Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 165

BRIEF VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juli 2010
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft
de op 20 mei jl. aangenomen motie Gerkens c.s. (26 643, nr. 156, zie
bijlage 1), over een verzoek aan de Algemene Rekenkamer om onderzoek
te doen naar besparingsmogelijkheden van de afbouw van gesloten
standaarden en de introductie van open source software bij de Rijksoverheid en lagere overheden, nader uitgewerkt.
Ingevolge artikel 21a derde lid van het Reglement van Orde heeft de
commissie over het uitgewerkte voorstel advies gevraagd aan de
commissie voor de Rijksuitgaven. Deze commissie heeft op 12 juli 2010
positief geadviseerd (zie bijlagen 2 en 3).
De commissie stelt de onderstaande probleemstelling, onderzoeksvragen
en het tijdschema voor de formulering van een verzoek aan de Algemene
Rekenkamer voor.
Namens de commissie moge ik u verzoeken dit voorstel ter goedkeuring
aan de Kamer voor te leggen.
1. Probleemstelling
Bieden de afbouw van gesloten standaarden en de introductie van open
source software bij de Rijksoverheid en lagere overheden mogelijkheden
om te komen tot een verbeterde marktwerking en besparingen in de
uitgaven van de Rijksoverheid en de lagere overheden aan ICT?
2. Voorgestelde onderzoeksvragen
1.

kst-26643-165
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Welke mogelijkheden en scenario’s bestaan er voor de afbouw van
gesloten standaarden en de introductie van open source software bij
de Rijksoverheid en lagere overheden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 643, nr. 165

1

2.

3.

4.
5.

Welk deel van de gesloten standaarden en software kan worden
vervangen door open standaarden en open source oplossingen en
welk deel niet?
Wat zijn de huidige kosten? Wat zijn de indicatieve introductiekosten
van en de indicatieve structurele kosten na afbouw van gesloten
standaarden en de introductie van open source software? Welke
indicatieve besparingen kunnen hiermee worden gerealiseerd?
Op welke termijn zouden de afbouw van gesloten standaarden en de
introductie van open source software kunnen worden gerealiseerd?
Welke voor- en nadelen en kansen en risico’s onderscheidt de
Algemene Rekenkamer naast de kostenoverwegingen? Aan welke
voorwaarden moet zijn voldaan om de implementatie van open
source software mogelijk te maken?

De Tweede Kamer verzoekt de Algemene Rekenkamer in het onderzoek
aandacht te besteden aan actuele (inter-)nationale ontwikkelingen rond de
inzet van ICT door overheden en vanuit dit perspectief aanbevelingen te
doen.
3. Tijdstip van publicatie
Met het oog op een gedegen behandeling van het rapport ter voorbereiding op de Voorjaarsnota 2011 en de eerste suppletoire begrotingen,
verzoekt de Tweede Kamer de Algemene Rekenkamer het rapport uiterlijk
in februari 2011 aan de Kamer aan te bieden.
De Tweede Kamer verzoekt de Algemene Rekenkamer daarnaast om
bevindingen met relevantie voor de begroting 2011 zo mogelijk in
november 2010, voorafgaand aan de begrotingsbehandeling ter kennis te
brengen van de Kamer.
4. Samenwerking
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in
haar brief van 19 mei jl. (26 643, nr. 158) aangeboden om zelf onderzoek te
doen naar het besparingspotentieel van het gebruik van open source
software en open standaarden, waarna de Algemene Rekenkamer
vervolgens een oordeel zou kunnen geven over het resultaat. Omdat de
Tweede Kamer de betrokkenheid van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties bij het onderzoek van groot belang vindt, maar ook
sterk hecht aan de onafhankelijke blik van de Algemene Rekenkamer,
verzoekt zij de minister om de Algemene Rekenkamer bij dit onderzoek zo
goed mogelijk te ondersteunen.
Niet alleen voor informatie over de rijksoverheid maar vooral ook voor
informatie over lagere overheden zal de minister van BZK de belangrijkste
bron, dan wel tussenpersoon zijn voor dit onderzoek. De Algemene
Rekenkamer heeft immers zelf geen formele bevoegdheden bij deze
overheden. De Tweede Kamer vraagt de Algemene Rekenkamer om de
lagere overheden zo nodig in haar onderzoek te betrekken op basis van
vrijwilligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 643, nr. 165

2

De commissie verzoekt u dit voorstel en de bijbehorende motie door te
geleiden naar de Algemene Rekenkamer.
De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties,
De Krom
De waarnemend griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 643, nr. 165

3

BIJLAGE 1

26 643 Informatie- en communicatietechnologie (ICT)
Nr. 56 MOTIE VAN HET LID GERKENS C.S.
Voorgesteld 19 mei 2010
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
van mening, dat er forse besparingen kunnen worden gedaan in de
uitgaven aan ICT door de overheid wanneer de marktwerking verbeterd
wordt door openheid van de markt;
verzoekt de Algemene Rekenkamer onderzoek te doen naar de afbouw
van gesloten standaarden voor de rijksoverheid en de besparingen die dit
op kan leveren;
verzoekt de Algemene Rekenkamer onderzoek te doen naar de afbouw
van gesloten standaarden voor de lagere overheden en de besparingen
die dit op kan leveren;
verzoekt de Algemene Rekenkamer onderzoek te doen naar de introductie
van open source software voor de rijksoverheid en de besparingen die dit
op kan leveren;
verzoekt de Algemene Rekenkamer onderzoek te doen naar de introductie
van open source software voor de lagere overheden en de besparingen
die dit op kan leveren;
verzoekt de Algemene Rekenkamer de Tweede Kamer op de hoogte te
brengen van de uitkomsten van deze onderzoeken,
en gaat over tot de orde van de dag.
Gerkens
Heijnen
Vendrik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 643, nr. 165

4

BIJLAGE 2

Aan de voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Den Haag, 12 juli 2010
Advies
Bij brief van 8 juli 2010 heeft de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties aan de commissie voor de Rijksuitgaven
gevraagd om, overeenkomstig artikel 21a, derde lid, van het Reglement
van Orde Tweede Kamer, advies uit te brengen over een voorstel de
Algemene Rekenkamer te verzoeken om een onderzoek in te stellen naar
besparingsmogelijkheden van de afbouw van gesloten standaarden en de
introductie van open source software bij de rijksoverheid en bij lagere
overheden. De commissie voor de Rijksuitgaven geeft bij dezen een
positief advies over bovengenoemd voorstel.
Aanleiding
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft
in haar procedurevergadering van 1 juli 2010 besloten om de op 20 mei jl.
aangenomen motie Gerkens c.s. (26 643, nr. 156), over een verzoek aan
Algemene Rekenkamer voor onderzoek naar de besparingsmogelijkheden
van de afbouw van gesloten standaarden en de introductie van open
source software bij de rijksoverheid en lagere overheden, nader uit te
werken en vervolgens de commissie voor de Rijksuitgaven om advies te
vragen.
Kader
De formele procedure bij het verzoeken van onderzoek is vastgelegd in
artikel 21a, derde lid, van het Reglement van Orde van de Tweede Kamer.
Daarin is bepaald:
«Over een voorstel aan de Kamer, de Algemene Rekenkamer te verzoeken
een onderzoek in te stellen, wordt niet beslist dan na advies van de
commissie (voor de Rijksuitgaven).»
De commissie voor de Rijksuitgaven gaat in onderstaand schriftelijk
advies in op de volgende punten:
1. Meerwaarde van de Algemene Rekenkamer voor het gevraagde
onderzoek;
2. De onderzoeksvragen;
3. De publicatiedatum.
Meerwaarde van de Algemene Rekenkamer voor het gevraagde
onderzoek
De Algemene Rekenkamer heeft toegang tot de administraties en
documenten van de ministeries en andere onderdelen van de rijksoverheid, zoals zelfstandige bestuursorganen en andere rechtspersonen
met een wettelijke taak. Hiermee zijn de belangrijkste informatiebronnen
binnen het Rijk toegankelijk en kan de Algemene Rekenkamer bijvoorbeeld onder meer de juistheid en volledigheid beoordelen van de
informatie die door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt verstrekt.
De Algemene Rekenkamer heeft geen bevoegdheden bij de lagere
overheden. De informatie hierover zal dan ook conform het onderzoeksvoorstel in eerste instantie via de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, die toegang heeft tot deze overheden en naar
verwachting reeds over de benodigde informatie beschikt, worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 643, nr. 165

5

opgeleverd. Indien dit ontoereikend is, zal de Algemene Rekenkamer
eventueel op basis van vrijwilligheid enkele lokale rekenkamers kunnen
verzoeken om samenwerking en informatie. Het is uiteindelijk aan de
Algemene Rekenkamer om te beoordelen of haar bevoegdheden ver
genoeg reiken om de onderzoeksvragen over de lagere overheden te
kunnen beantwoorden.
De Algemene Rekenkamer beschikt over de benodigde kennis en
expertise om dit onderzoek te kunnen uitvoeren. De Algemene Rekenkamer heeft in het verleden meerdere onderzoeksrapporten op dit
beleidsterrein opgeleverd, zoals in 2007 «Lessen uit ICT-projecten bij de
overheid, deel A» (26 643, nr. 100) en in 2008 «Lessen uit ICT-projecten bij
de overheid, deel B» (26 643, nr. 130). Het onderwerp lijkt goed in de
(vernieuwde) strategie van de Algemene Rekenkamer te passen.
Bovendien heeft de Algemene Rekenkamer ruime ervaring met het doen
van rijksbreed onderzoek.
Concluderend: de Algemene Rekenkamer kan voor dit onderzoek gebruik
kunnen maken van haar unieke bevoegdheden en beschikt over de
vereiste kennis en expertise. Daarnaast is de Algemene Rekenkamer
onafhankelijk.
Probleemstelling en onderzoeksvragen
De commissie voor de Rijksuitgaven constateert dat het onderzoeksvoorstel zoals verwoord in de door de Kamer aanvaarde motie Gerkens
c.s. (26 643, nr. 156) door de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties – met ondersteuning door het Bureau Onderzoek en
Rijksuitgaven – nader is uitgewerkt. De commissie voor de Rijksuitgaven
vindt de in uw brief voorgestelde onderzoeksvragen adequaat geformuleerd en heeft er vertrouwen in dat de Algemene Rekenkamer deze zo
nodig nader zal kunnen operationaliseren.
Publicatiedatum
Het verzoek aan de Algemene Rekenkamer richt zich op aanbieding van
het rapport aan de Tweede Kamer uiterlijk in februari 2011. Dit met het
oog op een gedegen behandeling van het rapport ter voorbereiding op de
Voorjaarsnota 2011 en de eerste suppletoire begrotingen. Daarnaast
wordt de Algemene Rekenkamer verzocht om bevindingen met relevantie
voor de rijksbegroting 2011 zo mogelijk in november 2010 ter kennis te
brengen aan de Kamer. De commissie voor de Rijksuitgaven wijst u er
evenwel op dat de Algemene Rekenkamer de haalbaarheid van de
gevraagde opleverdata nog zal moeten bepalen.
De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Groen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 643, nr. 165

6

BIJLAGE 3

Aan de voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven
Den Haag, 8 juli 2010
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft
besloten om u ingevolge artikel 21a derde lid van het Reglement van Orde
advies te vragen over haar voorstel aan de Kamer om de Algemene
Rekenkamer te verzoeken een onderzoek in te stellen naar besparingsmogelijkheden van de afbouw van gesloten standaarden en de introductie
van open source software bij de Rijksoverheid en lagere overheden. Dit
voorstel is een uitwerking van de op 20 mei jl. aangenomen motie
Gerkens c.s. (26 643, nr. 156).
De commissie stelt de onderstaande probleemstelling, onderzoeksvragen
en het tijdschema voor de formulering van een verzoek aan de Algemene
Rekenkamer voor.
1. Probleemstelling
Bieden de afbouw van gesloten standaarden en de introductie van open
source software bij de Rijksoverheid en lagere overheden mogelijkheden
om te komen tot een verbeterde marktwerking en besparingen in de
uitgaven van de Rijksoverheid en de lagere overheden aan ICT?
2. Voorgestelde onderzoeksvragen
1.

2.

3.

4.
5.

Welke mogelijkheden en scenario’s bestaan er voor de afbouw van
gesloten standaarden en de introductie van open software bij de
Rijksoverheid en lagere overheden?
Welk deel van de gesloten standaarden en software kan worden
vervangen door open standaarden en open source oplossingen en
welk deel niet?
Wat zijn de huidige kosten? Wat zijn de indicatieve introductiekosten
van en de indicatieve structurele kosten na afbouw van gesloten
standaarden en de introductie van open source software? Welke
indicatieve besparingen kunnen hiermee worden gerealiseerd?
Op welke termijn zouden de afbouw van gesloten standaarden en de
introductie van open source software kunnen worden gerealiseerd?
Welke voor- en nadelen en kansen en risico’s onderscheidt de
Algemene Rekenkamer naast de kostenoverwegingen? Aan welke
voorwaarden moet zijn voldaan om de implementatie van open
source software mogelijk te maken?

De Tweede Kamer verzoekt de Algemene Rekenkamer in het onderzoek
aandacht te besteden aan actuele (inter-)nationale ontwikkelingen rond de
inzet van ICT door overheden en vanuit dit perspectief aanbevelingen te
doen.
3. Tijdstip van publicatie
Met het oog op een gedegen behandeling van het rapport ter voorbereiding op de Voorjaarsnota 2011 en de eerste suppletoire begrotingen,
verzoekt de Tweede Kamer de Algemene Rekenkamer het rapport uiterlijk
in februari 2011 aan de Kamer aan te bieden.
De Tweede Kamer verzoekt de Algemene Rekenkamer daarnaast om
bevindingen met relevantie voor de begroting 2011 zo mogelijk in
november 2010, voorafgaand aan de begrotingsbehandeling ter kennis te
brengen van de Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 643, nr. 165

7

4. Samenwerking
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in
haar brief van 19 mei jl. (26 643, nr. 158) aangeboden om zelf onderzoek te
doen naar het besparingspotentieel van het gebruik van open source
software en open standaarden, waarna de Algemene Rekenkamer
vervolgens een oordeel zou kunnen geven over het resultaat. Omdat de
Tweede Kamer de betrokkenheid van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties bij het onderzoek van groot belang vindt, maar ook
sterk hecht aan de onafhankelijke blik van de Algemene Rekenkamer,
verzoekt zij de minister om de Algemene Rekenkamer bij dit onderzoek zo
goed mogelijk te ondersteunen.
Niet alleen voor informatie over de rijksoverheid maar vooral ook voor
informatie over lagere overheden zal de minister van BZK de belangrijkste
bron, dan wel tussenpersoon zijn voor dit onderzoek. De Algemene
Rekenkamer heeft immers zelf geen formele bevoegdheden bij deze
overheden. De Tweede Kamer vraagt de Algemene Rekenkamer om de
lagere overheden zo nodig in haar onderzoek te betrekken op basis van
vrijwilligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 643, nr. 165

8