HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Contactweg 47
1014 AN Amsterdam
Mobility & Infrastructure
Trade register number: 56515154
+31 88 348 95 00 T
reception.ams-cw@nl.rhdhv.com E
royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Achtergronddocument beoordeling optimalisatie stelsel medische

rijgeschiktheid
Ondertitel: Vier alternatieve scenario’s en voorkeursscenario
Referentie: BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006
Status: P01.01/S0
Datum: 15 juni 2022
Auteurs: Ine Buuron, Christiaan Elings
Projectnummer: BH8883

Datum: Juni 2022

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

i

Inhoud
Inhoud

1

1

Samenvatting

3

2

Inleiding

9

3

Vier scenario’s voor optimalisatie stelsel medische
rijgeschiktheid

10

3.1

Huidig stelsel medische rijgeschiktheid

10

3.2

Vier alternatieve scenario’s

10

3.3

Overzicht van belangrijke kenmerken van de vier scenario’s

13

4

Aanpak van de beoordeling

14

4.1

Afwegingskader

14

4.2

Beoordelingsmethodiek

16

5

Beoordeling van vier alternatieve scenario’s

17

5.1

Doelmatigheid

17

5.2

Uitvoerbaarheid

21

5.3

Draagvlak

25

5.3.1
5.3.2

Draagvlak examenkandidaten en rijbewijshouders
Peiling draagvlak overige stakeholders

25
27

5.4

Samenvattend overzicht beoordeling vier scenario’s

28

5.5

Conclusies op basis van de beoordeling van de vier scenario’s

31

6

Beoordeling voorkeursscenario

36

6.1

Het voorkeursscenario

36

6.2

Doelmatigheid

37

6.3

Uitvoerbaarheid

40

6.4

Samenvattend overzicht van het voorkeursscenario

44

7

Leemten in kennis en onzekerheden

45

8

Conclusies en aanbevelingen voorkeursscenario

47

8.1.1
8.1.2

Conclusies
Aanbevelingen

47
48

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

1

BIJLAGEN

49

Bijlage 1 – Bronnen en geraadpleegde experts

50

Bijlage 2 – Beoordeling maatregelen Meldplicht

51

Bijlage 3 – Beoordeling maatregelen Medische keuring

57

Bijlage 4 – Beoordeling maatregelen Informatie verstrekken

65

Bijlage 5 – Beoordeling maatregelen: Flankerend beleid

67

Bijlage 6 - Beoordeling maatregelen voorkeursscenario

75

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

2

1 Samenvatting
Vraagstelling
De minister geeft in de Tweede Kamerbrief van 8 december 2020 aan te onderzoeken hoe het huidige
stelsel voor medische rijgeschiktheid kan worden geoptimaliseerd. Als onderdeel van het onderzoek
naar optimalisatie van het stelsel medische rijgeschiktheid heeft het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) in 2021 vier mogelijke alternatieve scenario’s verkend. Deze scenario’s geven de
uitersten weer voor mogelijke optimalisaties om in het kader van de verkenning de hoeken van het
speelveld in beeld te brengen; het zijn geen definitieve beleidsopties maar suggesties. Het ministerie
van IenW heeft Royal HaskoningDHV gevraagd om een globale beoordeling uit te voeren naar de vooren nadelen van de alternatieve scenario’s. Mede op basis van de inzichten uit deze beoordeling heeft
ministerie van IenW begin 2022 een voorkeursscenario voorbereid en is ook dit voorkeursscenario
globaal beoordeeld. Medio 2022 zal de minister van IenW de Tweede Kamer informeren over de
uitkomsten van de beoordeling van het voorstel voor optimalisatie van het huidige stelsel medische
rijgeschiktheid.
Dit achtergronddocument bij het rapport ‘Beoordeling voorstel voor optimalisatie stelsel medische
rijgeschiktheid’ bevat een nadere onderbouwing van de beoordeling van de vier scenario’s en het
voorkeursscenario.
Aanpak
Ten behoeve van de beoordeling is een afwegingskader ontwikkeld gericht op het in beeld brengen van
de voor- en nadelen ten aanzien van doelmatigheid, uitvoerbaarheid en draagvlak. Voor deze drie
thema’s bevat het afwegingskader de indicatoren die in de beoordeling van de scenario’s en het
voorkeursscenario zijn betrokken. Het betreft indicatoren die relevant zijn om een afweging te kunnen
maken en/of omdat deze indicatoren bijdragen aan onderscheidende inzichten om scenario’s te kunnen
vergelijken en om een voorkeursscenario samen te stellen.
Passend bij het detailniveau van de scenario’s is een kwalitatieve beoordeling uitgevoerd, op basis van
expert judgement waarvoor diverse experts en bronnen zijn geraadpleegd. Per indicator is de
verwachte impact van de scenario’s - en van de belangrijkste maatregelen in beeld gebracht ten
opzichte van de huidige situatie (scenario 0). De inzichten uit de beoordeling bieden een basis om de
scenario’s te kunnen vergelijken en om de voor- en nadelen per scenario in beeld te brengen; welke
maatregelen uit de scenario’s leiden naar verwachting tot positieve effecten, en welke maatregelen
leiden tot risico’s op negatief effecten. Deze inzichten hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van het
voorkeursscenario. Dit voorkeursscenario is op vergelijkbare wijze beoordeeld.
Overzicht van de beoordeling
Onderstaande tabel bevat een samenvattend overzicht van de beoordeling van alle maatregelen binnen
de vier scenario’s en het voorkeursscenario op doelmatigheid, uitvoerbaarheid en draagvlak.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

3

Conclusies beoordeling vier alternatieve scenario’s
Hierna zijn de belangrijkste conclusies samengevat, die op basis van de globale beoordeling van de
vier scenario’s kunnen worden getrokken:
Alle scenario’s zijn doelmatig
In algemene zin concluderen we dat ten opzichte van de huidige situatie alle scenario’s naar
verwachting in meer of mindere mate positief kunnen bijdragen aan de doelmatigheid van het stelsel
medische rijgeschiktheid. Óók het huidige stelsel is doelmatig; de beoordeelde maatregelen bieden
kansen voor optimalisatie van de doelmatigheid. Vooral maatregelen die inzetten op
informatievoorziening en voorlichting pakken naar verwachting gunstig uit. Deze dragen er immers toe
bij dat mogelijke risico’s met betrekking tot medische aandoeningen en/of medicijnengebruik
vroegtijdig worden gesignaleerd. Voor wat betreft de vier alternatieve scenario’s is, gezien de
verwachte positieve bijdrage aan de risicogestuurdheid in combinatie met een positief effect op de
proportionaliteit voor de rijbewijshouder, het beeld dat vooral scenario 2 (verantwoordelijkheid arts) en
daarna scenario 1 (eenvoudiger geregeld) het meest gunstig uitpakt op de doelmatigheid, gevolgd
door de scenario’s 3 (alle automobilisten v.a. 50 jaar keuren) en 4 (vragenlijst bij verlenging).
Ten aanzien van de doelmatigheid kunnen de volgende conclusies worden getrokken over specifieke
maatregelen in de vier alternatieve scenario’s:
◼

De meeste maatregelen (8) hebben ten opzichte van het huidige stelsel naar verwachting alleen
voordelen voor de doelmatigheid, namelijk: de wettelijke meldplicht arts, de medische keuring
vanaf 75 jaar iedere vijf jaar door huisarts op cognitie, motoriek en visus, geen speciale keuring
voor 75+, vanaf 75 jaar bepaalt keuringsarts of specialist hoe vaak iemand te keuren, wettelijke
informatieplicht arts, opleiding rijgeschiktheid voor artsen, speciale locaties voor advies, en de
vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging.

◼

Drie maatregelen hebben ten opzichte van het huidige stelsel naar verwachting zowel voor- als
nadelen voor de doelmatigheid, namelijk: wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder, óók
verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs, verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij
verlenging rijbewijs.

◼

Éen maatregel heeft ten opzichte van het huidige stelsel naar verwachting alleen nadelen voor de
doelmatigheid, namelijk: opnieuw rijexamen na 25 jaar.

Uitvoerbaarheid vergt in alle scenario’s aandacht
Ten aanzien van de uitvoerbaarheid van de scenario’s bestaan er verschillen op basis van specifieke
maatregelen, waarbij de uitvoerbaarheid in alle scenario’s aandacht vergt. Hierbij ligt de vraag voor
waar de ‘lasten’ voor de uitvoering van eventuele optimalisaties worden neergelegd, bijvoorbeeld
vooral bij het CBR óf bij artsen en keuringsinstanties. Hierbij is de verwachting dat vooral scenario 3
tot knelpunten in de uitvoering kan leiden, zowel voor het CBR (vanwege de invoering van een
rijexamen opnieuw na 25 jaar) als voor artsen en keuringsinstanties (vanwege een verplichte medische
keuring vanaf 50 jaar bij verlenging rijbewijs).
Ten aanzien van de uitvoerbaarheid kunnen de volgende conclusies worden getrokken over specifieke
maatregelen in de scenario’s:
◼

Geen van de beoordeelde maatregelen heeft in de uitvoering naar verwachting alleen voordelen ten
opzichte van de uitvoering zoals die nu is bij het huidige stelsel.

◼

Eén maatregel heeft in de uitvoering naast nadelen naar verwachting ook voordelen ten opzichte
van de uitvoering van het huidige stelsel, namelijk geen speciale keuring voor 75+.

◼

De meeste maatregelen (11) hebben in de uitvoering naar verwachting alleen nadelen ten opzichte
van de uitvoering van het huidige stelsel en vergt de uitvoerbaarheid nadrukkelijk aandacht,
namelijk: wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder, wettelijke meldplicht voor de arts, óók
verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs, vanaf 75 jaar bepaalt keuringsarts of specialist hoe
vaak iemand te keuren, wettelijke informatieplicht arts, opleiding rijgeschiktheid voor artsen,
speciale locaties voor advies, en de vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging. Opnieuw rijexamen

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

5

na 25 jaar en een verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij verlenging rijbewijs leiden mogelijk
tot onoverkomelijke knelpunten in de uitvoering door respectievelijk het CBR en artsen en
keuringsinstanties. Verder leidt de medische keuring vanaf 75 jaar iedere vijf jaar door huisarts op
cognitie, motoriek en visus mogelijk tot knelpunten bij juridische inpassing met een risico dat de
hiervoor benodigde wetswijziging sneuvelt bij de Raad van State.
Verschillen in draagvlak voor specifieke maatregelen
Op basis van de uitgevoerde raadpleging door Populytics blijkt er ten aanzien van draagvlak een
voorkeur voor het in stand houden van de huidige situatie. Examenkandidaten en rijbewijshouders
blijken een voorkeur te hebben voor de scenario’s 1, 2 en in iets mindere mate voor scenario 4.
Scenario 3 blijkt minder populair dan de huidige situatie.
Ten aanzien van draagvlak kunnen de volgende conclusies worden getrokken over specifieke
maatregelen in de scenario’s:
◼

Zes maatregelen kunnen naar verwachting op draagvlak rekenen bij rijbewijshouders en
examenkandidaten, namelijk: wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder, wettelijke meldplicht
arts, óók verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs, medische keuring vanaf 75 jaar iedere vijf
jaar door huisarts op cognitie, motoriek en visus, wettelijke informatieplicht arts, en de vrijwillige elearning bij rijbewijsverlenging.

◼

Twee maatregelen kunnen naar verwachting op beperkt draagvlak rekenen bij rijbewijshouders en
examenkandidaten, namelijk: geen speciale keuring voor 75+, en speciale locaties voor advies
(vooral vanwege de verwachting dat dit hoge kosten met zich meebrengt).

◼

Het grootste verschil ten aanzien van draagvlak tussen examenkandidaten en rijbewijshouders is te
zien bij medische keuringen en meer specifiek het wel of niet keuren van rijbewijshouders op een
bepaalde leeftijd (‘geen speciale keuring voor 75+’ en ‘verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij
verlenging rijbewijs’).

Het ministerie van IenW heeft - los van dit onderzoek - het draagvlak gepeild voor de verschillende
scenario’s onder stakeholders. Hieronder vallen onder meer patiënten- en ouderenorganisaties, medici,
overheden, verzekeraars en organisaties die zich bezighouden met verkeersveiligheid. 22 Organisaties
hebben gereageerd op deze peiling. Gevraagd is hoe de stakeholders denken over de individuele
maatregelen die ook aan bod zijn gekomen in de nationale raadpleging van Populytics. Over de hele
groep van 22 organisaties waren de meldplicht voor de bestuurder (16 voorstanders), de verplichte
vragenlijst na elke verlenging van het rijbewijs (16 voorstanders) en de uitlegplicht voor de rijinstructeur (17 voorstanders) het meest populair. De overige stakeholders zijn sterk verdeeld als het
gaat om voorkeur voor een specifiek scenario.
Kanttekeningen bij de conclusies:
◼

Met de globaal uitgewerkte scenario’s als uitgangspunt is op dit moment een globale beoordeling
mogelijk op basis van expert judgement. De beoordeling is gebaseerd op de raadpleging van een
beperkte groep experts met gebruik van reeds beschikbare informatiebronnen. Gezien de leemten
in kennis blijkt het op dit moment voor een aantal indicatoren lastig om tot een eenduidig beeld te
komen van de impact van de scenario’s en maatregelen, zoals bijvoorbeeld over de impact van
bepaalde maatregelen op de verkeersveiligheid, de proportionaliteit van de rijksinzet, eventuele
neveneffecten en risico’s in de uitvoering en de impact op de maatschappelijke kosten.

◼

Of én de mate waarin effecten zich daadwerkelijk zullen voordoen, hangt bovendien sterk af van de
nadere uitwerking van maatregelen voor optimalisatie en de wijze waarop maatregelen worden
geïmplementeerd en de uitvoering ervan wordt georganiseerd. Hoofdstuk 7 geeft een overzicht van
leemten in kennis en onzekerheden. Deze dienen als kanttekening te worden bezien bij de
uitgevoerde beoordeling en de aandachtspunten die op basis hiervan zijn benoemd.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

6

Conclusies beoordeling voorkeursscenario
Hierna zijn de belangrijkste conclusies samengevat, die op basis van de globale beoordeling van het
voorkeursscenario kunnen worden getrokken:
Het voorstel voor optimalisatie is gunstig voor de verkeersveiligheid en risicogestuurdheid
In vergelijking met het huidige stelsel, leidt het voorstel naar verwachting tot een verbetering van de
doelmatigheid van het stelsel medische rijgeschiktheid. Bovendien is het voorstel naar verwachting
gunstiger dan de alternatieve scenario’s die zijn verkend voor optimalisatie van het stelsel. De
verkeersveiligheid wordt bij invoering van alle zes optimalisaties naar verwachting vergroot. Vooral de
combinatie van de meldplicht voor rijbewijshouders met bepaalde aandoeningen met de grote inzet op
informatievoorziening, bewustwording en kennis over rijgeschiktheid dragen positief bij aan de
verkeersveiligheid. Ook de risicogestuurdheid neemt naar verwachting toe; door invoering van de
plichten worden alleen mensen met een risicovolle aandoening en/of medicijngebruik gericht benaderd.
Het vervangen van de huidige keuring door een toegankelijke 75+ screening met drie eenvoudige tests
tot slot, kan het gemakkelijker maken voor de oudere rijbewijshouders om aan de vereisten ten
aanzien van het rijbewijs te voldoen.
Het voorstel leidt niet tot onoverkomelijke belemmeringen in de uitvoering
Het doorvoeren van een aanpassing van het stelsel zal altijd inspanning vergen, met name tijdens de
initiële fase waarin optimalisaties worden ingevoerd. Er worden echter geen onoverkomelijke
belemmeringen verwacht ten aanzien van de uitvoerbaarheid. Bovendien is het voorstel ten aanzien
van de uitvoerbaarheid naar verwachting gunstiger ten opzichte van de alternatieve scenario’s die zijn
verkend. Indien besloten wordt tot invoering van de voorgestelde optimalisaties, dan dienen uiteraard
investeringen gedaan te worden. Zo zal het ministerie de wet- en regelgeving dienen aan te passen, in
gesprek moeten gaan over de uitwerking met artsen, zorgprofessionals, verzekeraars, CBR en politie,
en de voorlichting en ondersteuning dienen te ontwikkelen en implementeren. Het CBR zal
werkprocessen moeten aanpassen; het doorvoeren van aanpassingen vergen met name in de initiële
fase een inspanning, maar kunnen ook structurele consequenties hebben voor de werkprocessen,
afhankelijk van de exacte uitvoering.
Meer bewustwording en kennis over medische rijgeschiktheid
Het voorstel zet substantieel in op het verhogen van de bewustwording en kennis over medische
rijgeschiktheid met voorlichting en informatievoorziening. Alle zes voorgestelde optimalisaties zijn
hierop gericht. De verwachting is na invoering van de voorgestelde optimalisaties, het voor meer
rijbewijshouders duidelijk zal zijn wat rijgeschiktheid is en wanneer je je wel of niet dient te melden bij
het CBR.
Verantwoordelijkheid blijft bij rijbewijshouder
Met het behouden van een leeftijdskeuring (toegankelijke screening voor 75+) en met de invoering
van de meldplicht voor rijbewijshouder, blijft de rijbewijshouder verantwoordelijk. De bal van een
eventuele optimalisatie van het stelsel wordt dus niet bij artsen of het CBR gelegd, zoals dat wel het
geval zou zijn als de huidige leeftijdskeuring omlaag zou gaan naar 50 jaar of bij invoering van het
opnieuw examen doen 25 jaar na het behalen van het rijbewijs. Niet het CBR of de arts, maar de
rijbewijshouder zelf staat aan het roer als het gaat om rijgeschiktheid en veilige verkeersdeelname. De
rijbewijshouder wordt hierbij waar mogelijk ondersteund met informatie en met inzet van de sociale
omgeving als vangnet (uitlegplicht arts, verbeteren proces melding door naasten).

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

7

Plichten worden ondersteund
Het melden bij het CBR is niet langer vrijblijvend met invoering van een meldplicht voor
rijbewijshouders bij bepaalde aandoeningen. Tegelijkertijd is er een grote inzet op het verlagen van
drempels voor burgers, om het makkelijker maken om aan de eisen voor rijgeschiktheid te voldoen
door inzet op informatievoorziening en bewustwording in de volgende maatregelen:
◼

Uitlegplicht artsen;

◼

Keuring kan door meer professionals uitgevoerd worden;

◼

Medische keuring ouderen wordt vervangen door eenvoudige screening;

◼

Vragenlijst en e-learning bij verlenging rijbewijs zorgen voor meer bewustwording bij alle
rijbewijshouders op een moment dat mensen open staan voor informatie;

◼

Bewustwordingscampagnes gericht op artsen en specifieke doelgroepen bestuurders. De uitlegplicht
arts wordt ondersteund met campagnes, informatie en advies over rijgeschiktheid die artsen en
zorgprofessionals in staat stellen ook aan de uitlegplicht te kunnen voldoen.

Aanbevelingen voor het vervolg
Voor het vervolg zijn de volgende aandachtspunten van belang:
Voorgestelde optimalisaties vergen een samenhangende implementatie en uitvoering
Belangrijk dat de voorgestelde optimalisaties bij eventuele invoering als samenhangend pakket worden
ingevoerd. Dus geen pick-and-choose van maatregelen, zoals bijvoorbeeld het alleen invoeren van een
meldplicht voor rijbewijsbezitters. De samenhang van de maatregelen en hun effecten is van groot
belang. De meldplicht voor rijbewijsbezitters kan alleen werken als mensen ook weten dat ze een
aandoening hebben die mogelijk risicovol is in het verkeer. De uitlegplicht arts en het vergroten van
bewustwording zijn maatregelen die daaraan bijdragen. Een ander voorbeeld zijn de toegankelijke
screening 75+ en de melding door naasten, die ondervangen hoog risico situaties en geleidelijke
achteruitgang bij aandoeningen waarvoor geen meldplicht bestaat.
De impact hangt af van de uitwerking
Mocht besloten worden tot invoering van de voorgestelde optimalisaties, dan vergt de precieze
uitwerking aandacht; dit zal bepalend zijn of én in welke mate effecten optreden. Zo zegt het nieuwe
scenario nog niets over de in te zetten tests voor de toegankelijke 75+ screening. Het ontwikkelen van
goede, eenvoudige tests die op de juiste manier door artsen worden uitgevoerd, is van groot belang
voor het succes van de screening en vergt nadrukkelijk aandacht bij eventuele optimalisaties van de
75+ screening. Ook zijn in het voorstel de handhaving en het toezicht op bijvoorbeeld de plichten nog
niet nader uitgewerkt.
Houd de ‘hand aan de kraan’ voor flexibiliteit om zo nodig tijdig bij te kunnen sturen
Juist omdat er nog onzekerheid bestaat over de exacte impact van optimalisaties, zoals hiervoor
benoemd, is het belangrijk om adaptief te werk te gaan. Dit betekent dat gaandeweg monitoring en
evaluatie nodig is om te zien wat de daadwerkelijke effecten zijn van de ingevoerde optimalisaties. Dan
kan, indien nodig, tijdig worden bijgestuurd.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

8

2 Inleiding
Aanleiding voor de optimalisatie van het stelsel medische rijgeschiktheid
In oktober 2020 heeft de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) op verzoek
van de minister van Infrastructuur en Waterstaat gerapporteerd over alternatieven voor het huidige
stelsel medische rijgeschiktheid1. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wilde destijds weten
of er kansrijke alternatieve scenario’s zijn om de medische rijgeschiktheid van rijbewijshouders
gedurende de looptijd van het rijbewijs te beoordelen. Daarmee zocht het ministerie naar een meer
risicogestuurde aanpak die aansluit bij het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat, 2018). Het SWOV-rapport geeft aan dat het huidige stelsel risicogestuurd
is, maar dat alternatieven mogelijk zijn, die het huidige stelsel zouden kunnen verbeteren.
Uitvoeringsorganisatie CBR heeft in 2020 in reactie op het SWOV-rapport zijn visie gegeven op
mogelijke aanpassingen aan het stelsel2. De minister geeft in de Tweede Kamerbrief van 8 december
20203 aan te onderzoeken hoe het huidige stelsel voor medische rijgeschiktheid kan worden
geoptimaliseerd.
Verkenning van mogelijke scenario’s
Als onderdeel van het onderzoek naar optimalisatie van het stelsel medische rijgeschiktheid heeft het
ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) in 2021 vier mogelijke alternatieve scenario’s
verkend. Deze scenario’s geven de uitersten weer voor mogelijke optimalisaties om in het kader van
de verkenning de hoeken van het speelveld in beeld te brengen; het zijn geen definitieve beleidsopties
maar suggesties. De scenario’s zijn ontwikkeld op basis van de aanbevelingen van SWOV en de visie
van het Centraal Bureau Rijvaardigheid (CBR) en bestaan uit combinaties van maatregelen. Via een
online raadpleging zijn de scenario’s in de zomer van 2021 breed maatschappelijk getoetst bij burgers,
medici, patiëntenorganisaties, belangenorganisaties, verzekeraars en andere overheden.
Het ministerie van IenW heeft Royal HaskoningDHV gevraagd om een globale beoordeling uit te voeren
naar de voor- en nadelen van de alternatieve scenario’s. Ten behoeve van de beoordeling is een
afwegingskader ontwikkeld gericht op het in beeld brengen van de voor- en nadelen ten aanzien van
doelmatigheid, uitvoerbaarheid en draagvlak. Dit afwegingskader is op 1 juni 2021 gezamenlijk
vastgesteld door ministerie van IenW en CBR.
Van scenario’s naar voorkeursscenario en besluitvorming
Mede op basis van de inzichten uit deze beoordeling heeft ministerie van IenW begin 2022 een
voorkeursscenario voorbereid en is ook dit voorkeursscenario globaal beoordeeld. Medio 2022 zal de
minister van IenW de Tweede Kamer informeren over de uitkomsten van de beoordeling van het
voorstel voor optimalisatie van het huidige stelsel medische rijgeschiktheid.
Leeswijzer
Dit rapport bevat de resultaten van de beoordeling van de scenario’s en van het voorkeursscenario. In
hoofdstuk 3 worden het huidige stelsel en de vier alternatieve scenario’s toegelicht. Hoofdstuk 4 bevat
een toelichting op de aanpak van de beoordeling. Hoofdstuk 5 bevat de resultaten van de beoordeling
van de vier alternatieve scenario’s. De resultaten van de beoordeling van de beoordeling van het
voorkeursscenario zijn opgenomen in hoofdstuk 6. In hoofdstuk 7 is een overzicht gegeven van
leemten in kennis en onzekerheden ten aanzien de uitgevoerde beoordeling. Tot slot bevat hoofdstuk 8
een overzicht van de belangrijkste conclusies en aanbevelingen. In de Bijlagen is onder meer een
gedetailleerde beschrijving opgenomen van de verwachte impact van de afzonderlijke maatregelen uit
de scenario’s.

1

2
3

Alternatieven voor het huidige stelsel medische r jgeschiktheid. Mogelijkheden voor een stelselherziening. SWOV, R-2020-21,
2020
Reflectie op optimalisatie stelsel medische rijgesch ktheid. CBR, 2020.
Kamerbrief Reactie-op-onderzoek-naar-het-stelsel-van-de-medische-rijgeschiktheid. 8 december 2020.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

9

4.2

Beoordelingsmethodiek

Om de scenario’s en het voorkeursscenario te kunnen beoordelen is per indicator de verwachte impact
in beeld gebracht ten opzichte van de huidige situatie (scenario 0). Passend bij het detailniveau van
uitwerking van de scenario’s is een kwalitatieve beoordeling uitgevoerd, op basis van expert
judgement. Een kwantitatieve doorrekening van globale scenario’s is niet zinvol en bovendien niet
mogelijk.
De beoordeling op basis van expert judgement is uitgevoerd door raadpleging van diverse experts in
drie expertsessies, waarbij tevens gebruik is gemaakt van bestaande onderzoeken. Zo is bijvoorbeeld
gebruik gemaakt van recent onderzoek naar mogelijke alternatieven voor het huidige stelsel rondom
rijgeschiktheid. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de gebruikte bronnen en geraadpleegde
experts.
De beoordeling is gericht op de belangrijke elementen uit de scenario’s (zoals samengevat in tabel 1 in
paragraaf 2.3), waarbij de volgende vragen centraal stonden in de expertsessies:
◼

Welke effecten zijn op basis van de maatregelen in de scenario’s te verwachten?

◼

Hoe (on)zeker is het daadwerkelijk optreden van de effecten?

◼

Welke maatregelen zijn het meest bepalend; welke maatregelen leiden tot de grootste effecten?

◼

Welke aandachtspunten zijn van belang bij de verdere uitwerking van maatregelen?

Per indicator is een beoordeling uitgevoerd van de verschillende maatregelen, waarbij gebruik is
gemaakt van een vijfpuntsschaal:

⚫⚫
⚫

Positief effect ligt voor de hand
Mogelijk positief effect

⚫
⚫⚫

Mogelijk negatief effect
Negatief effect ligt voor de hand

⚫
⚫

Geen of nagenoeg geen effect
Niet beoordeeld

De inzichten uit de beoordeling bieden een basis om de vier scenario’s te kunnen vergelijken en om de
voor- en nadelen per scenario in beeld te brengen; welke maatregelen uit de scenario’s leiden naar
verwachting tot positieve effecten, en welke maatregelen leiden tot risico’s op negatief effecten. Deze
inzichten hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van het voorkeursscenario. Dit voorkeursscenario dat onder andere bestaat uit een selectie van verschillende elementen uit de verschillende scenario’s –
is beoordeeld conform dezelfde methodiek.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

16

5 Beoordeling van vier alternatieve scenario’s
Dit hoofdstuk bevat de resultaten van de beoordeling van de vier scenario’s op doelmatigheid,
uitvoerbaarheid en draagvlak, een vergelijking van de scenario’s en een overzicht van
aandachtspunten voor de uitwerking van het voorkeursscenario.

5.1

Doelmatigheid

Deze paragraaf bevat een beoordeling van de vier scenario’s op doelmatigheid: Worden met het
scenario de beoogde doelen van de optimalisatie stelsel medische rijgeschiktheid bereikt? De
beoordeling is gericht op de volgende indicatoren die in paragraaf 3.1 zijn toegelicht:
◼

Verkeersveiligheid

◼

Risicogestuurdheid

◼

Toekomstbestendigheid

◼

Proportionaliteit rijbewijshouder

◼

Proportionaliteit rijksinzet

Voor deze indicatoren is op basis van expert judgement beoordeeld wat de te verwachten effecten zijn
voor de belangrijkste maatregelen uit de scenario’s. Hierbij zijn tevens de volgende bronnen
geraadpleegd:
◼

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. SWOV (2020).

◼

Vergelijking buitenlandse stelsels medische rijgeschiktheid, AEF (2020).

◼

Reflectie op optimalisatie stelsel medische rijgeschiktheid. CBR (2020).

◼

Medische rijgeschiktheid. CBR-visie op het stelsel en mogelijke verbeteringen in de uitvoering. CBR,
2020.

◼

Doelendocument Permanente Verkeerseducatie. Veenendaal, Traffic Test, Vissers et al (2004).

◼

Zelftest senior automobilisten, Vissers et al (2016).

◼

Op zoek naar maatwerk voor de problematiek van oudere automobilisten, Nägele, R., Roelofs, E. &
Kuiken, M. (2015).

◼

Driving and Mobility centres, Verenigd Koninkrijk

Onderstaande tabel bevat een samenvattend overzicht van de beoordeling van de scenario’s - en van
de specifieke maatregelen die hier onderdeel van zijn - voor de verschillende indicatoren voor
doelmatigheid.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

17

Beoordeling en vergelijking van de vier scenario’s op doelmatigheid
Hierna zijn inzichten benoemd met betrekking tot de doelmatigheid van de vier scenario’s, op basis
van een beoordeling van de specifieke maatregelen die onderdeel zijn van de scenario’s. In bijlage 2
tot en met 5 is een meer uitgebreide toelichting opgenomen van die beoordeling van de specifieke
maatregelen.
Alle scenario’s dragen naar verwachting positief bij aan de doelmatigheid van de optimalisatie van het
stelsel medische rijgeschiktheid, waarbij inzetten op maatregelen voor informatievoorziening en
voorlichting een belangrijke rol spelen. Deze maatregelen dragen ertoe bij, dat mogelijke risico’s met
betrekking tot medische aandoeningen en/of medicijnengebruik vroegtijdig worden opgespoord.
Gezien de verwachte positieve bijdrage aan de risicogestuurdheid in combinatie met een positief effect
op de proportionaliteit voor de rijbewijshouder, is het beeld dat vooral scenario 2 en daarna scenario 1
het meest gunstig uitpakt op de doelmatigheid, gevolgd door scenario 3 en 4.
Meer specifiek ten aanzien van de doelmatigheid van de scenario’s:
◼

Alle scenario’s dragen positief bij aan de verkeersveiligheid. De scenario’s onderscheiden zich in
beperkte mate, alleen scenario 4 gaat een stap verder met speciale locaties voor advies en een
vrijwillige e-learning bij rijbewijshouders.


◼

◼

Gunstig zijn naar verwachting vooral maatregelen die inzetten op informatieverstrekking aan
rijbewijshouders door de wettelijke informatieplicht arts (alle scenario’s), een meldplicht door de
verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs (scenario 4), de medische keuring vanaf 75 jaar op
cognitie, motoriek en visus door de huisarts (scenario 1) de opleiding rijgeschiktheid voor artsen
(scenario 1 en 2), speciale locaties voor advies (scenario 4) en vrijwillige e-learning (scenario 4).

Wat betreft de risicogestuurdheid zijn scenario’s 1 en 2 naar verwachting gunstiger dan scenario 3
en 4:


Gunstig zijn naar verwachting vooral maatregelen zoals de afschaffing van de leeftijdskeuring
voor 75-plussers (scenario 2 en 4), de meldplicht voor de arts (scenario 2) en in mindere mate
de meldplicht voor de rijbewijshouder (scenario 1). Ook het verstrekken van informatie aan
rijbewijshouders door invoering van een wettelijke informatieplicht voor de arts – in combinatie
met opleiding van artsen - is in alle scenario’s gunstig voor de risicogestuurdheid.



Ongunstig zijn de verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs (scenario 4), een verplichte
medische keuring vanaf 50 jaar bij verlenging rijbewijs (scenario 3) én opnieuw rijexamen na 25
jaar (scenario 3). Deze maatregelen vergen namelijk meer effort van alle rijbewijshouders in
plaats van alleen de rijbewijshouders met een aandoening en/of medicijngebruik.

Wat betreft de proportionaliteit voor rijbewijshouders zijn scenario’s 2 en 4 naar verwachting het
meest gunstig. De overige scenario’s - vooral scenario 3 - zijn naar verwachting ongunstiger
doordat hierbij veel wordt gevraagd van de rijbewijshouder:


Gunstig zijn naar verwachting vooral de medische keuring vanaf 75 jaar door huisarts op
cognitie, motoriek en visus (scenario 1), afschaffing van de leeftijdskeuring voor 75-plussers
(scenario 2 en 4) en de speciale locaties voor advies (scenario 4).



Ongunstig zijn de wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder (scenario 1), een verplichte
vragenlijst bij verlenging rijbewijs (scenario 4), een verplichte medische keuring vanaf 50 jaar
bij verlenging rijbewijs (scenario 3), en opnieuw rijexamen na 25 jaar (scenario 3).

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

19

◼

De scenario’s zijn naar verwachting niet onderscheidend ten aanzien van de toekomstbestendigheid; dit hangt af van de mate waarin bij de nadere uitwerking en implementatie ruimte wordt
gehouden om flexibel te kunnen anticiperen op technologische ontwikkelingen in de toekomst die
nu nog zijn omgeven met onzekerheid. De toekomstbestendigheid van de meeste maatregelen kan
worden geborgd door flankerend beleid, om flexibiliteit te kunnen blijven bieden voor toekomstige
ontwikkelingen. Uitzondering hierop vormen de speciale locaties voor advies waarvoor grotere
investeringen nodig zullen zijn, maar die tegelijkertijd kansen bieden om nieuwe ontwikkelingen op
het gebied van technologie en informatie te faciliteren, zoals de inzet rijsimulatoren.

◼

Op dit moment is er geen inzicht in de proportionaliteit van de rijksinzet ten aanzien van de
voorgestelde optimalisaties in relatie tot de inzet van het Rijk op andere maatregelen; dit vergt een
integrale analyse.

Overige conclusies ten aanzien van doelmatigheid
Bijlage 2 tot en met 5 bevat een beschrijving van voor- en nadelen van de verschillende maatregelen
die onderdeel zijn van de vier scenario’s. Op basis van deze analyse kunnen een aantal conclusies
worden getrokken ten aanzien van wat van belang is voor de doelmatigheid:
◼

Acht maatregelen hebben naar verwachting alleen voordelen voor de doelmatigheid:


wettelijke meldplicht arts



medische keuring vanaf 75 jaar iedere vijf jaar door huisarts op cognitie, motoriek en visus;



geen speciale keuring voor 75+;



vanaf 75 jaar bepaalt keuringsarts of specialist hoe vaak iemand te keuren;



wettelijke informatieplicht arts;



opleiding rijgeschiktheid voor artsen;



speciale locaties voor advies;



vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging.

◼

Drie maatregelen hebben naar verwachting voor- en nadelen voor de doelmatigheid, namelijk de
wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder, óók verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs,
verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij verlenging rijbewijs.

◼

Eén maatregel heeft naar verwachting alleen nadelen voor de doelmatigheid, namelijk opnieuw
rijexamen na 25 jaar.

◼

Het doelbereik bij het identificeren van rijbewijshouders met een aandoening en/of medicijngebruik
die de ongevalskans vergroten, kan worden geoptimaliseerd door het inzetten van maatregelen die
een gunstig effect hebben op de risicogestuurdheid, te weten: wettelijke meldplicht rijbewijshouder,
wettelijke meldplicht arts, geen speciale keuring 75+, vanaf 75 jaar bepaalt keuringarts of specialist
termijn, informatieplicht arts en opleiding rijgeschiktheid voor artsen. Drie maatregelen zijn niet
gericht op het identificeren van rijbewijshouders met een aandoening en/of medicijngebruik die de
ongevalskans vergroten, namelijk: een verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs, een verplichte
medische keuring vanaf 50 jaar bij verlenging rijbewijs én opnieuw rijexamen na 25 jaar.

◼

Het doelbereik wordt positief beïnvloed indien wordt ingezet op het vergroten van kennis over
rijgeschiktheid bij artsen en zorgprofessionals. Gunstige maatregelen gericht op het vergroten van
bewustzijn over rijgeschiktheid bij deze groepen zijn: opleiding rijgeschiktheid artsen, speciale
locaties voor advies, vrijwillige e-learning bij rijbewijshouders en wettelijke informatieplicht arts.
Indirect kan ook invoering van een meldplicht een gunstig effect hebben het vergroten van kennis
en het vergroten van bewustwording. De meldplicht rijbewijshouder kan er bijvoorbeeld voor zorgen
dat het duidelijker is wanneer een rijbewijshouder zich zou moeten melden. Door de meldplicht arts
zullen artsen en patiënten over met elkaar spreken over rijgeschiktheid.

◼

Het standaardiseren van de medische keuringen ten behoeve van het rijbewijs om de kwaliteit
ervan te vergroten is gunstig voor het doelbereik. Een screening die gebeurt met een goede, korte
en gestandaardiseerde testbatterij zal onderscheidend werken. De huidige maatregelen in de
scenario’s voorzien hier nog niet in.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

20

5.2

Uitvoerbaarheid

Deze paragraaf bevat een beoordeling van de vier scenario’s op uitvoerbaarheid: Worden met het
scenario de beoogde doelen van de optimalisatie stelsel medische rijgeschiktheid bereikt? De
beoordeling is gericht op de volgende indicatoren die in paragraaf 3.1 zijn toegelicht:
◼

Benodigde investeringen

◼

Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie (CBR)

◼

Uitvoering door artsen en keuringsinstanties

◼

Juridische kaders

◼

Handhaafbaarheid

◼

Planning

◼

Maatschappelijke kosten

◼

Neveneffecten en risico’s

Voor deze indicatoren is op basis van expert judgement beoordeeld wat de te verwachten effecten zijn
voor de belangrijkste maatregelen uit de scenario’s. Hierbij zijn tevens de volgende bronnen
geraadpleegd:
◼

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. Mogelijkheden voor een
stelselherziening. SWOV (2020).

◼

Nederlands stelsel medische rijgeschiktheid. AEF (2020).

◼

Derde Europese richtlijn betreffende het rijbewijs

◼

Wegenverkeerswet 1994

◼

Reglement rijbewijzen

◼

Regeling eisen geschiktheid 2000

◼

Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg

◼

Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg

Onderstaande tabel bevat een samenvattend overzicht van de beoordeling van de scenario’s - en van
de specifieke maatregelen die hier onderdeel van zijn - voor de verschillende indicatoren voor
uitvoerbaarheid.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

21

Beoordeling en vergelijking van de vier scenario’s op uitvoerbaarheid
Hierna zijn inzichten benoemd met betrekking tot de uitvoerbaarheid van de vier scenario’s, op basis
van een beoordeling van de specifieke maatregelen die onderdeel zijn van de scenario’s. In bijlage 2
tot en met 5 is een meer uitgebreide toelichting opgenomen van die beoordeling van de specifieke
maatregelen.
Ten aanzien van de uitvoerbaarheid van de scenario’s bestaan er verschillen op basis van specifieke
maatregelen, waarbij de uitvoerbaarheid in alle scenario’s aandacht vergt. Hierbij ligt de vraag voor
waar de ‘lasten’ voor de uitvoering van eventuele optimalisaties worden neergelegd, bijvoorbeeld
vooral bij het CBR óf bij artsen en keuringsinstanties. Hierbij is de verwachting dat vooral scenario 3
tot knelpunten in de uitvoering kan leiden, zowel voor het CBR (vanwege de invoering van een
rijexamen opnieuw na 25 jaar) als voor artsen en keuringsinstanties (vanwege een verplichte medische
keuring vanaf 50 jaar bij verlenging rijbewijs).
Meer specifiek ten aanzien van de uitvoerbaarheid van de scenario’s:
◼

In alle vier de scenario’s vergen de meeste maatregelen investeringen om invoering van de
voorgestelde optimalisaties mogelijk te maken. In dat opzicht pakken scenario’s 3 en 4 naar
verwachting ongunstiger uit dan scenario’s 1 en 2:


◼

Voor de bedrijfsvoering van de uitvoeringsorganisatie CBR zijn scenario’s 2 en 4 naar verwachting
gunstiger dan scenario’s 1 en 3. Vooral scenario 3 kan tot knelpunten leiden in de uitvoering door
CBR, vooral door invoering van een rijexamen opnieuw na 25 jaar. Meer specifiek:


◼

◼

Ongunstig vanwege naar verwachting hoge benodigde investeringen (afhankelijk van de wijze
van uitvoering) zijn vooral de maatregelen ‘opnieuw rijexamen na 25 jaar’ (scenario 3) en
‘speciale locaties voor advies’ (scenario 4).

Ongunstig zijn maatregelen die een extra inspanningen van het CBR vragen, zoals naar
verwachting vooral de invoering van een rijexamen opnieuw na 25 jaar (scenario 3),
maatregelen waarvoor inzet van een keuringsarts via CBR nodig is (scenario 3) en daarnaast ook
maatregelen waarmee een wettelijke meldplicht is voorzien (scenario 1 en 2). Ook een wettelijke
informatieplicht (in alle scenario’s) vergt mogelijk een extra inspanning van het CBR.

Voor de uitvoering door artsen en keuringsinstanties zijn scenario 2 en 4 naar verwachting gunstig
door afschaffing van de 75+ keuring. Vooral scenario 3 kan tot knelpunten leiden in de uitvoering
door artsen en keuringsinstanties. Meer specifiek:


Gunstig is naar verwachting vooral de afschaffing van de 75+ keuring (scenario 2 en 4).



Ongunstig zijn maatregelen die een extra inspanningen van artsen en keuringsinstanties vragen,
zoals maatregelen waar een wettelijke meldplicht of informatieplicht door de arts of een keuring
door de huisarts of specialist is gemoeid (alle scenario’s). Vooral een verplichte medische
keuring vanaf 50 jaar bij verlenging rijbewijs vergt naar verwachting veel van artsen en
keuringsinstanties (scenario 3).

De meeste maatregelen die onderdeel zijn van de scenario’s kunnen in principe worden ingepast in
juridische kaders, echter vragen in alle scenario’s verschillende maatregelen een aanpassing van
wet- en regelgeving. Hierbij hang veel af van de nadere uitwerking van de maatregelen, waarbij
aanpassingen van specifieke wet- en regelgeving of richtlijnen van beroepsgroepen veel aandacht
vergen.


Ongunstig zijn naar verwachting vooral de invoering van een wettelijke meldplicht (scenario 1 en
2), een keuring door de huisarts van personen vanaf 75 jaar iedere vijf jaar (scenario 1) én de
invoering van een verplichte vragenlijst (scenario 4). Vooral voor een meldplicht door de arts
(scenario 2) en vanaf 75 jaar iedere vijf jaar medische keuring door de huisarts op cognitie,
motoriek en visus (scenario 1) zijn de meeste juridische aanpassingen nodig – te weten:
aanpassing van de Derde Europese richtlijn betreffende het rijbewijs, de Wegenverkeerswet
1994 en het Reglement rijbewijzen, de Regeling eisen geschiktheid 2000 (REG2000) en
specifieke wetgeving van het ministerie van VWS. De medische keuring vanaf 75 jaar iedere vijf
jaar door huisarts op cognitie, motoriek en visus leidt mogelijk tot knelpunten bij juridische

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

23

inpassing; volgens de geraadpleegde experts bestaat er een risico dat de hiervoor benodigde
wetswijziging zal sneuvelen bij de Raad van State op grond van de onafhankelijke positie van de
huisarts die een vertrouwensrelatie met de patiënt heeft. De zorg bestaat dat mensen niet meer
naar een arts gaan of bepaalde medische zaken niet meer melden bij de arts uit angst hun
rijbewijs te verliezen.
◼

Wat betreft handhaafbaarheid zijn scenario’s 3 en 4 naar verwachting gunstiger; in scenario 1 en 2
vergt handhaving van een wettelijke meldplicht en in scenario 1 handhaving van een medische
keuring vanaf 75 jaar iedere vijf jaar door de huisarts aandacht. De handhaafbaarheid van
voorgestelde optimalisaties hangt af van de precieze uitwerking en implementatie van maatregelen,
waarbij het er om gaat of iemand een geldig rijbewijs kan overleggen en/of hoe wettelijke
verplichtingen gecontroleerd kunnen worden.


◼

De effecten ten aanzien van de planning hangen nauw samen met de benodigde tijd voor aanpassing van juridische kaders; dit geldt voor alle scenario’s en vooral voor de scenario’s 1, 2 en 4.


◼

Ongunstig zijn naar verwachting vooral invoering van een wettelijke meldplicht (scenario 1 en
2), een keuring door de huisarts van personen vanaf 75 jaar iedere vijf jaar (scenario 1) en de
invoering van een verplichte vragenlijst (scenario 4). Zodra de benodigde wet- en regelgeving is
aangepast en de handhaving erop is ingericht, zullen artsen ook bekend gemaakt moeten
worden van de meldplicht middels campagnes en voorlichting, en waar nodig ondersteund
moeten worden met advies en opleiding. De ontwikkeling en implementatie van een dergelijke
meerjarencampagnes en deskundigheidbevorderingstrajecten neemt voor deze maatregelen
enkele jaren in beslag.

De maatschappelijke kosten zijn lastig op basis van de huidige uitwerking van de scenario’s in te
schatten; naar verwachting leiden alle scenario’s tot hogere maatschappelijke kosten dan nu, door
stijgende kosten voor zowel de uitvoering, de handhaving als ook voor de zorg. Scenario 4 leidt
waarschijnlijk tot de kleinste toename.


◼

Ongunstig zijn naar verwachting vooral handhaving van de wettelijke meldplicht voor zowel arts
als rijbewijshouder (scenario 1 en 2) en handhaving van een medische keuring vanaf 75 jaar
iedere vijf jaar door de huisarts (scenario 1, vereist toezicht door de Inspectie voor
Gezondheidszorg en Jeugd). Ook de handhaving van de wettelijke informatieplicht voor artsen
(alle scenario’s) is een aandachtspunt.

Ongunstig zijn naar verwachting vooral de wettelijke meldplicht arts bij nieuwe aandoening of
medicatie (scenario 2) en een wettelijke informatieplicht door de arts (alle scenario’s) door een
grotere toename van maatschappelijke kosten.

Op basis van de huidige uitwerking van de scenario’s worden op voorhand geen specifieke
neveneffecten en/of risico’s voorzien; veel hangt af van de wijze waarop maatregelen precies
worden uitgewerkt en geïmplementeerd. Bij de nadere uitwerking zal daarom steeds moeten
worden bezien of zich ongewenste neveneffecten of risico’s voordoen.

Overige conclusies ten aanzien van uitvoerbaarheid
Bijlage 2 tot en met 5 bevat een beschrijving van voor- en nadelen van de verschillende maatregelen
die onderdeel zijn van de vier scenario’s. Op basis van deze analyse kunnen een aantal conclusies
worden getrokken ten aanzien van wat van belang is voor de uitvoerbaarheid:
◼

Geen van de beoordeelde maatregelen heeft in de uitvoering naar verwachting alleen voordelen ten
opzichte van de uitvoering zoals die nu is bij het huidige stelsel.

◼

Eén maatregel heeft in de uitvoering naast nadelen naar verwachting ook voordelen ten opzichte
van de uitvoering van het huidige stelsel, namelijk geen speciale keuring voor 75+ (gunstig voor
bedrijfsvoering CBR en uitvoering door artsen en keuringsorganisaties).

◼

De meeste maatregelen (11) hebben in de uitvoering naar verwachting alleen nadelen ten opzichte
van de uitvoering van het huidige stelsel en vergt de uitvoerbaarheid nadrukkelijk aandacht,
namelijk: wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder, wettelijke meldplicht voor de arts, óók
verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs, medische keuring vanaf 75 jaar iedere vijf jaar door

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

24

huisarts op cognitie, motoriek en visus, vanaf 75 jaar bepaalt keuringsarts of specialist hoe vaak
iemand te keuren, wettelijke informatieplicht arts, opleiding rijgeschiktheid voor artsen, speciale
locaties voor advies, en de vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging. Opnieuw rijexamen na 25
jaar en een verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij verlenging rijbewijs leiden mogelijk tot
onoverkomelijke knelpunten in de uitvoering door respectievelijk het CBR en artsen en
keuringsinstanties en vergen aanzienlijke investeringen.
◼

Ook de speciale locaties voor advies vragen naar verwachting om aanzienlijke investeringen,
afhankelijk van hoe deze maatregel precies wordt uitgewerkt.

◼

De wettelijke meldplicht rijbewijshouder, de wettelijke meldplicht arts, de verplichte vragenlijst bij
verlenging rijbewijs zijn ongunstig vanwege benodigde aanpassingen van juridische kaders en de
consequenties daarvan voor de planning.

◼

Het realiseren van een wettelijke meldplicht arts en een wettelijke informatieplicht arts vergen naar
verwachting extra inspanningen in de uitvoeringspraktijk van deze groepen, bovendien leidt
implementatie van deze maatregelen mede daardoor naar verwachting tot hogere maatschappelijke
kosten.

◼

No-regret maatregelen die relatief weinig impact hebben op uitvoering zijn de opleiding
rijgeschiktheid voor artsen en de vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging.

5.3

Draagvlak

Deze paragraaf bevat een beoordeling van de vier scenario’s op draagvlak: Wordt het scenario
geaccepteerd door relevante partijen? De beoordeling is gericht op de volgende indicatoren die in
paragraaf 3.1 zijn toegelicht:
◼

Draagvlak examenkandidaten

◼

Draagvlak rijbewijshouders

◼

Draagvlak overige stakeholders

5.3.1 Draagvlak examenkandidaten en rijbewijshouders
Voor de beoordeling van draagvlak is in 2021 een brede maatschappelijke raadpleging uitgevoerd door
Populytics4, waarin onder meer het draagvlak onder examenkandidaten en rijbewijshouders is
getoetst. Daarnaast zijn ook de resultaten van het onderzoek door AEF naar draagvlak (AEF, 2020)
meegenomen in de beoordeling, voor zover de opties uit dat onderzoek overeenkomen met de
maatregelen uit de huidige scenario’s en de groepen respondenten.
Onderstaande tabel bevat een samenvattend overzicht van de beoordeling van de scenario’s - en van
de specifieke maatregelen die hier onderdeel van zijn - voor de verschillende indicatoren voor
draagvlak.

4

6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

25

Beoordeling en vergelijking van de vier scenario’s op draagvlak
Hierna zijn inzichten benoemd met betrekking tot het draagvlak voor de vier scenario’s, op basis van
het onderzoek door Populytics5 en de beoordeling van de specifieke maatregelen die onderdeel zijn van
de scenario’s. In bijlage 2 tot en met 5 is een meer uitgebreide toelichting opgenomen van die
beoordeling van de specifieke maatregelen.
Op basis van de uitgevoerde raadpleging blijkt er ten aanzien van draagvlak een voorkeur voor het in
stand houden van de huidige situatie. Examenkandidaten en rijbewijshouders blijken een voorkeur te
hebben voor de scenario’s 1, 2 en in iets mindere mate voor scenario 4. Scenario 3 blijkt minder
populair dan de huidige situatie.
Overige conclusies ten aanzien van draagvlak
Op basis van de analyse door Populytics kunnen een aantal conclusies worden getrokken ten aanzien
van wat van belang is voor het draagvlak:
◼

Zes maatregelen kunnen naar verwachting op draagvlak rekenen bij rijbewijshouders en
examenkandidaten, namelijk: wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder, wettelijke meldplicht
arts, óók verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs, medische keuring vanaf 75 jaar iedere vijf
jaar door huisarts op cognitie, motoriek en visus, wettelijke informatieplicht arts, en de vrijwillige elearning bij rijbewijsverlenging.

◼

Twee maatregelen kunnen naar verwachting op beperkt draagvlak rekenen bij rijbewijshouders en
examenkandidaten, namelijk: geen speciale keuring voor 75+, en speciale locaties voor advies
(vooral vanwege de verwachting dat dit hoge kosten met zich meebrengt).

◼

Het grootste verschil ten aanzien van draagvlak tussen examenkandidaten en rijbewijshouders is te
zien bij medische keuringen en meer specifiek het wel of niet keuren van rijbewijshouders op een
bepaalde leeftijd (‘geen speciale keuring voor 75+’ en ‘verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij
verlenging rijbewijs’). Examenkandidaten zijn relatief positief over het starten met keuren vanaf 50
jaar (scenario 3) en relatief negatief over geen speciale keuring 75+ (scenario 2 en 4).
Rijbewijshouders zijn positiever over het afschaffen van de 75+ keuring (scenario 2 en 4) en slechts
een klein deel van hen kiest voor keuren vanaf 50 jaar (scenario 3).

5.3.2 Peiling draagvlak overige stakeholders
Het ministerie van IenW heeft - los van dit onderzoek - het draagvlak gepeild voor de verschillende
scenario’s onder stakeholders. Hieronder vallen onder meer patiënten- en ouderenorganisaties, medici,
overheden, verzekeraars en organisaties die zich bezighouden met verkeersveiligheid. 22 Organisaties
hebben gereageerd op deze peiling. De uitkomsten van deze peiling zijn hieronder op een rij gezet.
Draagvlak voor individuele maatregelen
Gevraagd is hoe de stakeholders denken over de individuele maatregelen die ook aan bod zijn
gekomen in de nationale raadpleging van Populytics. Over de hele groep van 22 organisaties waren de
meldplicht voor de bestuurder (16 voorstanders), de verplichte vragenlijst na elke verlenging van het
rijbewijs (16 voorstanders) en de uitlegplicht voor de rij-instructeur (17 voorstanders) het meest
populair.
◼

De populairste maatregelen volgens de patiëntenorganisaties waren de uitlegplicht voor rijinstructeurs en een verplichte vragenlijst bij het verlengen van het rijbewijs.

◼

De medische professionals zagen het meest in een meldplicht voor de bestuurder, het behouden
van de 75+keuring en een verplichte vragenlijst bij het verlengen van het rijbewijs.

◼

Onder de ouderenorganisaties waren de meldplicht voor de bestuurder en het afschaffen van de
75+-keuring het meest populair. Ook zagen zij de verplichte vragenlijst bij verlenging van het
rijbewijs en de uitlegplicht voor de rijinstructeur als wenselijk.

5

6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

27



Dit laatste gold ook voor de overheidsorganisaties en verzekeraars. Tevens waren zij
voorstander van de 75+-keuring te laten uitvoeren door de eigen huisarts en het oprichten van
regionale centra voor onafhankelijk advies.



Vertegenwoordigers van automobilisten, rijscholen en de transportbranche waren positief over
de meldplicht voor de bestuurder. Tevens zagen zij voordelen in een verplichte vragenlijst bij
elke verlenging van het rijbewijs.

Vergelijking van de vier scenario’s op draagvlak overige stakeholders
Stakeholders is gevraag naar hun mening over de vier alternatieve scenario’s.
◼

Onder patiëntenorganisaties kent scenario 4 de meeste voorstanders, gevolgd door scenario’s 1 en
2. De verdeeldheid was echter groot onder de (in totaal negen) deelnemende patiëntenorganisaties:
scenario 4 kende naast drie voorstanders ook drie tegenstanders en twee organisaties die neutraal
waren.

◼

De twee ouderenorganisaties voelden het meest voor scenario 2 en scenario 4.

◼

Onder de vertegenwoordigers van medische professionals zijn de meeste voorstanders te vinden
voor scenario 1. Wel is er veel verdeeldheid in deze groep: naast de drie voorstanders zijn er ook
twee tegenstanders voor dit scenario.

◼

Overheidsorganisaties beoordeelden scenario 1 als meest wenselijk. Hetzelfde gold voor een
vertegenwoordiger van de verzekeraars, hoewel ook scenario 3 bij deze organisatie op draagvlak
kon rekenen.

◼

Tot slot waren twee organisaties die de rijschool- en transportbranche vertegenwoordigden positief
over scenario 1. Over de andere scenario’s waren zij verdeeld.

5.4 Samenvattend overzicht beoordeling vier scenario’s
Onderstaande tabel bevat een samenvattend overzicht van de beoordeling van alle maatregelen binnen
de vier scenario’s op doelmatigheid, uitvoerbaarheid en draagvlak.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

28

5.5 Conclusies op basis van de beoordeling van de vier scenario’s
Op basis van de beoordeling van de vier scenario’s kunnen de volgende algemene conclusies worden
getrokken.
◼

Globale beoordeling rekening houdend met leemten in kennis en onzekerheden: Met de globaal
uitgewerkte vier scenario’s als uitgangspunt is op dit moment een globale beoordeling mogelijk op
basis van expert judgement. De beoordeling is gebaseerd op de raadpleging van een beperkte
groep experts met gebruik van reeds beschikbare informatiebronnen. Gezien de leemten in kennis
blijkt het op dit moment voor een aantal indicatoren lastig om tot een eenduidig beeld te komen
van de impact van de scenario’s en maatregelen, zoals bijvoorbeeld over de impact van bepaalde
maatregelen op de verkeersveiligheid, de proportionaliteit van de rijksinzet, eventuele
neveneffecten en risico’s in de uitvoering en de impact op de maatschappelijke kosten.

◼

Effecten hangen af van de nadere uitwerking van maatregelen: Of én de mate waarin effecten zich
daadwerkelijk zullen voordoen, hangt bovendien sterk af van de nadere uitwerking van maatregelen
voor optimalisatie en de wijze waarop maatregelen worden geïmplementeerd en de uitvoering ervan
wordt georganiseerd. Hoofdstuk 7 geeft een overzicht van leemten in kennis en onzekerheden.
Deze dienen als kanttekening te worden bezien bij de uitgevoerde beoordeling en de
aandachtspunten die op basis hiervan zijn benoemd.

◼

Alle scenario’s zijn doelmatig: In algemene zin concluderen we dat ten opzichte van de huidige
situatie alle scenario’s naar verwachting in meer of mindere mate positief kunnen bijdragen aan de
doelmatigheid van het stelsel medische rijgeschiktheid. Óók het huidige stelsel is doelmatig; de
beoordeelde maatregelen bieden kansen voor optimalisatie van de doelmatigheid. Vooral
maatregelen die inzetten op informatievoorziening en voorlichting pakken naar verwachting gunstig
uit. Deze dragen er immers toe bij dat mogelijke risico’s met betrekking tot medische aandoeningen
en/of medicijnengebruik vroegtijdig worden gesignaleerd. Gezien de verwachte positieve bijdrage
aan de risicogestuurdheid in combinatie met een positief effect op de proportionaliteit voor de
rijbewijshouder, is het beeld dat vooral scenario 2 (verantwoordelijkheid arts) en daarna scenario 1
(eenvoudiger geregeld) het meest gunstig uitpakt op de doelmatigheid, gevolgd door de scenario’s
3 (alle automobilisten v.a. 50 jaar keuren) en 4 (vragenlijst bij verlenging). Op basis van de
beschouwing van voor- en nadelen van de specifieke maatregelen in bijlage 2 tot en met 5 ontstaat
het volgende beeld:

◼



De meeste maatregelen (8) hebben ten opzichte van het huidige stelsel naar verwachting alleen
voordelen voor de doelmatigheid, namelijk: de wettelijke meldplicht arts, de medische keuring
vanaf 75 jaar iedere vijf jaar door huisarts op cognitie, motoriek en visus, geen speciale keuring
voor 75+, vanaf 75 jaar bepaalt keuringsarts of specialist hoe vaak iemand te keuren, wettelijke
informatieplicht arts, opleiding rijgeschiktheid voor artsen, speciale locaties voor advies, en de
vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging.



Drie maatregelen hebben naar verwachting voor- en nadelen voor de doelmatigheid, namelijk de
wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder, óók verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs,
verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij verlenging rijbewijs.



Éen maatregel heeft ten opzichte van het huidige stelsel naar verwachting alleen nadelen voor
de doelmatigheid, namelijk: opnieuw rijexamen na 25 jaar.

Uitvoerbaarheid vergt in alle scenario’s aandacht: Ten aanzien van de uitvoerbaarheid van de
scenario’s bestaan er verschillen op basis van specifieke maatregelen, waarbij de uitvoerbaarheid in
alle scenario’s aandacht vergt. Hierbij ligt de vraag voor waar de ‘lasten’ voor de uitvoering van
eventuele optimalisaties worden neergelegd, bijvoorbeeld vooral bij het CBR óf bij artsen en
keuringsinstanties. Hierbij is de verwachting dat vooral scenario 3 tot knelpunten in de uitvoering
kan leiden, zowel voor het CBR (vanwege de invoering van een rijexamen opnieuw na 25 jaar) als
voor artsen en keuringsinstanties (vanwege een verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij
verlenging rijbewijs). Op basis van de beschouwing van voor- en nadelen van de specifieke
maatregelen in bijlage 2 tot en met 5 ontstaat het volgende beeld:


Geen van de beoordeelde maatregelen heeft in de uitvoering naar verwachting alleen voordelen
ten opzichte van de uitvoering zoals die nu is bij het huidige stelsel.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

31

◼

◼



Één maatregel heeft in de uitvoering naast nadelen naar verwachting ook voordelen ten opzichte
van de uitvoering van het huidige stelsel, namelijk geen speciale keuring voor 75+.



De meeste maatregelen (11) hebben in de uitvoering naar verwachting alleen nadelen ten
opzichte van de uitvoering van het huidige stelsel en vergt de uitvoerbaarheid nadrukkelijk
aandacht, namelijk: wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder, wettelijke meldplicht voor de
arts, óók verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs, vanaf 75 jaar bepaalt keuringsarts of
specialist hoe vaak iemand te keuren, wettelijke informatieplicht arts, opleiding rijgeschiktheid
voor artsen, speciale locaties voor advies, en de vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging.
Opnieuw rijexamen na 25 jaar en een verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij verlenging
rijbewijs leiden mogelijk tot onoverkomelijke knelpunten in de uitvoering door respectievelijk het
CBR en artsen en keuringsinstanties. Verder leidt de medische keuring vanaf 75 jaar iedere vijf
jaar door huisarts op cognitie, motoriek en visus mogelijk tot knelpunten bij juridische inpassing
met een risico dat de hiervoor benodigde wetswijziging sneuvelt bij de Raad van State.

Verschillen in draagvlak voor specifieke maatregelen: Op basis van de uitgevoerde raadpleging
blijkt er ten aanzien van draagvlak een voorkeur voor het in stand houden van de huidige situatie.
Examenkandidaten en rijbewijshouders blijken een voorkeur te hebben voor de scenario’s 1, 2 en in
iets mindere mate voor scenario 4. Op basis van de beschouwing van voor- en nadelen van de
specifieke maatregelen in bijlage 2 tot en met 5 ontstaat het volgende beeld:


Zes maatregelen kunnen naar verwachting op draagvlak rekenen bij rijbewijshouders en
examenkandidaten, namelijk: wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder, wettelijke
meldplicht arts, óók verplichte vragenlijst bij verlenging rijbewijs, medische keuring vanaf 75
jaar iedere vijf jaar door huisarts op cognitie, motoriek en visus, wettelijke informatieplicht arts,
en de vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging.



Twee maatregelen kunnen naar verwachting op beperkt draagvlak rekenen bij rijbewijshouders
en examenkandidaten, namelijk: geen speciale keuring voor 75+, en speciale locaties voor
advies (vooral vanwege de verwachting dat dit hoge kosten met zich meebrengt).



Het grootste verschil ten aanzien van draagvlak tussen examenkandidaten en rijbewijshouders is
te zien bij medische keuringen en meer specifiek het wel of niet keuren van rijbewijshouders op
een bepaalde leeftijd (‘geen speciale keuring voor 75+’ en ‘verplichte medische keuring vanaf 50
jaar bij verlenging rijbewijs’).



Het ministerie van IenW heeft - los van dit onderzoek - het draagvlak gepeild voor de
verschillende scenario’s onder stakeholders. Hieronder vallen onder meer patiënten- en
ouderenorganisaties, medici, overheden, verzekeraars en organisaties die zich bezighouden met
verkeersveiligheid. 22 Organisaties hebben gereageerd op deze peiling. Gevraagd is hoe de
stakeholders denken over de individuele maatregelen die ook aan bod zijn gekomen in de
nationale raadpleging van Populytics. Over de hele groep van 22 organisaties waren de
meldplicht voor de bestuurder (16 voorstanders), de verplichte vragenlijst na elke verlenging
van het rijbewijs (16 voorstanders) en de uitlegplicht voor de rij-instructeur (17 voorstanders)
het meest populair. De overige stakeholders zijn sterk verdeeld als het gaat om voorkeur voor
een specifiek scenario.

De afweging op grond van het belang dat aan de verschillende indicatoren voor doelmatigheid,
uitvoerbaarheid en draagvlak wordt gehecht, betreft een politieke en/of beleidsmatige keuze. De
voor- en nadelen van de hiervoor genoemde maatregelen zijn nader toegelicht in bijlage 2 tot en
met 5; deze informatie biedt concrete handvatten voor de te maken afwegingen bij de
voorbereiding van het voorkeursscenario en het uiteindelijk te nemen besluit.

Aandachtspunten voor de uitwerking van het voorkeursscenario: Doelmatigheid
◼

Vooral inzetten op maatregelen voor informatievoorziening en voorlichting: Voldoende kennis en
bewustwording bij artsen en rijbewijshouders over rijgeschiktheid en rijden met aandoeningen en
medicatie is een belangrijke randvoorwaarde voor de doelmatigheid bij iedere aanpassing. Inzetten
op maatregelen voor informatievoorziening en voorlichting zijn gunstig en relatief eenvoudig uit te
voeren. Denk bijvoorbeeld aan op vrijwillige basis volgen van e-learnings of cursussen. Deze
maatregelen zorgen ervoor dat in een vroege fase mogelijke risico’s worden opgespoord die te

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

32

maken hebben met het ontbreken van basisvoorwaarden voor veilige verkeersdeelname c.q. de
rijgeschiktheid.
◼

Rijgeschiktheid is één van de voorwaarden voor rijbekwaamheid: De geraadpleegde experts geven
aan dat er een nadrukkelijke relatie is tussen rijgeschiktheid en verkeersveiligheid. Het vermogen
om veilig te rijden (rijgeschiktheid) vormt als het ware een basislaag die de fysieke capaciteiten
beschrijft waarover iemand moet beschikken om veilig te kunnen autorijden6. Rijbekwaamheid
omvat rijvaardigheid, rijgeschiktheid én zaken als attitude, mentaliteit en motivatie om veilig te
rijden, de sociaal-emotionele aspecten die belangrijk zijn om veilig te rijden. Betere kennis over de
relaties tussen rijbekwaamheid en verkeersveiligheid draagt bij aan een goede uitwerking van
maatregelen. Deze kennis moet meer bepalend zijn voor de inhoud van de keuring, de voorlichting
aan patiënten en de opleiding van artsen en medisch specialisten. De bij de beoordeling
geraadpleegde experts doen hiervoor een aantal specifieke aanbevelingen:


◼

Geraadpleegde experts doen de suggestie om op termijn te bezien of de medische keuring
wellicht kan worden vervangen door keuring van rijbekwaamheid. Het gaat immers uiteindelijk
om de effecten van rijgeschiktheid op de rijbekwaamheid. Technologische ontwikkelingen
kunnen leiden tot meer sensitieve testen, die signaleren of iemand een gevaar is op de weg en
die helpen om de keuringen meer te richten op zaken die voorspellend zijn voor de
rijvaardigheid. De medische keuringen zullen hierdoor minder belangrijk worden en de nadruk
zal meer komen te liggen op hoe iemand presteert op de essentiële maten voor rijbekwaamheid.

De risicogestuurdheid van het stelsel is van toenemend belang: De trend van vergrijzing maakt het
belang van risicogestuurdheid van het stelsel alleen maar groter. Mensen zijn over het algemeen
langer zelfstandig en willen mobiel blijven. Het wordt extra belangrijk mensen niet ten onrechte af
te keuren en het wordt extra belangrijk rijbewijshouders voor te lichten en te faciliteren langer
veilig gebruik te maken van de auto. Dit vergt nadrukkelijk aandacht bij de selectie en uitwerking
van maatregelen.

Aandachtspunten voor de uitwerking van het voorkeursscenario: Uitvoerbaarheid
◼

◼

Anticiperen op toekomstige trends en ontwikkelingen: De bij de beoordeling geraadpleegde experts
geven aan dat het belangrijk is om bij de nadere uitwerking van eventuele optimalisaties - zoals de
uitwerking van juridische kaders en in de uitvoeringswijze van maatregelen - ruimte in te bouwen
voor flexibiliteit, om in te kunnen spelen op toekomstige ontwikkelingen die we nu nog niet kunnen
voorzien (maar vaak wel snel gaan), bijvoorbeeld:


De ontwikkeling van technologie zoals een rijsimulator om beginnende dementie te signaleren,
biedt kansen voor de uitvoering van het stelsel medische rijgeschiktheid. Een dergelijke
simulator kan ook de druk bij de uitvoering van bijvoorbeeld de leeftijdskeuring weghalen. Maar
inzet ervan is in de praktijk nu ingrijpend; op meerdere locaties heb je simulatoren nodig en
mensen moeten naar simulatoren komen. De vraag is of dit niet duurder is dan de huidige
manier van beoordeling van rijgeschiktheid bij deze groep. Beginnende dementie en andere
aandoeningen bij ouderen kunnen wellicht in de toekomst ook gesignaleerd worden met
eenvoudiger computer-based tests. Er zijn al ontwikkelingen zoals de Useful Field of View Test
en de Mini Mental State Examination (MMSE) 7.



Technologische ontwikkelingen op het gebied van rijtaakondersteuning en andere
voertuigtechnologieën plaatsen rijgeschiktheid vooralsnog niet in een ander perspectief. Meer
onderzoek naar het gebruik van technologie in de auto en rijgeschiktheid is nodig. De
onderzoeken die tot nu toe gedaan zijn, zijn uitgevoerd met jonge mensen. Wat de voor- en
nadelen van deze technologieën zijn voor ouderen en/of mensen met aandoeningen is niet
onderzocht.

Juridische inpassing bezien in relatie tot gewenste sturingsfilosofie: Juridisch gezien zijn de meeste
optimalisaties naar verwachting mogelijk en wordt wet- en regelgeving bovendien als stok achter de
deur gezien in de handhaving. Maar dit vergt nauwkeurigheid en tijd in de nadere uitwerking.

6

Nägele, R., Roelofs, E. & Kuiken, M. (2015) Op zoek naar maatwerk voor de problematiek van oudere automobilisten. Amersfoort,
Royal HaskoningDHV.
7
Zelftest senior automobilist. Doorontwikkeling van de assessment tool. RWS, 2016
15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

33

Hierbij speelt de sturingsvraag; alles juridisch vastleggen versus het organiseren van de
gezamenlijke aanpak met betreffende beroepsgroepen in de vorm van richtlijnen over hoe te
handelen bij specifieke aandoeningen en specifiek medicijngebruik. Dat laatste biedt meer
flexibiliteit. Verder is slechts een globale beoordeling uitgevoerd op de impact voor juridische
kaders; op basis van de nadere uitwerking van maatregelen moet worden bezien wat de exacte
implicaties zijn op basis van de exacte aanpassingen die moeten worden doorgevoerd. Zoals eerder
toegelicht vergt bij een eventuele keuze voor inzet op het keuren van 75-plussers door de huisarts
de juridische inpassing nadrukkelijk aandacht vanwege het risico op weerstand bij een eventuele
wetswijziging die hiervoor benodigd is.
Aandachtspunten voor de uitwerking van het voorkeursscenario: Draagvlak
Succes van de uitvoering staat of valt bij de mate waarin partijen worden meegenomen bij de
nadere uitwerking: Het succes én de impact van maatregelen hangt af van bijdragen door
verschillende partijen in de uitvoering. Zo spelen artsen bij sommige voorgestelde optimalisaties
een belangrijke rol in de implementatie; de uitwerking en daarmee effecten hangen daarom mede
af van de bereidheid en de wijze waarop dergelijke partijen hier mede vorm aan geven. Het
meenemen van beroepsgroepen (met name artsen en keuringsinstanties) vergt aandacht en tijd in
de nadere uitwerking.
Aandachtpunten voor de uitwerking van het voorkeursscenario: Meldplicht
◼

◼

Aanleiding voor de optimalisatie van het stelsel medische rijgeschiktheid is de wens om tot een
doelmatiger stelsel te komen dat meer risicogestuurd is. Een aantal maatregelen hebben naar
verwachting nadelen ten aanzien van die risicogestuurdheid, namelijk: ‘óók een verplichte
vragenlijst bij verlenging rijbewijs’, ‘een verplichte medische keuring vanaf 50 jaar bij verlenging
rijbewijs’ én ‘opnieuw rijexamen na 25 jaar’. Grote groepen rijbewijshouders zullen met deze
maatregelen in aanraking komen ongeacht of zij wel of niet een risico vormen. Bovendien leiden de
twee laatstgenoemde maatregelen naar verwachting ook tot knelpunten in de uitvoering (door CBR
dan wel artsen en keuringsinstanties). Indien bij de ontwikkeling van het voorkeursscenario één van
deze maatregelen als onderdeel overwogen wordt, dan kan de negatieve impact op
risicogestuurdheid mogelijk ondervangen worden in de nadere uitwerking van de maatregel en
combinatie met andere maatregelen die de nadelen mitigeren of compenseren, zoals bijvoorbeeld in
plaats van een volledige gezondheidsverklaring invullen bij verlenging van het rijbewijs,
rijbewijshouders met ‘ja’ of ‘nee’ laten verklaren dat ze gezond zijn.

Aandachtpunten voor de uitwerking van het voorkeursscenario: Medische keuringen
◼

Het effect van medische keuringen is afhankelijk van de inhoud van de keuring (worden de
relevante medische aspecten op de juiste manier gecheckt) en de lading die de keuring nu voor veel
mensen heeft. Geraadpleegde experts geven aan dat er nu vaak een taboe rust op de keuring: de
keuring wordt gezien als instrument om het rijbewijs van mensen af te pakken. De keuring kan
aantrekkelijker worden gemaakt, bijvoorbeeld door in de communicatie meer aandacht te vestigen
op wat de keuring oplevert, namelijk dat het de rijbewijshouder met een aandoening of
medicijngebruik in staat stelt om langer veilig mobiel te blijven bijvoorbeeld.

◼

Naast een meer risicogestuurde aanpak - met meer inzet op voorlichting en vroeg signalering - lijkt
een vangnet in de vorm van een leeftijdsgebonden keuring (bijvoorbeeld vanaf 75 jaar) zinvol. Wel
is het belangrijk dat de inhoud van de keuring zich toespitst op die aspecten die voor een veilige
verkeersdeelname van belang zijn. Dan gaat het om zaken als motorische vaardigheid,
gezichtsvermogen en cognitief vermogen.

◼

Standaardisatie en kwaliteitscontrole is van groot belang in het keuringsproces en vergt
nadrukkelijk aandacht bij eventuele optimalisaties voor medische keuringen. Technologie biedt
duidelijke kansen om de gewenste standaardisatie en kwaliteitscontrole inhoud te geven. Denk
hierbij aan de inzet van computer-based tests en simulatortests voor het vaststellen van mogelijke
aandoeningen c.q. tekortkomingen.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

34

Aandachtpunten voor de uitwerking van het voorkeursscenario: Informatieverstrekking en
Flankerend beleid
◼

Voortbouwend op het huidige stelsel rondom medische rijgeschiktheid kan al winst worden behaald
voor de doelmatigheid door inzet op informatievoorziening, advies en voorlichting richting
rijbewijshouders vanuit overheid, CBR en medisch professionals over medische rijgeschiktheid.
Hierbij is van belang dat medisch professionals over de juiste kennis en instrumenten daartoe
beschikken. Daarnaast is de verwachting dat steeds meer rijbewijshouders zich liefst zo
laagdrempelig mogelijk vrijwillig willen laten keuren of hun rijgeschiktheid zelf willen kunnen testen.
Zoals bijvoorbeeld ook al gebeurt met een hoortest. Het is aan te raden de mogelijkheden voor
laagdrempelig, vrijwillig preventief keuren te inventariseren en het aanbod hierop uit te breiden.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

35

en de vragenlijst bij verlenging rijbewijs (kan ook averechts werken als rijbewijshouders de
vragenlijst verwarren met het voldoen aan de meldplicht).
◼

◼

Wat betreft de risicogestuurdheid is het voorkeursscenario naar verwachting gunstiger dan de
huidige situatie:


Gunstig zijn naar verwachting de meldplicht voor de rijbewijshouders bij bepaalde
aandoeningen, de uitlegplicht arts, verbeteren proces melding van naasten en bewustwording
bevorderen medisch rijgeschiktheid. Deze maatregelen hebben vooral impact op de
rijbewijshouders met een aandoening of die medicijnen gebruiken.



Ongunstig is de vragenlijst bij verlenging van het rijbewijs omdat alle rijbewijshouders deze
dienen in te vullen.

Wat betreft de proportionaliteit voor rijbewijshouders is het voorkeursscenario ongunstiger, omdat
meer rijbewijshouders dan nu tijd en moeite zullen moeten doen om hun rijbewijs te behouden of te
verlengen:


Gunstig is naar verwachting vooral de screening 75+ op cognitie, motoriek en visus omdat deze
laagdrempeliger uitgevoerd kan worden door iedere BIG-geregistreerde zorgprofessional.



Ongunstig zijn naar verwachting de meldplicht voor de rijbewijshouder, de verplichte vragenlijst
bij verlenging rijbewijs en het verbeteren proces voor melden van naasten. Hierdoor zullen meer
rijbewijshouders middelen en tijd moeten spenderen om hun rijbewijs te behouden.

◼

Het voorkeursscenario is naar verwachting niet onderscheidend ten aanzien van de
toekomstbestendigheid; dit hangt af van de mate waarin bij de nadere uitwerking en implementatie
ruimte wordt gehouden om flexibel te kunnen anticiperen op (technologische) ontwikkelingen die nu
nog zijn omgeven met onzekerheid. De toekomstbestendigheid van de meeste maatregelen kan
worden geborgd door flankerend beleid, om flexibiliteit te kunnen blijven bieden voor toekomstige
ontwikkelingen.

◼

Op dit moment is er geen inzicht in de proportionaliteit van de rijksinzet ten aanzien van het
voorkeursscenario; dit vergt nadere analyse.

Overige conclusies ten aanzien van doelmatigheid
Bijlage 6 bevat een beschrijving van de voor- en nadelen van de maatregelen die onderdeel zijn van
het voorkeursscenario. Op basis van deze analyse kunnen een aantal conclusies worden getrokken ten
aanzien van wat van belang is voor de doelmatigheid:
◼

◼

Drie maatregelen hebben naar verwachting alleen voordelen voor de doelmatigheid:


uitlegplicht arts;



toegankelijke 75+ screening met drie eenvoudige tests;



bewustwording vergroten over medische rijgeschiktheid.

Drie maatregelen hebben naar verwachting voor- en nadelen voor de doelmatigheid, namelijk:


meldplicht rijbewijshouder;



vragenlijst bij verlenging rijbewijs;



verbeteren proces voor melding naasten.

◼

Geen enkele maatregel heeft naar verwachting alleen nadelen voor de doelmatigheid.

◼

Een belangrijke voorwaarde voor de doelmatigheid is dat de uitlegplicht arts samengaat met de
meldplicht voor rijbewijshouders. Een meldplicht voor rijbewijshouders kan namelijk pas ingaan op
het moment dat er een medische diagnose is gesteld; een meldplicht is immers niet wenselijk voor
mensen die niet weten dat ze een aandoening hebben.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

39

◼

Het doelbereik bij het identificeren van rijbewijshouders met een aandoening en/of medicijngebruik
die de ongevalskans vergroten, wordt geoptimaliseerd door het inzetten van maatregelen die een
gunstig effect hebben op de risicogestuurdheid, te weten: meldplicht rijbewijshouder, uitlegplicht
arts, verbeteren proces melding naasten en bewustwording bevorderen medische rijgeschiktheid.
De vragenlijst bij verlenging rijbewijs is niet gericht op het identificeren van rijbewijshouders met
een aandoening en/of medicijngebruik die de ongevalskans vergroten. De toegankelijke screening
vanaf 75 jaar iedere vijf jaar met drie eenvoudige tests richt zich weliswaar op alle, oudere
rijbewijshouders en is daarmee niet risicogestuurd. Echter door het screenen op cognitie, motoriek
en visus met eenvoudige, gestandaardiseerde tests wordt de vijfjaarlijkse keuring wel meer gericht
op aspecten die voor een veilige verkeersdeelname van belang zijn.

◼

Het doelbereik wordt positief beïnvloed omdat wordt ingezet op het vergroten van kennis over
rijgeschiktheid bij burgers en zorgprofessionals. Gunstige maatregelen gericht op het vergroten van
bewustzijn over rijgeschiktheid bij deze groepen zijn: uitlegplicht arts, vragenlijst bij verlenging
rijbewijs en verbeteren proces voor melding naasten. Indirect kan ook de invoering van de
meldplicht voor rijbewijshouders een gunstig effect hebben op het vergroten van kennis en
bewustwording over rijgeschiktheid. Door deze plicht kan het voor rijbewijshouders bijvoorbeeld
duidelijker zijn wanneer men zich moet melden.

◼

Het standaardiseren van de medische keuringen ten behoeve van het rijbewijs om de kwaliteit
ervan te vergroten is gunstig voor het doelbereik. Een screening die wordt uitgevoerd met een
goede, korte en gestandaardiseerde testbatterij zal onderscheidend werken en de rijbewijshouders
met een verhoogd risico voor veilige verkeersdeelname identificeren. De maatregel toegankelijke
75+ screening met drie eenvoudige tests in voorkeurscenario voorziet nog niet in een
gestandaardiseerde testbatterij. Deze dient ontwikkeld te worden bij de uitwerking.

6.3 Uitvoerbaarheid
Deze paragraaf bevat een beoordeling van het voorkeursscenario op uitvoerbaarheid: zijn de
optimalisaties van het stelsel medische rijgeschiktheid uitvoerbaar? De beoordeling is gericht op de
volgende indicatoren die in paragraaf 3.1 zijn toegelicht:
◼

Benodigde investeringen

◼

Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie (CBR)

◼

Uitvoering door artsen en keuringsinstanties

◼

Juridische kaders

◼

Handhaafbaarheid

◼

Planning

◼

Maatschappelijke kosten

◼

Neveneffecten en risico’s

Voor deze indicatoren is op basis van expert judgement beoordeeld wat de te verwachten effecten zijn
voor de belangrijkste maatregelen uit het voorkeursscenario. Hierbij zijn tevens de bronnen geraadpleegd
genoemd in paragraaf 5.2.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

40

Meer specifiek ten aanzien van de uitvoerbaarheid van het voorkeursscenario:
◼

Het voorkeursscenario vergt voor alle maatregelen investeringen om invoering van de voorgestelde
optimalisaties mogelijk te maken:


◼

Voor de bedrijfsvoering van de uitvoeringsorganisatie CBR is vooral één maatregel naar verwachting
van invloed op de bedrijfsvoering. De overige maatregelen hebben naar verwachting niet of
nauwelijks impact op de bedrijfsvoering van het CBR:


◼

Ongunstig zijn naar verwachting de handhaving van de meldplicht voor rijbewijshouder, de
uitlegplicht voor de arts en de toegankelijke 75+ screening.

De effecten ten aanzien van de planning hangen nauw samen met de benodigde tijd voor
aanpassing van juridische kaders:


◼

Ongunstig zijn naar verwachting vooral de invoering van een wettelijke meldplicht
rijbewijshouder, uitlegplicht arts, toegankelijke screening 75+ en verplichte vragenlijst bij
verlenging. Voor deze maatregelen zijn de meeste juridische aanpassingen nodig – te weten:
aanpassing van de Wegenverkeerswet 1994 en het Reglement rijbewijzen, de Regeling eisen
geschiktheid 2000 (REG2000) en specifieke wetgeving van het ministerie van VWS (i.v.m.
uitlegplicht).

Wat betreft handhaafbaarheid vergen met name de handhaving van de twee plichten aandacht en
het toezicht op de screening 75+. De handhaafbaarheid van voorgestelde optimalisaties hangt af
van de precieze uitwerking en implementatie van maatregelen, waarbij het er om gaat of iemand
een geldig rijbewijs kan overleggen en/of hoe het toezicht zal zijn op de wettelijke verplichtingen.
Daarnaast is nadere uitwerking nodig van het toezicht op de kwaliteit, prestatie en tarieven van de
75+ screening door BIG-geregistreerde zorgprofessionals.


◼

Ongunstig zijn de maatregelen die een extra inspanningen van artsen en keuringsinstanties
vragen, zoals de maatregelen meldplicht rijbewijshouders en de daaraan gekoppelde uitlegplicht
arts.

De meeste maatregelen van het voorkeursscenario kunnen in principe worden ingepast in juridische
kaders, echter vragen verschillende maatregelen een aanpassing van wet- en regelgeving. Hierbij
hangt veel af van de nadere uitwerking van de maatregelen, waarbij aanpassingen van specifieke
wet- en regelgeving of richtlijnen van beroepsgroepen veel aandacht vergen.


◼

Ongunstig is naar verwachting de meldplicht voor rijbewijshouders. De plicht leidt naar
verwachting tot een eenmalige piek in de aanmeldingen en mogelijk tot een toename van het
aantal complexe dossiers die meer van de capaciteit vragen.

Voor de uitvoering door artsen en keuringsinstanties is het voorkeursscenario ongunstiger dan de
huidige situatie. Meer specifiek:


◼

Ongunstig lijken - afhankelijk van de uiteindelijke uitwerking van het voorkeursscenario - vooral
de maatregelen meldplicht rijbewijshouders en uitlegplicht arts. Om rijbewijshouders, artsen en
andere BIG-geregistreerde zorgverleners in staat te stellen aan deze plichten te voldoen, dienen
zij voorgelicht en ondersteund te worden.

Ongunstig zijn naar verwachting vooral invoering van de meldplicht rijbewijshouder en de
uitlegplicht tijdrovend. Zodra de benodigde wet- en regelgeving is aangepast en de handhaving
erop is ingericht, zullen artsen, zorgprofessionals en rijbewijshouders ook bekend gemaakt
moeten worden met de plichten en zaken als de verplichte vragenlijst bij verlenging van het
rijbewijs. Dit vergt inzet op campagnes en voorlichting, en waar nodig ondersteuning in de vorm
van advies en opleiding. De ontwikkeling en implementatie van dergelijke meerjarencampagnes
en deskundigheidbevorderingstrajecten neemt voor deze maatregelen enkele jaren in beslag.

De maatschappelijke kosten zijn lastig op basis van de huidige, globale uitwerking van het
voorkeursscenario in te schatten; naar verwachting leidt het voorkeursscenario tot vergelijkbare
maatschappelijke kosten als in het huidige stelsel.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

42



◼

Ongunstig is naar verwachting vooral de uitlegplicht arts door een grotere toename van
maatschappelijke kosten. Afhankelijk van de mate waarin artsen extra tijd nodig hebben voor
het informeren van patiënten en hoe dit dan wordt verrekend, kunnen de zorgkosten
bijvoorbeeld toenemen.

Op basis van de huidige uitwerking van het voorkeursscenario worden op voorhand geen specifieke
neveneffecten en/of risico’s voorzien; veel hangt af van de wijze waarop maatregelen precies
worden uitgewerkt en geïmplementeerd. Bij de nadere uitwerking zal daarom steeds moeten
worden bezien of zich ongewenste neveneffecten of risico’s voordoen.

Overige conclusies ten aanzien van uitvoerbaarheid
Bijlage 6 bevat een beschrijving van voor- en nadelen van de verschillende maatregelen die onderdeel
zijn van het voorkeursscenario. Op basis van deze analyse kunnen een aantal conclusies worden
getrokken ten aanzien van wat van belang is voor de uitvoerbaarheid:
◼

Geen van de beoordeelde maatregelen heeft in de uitvoering naar verwachting alleen voordelen ten
opzichte van de uitvoering zoals die nu is bij het huidige stelsel.

◼

Eén maatregel – de meldplicht rijbewijshouder - heeft in de uitvoering alleen nadelen ten opzichte
van de uitvoering van het huidige stelsel en vergt in de uitvoering nadrukkelijk aandacht.

◼

De meldplicht rijbewijshouder, de uitlegplicht arts en de vragenlijst bij verlenging zijn ongunstig
vanwege benodigde aanpassingen van juridische kaders en de consequenties daarvan voor de
planning.

◼

Het realiseren van een uitlegplicht arts vergt naar verwachting extra inspanningen in de
uitvoeringspraktijk van artsen, bovendien leidt implementatie van deze maatregel mede daardoor
naar verwachting tot hogere maatschappelijke kosten.

◼

De maatregel toegankelijke 75+ screening met drie eenvoudige tests leidt in deze beoordeling niet
of nauwelijks tot een verandering op de bedrijfsvoering van het CBR ten opzichte van het huidige
stelsel. Een voorwaarde daarbij is wel dat het proces bij het CBR blijft starten met het invullen van
een gezondheidsverklaring. Gebeurt dit niet, dan zal het voorkeursscenario wel impact hebben op
de bedrijfsvoering van het CBR.

◼

No-regret maatregelen die relatief weinig impact hebben op uitvoering zijn het bevorderen van de
bewustwording rondom medische rijgeschiktheid met campagnes, de vragenlijst bij verlenging en
het verbeteren van het proces voor melding door naasten.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

43

7 Leemten in kennis en onzekerheden
Hierna is een overzicht opgenomen van de belangrijkste leemten in kennis en onzekerheden ten
aanzien van de uitgevoerde beoordeling van de vier scenario’s en het voorkeursscenario, die van
belang zijn om de resultaten van het onderzoek te kunnen duiden.
◼

De impact op verkeersveiligheid wordt bepaald door een groot aantal variabelen: De mate van
verkeersveiligheid wordt bepaald door een groot aantal variabelen en verschillende maatregelen die
nauw met elkaar samenhangen. De voorgestelde optimalisaties op het gebied van medische
rijgeschiktheid zijn hier onderdeel van. Het exacte effect van individuele maatregelen is hierin
moeilijk te bepalen; de beoordeling in dit rapport betreft een globale, kwalitatieve inschatting van
de doelmatigheid van maatregelen op basis van expert judgement.

◼

De beoordeling van de proportionaliteit van de rijksinzet vergt een integrale beoordeling van
verschillende interventies op verkeersveiligheid: Op basis van de inzichten van de geraadpleegde
experts kan op dit moment geen integrale beoordeling worden gemaakt die inzicht geeft in de
proportionaliteit van de rijksinzet voor de voorgestelde mogelijke optimalisaties van het stelsel voor
medische rijgeschiktheid. Hiervoor is het nodig om ook de (kosten-)effectiviteit van bijvoorbeeld
maatregelen op het gebied van afleiding in het verkeer of rijden onder invloed van alcohol en/of
drugs te beoordelen.

◼

De impact op maatschappelijke kosten kan alleen globaal worden ingeschat: Verschillende
elementen uit de scenario’s kunnen leiden tot maatschappelijke kosten. Veelal gaat het om indirecte
effecten waarbij veel zaken nauw samenhangen; hierdoor is het lastig om inzicht te verkrijgen in de
impact van individuele maatregelen. Zo vormen ongevallen en schade een maatschappelijke
kostenpost; de verwachte impact op schades en ongevallen is op dit moment niet in te schatten op
basis van de globaal uitgewerkte scenario’s. Veel hangt af van de wijze waarop zaken straks worden
geïmplementeerd. De beoordeling in dit rapport betreft een globale, kwalitatieve inschatting van de
verwachte maatschappelijke kosten van de direct te verwachten impact van maatregelen op basis
van expert judgement. Overigens heeft de SWOV in juni 2021 de ‘Verkeersveiligheidsprognose voor
Integrale Mobiliteitsanalyse 2021’ uitgevoerd. Hierin wordt een stijging van 50% van de jaarlijkse
maatschappelijke kosten in 2040 verwacht als gevolg van de toename van met name het aantal
ernstig verkeersgewonden. De urgentie voor inzet op medische rijgeschiktheid in de toekomst
neemt dus toe onder invloed van de vergrijzing en de daardoor verwachte toename van medische
aandoeningen en medicijngebruik. Met andere woorden; inzetten op minder effectieve maatregelen
kan bij een autonome toekomstige trend op den duur leiden tot hogere maatschappelijke kosten.

◼

De toekomstbestendigheid hangt mede af van technologische ontwikkelingen waarbij de
onzekerheid groot is: Op dit moment is lastig in te schatten op welke manier technologie in de
toekomst kan worden ingezet en/of impact gaat hebben op de doelmatigheid van eventuele
optimalisaties in het stelsel medische rijgeschiktheid. Daarom is het belangrijk om bij de uitwerking
van maatregelen ruimte te laten c.q. te anticiperen op mogelijke technologische ontwikkelingen in
de toekomst. Op het niveau waarop maatregelen nu zijn uitgewerkt zijn de vier scenario’s en het
voorkeursscenario hierin niet onderscheidend.

◼

De uiteindelijke effecten en het optreden van eventuele risico’s hangen af van de wijze van
uitwerking en uitvoering: Op dit moment zijn de maatregelen nog globaal uitgewerkt. De
uiteindelijke effecten hangen af van de wijze waarop maatregelen straks in de praktijk worden
uitgewerkt en geïmplementeerd. Hierbij kunnen effecten in meer of mindere mate optreden én
kunnen effecten soms ook nog positief of negatief uitpakken. Bij de nadere uitwerking en
implementatie van maatregelen is het daarom belangrijk om de vinger aan de pols te houden.

◼

De kwaliteit van de medische keuring is niet beoordeeld maar is wel van invloed op de
doelmatigheid: De huidige kwaliteit van medische keuringen en het toezicht hierop is in het kader
van deze beoordeling niet geëvalueerd; de kwaliteit hiervan is wel van grote invloed op de
doelmatigheid van het stelsel medische rijgeschiktheid.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

45

◼

Bij de beoordeling van draagvlak is niet het draagvlak van alle individuele maatregelen beschouwd:
Ten behoeve van de beoordeling van de vier alternatieve scenario’s heeft Populytics middels een
brede maatschappelijke consultatie onderzoek gedaan naar draagvlak. De beoordeling van
draagvlak voor de vier scenario’s in dit rapport is gebaseerd op dit onderzoek. Het onderzoek van
Populytics behelsde niet alle in dit rapport beoordeelde maatregelen. Bovendien waren ten tijde van
het opstellen van dit rapport nog geen inzichten beschikbaar ten aanzien van het draagvlak voor
het voorkeursscenario.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

46

8 Conclusies en aanbevelingen voorkeursscenario
8.1.1 Conclusies
Op basis van de uitgevoerde beoordeling op doelmatigheid en uitvoerbaarheid kunnen de volgende
conclusies worden getrokken:
Voorkeursscenario bouwt voort op scenario 1 (eenvoudiger geregeld)
Eerder zijn vier alternatieve scenario’s voor het huidige stelsel rondom medische rijgeschiktheid
beoordeeld. Het voorkeursscenario bouwt voort op scenario 1 Eenvoudig geregeld met optimalisaties.
Voorkeursscenario gunstig voor verkeersveiligheid en risicogestuurdheid
In vergelijking met het huidige stelsel, leidt het voorkeursscenario naar verwachting tot een
verbetering van de doelmatigheid van het stelsel medische rijgeschiktheid. Bovendien is het scenario
naar verwachting gunstiger dan de alternatieve scenario’s die zijn verkend voor optimalisatie van het
stelsel. De verkeersveiligheid wordt bij invoering van alle zes optimalisaties naar verwachting vergroot.
Vooral de combinatie van de meldplicht voor rijbewijshouders met bepaalde aandoeningen met de
grote inzet op informatievoorziening, bewustwording en kennis over rijgeschiktheid dragen positief bij
aan de verkeersveiligheid. Ook de risicogestuurdheid neemt naar verwachting toe; door invoering van
de plichten worden alleen mensen met een aandoening en/of medicijngebruik gericht benaderd. Het
vervangen van de huidige keuring door een toegankelijke 75+ screening met drie eenvoudige tests tot
slot, kan het gemakkelijker maken voor de oudere rijbewijshouders om aan de vereisten ten aanzien
van het rijbewijs te voldoen.
Voorkeursscenario leidt niet tot onoverkomelijke belemmeringen in de uitvoering
Het doorvoeren van een aanpassing van het stelsel zal altijd inspanning vergen, met name tijdens de
initiële fase waarin optimalisaties worden ingevoerd. Er worden echter geen onoverkomelijke
belemmeringen verwacht ten aanzien van de uitvoerbaarheid. Bovendien is het voorstel ten aanzien
van de uitvoerbaarheid naar verwachting gunstiger ten opzichte van de alternatieve scenario’s die zijn
verkend. Indien besloten wordt tot invoering van de voorgestelde optimalisaties, dan dienen uiteraard
investeringen gedaan te worden. Zo zal het ministerie de wet- en regelgeving dienen aan te passen, in
gesprek moeten gaan over de uitwerking met artsen, zorgprofessionals, verzekeraars, CBR en politie,
en de voorlichting en ondersteuning dienen te ontwikkelen en implementeren. Het CBR zal
werkprocessen moeten aanpassen; het doorvoeren van aanpassingen vergen met name in de initiële
fase een inspannig, maar kunnen ook structurele consequenties hebben voor de werkprocessen,
afhankelijk van de exacte uitvoering.
Meer bewustwording en kennis over medische rijgeschiktheid
Het voorkeursscenario zet substantieel in op het verhogen van de bewustwording en kennis over
medische rijgeschiktheid met voorlichting en informatievoorziening. Alle zes voorgestelde maatregelen
zijn hierop gericht. De verwachting is na invoering van het voorkeursscenario, het voor meer
rijbewijshouders duidelijk zal zijn wat rijgeschiktheid is en wanneer zich of niet te melden bij het CBR.
Verantwoordelijkheid blijft bij rijbewijshouder
Met het behouden van een leeftijdskeuring (toegankelijke screening voor 75+) en met de invoering
van de meldplicht voor rijbewijshouder, blijft de rijbewijshouder verantwoordelijk. De bal van een
eventuele optimalisatie van het stelsel wordt dus niet bij artsen of het CBR gelegd zoals dat wel het
geval zou zijn als de huidige leeftijdskeuring omlaag zou gaan naar 50 jaar of bij invoering van het
opnieuw examen doen 25 jaar na het behalen van het rijbewijs. Niet het CBR of de arts, maar de
rijbewijshouder zelf staat aan het roer als het gaat om rijgeschiktheid en veilige verkeersdeelname. De
rijbewijshouder wordt hierbij waar mogelijk ondersteund met informatie en met inzet van de sociale
omgeving als vangnet (uitlegplicht arts, verbeteren proces melding door naasten).

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

47

Plichten worden ondersteund
Het melden bij het CBR is niet langer vrijblijvend met de invoering van een meldplicht voor
rijbewijshouders bij bepaalde aandoeningen. Tegelijkertijd is er een grote inzet op het verlagen van
drempels voor burgers, om het makkelijker te maken om aan de eisen voor rijgeschiktheid te voldoen
door inzet op informatievoorziening en bewustwording in de volgende maatregelen:
◼

Uitlegplicht artsen;

◼

Keuring kan door meer professionals uitgevoerd worden;

◼

Medische keuring ouderen wordt vervangen door eenvoudige screening;

◼

Vragenlijst en e-learning bij verlenging rijbewijs zorgen voor meer bewustwording bij alle
rijbewijshouders op een moment dat mensen open staan voor informatie;

Bewustwordingscampagnes gericht op artsen en specifieke doelgroepen bestuurders.
De uitlegplicht arts wordt ondersteund met campagnes, informatie en advies over rijgeschiktheid die
artsen en zorgprofessionals in staat stellen ook aan de uitlegplicht te kunnen voldoen.
◼

8.1.2 Aanbevelingen
Op basis van de uitgevoerde beoordeling zijn, met het oog op het vervolg, de volgende aanbevelingen
van belang:
Voorgestelde optimalisaties vergen een samenhangende implementatie en uitvoering
Belangrijk dat de voorgestelde optimalisaties bij eventuele invoering als samenhangend pakket worden
ingevoerd. Dus geen pick-and-choose van maatregelen uit het scenario, zoals het alleen invoeren van
een meldplicht voor rijbewijshouders bijvoorbeeld. De samenhang van de maatregelen en hun effecten
is van groot belang. De meldplicht voor rijbewijshouders kan alleen werken als mensen ook weten dat
ze een aandoening hebben die mogelijk risicovol is in het verkeer. De uitlegplicht arts en het vergroten
van bewustwording zijn maatregelen die daaraan bijdragen. Een ander voorbeeld zijn de toegankelijke
screening 75+ en de melding door naasten, die ondervangen hoog risico situaties en geleidelijke
achteruitgang bij aandoeningen waarvoor geen meldplicht bestaat.
De impact hangt af van de uitwerking
Mocht besloten worden invoering van het voorkeursscenario, dan vergt de precieze uitwerking
aandacht; dit zal bepalend zijn of én in welke mate effecten optreden. Zo zegt het voorkeursscenario
nog niets over de in te zetten tests voor de toegankelijke 75+ screening. Het ontwikkelen van goede,
eenvoudige tests is van groot belang voor het succes van de screening en vergt nadrukkelijk aandacht
bij eventuele optimalisaties van de 75+ screening. Ook zijn in het voorkeursscenario de handhaving en
het toezicht op bijvoorbeeld de plichten nog niet nader uitgewerkt.
Houd de ‘hand aan de kraan’ voor flexibiliteit om zo nodig tijdig bij te kunnen sturen
Juist omdat er nog onzekerheid bestaat over de exacte impact van maatregelen, zoals hiervoor
benoemd, is het belangrijk om adaptief te werk te gaan. Dit betekent dat gaandeweg monitoring en
evaluatie nodig is om te zien wat de daadwerkelijke effecten zijn van de ingevoerde optimalisaties. Dan
kan, indien nodig, tijdig worden bijgestuurd.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

48

BIJLAGEN

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

49

Bijlage 1 – Bronnen en geraadpleegde experts
Overzicht van geraadpleegde literatuur
◼

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. Mogelijkheden voor een
stelselherziening. SWOV, R-2020-21, 2020.

◼

Nederlands stelsel medische rijgeschiktheid. AEF, 2020.

◼

Draagvlakonderzoek experts en organisaties. AEF, 2020.

◼

Vergelijking buitenlandse stelsels medische rijgeschiktheid. AEF, 2020.

◼

Reflectie op optimalisatie stelsel medische rijgeschiktheid. CBR, 2020.

◼

Medische rijgeschiktheid. CBR-visie op het stelsel en mogelijke verbeteringen in de uitvoering. CBR,
2020.

◼

6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021.

Overzicht van geraadpleegde experts
Beoordeling Doelmatigheid:
◼

Persoonsgegevens

Beoordeling Uitvoerbaarheid:
◼

Persoonsgegevens

Beoordeling Draagvlak:
◼

Persoonsgegevens

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

50

Bijlage 2 – Beoordeling maatregelen Meldplicht
I-1 Meldplicht | Wettelijke meldplicht rijbewijshouder
bij bepaalde aandoeningen (scenario 1)
In plaats van de morele meldplicht in het huidige stelsel - die uitgaat van een vrijwillige meldplicht
voor de rijbewijshouder bij medische indicatie in combinatie met een vragenlijst bij aanvraag van het
rijbewijs - zet scenario 1 in op een wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder bij bepaalde
aandoeningen. Automobilisten zijn dan wettelijk verplicht zich bij het CBR te melden bij een bepaalde
aandoening en/of bij medicijngebruik. Als zij zich bij twijfel niet melden, kunnen zij een boete krijgen.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

De belangrijkste voor- en nadelen ten aanzien van de doelmatigheid zijn:
Voordelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: Uit eerder onderzoek is bekend dat het effect op de verkeersveiligheid van de
wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder positief is10. Door de experts is wel de vraag gesteld
wat een meldplicht voor rijbewijshouders toevoegt aan voorlichting. Zij geven aan dat voorlichting
van grotere invloed is dan een meldplicht.
Risicogestuurdheid: Alleen rijbewijshouders met een bepaalde aandoening of die specifieke
medicatie gebruiken, dienen zich te melden. De verwachting is dat meer mensen met een
aandoening zich zullen melden dan nu het geval is.

Nadelen
▪

Proportionaliteit rijbewijshouder: Afhankelijk van hoe het proces van een melding gaat verlopen,
zullen meer rijbewijshouders met een aandoening dan nu het geval is, moeite moeten doen om hun
rijbewijs te behouden. Onduidelijk is nog hoe dit zich vertaalt naar kosten en tijd. Rijbewijshouders
die zich niet melden riskeren daarnaast een boete.

Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks
tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Een belangrijke voorwaarde voor de doelmatigheid is dat deze maatregel samengaat met een
wettelijke informatieplicht voor artsen. Een meldplicht voor rijbewijshouders kan namelijk pas ingaan
op het moment dat er medische bemoeienis is; een meldplicht is immers niet mogelijk voor mensen
die niet weten dat ze een aandoening hebben.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

10

Benodigde investeringen: Uitgebreide voorlichting en informatieverstrekking – al dan niet door het
CBR - is nodig om rijbewijshouders te informeren en bekend te maken met de nieuwe procedure,
zodat zij in staat zijn een melding ook daadwerkelijk te doen. Voor het CBR zijn de
investeringskosten afhankelijk van hoe deze maatregelen wordt geconcretiseerd. Indien het proces
bij het CBR vergelijkbaar is met de huidige (tussentijdse) melding, dan zijn de benodigde
investeringen voor het CBR niet groot. Onbekend is wat de benodigde investeringen zullen zijn voor
de handhaving van de meldplicht.

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. SWOV 2020

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

51

▪

▪

▪

▪

▪

▪

Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie (CBR): De meldplicht leidt tot een toename van het aantal
complexe dossiers en dat heeft consequenties voor de bedrijfsvoering, met name de capaciteit.
Complexe dossiers dienen door de CBR-arts individueel beoordeeld te worden.
Uitvoering door artsen en keuringsinstanties: De meldplicht verandert de werkwijze van artsen
weliswaar niet. De maatregel zal wel leiden tot een jaarlijkse toename van het aantal meldingen
met 10.000. Meer artsencapaciteit zal naar verwachting nodig zijn11.
Juridische kaders: Drie onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Derde Europese richtlijn betreffende het rijbewijs12, 2) Wegenverkeerswet 199413,
en 3) Reglement rijbewijzen14.
Handhaafbaarheid: De meldplicht vergt toezicht op naleving van de plicht. Het is echter onduidelijk
wie dat toezicht zou moeten uitvoeren. Het lijkt niet realistisch dat de politie op de medische
rijgeschiktheid als apart feit zal gaan controleren. Hoogstens kan de politie vermoeden van rijongeschiktheid vanwege een medische oorzaak melden als bijvangst bij een andere controle of bij
gevaarlijk rijgedrag of bij een ongeval. De politie is geen medische instantie die een goede
inschatting kan maken van een aandoening en van de gevolgen van een aandoening voor de
rijgeschiktheid. Dan is het alsnog aan derden om te constateren of dit het geval was. Mogelijk ligt
hier een rol voor de verzekeraar. Zij zouden bijvoorbeeld in de verzekeringsvoorwaarden kunnen
opnemen dat toerekenbaar verzuim van de meldplicht leidt tot vervallen van (een deel van) de
dekking van de verzekering.
Planning: Aanpassing van de derde Europese richtlijn vergt mogelijk veel tijd. Zodra de benodigde
wet- en regelgeving is aangepast, zullen rijbewijshouders ook bekend gemaakt moeten worden van
de meldplicht middels campagnes en voorlichting, en waar nodig ondersteund moeten worden met
advies en hulp. De ontwikkeling en implementatie van een dergelijke meerjarencampagne neemt
naar schatting minimaal drie jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: De handhavingskosten en kosten voor de bedrijfsvoering van het CBR
zullen stijgen. Het CBR is tariefgefinancierd wat inhoudt dat hogere kosten voor het CBR zich
vertalen in hogere tarieven voor rijbewijshouders en examenkandidaten.

Er zijn geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

Deze maatregel is gunstig voor wat betreft draagvlak:
Voordelen
▪

Draagvlak bij examenkandidaten en rijbewijshouders: Een substantieel aantal deelnemers aan het
onderzoek van Populytics adviseert dit te doen. Ongeveer 70% van de deelnemers aan de
raadpleging adviseren ofwel een wettelijke meldplicht voor artsen ofwel een wettelijke meldplicht
voor automobilisten15. Deelnemers geven aan dat een wettelijke meldplicht kan fungeren als stok
achter de deur. Men betwijfelt of rijbewijshouders zich in het huidige stelsel – waarin een morele
meldplicht geldt voor het melden van een aandoening - vrijwillig melden.

11

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. SWOV 2020
Derde Europese richtlijn
13
Wegenverkeerswet 1994
14
Reglement rijbewijzen
15
6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021.
12

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

52

I-2 Meldplicht | Wettelijke meldplicht arts
bij nieuwe aandoening of medicatie (scenario 2)
In plaats van de morele meldplicht in het huidige stelsel - die uitgaat van een vrijwillige meldplicht
voor de rijbewijshouder bij medische indicatie in combinatie met een vragenlijst bij aanvraag van het
rijbewijs - zet scenario 2 in op een wettelijke meldplicht voor huisartsen en specialisten bij nieuwe
aandoeningen of medicatie. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat huisartsen en specialisten hun eigen
patiënten het beste kennen; zij zien vaak als eerste of iemand niet meer veilig kan autorijden. Met
deze keuze zijn artsen verplicht een melding te doen bij het CBR als er sprake is van een nieuwe
aandoening of medicatie. Dat kan bijvoorbeeld als iemands medische situatie verandert of bij het
gebruik van medicijnen.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel zijn de belangrijkste voor- en nadelen ten aanzien van
doelmatigheid:
Voordelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: Uit eerder onderzoek is bekend dat het effect op de verkeersveiligheid van de
wettelijke meldplicht arts positief is16. Door de experts is wel de vraag gesteld wat een meldplicht
arts toevoegt aan voorlichting. Zij geven aan dat voorlichting van grotere invloed is dan een
meldplicht.
Risicogestuurdheid: Deze maatregel zal ertoe leiden dat meer mensen met een aandoening of
medicijngebruik bij het CBR bekend worden en beoordeeld kunnen worden. In Quebec (Canada) 17
waar een wettelijke meldplicht voor artsen van kracht is, zijn meer mensen dan in Nederland –
waar een morele meldplicht geldt - bekend bij de beoordelende instantie. In Canada krijgen ook
meer mensen een beperking opgelegd of rijongeschikt verklaard.

Ten aanzien van de Proportionaliteit voor rijbewijshouders en Toekomstbestendigheid leidt deze
maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

▪

16
17

Benodigde investeringen: Uitgebreide voorlichting richting artsen over rijgeschiktheid bij alle
aandoeningen en medicijngebruik is nodig. Ook moeten er invoeringskosten worden gemaakt om
ervoor te zorgen dat alle artsen bekend zijn met de nieuwe procedure en in staat zijn de meldingen
ook daadwerkelijk te doen. De manier waarop meldingen bij het CBR binnen komen zal met
invoering van deze maatregel sterk gaan variëren. De meldingen zullen vanuit velerlei hoeken
kunnen komen. Het CBR zal zijn processen daarop moeten inrichten. De investeringen zullen met
name nodig zijn voor de ICT (infrastructuur en systeem). Onbekend is wat de benodigde
investeringen zullen zijn voor de handhaving van de meldplicht.
Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie (CBR): De meldplicht leidt tot een toename van het aantal
complexe dossiers en dat heeft consequenties voor de bedrijfsvoering, met name de capaciteit.
Complexe dossiers dienen door de CBR-arts individueel beoordeeld te worden.
Uitvoering door artsen en keuringsinstanties: De meldplicht vraagt een extra handeling van artsen
en keuringsinstanties. Zij dienen een melding te doen bij het CBR. Met name op de werkpraktijk
van huisartsen kan dit van invloed zijn. Zij ervaren bijvoorbeeld grote drukte door o.a. een
huisartsentekort in sommige delen van het land.

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. SWOV 2020
Vergelijking buitenlandse stelsels medische rijgeschiktheid, AEF, 2020.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

53

▪

▪

▪

▪

Juridische kaders: Vijf onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Derde Europese richtlijn betreffende het rijbewijs, 2) Wegenverkeerswet 1994, 3)
Reglement rijbewijzen, 4) Regeling eisen geschiktheid 2000 (REG2000)18, en 5) specifieke
wetgeving van het ministerie van VWS1920.
Handhaafbaarheid: De wettelijke meldplicht voor de arts heeft mogelijk een negatief effect op de
handhaafbaarheid. Het vereist nadere uitwerking van de vormgeving van het toezicht op naleving
van de plicht door bijvoorbeeld de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
Planning: Aanpassing van de derde Europese richtlijn vergt mogelijk veel tijd. Zodra de benodigde
wet- en regelgeving is aangepast en de handhaving erop is ingericht, zullen artsen ook bekend
gemaakt moeten worden van de meldplicht middels campagnes en voorlichting, en waar nodig
ondersteund moeten worden met advies en hulp. De ontwikkeling en implementatie van een
dergelijke meerjarencampagne neemt naar schatting minimaal drie jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: De handhavingskosten en kosten voor de bedrijfsvoering van het CBR
zullen stijgen. Het CBR is tariefgefinancierd wat inhoudt dat hogere kosten voor het CBR zich
vertalen in hogere tarieven voor rijbewijshouders en examenkandidaten. Afhankelijk van de mate
waarin artsen extra tijd nodig hebben voor de meldplicht en hoe dit dan wordt verrekend, kunnen
ook de zorgkosten toenemen.

Er zijn geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

De belangrijkste voor- en nadelen ten aanzien van het draagvlak zijn:
Voordelen
▪

Draagvlak bij examenkandidaten en rijbewijshouders: Een meerderheid van de deelnemers aan het
onderzoek van Populytics adviseert dit te doen. Ongeveer 70% van de deelnemers aan de
raadpleging adviseren ofwel een wettelijke meldplicht voor artsen ofwel een wettelijke meldplicht
voor automobilisten21.

Nadelen
▪

Draagvlak overige stakeholders: De verwachting is dat de meldplicht niet haalbaar zal zijn vanwege
medisch-ethische argumenten tegen de meldplicht, het argument dat de meldplicht de
vertrouwensrelatie tussen arts-patiënt mogelijk schaadt en het argument dat de meldplicht tegen
het beroepsgeheim ingaat.

18

Regeling eisen geschiktheid 2000
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg
20
Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz)
21
6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021.
19

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

54

I-3 Meldplicht | Oók verplichte vragenlijst
bij verlenging rijbewijs (scenario 4)
Naast een voortzetting van de morele meldplicht in het huidige stelsel - die uitgaat van een vrijwillige
meldplicht voor de rijbewijshouder bij medische indicatie in combinatie met een vragenlijst bij
aanvraag van het rijbewijs - voegt scenario 4 hier een verplichte vragenlijst aan toe bij verlenging van
het rijbewijs.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

De belangrijkste voor- en nadelen ten aanzien van de doelmatigheid zijn:
Voordelen
▪

Verkeersveiligheid: Deze maatregel heeft een positief effect op de verkeersveiligheid, omdat het
rijbewijshouders ertoe dwingt periodiek gedurende het gehele rijbewijsleven stil te staan bij hun
rijgeschiktheid. De vragenlijst zou in dit geval kunnen functioneren als een vorm van voorlichting.
Een vragenlijst is effectief als je daarin de juiste dingen bevraagt. Ook van belang is de manier
waarop je de vragen over rijgeschiktheid uitzet: de vorm en de complexiteit van de vragenlijst.
Dient iemand bij de verlenging van het rijbewijs een Gezondheidsverklaring te kopen en in te
vullen? Of kunnen mensen volstaan met het doornemen van informatie over rijgeschiktheid en
daarna éénmalig ‘ja’ of ‘nee’ aanvinken. In het Verenigd Koninkrijk volstaat men met één open
vraag.

Nadelen
Risicogestuurdheid: De gehele rijbewijspopulatie wordt met deze maatregel benaderd, terwijl de
maatregel naar verwachting maar beperkt effect zal hebben op het aantal mensen dat zich meldt
met aandoeningen of medicijngebruik.
▪ Proportionaliteit rijbewijshouder: Op basis van de huidige vragenlijst – de gezondheidsverklaring zullen rijbewijshouders meer kosten en tijd kwijt zijn dan nu het geval is. Dit zal gelden voor alle
rijbewijshouders en niet sec voor de mensen met een aandoening of medicijngebruik. Afhankelijk
van hoe de inhoud en het proces van de verplichte vragenlijst ingericht wordt, kan het effect op de
proportionaliteit anders zijn.
Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks
tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
▪

Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

▪

Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie (CBR): De instroom bij het CBR zal door deze maatregel
toenemen en daarmee het aantal dossiers, waardoor meer capaciteit nodig is. Daarnaast zal het
aantal vragen bij de helpdesk/klantenservice naar verwachting stijgen. Of dit ook gebeurt, is
afhankelijk van de exacte invulling van de maatregel. De aanname hierbij is, dat meer mensen dan
nu het geval is zich zullen melden bij het CBR, omdat zij door de maatregel actief gewezen worden
op het thema rijgeschiktheid. In het huidige stelsel is bij rijbewijshouders niet altijd bekend dat zij
de morele plicht hebben zich te melden bij aandoeningen of medicijngebruik.
Juridische kaders: Drie onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Derde Europese richtlijn betreffende het rijbewijs, 2) Wegenverkeerswet 1994, en 3)
Reglement rijbewijzen.
Planning: Aanpassing van de derde Europese richtlijn vergt mogelijk veel tijd. Zodra de benodigde
wet- en regelgeving is aangepast, zullen rijbewijshouders ook bekend gemaakt moeten worden van
de verplichte vragenlijst bij verlenging van het rijbewijs middels campagnes en voorlichting, en
waar nodig ondersteund moeten worden met advies en hulp. De ontwikkeling en implementatie van
een dergelijke meerjarencampagne neemt naar schatting minimaal drie jaar in beslag.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

55

▪

Maatschappelijke kosten: De kosten voor de bedrijfsvoering van het CBR zullen stijgen. Het CBR is
tariefgefinancierd wat inhoudt dat hogere kosten voor het CBR zich vertalen in hogere tarieven voor
rijbewijshouders en examenkandidaten.

Ten aanzien van de Benodigde investeringen en Handhaafbaarheid leidt deze maatregel naar
verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Verder zijn er
geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

Deze maatregel is gunstig voor wat betreft draagvlak:
Voordelen
▪

22

Draagvlak bij examenkandidaten en rijbewijshouders: Ongeveer de helft van de deelnemers aan het
onderzoek van Populytics (bijna 50%) adviseert een verplichte vragenlijst bij verlenging van het
rijbewijs in te voeren22. Echter omdat deze maatregel gepaard gaat met een forse verhoging van de
jaarlijkse uitvoeringskosten, scoort deze maatregel minder goed dan een wettelijke meldplicht arts
of wettelijke meldplicht rijbewijshouder.

6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

56

Bijlage 3 – Beoordeling maatregelen Medische
keuring
II-1 Medische keuring |

Vanaf 75 jaar iedere 5 jaar door huisarts op cognitie, motoriek en visus
(scenario 1)
In plaats van een medische keuring van rijbewijshouders vanaf 75 jaar door een keuringsarts iedere
vijf jaar in het huidige stelsel, zet scenario 1 op een vijfjaarlijkse medische keuring van deze leeftijds
groep door de huisarts. De keuring wordt eenvoudiger doordat de huisarts drie tests uitvoert voor zien,
denken en doen. De huisarts kan de automobilist verwijzen naar een specialist als dit nodig is.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: De eigen arts als uitvoerder van de medische keuring zal leiden tot een betere
selectie van rijbewijshouders met een medische aandoening die, gezien de ernst, van invloed is op
de rijgeschiktheid; een kleine groep te beoordelen rijbewijshouders waarvan een relatief groot deel
ongeschikt wordt verklaard23. Visus, cognitie en motoriek ongemerkt minder worden24 wat nadelig
kan zijn voor de verkeersveiligheid. Belangrijk is wel dat de screening gebeurt met een goede, korte
en gestandaardiseerde testbatterij die ook onderscheidend werkt.
Proportionaliteit rijbewijshouder: Voor veel rijbewijshouders zal het laagdrempelig en tijdbesparend
zijn om de keuring door de eigen huisarts te laten uitvoeren. Men hoeft niet op zoek naar een
keuringsarts. Afhankelijk van of de keuring door de zorgverzekeraar zal worden vergoed of niet,
nemen de kosten voor rijbewijshouders respectievelijk af of blijven gelijk. Of stijgen ze juist in de
vorm van zorgkostenpremie die men betaalt.

Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid en Risicogestuurdheid leidt deze maatregel naar
verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Voor Risicogestuurdheid geldt dat - net als in de huidige situatie - alle 75-plussers gekeurd dienen te
worden. De maatregel is - net als in de huidige situatie waarin een leeftijdskeuring van kracht is - niet
gericht op sec de mensen met een aandoening of medicijngebruik. Onbekend is wat het effect op de
risicogestuurdheid is van de methode van testen (screenen op cognitie, motoriek en visus).
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

23
24

Benodigde investeringen: Het proces bij het CBR blijft weliswaar gelijk aan de huidige situatie, maar
de maatregel heeft wel effect op de uitvoering bij de huisartsen. In het huidige stelsel worden veel
keuringen door keuringsinstanties en zelfstandige keuringsartsen uitgevoerd, en meestal niet door
de eigen huisarts. De investeringen die nodig zijn om dit te bewerkstelligen, zijn sterk afhankelijk
van hoe deze keuring concreet vormgegeven wordt en hoe de financiering van de keuring wordt
geregeld.
Juridische kaders: Vijf onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Derde Europese richtlijn betreffende het rijbewijs, 2) Wegenverkeerswet 1994, 3)

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. SWOV 2020
Medische rijgeschiktheid. CBR-visie op het stelsel en mogelijke verbeteringen in de uitvoering. CBR, 2020.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

57

▪

▪

▪

Reglement rijbewijzen, 4) Regeling eisen geschiktheid 2000 (REG2000), en 5) specifieke wetgeving
van het ministerie van VWS.
Handhaafbaarheid: De huisarts verantwoordelijk maken voor de medische keuring in het kader van
rijgeschiktheid vereist nadere uitwerking van het toezicht op kwaliteit, prestatie en tarieven door de
Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).
Planning: Aanpassing van de derde Europese richtlijn vergt mogelijk veel tijd. Zodra de benodigde
wet- en regelgeving is aangepast en de handhaving erop is ingericht, zullen artsen ook bekend
gemaakt moeten worden van de tests middels campagnes en voorlichting, en waar nodig
ondersteund moeten worden met advies en hulp. De ontwikkeling en implementatie van een
dergelijke meerjarencampagne neemt naar schatting minimaal drie jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: Deze maatregel kan zich vertalen in een stijging van de tarieven van de
zorgverzekering. Waar de kosten terechtkomen is afhankelijk de keuzes die gemaakt worden in de
uitwerking van deze maatregel.

Ten aanzien van de Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR leidt deze maatregel naar verwachting
niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Verder zijn er geen
specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Ten aanzien van de Uitvoering door artsen en keuringsinstanties is er sprake van een verschuiving en
kunnen effecten zowel positief als negatief uitpakken. De maatregel heeft waarschijnlijk een negatief
effect op de benodigde inzet van artsen en keuringsinstanties die de leeftijdskeuring voor 75-plussers
momenteel uitvoeren. Daar staat tegenover dat het een positief effect heeft op de inzet van
huisartsen. Die zal toenemen. De vraag is of huisartsen deze extra taak op zich kunnen nemen met het
oog op het tekort aan huisartsen in ons land. Daarnaast zullen huisartsen scholing nodig hebben zodat
zij gevraagde methodiek voor de keuring kunnen uitvoeren. Tot slot is voorlichting en scholing nodig
om huisartsen goed bekend te maken met de aspecten van visus, cognitie en motoriek op de
rijgeschiktheid van hun patiënten en de relatie met verkeersveiligheid.
Draagvlak

Deze maatregel is gunstig voor wat betreft draagvlak:
Voordelen
▪

25

Draagvlak examenkandidaten en rijbewijshouders: Deze maatregel is bij alle door Populytics
onderzochte groepen het meest populair. Zij geven aan dat de huisarts beter kan inschatten of
iemand met een aandoening of medicijngebruik kan rijden of niet, dan bijvoorbeeld een specialist.
De huisarts heeft vaker contact met de rijbewijshouder en heeft betere kennis van de patiënt en de
medische geschiedenis25.

6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

58

II-2 Medische keuring |

Geen speciale keuring voor 75+
(scenario 2 en 4)
In scenario 2 en 4 komt de huidige medische keuring van rijbewijshouders vanaf 75 jaar te vervallen,
in combinatie met de inzet op andere maatregelen.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

▪

Risicogestuurdheid: Een aanzienlijke groep mensen die nu door het automatisch protocol worden
afgehandeld omdat zij alle vragen op de gezondheidsverklaring met ‘nee’ kunnen beantwoorden,
dient niet langer gekeurd te worden. Dit systeem werkt gerichter. Alleen de mensen met een
aandoening die al bekend is bij het CBR en de mensen die een nieuwe aandoening krijgen of
specifieke medicijnen gaan gebruiken en die zich melden bij het CBR worden beoordeeld op
rijgeschiktheid. Het afschaffen van de leeftijdsgebonden keuring zal een positief effect hebben op de
doorstroming in het huidige stelsel voor de beoordeling van de medische rijgeschiktheid. Het leidt
tot een grote daling (44%) van het aantal door CBR te beoordelen rijbewijshouders26.
Proportionaliteit rijbewijshouders: Veel ouderen komen nu goed door de keuring heen omdat zij
geen aandoening hebben of geen medicatie gebruiken. Deze rijbewijshouders hoeven niet langer
vijfjaarlijks gekeurd te worden, wat tijd en kosten scheelt. Voor rijbewijshouders vanaf 75 jaar of
ouder met een aandoening of medicijngebruik verandert er minder bij invoering van deze
maatregel. Afhankelijk van hun aandoening zullen zij periodiek gekeurd blijven worden.

Ten aanzien van de Verkeersveiligheid leidt deze maatregel naar verwachting tot een beperkte
verandering ten opzichte van het huidige stelsel. De wijziging van het stelsel zal ertoe leiden dat zo’n
2.000 automobilisten die nu ongeschikt worden verklaard, blijven doorrijden. Afhankelijk van de
risicoverhoging vanwege de aandoeningen van deze automobilisten en het aantal kilometers dat ze per
jaar rijden, kan dit tot een beperkte toename leiden van het aantal verkeersslachtoffers, met name
onder ouderen zelf27. Afschaffing van deze keuring betekent echter niet dat mensen vanaf 75 jaar
helemaal niet meer gekeurd worden. De rijgeschiktheid van mensen die al een aandoening hebben,
wordt door het CBR reeds gevolgd. Rijbewijshouders die - op welk moment dan ook - gediagnostiseerd
worden met een aandoening, stromen in het systeem van de beoordeling van rijgeschiktheid. CBR
geeft aan dat met afschaffing van de keuring ook het vangnet wordt weggenomen. De vijfjaarlijkse
keuring is een natuurlijk moment waarop bestuurders nadenken over hun rijgeschiktheid.
Verder leidt deze maatregel naar verwachting eveneens niet of nauwelijks tot een verandering in de
Toekomstbestendigheid van het stelsel.
Uitvoerbaarheid

De belangrijkste voor- en nadelen ten aanzien van de uitvoerbaarheid zijn:
Voordelen
▪

▪

Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR: De instroom van dossiers neemt sterk af. Het aantal te
beoordelen dossiers van groep 1-rijbewijshouders door het CBR zal dalen met 44%28. De artsen
capaciteit bij het CBR zal naar verwachting minder groot hoeven te zijn. Daar staat tegenover dat
de inkomsten van de verkoop van de gezondheidsverklaringen wegvallen.
Uitvoering door artsen en keuringsinstanties: Op artsen zal minder beroep worden gedaan, omdat
veel minder mensen gekeurd hoeven te worden.

26

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. Mogelijkheden voor een stelselherziening. SWOV, R-2020-21,
2020
27
Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. Mogelijkheden voor een stelselherziening. SWOV, R-2020-21,
2020
28
Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. Mogelijkheden voor een stelselherziening. SWOV, R-2020-21,
2020
15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

59

Nadelen
▪
▪

▪
▪

Benodigde investeringen: Het CBR en de keuringsinstanties zullen desinvesteringen moeten doen
om de huidige leeftijdskeuring te ontmantelen. Denk daarbij o.a. aan capaciteitsvermindering.
Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR: De inkomsten van de verkoop van de
gezondheidsverklaringen nemen af. Daarnaast is de verwachting dat het aantal dossiers weliswaar
daalt, maar de complexe dossiers resteren. Deze dienen door de CBR-arts individueel beoordeeld te
worden.
Juridische kaders: Twee onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Reglement rijbewijzen, en 2) Regeling eisen geschiktheid 2000 (REG2000).
Planning: Het Reglement rijbewijzen dient te worden aangepast en ook de Regeling eisen
geschiktheid 2000 (REG2000). Gemiddeld duurt het aanpassen van het Reglement rijbewijzen het
langst. Dit neemt circa anderhalf jaar in beslag.

Ten aanzien van de Maatschappelijke kosten leidt deze maatregel naar verwachting per saldo niet of
nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel. De verwachting is dat de kosten
voor de uitvoering van het systeem van rijgeschiktheid worden verlaagd omdat aanzienlijk minder
mensen dan nu het geval is beoordeeld hoeven te worden29. Daar staat tegenover dat deze maatregel
naar verwachting zal leiden tot extra verkeersdoden en ernstig gewonden, waardoor de
maatschappelijke kosten stijgen30.
Ten aanzien van de Handhaafbaarheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een
verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en
risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

Deze maatregel heeft nadelen op grond van draagvlak:
Nadelen
▪

▪

Draagvlak examenkandidaten: Examenkandidaten zijn relatief positief over het behoud van de 75+
keuring. Daarbij dient opgemerkt te worden dat deelnemers de afweging voor het afschaffen van de
75+ keuring niet in isolatie hebben gemaakt. Ze adviseren de overheid en maken publieke keuzes
in relatie tot andere maatregelen. De maatregel is door hen in combinatie bezien met o.a. aan de
invoering van een meldplicht31.
Draagvlak rijbewijshouders: Rijbewijshouders zijn positiever over het afschaffen van de 75+
keuring, dan andere groepen. Echter meer mensen zijn voor het behouden van de 75+ keuring.
Deelnemers maken ook hier de afweging voor het afschaffen van de 75+ keuring niet in isolatie. De
maatregel is door hen in combinatie met andere maatregelen gewogen, denk daarbij o.a. aan de
invoering van een meldplicht32. In het AEF-onderzoek van 2020 was er weinig draagvlak voor het
afschaffen van de leeftijdsgebonden keuring. Een groot deel van de respondenten (ruim 85%) gaf
aan dat zij bezorgd zijn voor de gevolgen van de verkeersveiligheid die afschaffing van de
leeftijdsgebonden keuring zou hebben33.

29

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. Mogelijkheden voor een stelselherziening. SWOV, R-2020-21,
2020
30
Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. Mogelijkheden voor een stelselherziening. SWOV, R-2020-21,
2020
31
6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021
32
6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021
33
Draagvlakonderzoek experts en organisaties. AEF, 2020.
15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

60

II-3 Medische keuring |

Verplichte medische keuring vanaf 50 jaar
bij verlenging rijbewijs (scenario 3)
In scenario 3 wordt de huidige medische keuring van rijbewijshouders vanaf 75 jaar aangevuld met
een verplichte medische keuring van alle automobilisten van 50 jaar en ouder bij elke verlenging van
het rijbewijs. Vanaf 75 jaar bepaalt een keuringsarts in dit scenario hoe vaak rijbewijshouders gekeurd
moeten worden, omdat bij ouderen mogelijke achteruitgang kan optreden in korte tijd.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

De belangrijkste voor- en nadelen ten aanzien van de doelmatigheid zijn:
Voordelen
▪

Verkeersveiligheid: De verwachting is dat waarschijnlijk meer mensen met een relevante
aandoening of medicijngebruik door invoering van deze maatregel gesignaleerd en door het CBR
beoordeeld zullen worden.

Nadelen
▪

▪

Risicogestuurdheid: Aanzienlijk meer mensen dan nu zullen zich moeten laten keuren. Ook in de
groep 50-plussers zal een groot deel van de rijbewijshouders door het automatisch protocol van het
CBR worden afgehandeld omdat zij geen aandoening hebben of medicatie gebruiken. Uiteraard
zullen er ook meer mensen dan nu met een aandoening gesignaleerd worden door deze maatregel.
Echter, een grotere groep rijbewijshouders wordt door deze maatregel belast, terwijl die naar
verwachting relatief weinig oplevert.
Proportionaliteit rijbewijshouders: Alle rijbewijshouders dienen vaker medisch gekeurd te worden
ongeacht hun medische situatie. De extra keuringen brengen kosten met zich mee voor aanschaf
van een gezondheidsverklaring, kosten van de keuringsarts en/of specialist en/of kosten voor de
rijtest.

Verder leidt deze maatregel naar verwachting eveneens niet of nauwelijks tot een verandering in de
Toekomstbestendigheid van het stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪
▪
▪
▪

▪

Benodigde investeringen: Het CBR zal zich moeten voorbereiden op een volumestijging.
Uitvoering door artsen en keuringsinstanties: Aanzienlijk meer mensen dan nu zullen gekeurd
moeten worden. Er is dus beduidend meer inzet nodig.
Juridische kaders: Twee onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Reglement rijbewijzen, en 2) Regeling eisen geschiktheid 2000 (REG2000).
Planning: Gemiddeld duurt het aanpassen van het Reglement rijbewijzen het langst. Dit neemt circa
anderhalf jaar in beslag. Zodra de benodigde wet- en regelgeving is aangepast, zullen
rijbewijshouders ook bekend gemaakt moeten worden van de verplichte medische keuring middels
campagnes en voorlichting, en waar nodig ondersteund moeten worden met advies en hulp. De
ontwikkeling en implementatie van een dergelijke meerjarencampagne neemt minimaal drie jaar in
beslag.
Maatschappelijke kosten: De kosten van het systeem van rijgeschiktheid zullen door deze
maatregel stijgen, omdat een aanzienlijk grotere groep mensen zal zich moeten laten keuren.

Ten aanzien van de Bedrijfsvoering van de uitvoeringsorganisatie CBR leidt deze maatregel naar
verwachting niet tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel; als de complexiteit van de
dossiers hetzelfde blijft, hoeft een toename van het aantal meldingen geen grote gevolgen te hebben.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

61

Een groot deel van de 50-plussers zal dan naar verwachting door het automatisch protocol worden
afgehandeld.
Ten aanzien van de Handhaafbaarheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een
verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en
risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

Deze maatregel heeft voor- en nadelen op grond van draagvlak:
Voordelen
▪

Draagvlak examenkandidaten: Examenkandidaten zijn relatief positief over het starten met keuren
vanaf 50 jaar.

Nadelen
▪

34

Draagvlak rijbewijshouders: Slechts 11% van de deelnemers uit het panel gebruikt voor het
onderzoek van Populytics kiest hiervoor34.

6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

62

II-4 Medische keuring |

Vanaf 75 jaar bepaalt keuringsarts of specialist
hoe vaak iemand te keuren (scenario 3)
Naast dat in scenario 3 de huidige medische keuring van rijbewijshouders vanaf 75 jaar wordt
aangevuld met een verplichte medische keuring van alle automobilisten van 50 jaar en ouder bij elke
verlenging van het rijbewijs, bepaalt in scenario 3 een keuringsarts vanaf 75 jaar hoe vaak
rijbewijshouders gekeurd moeten worden. Dit omdat bij ouderen mogelijke achteruitgang kan optreden
in korte tijd.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

Risicogestuurdheid: De REG2000 beschrijft per aandoening hoe vaak en wanneer iemand gekeurd
moet worden. Het zal dus weliswaar in de praktijk niet veel uitmaken of het CBR of de keuringsarts
of specialist aangeeft wanneer een rijbewijshouder weer gekeurd zou moeten worden. Echter, voor
de risicogestuurdheid maakt het wel een verschil of een CBR-arts met behulp van het dossier de
rijgeschiktheid van een rijbewijshouder beoordeelt of dat een keuringsarts of specialist de
rijbewijshouder iemand persoonlijk ziet, keurt en oordeelt over de frequentie van keuringen. Zeker
in het geval van progressieve aandoeningen. Dan is het voor de behandelend arts beter mogelijk
om de aandoening bij patiënt te monitoren.

Ten aanzien van de Verkeersveiligheid en Proportionaliteit voor rijbewijshouders leidt deze maatregel
naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel. De
REG2000 beschrijft per aandoening hoe vaak en wanneer iemand gekeurd moet worden. Het zal in de
praktijk niet veel uitmaken of het CBR of de keuringsarts of specialist aangeeft wanneer een
rijbewijshouder weer gekeurd zou moeten worden.
Verder leidt deze maatregel naar verwachting eveneens niet of nauwelijks tot een verandering in de
Toekomstbestendigheid van het stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

▪

Benodigde investeringen: Het CBR bepaalt dit in het huidige stelsel aan de hand van de REG2000.
Dit zal niet langer mogelijk zijn; processen en capaciteit dienen daarop te worden aangepast.
Keuringsartsen of specialisten zullen - al dan niet door het CBR - voorgelicht moeten worden over
de geldende keuringstermijnen die de REG2000 voorschrijft, zodat zij ook in staat zijn de termijnen
volgens de geldende wet- en regelgeving toe te passen.
Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR: Deze maatregel maakt het proces bij het CBR
complexer. Het CBR kan minder automatisch besluiten en zal moeten invoeren wat de arts als
termijn opgeeft. Nu heeft het CBR op basis van de REG2000 ingeregeld wanneer iemand opnieuw
gekeurd dient te worden. Met deze maatregel zullen allerlei variaties in termijnen mogelijk worden.
Ook verwacht het CBR een potentiële toename van bezwaar- en beroepszaken bij invoering van de
maatregel. Dit omdat de arts weliswaar bepaalt hoe vaak iemand gekeurd dient te worden, maar
het CBR nog steeds het besluit neemt over de rijgeschiktheid. Rijbewijshouders die het niet eens
zijn met een bepaalde termijn, zullen bezwaar- of beroep aantekenen bij het CBR, niet bij de arts.
Uitvoering door artsen en keuringsinstanties: Artsen en keuringsinstanties krijgen er een taak bij.
Zij keuren niet langer alleen, maar dienen ook te bepalen op basis van de REG2000 wanneer een
rijbewijshouder opnieuw gekeurd moet worden. Dit vergt scholing van artsen inzake de REG2000 en
begeleiding in hoe je tot een advies over termijnen van keuren komt. Zeker ook omdat het geven
van een advies iets anders is dan besluiten over iemands rijgeschiktheid. Dat laatste kan alleen het

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

63

▪

▪

▪

CBR doen. Overigens is advies geven over wanneer iemand weer gekeurd zou moeten worden nu al
praktijk voor psychiaters die zijn aangewezen door het CBR als onafhankelijk keurend specialist.
Juridische kaders: Drie onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Wegenverkeerswet 1994, 2) Reglement rijbewijzen, en 3) Regeling eisen
geschiktheid 2000 (REG2000).
Planning: De Derde Europese richtlijn dient te worden aangepast. Vaak neemt een dergelijk proces
veel tijd in beslag. Daarnaast dienen de Wegenverkeerswet 1994, het Reglement rijbewijzen, de
Regeling eisen geschiktheid 2000 (REG2000) en de wetgeving van het ministerie van VWS te
worden aangepast. Aanpassing van de Wegenverkeerswet en de VWS-wetgeving duren het langst
naar verwachting. Dit neemt minimaal circa twee jaar in beslag. Zodra de benodigde wet- en
regelgeving is aangepast, zullen keuringsartsen en specialisten zich de eisen rondom de termijnen
die gelden binnen de rijgeschiktheid eigen dienen te maken. Dit vergt bij- en nascholing,
voorlichting en ondersteuning. De ontwikkeling dergelijke educatie neemt minimaal één jaar in
beslag. Vervolgens dienen de artsen de bij- en nascholingen te volgen. Dit vergt naar schatting drie
tot tien jaar.
Maatschappelijke kosten: De kosten voor de bedrijfsvoering van het CBR zullen naar verwachting
stijgen, omdat het proces bij het CBR complexer wordt en de verwachting is dat het aantal beroepsen bezwaarzaken zal toenemen. Het CBR is tariefgefinancierd wat inhoudt dat hogere kosten voor
het CBR zich vertalen in hogere tarieven voor rijbewijshouders en examenkandidaten.

Ten aanzien van de Handhaafbaarheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een
verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en
risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

In het onderzoek naar draagvlak (Populytics) is niet specifiek ingegaan op het draagvlak voor deze
maatregel.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

64

Bijlage 4 – Beoordeling maatregelen Informatie
verstrekken
III-1 Informatie verstrekken |

Wettelijke informatieplicht arts bij specifieke én alle
aandoeningen en medicatie (scenario 1, 2, 3 en 4)
De huidige wettelijke informatieplicht voor de arts bij specifieke, rijgevaarlijke medicatie wordt in
scenario 1 uitgebreid tot een wettelijke verplichting om patiënten daarnaast óók te informeren over de
risico’s bij specifieke aandoeningen. In scenario 2, 3 en 4 geldt deze informatieplicht in geval van alle
aandoeningen en medicatie.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen, die voor alle
scenario’s vergelijkbaar zijn; deze zijn hieronder toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: Deze maatregel heeft een positief effect op de verkeersveiligheid, mits artsen
en medisch professionals beschikken over de kennis en tools om voorlichting over rijgeschiktheid bij
aandoeningen en medicatiegebruik te kunnen geven. Informatievoorziening aan de rijbewijshouders
kan een positief effect op de verkeersveiligheid hebben, omdat meer rijbewijshouders daardoor
weten dat aandoeningen en medicijngebruik consequenties kunnen hebben voor de rijgeschiktheid.
Risicogestuurdheid: Meer rijbewijshouders met een aandoening of die medicijnen gebruiken zullen
zich bewust zijn van de consequenties van hun aandoening voor de rijgeschiktheid en zich melden
bij het CBR.

Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid en Proportionaliteit voor rijbewijshouders leidt deze
maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

▪

▪

Benodigde investeringen: Uitgebreide voorlichting – al dan niet door CBR - richting artsen over de
informatieplicht en inhoudelijk over rijgeschiktheid bij alle aandoeningen en medicijngebruik is
nodig, evenals het ontwikkelen van voorlichtingsmateriaal waarmee artsen hun patiënten kunnen
adviseren. Investeringen zijn dus nodig om artsen ook in staat te stellen de informatieplicht te
kunnen uitvoeren. Onbekend is wat de benodigde investeringen zullen zijn voor de handhaving van
de informatieplicht.
Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR: De druk op de klantenservice van het CBR zal hierdoor
toenemen (meer vragen van burgers) evenals op de artsenlijn. Artsen zullen het CBR vaker willen
consulteren.
Uitvoering door artsen en keuringsinstanties: De informatieplicht heeft vooral effect op het werk
van de behandelend artsen (huisartsen en specialisten). Naast behandeling van de aandoening
dienen zij met patiënten ook te spreken over wat het effect van de aandoening en/of medicatie is
op de rijgeschiktheid. Voor keuringsinstanties die de medische keuringen uitvoeren ten behoeve van
het rijbewijs is dit minder relevant. Het adviseren en informeren van rijbewijshouders over hun
rijgeschiktheid zou al onderdeel moeten zijn van hun werkzaamheden. Onbekend is of dit in de
praktijk ook gebeurt, zeker gezien de zorg van artsen om de vertrouwensrelatie met patiënten te
schaden. Adviseren is echter iets anders dan beoordelen of iemand nog rijgeschikt is.
Juridische kaders: De wet- en regelgeving van het ministerie van VWS vergt naar verwachting een
aanpassing. De informatieplicht zou mogelijk ook vastgelegd kunnen worden in de

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

65

▪

▪

▪

behandelrichtlijnen van beroepsgroepen. Voor diabetes is er bijvoorbeeld een richtlijn die
voorschrijft dat een arts met de patiënt ook het autorijden dient te bespreken.
Handhaafbaarheid: De wettelijke informatiemeldplicht voor de arts heeft mogelijk een negatief
effect op de handhaafbaarheid. Het vereist nadere uitwerking van de vormgeving van het toezicht
op naleving van de plicht door bijvoorbeeld door de beroepsgroepen (tuchtrecht) of de Inspectie
voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
Planning: Vanaf het moment van overeenstemming over de wijziging van deze wetgeving, neemt
het aanpassen van de wetgeving minimaal circa twee jaar in beslag. Zodra de benodigde wet- en
regelgeving is aangepast, zullen artsen ook bekend gemaakt moeten worden van de
informatieplicht middels campagnes en voorlichting, en waar nodig ondersteund moeten worden
met advies en hulp. De ontwikkeling en implementatie van een dergelijke meerjarencampagne
neemt naar schatting minimaal drie jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: De toezichts- en handhavingskosten voor de Inspectie voor de
Gezondheidszorg en Jeugd en mogelijk ook de beroepsgroepen zullen stijgen. Afhankelijk van de
mate waarin artsen extra tijd nodig hebben voor het informeren van patiënten en hoe dit dan wordt
verrekend, kunnen ook de zorgkosten toenemen.

Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

Deze maatregel is gunstig voor wat betreft draagvlak:
Voordelen
▪

35

Draagvlak examenkandidaten en rijbewijshouders: Het onderzoek van Populytics geeft aan dat een
meerderheid van de deelnemers voor een uitlegplicht is van de arts35.

6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

66

Bijlage 5 – Beoordeling maatregelen: Flankerend
beleid
IV-1 Flankerend beleid |

Opleiding rijgeschiktheid voor artsen
(scenario 1 en 2)
In scenario 1 en 2 wordt – in combinatie met de aanpassing van de medische keuring en meldplicht
waarbij artsen meer verantwoordelijkheden krijgen in het stelsel - ingezet op een speciale opleiding
voor artsen over de risico’s van aandoeningen en/of medicatie in het verkeer en hoe deze risico’s op
rijgeschiktheid in te kunnen schatten. Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel
voor- als nadelen; deze zijn hieronder toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: Artsen en medisch professionals die geschoold zijn op dit thema zullen beter in
staat zijn en meer gemotiveerd zijn om hun patiënten voor te lichten over de eventuele risico’s en
consequenties van aandoeningen en medicijngebruik in het verkeer en hen te voorzien van een
concreet handelingsperspectief. Hierdoor zullen meer rijbewijshouders zich bewust worden van de
risico’s van aandoeningen en medicijngebruik in het verkeer. In de praktijk is rijgeschiktheid nu al
onderdeel van de na- en bijscholing van beroepsgroepen, bijvoorbeeld bij de Nederlandse
Vereniging voor Neurologie, maar dit geldt nog niet voor alle beroepsgroepen.
Risicogestuurdheid: Beter inzicht in de aandoeningen en medicijnen die van invloed zijn op de
rijgeschiktheid zou ertoe moeten leiden dat artsen beter in staat zijn de rijbewijshouders die een
risico in het verkeer lopen eruit te filteren. Minder patiënten zullen onnodig doorverwezen worden
naar het CBR.

Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid en Proportionaliteit voor rijbewijshouders leidt deze
maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

▪

Benodigde investeringen: Het onderdeel rijgeschiktheid zal ontwikkeld moeten worden voor alle
opleidingen van alle relevante beroepsgroepen. Omdat de expertise over rijgeschiktheid in
Nederland ligt bij het CBR, zal dit niet alleen investeringen vergen van de medische wereld, maar
ook van het CBR.
Juridische kaders: Mogelijk vergt de opleiding en bij- en nascholing van artsen en medisch
professionals aanpassing van wetgeving van het ministerie van VWS; het vakbekwaam zijn en het
volgen van bij- en nascholingen is onderdeel van het behoud van de BIG-registratie van artsen en
specialisten.
Planning: Vanaf het moment van overeenstemming over de eventuele wijziging van wetgeving,
neemt het aanpassen van de wetgeving minimaal circa twee jaar in beslag. Zodra de benodigde
wet- en regelgeving is veranderd, zullen de opleidingen en bij- en nascholingen aangepast dienen te
worden. De ontwikkeling van het onderdeel rijgeschiktheid voor de artsenopleiding en de bij- en
nascholingen neemt naar schatting minimaal één jaar in beslag. Vervolgens dienen alle BIGgeregistreerde artsen de bij- en nascholingen te volgen. Dit vergt naar schatting minimaal circa vier
jaar. Een vergelijkbaar voorbeeld uit het primair onderwijs (PO): Sinds 2013 is in de cao voor
schoolleiders bepaald dat directeuren en adjunct-directeuren zich dienen te registreren in het
Schoolleidersregister PO. Dit register is vanuit de beroepsgroep opgericht om het beroep van
schoolleider in het primair onderwijs verder te professionaliseren. Om als (adjunct-)directeur

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

67

▪

geregistreerd te kunnen worden werd schoolleiders gevraagd aan te tonen dat zij de daartoe
benodigde opleiding gevolgd hadden. Voor de registratie kregen schoolleiders vier jaar de tijd.
Maatschappelijke kosten: Deze maatregel kan zich bijvoorbeeld vertalen in een stijging van de
tarieven van de zorgverzekering. Waar de extra opleidingskosten terechtkomen is afhankelijk de
keuzes die gemaakt worden in de uitwerking van deze maatregel.

Ten aanzien van Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR en Uitvoering door artsen en
keuringsinstanties leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten
opzichte van het huidige stelsel. Voor de artsen geldt dat zij de bij- en nascholingen uiteraard wel
dienen te volgen, maar dat is niet anders dan nu het geval is. Het volgen van opleidingen is onderdeel
van het behoud van de BIG-registratie. De bij- en nascholingen voor rijgeschiktheid zouden – na
ontwikkeling ervan i.s.m. CBR - aangeboden kunnen worden door beroepsgroepen of
opleidingsinstituten zoals de NSPOH (Netherlands School of Public & Occupational Health). Ook ten
aanzien van de Handhaafbaarheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een
verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

In het onderzoek naar draagvlak (Populytics) is niet specifiek ingegaan op het draagvlak voor deze
maatregel.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

68

IV-2 Flankerend beleid |

Opnieuw rijexamen na 25 jaar
(scenario 3)
In scenario 3 wordt – in combinatie met de aanpassingen in de medische keuring en meldplicht ingezet op een verplichting voor iedere rijbewijshouder om na 25 jaar opnieuw examen te doen. Ten
opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel een aantal nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er nadelen:
Nadelen
▪

▪

Risicogestuurdheid: De gehele rijbewijspopulatie wordt hiervoor benaderd, terwijl de maatregel
naar verwachting niet zoveel effect zal hebben op het aantal mensen dat zich meldt met
aandoeningen of medicijngebruik.
Proportionaliteit voor rijbewijshouders: Alle rijbewijshouders dienen dit te doen, wat een
aanzienlijke belasting van hen zal vragen in tijd en geld. Denk daarbij aan het doen van
praktijkexamen en het mogelijk nemen van extra rijlessen ter voorbereiding. Nog los van of men in
één keer slaagt voor het extra examen. De belasting is voor alle rijbewijshouders extra, terwijl het
extra examen niets doet voor het bevorderen van de rijgeschiktheid. De gehele rijbewijspopulatie
wordt ermee belast, terwijl de maatregel naar verwachting niet zoveel effect zal hebben op het
aantal mensen dat zich meldt met aandoeningen of medicijngebruik.

Ten aanzien van de Verkeersveiligheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een
verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Het invoeren van een extra rijexamen na 25 jaar
heeft nauwelijks effect op de verkeersveiligheid omdat een het huidige examen de rijgeschiktheid niet
toetst; het test de rijvaardigheid van een bestuurder. De rijgeschiktheid kan wel vastgesteld worden
met de praktische rijtest rijgeschiktheid van het CBR. Deze rijtest stelt vast of een bestuurder gezien
een aandoening of medicijngebruik toch nog veilig kan deelnemen aan het verkeer. Een extra
rijexamen na 25 jaar kan wel een positief effect hebben op de rijvaardigheid en daarmee de
verkeersveiligheid, mits het examen wordt aangepast zodat de juiste rijcompetenties worden getoetst.
Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks
tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

▪

▪

Benodigde investeringen: Deze maatregel is ingrijpend voor de investeringen die nodig zijn voor het
CBR. Mogelijk is er sprake van een verdrievoudiging van het aantal benodigde examinatoren. De
investeringskosten liggen op het vlak van werving en aanpassingen aan de inhoud van het examen
voor ervaren bestuurders.
Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR: Gedurende een rijbewijsleven (18-80) zullen alle
rijbewijshouders niet 1x maar minimaal 2x rijexamen dienen te doen. De capaciteit qua
examinatoren dient structureel verhoogd te worden om dit kunnen realiseren. Het CBR geeft aan
dat uitvoering van deze maatregel vrijwel niet uitvoerbaar is.
Juridische kaders: Drie onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Wegenverkeerswet 1994, 2) Reglement rijbewijzen, en 3) Regeling eisen
geschiktheid 2000 (REG2000).
Planning: Gemiddeld duurt het aanpassen van de Wegenverkeerswet het langst. Dit neemt circa
anderhalf jaar in beslag. Zodra de benodigde wet- en regelgeving is aangepast, zullen
rijbewijshouders ook bekend gemaakt moeten worden van het opnieuw rijexamen doen middels
campagnes en voorlichting, en waar nodig ondersteund moeten worden met advies en hulp,

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

69

▪

bijvoorbeeld van de rijschoolhouders en het CBR. De ontwikkeling en implementatie van een
dergelijke meerjarencampagne neemt naar schatting minimaal drie jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: De kosten van de bedrijfsvoering van het CBR nemen toe. Het CBR is
tariefgefinancierd wat inhoudt dat hogere kosten voor het CBR zich vertalen in hogere tarieven voor
rijbewijshouders en examenkandidaten. Daarnaast zullen de kosten van rijbewijshouders die zakken
voor het examen en afhankelijk zijn van het rijbewijs voor bijvoorbeeld werk, worden afgewenteld
op de maatschappij.

Ten aanzien van de Uitvoering door artsen en keuringsinstanties en Handhaafbaarheid leidt deze
maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

In het onderzoek naar draagvlak (Populytics) is niet specifiek ingegaan op het draagvlak voor deze
maatregel.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

70

IV-3 Flankerend beleid |

Speciale locaties voor advies
(scenario 4)
In scenario 4 wordt – in combinatie met andere maatregelen - ingezet op het inrichten van speciale
informatiecentra op meerdere plekken in Nederland. Automobilisten kunnen daar advies krijgen over
veilig autorijden en hun medische situatie. Dit advies is vrijblijvend. Dit kan tot bewustzijn leiden bij de
automobilist of de familie. Ook kan een automobilist advies krijgen over andere manieren om veilig
deel te nemen aan het verkeer. Bijvoorbeeld door een ander vervoermiddel te kiezen dan de auto. Ten
opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel een aantal voor- en nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
Verkeersveiligheid: Informatievoorziening aan de rijbewijshouders kan een positief effect op de
verkeersveiligheid hebben, omdat meer rijbewijshouders daardoor weten dat aandoeningen en
medicijngebruik consequenties kunnen hebben voor de rijgeschiktheid. Men zou bij de speciale
locaties laagdrempelig terecht kunnen voor informatie en advies en mogelijk ook voor het doen van
bijvoorbeeld rijtesten in simulatoren of keuringen door speciaal opgeleide, onafhankelijke artsen. In
het Verenigd Koninkrijk is ervaring met dergelijke centra opgedaan. In circa 20 lokale driving and
mobility centers36 krijgen rijbewijshouders informatie en advies en worden assessments gedaan.
Proportionaliteit voor rijbewijshouders: Eventuele voordelen zijn afhankelijk van de exacte invulling
van de centra. Als de centra dichtbij, onafhankelijk en laagdrempelig zijn, kan men de
rijbewijshouders met vragen en advies inzake rijgeschiktheid, autorijden en het proces bij het CBR
bijstaan en rijbewijshouders voorlichten. Ook met het oog op zelfredzaamheid kunnen de centra
een ondersteunende rol spelen. Door het instellen van centra kan het doenvermogen van
(kwetsbare) burgers vergroot worden.

▪

▪

Ten aanzien van de Risicogestuurdheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot
een verandering ten opzichte van het huidige stelsel; iedere rijbewijshouder is welkom om er
informatie en/of advies te komen halen. De locaties richten zich niet speciaal op mensen met
aandoeningen of medicijngebruik.
Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks
tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
Benodigde investeringen: Hoe groot de benodigde investeringen zijn, is sterk afhankelijk van hoe de
maatregel concreet wordt uitgewerkt. Uitersten daarbij zijn: een wekelijks spreekuur over
rijgeschiktheid in de openbare bibliotheek waar mensen vragen kunnen stellen of advies kunnen
krijgen versus in iedere wijk een mobiliteitscentrum openen dat dagelijks bemenst is en waar
rijbewijshouders informatie en advies kunnen krijgen, allerlei fysieke en online testen kunnen doen
en waar de rijbewijskeuringen plaatsvinden. Bij de beoordeling is nu uitgegaan van inrichting van
een grootschalig, landelijk dekkend netwerk van fysieke ruimtes. Opgemerkt dient te worden dat
advies geven anno 2021 niet locatie gebonden hoeft te zijn en ook niet veel hoeft te kosten.
Investeringen voor online vormen van advies zijn te overzien.
Planning: De exacte invulling van de landelijke locaties voor advies bepaalt hoelang het duurt
voordat ze operationeel zijn. Is er sprake van een wekelijks spreekuur rijgeschiktheid in alle locaties
van de openbare bibliotheken in het land, dan kan dit wellicht in een jaar worden opgezet. Dient het

▪

▪

36

Verenigd Koninkrijk: riving and mobility centres

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

71

▪

landelijke netwerk van de lokale locaties nieuw opgebouwd te worden inclusief huur of aanschaf van
onroerend goed, dan neemt de inrichting ervan naar schatting vijf tot tien jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: De kosten van het gehele systeem van rijgeschiktheid zullen door
invoering van speciale locaties voor advies stijgen. De hoogte van de stijging is afhankelijk van de
uitwerking van de maatregel. Dit dient nader uitgewerkt te worden.

Ten aanzien van de Bedrijfsvoering van de uitvoeringsorganisatie CBR en de Uitvoering door artsen en
keuringsinstanties leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten
opzichte van het huidige stelsel, mits de advisering niet door hen wordt verzorgd. Eén en ander is dus
afhankelijk van hoe deze maatregel concreet zal worden ingevuld. Het CBR heeft de expertise over
rijgeschiktheid in Nederland. Zij zouden bij uitstek geschikt zijn om lokaal te adviseren. Het zou dan
logisch zijn dit onderdeel van het werk van het CBR te verplaatsen van het landelijke bureau naar de
fysieke locaties in het land, bijvoorbeeld door CBR-artsen daar mensen te laten adviseren. Als dit de
invulling zou zijn, dan heeft de maatregel een negatief effect op de bedrijfsvoering, omdat meer artsen
nodig zullen zijn en een ander type artsen ook (advisering op locatie is iets anders dan beoordelen van
dossiers). Bij het CBR is momenteel een centraliserende beweging gaande, waarbij alle kennis over
rijgeschiktheid zich in Rijswijk bevindt. Uitwaaieren over het land zou grote impact hebben op het CBR.
Wordt de advisering lokaal gedaan door niet-CBR-artsen, dan is het opleiden van deze artsen op het
thema rijgeschiktheid een randvoorwaarde.
Ten aanzien van Juridische kaders en Handhaafbaarheid leidt deze maatregel niet tot een verandering
ten opzichte van het huidige stelsel. Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op
voorhand aandacht vergen.
Draagvlak

Deze maatregel heeft nadelen op grond van draagvlak:
Nadelen
▪

37

Draagvlak examenkandidaten en rijbewijshouders: Het onderzoek van Populytics geeft aan dat
minder dan 20% van de mensen deze optie aanraadt. Dit heeft vooral met het kostenaspect te
maken. Mocht een netwerk van speciale locaties goedkoper kunnen worden gerealiseerd, dan is de
verwachting dat het draagvlak hiervoor hoger zal zijn37.

6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

72

IV-4 Flankerend beleid |

Vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging
(scenario 4)
In scenario 4 wordt – in combinatie met andere maatregelen - ingezet op een vrijwillige e-learning bij
verlenging van het rijbewijs, na het online invullen van een gezondheidsverklaring. De e-learning richt
zich op ontwikkelingen op het gebied van rijvaardigheid, bijvoorbeeld over nieuwe verkeersregels. Ten
opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel een aantal voor- en nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

Verkeersveiligheid: Vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging is effectief voor de
verkeersveiligheid als onderdeel van het geven van voorlichting aan rijbewijshouders over
rijgeschiktheid, mits deze e-learning rijgeschiktheid behandelt, inzicht geeft in mogelijke
problematiek en hoe deze kan worden aangepakt. Informatievoorziening aan en verkeerseducatie
van de rijbewijshouders kan een positief effect op de verkeersveiligheid hebben, omdat meer
rijbewijshouders daardoor weten dat aandoeningen en medicijngebruik consequenties kunnen
hebben voor de rijgeschiktheid. Voorwaarde voor een effectieve verkeerseducatieve interventie is,
dat de aanpak zich niet beperkt tot het overdragen van kennis (kennen) maar dat ook aandacht
wordt besteed aan vaardigheidsdoelen (kunnen) en motivatiedoelen (willen)38.

Ten aanzien van de Risicogestuurdheid, Toekomstbestendigheid en Proportionaliteit voor
rijbewijshouders leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten
opzichte van het huidige stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪
▪
▪

Benodigde investeringen: De e-learning zal – al dan niet door het CBR - ontwikkeld moeten worden
en gepromoot onder rijbewijshouders.
Planning: De e-learning dient inhoudelijk en technisch ontwikkeld te worden en daarna gepromoot.
Dit neemt naar schatting een half jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: De kosten voor ontwikkeling en beheer van de e-learning zullen mogelijk
overgeheveld worden en leiden tot bijvoorbeeld een tariefstijging voor aanvraag van het rijbewijs.

Ten aanzien van de Bedrijfsvoering van de uitvoeringsorganisatie CBR leidt deze maatregel naar
verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel, mits de elearning niet door hen wordt ‘gehost’. Eén en ander is dus afhankelijk van hoe deze maatregel concreet
zal worden ingevuld.
Ten aanzien van Uitvoering door artsen en keuringsinstanties, Juridische kaders en Handhaafbaarheid
leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het
huidige stelsel. Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht
vergen.

38

Zie o.a.: Vissers et al (2004) Doelendocument Permanente Verkeerseducatie. Veenendaal, Traffic Test.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

73

Draagvlak

Deze maatregel heeft voordelen op grond van draagvlak:
Voordelen
▪

39

Draagvlak examenkandidaten en rijbewijshouders: De meeste deelnemers uit het panel en de open
raadpleging zijn enthousiast over de vrijwillige online cursus en de uitlegplicht voor artsen en
rijinstructeurs39.

6881 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics, 2021.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

74

Bijlage 6 - Beoordeling maatregelen
voorkeursscenario
Maatregel A |
Meldplicht voor de rijbewijshouder
Met deze maatregel verandert de huidige vrijwillige, morele meldplicht voor sommige aandoeningen in
een wettelijke meldplicht. Automobilisten zijn dan wettelijk verplicht zich bij het CBR te melden als
bepaalde aandoeningen zijn gediagnostiseerd. Het kan bijvoorbeeld gaan om de top drie meest
risicovolle aandoeningen voor het verkeer die ondanks medische behandeling toch risicovol blijven.
Mogelijk kan dit inhouden dat in de Wegenverkeerswet wordt opgenomen dat het verboden is een
motorrijtuig te besturen terwijl iemand weet of redelijkerwijs moet weten dat hij niet tot behoorlijk
besturen in staat is (verbodsbepaling). In onderliggende regelgeving worden de drie aandoeningen
genoemd waarvan op voorhand duidelijk is dat deze het meest de rijgeschiktheid beïnvloeden. Mogelijk
moeten de gradaties van aandoeningen worden genoemd in deze onderliggende regelgeving.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

De belangrijkste voor- en nadelen ten aanzien van de doelmatigheid zijn:
Voordelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: Uit eerder onderzoek is bekend dat het effect op de verkeersveiligheid van de
wettelijke meldplicht voor de rijbewijshouder positief is40. Zeker als de meldplicht geldt voor de
aandoeningen waarvan is aangetoond dat ze een risico zijn bij het rijden, zoals beschreven in het
CBR Visiedocument41. Daarnaast kunnen beleidsmakers met een top drie beter sturen op de zeer
risicovolle aandoeningen. Door de experts is eerder wel de vraag gesteld wat een meldplicht voor
rijbewijshouders toevoegt aan voorlichting.
Risicogestuurdheid: Alleen rijbewijshouders met een bepaalde aandoening of die specifieke
medicatie gebruiken, dienen zich te melden. De verwachting is dat meer mensen met een
aandoening zich zullen melden dan nu het geval is.

Nadelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: De focus op een top drie of top vijf meest risicovolle aandoeningen kan leiden
tot simplificatie, waardoor andere, relevante aandoeningen - waarvoor uiteraard nog wel de morele
meldplicht geldt - minder onder de aandacht komen. De vraag is bijvoorbeeld wat een meldplicht
voor een top drie aandoeningen toevoegt als in de huidige gezondheidsverklaring gevraagd wordt
naar alle relevante aandoeningen. De meldplicht bij bepaalde aandoeningen vraagt ook om
nuancering als je de gradatie van de aandoening mee wilt wegen. Het sec hebben van een
aandoening betekent niet automatisch dat de rijgeschiktheid afneemt. Bij welke mate van een
aandoening en in welke omstandigheden moet iemand zich melden?
Proportionaliteit rijbewijshouder: Afhankelijk van hoe het proces van een melding gaat verlopen,
zullen meer rijbewijshouders met een aandoening dan nu het geval is moeite moeten doen om hun
rijbewijs te behouden. Onduidelijk is nog hoe dit zich vertaalt naar kosten en tijd. Rijbewijshouders
die zich niet melden riskeren daarnaast mogelijk een boete.

Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks
tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Een belangrijke voorwaarde voor de doelmatigheid is dat deze maatregel samengaat met een
uitlegplicht voor artsen. Een meldplicht voor rijbewijshouders kan namelijk pas ingaan op het moment

40
41

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. SWOV 2020
Medische rijgeschiktheid: CBR-visie op het stelsel en mogelijke verbeteringen in de uitvoering, Kamerstuk 29 398, nr. 858

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

75

dat er een diagnose gesteld is; een meldplicht is immers niet mogelijk voor mensen die niet weten dat
ze een aandoening hebben.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

▪

▪

▪

▪

▪

Benodigde investeringen: Uitgebreide voorlichting en informatieverstrekking – al dan niet door het
CBR - is nodig om rijbewijshouders te informeren en bekend te maken met de meldplicht, zodat zij
weten wanneer en hoe zich te melden. Voor het CBR zijn de investeringskosten afhankelijk van hoe
deze maatregelen wordt geconcretiseerd. Indien het proces bij het CBR vergelijkbaar is met de
huidige (tussentijdse) melding, dan zijn de benodigde investeringen voor het CBR niet groot.
Onbekend is wat de benodigde investeringen zullen zijn voor de handhaving van de meldplicht.
Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie (CBR): De meldplicht leidt bij het CBR naar verwachting tot
een eenmalige piek in de aanmeldingen. Daarnaast kan de meldplicht leiden tot een toename van
het aantal complexe dossiers en dat heeft consequenties voor de bedrijfsvoering, met name de
capaciteit. Complexe dossiers dienen door de CBR-arts individueel beoordeeld te worden.
Uitvoering door artsen en keuringsinstanties: De meldplicht verandert de werkwijze van artsen niet.
De maatregel zal wel leiden tot een jaarlijkse toename van het aantal meldingen met 10.000. Meer
artsencapaciteit zal naar verwachting nodig zijn voor het doen van aanvullend onderzoek t.b.v. de
beoordeling over de rijgeschiktheid door het CBR 42.
Juridische kaders: Drie onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Derde Europese richtlijn betreffende het rijbewijs43, 2) Wegenverkeerswet 199444,
en 3) Reglement rijbewijzen45. Onduidelijk is nog hoe de vervolging van een rijbewijshouder die niet
aan de meldplicht heeft voldaan vormgegeven zal worden.
Handhaafbaarheid: De meldplicht vergt toezicht op naleving van de plicht. Het is echter onduidelijk
wie dat toezicht zou moeten uitvoeren. Het lijkt niet realistisch dat de politie op de medische
rijgeschiktheid als apart feit zal gaan controleren. Hoogstens kan de politie vermoeden van rijongeschiktheid vanwege een medische oorzaak melden als bijvangst bij een andere controle of bij
gevaarlijk rijgedrag of bij een ongeval. De politie is geen medische instantie die een goede
inschatting kan maken van een aandoening en van de gevolgen van een aandoening voor de
rijgeschiktheid. Dan is het alsnog aan derden om te constateren of dit het geval was. Mogelijk ligt
hier een rol voor de verzekeraar. Zij zouden bijvoorbeeld in de verzekeringsvoorwaarden kunnen
opnemen dat toerekenbaar verzuim van de meldplicht leidt tot vervallen van (een deel van) de
dekking van de verzekering.
Planning: Aanpassing van de derde Europese richtlijn vergt mogelijk veel tijd. Zodra de benodigde
wet- en regelgeving is aangepast, zullen rijbewijshouders ook bekend gemaakt moeten worden van
de meldplicht middels campagnes en voorlichting, en waar nodig ondersteund moeten worden met
advies en hulp. De ontwikkeling en implementatie van een dergelijke meerjarencampagne neemt
naar schatting minimaal drie jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: De handhavingskosten en eenmalige kosten voor de bedrijfsvoering van
het CBR zullen stijgen. Het CBR is tariefgefinancierd wat inhoudt dat hogere kosten voor het CBR
zich vertalen in hogere tarieven voor rijbewijshouders en examenkandidaten.

Er zijn geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.

42

Alternatieven voor het huidige stelsel medische rijgeschiktheid. SWOV 2020
Derde Europese richtlijn betreffende het rijbewijs
44
Wegenverkeerswet 1994
45
Reglement rijbewijzen
43

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

76

Maatregel B |
Uitlegplicht arts
Elke arts is verplicht om de patiënt bij diagnose van bepaalde aandoeningen te informeren over de
meldplicht. Mogelijk kunnen artsen dit zelf in hun beroepsrichtlijnen opnemen.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen, die voor alle
scenario’s vergelijkbaar zijn; deze zijn hieronder toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: Deze maatregel heeft een positief effect op de verkeersveiligheid, mits artsen
en medisch professionals beschikken over de kennis en tools om voorlichting te kunnen geven over
de meldplicht rijbewijshouders en over rijgeschiktheid bij aandoeningen en medicatiegebruik. De
uitlegplicht kan een positief effect op de verkeersveiligheid hebben, omdat meer rijbewijshouders
daardoor weten dat aandoeningen en medicijngebruik consequenties kunnen hebben voor de
rijgeschiktheid.
Risicogestuurdheid: Meer rijbewijshouders met een aandoening of die medicijnen gebruiken zullen
zich bewust zijn van de consequenties van hun aandoening voor de rijgeschiktheid en zich melden
bij het CBR.

Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid en Proportionaliteit voor rijbewijshouders leidt deze
maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

▪

▪

Benodigde investeringen: Uitgebreide voorlichting – al dan niet door CBR - richting artsen over de
uitlegplicht en inhoudelijk over rijgeschiktheid bij aandoeningen en medicijngebruik is nodig,
evenals het ontwikkelen van voorlichtingsmateriaal waarmee artsen hun patiënten kunnen
adviseren. Investeringen zijn dus nodig om artsen ook in staat te stellen de uitlegplicht uit te
voeren. Onbekend is wat de benodigde investeringen zullen zijn voor de handhaving van de
meldplicht.
Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR: De druk op de klantenservice van het CBR zal hierdoor
toenemen (meer vragen van burgers die door de uitlegplicht van de arts gewezen worden op hun
meldplicht) evenals op de artsenlijn. Artsen zullen het CBR vaker willen consulteren.
Uitvoering door artsen en keuringsinstanties: De uitlegplicht heeft vooral effect op het werk van de
behandelend artsen (huisartsen en specialisten). Naast behandeling van de aandoening dienen zij
met patiënten ook te spreken over wat het effect van de aandoening en/of medicatie is op de
rijgeschiktheid en de meldplicht voor rijbewijshouders. Veel aandoeningen zijn progressief. De
geleidelijkheid van aandoeningen is een aandachtspunt bij de uitwerking van deze maatregel en van
de meldplicht voor rijbewijshouders. Het moet voor artsen duidelijk zijn wanneer zij uitlegplichtig
zijn en wanneer rijbewijshouders verplicht zijn zich te melden. Voor keuringsinstanties die medische
keuringen uitvoeren ten behoeve van het rijbewijs is dit minder relevant. Het adviseren en
informeren van rijbewijshouders over hun rijgeschiktheid zou al onderdeel moeten zijn van hun
werkzaamheden. Daar komt voorlichting rondom de meldplicht nu bij. Onbekend is of voorlichting
geven over de rijgeschiktheid in de praktijk van artsen en specialisten ook gebeurt, zeker gezien de
zorg van artsen om de vertrouwensrelatie met patiënten te schaden. Het gesprek over het rijbewijs
kan gevoelig liggen. Adviseren is echter iets anders dan beoordelen of iemand nog rijgeschikt is.
Dat oordeel kan alleen het CBR geven. Tot slot dient het voor artsen helder te zijn wanneer zij
uitleg moeten geven. Dit dient goed omschreven te zijn in de richtlijnen van de beroepsgroepen.
Juridische kaders: De wet- en regelgeving van het ministerie van VWS vergt mogelijk een
aanpassing. De uitlegplicht zou mogelijk ook vastgelegd kunnen worden in de behandelrichtlijnen
van beroepsgroepen.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

77

▪

▪

▪

Handhaafbaarheid: De uitlegplicht voor de arts heeft mogelijk een negatief effect op de
handhaafbaarheid. Het vereist nadere uitwerking van de vormgeving van het toezicht op naleving
van de plicht door bijvoorbeeld door de beroepsgroepen (tuchtrecht) of de Inspectie voor
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
Planning: Vanaf het moment van overeenstemming over de wijziging van deze wetgeving, neemt
het aanpassen van de wetgeving minimaal circa twee jaar in beslag. Mogelijk wordt de uitlegplicht
vastgelegd in behandelrichtlijnen van beroepsgroepen. Dit traject zal eveneens circa twee jaar in
beslag nemen. Zodra de benodigde wet- en regelgeving dan wel behandelrichtlijnen zijn aangepast,
zullen artsen ook bekend gemaakt moeten worden met de uitlegplicht arts en de meldplicht voor de
rijbewijshouders middels campagnes en voorlichting, en waar nodig ondersteund moeten worden
met advies en hulp. De ontwikkeling en implementatie van een dergelijke meerjarencampagne
neemt naar schatting minimaal drie jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: De toezichts- en handhavingskosten voor de Inspectie voor de
Gezondheidszorg en Jeugd en mogelijk ook de beroepsgroepen zullen stijgen. Afhankelijk van de
mate waarin artsen extra tijd nodig hebben voor het informeren van patiënten en hoe dit dan wordt
verrekend, kunnen ook de zorgkosten toenemen.

Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

78

Maatregel C |
Toegankelijke 75+ screening
Automobilisten vanaf 75 jaar of ouder worden iedere vijf jaar gescreend met drie eenvoudige tests op
cognitie, motoriek en visus. Elke arts mag de screening uitvoeren, de eigen arts of onafhankelijke arts,
ook wordt gekeken of mogelijk andere BIG-geregistreerde zorgverleners de tests kunnen uitvoeren. De
uitkomst van deze screening is dat vervolgonderzoek wel of niet nodig is. Er is altijd een mogelijkheid
tot een second opinion. Als het wel nodig is, dan adviseert de specialist over de medische
rijgeschiktheid. Het CBR blijft beslissen over de rijgeschiktheid.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen; deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: De toegankelijke 75+ screening door een BIG-geregistreerde zorgverlener die
zich focust op cognitie, visus en motoriek zal leiden tot signalering van rijbewijshouders die op deze
aspecten die van belang zijn voor veilige verkeersdeelname geleidelijke achteruitgang vertonen.
Visus, cognitie en motoriek kunnen ongemerkt minder worden46 wat nadelig kan zijn voor de
verkeersveiligheid. Belangrijk is wel dat de screening gebeurt met een goede, korte en
gestandaardiseerde testbatterij die ook onderscheidend werkt en de rijbewijshouders met een
verhoogd risico voor veilige verkeersdeelname identificeert. De effectiviteit van de screening hangt
af van de instrumenten die gebruikt worden en hoe de screening gevalideerd wordt.
Proportionaliteit rijbewijshouder: Voor veel rijbewijshouders zal het laagdrempelig en tijdbesparend
zijn om de keuring door de eigen huisarts of andere BIG-geregistreerde zorgprofessional te laten
uitvoeren. Afhankelijk van of de keuring door de zorgverzekeraar zal worden vergoed of niet,
nemen de kosten voor rijbewijshouders respectievelijk af of blijven gelijk. Of stijgen ze juist in de
vorm van zorgkostenpremie die men betaalt.

Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid en Risicogestuurdheid leidt deze maatregel naar
verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Voor
Risicogestuurdheid geldt dat – net als in de huidige situatie – alle 75-plussers gekeurd dienen te
worden. De maatregel is – net als in de huidige situatie waarin een leeftijdskeuring van kracht is - niet
gericht op sec de mensen met een aandoening of medicijngebruik. Onbekend is wat het effect op de
risicogestuurdheid is van de methode van testen (screenen op cognitie, motoriek en visus).
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

46

Benodigde investeringen: Het proces bij het CBR blijft weliswaar gelijk aan de huidige situatie, maar
met name qua ICT zijn investeringskosten nodig. De maatregel heeft ook effect op de uitvoering
door de BIG-geregistreerde zorgverleners. In het huidige stelsel worden veel keuringen door
keuringsinstanties en zelfstandige keuringsartsen uitgevoerd, en meestal niet door de eigen
huisarts. De investeringen die nodig zijn om dit te bewerkstelligen, zijn sterk afhankelijk van hoe
deze screening concreet vormgegeven wordt en hoe de financiering van de screening wordt
geregeld. Tot slot dienen goede instrumenten voor de screening ontwikkeld te worden, evenals
opleiding voor de medisch professionals die ermee gaan werken.
Juridische kaders: Drie onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Wegenverkeerswet 1994, 2) Reglement rijbewijzen, 3) Regeling eisen geschiktheid
2000 (REG2000).

Medische rijgeschiktheid. CBR-visie op het stelsel en mogelijke verbeteringen in de uitvoering. CBR, 2020.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

79

▪

▪

▪

Handhaafbaarheid: De BIG-geregistreerde zorgverleners verantwoordelijk maken voor de screening
in het kader van rijgeschiktheid vereist nadere uitwerking van het toezicht op kwaliteit, prestatie en
tarieven door bijvoorbeeld de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa).
Planning: Aanpassing van de wet- en regelgeving vergt tijd. Zodra de benodigde wet- en
regelgeving is aangepast en de handhaving erop is ingericht, zullen artsen en BIG-geregistreerde
professionals bekend gemaakt moeten worden met de screeningmethode middels voorlichting, en
waar nodig ondersteund moeten worden met advies en hulp. De ontwikkeling en implementatie van
een dergelijke meerjarencampagne neemt naar schatting minimaal drie jaar in beslag. De
ontwikkeling en standaardisering van de drie benodigde tests zal minimaal twee tot drie jaar in
beslag nemen.
Maatschappelijke kosten: Het CBR is tariefgefinancierd wat inhoudt dat de investeringskosten van
het CBR zich vertalen in hogere tarieven voor rijbewijshouders en examenkandidaten. Deze
maatregel kan zich eveneens vertalen in een stijging van de tarieven van de zorgverzekering. Waar
de kosten terechtkomen is afhankelijk de keuzes die gemaakt worden in de uitwerking van deze
maatregel.

Ten aanzien van de Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR leidt deze maatregel naar verwachting
niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Wel is daarbij een
voorwaarde dat het proces bij het CBR blijft starten met het invullen van een gezondheidsverklaring.
Gebeurt dit niet, dan zal het voorkeursscenario wel impact hebben op de bedrijfsvoering van het CBR.
Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op voorhand aandacht vergen.
Ten aanzien van de Uitvoering door artsen en keuringsinstanties is er sprake van een verschuiving en
kunnen effecten zowel positief als negatief uitpakken. De maatregel heeft waarschijnlijk een negatief
effect op de benodigde inzet van artsen en keuringsinstanties die de leeftijdskeuring voor 75-plussers
momenteel uitvoeren. Daar staat tegenover dat het een positief effect heeft op de inzet van andere
BIG-geregistreerde professionals zoals bijvoorbeeld huisartsen. Die zal toenemen. De vraag is of
andere BIG-geregistreerde professionals deze extra taak op zich kunnen nemen met het oog op het
tekort aan bijvoorbeeld huisartsen in ons land. Daarnaast zullen BIG-geregistreerde zorgprofessionals
scholing nodig hebben zodat zij gevraagde methodiek voor de screening kunnen uitvoeren. Tot slot is
voorlichting en scholing nodig BIG-geregistreerde zorgprofessionals goed bekend te maken met de
aspecten van visus, cognitie en motoriek op de rijgeschiktheid van hun patiënten en de relatie met
verkeersveiligheid.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

80

Maatregel D |
Vragenlijst bij verlenging rijbewijs
Alle automobilisten vullen bij verlenging van hun rijbewijs een vragenlijst in. Daarin wordt gevraagd of
de medische situatie is veranderd en of iemand gediagnostiseerd is met één van de drie meest
risicovolle aandoeningen voor het verkeer. Ook wordt er aan bewustwording gedaan door informatie te
verstrekken over medische rijgeschiktheid. De vragenlijst heeft geen juridische gevolgen, maar dient
wel ingeleverd te worden. Eventueel kan via de vragenlijst nog doorverwezen worden naar een elearning waar meer geleerd kan worden over rijgeschiktheid en rijvaardigheid.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen, deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting tot zowel voordelen als
nadelen voor de doelmatigheid:
Voordelen
▪

Verkeersveiligheid: Een verplichte vragenlijst bij het verlengen van het rijbewijs heeft naar
verwachting een positief effect op de verkeersveiligheid, omdat het rijbewijshouders ertoe dwingt
periodiek gedurende het gehele rijbewijsleven een moment bewust stil te staan bij hun
rijgeschiktheid. De vragenlijst zou in dit geval kunnen functioneren als een vorm van voorlichting.
Rijbewijshouders weten daardoor beter dat aandoeningen en medicijngebruik consequenties kunnen
hebben voor de rijgeschiktheid. Een vrijwillige e-learning bij rijbewijsverlenging is effectief voor de
verkeersveiligheid als onderdeel van het geven van voorlichting aan rijbewijshouders over
rijgeschiktheid, mits deze e-learning rijgeschiktheid behandelt, inzicht geeft in mogelijke
problematiek en hoe deze kan worden aangepakt.

Nadelen
▪

▪

▪

Verkeersveiligheid: De vragenlijst kan ook een averechts effect hebben op de verkeersveiligheid.
Rijbewijshouders kunnen de vragenlijst verwarren met het voldoen aan de meldplicht bijvoorbeeld
(‘ik heb mijn medicatie/aandoening toch gemeld?’). Als rijbewijshouders merken dat met de
ingevulde vragenlijsten niets wordt gedaan, kan het beoogde effect van de vragenlijst op de
doelmatigheid teniet gedaan worden. Een suggestie kan zijn om mensen – net als in het Verenigd
Koninkrijk gedaan wordt – een tekst te laten lezen over gezondheid en rijgeschiktheid en hen
daarna te laten aanvinken dat zij de tekst gelezen en begrepen hebben.
Risicogestuurdheid: De gehele rijbewijspopulatie wordt met deze maatregel benaderd, terwijl de
maatregel naar verwachting maar beperkt effect zal hebben op het aantal mensen dat zich meldt
met aandoeningen of medicijngebruik. De groep rijbewijshouders zonder aandoening of
medicijngebruik is namelijk vele malen groter.
Proportionaliteit voor rijbewijshouders: Alle rijbewijshouders moeten bij verlenging van het rijbewijs
een vragenlijst invullen. Hoewel deze vragenlijst géén gezondheidsverklaring is en dus geen
financiële kosten met zich meebrengt voor de rijbewijshouder, kost het de rijbewijshouder wel extra
tijd bij het aanvragen van een nieuw rijbewijs. Het effect op de proportionaliteit voor de
rijbewijshouder kan variëren afhankelijk van hoe de inhoud en het proces ingericht zullen gaan
worden.

Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks
tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

Benodigde investeringen: De vragenlijst en de e-learning zullen ontwikkeld moeten worden en
beschikbaar gemaakt moeten worden. Onbekend is wie de kosten van het beheer van deze
middelen op zich zal nemen.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

81

▪
▪

▪

Juridische kaders: Twee onderdelen van wet- en regelgeving vergen naar verwachting een
aanpassing: 1) Wegenverkeerswet 1994 en 2) Reglement rijbewijzen.
Planning: Rijbewijshouders zullen bekend gemaakt moeten worden van de verplichte vragenlijst bij
verlenging van het rijbewijs middels campagnes en voorlichting, en waar nodig ondersteund moeten
worden met advies en hulp. De ontwikkeling en implementatie van een dergelijke
meerjarencampagne neemt naar schatting minimaal drie jaar in beslag. De e-learning dient
inhoudelijk en technisch ontwikkeld te worden en daarna gepromoot. Dit neemt naar schatting een
half jaar in beslag.
Maatschappelijke kosten: De kosten voor de ontwikkeling en het beheer van de vragenlijst en de elearning zullen mogelijk overgeheveld worden en leiden tot bijvoorbeeld een tariefstijging voor
aanvraag van het rijbewijs.

Ten aanzien van Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR, Uitvoering door artsen en
keuringsinstanties en Handhaafbaarheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot
een verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en
risico’s die op voorhand aandacht vergen.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

82

Maatregel E |
Verbeteren proces voor melding naasten
Het wordt voor naasten gemakkelijker gemaakt om melding te maken van iemand die mogelijk niet
veilig meer kan autorijden. Dit gebeurt door het geven van handvatten aan naasten om het gesprek
over autorijden aan te gaan met hun familielid, buurman of vriend. En door het geven van informatie
over hoe melding te doen bij het CBR of de politie. Ook wordt gekeken hoe (financiële) drempels
weggenomen kunnen worden die nu leiden tot het niet melden van risicovolle situatie.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen, deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

▪

Verkeersveiligheid: Meer rijbewijshouders die een risico vormen voor de verkeersveiligheid zullen
bekend worden bij het CBR. De verwachting is dat meer mensen over wie twijfel bestaat ten
aanzien van hun rijgeschiktheid door hun naasten gemeld worden dan nu het geval is.
Risicogestuurdheid: Alleen rijbewijshouders over wie twijfel bestaat ten aanzien van hun
rijgeschiktheid worden gemeld bij het CBR.

Nadelen
Proportionaliteit voor rijbewijshouders: Meer rijbewijshouders zullen gemeld worden bij het CBR en
tijd en kosten moeten maken om hun rijbewijs (al dan niet met beperkingen) te behouden, dan wel
te verliezen. In de uiteindelijke uitvoering van de maatregel zal de impact van deze maatregel op
de proportionaliteit voor de rijbewijshouders moeten blijken.
Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks
tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
▪

Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪
▪

Benodigde investeringen: Het verbeteren van het proces van melding door naasten zal
investeringen met zich meebrengen. Zo zal voorlichting en communicatie over het melden door
naasten ontwikkeld dienen te worden. Ook het wegnemen van (financiële) drempels die leiden tot
het niet melden van risicovolle situaties kan investeringen vragen.
Maatschappelijke kosten: Het CBR is tariefgefinancierd wat inhoudt dat de investeringskosten van
het CBR zich vertalen in hogere tarieven voor rijbewijshouders en examenkandidaten.
Neveneffecten en risico’s: Een melding door naasten is een nauwkeurig proces. Voorkomen dient te
worden dat de maatregel misbruikt wordt waardoor rijbewijshouders ten onrechte bij het CBR
gemeld worden. In de verdere uitwerking van de maatregel dient dit aandachtspunt meegenomen
te worden.

Ten aanzien van Bedrijfsvoering uitvoeringsorganisatie CBR, Juridische kaders, Handhaafbaarheid en
Planning leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot een verandering ten opzichte van
het huidige stelsel.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

83

Maatregel F |
Bewustwording bevorderen medische rijgeschiktheid
Met een communicatiecampagne gericht op automobilisten met een aandoening en/of rijgevaarlijke
medicatie wordt de bewustwording van de risico’s daarvan in het verkeer vergroot. De communicatie
richt zich niet alleen op specifieke doelgroepen rijbewijshouders, maar kan ook bestaan uit
informatievoorziening gericht op artsen.
Ten opzichte van het huidige stelsel heeft deze maatregel zowel voor- als nadelen, deze zijn hieronder
toegelicht.
Doelmatigheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot nadelen voor de
doelmatigheid, wel zijn er voordelen:
Voordelen
▪

▪

▪

Verkeersveiligheid: Informatievoorziening aan de rijbewijshouders kan een positief effect op de
verkeersveiligheid hebben, omdat meer rijbewijshouders daardoor weten dat aandoeningen en
medicijngebruik consequenties kunnen hebben voor de rijgeschiktheid. Artsen en BIGgeregistreerde zorgprofessionals die geschoold zijn op dit thema zullen beter in staat zijn en meer
gemotiveerd zijn om hun patiënten voor te lichten over de eventuele risico’s en consequenties van
aandoeningen en medicijngebruik in het verkeer en hen te voorzien van een concreet
handelingsperspectief. Hierdoor zullen meer rijbewijshouders zich bewust worden van de risico’s
van aandoeningen en medicijngebruik in het verkeer.
Risicogestuurdheid: Informatievoorziening over rijgeschiktheid aan artsen en zorgprofessionals kan
ertoe leiden dat vooral rijbewijshouders met top 3 risicovolle aandoeningen en rijgevaarlijke
medicijnen gewezen worden op de meldplicht.
Proportionaliteit voor rijbewijshouders: Eventuele voordelen zijn afhankelijk van de exacte invulling
van de communicatiecampagne gericht op rijbewijshouders. Waar kunnen rijbewijshouders
laagdrempelig terecht met vragen en advies inzake rijgeschiktheid, autorijden en de beoordeling
van hun rijgeschiktheid door CBR? Bij de uitwerking is het van belang aandacht te hebben voor de
zelfredzaamheid en het doenvermogen van (kwetsbare) burgers.

Ten aanzien van de Toekomstbestendigheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks
tot een verandering ten opzichte van het huidige stelsel.
Uitvoerbaarheid

Ten opzichte van het huidige stelsel leidt deze maatregel naar verwachting niet tot voordelen voor de
uitvoerbaarheid. Wel zijn er een aantal nadelen die leiden tot aandachtspunten voor de uitvoering:
Nadelen
▪

▪

▪

Benodigde investeringen: De communicatie over rijgeschiktheid gericht op verschillende
doelgroepen dient ontwikkeld te worden. Daarnaast dient deskundigheidsbevordering en
ondersteuning van artsen en zorgprofessionals op het thema rijgeschiktheid ontwikkeld te worden.
Omdat de expertise over rijgeschiktheid in Nederland ligt bij het CBR, zal dit niet alleen
investeringen vergen van de medische wereld, maar ook van het CBR. Het CBR zal expertise dienen
in te zetten t.b.v. de ontwikkeling van bijvoorbeeld communicatiemiddelen.
Planning: Het ontwikkelen en uitvoeren van meerjaren communicatiecampagnes over
rijgeschiktheid gericht op (groepen) rijbewijshouders neemt naar schatting minimaal drie jaar in
beslag.
Maatschappelijke kosten: De kosten van communicatiecampagnes, deskundigheidbevordering en
ondersteuning van professionals zullen zich vertalen in een stijging van de maatschappelijke kosten.
De hoogte van de stijging is afhankelijk van de uitwerking van de maatregel. Dit dient nader
uitgewerkt te worden. Een opleiding rijgeschiktheid voor artsen kan zich bijvoorbeeld vertalen in
een stijging van de tarieven van de zorgverzekering. Waar de extra opleidingskosten terechtkomen
is afhankelijk de keuzes die gemaakt worden in de uitwerking van deze maatregel. De kosten voor
ontwikkeling en implementatie van een communicatiecampagne zullen mogelijk overgeheveld
worden en leiden tot bijvoorbeeld een tariefstijging voor aanvraag van het rijbewijs.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

84

Ten aanzien van de Bedrijfsvoering van de uitvoeringsorganisatie CBR, Uitvoering door artsen en
keuringsinstanties en Handhaafbaarheid leidt deze maatregel naar verwachting niet of nauwelijks tot
een verandering ten opzichte van het huidige stelsel. Eén en ander is dus afhankelijk van hoe deze
maatregel concreet zal worden ingevuld. Verder zijn er geen specifieke Neveneffecten en risico’s die op
voorhand aandacht vergen.

15 juni 2022

VIER ALTERNATIEVE SCENARIO’S EN VOORKEURSSCENARIO

BH8883-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0006

85