Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 477

Geneesmiddelenbeleid

33 009

Innovatiebeleid

Nr. 649

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 februari 2020
Aanleiding
In eerdere brieven aan uw Kamer1 , 2 heb ik u laten weten in het kader van
het nationaal actieprogramma «Nieuwe kansen voor Topsector Life
Sciences & Health» te werken aan een nationaal platform ter stimulering
van therapieontwikkeling genaamd FAST (Future Affordable Sustainable
Therapies). ZonMw heeft een contourenschets gemaakt van FAST, die u
vindt in de bijlage3.
In deze brief informeer ik u, mede namens de Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat nader over FAST en over de opdracht die
ik ZonMw heb gegeven om voor FAST een kwartiermaker te benoemen en
te huisvesten. Ook de Minister van OCW erkent het belang van onderzoek
en ontwikkelingen die bijdragen aan betaalbare therapieën.
Uitgangspunten voor FAST
De ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen en medische interventies is
sterk in beweging door de opkomst van nieuwe behandelvormen (zoals
bijvoorbeeld celtherapie en gentherapie), personalised medicine en
regeneratieve geneeskunde. Cross–overs tussen de geneesmiddelontwikkeling en medische technologie leiden tot nieuwe toepassingen. Big data
en artificiële intelligentie zullen zorgen voor versnelling en nieuwe
manieren van wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling van producten. Nederland heeft op het terrein van geneesmiddelontwikkeling,
medische technologie, alsook Big Data en Artificiele Intelligentie wetenschappelijk veel te bieden en dit draagt ook bij aan het ondernemersklimaat. En deze innovatieve therapieën kunnen leiden tot een uitbreiding
van het behandelarsenaal van artsen voor patiënten.

1

Kamerstukken 29 477 en 33 009, nr. 540
Kamerstukken 29 477 en 33 009, nr. 628
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-29477-649
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 477, nr. 649

1

Nederland biedt in meerdere opzichten een aantrekkelijk vestigingsklimaat
voor bedrijven. De vestiging van het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) in ons land vormt een stimulans. Tegelijkertijd is Nederland
proactief op meer conceptuele discussies in de wetenschap (bijvoorbeeld
via Open Science), duurzame betaalbaarheid van de gezondheidszorg
middels uitkomst gerichte zorg (outcome-based healthcare) en de
betaalbaarheid van nieuwe geneesmiddelen. Deze karakteristieken en
ontwikkelingen bieden unieke kansen voor Nederland om een vooraanstaande positie in te nemen op het terrein van Future Affordable and
Sustainable Therapies (FAST). Binnen het nationaal actieprogramma
«Nieuwe kansen voor topsector Life Sciences & Health» biedt FAST een
interessante mogelijkheid om bovengenoemde kansen structureel en
duurzaam te verankeren.
Doelstelling FAST
FAST zal het Life Science & Health ecosysteem op het terrein van
innovatieve therapieontwikkeling versterken door samenhang aan te
brengen in de inzet van stimulerende instrumenten die we nu al in
Nederland hebben. Hierbij dienen innovatie en betaalbaarheid hand in
hand te gaan. Samen met de relevante stakeholders kan innovatieve
therapieontwikkeling in Nederland verder gestimuleerd worden met de
uitgangspunten van betaalbaarheid, beschikbaarheid en duurzaamheid.
Op deze wijze worden economische kansen voor Nederland en de
wetenschappelijke kansen voor kennisinstellingen optimaal benut en
dienen we het belang van een betaalbare gezondheidszorg. FAST beoogt
daarmee een nationaal platform te worden om – met de relevante
stakeholders – innovatieve therapieontwikkeling te bevorderen. Het
FAST-platform dient een structureel karakter te krijgen om zo continuïteit
en samenhang van overheidsstimuleringen voor het LSH-ecosysteem te
garanderen. Verder is het van belang om na te denken over het stimuleren
van therapieontwikkeling die wetenschappelijk gezien wel mogelijk is,
maar door bedrijven niet of te weinig opgepakt wordt. Ik denk hier
bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van nieuwe antibiotica. Maar ook aan de
kansen die drug rediscovery – het toepassen van een bestaand geneesmiddel bij een nieuwe indicatie – te bieden heeft voor de patiënt. Door een
platform als FAST kan er meer samenhang gecreëerd worden om dit, ook
in internationaal verband, op te pakken. Bijvoorbeeld door met oplossingen te komen hoe bedrijven te verleiden zijn om duurzaam therapieën
te ontwikkelen die nu niet opgepakt worden terwijl wetenschappelijk
gezien er wel mogelijkheden liggen en er een maatschappelijke behoefte
is. Of hoe de publieke rol vergroot kan worden om zo die therapieën
beschikbaar voor de patiënt te krijgen. Nederland kan daarbij een
voortrekkersrol vervullen waarbij innovatie en betaalbaarheid en
duurzaamheid worden samengebracht.
Doelstellingen FAST:
1. Het Nederlandse LSH ecosysteem versterken op innovatieve
therapieontwikkeling;
2. Meer samenhang aanbrengen in publieke investeringen op het
gebied van innovatie therapieontwikkeling;
3. Alleen die initiatieven in het LSH-ecosysteem steunen die
voldoen aan de doelstellingen ten aanzien van economische
kansen en kansen voor de kennisinstellingen én bijdragen aan
betaalbaarheid en duurzaamheid van de (Nederlandse) zorg.
FAST platform
Het FAST-platform brengt verschillende ontwikkelingen (in de tijd) bij
elkaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 477, nr. 649

2

FAST draagt bij aan synergie tussen de verschillende beleidsdoelen van
het kabinet op het gebied van innovatieve therapieontwikkeling: vanuit de
wetenschap wordt binnen de 25 routes voor wetenschappelijke
doorbraken en maatschappelijke vraagstukken, zoals genoemd in de
nationale wetenschapsagenda4, kennis ontwikkeld en benut; we investeren in het missie gedreven innovatie beleid voor een duurzame en
concurrerende economie en we staan voor het belang van een toegankelijke en duurzaam betaalbare gezondheidszorg van hoge kwaliteit.
Het startpunt van innovatie is het fundamenteel onderzoek dat veelal
publiek wordt gefinancierd. Daarna wordt kennis verder gebracht in de
vorm van toepasbare producten. Het verder ontwikkelen van geneesmiddelen en medische technologie en die naar de markt brengen wordt –
ondermeer vanwege de hoge kosten van deze trajecten – gedaan door de
private sector. Niet altijd levert dit de meest optimale resultaten op het
gebied van maatschappelijke behoefte, betaalbaarheid en beschikbaarheid.
Internationaal is ook een actieve maatschappelijk discussie gaande over
betaalbaarheid van nieuwe geneesmiddelen en medische technologie.
Immers, innovatie die vanwege te hoge kosten de patiënt niet bereikt
levert geen enkele bijdrage. Vraag is dan hoe en in welke situaties sturing
vanuit de overheid gewenst is om de balans tussen de kansen voor het
bedrijfsleven en een duurzame betaalbare zorg beter te geleiden.
Nederland heeft internationaal de positie om een voortrekkersrol in te
vervullen.
De ontwikkeling van nieuwe therapieën van de toekomst is een internationale aangelegenheid. Het is niet een overheidstaak om geneesmiddelen
te ontwikkelen en naar de markt te brengen. Echter, Nederland beschikt
wel over een aantal sterke punten op het gebied van therapieontwikkeling,
waardoor ons land in deze discussie een goede vooraanstaande positie in
kan nemen. Onze kennisinstellingen zijn van hoog niveau en zijn gewilde
samenwerkingspartners in internationale consortia. Het opleidingsniveau
van onze bevolking is hoog. Onder meer de OECD geeft al vele jaren aan
dat onze gezondheidszorg goed georganiseerd is en van homogene
kwaliteit. Door deze factoren heeft Nederland op onderdelen een geschikt
klimaat voor klinische onderzoek in de wereld. In de afgelopen jaren is,
mede op basis van de kennis die door kennisinstellingen gegenereerd is,
een sterke biotechsector gegroeid.
De platform functie van FAST zal zich met name richten op het structureel
samenbrengen van relevante expertise op het gebied van innovatieve
therapieontwikkeling. ZonMw stelt daarbij drie programmalijnen voor in
haar contouren schets: (1) Versterken van infrastructuur en onderwijs op
het gebied van innovatieve therapieontwikkeling; (2) R&D activiteiten op
strategische speerpunten, en; (3) een strategische verkenning van huidige
ontwikkelingen en toekomstige kansen.
Het vertrekpunt voor FAST is om bestaande programma’s meer in regie in
te zetten en de relevante expertise die in het platform bijeen wordt
gebracht te ontsluiten.
Opdracht kwartiermakerschap
Ik zie samen met de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
FAST als het platform om innovatieve therapieontwikkeling binnen
Nederland verder te stimuleren waarbij innovatie en duurzaamheid,
4

https://www.nwo.nl/beleid/wetenschapsagenda

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 477, nr. 649

3

beschikbaarheid en betaalbaarheid hand in hand dienen te gaan. We
willen vanuit FAST die initiatieven steunen die daarbij passen. Denk
daarbij ook aan toekomstige therapieën zoals gentherapie, celtherapie en
regeneratieve geneeskunde waar in de komende jaren met big data en
artificiële intelligentie nieuwe manieren van wetenschappelijk onderzoek
mede zullen leiden tot ontwikkeling van innovatieve therapieën.
Ik heb ZonMw verzocht om het plan verder uit te werken. Ik voorzie een
eerste fase («kwartiermaken») waarin het plan voor het te vormen
platform verder wordt uitgewerkt en een tweede fase waarin – op basis
van het plan – de platform functie van FAST operationeel wordt gemaakt.
Ik heb, samen met de staatsecretaris van EZK, mevrouw Ross-van Dorp
benoemd als ambassadeur voor het opstellen en het uitvoeren van een
actieprogramma dat gericht is op versterking van het LSH-ecosysteem in
Nederland. Achtergrond is de komst van het EMA naar Nederland en de
kansen die dit kan bieden voor de versterking van het LSH-ecosysteem. Zij
is tevens ambassadeur van FAST en heeft daarmee een aanjagende
functie voor FAST.
Ik heb de kwartiermaker verzocht om in samenwerking met de ambassadeur en op basis van het plan voor FAST dat ontwikkeld wordt, tevens
een voorstel uit te werken, hoe FAST ingebed kan worden in het Nederlandse LSH-ecosysteem. Hoe er meer samenhang aangebracht kan
worden met andere lopende agenda’s, programma’s en uitvoeringen. Een
goede samenwerking in de kwartiermakersfase met de Topsector LSH is
daarbij van groot belang. De Topsector LSH heeft als doel het stimuleren
van publiek-private samenwerking binnen de LSH-sector, gericht op het
benutten van de economische kansen van de maatschappelijke uitdagingen op het thema Gezondheid & Zorg.
Ik heb de kwartiermaker gevraagd om in het derde kwartaal van 2020 het
rapport over hoe FAST gerealiseerd kan worden op te leveren.
Gidsland
Afsluitend wil ik opmerken dat ik vertrouwen heb dat FAST in de toekomst
zal bijdragen aan een bloeiend LSH-ecosysteem in Nederland. Een
LSH-ecosysteem waarin innovatieve therapieën worden ontwikkeld,
waarmee economische groei wordt gerealiseerd en een stimulerend
onderzoeksklimaat aan de kennisinstellingen. Waarbij FAST eraan bij
hoopt te dragen dat de meest innovatieve biomedische technieken
worden ingezet en dat de innovatieve therapieën die op basis daarvan
worden ontwikkeld ook beschikbaar komen tegen maatschappelijk
aanvaardbare prijzen voor de patiënt waarbij de A van «Affordable» en de
S van «Sutainable» recht wordt gedaan.
Ik vind dit ook van belang omdat Nederland de taak heeft om in dit bij
uitstek internationale speelveld bij te dragen aan innovatieve therapieontwikkeling. In het bijzonder kan Nederland een gidsland zijn hoe wetenschappelijke excellentie en betaalbaarheid voor de patiënt hand in hand
kan gaan met duurzame economische bedrijvigheid.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 477, nr. 649

4