Het leefklimaat van jongeren in de
Ottho Gerhard Heldringstichting
Stap 2 van het stapsgewijs toezicht op basis van
het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg

Instellingsrapport

Inspectie Jeugdzorg
Inspectie van het Onderwijs
Utrecht, april 2011

Inspectie Jeugdzorg

2

Inspectie Jeugdzorg

Samenvatting

De Inspectie Jeugdzorg doet stapsgewijs onderzoek naar de kwaliteit van de gesloten jeugdzorg.
De Inspectie Jeugdzorg heeft in 2009 en 2010 stap 1 uitgevoerd, het toezicht op de rechtspositie
van jongeren in de gesloten jeugdzorg. In 2010 en 2011 komt stap 2 aan bod, het toezicht op
opvoeding, dagprogrammering en personeel. De inspectie heeft het toezicht stap 2 toegespitst op
het leefklimaat binnen de instelling, omdat een goed leefklimaat van de jongeren een
randvoorwaarde voor hun behandeling is en omdat in de gesloten jeugdzorg jongeren tegen hun
wil kunnen worden opgenomen.

De Inspectie Jeugdzorg voert het toezicht stap 2 uit samen met de Inspectie van het Onderwijs,
omdat de samenwerking van instelling en school een belangrijke factor is als het gaat om een veilig
en verantwoord leefklimaat. De inspecties richten zich daarbij op het onderwijs dat binnen de
instelling wordt gegeven.
Bij de Ottho Gerhard Heldringstichting wordt het onderwijs binnen de instelling verzorgd door
Scholengemeenschap De Brouwerij.
De Inspectie van het Onderwijs voerde echter onlangs een uitgebreid toezicht uit bij
Scholengemeenschap De Brouwerij en nam daarom niet deel aan dit onderzoek. De samenwerking
tussen instelling en school is door de Inspectie Jeugdzorg wel onderzocht als thema in dit
onderzoek.

In dit rapport geeft de Inspectie Jeugdzorg eerst antwoord op de vraag in hoeverre de instelling in
staat is om een veilig en verantwoord leefklimaat voor de jongeren te bieden. Vervolgens geeft de
inspectie antwoord op de vraag of de kwaliteit van de samenwerking van school en instelling
voldoende is.

Het eindoordeel van de inspectie luidt dat de kwaliteit van het leefklimaat in de Ottho Gerhard
Heldringstichting voor jongeren goed is.

De instelling komt goed uit het rapport wat betreft de volgende punten:
•

De instelling zorgt goed voor een passende dagbesteding en dagstructuur voor de
jongeren.

•

De instelling biedt de jongeren een aandachtvolle omgeving.

•

De instelling heeft verschillende soorten leefgroepen en houdt rekening met de leeftijd en
problematiek van jongeren bij de beoordeling welke leefgroep voor hen het meest geschikt
is. Wanneer de problematiek van jongeren daarom vraagt, zijn er voldoende mogelijkheden
om extra begeleiding in te zetten op de leefgroepen.

•

Het personeel is duidelijk toegerust voor het werk met de jongeren.

Het eindoordeel van de inspectie luidt dat de Ottho Gerhard Heldringstichting en De Brouwerij
voldoende samenwerken, wat een belangrijke voorwaarde is voor een veilig en verantwoord
leefklimaat voor jongeren.

3

Inspectie Jeugdzorg

4

Inspectie Jeugdzorg

Inhoudsopgave

Samenvatting ......................................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1 Inleiding ........................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 2 Het leefklimaat in de Ottho Gerhard Heldringstichting.................................................. 9
2.1

Dagprogramma ................................................................................................... 9

2.2

Passende en aandachtvolle omgeving....................................................................11

2.3

Aandacht voor samenstelling leefgroep..................................................................13

2.4

Voldoende toegerust personeel leefgroep...............................................................14

Hoofdstuk 3 De samenwerking tussen de Ottho Gerhard Heldringstichting en
Scholengemeenschap De Brouwerij ................................................................................. 17
3.1

Samenwerking instelling en school........................................................................17

Hoofdstuk 4 Eindoordelen .................................................................................................................. 21
4.1

Eindoordeel Inspectie Jeugdzorg over het leefklimaat in de instelling ........................21

4.2

Eindoordeel Inspectie Jeugdzorg over de samenwerking tussen school en instelling ....21

Bijlage 1 – Toetsingskader inspecties ................................................................................................. 23
Bijlage 2 – Rapport van bevindingen van de Inspectie van het Onderwijs ....................................... 27
Bijlage 3 – Het onderzoek van de Inspectie Jeugdzorg ..................................................................... 29
Bijlage 4 – Inhoudelijke reactie van de instelling op het rapport ...................................................... 33

5

Inspectie Jeugdzorg

6

Inspectie Jeugdzorg

Hoofdstuk 1

Inleiding

Stapsgewijs toezicht op basis van het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg
In september 2008 heeft de MOgroep Jeugdzorg het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg
vastgesteld. Het Kwaliteitskader bevat veldnormen voor de sector en is opgesteld door
afgevaardigden van de gesloten jeugdzorgaanbieders samen met de betrokken inspecties; naast de
Inspectie Jeugdzorg zijn dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Inspectie van het
Onderwijs.

Het nieuwe zorgaanbod is nog in ontwikkeling, daarom staan in het Kwaliteitskader drie stadia
waarin de aanbieders van gesloten jeugdzorg moeten gaan voldoen aan deze normen. In navolging
hiervan heeft de Inspectie Jeugdzorg toezicht in drie stappen gepland. Zij noemt dit het
stapsgewijze toezicht, dat zij in 2008 op verzoek van de toenmalige minister voor Jeugd en Gezin is
gestart bij alle instellingen voor gesloten jeugdzorg en dat loopt tot en met 2012.

De Inspectie Jeugdzorg heeft in 2009 en 2010 stap 1 van het stapsgewijze toezicht uitgevoerd. Dit
was het toezicht op de rechtspositie van jongeren in de gesloten jeugdzorg.
In 2010 en 2011 is de uitvoering van stap 2 van het stapsgewijze toezicht aan de beurt.

Stap 2: toezicht op een veilig en verantwoord leefklimaat
In stap 2 komen normen uit de volgende onderdelen van het Kwaliteitskader aan bod: opvoeding,
dagprogrammering en personeel. De inspectie heeft het toezicht stap 2 toegespitst op het
leefklimaat binnen de instelling1, omdat een goed leefklimaat voor de jongeren een
randvoorwaarde voor hun behandeling is en omdat in de gesloten jeugdzorg jongeren tegen hun
wil kunnen worden opgenomen. De inspectie onderzoekt in hoeverre de instellingen voor gesloten
jeugdzorg in staat zijn om een veilig en verantwoord leefklimaat voor de jongeren te bieden.

De inspectie beoordeelt aan de hand van een toetsingskader of het leefklimaat veilig en
verantwoord is. Over de invulling van dit toetsingskader heeft de inspectie nauw overleg gehad met
de sector gesloten jeugdzorg, zodat het gaat om zoveel mogelijk gedeelde opvattingen over wat
een veilig en verantwoord leefklimaat is. Daarnaast heeft de inspectie zich laten inspireren door
jongeren die hebben beschreven wat maakt dat het leven op de groep voor hen veilig is2. Zij
noemen onder andere voldoende rust, regelmaat, ruimte en privacy; een aanpak gericht op herstel
in plaats van beheersing; het benoemen wat goed gaat in plaats van wat verkeerd gaat; respect;
vertrouwen, dat de groepsleiders het goede voorbeeld geven.

Goede samenwerking tussen school en instelling belangrijk voor een veilig en verantwoord
leefklimaat
In het overleg over het toetsingskader heeft de sector gesloten jeugdzorg aangegeven dat ook de
samenwerking met school een belangrijke factor is als het gaat om een veilig en verantwoord
1
2

In het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg valt leefklimaat onder het thema opvoeding.
Kwaliteitsstandaarden jeugdzorg Q4C, standaard 14. Zie ook bijlage 3.

7

Inspectie Jeugdzorg

leefklimaat. Wanneer een jongere in de gesloten jeugdzorg behandeld wordt, werken de school en
de instelling tegelijkertijd met de jongere aan diens toekomst. De tijd die de jongere op school
doorbrengt maakt een belangrijk deel uit van het dagprogramma. In een goede samenwerking
versterken school en instelling elkaar en zorgen zij samen dat de jongere werkelijk een perspectief
heeft voor zijn toekomst. Bij een ontbrekende of slechte samenwerking heeft de jongere daar zowel
op school als op de leefgroep last van en wordt een belangrijke voorwaarde voor een veilig en
verantwoord leefklimaat niet vervuld.

Omdat de samenwerking met onderwijs zo belangrijk is voert de inspectie het toezicht stap 2 uit
samen met de Inspectie van het Onderwijs. De inspecties richten zich daarbij op het onderwijs dat
binnen de instelling wordt gegeven. De Inspectie van het Onderwijs doet niet tegelijkertijd toezicht
naar de kwaliteit van de school, wanneer zij een dergelijk toezicht kort voor het
gemeenschappelijke toezicht nog heeft uitgevoerd bij de school. Het rapport van dit eerdere
toezicht bij de school wordt als bijlage bij dit rapport gevoegd. Wel wordt onderzocht hoe de
samenwerking is tussen instelling en school.

Dit rapport
De Inspectie Jeugdzorg geeft in dit rapport antwoord op de vraag in hoeverre de Ottho Gerhard
Heldringstichting in staat is een veilig en verantwoord leefklimaat voor de jongeren te bieden. De
Inspectie van het Onderwijs en de Inspectie Jeugdzorg geven samen antwoord op de vraag of de
kwaliteit van de samenwerking tussen school en instelling voldoende is. Bij de Ottho Gerhard
Heldringstichting wordt het onderwijs binnen de instelling verzorgd door Scholengemeenschap De
Brouwerij. De Inspectie van het Onderwijs voerde onlangs een uitgebreid toezicht uit bij
Scholengemeenschap De Brouwerij en nam daarom niet deel aan dit onderzoek. De samenwerking
tussen instelling en school is door de Inspectie Jeugdzorg wel onderzocht als thema in dit
onderzoek.

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 staan de bevindingen van de Inspectie Jeugdzorg over het leefklimaat van de
jongeren in de instelling.
In hoofdstuk 3 staan de bevindingen van de Inspectie van het Onderwijs en de Inspectie Jeugdzorg
over de kwaliteit van de samenwerking tussen school en de instelling.
In hoofdstuk 4 staan de eindoordelen van de Inspectie Jeugdzorg.
In bijlage 1 staat het toetsingskader. Hierin worden de thema’s beschreven waarop de inspecties
toetsen.
In bijlage 2 staat het rapport van bevindingen van de Inspectie van het Onderwijs.
In bijlage 3 staat de onderzoeksopzet van de Inspectie Jeugdzorg beschreven.
In bijlage 4 staat de inhoudelijke reactie van de instelling op het rapport.

8

Inspectie Jeugdzorg

Hoofdstuk 2

Het leefklimaat in de Ottho Gerhard
Heldringstichting

Het onderzoek van de Inspectie Jeugdzorg naar het leefklimaat kent vier thema’s waarin de
verwachtingen van de inspectie zijn aangegeven. De verwachtingen staan in het toetsingskader,
dat in bijlage 1 is opgenomen. De thema’s zijn:
-

het dagprogramma (routine leefgroep en vrije tijd)3;

-

passende en aandachtvolle omgeving;

-

aandacht voor samenstelling groep;

-

voldoende toegerust personeel leefgroep.

Dit hoofdstuk bevat vier paragrafen die gewijd zijn aan de vier thema’s. Elk thema is uitgewerkt in
een criterium met bijbehorende indicatoren. De criteria geven weer wat de inspectie verwacht. De
scores op de indicatoren geven aan in hoeverre een instelling aan de verwachting voldoet.

Elke paragraaf begint met een tabel met daarin het criterium en de scores van de inspectie per
indicator op een tweepuntsschaal: operationeel en niet operationeel.4
In het toetsingskader in bijlage 1 geeft de inspectie per criterium aan wanneer zij het als
operationeel beoordeelt. De inspectie verwacht voor elke indicator een score operationeel.
In de toelichting na de tabel staan de feitelijke bevindingen: wat de inspectie tijdens haar toezicht
met betrekking tot de indicatoren heeft gehoord en gezien. Het is mogelijk dat de feitelijke
bevindingen samen een genuanceerd beeld geven met positieve en negatieve aspecten. Wanneer
de inspectie een indicator als niet operationeel beoordeelt, wordt voorafgaand aan de feitelijke
bevindingen toegelicht welke bevindingen hebben geleid tot het oordeel.

2.1

Dagprogramma

Indicatoren
Dagprogramma sluit aan bij behoeften jongeren
Dagprogramma met voldoende en gevarieerd aanbod
Dagprogramma met invloed jongeren

Niet
operationeel

Criterium
De instelling zorgt voor een passende dagbesteding en –structuur
voor de jongeren

Operationeel

Scores per indicator

√
√
√

3

De subthema’s school en samenwerking tussen instelling en school komen aan bod in hoofdstuk 3.
De scores zijn dus anders dan in het toezicht stap 1, waarin sprake was van een vierpuntsschaal: afwezig, aanwezig,
operationeel en geborgd. De reden hiervoor is dat het toezicht naar het leefklimaat zich bij uitstek richt op de praktijk. Beleid
op het gebied van leefklimaat is nauwelijks aan de orde in het onderzoek.
4

9

Inspectie Jeugdzorg

Toelichting
Dagprogramma sluit aan bij behoeften jongeren
De jongeren die verblijven bij de Ottho Gerhard Heldringstichting (hierna: de OGH) volgen allemaal
een gestructureerd dagprogramma. Het dagprogramma bevat drie elementen: de dagelijkse
routine in de leefgroep, het schoolprogramma en de vrije tijd. Er zijn vaste tijden voor alle
activiteiten en er is iedere dag een rustuur waarop de jongeren op hun kamer zijn. De jongeren
volgen zowel activiteiten met de groep als individueel. De fase waarin je als jongere zit, bepaalt de
mate van zelfstandigheid binnen het dagprogramma. Jongeren in de laatste fase hebben meer
invloed op hun dagstructuur, de jongeren in de zelfstandige units hebben bijvoorbeeld geen rustuur
meer.
De gesloten groep (fase 1 en 2) kent een andere dagstructuur dan de besloten groepen (fase 3 t/m
6).5 Jongeren in de gesloten groep volgen onderwijs in hetzelfde gebouw als de leefgroep. Ook de
meeste activiteiten vinden in en rond dit gebouw plaats, omdat de jongeren in deze fase binnen het
hek moeten blijven. De jongeren verblijven gemiddeld drie tot zes maanden op een gesloten groep.
De jongeren in de besloten groepen volgen onderwijs op het terrein van de OGH of buiten de
instelling, afhankelijk van de fase waarin zij zitten. Ook stages en vrije tijd kunnen deze jongeren
vanaf een bepaalde fase (al dan niet begeleid) invullen buiten het terrein van de OGH, zoals stage
lopen bij een supermarkt, een bakker, een bouwbedrijf, een verzorgingshuis of een dierenarts in de
buurt of voetballen bij een voetbalvereniging.
De jongeren volgen in het weekend en in vakanties een aangepast dagprogramma. Medewerkers
geven aan dat er dan wat meer ruimte is om binnen een leefgroep van de vaste dagstructuur af te
wijken en om bijvoorbeeld activiteiten met de jongeren te ondernemen.

Aanbod dagprogramma voldoende en gevarieerd genoeg
De OGH heeft een activiteitencentrum dat verschillende activiteiten organiseert. De jongeren in de
besloten groepen kunnen zich eens in de zes weken opgeven voor bijvoorbeeld verschillende
sportactiviteiten, creatief, koken, fotografie, muziek en internet. Ze kunnen zich opgeven voor twee
activiteiten per week. Verder zijn er voor de jongeren in de besloten groepen groepsgerichte
activiteiten vanuit de eigen leefgroep. Eenmaal per week is er bijvoorbeeld een verplichte
groepssport en ’s middags zijn er verschillende groepsactiviteiten, zoals een bezoek aan het dorp,
een wandeling in het bos, fietsen of zwemmen.
Voor de jongeren in de gesloten groep zijn de mogelijkheden wat beperkter omdat ze binnen het
hek moeten blijven. In de gesloten groep is er een aantal vaste groepsgewijze middagactiviteiten
per week, zoals sporten of verzorging van dieren van de boerderij. Deze activiteiten worden
verzorgd door het activiteitenteam. Op de overige middagen mogen de jongeren zelf kiezen wat ze
willen doen, wel weer afhankelijk van de fase waarin ze zitten. De jongeren kunnen bijvoorbeeld
fitnessen of muziek maken in de kelder wanneer zij dit aangeven. Verder kunnen jongeren een
spelletje of een creatieve activiteit doen of televisie kijken.
In de weekends en de vakanties worden er door de jongeren samen met de groepsleiding leuke
activiteiten bedacht. In de vakanties gaan de besloten groepen regelmatig op kamp en het
5

De inspectie heeft zich in haar onderzoek bij de OGH met name gericht op de strikt gesloten groep (met hek eromheen) en op
de besloten groepen (zonder hek) gericht. De groepen voor observatie en crisisinterventie zijn niet uitvoerig bekeken.

10

Inspectie Jeugdzorg

activiteitencentrum organiseert extra activiteiten. Ook verzinnen jongeren samen met de
pedagogisch medewerkers quizzen, leuke spellen of bijvoorbeeld een nieuwjaarsduik. Tijdens
feestdagen als Sinterklaas of Kerst wordt altijd iets bijzonders gedaan. Medewerkers geven aan dat
er binnen een bepaald budget activiteiten mogelijk zijn. Voor de jongeren is het niet altijd duidelijk
hoeveel geld bepaalde activiteiten kosten en waarom iets wel of niet mogelijk is.

Jongeren hebben invloed op het dagprogramma
De jongeren uit de besloten groepen kunnen zelf eens in de zes weken aangeven voor welke
individuele activiteit zij zich willen inschrijven. Deze activiteiten zijn niet verplicht, maar de
pedagogisch medewerkers stimuleren de jongeren wel om mee te doen. Voor jongeren in een
hogere fasering is het zoals hierboven beschreven (Dagprogramma sluit aan bij behoeften
jongeren) mogelijk om, in overleg met de groepsleiding, verschillende activiteiten buiten de
instelling te doen (een buitensport, stage, baantje etc.). Hier wordt volgens de jongeren veel
gebruik van gemaakt. Een keer per week tijdens de groepsvergadering bedenken de jongeren
samen met de groepsleiding de activiteiten voor in het weekend en de vakanties.
Binnen de gesloten groep hebben de jongeren minder invloed op het dagprogramma, omdat de
mogelijkheden beperkter zijn (zie verder onder: Aanbod dagprogramma voldoende en gevarieerd
genoeg).
De jongeren kunnen ook via de jongerenraad invloed op het dagprogramma uitoefenen. De
jongeren doen dit ook. De jongerenraad komt een keer per maand bijeen en in de jongerenraad zit
één jongere per leefgroep.

Criterium
De instelling zorgt voor een aandachtvolle omgeving voor de jongeren

Indicatoren
Goede kwaliteit fysieke leefomgeving
Fysieke leefomgeving met invloed jongeren
Respectvolle omgang
Aandachtvolle houding medewerkers ten opzichte van jongeren

Niet
operationeel

Passende en aandachtvolle omgeving

Operationeel

2.2

√
√
√
√

Toelichting
De fysieke leefomgeving is van voldoende kwaliteit
De groepen zien er netjes uit, zijn gezellig ingericht en zijn overzichtelijk ingedeeld. De jongeren
hebben een aandeel in het schoonhouden van de groep. Eén keer per week is er op de groepen een
grote schoonmaak en verder hebben de jongeren een dagelijkse huishoudelijke taak. Ook de
pedagogisch medewerkers dragen bij en sturen de jongeren waar het nodig is. Het meubilair op de
groepen is over het algemeen heel. Wanneer er meubilair stuk is wordt dat snel gerepareerd door
de technische dienst van de OGH.

11

Inspectie Jeugdzorg

Een minpunt is het eten uit de centrale keuken. In het weekend koken de groepen zelf,
doordeweeks komt het uit de centrale keuken. De jongeren klagen dat ze het eten uit de centrale
keuken niet lekker vinden. Ze hebben dit aangekaart via de jongerenraad. De pedagogisch
medewerkers geven aan niet te veel te willen mopperen over het eten in het bijzijn van de
jongeren. Wel geven ze het door aan de centrale keuken als het eten bijvoorbeeld te zout is.

Jongeren hebben invloed op hun fysieke leefomgeving
De jongeren mogen hun kamer gezellig maken met eigen spullen, zolang deze maar niet
aanstootgevend of gevaarlijk zijn. Posters mogen op het daarvoor bestemde prikbord gehangen
worden. In de besloten groepen mogen jongeren naarmate ze in een hogere fase komen meer
spullen op hun kamer. Zo heeft een jongere bijvoorbeeld een aquarium met vissen op zijn kamer.
Dit kan alleen als de veiligheid dit toelaat. Bij meisjes die zichzelf bijvoorbeeld snijden worden
scherpe voorwerpen uit de kamer gehaald. Sommige jongeren weten niet wat ze willen ophangen
of neerzetten. In dat geval gaat een pedagogisch medewerker bijvoorbeeld met hen naar het dorp
om spullen te zoeken.
De meeste groepen zijn ingericht met standaard meubilair. Wel verschillen per groep bijvoorbeeld
de kleuren op de muren. Er loopt nu een proef op één groep waarbij de groep een budget heeft
gekregen en dit zelf mag besteden. Deze groep heeft in overleg met de jongeren meubilair bij IKEA
gekocht. Dit meubilair slijt misschien sneller, maar ziet er volgens de jongeren en de medewerkers
gezelliger uit en kan vanwege de lagere kosten makkelijker vervangen worden. Verder hebben de
groepen elk een eigen budget om spullen en attributen voor de aankleding van de groep aan te
schaffen. De pedagogisch medewerkers overleggen met de jongeren wat er van dit budget
aangeschaft gaat worden.
De omgang is respectvol
De jongeren voelen zich over het algemeen gerespecteerd en hebben vertrouwen in hun mentor en
de pedagogisch medewerkers. De jongeren gaan onderling niet altijd respectvol met elkaar om. De
pedagogisch medewerkers zijn bijvoorbeeld alert op pestgedrag en spreken met de jongeren als dit
voorkomt.
De pedagogisch medewerkers zijn zich bewust van hun voorbeeldfunctie. Zelf houden de
pedagogisch medewerkers zich aan de regels die ook voor de jongeren gelden. Ze letten
bijvoorbeeld op hun taalgebruik en op het dragen van gepaste kleding. Als ze per ongeluk toch een
keer een lelijk woord uitspreken, maken ze excuses en geven aan dat ze het niet hadden moeten
zeggen. Verder proberen de pedagogisch medewerkers altijd aan jongeren uit te leggen waarom ze
een bepaalde beslissing nemen of waar een regel voor is. Het is de cultuur binnen de OGH dat de
pedagogisch medewerkers elkaar aanspreken op incorrect gedrag of taalgebruik. Ook in de
teamvergadering is het een onderwerp van gesprek.
Door zelf regelmatig op de groepen te komen en door zich te laten informeren door de pedagogisch
medewerkers B+ (pedagogisch medewerkers met een coachende taak) houden de unitleiders zicht
op het voorbeeldgedrag en de professionele houding van de pedagogisch medewerkers.

12

Inspectie Jeugdzorg

Medewerkers hebben aandachtvolle houding ten opzichte van jongeren
De pedagogisch medewerkers proberen tijdens hun dienst altijd tijd te maken om individuele
aandacht aan de jongeren te geven. Dit kan bijvoorbeeld door het drinken van een kopje thee na
schooltijd, het voeren van een gesprekje, het doen van een spelletje of het helpen met het
huiswerk van de jongeren. De pedagogisch medewerkers weten hoe het met de jongeren uit hun
groep gaat en hoe bijvoorbeeld de situatie thuis is.
De pedagogisch medewerkers bevestigen positief gedrag van de jongeren en delen veel
complimenten uit. Ze geven aan dat ze dit belangrijk vinden, zeker omdat de jongeren in hun
verleden vaak weinig complimenten hebben gekregen. De jongeren zelf ervaren ook dat er veel
complimenten worden uitgedeeld.
De pedagogisch medewerkers zijn zoveel mogelijk op de groep. Uitgangspunt is dat er in ieder
geval altijd één pedagogisch medewerker op de groep is. Wanneer één van de twee pedagogisch
medewerkers op kantoor is, is de andere op de groep. Maar het lukt de pedagogisch medewerkers
vaak ook om met twee pedagogisch medewerkers tussen de jongeren op de groep aanwezig te
zijn. De unitleiders komen regelmatig op de groepen en spreken de pedagogisch medewerkers aan
als ze te vaak op kantoor zitten.

Aandacht voor samenstelling leefgroep

Indicatoren
Bewustzijn problematiek jongeren
Flexibele inzet personeel

Niet
operationeel

Criterium
De instelling heeft aandacht voor de samenstelling van de leefgroep

Operationeel

2.3

√
√

Toelichting
Bij samenstelling van de leefgroep is de instelling zich bewust van de problematiek jongeren
De OGH heeft de volgende variatie in leefgroepen: een gesloten meisjesgroep, besloten gemengde
en meisjesgroepen, een besloten gemengde groep voor jongere kinderen tussen de 12 en 14 jaar,
een besloten LVB groep, een gemengde groep ter voorbereiding op zelfstandigheidstraining en
gemengde groepen voor observatiediagnostiek en crisisinterventie.
Wanneer een jongere wordt aangemeld voor de OGH, is er bij voorkeur dezelfde dag een
plaatsingsoverleg. Hierin zitten de directeur behandeling en de coördinator intake. Op basis van het
dossier van de jongere wordt een inschatting gemaakt welke van bovengenoemde leefgroepen het
beste bij de jongere past. Als bijvoorbeeld meer observatie nodig is of het betreft een
crisisplaatsing, kan een jongere terecht op één van de twee groepen voor observatiediagnostiek en
crisisinterventie. Na plaatsing in een groep kunnen jongeren eventueel tussentijds overgeplaatst
worden, maar het streven is dit zo min mogelijk te doen en zoveel mogelijk de stabiliteit te
waarborgen.

13

Inspectie Jeugdzorg

Wanneer een nieuwe jongere binnenkomt wordt de jongere besproken in de teamvergadering. De
behandelcoördinator bespreekt daar de afwegingen van het plaatsingsoverleg en de voorlopige
aanpak zodat de pedagogisch medewerkers weten welke achtergrond en problematiek de jongere
heeft. De behandelcoördinator besteedt ook aandacht aan de groepsdynamiek en er wordt gekeken
welke mentor het beste bij de jongere past.
De OGH maakt periodiek een instellingsbrede doelgroepenanalyse om vast te stellen welke
doelgroep, met welke achtergrond en welk competentieniveau, er in huis is. Dit om goed aan te
sluiten bij de problematiek van de jongeren en inzicht te krijgen in het effect van de behandeling.
Op basis hiervan zijn bijvoorbeeld een aparte LVB-groep en een groep voor jongere kinderen
tussen de 12 en 14 jaar gestart.

Personeel wordt flexibel ingezet
Wanneer het nodig is om extra personeel in te schakelen op de groepen, is dit binnen de OGH
volgens de groepsleiding goed mogelijk. Het komt regelmatig voor dat er een derde pedagogisch
medewerker op een groep staat. Bijvoorbeeld wanneer er meer onrust is op een bepaalde groep, of
als jongeren op begeleid verlof gaan. Bij ziekte van medewerkers moeten de extra ingeroosterde
pedagogisch medewerkers wel ingezet worden voor ziektevervanging. Dagelijkse flexibiliteit is
mogelijk door buurgroepen in te schakelen. Alle teams hebben een vaste buurgroep, die bij elkaar
inspringen als dat nodig is.

Criterium
De instelling draagt zorg voor voldoende toegerust personeel

Indicatoren
Verklaring omtrent gedrag medewerkers
Kennis en vaardigheden medewerkers
Toerusting personeel: sturing en coaching

Niet
operationeel

Voldoende toegerust personeel leefgroep

Operationeel

2.4

√
√
√

Toelichting
Verklaringen omtrent gedrag medewerkers
De OGH vraagt voor vaste en tijdelijke medewerkers een Uittreksel Justitiële Documentatie (UJD)
aan. De inspectie beoordeelt deze indicator als operationeel.
De inspectie heeft 12 dossiers getoetst en in één dossier geen verklaring omtrent het gedrag of
UJD aangetroffen. Het betrof het dossier van een medewerker die bij OGH kwam werken toen het
nog een justitiële jeugdinrichting was. Uit het dossier blijkt dat de UJD is aangevraagd. De OGH
heeft hierover verkaard dat de instelling van het ministerie van Justitie destijds de opdracht heeft
gekregen de UJD’s niet te archiveren. Dit werd bepaald in het kader van de subsidierelatie die de
instelling destijds als justitiële jeugdinrichting had met het ministerie van Justitie. De instelling

14

Inspectie Jeugdzorg

heeft vervolgens geprobeerd de informatie bij het ministerie te achterhalen, maar dit bleek niet
meer mogelijk, het onderzoek naar de medewerker was te lang geleden uitgevoerd.
De inspectie beoordeelt de indicator als operationeel omdat de dossiers van de medewerkers die na
de overgang van het ministerie van Justitie naar het ministerie van VWS bij OGH in dienst zijn
gekomen een UJD bevatten.

Medewerkers bezitten voldoende kennis en vaardigheden
De OGH heeft voor haar medewerkers een vereist opleidingsniveau vastgesteld. Voor pedagogisch
medewerkers is dit minimaal MBO niveau 4 en voor pedagogisch medewerkers B+ (pedagogisch
medewerkers met een coachende taak) is dit HBO. De pedagogisch medewerkers die nog geen
MBO hebben of HBO willen halen worden hier door de OGH in gefaciliteerd. De
behandelcoördinatoren moeten een relevante academische opleiding hebben gevolgd.
Nieuwe medewerkers starten met een kennisweek. Tijdens deze kennisweek is er onder andere
aandacht voor kennismaking met de organisatie, de module sociaal competentiemodel en de
training fysieke weerbaarheid. Onderdelen van de kennisweek worden gegeven door de
behandelcoördinatoren. Verder volgen nieuwe medewerkers onder andere drie modules
psychopathologie van het In Service Trainingsprogramma (IST) van de OGH.
Iedere pedagogisch medewerker volgt jaarlijks bijscholing van een aantal modules uit het IST.
Ieder jaar wordt vastgesteld welke modules verplicht doorlopen moeten worden. In ieder geval zijn
dit een drietal opfristrainingen fysieke weerbaarheid. Andere verplichte modules voor 2010/2011
zijn onder andere slachtoffers van loverboys, zelfbeschadigende meiden en gedragsstoornissen.
Daarnaast zijn er verschillende modules op vrijwillige basis mogelijk. Medewerkers kunnen op
intranet zien welke modules gedurende het jaar zijn ingepland.
Naast de opleidingen en trainingen van de pedagogisch medewerkers informeren de
behandelcoördinatoren de teams over de problematiek van iedere nieuwe jongere en geven daarbij
aan hoe de pedagogisch medewerkers het beste kunnen reageren op een jongere. De groepsleiders
geven aan zich voldoende toegerust te voelen om de jongeren binnen de OGH te begeleiden en
noemen ‘basiszorg’ (basale pedagogische zorg zoals leren over hygiëne, voeding, zakgeld en
omgaan met groepsgenoten) als een van hun belangrijkste taken.

Toerusting personeel: sturing en coaching zijn voldoende
De OGH houdt centraal een overzicht bij van het opleidingsniveau van de pedagogisch
medewerkers en of ze bijvoorbeeld studerend zijn voor MBO of HBO. Tevens wordt in dit overzicht
per medewerker opgenomen welke verplichte modules van het IST de medewerker heeft gevolgd.
Op deze manier heeft de OGH een totaaloverzicht van het kennisniveau van haar pedagogisch
medewerkers. De unitleiders sturen hierop en komen hierop terug in de voortgangs- en
functioneringsgesprekken met de pedagogisch medewerkers. Wanneer het ze goed lijkt dat een
pedagogisch medewerker een bepaalde (vrijwillige) module volgt, dan bepreken de unitleiders dit
met de betreffende medewerker.
Naast de opleiding en trainingen krijgen de nieuwe pedagogisch medewerkers in hun eerste jaar
werkbegeleiding en coachingsgesprekken van een pedagogisch medewerker B+. In ieder team
zitten twee pedagogisch medewerkers B+.

15

Inspectie Jeugdzorg

Zowel de unitleiders als de behandelcoördinatoren weten door hun regelmatige bezoeken aan de
leefgroep, uit het kennisniveau-overzicht, uit informatie van de pedagogisch medewerkers B+ en
uit de dagelijkse rapportages over welke vaardigheden de pedagogisch medewerkers beschikken en
ze sturen hier ook op.

16

Inspectie Jeugdzorg

Hoofdstuk 3

De samenwerking tussen de Ottho Gerhard
Heldringstichting en Scholengemeenschap De
Brouwerij

Dit hoofdstuk gaat over het thema samenwerking tussen de school die op het terrein van de
instelling gevestigd is en de instelling. Het thema is uitgewerkt in een criterium met bijbehorende
indicatoren. Het criterium geeft weer wat de inspecties verwachten. De scores op de indicatoren
geven aan in hoeverre een school en een instelling aan de verwachting voldoen.

Het hoofdstuk begint met een tabel met daarin het criterium en de scores van de inspecties per
indicator op een tweepuntsschaal: operationeel en niet operationeel.
In het toetsingskader in bijlage 1 geven de inspecties per criterium aan wanneer zij het als
operationeel beoordelen. De inspecties verwachten voor elke indicator een score operationeel.
In de toelichting na de tabel staan de feitelijke bevindingen: wat de inspectie tijdens het toezicht
met betrekking tot de indicatoren heeft gehoord en gezien. Het is mogelijk dat de feitelijke
bevindingen samen een genuanceerd beeld geven met positieve en negatieve aspecten. Wanneer
de inspecties een indicator als niet operationeel beoordelen, wordt voorafgaand aan de feitelijke
bevindingen toegelicht welke bevindingen hebben geleid tot het oordeel.

Criterium
De instelling en de school zorgen voor een aandachtvolle omgeving
voor de jongeren
Indicatoren
Onderwijs is een essentieel onderdeel behandeling
School en instelling werken voldoende samen bij de dagelijkse begeleiding
van de jongeren
School en instelling werken voldoende samen bij het behandelplan
School en instelling werken voldoende samen bij incidenten

Niet
operationeel

Samenwerking instelling en school

Operationeel

3.1

√
√
√
√

Toelichting
Onderwijs essentieel onderdeel behandeling
Bij de Ottho Gerhard Heldringstichting (hierna: de OGH) wordt het onderwijs binnen de instelling
verzorgd door Scholengemeenschap De Brouwerij. Jongeren in de gesloten groep volgen onderwijs
in hetzelfde gebouw als de leefgroep. Jongeren in de besloten groepen volgen onderwijs in een
ander gebouw op het terrein van de OGH. In de gesloten groep stromen jongeren meestal dezelfde
dag al op school in. Voor de besloten groepen is er twee keer per week een plaatsingsoverleg,
waaraan onder andere de orthopedagogen van zowel de instelling als van de school deelnemen. In
dit overleg wordt gekeken welke aanpak en route voor een jongere het beste is en in welke klas de

17

Inspectie Jeugdzorg

jongere het beste geplaatst kan worden. De jongeren stromen daarna zo snel mogelijk, maar in
ieder geval binnen een paar dagen, op school in. Er is altijd plaats op school. Indien er op een
bepaald moment veel jongeren instromen heeft de school een vaste invalpool van medewerkers die
ingezet kan worden.
Lesuitval komt bijna niet voor. Door de invalpool hoeven jongeren vrijwel niet teruggestuurd te
worden naar de groep. Dit schooljaar is pas één klas een middag teruggestuurd naar de groep. Wel
komt het voor dat jongeren na een incident teruggestuurd worden naar de groep. Wanneer dit
vaker bij een jongere voorkomt bekijken de school en instelling gezamenlijk wat er ingezet kan
worden voor de jongere om terugsturen zoveel mogelijk te voorkomen.

School en instelling werken voldoende samen bij de dagelijkse begeleiding van de jongeren
De pedagogisch medewerkers sturen iedere ochtend een schoollijst naar de school met
bijzonderheden over de jongeren. Bijvoorbeeld welke afspraken jongeren hebben (zoals therapie)
en of ze bijvoorbeeld onder strikte begeleiding staan. Op de school wordt iedere ochtend de
schoollijst met de betrokken docenten besproken. Indien nodig geeft de orthopedagoog van school
een toelichting. Aan het einde van een schooldag lopen de docenten mee naar de plaats waar de
jongeren door de pedagogisch medewerkers worden opgehaald. Op dat moment kunnen er
eventuele bijzonderheden door de docenten aan de pedagogisch medewerkers worden
doorgegeven. Daarnaast bellen docenten en pedagogisch medewerkers elkaar regelmatig om
informatie of bijzonderheden uit te wisselen. Bij incidenten is er altijd contact (zie verder onder:
School en instelling werken voldoende samen bij incidenten). Zowel de pedagogisch medewerkers
als de docenten zijn tevreden over deze samenwerking.
De medewerkers geven aan dat door het plaatsingsoverleg, het gebruik van de schoollijsten en
doordat zowel de pedagogisch medewerkers als docenten actief contact met elkaar zoeken, de
afgelopen periode veel verbeterd is in de dagelijkse samenwerking tussen de instelling en de
school.
Ongeveer drie keer per jaar houden de docenten 10-minuten gesprekken met de mentoren van de
jongeren. Dit is ook een moment waarop informatie over een jongere wordt uitgewisseld. De
pedagogisch medewerkers weten hoe hun mentorkinderen het op school doen. Ze geven aan dat ze
het een onderdeel van hun pedagogische taak vinden om jongeren bijvoorbeeld te stimuleren hun
huiswerk te maken of hun boeken mee te nemen.

School en instelling werken voldoende samen bij het behandelplan
De school en de instelling hebben ieder hun eigen plan voor de jongeren. De instelling maakt
individuele behandelplannen en de school individuele handelingsplannen. Deze twee plannen zijn
wat betreft aanpak en doelen op elkaar afgestemd. In het behandelplan van de instelling is
bijvoorbeeld een onderdeel over het didactische hoofddoel van school en de schoolmotivatie van de
jongere opgenomen. In het handelingsplan van school is het didactische hoofddoel verder
uitgewerkt. Bij de bespreking van het behandelplan is het handelingsplan van school als bijlage
bijgevoegd. Bij deze bespreking is in principe niemand van school aanwezig, tenzij er echt
bijzonderheden zijn. De mentor neemt voor het gesprek de schoolsituatie van de jongere door met
de docent en brengt dit in de behandelplanbespreking in.

18

Inspectie Jeugdzorg

Vier keer per jaar zijn er multidisciplinaire overleggen waar de behandelcoördinatoren van de
instelling, de orthopedagogen van school en de individuele trajectbegeleiders alle jongeren
doornemen wat betreft het onderwijs en de behandeling.

School en instelling werken voldoende samen bij incidenten
De docenten proberen zoveel mogelijk om bij incidenten op school ook een oplossing op school te
vinden. Wanneer een situatie dreigt te escaleren en/of er moet fysiek worden ingegrepen dan
roepen de docenten altijd de pedagogisch medewerkers erbij. Wanneer het niet lukt om de situatie
op school op te lossen, dan nemen de pedagogisch medewerkers de jongere voor een time-out
mee naar de groep.
Wanneer er op school een incident heeft plaatsgevonden dan wordt de instelling daar altijd over
ingelicht. De docent vult een registratieformulier in van wat er is gebeurd, hoe er is gehandeld, wat
de consequentie is voor de jongere en wie er op de hoogte moeten worden gesteld. Dit formulier
gaat naar de orthopedagoog van school en de behandelcoördinator van de instelling. Het betreft
een ander registratieformulier dan de instelling hanteert. Bij ernstige incidenten komt het voor dat
medewerkers van school direct om tafel gaan zitten met medewerkers van de instelling om
gezamenlijk een aanpak voor de jongere te bepalen.
De school registreert de incidenten beperkter dan de instelling dat doet. Verder zijn de twee
incidentenregistraties niet aan elkaar gekoppeld. De incidenten van school worden nu niet
opgenomen in de cijfers van de instelling, tenzij op de groep een maatregel op de jongere is
toegepast. De incidenten op school zijn daardoor ook niet terug te vinden in de 4-maandsanalyse
van de instelling. Dit is nog voor verbetering vatbaar.

19

Inspectie Jeugdzorg

20

Inspectie Jeugdzorg

Hoofdstuk 4

Eindoordelen

In dit hoofdstuk oordeelt de Inspectie Jeugdzorg in hoeverre de instelling in staat is een veilig en
verantwoord leefklimaat voor jongeren te bieden en oordeelt de Inspectie Jeugdzorg over de
kwaliteit van de samenwerking tussen school en instelling.
Paragraaf 4.1 bevat het eindoordeel van de Inspectie Jeugdzorg over het leefklimaat in de
instelling.
Paragraaf 4.2 bevat het eindoordeel van de Inspectie Jeugdzorg over de kwaliteit van de
samenwerking tussen school en instelling.

4.1

Eindoordeel Inspectie Jeugdzorg over het leefklimaat in de
instelling

Het eindoordeel van de inspectie luidt dat de kwaliteit van het leefklimaat in de Ottho
Gerhard Heldringstichting voor jongeren goed is.
De instelling scoort alle indicatoren ‘operationeel’ en voldoet daarmee aan de verwachtingen van de
inspectie.

De instelling komt goed uit het onderzoek wat betreft de volgende punten:
•

De instelling zorgt goed voor een passende dagbesteding en dagstructuur voor de
jongeren. Alle indicatoren op het gebied van het dagprogramma zijn operationeel.

•

De instelling biedt de jongeren een aandachtvolle omgeving en scoort alle indicatoren op
het gebied van een passende en aandachtvolle omgeving operationeel.

•

De instelling heeft verschillende soorten leefgroepen en houdt rekening met de leeftijd en
problematiek van jongeren bij de beoordeling welke leefgroep voor hen het meest geschikt
is. Wanneer de problematiek van jongeren daarom vraagt, zijn er voldoende mogelijkheden
om extra begeleiding in te zetten op de leefgroepen. Alle indicatoren op het gebied van
aandacht voor samenstelling leefgroep zijn operationeel.

•

4.2

Het personeel is duidelijk toegerust voor het werk met de jongeren.

Eindoordeel Inspectie Jeugdzorg over de samenwerking
tussen school en instelling

Het eindoordeel van de inspectie luidt dat de Ottho Gerhard Heldringstichting en De
Brouwerij voldoende samenwerken, wat een belangrijke voorwaarde is voor een veilig en
verantwoord leefklimaat voor jongeren.
De instelling en de school scoren 4 van de 4 indicatoren ‘operationeel’ en voldoen daarmee aan de
verwachtingen van de inspectie.

21

Inspectie Jeugdzorg

22

Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 1 – Toetsingskader inspecties

Toelichting op scoreclassificaties per criterium.
Thema’s

Criteria

Indicatoren

dagprogramma
(leefgroep, vrije
tijd)

De instelling zorgt dat het
dagprogramma voldoende
aansluit op de behoeften van
jongeren

-

jongeren ervaren dat het dagprogramma aansluit bij wat ze willen en
aankunnen

-

De instelling zorgt voor
voldoende en gevarieerd
aanbod in het dagprogramma

-

medewerkers passen binnen de mogelijkheden het dagprogramma
aan op wat jongeren willen en aankunnen
jongeren ervaren dat er voldoende dagprogramma is met een
gevarieerd aanbod

-

dagprogramma
(school)

medewerkers zorgen voor voldoende dagprogramma met een
gevarieerd aanbod
jongeren ervaren dat zij invloed hebben op de invulling van het
dagprogramma

Bronnen
jongeren
medewerkers
dagprogramma

jongeren
medewerkers
dagprogramma

De instelling zorgt ervoor dat
de jongeren voldoende invloed
kunnen hebben op het
dagprogramma

-

jongeren
medewerkers

-

medewerkers bieden jongeren de mogelijkheid om invloed te hebben
op de invulling van het dagprogramma

De intake van de school is van
voldoende kwaliteit

-

jongeren
documenten

De school zorgt dat iedere
leerling op het juiste niveau
met het onderwijs begint
De school volgt de vorderingen
en ontwikkelingen van de
leerlingen voldoende
De school heeft per leerling
een toegesneden
handelingsplan
De school heeft aandacht voor
de samenstelling van de
schoolgroepen

-

school heeft een heldere intakeprocedure waarbij voorgeschiedenis
en toekomstige schoolloopbaan expliciet worden vastgelegd samen
met de jongere
commissie van begeleiding (CvB) bepaalt voor alle leerlingen de
beginsituatie

-

voor alle leerlingen is er een leerlingvolgsysteem en op basis van dit
systeem wordt het onderwijs vormgegeven

-

de school heeft een aanbod en aanpak die past bij de
onderwijsbehoeften van de leerlingen verwoord in het handelingsplan

-

de school bepaalt de samenstelling van de schoolgroepen aan de
hand van de ontwikkelingsbehoeften van individuele jongeren

medewerkers
school
leerlingendossiers
medewerkers
school
leerlingendossiers
medewerkers
school
jongeren
lesobservaties

CvB
leerlingendossiers

23

Inspectie Jeugdzorg

Thema’s

Samenwerking
instelling en
school

Criteria
De school zorgt dat het
personeel goed toegerust is
voor het werk

-

Het onderwijs is een essentieel
onderdeel van de behandeling
en heeft een vanzelfsprekende
plaats

-

School en instelling werken
voldoende samen bij de
dagelijkse begeleiding van de
jongeren
School en instelling werken
voldoende samen bij het
handelingsplan
School en instelling werken
voldoende samen bij incidenten

Aandachtvolle
omgeving

24

Indicatoren

De instelling zorgt voor een
fysieke leefomgeving van
voldoende kwaliteit

medewerkers worden structureel ondersteund bij het uitvoeren van
hun dagelijkse werkzaamheden en maken gebruik van
inwerkprogramma’s, interne opleidingen en andere
ondersteuningsvormen
bij opname in de instelling gaan jongeren zo snel mogelijk naar
school

Bronnen
medewerkers
school
documenten
jongeren
medewerkers
instelling en school
documenten

-

jongeren vertellen dat ze niet lang (1 à 2 weken) op plaatsing op
school hebben gewacht

-

er is geen lesuitval waardoor jongeren niet naar school kunnen

-

de school registreert en analyseert de lesuitval

-

de inhoud van het multidisciplinair overleg is vastgelegd en betreft in
ieder geval de dagelijkse begeleiding van individuele jongeren, zowel
op de groepen als op school

medewerkers
instelling en school

-

bespreken en evalueren van de handelingsplannen is ingebed in de
overlegstructuur van de school en maakt onderdeel uit van het
overleg met de instelling
de samenwerking tussen school en instelling is geformaliseerd en
maakt deel uit van het instellingsbeleid

medewerkers
instelling en school
jongeren
medewerkers
instelling en school
jongeren
leerlingendossiers

-

-

de procedure voor het melden en registreren van incidenten is bij de
medewerkers bekend en wordt als zodanig ook toegepast

-

er is een overzichtelijke incidentenregistratie

-

toedracht en afhandeling van incidenten wordt grondig onderzocht en
vastgelegd
jongeren zijn tevreden over hun fysieke leefomgeving

-

de leefgroepen zijn passend en veilig ingericht

-

de leefgroepen zijn zichtbaar schoon

jongeren
medewerkers
observatie

Inspectie Jeugdzorg

Thema’s

Criteria
De instelling zorgt ervoor dat
de jongeren voldoende invloed
kunnen hebben op hun fysieke
leefomgeving

-

jongeren ervaren dat zij invloed hebben op de inrichting van hun
fysieke leefomgeving

-

medewerkers bieden jongeren de mogelijkheid invloed uit te oefenen
op hun fysieke leefomgeving

De instelling zorgt ervoor dat
de omgang binnen de instelling
voldoende respectvol is

-

jongeren ervaren dat respect binnen de instelling belangrijk is

-

jongeren ervaren dat zij medewerkers kunnen vertrouwen

-

medewerkers zijn zich bewust van hun voorbeeldgedrag en geven zelf
het goede voorbeeld
jongeren ervaren dat er aandacht is voor hun interesses, familie,
vrienden, identiteit, kleding, voeding, levensovertuiging, etc.

De instelling zorgt ervoor dat
de medewerkers een
aandachtvolle houding hebben
ten opzichte van de jongeren

Aandacht voor
samenstelling
leefgroep

Voldoende
toegerust
personeel

Indicatoren

-

Bronnen
jongeren
medewerkers
observatie

jongeren
medewerkers

jongeren
medewerkers

-

jongeren ervaren dat de medewerkers goed gedrag opmerken en
complimenten maken

-

medewerkers hebben aandacht voor de interesses, familie, vrienden,
identiteit, kleding, voeding, levensovertuiging, etc. van de jongeren

-

medewerkers belonen positief gedrag

-

medewerkers maken tijd en hebben aandacht voor de jongeren

De instelling heeft aandacht
voor de samenstelling van de
leefgroepen
De instelling heeft aandacht
voor de inzet van personeel

-

medewerkers zijn zich bewust van de problematiek van de jongeren
bij de samenstelling van de leefgroep

medewerkers

-

de instelling gaat flexibel om met inzet personeel wanneer de
problematiek van jongeren daar om vraagt

medewerkers

De instelling heeft alleen
medewerkers met een VOG in
dienst
De instelling heeft
medewerkers met voldoende
kennis en vaardigheden in
dienst

-

van medewerkers wordt een verklaring omtrent het gedrag gevraagd
(VOG)

personeelsdossiers
medewerkers

-

medewerkers hebben voldoende pedagogische kennis.

-

medewerkers hebben voldoende kennis over de problematiek van de
aanwezige populatie en handelen ernaar

personeelsdossiers
medewerkers
jongeren

25

Inspectie Jeugdzorg

Thema’s

Criteria

De instelling zorgt dat het
personeel goed toegerust is
voor het werk

26

Indicatoren
-

medewerkers hebben voldoende vaardigheden

-

De instelling stuurt/coacht medewerkers op hun werk in de leefgroep

Bronnen

medewerkers

Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 2 – Rapport van bevindingen van de Inspectie van het
Onderwijs

De inspectie stelde bij kwaliteitsonderzoeken in november 2005 en op 14 december 2006 het
arrangement zwakke school vast. Op 18 mei 2010 heeft de inspectie in overleg met het bevoegd
gezag besloten in september 2010 de kwaliteit van het onderwijs op de school opnieuw te
onderzoeken. Op grond van de bevindingen van dit onderzoek is in het arrangement geen
wijziging aangebracht. De kwaliteit van het onderwijs vertoont belangrijke tekortkomingen.
Daarom beoordeelt de Inspectie van het Onderwijs de kwaliteit opnieuw als zwak. Dit betekent dat
de school onder verscherpt toezicht staat van de onderwijsinspectie. Met het bevoegd gezag is
afgesproken dat de onderwijskwaliteit in december 2011 weer van voldoende niveau is.

De inspectie heeft zich bij haar onderzoek gebaseerd op het Toezichtkader speciaal onderwijs en
voortgezet speciaal onderwijs 2005. In het jaarwerkplan verantwoordt de inspectie welke
wettelijke aspecten zijn onderzocht. Deze documenten zijn te vinden op
www.onderwijsinspectie.nl. Het onderzoek heeft geleid tot een rapport van bevindingen
Kwaliteitsonderzoek bij scholengemeenschap De Brouwerij te Zetten, cluster 4, dat is vastgesteld
op 19 januari 2011.
De bevindingen dienen ook ter beoordeling van een van de thema’s in dit gemeenschappelijke
onderzoek. Het gaat om het thema dagprogramma. Door de week maakt de school een belangrijk
deel uit van het dagprogramma van de jongeren. De verwachtingen staan in het toetsingskader,
dat in bijlage 1 is opgenomen.

Scores per indicator

De school zorgt voor een passende dagbesteding en dagstructuur voor de

Indicatoren

Operationeel

jongeren.

De intake is van voldoende kwaliteit

●

Iedere leerling begint op het juiste niveau met onderwijs

●

Niet operationeel

Criterium

School volgt vorderingen en ontwikkelingen voldoende

●

Per leerling een toegesneden handelingsplan

●

Aandacht voor de samenstelling van de schoolgroepen

●

Personeel is goed toegerust voor het werk

●

Intake, startniveau onderwijs en handelingsplanning
De school heeft gekozen voor een bovenschoolse inrichting van integrale leerlingenzorg. Dat
betekent dat de school in samenwerking met de zorginstelling de samenhang tussen

27

Inspectie Jeugdzorg

zorg/behandeling en onderwijs zoekt en als uitgangspunt wil nemen voor aanbod, planning en
aanpak van het onderwijs. Dat is een goed uitgangspunt, maar de uitwerking in de praktijk is
onvoldoende. De school slaagt er desondanks op voldoende wijze in de beginsituatie van de
leerling in samenhang met de behandeling te omschrijven. Op dit moment is de planning van de
leerinhouden in de handelingsplannen echter onvoldoende sturend voor het handelen in de
groepen. Daardoor zijn de handelingsplannen onvoldoende functioneel.

In de meeste gevallen stelt de school het handelingsplan vast in overeenstemming met ouders of
gezinsvoogd/behandelcoördinator. De planning kan aan kwaliteit winnen indien de school de
(oudere) leerlingen hier ook beter bij betrekt.

Aandacht voor de samenstelling van de schoolgroepen
De samenstelling van de groepen komt tot stand op basis van de leerroute van de leerling en zijn
uitstroomprofiel. Het onderwijs op deze school is vervangend onderwijs. De school werkt met
standaard leerpakketten. De school is zich bewust van de beperkingen die dit met zich meebrengt
op inhoudelijk en organisatorisch terrein en stelt grenzen aan het aanbod dat zij wil verzorgen.

Volgen van vorderingen en ontwikkeling van de leerling
Het leerlingvolgsysteem is onvoldoende en onvolledig. Veelal gebruikt de school alleen
methodegebonden toetsen. De school volgt de sociale en emotionele ontwikkeling niet planmatig
en registreert vorderingen niet. De inspectie heeft bovendien niet kunnen vaststellen dat de
resultaten op de methodegebonden toetsen betekenis hebben voor de aanpassing van het aanbod.
Maatwerk begint bij het nemen van de maat, maar het is vervolgens wel nodig om daarbij het
juiste aanbod te kiezen.

Personeel is onvoldoende toegerust voor het werk
Het orthopedagogisch handelen van de leraren is van voldoende kwaliteit. Het (ortho)didactisch
handelen is echter op onderdelen voor verbetering vatbaar. De differentiatie in instructie en
verwerking onvoldoende zichtbaar. Het waar mogelijk leerlingen verantwoordelijk laten zijn voor
hun eigen leerproces heeft de inspectie onvoldoende waargenomen.

Toerusting van leraren is een belangrijk onderdeel van kwaliteitszorg. Tot het vertrek van de
vorige directeur is onvoldoende sprake geweest van effectieve kwaliteitszorg. In de periode hierna
is hiervoor door de interim-directeur, samen met bestuur en de teamleden de basis gelegd. De
nieuwe algemeen directeur verwacht het kwaliteitsbeleid spoedig een krachtige impuls te kunnen
geven. Onderdeel van dit kwaliteitsbeleid is gerichte scholing van leraren.

28

Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 3 – Het onderzoek van de Inspectie Jeugdzorg

Aanleiding en probleemstelling
In september 2008 heeft de MOgroep het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg vastgesteld. Het
Kwaliteitskader bevat veldnormen voor de sector en is opgesteld door afgevaardigden van de
gesloten jeugdzorgaanbieders samen met de betrokken inspecties; naast de Inspectie Jeugdzorg
zijn dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Inspectie van het Onderwijs.

Het nieuwe zorgaanbod is nog in ontwikkeling, daarom staan in het Kwaliteitskader drie stadia
waarin de aanbieders van gesloten jeugdzorg moeten gaan voldoen aan deze normen. In
navolging van de drie stadia in het Kwaliteitskader, heeft de Inspectie Jeugdzorg toezicht in drie
stappen gepland. Zij noemt dit het stapsgewijze toezicht, dat zij op verzoek van de minister voor
Jeugd en Gezin uitvoert op alle instellingen voor gesloten jeugdzorg in de periode 2008 t/m 2012.

De Inspectie Jeugdzorg heeft in 2009 en 2010 stap 1 van het stapsgewijze toezicht uitgevoerd,
inclusief enige hertoetsen bij instellingen die bij het toezicht in eerste instantie geen voldoende
hadden gescoord. Dit was het toezicht op de rechtspositie van jongeren in de gesloten jeugdzorg6.

In 2010 en 2011 is de uitvoering van stap 2 van het stapsgewijze toezicht aan de beurt. Net als
stap 1 vindt ook stap 2 plaats bij alle instellingen voor gesloten jeugdzorg.
De inspectie voert dit toezicht stap 2 uit samen met de Inspectie van het Onderwijs en de
Inspectie voor de Gezondheidszorg. In stap 2 komen normen uit de volgende thema’s in het
Kwaliteitskader aan bod: Opvoeding, Dagprogrammering en Personeel.
Samengevat gaat het hier om het dagelijkse leven van de jongeren in de instelling en om
randvoorwaarden voor behandeling.

Het belang van het kind staat voor de inspectie voorop. In stap 1 toetst de inspectie de
rechtspositie van de kinderen en hoe er wordt omgegaan met hun verlof. In stap 2 wordt het
leefklimaat binnen de instelling getoetst. Dat het leefklimaat de behandeling van de kinderen (en
jongeren) ondersteunt, is volgens de inspectie een belangrijke randvoorwaarde voor het slagen
van hun behandeling. Het Kwaliteitskader geeft onder het thema ‘Opvoeding’ een aantal normen
over het leefklimaat die veelal open geformuleerd zijn.
De inspectie heeft zich voor de invulling van deze open normen door een aantal bronnen laten
inspireren:
-

een bijeenkomst “Open normen” die zij heeft georganiseerd met vertegenwoordigers uit
“het veld” in oktober 2009;

-

het boek “Kwaliteitsstandaarden jeugdzorg Q4C. Wat kinderen en jongeren belangrijk
vinden als ze niet thuis wonen”7;

6

In de inleidende notitie aan de minister over het stapsgewijze toezicht wordt stap 1 het toezicht op de gesloten leefomgeving
genoemd. De criteria over de rechtspositie zijn in het Kwaliteitskader onder dit thema opgenomen.
7
Onder redactie van Fiet van Berk en Leo Rutjes, Houten 2009.

29

Inspectie Jeugdzorg

-

het rapport “Goed bejegenen. Beginselen voor het omgaan met ingeslotenen” van de Raad
voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming8;

-

het artikel “Pedagogisch handelen in de residentiële zorg. Zes uitgangspunten voor een
goed pedagogisch klimaat”9.

Deze bronnen zijn ook belangrijk geweest bij de keuze op welke criteria de inspectie zich bij het
toezicht in het bijzonder zou richten en hoe de thema’s Dagprogrammering en Personeel uit het
Kwaliteitskader zijn ingevuld.

De samenwerking met de Inspectie van het Onderwijs betreft met name het thema
Dagprogrammering, omdat hierin het onderwijs een essentieel onderdeel vormt. Het onderwijs kan
wezenlijk bijdragen aan het perspectief van de jongeren. Daarnaast is goede samenwerking en
uitwisseling tussen instelling en school een belangrijke voorwaarde voor een goede behandeling.
De beide inspecties voeren samen het toezicht stap 2 uit, de Inspectie Jeugdzorg in de instelling
en de Inspectie van het Onderwijs in de bijbehorende school.

De samenwerking met de Inspectie voor de Gezondheidszorg betreft met name het thema
Personeel, omdat het van belang is dat het personeel voldoende toegerust is om een psychische of
psychiatrische stoornis bij de jongeren te herkennen en om escalatie van problematisch gedrag te
voorkómen. De Inspectie Jeugdzorg toetst deze criteria. De Inspectie voor de Gezondheidszorg
komt in actie als de bevindingen van de Inspectie Jeugdzorg daartoe aanleiding geven.

De Inspectie Jeugdzorg toetst, gezien de richting van het onderzoek, niet alle normen met
betrekking tot de thema’s Opvoeding, Dagprogrammering en Personeel. De keuze van de criteria
en indicatoren komt voort uit de bovengenoemde inspiratiebronnen.
Een thema dat vanuit de instellingen voor gesloten jeugdzorg en vanuit de jongeren wordt
aangegeven als belangrijk voor het leefklimaat is de samenwerking en het contact met de ouders.
Omdat de inspectie met de sector heeft afgesproken dat de samenwerking met de ouders in stap 3
van het toezicht wordt getoetst, zal dit onderdeel bij stap 2 niet aan de orde komen.
Voor een goed leefklimaat is ook veiligheid een belangrijk criterium. Omdat dit al getoetst is in de
entreetoets, komt dit criterium bij stap 2 niet uitgebreid meer aan de orde.

Vraagstelling
De inspectie heeft de volgende vraagstelling voor het onderzoek geformuleerd:
In hoeverre is de instelling voor gesloten jeugdzorg in staat een veilig en verantwoord
leefklimaat voor de jongeren te bieden?

Werkwijze
Het onderzoek per instelling bestaat uit een analyse van gegevens van de instelling en een
praktijktoets.

8
9

Versie 2010.
Door Netty Jongepier, Macha Struijk en Peer van der Helm, gepubliceerd in JeugdenCo, Kennis 01-2010.

30

Inspectie Jeugdzorg

Er zit een vaste volgorde in het onderzoek:
1.

opvragen feitelijke informatie bij de instelling (voor zover nog niet bij de inspectie bekend)
over

2.

o

groepsgrootte,

o

aantal groepsleiders op de groep,

o

verloop onder groepsleiders,

o

opleidingsniveau groepsleiders,

o

dagprogramma;

opvragen eigen score instelling op de indicatoren in het toetsingskader van de inspectie,
vooraf te mailen aan de inspectie;

3.

enquête op school kinderen / jongeren, af te nemen door de inspectie;

4.

observaties op de leefgroepen;

5.

interview met medewerker kwaliteit;

6.

interviews met kinderen / jongeren;

7.

interviews met groepsleiders;

8.

interviews met gedragswetenschappers en teamleiders;

9.

mogelijk analyse van enige cliëntendossiers.

De inspectie start met het analyseren van feitelijke informatie van de instellingen. De inspectie
gebruikt de eigen scores van de instelling op de indicatoren in het toetsingskader om het toezicht
op maat te maken.
De inspecteurs nemen daarna op de eerste dag van de praktijktoets een enquête af onder alle
kinderen en jongeren met behulp van stemkastjes. Ook voert de inspectie observaties uit op de
leefgroepen.
De inspectie analyseert mogelijk enige cliëntendossiers voor zover dit nodig is om eerder
ingewonnen informatie te checken.
De werkwijze is zo ingericht dat deze betrouwbare informatie oplevert om het leefklimaat te
beoordelen en de instellingen en de bewindspersoon op de hoogte te stellen van de kwaliteit, zodat
waar nodig verbeteringen kunnen worden aangebracht.

De inspectie voert het toezicht uit in de tweede helft van 2010 en het eerste kwartaal van 2011 bij
alle bestaande instellingen voor gesloten jeugdzorg. Bij instellingen met meerdere vestigingen
streeft de inspectie naar toetsing van die vestiging die de inspectie nog niet eerder bezocht heeft.

Rapportage
De inspectie vraagt de instelling of het concept rapport feitelijke onjuistheden bevat en wat de
inhoudelijke reactie van de instelling op het rapport is. Na verwerking van de feitelijke
onjuistheden stelt de inspectie de rapportage vast. In het vastgestelde rapport neemt de inspectie
de aanbevelingen aan de instelling op en, in een bijlage, de inhoudelijke reactie van de instelling.
In het rapport komt een aparte paragraaf met het oordeel van de Inspectie van het Onderwijs over
de school.

31

Inspectie Jeugdzorg

Als de inspectie de rapportages heeft vastgesteld, biedt zij deze aan aan de staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en aan de instellingen zelf. De inspectie plaatst de
vastgestelde rapporten op haar website.

De Inspectie Jeugdzorg schrijft na het toezicht stap 2 voor de staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport een geaggregeerde notitie over de resultaten van het toezicht
stap 2.

32

Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 4 – Inhoudelijke reactie van de instelling op het
rapport

(Zie hierna.)

33