010 (vraagnummer 2010Z15017).

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 684, nr. 267.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3