Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 733

Beleidsbrief Defensie

Nr. 70

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 26 juni 2012
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de minister van Defensie over het de brief van 10 april 2012 inzake de
voorgenomen verhuizing van de marinierskazerne van Doorn naar
Vlissingen (Kamerstuk 32 733, nr. 59).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 22 juni 2012.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Beek
De griffier van de commissie,
Roovers

kst-32733-70
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

1

1, 11, 33, 38 en 124
Kunt u uiteenzetten hoe de kosten van de instandhouding van de Van
Braam Houckgeestkazerne zijn meegenomen in de overweging en
berekeningen in de overgangsperiode tijdens de voorgenomen verhuizing
naar Vlissingen?
Kunt u een raming geven van de benodigde investeringen die noodzakelijk zijn voor de Van Braam Houckgeestkazerne om gedurende een
overgangsperiode de kazerne in Doorn operationeel te houden?
Is het nodig om in Doorn te investeren om de kazerne operationeel te
houden gedurende de overgangsperiode van een verhuizing naar
Vlissingen en is het mogelijk dat daardoor het bedrag van € 33 miljoen
dat opgenomen is voor de renovatie van Doorn, lager uitvalt?
Kunt u een raming geven van de investeringen die benodigd zijn om de
Van Braam Houckgeestkazerne gedurende de overgangsperiode van de
verhuizing naar Vlissingen operationeel te houden? Zijn deze investeringen meegenomen in de business case voor Vlissingen?
Vanwege het doorlopen van diverse procedures zal het nog zes à tien jaar
duren voordat een kazerne in Vlissingen in gebruik kan worden genomen.
Hoeveel kosten zijn er gemoeid met het in stand houden van de Van
Braam Houckgeestkazerne in deze overgangsjaren?
In de business case voor Vlissingen is een bedrag van € 2 miljoen
opgenomen voor maatregelen om de Van Braam Houckgeestkazerne nog
vijf jaar operationeel te houden. Een voorbeeld hiervan is de aanschaf van
een noodkeuken die nu is voorzien en die urgent is om te voorkomen dat
de inspectie ingrijpt. Dit bedrag staat los van de € 33 miljoen die in de
plannen zijn gereserveerd voor aanpassingen aan de Van Braam
Houckgeestkazerne en die nu kunnen worden ingezet voor de dekking van
de plannen voor Vlissingen.
2, 27, 43 en 100
Kunt u uiteenzetten of in u in beide gevallen eventuele EU-subsidies en
verkoopopbrengsten meerekent bij de investeringskosten van Doorn en
Vlissingen? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
Kunt u de stelling van de werkgroep Marinierskazerne Zeeland dat het
verantwoord is om de verkoopopbrengsten van de Braam Houckgeestkazerne en het Logistiek Complex Maartensdijk en een bijdrage van de
Europese Unie te ramen op 30 miljoen euro nader onderbouwen? In welke
mate van waarschijnlijkheid kan worden gesteld dat beroep kan worden
gedaan op Europese subsidies? Over welk reëel te verwachten bedrag
gaat het hier en waarvoor mag dat specifiek worden aangewend?
Hoe reëel acht u de door Vlissingen en Zeeland aangevoerde EU-subsidie
voor nieuwe werkgelegenheid te rekenen als een reële dekkingspost
terwijl er geen toekenning van zo’n subsidie is en het de facto om een
verplaatsing van werkgelegenheid gaat van hemelsbreed 130 km?
De opbrengst van de verkoop van de Van Braam Houckgeestkazerne en de
bijdrage EU staan voor € 30 miljoen ingeboekt (Toelichting Defensie t.b.v.
technische briefing Marinierskazerne Vlissingen / Doorn op 14 juni 2012,
bijlage 2). Is het waar dat de EU-subsidieaanvraag € 10 miljoen behelst,
zodat voor een verkoopopbrengst wordt uitgegaan van € 20 miljoen? Is
bij een opbrengst van de verkoop van de Van Braam Houckgeestkazerne
van € 20 miljoen, rekening gehouden met aanzienlijke afstotingskosten,
analoog aan de kosten van de afstoting van het Logistiek Complex
Maartensdijk? Welke Europese subsidie zal worden aangevraagd? Als
voor het verkrijgen van de Europese subsidie cofinanciering vereist is, wie
betaalt die dan?
De werkgroep Marinierskazerne Zeeland schreef in haar rapport dat er
tegenover investeringen opbrengsten staan en noemde in het bijzonder
de verkoopopbrengsten en een EU-bijdrage. Die EU-bijdrage zal moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

2

komen uit het nieuwe kaderprogramma voor de Europese structuurfondsen voor de periode 2014–2021. Dat is bepalend voor het nieuwe
Operationeel Programma Zuid. Zodra daarover besluiten zijn genomen,
kan een aanvraag worden ingediend voor een Europese bijdrage voor de
Marinierskazerne als cofinanciering bij de eigen uitgaven van Defensie.
«Innovatie» en «duurzaamheid» zullen in die aanvraag belangrijke
sleutelwoorden zijn. Omdat de uitkomst van zo’n aanvraag nog ongewis
is, heb ik deze ontvangstenpost in mijn brief van 10 april 2012 nog buiten
beschouwing gelaten. Dat geldt ook voor de verkoopopbrengst waarover
nog afspraken moeten worden gemaakt met de minister van Financiën.
Voor de raming van verkoopopbrengsten van vastgoed maakt het
ministerie van Defensie gebruik van de diensten van het Rijksvastgoed- en
ontwikkelingsbedrijf, dat in zijn berekeningen ook eventuele amoveringsen saneringskosten meeneemt. Om commerciële redenen geef ik in
openbare stukken geen uitsluitsel over de hoogte van verwachte
verkoopopbrengsten.
3, 20, 45, 46, 47, 54 en 121
Tijdens het rondetafelgesprek bleek dat de werkgroep van de Utrechtse
Heuvelrug naar hun zeggen niet de juiste kerngegevens hebben gekregen,
of zelfstandig gegevens hebben aangepast naar eigen aannamens. Kunt u
hier een uitgebreide reactie op geven?
Waarom heeft het ministerie van Defensie geen gebruik gemaakt van het
aanbod van de gemeente Utrechtse Heuvelrug om hiaten in hun businesscase te benoemen en op te lossen?
Op welke wijze en door wie is de gemeente Utrechtse Heuvelrug
geïnformeerd met cijfermateriaal vanuit het ministerie van Defensie bij
het opbouwen van de Doornse business case?
Was deze wijze van informatieverstrekking in lijn met de eerder gemaakte
afspraken met de Kamer?
Kunt u uiteenzetten op welke wijze u de belofte aan de Kamer om zo goed
mogelijk de gemeente Utrechtse Heuvelrug van cijfermateriaal te voorzien
bent nagekomen?
Hoe verklaart u het verschil tussen de cijfers van de gemeente Utrechtse
Heuvelrug en het ministerie van Defensie in het aantal boordplaatsers en
het aantal werknemers?
Waarom hanteert u als norm voor boordslapers in de Van Braam
Houckgeest kazerne 45%, terwijl het college van B&W van Utrechtse
Heuvelrug uitgaat van 35%? Is het waar dat de praktijk in Doorn op 32%
ligt?
De wnd. directeur Ruimte, Milieu en Vastgoedbeleid heeft in de periode
november 2011 tot januari 2012 drie gesprekken gevoerd met burgemeester Naafs en wethouder Pamboer van de gemeente Utrechtse
Heuvelrug. Bij twee van de drie gesprekken waren ook medewerkers
aanwezig van de afdeling Vastgoedbehoefte van de Defensiestaf en van
de Dienst Vastgoed Defensie, directie West. De twee medewerkers hebben
ook een afzonderlijk gesprek gevoerd met wethouder Pamboer en enkele
gemeenteambtenaren. Voorts werd op 11 januari 2012 een gezamenlijk
bezoek gebracht aan Logistiek Complex Maartensdijk.
Met de gemeente is de afspraak gemaakt dat de behoeftestelling voor de
nieuwe Marinierskazerne met de gemeente zou worden gedeeld, zodat
ministerie en gemeente voor hun business cases van dezelfde gegevens
konden uitgaan. Daarom is het Structuur- en Ontwikkelplan 2009 voor de
Van Braam Houckgeestkazerne en voor het Logistiek Complex
Maartensdijk ter beschikking gesteld van de gemeente Utrechtse
Heuvelrug. Dat geldt ook voor de cijfers uit de behoeftestelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

3

In de gesprekken met burgemeester Naafs en wethouder Pamboer bleek
dat de gemeente Utrechtse Heuvelrug ook informatie kreeg uit gesprekken
met mariniers uit de Van Braam Houckgeestkazerne. Dat is nog eens
bevestigd in de Businesscase Van Braam Houckgeestkazerne (VBHKAZ)
Marinierskazerne te Doorn, waarin het College van B&W schrijft (blz. 3):
«Bij de concretisering van deze businesscase is zoveel mogelijk gebruik
gemaakt van de informatie bij en expertise van onze contacten bij het
Korps Mariniers, Ministerie van Defensie en defensiespecialisten in Eerste
en Tweede Kamer».
Mede op grond van deze alternatieve informatiebron werden vraagtekens
gezet bij sommige gegevens van Defensie. Dat betrof vooral de personeelsaantallen waarmee werd gerekend (cijfers van voor of na de
reorganisatie), het percentage «boordplaatsers» in Doorn en het aantal
voertuigen dat zou moeten worden gestald. In enkele gevallen heeft
Defensie haar cijfers bijgesteld.
Zoals ik op 13 februari jl. in de antwoorden op vragen van het lid Hachchi
over de businesscase van de gemeente Utrechtse Heuvelrug al heb
uiteengezet, heeft de gemeente zelf besloten met betrekking tot de
«boordplaatsers» in Doorn een ander percentage te gebruiken. Ook voor
de behoefte aan infrastructuur (bijvoorbeeld de parkeergarage) en de
ruimtelijke inpassing heeft de gemeente afwijkende keuzes gemaakt. Ten
slotte hanteerde de gemeente in haar financiële berekeningen andere
cijfers dan Defensie.
Defensie toonde zich in voorkomend geval ontvankelijk voor de
argumenten van de gemeente en paste op onderdelen de cijfers aan.
Waar dat niet het geval is en Defensie reden had bij haar standpunt te
blijven, paste de gemeente vervolgens alsnog de gegevens van Defensie
aan.
4 en 24
Kunt u uiteenzetten in hoeverre een onafhankelijk onderzoek het proces
van de verhuizing verder zal vertragen? Zijn met deze vertraging extra
kosten gemoeid?
Verdient het geen aanbeveling beide businesscases door een onafhankelijke partij te laten doorrekenen, gezien de verschillende ontstaansgeschiedenissen van de cases en hun daardoor verschillende opzet?
Ik heb geen behoefte aan een onafhankelijk onderzoek naar de beide
business cases, zeker niet vooruitlopend op een DMP-A document dat
meer en beter inzicht zal bieden in de incidentele en structurele kosten
van een marinierskazerne in Zeeland. Bovendien heb ik in mijn brief van
10 april jl. uiteengezet dat de ruimte voor de mariniers in Doorn te krap
bemeten is en dat de kazerne ook na een kostbare renovatie geen
ontwikkelingsmogelijkheden biedt. Daarmee is de gerenoveerde Van
Braam Houckgeestkazerne voor Defensie geen oplossing en gaan verdere
vergelijkingen met Vlissingen mank. Dit laat uiteraard onverlet dat de
DMP-A brief zal moeten uitwijzen of nieuwbouw in Vlissingen een
kosteneffectieve oplossing biedt door het ruimteprobleem van de
mariniers.
5, 36, 95 en 106
Kunt u uitgebreid motiveren waarom Defensie een terrein met een grotere
oppervlakte dan de Van Braam Houckgeestkazerne prefereert? Kunt u
hierbij meenemen dat in het verleden Defensie vooral is ingekrompen en
steeds minder ruimte nodig heeft gehad?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

4

Een argument dat u hanteert voor de keuze voor Vlissingen is dat die
locatie meer uitbreidings- en ontwikkelingsmogelijkheden biedt. Waarom
hebben de mariniers uitbreidingsmogelijkheden nodig in de toekomst?
Wat is de onderbouwing van de conclusie dat er na een renovatie en
wijziging van de bestemmingsplannen de Van Braam Houckgeestkazerne
geen ontwikkelingsmogelijkheden meer heeft?
Kunt u uw conclusie dat na een renovatie en wijziging van de bestemmingsplannen de Van Braam Houckgeestkazerne geen ontwikkelingsmogelijkheden meer heeft, onderbouwen?
De Massastudie die u hebt gekregen tijdens de briefing van 14 juni jl. is
uitvoerig ingegaan op de ruimtelijke inpassing van de plannen voor de
renovatie van de Van Braam Houckgeestkazerne, inclusief de ontmanteling en afstoting van Logistiek Complex Maartensdijk. De conclusies van
deze studie onderstrepen de eerdere vraagtekens bij de ruimte in Doorn.
Het huidige maximum bebouwingspercentage op de Van Braam Houckgeestkazerne is 30 procent. Dat is fors voor defensiebegrippen. Een
verdere verhoging is ongewenst omdat daardoor de leefbaarheid op de
kazerne te zeer wordt aangetast. Loopt de inpassing nu al op diverse
punten tegen de op eerder verzoek van Defensie verruimde grenzen op,
voor de toekomst is er geen verder ontwikkelingspotentieel meer.
Door achtereenvolgende bezuinigingen is de krijgsmacht in de loop der
jaren aanzienlijk ingekrompen. Deze macro inkrimping van de krijgsmacht
is niet één op één vertaald in een corresponderende inkrimping op iedere
afzonderlijke locatie. Dat is juist een belangrijke doelstelling achter de
herbelegging vastgoed: vergroting van de doelmatigheid door een sterke
concentratie waarbij kleine locaties worden vrijgespeeld en afgestoten en
op grotere locaties juist een concentratie van eenheden en personeel
plaatsvindt. Defensie is dus om twee redenen ingenomen met de
ruimtelijke mogelijkheden in Zeeland: in de eerste plaats om het ruimtegebrek in Doorn op te lossen en in de tweede plaats om ruimte te houden
voor toekomstige ontwikkelingen, bijvoorbeeld als wordt gezocht naar
mogelijkheden tot verdere concentratie.
6
Kunt u uitgebreid uiteenzetten of Defensie is tegengewerkt door de
gemeentes Doorn en later Utrechtse Heuvelrug wanneer Defensie de
kazerne wilde uitbreiden en/of aanpassen? Zo ja, op welke manier en bij
welke gevallen is dit gebeurd? Heeft Defensie dit geld gekost en zo ja,
hoeveel?
De ontwikkelingen in de internationale veiligheidssituatie hebben voor de
krijgsmacht en ook voor het Korps Mariniers geleid tot veelvuldig
optreden in zeer uiteenlopende operaties. Dat heeft ook voor het Korps
bijgedragen tot een diversificatie in de behoefte aan materieel en andere
uitrusting. Ook sociaaleconomische ontwikkelingen, waaronder een
uitbreiding van het autobezit, leiden tot een opwaartse druk op de
ruimtebehoefte van het MTC. Dat botst met het ruimtegebrek in Doorn,
waar de kazerne ingeklemd zit tussen de bebouwing van Doorn en de
natuur. Een oplossing door aankoop van het golfterrein (2 ha) stuitte op
verzet van de golfclub. Een oplossing in de vorm van een bestemmingswijziging van het Stamerbos ten zuiden van de kazerne bood geen
soelaas. De gemeente werkte hieraan niet mee, omdat het een belangrijk
natuurgebied betrof en schadeclaims dreigden. Sinds de jaren negentig
drong Defensie bij de gemeente aan op ophoging van het maximum
bebouwingspercentage tot 30%. In de jongste wijziging van het bestemmingsplan (Buitengebied Doorn 2011, vastgesteld op 30 mei 2011) is de
gemeente wel tegemoetgekomen aan de wensen van Defensie met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

5

betrekking tot het maximum bebouwingspercentage (van 25 naar 30%) en
de maximale bouwhoogte (van 11 naar 14 meter).
Vanwege de beperkte ruimte was het niet mogelijk alle stalling en opslag
van het MTC op het terrein van de Van Braam Houckgeestkazerne te
concentreren. Daarom moest Defensie het Logistiek Complex
Maartensdijk aanhouden, wat voor Defensie een extra kostenpost
betekende.
7
Kunt u een specificatie geven van de voorzieningen die deel uitmaken van
de beide investeringsplannen om tot een integraal vergelijk te kunnen
komen van beide plannen?
Een integrale vergelijking is niet zinvol en niet mogelijk. Zoals ik in mijn
brief van 10 april jl. heb uiteengezet en door de Massastudie wordt
onderstreept kan de gerenoveerde kazerne alleen onder voorwaarden
voldoen aan de gestelde ruimtelijke eisen en zijn er vervolgens geen
ontwikkelingsmogelijkheden meer. Daarmee is de renovatie van de Van
Braam Houckgeestkazerne geen oplossing voor het ruimteprobleem. Een
vergelijking met een marinierskazerne in Zeeland die voor Defensie wél
een oplossing biedt, is niet zinvol.
Een integrale vergelijking is ook niet mogelijk, omdat de uitgangspunten
bij voorbaat te zeer verschillen. De Van Braam Houckgeestkazerne is een
bestaande kazerne met veel verouderde infrastructuur, maar ook met
objecten van recentere datum die nog niet aan renovatie of vervanging
toe zijn. In Zeeland gaat het uitsluitend om nieuwbouw. Het terrein in
Doorn is grotendeels «ingevuld». Bij de renovatie en herstructurering
moeten allerlei keuzes uit het verleden als voldongen feiten worden
meegenomen, terwijl in Zeeland een geheel blanco beginsituatie bestaat.
Deze en andere factoren betekenen dat er in de vergelijking nooit sprake
kan zijn van een level playing field.
8, 9 en 37
Op welke wijze sluiten de investeringen en exploitatiekosten van een
mogelijk te stichten marinierskazerne in Zeeland aan bij de te bereiken
bezuinigingen van € 61 miljoen?
Op welke wijze sluiten de investeringen en exploitatiekosten van een
mogelijke renovatie van de Van Braam Houckgeestkazerne aan bij de te
bereiken bezuinigingen van € 61 miljoen?
Op welke wijze past de door u voorgenomen verhuizing van de marinierskazerne naar Vlissingen in het Strategisch Vastgoedplan, dat als doel heeft
de structurele exploitatiekosten van de infrastructuur bij Defensie met
ruim € 60 miljoen terug te dringen? Zijn extra ingrepen in infrastructuur
elders nodig, nu de exploitatiekosten van een nieuwe kazerne in
Vlissingen waarschijnlijk hoger uitvallen dan renovatie van de kazerne in
Doorn? Zo ja, welke?
Het zoeken naar een alternatief voor de Van Braam Houckgeestkazerne en
het Logistiek Complex Maartensdijk is begonnen in het kader van de
herbeleggingsplan, met besparingen als doel. Onderbrenging van de
mariniers op een bestaande kazerne, samen met andere eenheden, zoals
op De Peel, zou een besparing op de exploitatiekosten betekenen, omdat
bewaking en beveiliging, catering en nutsvoorzieningen met andere
eenheden zouden kunnen worden gedeeld, terwijl twee kazernes zouden
worden vrijgespeeld. Maar op De Peel zouden substantiële investeringen
moeten worden gedaan in praktisch algehele nieuwbouw. Bovendien zou
verhuizing naar een verder landinwaarts gelegen locatie voor de mariniers
niet logisch zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

6

Nadat Oost-Brabant als mogelijkheden wegviel, bleef de noodzaak een
oplossing te vinden voor de Van Braam Houckgeestkazerne. Of de
Marinierskazerne in Zeeland zal bijdragen tot een bezuiniging op de
exploitatie, staat nog te bezien. In de behoeftestellingsfase zal alles op
alles worden gezet om ervoor te zorgen dat de exploitatielasten in
Vlissingen niet hoger zijn dan in Doorn en Maartensdijk samen.
10, 23, 28, 57, 61 en 110
Kunt u als vervolg op het Herbeleggingsplan een actualisering geven van
de exploitatiebesparingen voor een situatie waarin «Doorn» naar
«Vlissingen» verhuist?
Kunt u uiteenzetten waarom, ondanks de vaststelling van het Beleidsplan
2010, waarin gekozen wordt voor efficiency, clustering en afstoting van
terreinen, nu gekozen wordt voor nieuwbouw in Vlissingen op een nieuw
terrein met hogere exploitatielasten?
Wanneer kan met zekerheid worden vastgesteld hoe hoog de exploitatiekosten voor Vlissingen zullen zijn? Kunt u een inschatting maken waaruit
deze exploitatiekosten zijn opgebouwd?
Wat is de cijfermatige onderbouwing ten aanzien van een verhoging van
het budget van € 1 miljoen aan oefenkosten bij verhuizing naar
Vlissingen?
Kunt u een vergelijking voorleggen van de exploitatiekosten voor
oefening en training tussen de locaties Doorn en Vlissingen voor de
komende tien jaar?
Kunt het verschil verklaren in de raming van de exploitatiekosten ten
aanzien van de nabijheid van oefenterreinen tussen de Werkgroep ca.
1 miljoen) en het college van B&W van Utrechtse Heuvelrug (ca. 1,5–
2 miljoen)?
Ik heb in mijn brief van 10 april jl. uiteengezet dat in de behoeftestellingsfase het inzicht in de exploitatiekosten van de nieuwe kazerne moet
worden verdiept. Zoals ook in het vorige antwoord gesteld zal dan alles
op alles worden gezet om ervoor te zorgen dat de exploitatielasten in
Vlissingen niet hoger zijn dan in Doorn. Die inspanningen zullen zich
vooral richten op oefenen en trainen, om ervoor te zorgen dat het
oefenprogramma binnen het toegewezen O&T-budget wordt ingericht.
Met terreineigenaren zullen afspraken worden gemaakt over medegebruik
voor oefenen en trainen. Naarmate een groter deel van het oefen- en
trainingsprogramma in Zeeland kan worden afgewerkt, vermindert de
noodzaak naar elders in Nederland uit te wijken. Het bedrag van
€ 1 miljoen dat het rapport van de werkgroep Marinierskazerne Zeeland
op blz. 26 noemt, is dan ook een voorlopige raming.
De gemeente Utrechtse Heuvelrug meent dat een schatting van € 1,5 tot
2 miljoen per jaar structureel «aannemelijker» is. De gemeente beroept
zich «op informatie vanuit het Korps», maar geeft niet aan waarop die
informatie berust.
11
Kunt u een raming geven van de benodigde investeringen die noodzakelijk zijn voor de Van Braam Houckgeestkazerne om gedurende een
overgangsperiode de kazerne in Doorn operationeel te houden?
Zie het antwoord op vraag 1.
12, 13 en 86
Hoe wordt er dekking gevonden op de begroting van Defensie voor zowel
het investeringsbedrag van Doorn als Vlissingen, aangezien de reservering van € 33 miljoen in beide gevallen niet toereikend is om te
voorzien in de behoefte van Defensie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

7

Is er gezien de noodzaak van renovatie of nieuwbouw een gat in de
begroting van Defensie?
Welke dekking heeft u voor zowel de mogelijke investering voor renovatie
van de kazerne in Doorn als de mogelijk nieuw te stichten kazerne in
Vlissingen, die in beide gevallen volgens schattingen hoger uitkomen dan
de in de begroting opgenomen 33 miljoen euro?
Van het bedrag dat nodig is voor een volledige herstructurering van de
Van Braam Houckgeestkazerne (ca. € 130 miljoen) is nu slechts een deel
(€ 33 miljoen) voorzien voor een aantal aanpassingen. Voor het resterende bedrag zou de aanvullende dekking nog moeten worden gevonden.
Dat geldt ook voor de betaling van de Marinierskazerne in Zeeland; de
dekking daarvoor moet nog worden gevonden, waarbij het in de rede ligt
dat de eerdere reservering voor de Van Braam Houckgeestkazerne wordt
«doorgeschoven» naar de Marinierskazerne.
Bij een project van deze omvang worden ook de voors en tegens van
publiek-private samenwerking onderzocht. Dan doet zich ook de
mogelijkheid van gespreide betaling voor.
14, 25, 35, 51, 77, 87, 91 en 122
Waarom is er gekozen voor Zeeland en/of is er ook onderzoek gedaan
naar andere locaties in andere provincies?
Welke mogelijkheden ziet Defensie om zowel de investeringen in de
bestaande kazerne in Doorn als de nieuwe kazerne in Vlissingen af te
wegen in het DMP-proces? Welke voor- en nadelen hangen hier aan vast?
Waarom is niet gekozen voor een «DMP-procedure» die de mogelijkheid
biedt alternatieven af te wegen en de investeringskosten, exploitatiekosten en afstotingskosten in samenhang te bezien?
Wat zijn uw overwegingen geweest om niet naast nieuwbouw in
Vlissingen en behoud van de kazerne in Doorn te zoeken naar meerdere
alternatieve locaties?
Is het waar het dat u in de D-fase van het DMP-proces pas besluit welk
alternatief het beste is en pas op dat moment alle informatie beschikbaar
is?
Zult u in het vervolgproces renovatie dan wel verhuizing volledig
onderzoeken in het kader van het DMP-proces? Zo nee, waarom niet?
Waarom heeft u de locatiekeuze voor een marinierskazerne beperkt tot
één alternatief (nieuwbouw)? Is het DMP-proces juist niet bedoeld om tot
een afweging van alternatieven te komen?
Wat is de overweging om de locatiekeuze voor een marinierskazerne te
beperken tot één alternatief (nieuwbouw)? Waarom acht u kennelijk het
DMP-proces van toepassing, maar wilt u de A-fase beperken tot één
alternatief? Is het DMP-proces juist niet bedoeld om via een duidelijke en
transparante afweging van alternatieven te komen tot de beste
investering?
Wegens het ruimtegebrek op de Van Braam Houckgeestkazerne werd in
de herbeleggingsoperatie gekeken naar andere mogelijkheden om de
mariniers onder te brengen, met name in Noord-Brabant in Budel en op
De Peel. Toen beide alternatieven om verschillende redenen terzijde
werden gelegd, kwam Zeeland in beeld omdat het praktisch de enige
provincie is zonder noemenswaardige defensie-aanwezigheid en vanwege
de ligging aan zee. Andere mogelijkheden in andere provincies zijn niet
onderzocht. Andere provincies hebben ook geen voorstel ingediend. Er
zijn dus wel degelijk alternatieven naast Zeeland in beeld geweest, maar
die zijn afgewezen.
Voor de Marinierskazerne zal nu zoals gebruikelijk de DMP-procedure
starten, waarbij een behoeftestelling wordt gemaakt en dan een integrale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

8

afweging volgt tussen doelstellingen en middelen. Daarbij is renovatie
van de Van Braam Houckgeestkazerne geen alternatief, omdat die kazerne
ook na renovatie onvoldoende ruimte biedt en geen ontwikkelpotentieel
heeft.
15 en 16
Sinds wanneer zijn er vanuit Defensie contacten met de provincie Zeeland
over de mogelijke verhuizing van de mariniers vanuit Doorn?
Welke toezeggingen zijn in de contacten tussen bestuurders in Zeeland en
Defensie gedaan met betrekking tot de mogelijke verhuizing van de
mariniers vanuit Doorn?
In de beantwoording van de vragen over het herbeleggingsplan vastgoed
Defensie (Kamerstuk 32 733, nr. 51) heb ik in antwoord 28 uiteengezet
welke bestuurlijke en ambtelijke contacten er zijn geweest in de aanloop
naar de herbeleggingsbrief van 31 augustus 2011. Een van die contacten
betrof de Commissaris van de Koningin in de provincie Zeeland, aan wie
ik geen toezeggingen heb gedaan, maar met wie ik sprak over de
mogelijkheid een marinierskazerne in die provincie te vestigen. Dit
resulteerde in de oprichting van een gezamenlijke werkgroep.
17, 72 en 73
Maakt het verplaatsen van de marinierskazerne naar Zeeland onderdeel
uit van een pakket maatregelen om de provincie Zeeland te compenseren
van het ontpolderen van de Hertogin Hedwigepolder?
Is het dossier van de Hedwigepolder op enig moment onderdeel geweest
van gesprek tussen u en de provincie Zeeland?
Is het dossier van de Hedwigepolder op enig moment onderdeel geweest
van gesprek tussen u en de gemeente Utrechtse Heuvelrug?
Er is geen verband tussen mijn voornemen om de Marinierskazerne naar
Zeeland te verplaatsen en het dossier «Hertogin Hedwigepolder». Ik heb
daarover dan ook niet gesproken met de provincie Zeeland en evenmin
met de gemeente Utrechtse Heuvelrug.
18, 19, 39, 75, 84, 85 en 90
Op welke wijze is de vergelijking gemaakt tussen de businesscases van
Doorn en Vlissingen?
Kunt u inzichtelijk maken hoe de eenmalige en structurele uitgaven en
opbrengsten in meerjarige reeksen tussen Vlissingen en Doorn zich tot
elkaar verhouden nu de businesscases van Doorn en Vlissingen
beschikbaar zijn?
Kunt u de Kamer inzicht geven op welke wijze de vergelijking door
Defensie gemaakt is tussen de business cases van Doorn en Vlissingen?
Waarom is deze vergelijking tussen beide business cases, zoals toegezegd
in de beantwoording van de schriftelijke vragen van het lid Hachchi d.d.
13 februari jl., niet naar de Kamer gestuurd?
Deelt u de mening dat de manier waarop de twee opties met elkaar zijn
vergeleken onwenselijk was? Deelt u de mening dat een onafhankelijk
onderzoek aan het begin van het proces beter was geweest?
Hoe heeft u de toegezegde vergelijking van beide studies precies
uitgevoerd? Deelt u de mening dat uw brief geen vergelijking geeft, maar
alleen kanttekeningen bij de studie van de optie Doorn en een aantal weg
te nemen onzekerheden bij de studie van Zeeland?
Vindt u de studies in de huidige vorm te vergelijken? Hoe weegt u in deze
beoordeling de feiten mee dat de studies niet op dezelfde manier zijn
opgezet, niet alle relevante aspecten hebben geanalyseerd, en dat de
gebruikte cijfers en aannames nog niet allemaal gevalideerd zijn?
Waarom is de vergelijking tussen de beide businesscases, zoals eerder
toegezegd in antwoord op feitelijke vragen, niet aan de Kamer gestuurd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

9

In de schriftelijke antwoorden van 13 februari jl. op de vragen van het lid
Hachchi heb ik inderdaad toegezegd de Kamer de vergelijking van de
business cases van «Doorn» en «Vlissingen» te sturen. In de bijlage bij
deze antwoorden bied ik u daarom alsnog het «Onderzoek naar volledigheid financiële onderbouwing businesscase VBHKAZ en rapport
Zeeland» aan.1
20
Waarom heeft het ministerie van Defensie geen gebruik gemaakt van het
aanbod van de gemeente Utrechtse Heuvelrug om hiaten in hun businesscase te benoemen en op te lossen?
Zie het antwoord op vraag 3.
21 en 22
Waarom is de «Massastudie Van Braam Houckgeestkazerne te Doorn»
(Massastudie) van 30 maart 2012 niet ter beschikking gesteld aan de
gemeente Utrechtse Heuvelrug?
Hoe kan het dat de Massastudie die als gezegd dateert van 30 maart 2012,
op 14 juni 2012 tot nieuwe cijfers leidt, die op 11 juni 2012 nog niet
bekend waren?
De Massastudie is gemaakt naar aanleiding van de business case van de
gemeente Utrechtse Heuvelrug, om na te gaan in hoeverre het plan van
de gemeente inpasbaar is op het kazerneterrein, met inachtneming van de
geldende regelgeving. De Massastudie was daarbij ondersteunend in de
interne besluitvorming over het rapport van de werkgroep Marinierskazerne Zeeland. De studie toont aan dat de gerenoveerde kazerne alleen
onder voorwaarden aan de gestelde ruimtelijke eisen kan voldoen en er
vervolgens geen ontwikkelingsmogelijkheden meer zijn.
23
Kunt u uiteenzetten waarom, ondanks de vaststelling van het Beleidsplan
2010, waarin gekozen wordt voor efficiency, clustering en afstoting van
terreinen, nu gekozen wordt voor nieuwbouw in Vlissingen op een nieuw
terrein met hogere exploitatielasten?
Zie het antwoord op vraag 10.
24
Verdient het geen aanbeveling beide businesscases door een onafhankelijke partij te laten doorrekenen, gezien de verschillende ontstaansgeschiedenissen van de cases en hun daardoor verschillende opzet?
Zie het antwoord op vraag 4.
25
Welke mogelijkheden ziet Defensie om zowel de investeringen in de
bestaande kazerne in Doorn als de nieuwe kazerne in Vlissingen af te
wegen in het DMP-proces? Welke voor- en nadelen hangen hier aan vast?
Zie het antwoord op vraag 14.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

26 en 123
Acht Defensie het opportuun om voor een afweging van de verschillende
alternatieven in het DMP-proces hier ook een maatschappelijke kostenbatenanalyse (MKBA) aan te koppelen? Zo nee, waarom niet?
Bent u van plan gebruik te maken van de mogelijkheid die de
DMP-procedure biedt om bij projecten van meer dan € 100 miljoen een
maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) uit te voeren? Zo nee,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

10

waarom niet? Zo ja, is het denkbaar om deze stap uit het DMP-proces naar
voren te halen en een MKBA op te stellen waarin beide alternatieven
(Vlissingen en Doorn/Den Helder) worden meegenomen?
De alternatieven die Defensie heeft beoordeeld zijn: blijven in Doorn of
verplaatsen naar Vlissingen, en in een eerder stadium verplaatsing naar
De Peel of Budel. Het herverdelingsvraagstuk zal nauwelijks invloed
hebben op de totale welvaart, ook al treedt er wel een verdringingseffect
op tussen de regio’s. De keuze van Defensie berust op de betere ontwikkelingsmogelijkheden van een kazerne in Vlissingen en niet op de
maatschappelijke effecten. Voor Defensie zijn Doorn en Vlissingen geen
gelijkwaardige alternatieven. Daarom is een MBKA niet relevant.
27
Kunt u de stelling van de werkgroep Marinierskazerne Zeeland dat het
verantwoord is om de verkoopopbrengsten van de Braam Houckgeestkazerne en het Logistiek Complex Maartensdijk en een bijdrage van de
Europese Unie te ramen op 30 miljoen euro nader onderbouwen? In welke
mate van waarschijnlijkheid kan worden gesteld dat beroep kan worden
gedaan op Europese subsidies? Over welk reëel te verwachten bedrag
gaat het hier en waarvoor mag dat specifiek worden aangewend?
Zie het antwoord op vraag 2.
28
Wanneer kan met zekerheid worden vastgesteld hoe hoog de exploitatiekosten voor Vlissingen zullen zijn? Kunt u een inschatting maken waaruit
deze exploitatiekosten zijn opgebouwd?
Zie het antwoord op vraag 10.
29
Kunt u de exacte exploitatiekosten van de kazerne in Doorn, die
momenteel van toepassing zijn, specificeren en naar de Kamer opsturen
(deelkosten en totale kosten)?
Defensie werkt aan een systeem om inzicht in en grip op de levensduurkosten te krijgen, ook van vastgoed. Dat algehele inzicht heeft Defensie nu
niet. In antwoord op de vragen 57 en 60 over het herbeleggingsplan
vastgoed Defensie (Kamerstuk 32 733, nr. 51) is een bedrag van
€ 4,6 miljoen genoemd als de jaarlijkse exploitatielasten voor de
huisvesting op de Van Braam Houckgeestkazerne. De onderverdeling
hiervan is als volgt:
•
•

gas, water en elektra
bewaking en beveiliging

•

schoonmaak en afvalverwerking
onderhoud gebouwen/terreinen
en «commandantenvoorzieningen»

•

€ 0,8 miljoen
€ 1,5 miljoen voor de inzet van
bewakings- en beveiligingspersoneel
€ 0,5 miljoen
€ 1,8 miljoen

30, 31, 63 en 76
Kunt u een inschatting maken van het draagvlak onder mariniers ten
opzichte van de geplande verhuizing van Doorn naar Vlissingen? Is dit
draagvlak ooit getoetst? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid dit draagvlak te toetsen en de uitkomsten naar de Kamer te
sturen? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

11

Hoe kijkt u aan tegen een verhuizing voor de gezinnen van de Mariniers?
Is de kans reëel dat met een verhuizing naar Vlissingen mariniers minder
bij hun gezinnen zullen zijn?
Heeft u onderzocht wat het draagvlak is onder het personeel om mogelijk
te moeten verhuizen?
De reacties onder de mariniers lopen uiteen. Er is blijdschap dat er aan het
ruimtegebrek en het leven en werken op een sterk verouderde kazerne
een einde komt. Er is ook teleurstelling onder mariniers die in de buurt
van de kazerne wonen en die door de verplaatsing van de kazerne voor
een lastige keuze worden gesteld, namelijk verhuizen naar Zeeland of een
weekendhuwelijk. De werkgroep houdt in haar rapport rekening met een
groter aantal verhuizingen om in de buurt van de kazerne te wonen. Er zijn
geluiden dat een aantal manschappen wegens de verplaatsing van de
kazerne Defensie verlaat. Hoezeer ik het ook betreur als gekwalificeerd
personeel Defensie de rug toekeert, toch plaats ik daarbij twee
kanttekeningen:
• ook bij eerdere verplaatsingen, bijvoorbeeld van een paar honderd
mariniers van Doorn naar Den Helder, haakte een deel van de
mariniers af. Dat is blijkbaar niet of niet geheel te voorkomen. Maar die
eerdere voorbeelden laten ook zien dat een dip in het personeelsbestand van tijdelijke aard zal zijn;
• de korpsleiding ziet nieuwe wervingsperspectieven met een nieuwe
kazerne in een provincie waar Defensie tot nu toe praktisch afwezig is.
32
Waarom is de werkgroep niet ingegaan op het feit dat gedurende een
overgangsperiode twee kazerneterreinen moeten worden opengehouden?
Welke kosten zijn hiermee gemoeid, en hoe lang verwacht u dat deze
overgangsperiode zal duren?
Tijdens de bouw van de kazerne in Vlissingen is er nog geen sprake van
een operationele kazerne. Zodra de kazerne in gebruik kan worden
genomen, gaat het MTC verhuizen. De verwachting is wel dat de
nieuwbouw van de kazerne in Vlissingen veel korter zal duren dan de
renovatie van een volle kazerne in Doorn. De verwachting is dat de totale
omvorming van de Van Braam Houckgeestkazerne, inclusief de ontmanteling van het Logistiek Complex Maartensdijk, in totaal tien tot vijftien
jaar zal duren.
33
Is het nodig om in Doorn te investeren om de kazerne operationeel te
houden gedurende de overgangsperiode van een verhuizing naar
Vlissingen en is het mogelijk dat daardoor het bedrag van € 33 miljoen
dat opgenomen is voor de renovatie van Doorn, lager uitvalt?
Zie het antwoord op vraag 1.
34
Zullen bij het gebruik van een kazerne aan het water van de Westerschelde nog trainingen van de mariniers plaats moeten vinden in Den
Helder en op Texel?
Ja, er zullen ook maritieme trainingen nodig blijven in de omgeving van
Den Helder met een combinatie van vloot- en marinierseenheden. Door
ook in de omgeving van Vlissingen te oefenen is er wel sprake van de
spreiding van activiteiten en daarmee van een afname van de belasting
van oefengebieden nabij de Waddeneilanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

12

35
Waarom is niet gekozen voor een «DMP-procedure» die de mogelijkheid
biedt alternatieven af te wegen en de investeringskosten, exploitatiekosten en afstotingskosten in samenhang te bezien?
Zie het antwoord op vraag 14.
36
Een argument dat u hanteert voor de keuze voor Vlissingen is dat die
locatie meer uitbreidings- en ontwikkelingsmogelijkheden biedt. Waarom
hebben de mariniers uitbreidingsmogelijkheden nodig in de toekomst?
Zie het antwoord op vraag 5.
37
Op welke wijze past de door u voorgenomen verhuizing van de marinierskazerne naar Vlissingen in het Strategisch Vastgoedplan, dat als doel heeft
de structurele exploitatiekosten van de infrastructuur bij Defensie met
ruim € 60 miljoen terug te dringen? Zijn extra ingrepen in infrastructuur
elders nodig, nu de exploitatiekosten van een nieuwe kazerne in
Vlissingen waarschijnlijk hoger uitvallen dan renovatie van de kazerne in
Doorn? Zo ja, welke?
Zie het antwoord op vraag 8.
38
Kunt u een raming geven van de investeringen die benodigd zijn om de
Van Braam Houckgeestkazerne gedurende de overgangsperiode van de
verhuizing naar Vlissingen operationeel te houden? Zijn deze investeringen meegenomen in de business case voor Vlissingen?
Zie het antwoord op vraag 1.
39
Kunt u de Kamer inzicht geven op welke wijze de vergelijking door
Defensie gemaakt is tussen de business cases van Doorn en Vlissingen?
Waarom is deze vergelijking tussen beide business cases, zoals toegezegd
in de beantwoording van de schriftelijke vragen van het lid Hachchi d.d.
13 februari jl., niet naar de Kamer gestuurd?
Zie het antwoord op vraag 18.
40, 104, 105, 107 en 117
In antwoord 83 op de feitelijke vragen over het Herbeleggingsplan
vastgoed Defensie d.d. 17 november 2012 (32 733, nr. 51) heeft u
aangegeven twee alternatieven tegen elkaar af te wegen: het onderzoek
samen met Zeeland en de vermindering van de druk op de Van Braam
Houckgeestkazerne door elementen van het Korps Mariniers naar Den
Helder over te brengen en de belegging op de Van Braam Houckgeestkazerne te herstructureren. Kunt u uitvoerig toelichten waarom u in het
algemeen overleg van 22 november 2011 over dit betreffende antwoord
heeft gesteld: «Nee, die combinatie met Den Helder is op dit moment niet
aan de orde. Het kan er misschien wel staan, maar dan trek ik dat
antwoord nu terug»?
Waarom heeft de Werkgroep Marinierskazerne Zeeland wel locaties in
Noord-Brabant onderzocht, maar niet Den Helder, of Den Helder in
combinatie met Doorn? Kunt u ingaan op het feit dat de in Den Helder de
benodigde ruimte aanwezig is, de vloot nabij is en er amfibische
oefeningen in Den Helder en Texel worden gehouden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

13

Hoe beoordeelt u de uitspraak van de burgemeester van Den Helder op de
hoorzitting door de Vaste Kamercommissie Defensie van 11 juni 2012 dat
de gemeente Den Helder voldoende ruimte heeft voor een nieuwe
marinierskazerne?
Kunt u uiteenzetten of de ontwikkelingsmogelijkheden waarvan u stelt dat
deze er in Doorn niet zijn, wel te realiseren zijn in Den Helder, dan wel in
een samenwerking tussen Doorn en Den Helder?
Is er een overzicht of analyse gemaakt van de operationele kosten van
oefenen in Vlissingen bij vestiging van de marinierskazerne in Vlissingen,
ten opzichte van oefenen in Den Helder, bij een eventuele vestiging in Den
Helder?
Overwogen is of een oplossing voor het ruimteprobleem in Doorn
mogelijk was door eenheden naar Den Helder over te plaatsen. De
conclusie was dat daarmee afbreuk zou worden gedaan aan het operationele verband van het Mariniers Trainingscommando (MTC). Dan zouden
vervolgens weer maatregelen nodig zijn om de nadelen van de fysieke
scheiding op te heffen. Conclusie was dat de twee bataljons in het MTC bij
elkaar gehouden moesten worden.
Den Helder is geen alternatief om het gehele MTC onder te brengen. Op
Buitenveld en het Nieuwe Haventerrein is onvoldoende ruimte om het
MTC met zijn 1 900 man en alle uitrusting onder te brengen. Naarmate het
MTC op grotere afstand van de haven wordt gehuisvest, vervallen de
voordelen van de nabijheid van een marinehaven. De oefenmogelijkheden
op Texel zijn beperkt, mede vanwege de beperkingen die inherent zijn aan
een natuurgebied. Den Helder ligt niet gunstig ten opzichte van de
oefenterreinen. Ten slotte zouden de 1 900 mariniers met hun militaire en
civiele voertuigen het mobiliteitsprobleem in en om Den Helder verder
vergroten. Daarom is dit alternatief verder niet onderzocht.
41
Herinnert u zich uw uitspraken in het algemeen overleg van 19 september
2011, over de keuze tussen Doorn en Vlissingen: «Wij zijn op het ogenblik
niet in de positie om Sinterklaas te spelen, dus er moet een zakelijke
afweging worden gemaakt. Wij hebben de vraag gesteld of het mogelijk is
om als je alles afweegt, de kosten en de investeringen, het zo te doen dat
je structureel niet duurder uit bent dan in Doorn en dat de investeringen
en de herinvesteringen die in Doorn nodig zijn, matchen.» Hoe verhoudt
zich dit tot uw huidige voorkeur voor Vlissingen, ondanks het feit dat deze
optie zowel qua investeringen als qua exploitatie duurder is?
Zoals ik in andere antwoorden heb gemeld, ga ik ervan uit dat de
voorliggende ramingen van investeringen en exploitatie nog in positieve
zin zullen wijzigen en dat de behoeftestelling kan worden benut om de
cijfers aan te scherpen en nog besparingen aan te brengen.
42
Kunt u uiteenzetten hoe u het beleid uitvoert rondom het verdere
integreren van de Mariniers met de vloot? Hoe verhoudt zich dit tot de
voorkeur voor Vlissingen?
De integratie van vloot en mariniers komt tot uitdrukking in de directies
van het Commando Zeestrijdkrachten, de dagelijkse bedrijfsvoering en het
geïntegreerde operationele product van vloot- en marinierseenheden. De
fysieke locatie van marinierseenheden staat daar los van. Zowel Den
Helder als Vlissingen geeft uitdrukking aan het maritieme karakter van het
Commando Zeestrijdkrachten en de marinierseenheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

14

43
Hoe reëel acht u de door Vlissingen en Zeeland aangevoerde EU-subsidie
voor nieuwe werkgelegenheid te rekenen als een reële dekkingspost
terwijl er geen toekenning van zo’n subsidie is en het de facto om een
verplaatsing van werkgelegenheid gaat van hemelsbreed 130 km?
Zie het antwoord op vraag 2.
44
Wanneer heeft u de gemeente Utrechtse Heuvelrug geïnformeerd over
een mogelijke verhuizing van de kazerne naar Zeeland? Wie heeft dit
gedaan, en aan wie is deze informatie als eerste verschaft?
Voorafgaand aan de brief van 31 augustus 2011 over het Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie (Kamerstuk 33 000 X, nr. 12) heb ik over een
mogelijke verhuizing van de kazerne geen contact gehad met de
gemeente. In antwoord op brieven van de Commissaris van de Koningin
in de provincie Utrecht en van het College van B&W van de gemeente
Utrechtse Heuvelrug heb ik vervolgens een contact op ambtelijk niveau
aangeboden. Via dat kanaal heeft de gemeente daarna alle informatie
gekregen om de business case voor de Van Braam Houckgeestkazerne te
kunnen maken.
45 t/m 47
Op welke wijze en door wie is de gemeente Utrechtse Heuvelrug
geïnformeerd met cijfermateriaal vanuit het ministerie van Defensie bij
het opbouwen van de Doornse business case?
Was deze wijze van informatieverstrekking in lijn met de eerder gemaakte
afspraken met de Kamer?
Kunt u uiteenzetten op welke wijze u de belofte aan de Kamer om zo goed
mogelijk de gemeente Utrechtse Heuvelrug van cijfermateriaal te voorzien
bent nagekomen?
Zie het antwoord op vraag 3.
48 en 99
Hoe kan het dat ten aanzien van het Logistiek Complex Maartensdijk circa
50 000 m2 bruto vloeroppervlak (rapport werkgroep Zeeland, 1 maart
2012) werd opgegeven en de opgegeven aantallen voertuigen en ander
materieel niet in overeenstemming met de werkelijkheid bleken te zijn?
Volgens het college van B&W van Utrechtse Heuvelrug staan veel
voertuigen uit het Logistiek Centrum Maartensdijk al in Doorn en kunnen
voorraden van Maartensdijk opgeruimd worden of elders geplaatst
worden. Het zou gaan om 10 000 m2 vloeroppervlak dat nog maar
benodigd is in plaats van 50 000 m2. Kunt u dit bevestigen en is zijn de
business cases voor Doorn en Vlissingen daarop aangepast? Hoe kunt u
verklaren dat de vertegenwoordiger van uw ministerie tijdens een
rondetafelgesprek uitging van het oppervlak van 50 000 m2?
Zoals in de toelichting tijdens de briefing van 14 juni is gemeld is op
verzoek van de gemeente Utrechtse Heuvelrug een nader onderzoek
ingesteld naar het aantal voertuigen van het Korps Mariniers. Dit heeft
inderdaad geleid tot een substantiële vermindering van de behoefte aan
stallingsruimte voor voertuigen, zowel voor de Van Braam Houckgeestkazerne als voor de kazerne in Vlissingen.
49
Wat is op dit moment de exacte vulling van het Eerste en het Tweede
Mariniersbataljon?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

15

De formatie van zowel het eerste als tweede mariniersbataljon bedraagt
657 arbeidsplaatsen. In het tweede kwartaal 2012 bedraagt de vulling van
het eerste mariniersbataljon 84 procent en van het tweede mariniersbataljon 80 procent.
50
Wat zijn de toekomstplannen op korte, middellange en lange termijn van
het Korps Mariniers ten aanzien van de personele omvang?
De formatieve omvang van de operationele marinierseenheden is
ongeveer 2 200 vte’n en in de plannen blijft deze sterkte gehandhaafd.
Deze eenheden zijn momenteel verspreid over Doorn en Den Helder.
51
Wat zijn uw overwegingen geweest om niet naast nieuwbouw in
Vlissingen en behoud van de kazerne in Doorn te zoeken naar meerdere
alternatieve locaties?
Zie het antwoord op vraag 14.
52
Zijn er plannen op het ministerie van Defensie om op termijn invulling te
geven aan vergaande samenwerking dan wel samenvoeging van de
Luchtmobiele Brigade, Het Korps Commando Troepen en het Korps
Mariniers?
Vergaande samenwerking tussen genoemde eenheden bestaat al op het
gebied van opleidingen, trainingen, oefeningen en ook inzet. Dit is mede
het resultaat van de studie Samenwerking Mariniers, Air manoeuvre en
Korps commando troepen (SMAK) uit 2004. Deze studie heeft uitgewezen
dat samenvoeging ten koste gaat van bestaande (inter)nationale samenwerkingsvormen en geen kostenbesparend effect heeft. Door de
SMAK-studie is maximale doelmatigheid behaald in de samenwerking
tussen deze eenheden. Met achttien deelprojecten zijn onnodige dupliceringen weggehaald. Samenvoeging zal op die punten dan ook geen
verdere doelmatigheid meer opleveren.
53
Wat is het kapitaalverlies aan investeringen in nieuwe gebouwen in Doorn
die reeds zijn gerealiseerd bij een verhuizing naar Vlissingen?
Defensie rekent niet met afschrijving. De afgelopen vijf jaar waren de
nieuwbouwuitgaven als volgt:
As Samawah:
Golanbunkers:
Atletiekbaan:
Klimtoren:
Wasplaats voertuigen:
Nimcis

€ 12,3 miljoen
€ 1,9 miljoen
€ 0,8 miljoen
€ 0,8 miljoen
€ 0,3 miljoen
€ 0,2 miljoen

Uitgaande van de bouwtijd van de kazerne in Zeeland kan van deze
voorzieningen nog zeker vijf jaar gebruik worden gemaakt.
54
Hoe verklaart u het verschil tussen de cijfers van de gemeente Utrechtse
Heuvelrug en het ministerie van Defensie in het aantal boordplaatsers en
het aantal werknemers?
Zie het antwoord op vraag 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

16

55
Welke voordelen ziet u bij het stallen van de Vikings in Leusden?
Zowel in de plannen voor Vlissingen als in die voor Doorn is rekening
gehouden met stalling op het eigen terrein. Dat is conform het beleid dat
het materieel bij de eenheid wordt gestald.
56
Wat zijn de kosten als een besluit over een mogelijke verhuizing met een
half jaar wordt uitgesteld?
Dat zijn alleen de kosten van de doorlopende inflatie. Een belangrijker
bezwaar tegen nieuw uitstel is dat de mariniers in Doorn al veel te lang
wachten op de aanpassing van de sterk verouderde infrastructuur.
57
Wat is de cijfermatige onderbouwing ten aanzien van een verhoging van
het budget van € 1 miljoen aan oefenkosten bij verhuizing naar
Vlissingen?
Zie het antwoord op vraag 10.
58, 118, 119 en 120
Wat is de cijfermatige onderbouwing ten aanzien van een verhoging van
de exploitatie van het aantal boordplaatsers bij een mogelijke verhuizing
naar Vlissingen?
Kunt u de kosten van € 500 per jaar per boordplaatser specificeren?
Omvatten de kosten van € 500 per jaar per boordplaatser kosten als
logies, maaltijden en recreatie en ontspanning (zoals sportaccomodaties)?
Zo nee, hoeveel bedragen deze kosten dan en waar zijn ze terug te
vinden?
Hoe verklaart u het verschil in exploitatiekosten als gevolg van een hoger
aantal boordplaatsers in Vlissingen zoals geraamd op € 8,4 miljoen door
het college van B&W van Utrechtse Heuvelrug en door Defensie?
Waarop is het bedrag van € 90 000 gebaseerd dat u hanteert voor een
verschil van tien procentpunt boordslapers? Om hoeveel boordslapers
gaat het dan en om welk bedrag per boordslaper zou dit per jaar gaan
(blz. 26 rapport)?
Het bedrag van € 500 per jaar per boordplaatser is afkomstig uit de brief
die de gemeente Utrechtse Heuvelrug op 17 april jl. aan de Kamer heeft
gestuurd in reactie op mijn brief van 10 april en uit het rapport van de
werkgroep Marinierskazerne Zeeland. Het bedrag is niet afkomstig van
Defensie.
De werkgroep noemt in haar rapport geen totaalbedrag voor alle
boordplaatsers, maar het verschil in exploitatielast ten opzichte van wat
nu wordt betaald door de verwachte toename van het aantal boordplaatsers in Zeeland, althans de eerste jaren. «Walplaatsers» ontvangen
meer reiskostenvergoeding, maar boordplaatsers ontvangen onderdak en
voeding naast een beperkte reiskostenvergoeding, als ze een eigen
huishouding voeren. Boordplaatsers zonder eigen huishouding betalen
een vergoeding voor legering en voeding.
Defensie gaat nu uit van 850 boordplaatsers, oftewel 45 procent van de
totale populatie van 1 890 vte’n. Een stijging naar 90 procent in Zeeland,
dat wil zeggen 1 701 vte’n, leidt volgens de berekeningen van Defensie tot
€ 400 000 extra uitgaven ten opzichte van de huidige situatie in Doorn. De
extra uitgaven per boordplaatser bedragen dus ongeveer € 470. Voor de
langere termijn staat het aantal boordplaatsers in Vlissingen niet vast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

17

Daarom is een rekenvoorbeeld gehanteerd: als het percentage boordplaatsers 10% hoger is dan nu in Doorn, oftewel 189 vte’n, dan bedragen
de extra exploitatie-uitgaven in Vlissingen 189 x € 470 = € 88 941.
59
Waarom zijn de cijfers van Vlissingen meerdere keren bijgesteld, en één
maal significant verlaagd?
De gemeente Utrechtse Heuvelrug meldt in de businesscase (blz. 7) over
het investeringsbedrag voor een Marinierskazerne in Zeeland: «(in eerste
instantie werd hier € 250 miljoen genoemd, wat vervolgens is herberekend op ruim € 200 miljoen)». De werkgroep Marinierskazerne Zeeland
heeft nooit een bedrag van € 250 miljoen gehanteerd. Nadat de behoeftestelling (de tabel op blz. 7 in het rapport van de werkgroep) is gemaakt, is
voor alle genoemde behoeftes op basis van kostenkengetallen een raming
gemaakt. De totale raming kwam eerst boven de € 200 miljoen uit. Er zijn
daarna inderdaad enkele bijstellingen geweest, onder andere vanwege de
verlaagde voertuigaantallen. Dit resulteerde in een investeringsbedrag
van € 192 miljoen.
60
Voor welk bedrag moet nu nog dekking worden gevonden voor het plan
Vlissingen? Kunt u dit specificeren?
Volgens de berekening van de werkgroep zou dat gaan om een bedrag
van € 192 miljoen min € 3 miljoen min € 33 miljoen = € 156 miljoen.
61
Kunt u een vergelijking voorleggen van de exploitatiekosten voor
oefening en training tussen de locaties Doorn en Vlissingen voor de
komende tien jaar?
Zie het antwoord op vraag 10.
62
Waarom staat in de tabel «behoefte infrastructuur en vastgoed» van de
Werkgroep van de werkgroep Marinierskazerne Zeeland dat de munitieopslag elders plaatsvindt? Wat is hiervan de reden? Is het zo dat in Doorn
de munitieopslagfaciliteiten wel aanwezig zijn?
Een munitie-opslagfaciliteit op de Marinierskazerne of in de directe
omgeving bevordert een efficiënte logistiek. Hiermee wordt de behoefte
aan munitietransport namelijk beperkt. Defensie heeft een munitiecomplex in beheer nabij Vlissingen in Ritthem. De Van Braam Houckgeestkazerne in Doorn voorziet in een eigen munitie-opslag maar met een
relatief kleine capaciteit. De opslagfaciliteit in Maartensdijk wordt daarom
nu gebruikt als overlooplocatie.
63
Hoe kijkt u aan tegen een verhuizing voor de gezinnen van de Mariniers?
Is de kans reëel dat met een verhuizing naar Vlissingen mariniers minder
bij hun gezinnen zullen zijn?
Zie antwoord op vraag 30.
64
De mogelijke verhuizing van Doorn naar Vlissingen wordt steeds als een
afzonderlijke keuze voorgesteld in de totale begroting van Defensie, zeker
waar het het vastgoed betreft. Is deze keuze wel rechtvaardig en eerlijk in
vergelijking tot de andere krijgsmachtdelen? Is een meer integrale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

18

afweging niet in het belang nu de overheid te maken krijgt met schaarse
middelen?
Er wordt een integrale afweging gemaakt in het kader van het Herbestemmingsplan Vastgoed Defensie. Bovendien is er in de loop der jaren steeds
grote nieuwbouw geweest, zoals de laatste jaren op Gilze-Rijen in verband
met de concentratie van de helikopters daar, de Kromhoutkazerne in
Utrecht en nu de Frederikkazerne in Den Haag wegens de ontruiming van
de Alexanderkazerne. Bovendien wijs ik er op dat als er geen sprake zou
zijn geweest van nieuwbouw in Zeeland, er nog altijd het probleem is van
de sterk verouderde Van Braam Houckgeestkazerne.
65
Hoe kan het dat de Kamer de aanvullende factsheet van Vlissingen op
14 mei 2012 kreeg, terwijl op de factsheet zelf de datum 18 april 2012
staat?
De provincie Zeeland had de factsheet voorbereid met het oog op de
hoorzitting die voor 25 april 2012 was voorzien. Toen die hoorzitting werd
afgelast is de factsheet niet verstuurd. Dat heeft de provincie later alsnog
gedaan.
66 t/m 69
Hoe vaak heeft u vóór het mislukken van het Catshuisoverleg op 21 april
2012 contact gehad met de Commissaris van de Koningin in Zeeland?
Kunt u per keer uiteenzetten wie met wie contact zocht?
Hoe vaak heeft u ná het mislukken van het Catshuisoverleg op 21 april
2012 contact gehad met de Commissaris van de Koningin in Zeeland?
Kunt u per keer uiteenzetten wie met wie contact zocht?
Hoe vaak heeft u vóór het mislukken van het Catshuisoverleg op 21 april
2012 contact gehad met de Commissaris van de Koningin in Utrecht? Kunt
u per keer uiteenzetten wie met wie contact zocht?
Hoe vaak heeft u ná het mislukken van het Catshuisoverleg op 21 april
2012 contact gehad met de Commissaris van de Koningin in Utrecht? Kunt
u per keer uiteenzetten wie met wie contact zocht?
In het kader van de herbelegging heb ik veelvuldig contact met gemeentelijke en provinciale bestuurders, soms rechtstreeks, vaker per telefoon, nu
eens op mijn initiatief, dan weer op initiatief van een ander. Van al die
contacten is geen overzicht bijgehouden.
70 en 71
Hoe vaak is er in de ambtelijke lijn vóór het mislukken van het Catshuisoverleg op 21 april 2012 contact geweest tussen de provincie Zeeland dan
wel de gemeente Vlissingen en het ministerie?
Hoe vaak is er in de ambtelijke lijn ná het mislukken van het Catshuisoverleg op 21 april 2012 contact geweest tussen de provincie Zeeland dan
wel de gemeente Vlissingen en het ministerie?
De werkgroep Marinierskazerne Zeeland heeft vanaf 5 oktober 2011 negen
keer vergaderd: in 2011 op 5 en 19 oktober, op 10 november en op 1 en
12 december en in 2012 op 9 januari, 9 februari, 24 april en 29 mei. Op
1 oktober 2011 heeft de werkgroep de verschillende kandidaat-locaties in
Zeeland bezocht en op 27 oktober de Van Braam Houckgeestkazerne in
Doorn. Op 24 februari 2012 heeft de commandant van het Korps Mariniers
Zeeland bezocht voor een bezichtiging van het terrein aan de Buitenhaven
en van enkele locaties die zouden kunnen worden gebruikt voor legering
buiten de poort. Voorts heeft hij op het Provinciehuis gesproken de
Commissaris van de Koningin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

19

Ter ondersteuning van de werkgroep heeft een expertteam van Defensie
ter plaatse onderzoek gedaan naar aspecten op het gebied van ruimtelijke
ordening. Dit onderzoek had ten doel te inventariseren of welke
problemen de vestiging van een marinierskazerne op dit terrein zou
stuiten. Er werden geen noemenswaardige problemen geconstateerd.
Na de voltooiing van het rapport heeft een ander expertteam van Defensie
Vlissingen bezocht om verschillende mogelijkheden voor legering buiten
de poort te onderzoeken. Op grond van dit bezoek heeft de provincie
Zeeland in haar factsheet een besparing van € 12 miljoen op de investeringskosten opgenomen. In de behoeftestellingsfase zal hierover een
besluit worden genomen.
Van het ambtelijk telefoon- en mailverkeer tussen Defensie en de
provincie Zeeland en de gemeente Vlissingen is geen overzicht
bijgehouden.
72 en 73
Is het dossier van de Hedwigepolder op enig moment onderdeel geweest
van gesprek tussen u en de provincie Zeeland?
Is het dossier van de Hedwigepolder op enig moment onderdeel geweest
van gesprek tussen u en de gemeente Utrechtse Heuvelrug?
Zie het antwoord op vraag 17.
74
Waarom lag een combinatie met Den Helder voor Doorn jarenlang in de
planning, maar nu niet meer?
De combinatie die gelegd is tussen Den Helder en Doorn in de Marinestudie 2005 betrof niet het gehele MTC, maar subeenheden van het
Amfibisch Gevechtssteun Bataljon en het Opleidingscentrum Amfibisch.
Deze subeenheden blijven conform planning in de regio Den Helder.
75
Deelt u de mening dat de manier waarop de twee opties met elkaar zijn
vergeleken onwenselijk was? Deelt u de mening dat een onafhankelijk
onderzoek aan het begin van het proces beter was geweest?
Zie het antwoord op vraag 18.
76
Heeft u onderzocht wat het draagvlak is onder het personeel om mogelijk
te moeten verhuizen?
Zie het antwoord op vraag 30.
77
Is het waar het dat u in de D-fase van het DMP-proces pas besluit welk
alternatief het beste is en pas op dat moment alle informatie beschikbaar
is?
Zie het antwoord op vraag 14.
78
Waarom heeft u geen specificatie van de investeringsbehoefte gegeven
voor Doorn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

20

Ook na een grootschalige renovatie houdt Defensie op de Van Braam
Houckgeestkazerne een ruimteprobleem. Dus blijft Defensie die optie niet
verder ontwikkelen.
79
Hoe verklaart u het verschil in raming tussen de hoogte van de investeringsbehoefte van uw ministerie en van de gemeente Doorn?
Ik ben hierop ingegaan in mijn brief van 10 april jl., waarin ik de
voornaamste posten noem die tot dat verschil hebben geleid.
80 en 81
Deelt u de mening dat het rapport van de werkgroep Zeeland op een
aantal onderdelen niet aan uw opdracht voldoet, bijvoorbeeld ten aanzien
van helder inzicht in de eigendomsverhoudingen, oppervlakten en ligging,
kosten en opbrengstenraming en exploitatiekosten?
Hoe beoordeelt u het ontbreken van planologische onzekerheden in het
rapport van de werkgroep Zeeland?
Het rapport geeft op blz. 12 weer hoe de eigendomsverhoudingen op het
terrein liggen. De werkgroep beschikt over een precies inzicht in aantallen
hectares etc. Het overleg tussen Defensie, de provincie, de gemeente
Vlissingen en de andere grondeigenaren over de beschikbaarstelling van
de grond is inmiddels begonnen.
Hetzelfde geldt voor de planologische aspecten; op blz. 12 staat dat de
werkgroep met behulp van deskundigen de wettelijke en praktische
ruimtelijke ordenings- en milieuaspecten ter plaatse heeft onderzocht,
uiteraard vooral om mogelijke risico’s en obstakels op het spoor te
komen. De conclusie van deze deskundigen en van de werkgroep was dat
deze aandachtspunten geen problemen opleveren en dat de locatie
Buitenhaven binnen anderhalf jaar tot ontwikkeling kan komen.
In mijn brief van 10 april jl. heb ik uiteengezet dat in de behoeftestellingsfase het inzicht in de exploitatielasten van de nieuwe kazerne verder
moet worden verdiept. Een belangrijk element dat nadere uitwerking
verdient, betreft de kosten voor oefenen en trainen. Zodra afspraken zijn
gemaakt met grondeigenaren over medegebruik van hun terrein voor
oefenen en trainen, ontstaat inzicht in de wijze waarop de O&T-behoefte
kan worden afgedekt. Ook dit overleg is nu gaande.
81 t/m 83
Hoe beoordeelt u het ontbreken van planologische onzekerheden in het
rapport van de werkgroep Zeeland?
Hoe beoordeelt u het feit dat de weging van militaire/operationele
aspecten in het rapport van de werkgroep Zeeland beperkt is uitgewerkt?
Hoe beoordeelt u het feit dat in beide studies het benodigde investeringsplan niet is omschreven in relatie tot de strategische visie op de
taken van het Mariniers Trainingscommando?
Het Mariniers Trainingscommando heeft tot taak marinierseenheden op te
werken tot de status van operationele gereedheid. Dat kan op verschillende locaties gebeuren. Militair-operationeel zijn er geen wezenlijke
veranderingen aan de orde.
84
Hoe heeft u de toegezegde vergelijking van beide studies precies
uitgevoerd? Deelt u de mening dat uw brief geen vergelijking geeft, maar
alleen kanttekeningen bij de studie van de optie Doorn en een aantal weg
te nemen onzekerheden bij de studie van Zeeland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

21

Zie het antwoord op vraag 18.
85
Vindt u de studies in de huidige vorm te vergelijken? Hoe weegt u in deze
beoordeling de feiten mee dat de studies niet op dezelfde manier zijn
opgezet, niet alle relevante aspecten hebben geanalyseerd, en dat de
gebruikte cijfers en aanames nog niet allemaal gevalideerd zijn?
Zie het antwoord op vraag 18.
86
Welke dekking heeft u voor zowel de mogelijke investering voor renovatie
van de kazerne in Doorn als de mogelijk nieuw te stichten kazerne in
Vlissingen, die in beide gevallen volgens schattingen hoger uitkomen dan
de in de begroting opgenomen 33 miljoen euro?
Zie het antwoord op vraag 12.
87
Zult u in het vervolgproces renovatie dan wel verhuizing volledig
onderzoeken in het kader van het DMP-proces? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 14.
88 en 108
Is het haalbaar om bij een verhuizing binnen vijf jaar een operationele
kazerne in Vlissingen te hebben?
Is het haalbaar om met in achtneming van mogelijke procedures binnen
door de door de werkgroep Marinierskazerne Zeeland aangegeven
periode van vijf jaar een operationele kazerne te hebben?
De werkgroep heeft de mogelijkheden en de risico’s onderzocht en komt
op grond daarvan tot deze conclusie. Ik heb geen reden om tot een andere
conclusie te komen.
89, 92 en 96
Waarom voldoet het Structuur & Ontwikkelingsplan voor de Van Braam
Houckgeestkazerne niet meer volgens u?
Waarom voldoet het Structuur & Ontwikkelingsplan voor de Van Braam
Houckgeestkazerne niet meer? Zijn er nieuwe ontwikkelingen in de
behoeftestelling waar dit plan niet in kan voorzien?
Kunt u uiteenzetten waarom de Structuur & Ontwikkelingsplannen uit
2009 voor de Van Braam Houckgeestkazerne niet meer voldoen? Wat is er
sinds 2009 veranderd dat er nu een terrein van ca. 70 ha nodig is?
In 2009 werden voor de Van Braam Houckgeestkazerne en voor het
Logistiek Complex Maartensdijk afzonderlijke Structuur- en Ontwikkelingsplannen gemaakt, ervan uitgaande dat ontmanteling van het LCM en
concentratie in Doorn niet mogelijk was. Vanwege de bezuinigingsopgave
van Defensie is nu gekeken naar de mogelijkheden tot het vrijspelen en
afstoten van locaties. Omdat de gemeente Utrechtse Heuvelrug het door
Defensie geconstateerde ruimtegebrek in Doorn betwistte, heeft de
gemeente een nieuw plan gemaakt dat voorziet in de ontmanteling van
het LCM. Uit de Massastudie blijkt dat de ruimtelijke inpasbaarheid van
deze plannen tegen de grenzen van het mogelijke aanloopt of die zelfs
overschrijdt.
90
Waarom is de vergelijking tussen de beide businesscases, zoals eerder
toegezegd in antwoord op feitelijke vragen, niet aan de Kamer gestuurd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

22

Zie het antwoord op vraag 18.
91
Waarom heeft u de locatiekeuze voor een marinierskazerne beperkt tot
één alternatief (nieuwbouw)? Is het DMP-proces juist niet bedoeld om tot
een afweging van alternatieven te komen?
Zie het antwoord op vraag 14.
92
Waarom voldoet het Structuur & Ontwikkelingsplan voor de Van Braam
Houckgeestkazerne niet meer? Zijn er nieuwe ontwikkelingen in de
behoeftestelling waar dit plan niet in kan voorzien?
Zie het antwoord op vraag 89.
93
Hoe beoordeelt u de door het college aangegeven slagingskans van 70%
voor het verkrijgen van de benodigde vergunning voor het bosperceel
Beukenrode, mede in het licht van de voorwaarden die de gedeputeerde
van de provincie stelt?
De wet stelt stringente eisen aan een ingreep in de Ecologische Hoofdstructuur. De gemeente Utrechtse Heuvelrug heeft daarom een aantal
compenserende maatregelen uitgewerkt en overleg gevoerd met het
bevoegd gezag, in de persoon van gedeputeerde Krol. Maar daarmee is
de gemeente er nog niet van verzekerd dat zij haar plannen voor het
perceel Beukenrode kan uitvoeren. Ik heb geen reden de slagingskans
hoger of lager te waarderen, maar ik heb in mijn brief van 10 april jl. dit
element naar voren gehaald om mijn conclusie te staven «dat de
gerenoveerde kazerne alleen onder voorwaarden aan de gestelde
ruimtelijke eisen kan voldoen».
94
Waarom is het vanuit operationele overwegingen van oefeningen op
centraal gelegen terreinen van Nederland wenselijk een kazerne te
vestigen op afstand van de in gebruik zijnde oefenterreinen?
Ik onderschrijf niet dat het wenselijk is alleen maar op centraal gelegen
terreinen te oefenen. Er zijn immers ook oefenterreinen in de Marnewaard, op Texel en in Oost-Brabant. Bovendien blijkt ook in Zeeland
medegebruik mogelijk van nabij gelegen terreinen voor oefenen en
trainen.
95
Wat is de onderbouwing van de conclusie dat er na een renovatie en
wijziging van de bestemmingsplannen de Van Braam Houckgeestkazerne
geen ontwikkelingsmogelijkheden meer heeft?
Zie het antwoord op vraag 5.
96
Kunt u uiteenzetten waarom de Structuur & Ontwikkelingsplannen uit
2009 voor de Van Braam Houckgeestkazerne niet meer voldoen? Wat is er
sinds 2009 veranderd dat er nu een terrein van ca. 70 ha nodig is?
Zie het antwoord op vraag 89.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

23

97
Is het waar dat u de kosten voor de sloop en afstoting van Logistiek
Centrum Maartensdijk meeneemt in de berekening van de kosten voor
renovatie van de Van Braam Houckgeestkazerne? Hoe verhoudt zich dit tot
het feit dat de verkoopopbrengsten niet worden meegerekend?In hoeverre
worden de kosten voor sloop en afstoting van Logistiek Centrum
Maartensdijk, alsmede de Van Braam Houckgeestkazerne, ook meegenomen in de plannen voor de nieuwe kazerne in Vlissingen?
De negatieve verkoopopbrengst van het Logistiek Complex Maartensdijk
en de positieve verkoopopbrengst van de Van Braam Houckgeestkazerne
zijn meegenomen in de berekeningen van de Werkgroep Marinierskazerne
Zeeland, die tegenover de investeringskosten opbrengsten stelt uit
verkoop en uit een EU-bijdrage.
Zoals ik in mijn brief van 10 april jl. heb gemeld gaat Defensie, in
tegenstelling tot de gemeente Utrechtse Heuvelrug, uit van een negatieve
opbrengst, omdat de verkoopopbrengst van het terrein zelf teniet wordt
gedaan door de hogere kosten voor sloop en sanering.
98
Hoeveel tijd zou renovatie van de Van Braam Houckgeestkazerne in beslag
nemen, op basis van het Structuur en Ontwikkelingsplan 2009? Zouden
hierdoor problemen ontstaan op het gebied van huisvesting, stalling of de
taakuitvoering van de mariniers?
De verwachting was toen dat de renovatie tien jaar in beslag zou nemen,
juist ook omdat steeds voorzieningen moeten worden getroffen om op
een relatief volle kazerne de operationele taakuitvoering niet te hinderen.
Volgens de Massastudie moet daar nog vijf jaar bij worden opgeteld
vanwege de ontmanteling, sluiting en afstoting van Maartensdijk.
99
Volgens het college van B&W van Utrechtse Heuvelrug staan veel
voertuigen uit het Logistiek Centrum Maartensdijk al in Doorn en kunnen
voorraden van Maartensdijk opgeruimd worden of elders geplaatst
worden. Het zou gaan om 10 000 m2 vloeroppervlak dat nog maar
benodigd is in plaats van 50 000 m2. Kunt u dit bevestigen en is zijn de
business cases voor Doorn en Vlissingen daarop aangepast? Hoe kunt u
verklaren dat de vertegenwoordiger van uw ministerie tijdens een
rondetafelgesprek uitging van het oppervlak van 50 000 m2?
Zie het antwoord op vraag 48.
100
De opbrengst van de verkoop van de Van Braam Houckgeestkazerne en de
bijdrage EU staan voor € 30 miljoen ingeboekt (Toelichting Defensie t.b.v.
technische briefing Marinierskazerne Vlissingen / Doorn op 14 juni 2012,
bijlage 2). Is het waar dat de EU-subsidieaanvraag € 10 miljoen behelst,
zodat voor een verkoopopbrengst wordt uitgegaan van € 20 miljoen? Is
bij een opbrengst van de verkoop van de Van Braam Houckgeestkazerne
van € 20 miljoen, rekening gehouden met aanzienlijke afstotingskosten,
analoog aan de kosten van de afstoting van het Logistiek Complex
Maartensdijk? Welke Europese subsidie zal worden aangevraagd? Als
voor het verkrijgen van de Europese subsidie cofinanciering vereist is, wie
betaalt die dan?
Zie het antwoord op vraag 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

24

101
Waarom zijn de aanbestedingsvoordelen (die 15% kunnen belopen) in het
geval van de Van Braam Houckgeestkazerne niet door u meegenomen?
De gemeente Utrechtse Heuvelrug heeft in haar berekeningen een
aanbestedingsvoordeel meegenomen, uitgaande van de economische
situatie waarin de bouwmarkt verkeert. Ik erken dat zo’n voordeel mogelijk
is, maar reken dat pas mee als daarover zekerheid bestaat.
102
Erkent u dat er in Doorn kostenvoordelen te behalen zijn in vergelijking
met Vlissingen omdat er geen bestemmingsplanwijzigingen meer nodig
zijn en er meteen gebouwd kan worden?
Ervan uitgaande dat de bouw in Vlissingen begint als het bestemmingsplan vaststaat, verwacht ik tijdens de bouw geen kostennadelen.
103
Kunt u bevestigen dat eventuele voordelen door flexibel bouwen voor
beide businesscases geldt en daarom in beide businesscases moet
worden meegenomen?
Ik verwacht dat zich inderdaad kostenvoordelen zullen voordoen door
flexibel bouwen, maar ik heb die voordelen nog niet meegerekend omdat
over de hoogte daarvan nog geen zekerheid bestaat. Overigens ben ik van
mening dat de toepassingsmogelijkheden van flexibel bouwen bij
nieuwbouw groter zijn dan bij renovatie en dat daarom de besparing in
Vlissingen groter kan zijn dan die in Doorn.
104
Waarom heeft de Werkgroep Marinierskazerne Zeeland wel locaties in
Noord-Brabant onderzocht, maar niet Den Helder, of Den Helder in
combinatie met Doorn? Kunt u ingaan op het feit dat de in Den Helder de
benodigde ruimte aanwezig is, de vloot nabij is en er amfibische
oefeningen in Den Helder en Texel worden gehouden?
Zie het antwoord op vraag 40.
105
Hoe beoordeelt u de uitspraak van de burgemeester van Den Helder op de
hoorzitting door de Vaste Kamercommissie Defensie van 11 juni 2012 dat
de gemeente Den Helder voldoende ruimte heeft voor een nieuwe
marinierskazerne?
Zie het antwoord op vraag 40.
106
Kunt u uw conclusie dat na een renovatie en wijziging van de bestemmingsplannen de Van Braam Houckgeestkazerne geen ontwikkelingsmogelijkheden meer heeft, onderbouwen?
Zie het antwoord op vraag 5.
107
Kunt u uiteenzetten of de ontwikkelingsmogelijkheden waarvan u stelt dat
deze er in Doorn niet zijn, wel te realiseren zijn in Den Helder, dan wel in
een samenwerking tussen Doorn en Den Helder?
Zie het antwoord op vraag 40.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

25

108
Is het haalbaar om met in achtneming van mogelijke procedures binnen
door de door de werkgroep Marinierskazerne Zeeland aangegeven
periode van vijf jaar een operationele kazerne te hebben?
Zie het antwoord op vraag 88.
109
Onderschrijft u de stelling dat op oefenterreinen in medegebruik in
Zeeland nooit sprake kan zijn van schietoefeningen?
Op oefenterreinen wordt nooit met scherp geschoten, alleen met losse
flodders. Voor schietoefeningen met scherp worden schietbanen gebruikt.
Zoals gemeld is op het kazerneterrein bij Vlissingen een 300 m schermenschietbaan voorzien.
110
Kunt het verschil verklaren in de raming van de exploitatiekosten ten
aanzien van de nabijheid van oefenterreinen tussen de Werkgroep ca.
1 miljoen) en het college van B&W van Utrechtse Heuvelrug (ca.
1,5–2 miljoen)?
Zie het antwoord op vraag 10.
111
Aangegeven wordt op blz. 27 van het rapport van de Werkgroep dat
«Zeeland geen militaire oefenterreinen kent en de ontwikkeling van zulke
terreinen geld en veel tijd kost». Kunt u hiervan een indicatie geven? Om
welk bedrag aan investeringen gaat het? Heeft het feit dat ontwikkeling
van oefenterreinen in Zeeland veel tijd kost tot gevolg dat het oefenbudget gedurende die overgangsperiode nog veel hoger uitvalt, omdat
gebruik gemaakt moet worden van oefenterreinen buiten Zeeland?
Defensie heeft in de provincie Drenthe in 2006 het oefenterrein De Haar
(ca. 450 ha) in gebruik genomen. Hieraan gingen 20 jaar vooraf van
voorbereidingswerkzaamheden aan bureau en tekentafel en vervolgens
de eigenlijke inrichtingswerkzaamheden. Voor de verwerving van de
grond en de inrichting werd € 65 miljoen gereserveerd. Om die kosten en
tijd te sparen wordt in Zeeland geen nieuw oefenterrein ingericht, maar
zullen afspraken worden gemaakt over medegebruik van bestaande
(natuur)terreinen. Het gebruik van oefenterreinen buiten Zeeland zal
zoveel mogelijk worden beperkt.
112
Kunt u toelichten welke vergunningen nodig zijn voor het gebruikmaken
van de verschillende oefen- en trainingsmogelijkheden in Zeeland? Kunt u
een inschatting geven van de tijd die nodig is voor het verkrijgen van
benodigde vergunningen voor gebruik van de geselecteerde oefenterreinen en mogelijk bezwaar- en beroepsprocedures van belanghebbenden
en milieuorganisaties?
Defensie is nog bezig de oefen- en trainingswensen in voldoende detail te
omschrijven. Als dat is gebeurd kan in overleg met de eigenaren van de
beoogde terreinen (Staatsbosbeheer en Zeeland Seaports) worden bezien
wat er mogelijk is en welke vergunningen nodig zijn. De volgende wetten
en andere regelingen zijn in het geding in verband met vergunningen,
ontheffingen of vrijstellingen:
− de wet Luchtvaart, in verband met helikopterlandingen;
− de Natuurbeschermingswet, bijvoorbeeld voor landingen met
amfibievaartuigen vanuit het Natura 2000-gebied de Westerschelde;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

26

− de Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht voor bijvoorbeeld het
uitvoeren van werken;
− de Flora- en faunawet;
− de Monumentenwet;
− de Boswet;
− provinciale verordeningen, bijvoorbeeld voor de Ecologische
Hoofdstructuur.
Ligt de locatie vast en hebben de voorziene activiteiten geen invloed op te
beschermen natuurwaarden, dan kan een jaar voldoende zijn om de
nodige vergunningen te krijgen. In het slechtste geval kan de benodigde
tijd oplopen tot vijf jaar.
113 en 114
Kunt u een inschatting geven hoe veel tijd het kost om bij een verhuizing
van de marinierskazerne naar Vlissingen de particuliere terreinen in bezit
van Defensie te krijgen?
Welke afspraken zijn er gemaakt met de provincie Zeeland en de
gemeente Vlissingen over het beschikbaar stellen van de grond? Wie
betaalt de kosten van de grond die van particulieren moet worden gekocht
en wie betaalt de eventuele proceskosten die samenhangen met
mogelijke procedures?
Defensie zal geen terrein kopen. De provincie heeft Defensie toegezegd
dat de grond voor de kazerne «om niet» beschikbaar wordt gesteld. De
grond is grotendeels in handen van overheidsinstanties. De provincie
overlegt met deze instanties om de grond, die hun eigendom blijft, ter
beschikking te stellen voor de kazerne. Het gedeelte van het terrein dat in
particuliere handen is en agrarisch wordt gebruikt, zal door de provincie
worden verworven. Naar verwachting zal dit een aantal maanden kosten.
115 en 116
Herkent u het exploitatievoordeel van de Mariniers in Den Helder die
aldaar gestationeerd zijn, en hun oefeningen kunnen plannen, in directe
samenhang/ samenwerking met de vloot en met marinevliegkamp de
Kooy? Heeft u dit meegenomen in uw berekening van (de stijging van) het
oefenbudget bij een verhuizing naar Vlissingen?
Kunt u uiteenzetten welke exploitatie-analyse u heeft gemaakt betreffende
de uitvoering van oefeningen in Vlisssingen? Indien de mariniers die in
Vlissingen gestationeerd zullen zijn met de Hr. Ms. Witte de With dan wel
de Hr. Ms. Rotterdam, beide «mariniersschepen», moeten oefenen: dienen
de Mariniers dan naar Den Helder te gaan om daar in combinatie met
oefenterreinen op Texel amfibische oefeningen te doen, of dienen de
schepen dan naar Vlissingen te varen?
Het Commando Zeestrijdkrachten beschikt over twee amfibische schepen
van het type Landing Platform Dock (LPD),te weten Hr.Ms. Rotterdam en
Hr.Ms. Johan de Witt. Bij amfibische oefeningen en trainingen kunnen zij
worden ingezet als het doel en de omvang van de oefening daartoe
aanleiding geeft. Dan is zowel Den Helder als Vlissingen geschikt als
embarkatiepunt voor de marinierseenheden. Afhankelijk van het doel van
de oefening en het oefengebied, in binnen- of buitenland, wordt de locatie
van embarkatie bepaald. Door voor binnenlandse oefeningen gebruik te
maken van beide locaties wordt de belasting op de oefengebieden
gespreid. Dit is vergelijkbaar met het geluid rondom militaire vliegvelden.
117
Is er een overzicht of analyse gemaakt van de operationele kosten van
oefenen in Vlissingen bij vestiging van de marinierskazerne in Vlissingen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

27

ten opzichte van oefenen in Den Helder, bij een eventuele vestiging in Den
Helder?
Zie het antwoord op vraag 40.
118
Kunt u de kosten van € 500 per jaar per boordplaatser specificeren?
Omvatten de kosten van € 500 per jaar per boordplaatser kosten als
logies, maaltijden en recreatie en ontspanning (zoals sportaccomodaties)?
Zo nee, hoeveel bedragen deze kosten dan en waar zijn ze terug te
vinden?
Zie het antwoord op vraag 58.
119
Hoe verklaart u het verschil in exploitatiekosten als gevolg van een hoger
aantal boordplaatsers in Vlissingen zoals geraamd op € 8,4 miljoen door
het college van B&W van Utrechtse Heuvelrug en door Defensie?
Zie het antwoord op vraag 58.
120
Waarop is het bedrag van € 90 000 gebaseerd dat u hanteert voor een
verschil van tien procentpunt boordslapers? Om hoeveel boordslapers
gaat het dan en om welk bedrag per boordslaper zou dit per jaar gaan
(blz. 26 rapport)?
Zie het antwoord op vraag 58.
121
Waarom hanteert u als norm voor boordslapers in de Van Braam
Houckgeest kazerne 45% , terwijl het college van B&W van Utrechtse
Heuvelrug uitgaat van 35%? Is het waar dat de praktijk in Doorn op 32%
ligt?
Zie het antwoord op vraag 3.
122
Wat is de overweging om de locatiekeuze voor een marinierskazerne te
beperken tot één alternatief (nieuwbouw)? Waarom acht u kennelijk het
DMP-proces van toepassing, maar wilt u de A-fase beperken tot één
alternatief? Is het DMP-proces juist niet bedoeld om via een duidelijke en
transparante afweging van alternatieven te komen tot de beste
investering?
Zie het antwoord op vraag 14.
123
Bent u van plan gebruik te maken van de mogelijkheid die de
DMP-procedure biedt om bij projecten van meer dan € 100 miljoen een
maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) uit te voeren? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, is het denkbaar om deze stap uit het DMP-proces naar
voren te halen en een MKBA op te stellen waarin beide alternatieven
(Vlissingen en Doorn/Den Helder) worden meegenomen?
Zie het antwoord op vraag 26.
124
Vanwege het doorlopen van diverse procedures zal het nog zes à tien jaar
duren voordat een kazerne in Vlissingen in gebruik kan worden genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

28

Hoeveel kosten zijn er gemoeid met het in stand houden van de Van
Braam Houckgeestkazerne in deze overgangsjaren?
Zie het antwoord op vraag 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 733, nr. 70

29