Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 708

Wijziging van enkele belastingwetten (Fiscale
verzamelwet 2022)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
I.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

8.
9.
10.
11.
12.
II.

ALGEMEEN
Inleiding
Introduceren in de dividendbelasting van een vrijstelling
voor natuurschoonwetlichamen
Enkele wijzigingen in de Algemene douanewet
Definiëren van het begrip inrichting in de afvalstoffenbelasting
Introduceren van een nieuwe rentebepaling in de
Invorderingswet 1990
Vervallen van horizonbepaling in de Invorderingswet
1990
Opnemen van een algemene antimisbruikmaatregel in
de Wet op de internationale bijstandsverlening bij de
heffing van belastingen
Budgettaire aspecten
EU-aspecten
Gevolgen voor burgers en bedrijven
Uitvoeringskosten Belastingdienst
Evaluaties
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

1
1
2
3
3
4
5

6
6
6
6
6
7
7

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De fiscale wetgeving is constant aan veranderingen onderhevig. Dit vergt
voortdurend inhoudelijke wijzigingen en technisch onderhoud. De
maatregelen in dit wetsvoorstel Fiscale verzamelwet 2022 hebben geen
gevolgen voor het budgettaire beeld. Het is wenselijk dat deze maatregelen per 1 januari 2022 in werking treden, zoals blijkt uit de toelichting
per maatregel hieronder. Dit wetsvoorstel bevat:

kst-35708-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

1

•

•
•
•
•
•

•

een introductie in de dividendbelasting van een inhoudingsvrijstelling
voor vennootschappen met landgoederen in de zin van de Natuurschoonwet 1928 (NSW 1928);
een aantal wijzigingen in de Algemene douanewet (Adw);
een technische aanpassing in de afvalstoffenbelasting;
het introduceren van een nieuwe rentebepaling in de Invorderingswet
1990 (IW 1990);
het vervallen van de horizonbepaling in de IW 1990;
het opnemen van een algemene antimisbruikmaatregel in de Wet op
de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen
(WIB); en
een redactionele wijziging in de Wet op de loonbelasting 1964 en een
redactionele wijziging in de IW 1990, die alleen worden toegelicht in
het artikelsgewijze deel van deze memorie.

2. Introduceren in de dividendbelasting van een vrijstelling voor
natuurschoonwetlichamen
Het doel van de NSW 1928 is de instandhouding van landgoederen en het
bevorderen van natuurschoon in particulier bezit. Dit wordt mede
gerealiseerd door de toekenning van een aantal fiscale faciliteiten in onder
meer de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting. Voor
natuurlijke personen die aandeelhouder zijn van een naamloze vennootschap (nv) of besloten vennootschap (bv) met landgoederen in de zin van
de NSW 1928 geldt onder voorwaarden een vrijstelling in box 3 van de
inkomstenbelasting. In de vennootschapsbelasting zijn lichamen met
landgoederen in de zin van de NSW 1928 onder voorwaarden vrijgesteld.
Op dit moment voorziet de dividendbelasting niet in een vrijstelling voor
winstuitkeringen die worden gedaan door vennootschappen met
landgoederen in de zin van de NSW 1928 (NSW-vennootschappen). Dit
betekent dat een NSW-vennootschap dividendbelasting moet inhouden
op dividenduitkeringen aan haar aandeelhouders. In de praktijk blijkt dat
de dividendbelasting die wordt ingehouden door deze NSW-vennootschappen in de meeste gevallen als voorheffing kan worden verrekend in
de inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting of op verzoek kan
worden teruggegeven. De inhoudingsplicht in de dividendbelasting leidt
in zoverre tot onnodige administratieve lasten bij deze NSW-vennootschappen. Dit acht het kabinet onwenselijk, mede met het oog op de
doelstellingen die ten grondslag liggen aan de gunstige fiscale behandeling van NSW-vennootschappen in de belastingwetgeving. Om deze
reden stelt het kabinet voor om te voorzien in een inhoudingsvrijstelling
voor NSW-vennootschappen in de dividendbelasting. De voorgestelde
vrijstelling geldt voor NSW-vennootschappen die voldoen aan de
voorwaarden die in de vennootschapsbelasting worden gesteld aan een
lichaam met landgoederen in de zin van de NSW 1928 voor toepassing
van de subjectieve vrijstelling voor die belasting. Dit houdt, kort gezegd,
in dat de inhouding van dividendbelasting achterwege mag blijven ten
aanzien van winstuitdelingen door vennootschappen:
– waarvan de bezittingen uitsluitend of hoofdzakelijk bestaan uit
landgoederen in de zin van de NSW 1928;
– waarvan de werkzaamheden ten minste hoofdzakelijk bestaan uit de
instandhouding van die landgoederen; en
– waarvan de overige werkzaamheden niet kunnen worden aangemerkt
als het drijven van een onderneming.
Hiermee zorgt het kabinet voor een administratieve lastenverlichting bij
deze NSW-vennootschappen waarmee gelijktijdig de uitvoering door de
Belastingdienst gebaat is. Omdat de dividendbelasting die wordt
ingehouden in nagenoeg alle gevallen verrekenbaar is als voorheffing, is
de budgettaire derving door de vrijstelling verwaarloosbaar. Vooruit-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

2

lopend op dit wetsvoorstel is via het Besluit Inhoudingsvrijstelling
NSW-vennootschappen1 al goedgekeurd dat inhouding van dividendbelasting achterwege kan blijven ten aanzien van winstuitkeringen door
NSW-vennootschappen.
3. Enkele wijzigingen in de Algemene douanewet
Er wordt een bepaling opgenomen over het kosteloos aan de douane ter
beschikking stellen van een ruimte voor douanecontroles. Bedrijven en
instellingen kunnen immers profiteren van kortere responstijden wanneer
de douane op locatie controleert.
Van de gelegenheid wordt gebruikgemaakt onjuist gebruik van terminologie te corrigeren. Daarnaast wordt er een sanctie gesteld in de Adw op
het niet nakomen van de verplichting tot het melden aan de douane dat
de goederen beschikbaar zijn voor douanecontrole bij de aankomst van
goederen op de plaats van uitgaan. De sanctie betreft een geldboete.
Tot slot wordt de duur voor het vasthouden voor onderzoek in de Adw in
overeenstemming gebracht met de duur voor het vasthouden voor
onderzoek ingevolge het Wetboek van Strafvordering.
4. Definiëren van het begrip inrichting in de afvalstoffenbelasting
De afvalstoffenbelasting wordt geheven ingevolge de Wet belastingen op
milieugrondslag (Wbm). De afvalstoffenbelasting wordt bij verwijdering
van afvalstoffen (storten of verbranden) in Nederland geheven van de
houder van de inrichting waaraan de afvalstoffen ter verwijdering worden
afgegeven of waarin de te verwijderen afvalstoffen zijn ontstaan. De
afvalstoffenbelasting wordt in dat geval berekend over het gewicht van de
afvalstoffen die ter verwijdering aan de inrichting worden afgegeven, dan
wel worden verwijderd binnen de inrichting waarin deze zijn ontstaan.
Voor de definiëring van het begrip inrichting sluit de afvalstoffenbelasting
op dit moment aan bij de definitie in de Wet milieubeheer (Wm). Op
11 februari 2020 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel
voor de Invoeringswet Omgevingswet. Deze invoeringswet treedt in
werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip, naar verwachting
per 1 januari 2022. Ingevolge de Omgevingswet worden milieuregels niet
meer toegespitst op de inrichting als zodanig, maar op de activiteiten die
binnen de inrichting plaatsvinden. De definitie van het begrip inrichting
wordt als gevolg daarvan uit de Wm geschrapt.2 Voor de afvalstoffenbelasting blijft dit begrip echter onverminderd van belang voor de
omschrijving van de grondslag en belastingplicht. Daarom wordt
voorgesteld de definitie van het fiscale begrip inrichting in de Wbm zelf te
regelen. Ook voor de kolenbelasting is het fiscale begrip inrichting
destijds in de Wbm zelf geregeld. De aansluiting bij de milieuwetgeving
wordt voor de afvalstoffenbelasting behouden op het niveau van de
activiteiten die in de inrichting plaatsvinden door in de definitie van het
begrip «verwijderen van afvalstoffen» te verwijzen naar de relevante
bepalingen in de Omgevingswet. De huidige definitie van het begrip
«verwijderen» wordt daartoe vervangen. De fysieke afbakening van de
inrichting blijkt evenals voorheen uit de ter zake afgegeven omgevingsvergunning. De belastingplichtige voor de afvalstoffenbelasting blijft de
houder van de inrichting, zijnde de houder van die omgevingsvergunning.
Omdat deze vergunning zal worden afgegeven op het niveau van de
activiteiten die binnen de inrichting plaatsvinden en binnen die inrichting
net als voorheen ook andere activiteiten kunnen plaatsvinden wordt een
definitie toegevoegd van het begrip «houder van de inrichting».
Overigens ziet de term inrichting in de Wbm zowel voor de afvalstoffenbe1
2

Besluit van 5 juni 2020 (Stcrt. 2020, 32912).
Artikel 2.45, onderdeel B, onder 2, van de Invoeringswet Omgevingswet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

3

lasting als voor de kolenbelasting op een puur fiscaal begrip. Deze term
wordt in dit voorstel van wet uitsluitend gedefinieerd voor de toepassing
van de afvalstoffenbelasting. Wel komen elementen uit het inrichtingenbegrip zoals dat nu nog is opgenomen in de Wm terug in het voorgestelde
zelfstandige fiscale begrip voor inrichting. Voor het tijdstip van inwerkingtreding van de aangepaste definities in de Wbm wordt aangesloten bij het
tijdstip waarop de definitie van het begrip inrichting in de Wm vervalt
ingevolge de Invoeringswet Omgevingswet.
5. Introduceren van een nieuwe rentebepaling in de Invorderingswet 1990
Verordening (EU) nr. 952/20133 (DWU) heeft als uitgangspunt dat
terugbetaling van invoer- of uitvoerrechten4 door de douaneautoriteiten
geen aanleiding geeft tot betaling van rente.5 Alleen wanneer te laat
wordt terugbetaald, is rente verschuldigd.6 Het Hof van Justitie van de
Europese Unie (HvJ EU) heeft echter in het arrest van 18 januari 2017
(Wortmann-arrest)7 bepaald dat wanneer invoerrechten, met inbegrip van
antidumpingsrechten, worden terugbetaald omdat zij zijn geïnd in strijd
met het Unierecht wel rente dient te worden vergoed. De IW 1990 voorziet
op dit moment niet in een bepaling waarin dit is vastgelegd. Om die reden
wordt voorgesteld een nieuwe rentebepaling te introduceren.
Het Wortmann-arrest is in lijn met eerdere rechtspraak van het HvJ EU,
onder andere arrest van 18 april 2013 (Irimie-arrest).8 Naar aanleiding van
het Irimie-arrest is in de IW 1990 een invorderingsrente gentroduceerd in
het geval dat er belasting wordt teruggegeven omdat deze in strijd met
het Unierecht was geheven. Deze bepaling is echter niet van toepassing
op terug te betalen rechten bij invoer of uitvoer. De rente dient te worden
vergoed vanaf de dag van betaling door belastingplichtige van de terug te
betalen rechten tot de dag waarop de terugbetaling plaatsvindt. Het HvJ
EU heeft in het arrest van 3 juli 2019 (Eurobolt-arrest)9 een antidumpingverordening ongeldig verklaard en geoordeeld dat de bij die verordening
ingestelde antidumpingrechten niet wettelijk verschuldigd zijn. In het
eindarrest van 29 november 201910 heeft de Hoge Raad vervolgens
bepaald dat de uitnodigingen tot betaling gericht aan de belanghebbende
moesten worden vernietigd. Ook diende het verzoek om schadevergoeding van belanghebbende te worden ingewilligd in die zin dat de
geheven bedragen aan antidumpingrechten bij terugbetaling moesten
worden vermeerderd met rente met inachtneming van het eindarrest.
Aangezien de IW 1990 niet voorziet in een bijzondere wettelijke regeling
voor het toekennen van een vergoeding voor het rentenadeel dat wordt
geleden vanaf de dag waarop rechten bij invoer of rechten bij uitvoer in
strijd met het Unierecht werden betaald, geeft de Hoge Raad aanwijzingen
van welke rentevoet moet worden uitgegaan. Om de lacune die de Hoge
Raad signaleert op te vullen, is een daartoe strekkende bepaling in de IW
1990 noodzakelijk.

3

Verordening (EU) nr. 952/2013 van het Europees Parlement en van de Raad van 9 oktober 2013
tot vaststelling van het douanewetboek van de Unie (PbEU 2013, L 269).
In de IW 1990 worden deze rechten bij invoer en rechten bij uitvoer genoemd.
5
Artikel 116, zesde lid, DWU.
6
Het bedrag aan rente is gelijk aan het in artikel 112, tweede lid, DWU opgenomen percentage.
7
HvJ EU 18 januari 2017, C-365/15 (Wortmann), ECLI:EU:C:2017:19.
8
HvJ EU 18 april 2013, C-565/11, (Irimie), ECLI:EU:C:2013:250, rechtsoverweging 22.
9
HvJ EU 3 juli 2019, C-644/173 (Eurobolt), ECLI:EU:C:2019:555.
10
HR 29 november 2019, ECLI:NL:HR:2019:1875.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

4

6. Vervallen van horizonbepaling in de Invorderingswet 1990
Het bodemrecht van de Belastingdienst bestaat vanaf 1845 en is door de
jaren heen vrijwel ongewijzigd. De invoering van een nieuwe invorderingswet in 1990 gaf aanleiding om het bodemrecht van de Belastingdienst te herwaarderen. Ten tijde van de behandeling van het
wetsvoorstel Invorderingswet 1990 was de voorbereiding van de
aanpassing van het BW (NBW) nog in volle gang. In dit NBW lagen ook
niet-privaatrechtelijke voorrechten voor. Daarnaast moest de herwaardering van niet-privaatrechtelijke voorrechten van de Belastingdienst nog
plaatsvinden en was nog niet duidelijk welke rangorde van voorrang van
privaatrechtelijke en publiekrechtelijke vorderingen zou moeten gelden.
Het bodemrecht van de Belastingdienst werd daarom zonder herwaardering in de IW 1990 opgenomen. Hierbij is wel een horizonbepaling
opgenomen met als doel te voorkomen dat het bodemrecht in de huidige
vorm gehandhaafd zou blijven zonder een discussie over herwaardering.
In deze horizonbepaling is opgenomen dat het bodemrecht vervalt op
1 januari 1993, tenzij voordien een wetsvoorstel, houdende een definitieve
regeling omtrent het fiscaal bodemrecht bij de Tweede Kamer der
Staten-Generaal is ingediend, dan wel een wetsvoorstel houdende een
verlenging van de geldigheidsduur van voornoemde bepaling voor een
tijd van niet langer dan een jaar. Eind 1992 is in dat kader het wetsvoorstel
tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek, de Faillissementswet en enige
andere wetten in verband met de bevoorrechting van vorderingen, het
verbinden van een bijzonder verhaalsrecht aan bepaalde vorderingen en
de invoering van de mogelijkheid van een vereenvoudigde afwikkeling
van faillissement bij de Tweede Kamer ingediend (wetsvoorstel 22942).11
Dat wetsvoorstel is nog aanhangig bij de Tweede Kamer, maar de
behandeling ervan ligt al jaren stil. Met de indiening van het wetsvoorstel
is echter voldaan aan de horizonbepaling. Intrekking van wetsvoorstel
22942 is gewenst aangezien het belang ervan gering is en de inhoud
achterhaald. Zo is een deel van wetsvoorstel 22942 – de vereenvoudigde
afwikkeling van faillissementen – al via een andere wet met ingang van
1 augustus 2002 in werking getreden.12 Ook zijn er nadien wijzigingen in
het bodem(voor)recht aangebracht die voorkomen dat door zekerheidsgerechtigden constructies kunnen worden opgetuigd die de effectiviteit van
het bodem(voor)recht teniet doen.13 Met deze wijzigingen heeft het
wetsvoorstel ook aan relevantie verloren. Het kabinet is daarom
voornemens om dat wetsvoorstel in te trekken.
Indien wetsvoorstel 22942 echter wordt ingetrokken, kan discussie
ontstaan over de vraag of nog wel aan de horizonbepaling is voldaan. Om
die discussie te voorkomen is de bij brief van 25 oktober 201014 aangekondigde intrekking van wetsvoorstel 22942, enkele weken later bij brief van
de toenmalige Minister van Veiligheid en Justitie van 23 november 2010
om wetstechnische redenen herroepen.15 Voorgesteld wordt nu de
horizonbepaling te laten vervallen. Hiermee wordt zeker gesteld dat het
bodemrecht niet vervalt bij intrekking van wetsvoorstel 22942. Na het
vervallen van de horizonbepaling zal vervolgens worden voorgesteld om
wetsvoorstel 22942 in te trekken. Het vervallen van de horizonbepaling
11

Het bij koninklijke boodschap van 30 november 1992 ingediende voorstel van wet houdende
wijziging van het Burgerlijk Wetboek, de Faillissementswet en enige andere wetten in verband
met de bevoorrechting van vorderingen, het verbinden van een bijzonder verhaalsrecht aan
bepaalde vorderingen en de invoering van de mogelijkheid van een vereenvoudigde
afwikkeling van faillissement (Kamerstukken 22 942).
12
Wet van 28 maart 2002 tot wijziging van de Faillissementswet in verband met de invoering van
de mogelijkheid van een vereenvoudigde afwikkeling van faillissement (Stb. 2002, 185).
13
Artikel 22bis IW 1990 en latere aanpassing.
14
Kamerstukken II 2010/11, 32 417, nr. 47.
15
Kamerstukken II 2010/11, 22 942, nr. 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

5

betekent overigens niet zonder meer dat het bodemrecht ook in de
toekomst in zijn huidige vorm gehandhaafd moet blijven. In dat kader
wordt erop gewezen dat het Ministerie van Veiligheid en Justitie en het
Ministerie van Financiën ten behoeve van de herijking van het faillissementsrecht onderzoek doen naar alternatieven voor het fiscale bodemrecht.16
7. Opnemen van een algemene antimisbruikmaatregel in de Wet op de
internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen
Er wordt een algemene antimisbruikmaatregel opgenomen in de WIB naar
aanleiding van een door het Global Forum on Transparency and Exchange
of information for tax purposes (Global Forum) van de Organisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) ingesteld proces
van beoordelingen aangaande de implementatie van de zogenoemde
Common Reporting Standard (CRS) in de nationale wet- en regelgeving.
Op basis van deze antimisbruikmaatregel worden overeenkomsten of
praktijken genegeerd waarvan het primaire doel redelijkerwijs moet
worden beschouwd als het omzeilen van een verplichting in het kader van
de CRS, en dient de betreffende verplichting te worden nagekomen alsof
die omzeilingsovereenkomst of -praktijk niet bestond.
8. Budgettaire aspecten
De maatregelen in dit wetsvoorstel hebben geen of een verwaarloosbaar
budgettair effect.
9. EU-aspecten
De maatregelen in dit wetsvoorstel hebben geen andere EU-aspecten dan
degene die staan vermeld bij punt 5, de introductie van een nieuwe
rentebepaling in de IW 1990.
10. Gevolgen voor burgers en bedrijven
De maatregelen in dit wetsvoorstel hebben geen of geringe gevolgen voor
de administratieve lasten. De vrijstelling in de dividendbelasting voor
NSW-vennootschappen betekent een afname van de administratieve
lasten met ongeveer € 20.000.
11. Uitvoeringskosten Belastingdienst
De maatregelen van dit wetsvoorstel zijn door de Belastingdienst
beoordeeld met de uitvoeringstoets. Voor alle maatregelen geldt dat de
Belastingdienst die uitvoerbaar acht per de voorgestelde data van
inwerkingtreding. De gevolgen voor de uitvoering zijn beschreven in de
uitvoeringstoetsen die als bijlagen zijn bijgevoegd17. Een maatregel uit dit
wetsvoorstel leidt tot uitvoeringskosten bij de Belastingdienst. Het betreft
het introduceren in de dividendbelasting van een vrijstelling voor
NSW-vennootschappen. De uitvoeringskosten worden gedekt op
begroting IX.

16

Naar verwachting is in het voorjaar van 2021 hierover meer duidelijkheid. Kamerstukken II
2019/20, nr. 20, p.77–78.
17
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

6

Tabel: Overzicht uitvoeringskosten Belastingdienst (Bedragen x € 1.000)
Fiscale verzamelwet 2022

Maatregel
Inhoudingsvrijstelling
dividendbelasting voor
NSW-vennootschappen

2020

2021

2022

2023

2024

0

0

0

160

20

12. Evaluaties
De voorgestelde maatregelen in dit wetsvoorstel leiden niet tot een
substantiële beleidswijziging en zullen niet afzonderlijk worden geëvalueerd. Het programma van evaluaties van fiscale wetgeving is
opgenomen in Bijlage 5 van Begroting IXB en Bijlage 9 en 10 van de
Miljoenennota.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I
Artikel I (artikel 11c van de Wet op de loonbelasting 1964)
In artikel 11c van de Wet op de loonbelasting 1964 (Wet LB 1964) wordt
verwezen naar artikel 59, zevende lid, van de Wet financiering sociale
verzekeringen, terwijl dit met ingang van 16 mei 2014 een verwijzing naar
het achtste lid van genoemd artikel 59 moet zijn. Dit hangt samen met de
vernummering per die datum van genoemd zevende lid tot achtste lid.18
Daarom wordt voorgesteld de verwijzing met terugwerkende kracht tot en
met 16 mei 2014 te herstellen.
Artikel II
Artikel II (artikel 4 van de Wet op de dividendbelasting 1965)
Het voorgestelde artikel 4, vijfde lid, onderdeel b, van de Wet op de
dividendbelasting 1965 (Wet DB 1965) voorziet met ingang van 1 januari
2022 in een inhoudingsvrijstelling van dividendbelasting voor uitkeringen
door vennootschappen die voldoen aan de voorwaarden zoals
opgenomen in artikel 5, eerste lid, onderdeel a, van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969). In deze laatste bepaling is
een vrijstelling voor de vennootschapsbelasting opgenomen voor
lichamen waarvan de bezittingen uitsluitend of hoofdzakelijk bestaan uit
op de voet van de NSW 1928 aangewezen landgoederen en waarvan de
werkzaamheden ten minste hoofdzakelijk bestaan uit de instandhouding
van deze landgoederen. Daarnaast geldt als voorwaarde dat de overige
werkzaamheden van het lichaam niet kunnen worden aangemerkt als het
drijven van een onderneming. Vanwege de toevoeging van de inhoudingsvrijstelling voor de genoemde vennootschappen aan het vijfde lid
van artikel 4 Wet DB 1965, wordt voorgesteld de bestaande inhoudingsvrijstelling voor banken en beleggingsinstellingen als bedoeld in artikel
5.14 Wet IB 2001 op te nemen in een nieuw onderdeel a van datzelfde lid.
Ten slotte wordt van de gelegenheid gebruikgemaakt om in de tekst van

18

Wet van 7 mei 2014 tot wijziging van de Algemene nabestaandenwet en de Wet uitkeringen
burger-oorlogsslachtoffers 1940–1945 in verband met een technische aanpassing van de
berekening van de nabestaandenuitkering voor alleenstaande ouders en een verduidelijking
van de Werkloosheidswet (Stb. 2014, 167).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

7

genoemde vijfde lid nader in overeenstemming te brengen met de
overige bepalingen in de Wet DB 1965.
Artikel III
Artikel III, onderdeel A (artikel 1:26a van de Algemene douanewet)
De onderhavige wijziging strekt ertoe te verduidelijken dat bedrijven en
instellingen die voordeel hebben van de aanwezigheid van de douane in
hun gebouwen of op hun terreinen, kosteloos een ruimte aan de douane
beschikbaar stellen. Het permanent uitvoeren van douanecontroles op
locaties van bedrijven leidt tot gerichter toezicht en brengt voor de
bedrijven de geringste verstoring van het logistieke proces met zich mee.
Daarnaast hebben bedrijven economisch profijt van het feit dat de douane
op locatie controleert. Hierdoor kunnen de responstijden immers
aanzienlijk worden ingekort, ten opzichte van de situatie dat de douane
moet komen vanuit het dichtstbijzijnde douanekantoor. Momenteel krijgt
de douane al verschillende ruimtes kosteloos ter beschikking gesteld op
bijvoorbeeld luchthavens, terminalhouders, postsorteercentra en post- en
koeriersbedrijven. De douane treedt op de desbetreffende locaties op als
handhaver om de controletaken uit te voeren. Hierbij valt te denken aan
visitatieruimten, maar ook aan berg- en sorteerplaatsen voor de douanetechnische afhandeling van poststukken. Dergelijke ruimten dienen, om
een deugdelijk douanetoezicht te kunnen waarborgen aan bepaalde eisen
te voldoen, welke, afhankelijk van de locatie en het beoogde doel, per
geval kunnen verschillen. Op zich bieden de huidige bepalingen van het
DWU19 en de Adw de nodige aanknopingspunten om het douanetoezicht
te waarborgen (zie met name artikel 46, eerste lid, DWU en artikel 1:24
Adw). Omwille van rechtszekerheid wordt met onderhavige wijziging een
expliciete bepaling in de Adw opgenomen die het kosteloos ter
beschikking stellen van een ruimte voorschrijft.
Artikel III, onderdeel B (artikel 1:34 van de Algemene douanewet)
Onderhavige wijziging betreft het herstel van het onjuiste gebruik van
terminologie. Artikel 1:34 Adw verwijst naar een identificatiebewijs als
bedoeld in artikel 1 van de Wet op de identificatieplicht. In artikel 1 van die
wet wordt echter gesproken over een document waarmee de identiteit
van betrokkene kan worden vastgesteld. Het onjuiste woordgebruik wordt
gecorrigeerd door identificatiebewijs te vervangen door «document
waarmee de identiteit van hem kan worden vastgesteld».
Artikel III, onderdeel C (artikel 10:2 van de Algemene douanewet)
Artikel 10:2, onderdeel b, Adw wordt opnieuw verwoord om een
taalkundige verbetering aan te brengen. Materieel gezien betreft het geen
wijziging.
Aan artikel 10:2 Adw wordt verder een onderdeel d toegevoegd. Deze
wijziging strekt ertoe de verplichting tot aanbrengen op te nemen in
artikel 10:2 Adw. Ingevolge artikel 267, tweede lid, DWU bestaat er een
verplichting tot aanbrengen. Aanbrengen houdt in dat de aankomst van
goederen op de plaats van uitgaan wordt gemeld aan de douane en dat
de goederen beschikbaar zijn voor douanecontrole. Op het niet nakomen
van deze verplichting is echter geen sanctie gesteld in de Adw. Die sanctie
wordt met deze wijziging ingevoerd. Het overtreden van de verplichting
tot aanbrengen, wordt alsdan ingevolge artikel 10:2 Adw gestraft met een
geldboete van de derde categorie.
19

Verordening (EU) nr. 952/2013 van het Europees Parlement en van de Raad van 9 oktober 2013
tot vaststelling van het douanewetboek van de Unie (PbEU 2013, L 269).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

8

Artikel III, onderdeel D (artikel 11:12 van de Algemene douanewet)
Onderhavige wijziging strekt ertoe de periode van ophouden in artikel
11:12, vierde lid, Adw, in overeenstemming te brengen met de periode
van ophouden ingevolge artikel 56a van het Wetboek van Strafvordering
(Sv). De periode van ophouden betreft de duur voor het vasthouden voor
onderzoek. Artikel 11:12 Adw ziet op het voorgeleiden voor de inspecteur
van een op heterdaad betrapte verdachte van een bij de Adw strafbaar
gesteld feit. De periode van ophouden van zes uur in artikel 11:12, vierde
lid, Adw, is in het verleden niet aangepast naar aanleiding van een
wijziging in het Sv.20 Bij misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is
toegelaten op grond van artikel 56a Sv is ophouden tot negen uur
mogelijk. Deze wijziging brengt de periode van ophouden in artikel 11:12,
vierde lid, Adw, in lijn met het Sv.
Artikel 11:12, eerste lid, Adw geeft de inspecteur van douane de
bevoegdheid de verdachte na aanhouding naar een plaats voor verhoor te
geleiden dan wel diens aanhouding of voorgeleiding te bevelen. Uit het
derde lid van artikel 11:12 Adw blijkt dat de verdachte kan worden
verhoord door de inspecteur. Ten aanzien van de rechten van de
verdachte zijn de bepalingen van het Sv van toepassing. Aan de aangehouden verdachte wordt onverwijld na zijn aanhouding en in ieder geval
voorafgaand aan zijn eerste verhoor schriftelijke mededeling gedaan van
zijn rechten, waaronder het recht op rechtsbijstand en het recht op
vertolking en vertaling (artikel 27c Sv). Dit geldt ook na aanhouding op
bevel van de inspecteur van de douane.
Bij genoemde wijziging van het Sv werd onder meer artikel 28c Sv
ingevoegd. Dat artikel regelt de zogenaamde consultatiebijstand. Dit
betekent dat de aangehouden verdachte, voor wie ingevolge artikel 28b
Sv een raadsman beschikbaar is, de gelegenheid wordt verschaft om
voorafgaand aan het eerste verhoor gedurende een termijn van ten
hoogste een half uur met hem een onderhoud te hebben. Onder
voorwaarden kan deze termijn met ten hoogste een half uur worden
verlengd. De ratio van de verruiming van de termijn van het ophouden
voor onderzoek van zes naar negen uur in artikel 56a Sv ligt mede in de
tijd die opgaat aan consultatiebijstand en de oproeping van een tolk.
In het Sv wordt een onderscheid gemaakt tussen misdrijven waarvoor
geen voorlopige hechtenis is toegestaan en misdrijven waarvoor wel
voorlopige hechtenis is toegestaan. Voorlopige hechtenis is onder meer
toegelaten bij verdenking van een misdrijf waarop naar de wettelijke
omschrijving een gevangenisstraf van vier jaren of meer is gesteld of bij
de verdenking van een van de in artikel 67 Sv met name genoemde
misdrijven. Ook dit onderscheid wordt gevolgd in artikel 11:12 Adw. Het
verschil komt neer op het onderscheid tussen misdrijven waarvoor geen
gevangenis kan worden opgelegd zoals het zonder opzet achterwege laten
van aangifte doen van meer dan € 10.000 contant geld bij binnenkomst in
de Unie en misdrijven waarvoor wel gevangenisstraf kan worden
opgelegd, zoals smokkel.
Voor misdrijven waarvoor geen voorlopige hechtenis is toegelaten, mag
de verdachte tot ten hoogste zes uur worden opgehouden voor
onderzoek.
Bij misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan, mag de
verdachte tot ten hoogste negen uur worden opgehouden voor

20

Het betreft de wijziging bij Wet van 17 november 2016, houdende implementatie van richtlijn
nr. 2013/48/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2013 betreffende het
recht op toegang tot een advocaat in strafprocedures en in procedures ter uitvoering van een
Europees aanhoudingsbevel en het recht om een derde op de hoogte te laten brengen vanaf
de vrijheidsbeneming en om met derden en consulaire autoriteiten te communiceren tijdens
de vrijheidsbeneming (PbEU L294) (Stb. 2016, 475) Die wet is inwerking getreden met ingang
van 1 maart 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

9

onderzoek. Onder onderzoek wordt niet alleen het verhoor begrepen,
maar ook de werkzaamheden die aan het verhoor voorafgaan. Het begrip
onderzoek is hier ontleend aan artikel 56a, vierde lid, Sv en wordt in de
voorgestelde wijziging van artikel 11:12, vierde lid, Adw met een
gelijkluidende betekenis gebruikt. Zo wordt hierbij bijvoorbeeld onder
onderzoek mede begrepen de identificatie van de verdachte, de voorbereidingen voor het verhoor, het verhoor en het uitreiken van mededelingen
in persoon over het vervolg van de strafzaak.
Artikel IV
Artikel IV (artikel 22 van de Wet belastingen op milieugrondslag)
Voorgesteld wordt om in artikel 22 Wbm twee definities aan te passen en
een definitie toe te voegen op het tijdstip dat de definitie van het begrip
inrichting in de Wm vervalt ingevolge de inwerkingtreding van artikel
2.45, onderdeel B, onder 2, van de Invoeringswet Omgevingswet. Omdat
vanaf dat moment niet langer kan worden aangesloten bij het begrip
inrichting in de Wm, wordt een zelfstandige definitie van dat begrip
opgenomen. Zoals ook toegelicht in het algemene deel van deze memorie
wordt de aansluiting met de milieuwetgeving behouden op het niveau
van de activiteiten die binnen de inrichting plaatsvinden (het verwijderen
van afvalstoffen). In dat kader wordt ook een definitie opgenomen van het
begrip «houder van de inrichting». Het voorgaande wordt als volgt
uitgewerkt.
In artikel 22, eerste lid, onderdeel c, Wbm wordt de definitie van het
begrip «verwijderen» vervangen door een definitie van het begrip
«verwijderen van afvalstoffen». De definitie wordt aangevuld met
elementen die nu zijn opgenomen in de definitie van het begrip inrichting
in artikel 22, eerste lid, onderdeel f, Wbm. Daarbij wordt in de voorgestelde tekst niet langer verwezen naar de Wm en de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht, maar naar de Omgevingswet. Het tweeledige
fiscale begrip «verwijderen» verandert inhoudelijk niet, maar blijft van
toepassing op zowel storten als verbranden van afvalstoffen. Voor storten
is dat het storten van afvalstoffen op een stortplaats als bedoeld in de
bijlage bij de Omgevingswet, waar op grond van een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit als bedoeld in artikel 5.1,
tweede lid, aanhef en onder b, van de Omgevingswet afvalstoffen mogen
worden gestort. Ook is sprake van het verwijderen van afvalstoffen als de
afvalstoffen worden gestort op een vergelijkbare stortplaats buiten
Nederland. Dit is van belang, omdat de afvalstoffenbelasting in beginsel
mede verschuldigd is voor de overbrenging van afvalstoffen uit
Nederland om deze buiten Nederland te (laten) verwijderen. Voor
verbranden gaat het om het verbranden van afvalstoffen in een afvalverbrandingsinstallatie of afvalmeeverbrandingsinstallatie waarin op grond
van een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit als
bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, aanhef en onder b, van de
Omgevingswet huishoudelijke afvalstoffen, gemengde bedrijfsafvalstoffen
of gemengd sorteerresidu (gemengde afvalstoffen) mogen worden
verbrand. Het betreft afval(mee)verbrandingsinstallaties als bedoeld in
artikel 3 van Richtlijn 2010/75/EU.21 Ook bij verbranden is mede sprake
van het verwijderen van afvalstoffen, als de afvalstoffen worden verbrand
in een vergelijkbare installatie buiten Nederland. Volledigheidshalve wordt
opgemerkt dat artikel 3 van Richtlijn 2010/75/EU mede ziet op installaties
voor andere thermische behandelingsprocessen dan verbranding door
oxidatie van afval, zoals pyrolyse, vergassing en plasmaproces, voor
21

Artikel 3, eerste lid, veertigste en eenenveertigste lid, van Richtlijn 2010/75/EU van het
Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 inzake industriële emissies (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging) (PbEU 2010, L 334).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

10

zover de producten van de behandeling vervolgens worden verbrand.
Dergelijke installaties bevinden zich echter niet binnen inrichtingen waar
op grond van een omgevingsvergunning afvalstoffen mogen worden
gestort of gemengde afvalstoffen mogen worden verbrand. Wanneer
afvalstoffen worden afgegeven ter verwijdering in een dergelijke
installatie, is geen sprake van de afgifte ter verwijdering van afvalstoffen
aan een inrichting. Het belastbare feit doet zich dan niet voor. De
afvalstoffenbelasting is in die situatie dan ook niet van toepassing.
Wanneer de producten van dergelijke behandelingsprocessen vervolgens
ter verwijdering worden overgebracht naar een inrichting waar afvalstoffen worden verwijderd, zijn ter zake uiteraard de regels van de
afvalstoffenbelasting van toepassing.
In artikel 22, onderdeel f, Wbm kan de definitie van het begrip «inrichting»
vervolgens iets worden ingekort. Een inrichting is volgens de voorgestelde definitie een terrein, dan wel een geheel van functioneel of
organisatorisch samenhangende terreinen op dezelfde locatie, in
Nederland, waar op grond van een of meer omgevingsvergunningen
afvalstoffen mogen worden verwijderd zoals hiervoor omschreven. Het
betreft omgevingsvergunningen voor een milieubelastende activiteit als
bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, aanhef en onder b, van de
Omgevingswet. Inhoudelijk wordt hiermee evenmin een wijziging
beoogd. Ook het huidige begrip inrichting heeft betrekking op een
dergelijk terrein of geheel van functioneel of organisatorisch samenhangende terreinen op dezelfde locatie. Bij dat laatste kan bijvoorbeeld
worden gedacht aan een locatie met een stortplaats en meerdere
gebouwen en installaties waar afvalstoffen worden opgeslagen, gesorteerd, verbrand en op andere wijze worden verwerkt. De fysieke
afbakening van de inrichting blijkt evenals voorheen uit de ter zake
afgegeven omgevingsvergunning(en). Na inwerkingtreding van de
Omgevingswet betreft dit de gegevens die bij de aanvraag van een
omgevingsvergunning moeten worden verstrekt ingevolge artikel 7.3,
onder c en d, van de Omgevingsregeling.
De afvalstoffenbelasting wordt ingevolge artikel 24, aanhef en onderdeel
a, Wbm geheven van de houder van de inrichting. Naar aanleiding van de
inwerkingtreding van de Omgevingswet is het wenselijk een definitie van
dit begrip op te nemen in artikel 22 Wbm. Deze definitie wordt ingevoegd
in artikel 22, eerste lid, Wbm als een nieuw onderdeel g, onder verlettering van de onderdelen g tot en met n tot h tot en met o. Houder van de
inrichting is de houder van een of meer omgevingsvergunningen voor
een milieubelastende activiteit als hiervoor bedoeld, op grond waarvan
binnen de inrichting afvalstoffen mogen worden verwijderd. Dit betreft
meer concreet de houder van de omgevingsvergunning(en) voor het
exploiteren van de binnen de inrichting gelegen stortplaats of afval(mee)verbrandingsinstallatie(s) waarin gemengde afvalstoffen mogen worden
verbrand. Deze definitie wijst voor de bestaande situatie eenduidig aan
wie de houder van de inrichting is, en van wie dus de belasting wordt
geheven. Mocht zich na inwerkingtreding van de Omgevingswet de
situatie gaan voordoen dat binnen eenzelfde inrichting sprake is van
meerdere houders van een dergelijke omgevingsvergunning, dan zal in
overleg met de sector de definitiebepaling zodanig worden aangepast dat
ook voor die situatie eenduidig wordt bepaald van wie de belasting wordt
geheven.
Ingevolge de inwerkingtredingsbepaling van dit voorstel van wet treedt de
wijziging van artikel 22 Wbm in werking op het tijdstip waarop de definitie
van het begrip «inrichting» in de Wm vervalt. Dat is het tijdstip waarop
artikel 2.45, onderdeel B, onder 2, van de Invoeringswet Omgevingswet in
werking treedt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

11

Artikel V
Artikel V, onderdeel A
Artikel V, onderdeel A (artikel 27ter van de Invorderingswet 1990)
In artikel 27ter, eerste lid, IW 1990 vervalt de zinsnede «voor bezwaar
vatbare». De reden dat wordt voorgesteld deze zinsnede te laten vervallen
is dat de zinsnede overbodig is. Alle beschikkingen van de douaneautoriteiten die betrekking hebben op de toepassing van de douanewetgeving
en die hen rechtstreeks en individueel raken zijn op grond van artikel 44
van het Douanewetboek van de Unie (DWU) voor bezwaar en beroep
vatbaar. Dit geldt voor elke beslissing van de inspecteur die verband
houdt met de douanewetgeving over een bepaald geval en die voor de
betrokken persoon rechtsgevolgen heeft en hem rechtstreeks en individueel raakt. Een dergelijke beslissing kan in elke vorm worden genomen.
Voorts komt het tweede lid van artikel 27ter IW 1990 te vervallen
aangezien dat lid eveneens overbodig is en mogelijkerwijs kan conflicteren met artikel 8:2, eerste lid, Adw en het DWU. Artikel 8:2 Adw bepaalt
al dat hoofdstuk V van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR)
van overeenkomstige toepassing is op beschikkingen van de douaneautoriteiten. In zoverre is artikel 27ter, tweede lid, IW 1990 een overbodige
herhaling. Daarnaast bepaalt, in tegenstelling tot het laatstgenoemd
artikel, artikel 8:2, eerste lid, Adw dat de artikelen 25, derde lid, 26a, 27a en
27e AWR van die overeenkomstige toepassing zijn uitgesloten. De reden
daarvoor is dat de desbetreffende materie in het DWU in samenhang met
artikel 8:2 Adw dan wel in de Algemene wet bestuursrecht wordt
geregeld.
Artikel V, onderdeel B (artikel 27quater (nieuw) van de Invorderingswet
1990)
Voorgesteld wordt een nieuwe rentebepaling in de IW 1990 te introduceren. Op grond van het voorgestelde artikel 27quater, eerste lid, IW 1990
wordt aan de belanghebbende kredietrente vergoed voor zover een
bedrag aan rechten bij invoer of rechten bij uitvoer geheel of gedeeltelijk
wordt terugbetaald op grond van een beschikking van de inspecteur,
omdat de desbetreffende belasting in strijd met het Unierecht is geheven.
Directe aanleiding zijn de arresten Wortmann en Eurobolt. In die arresten
gaat het om gevallen waarin een EU-verordening waarbij de oorspronkelijke heffing was opgelegd, later door een gerechtelijke uitspraak nietig
wordt verklaard en lidstaten justitiabelen die recht hebben op de
terugbetaling, de daarover verschuldigde rente dienen te vergoeden.
Voorgesteld wordt voor het soort rente dat wordt vergoed, aansluiting te
zoeken bij de rente die ingevolge het DWU moet worden vergoed in geval
van een te late terugbetaling die aan de ontvanger is te wijten. Die rente is
ingevolge artikel 116, zesde lid, DWU gelijk aan de rente, bedoeld in artikel
112 DWU, de zogenoemde kredietrente. De hoogte van de rentevoet
wordt geregeld in laatstgenoemd artikel en is gelijk aan de door de
Europese Centrale Bank op haar basisherfinancieringstransacties
toegepaste rentevoet van de eerste dag van de maand van de vervaldag,
zoals bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie, serie C,
vermeerderd met één punt.
In het tweede lid van het voorgestelde artikel 27quater IW 1990 wordt op
basis van de arresten Wortmann en Eurobolt bepaald dat het tijdvak
waarover de rente wordt berekend begint te lopen op de datum van
betaling door deze justitiabelen van de terugbetaalde rechten tot de dag
van terugbetaling. Het tijdstip van aanvang wijkt daarmee dus af van het
aanvangstijdstip voor het vergoeden van invorderingsrente op grond van
artikel 28c IW 1990.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

12

Het derde lid bepaalt dat het te hanteren rentepercentage niet negatief kan
zijn.
Artikel V, onderdeel C (artikel 70 van de Invorderingswet 1990)
Voorgesteld wordt de horizonbepaling van artikel 70 IW 1990 te laten
vervallen. Zoals in het algemeen deel van deze memorie nader is
toegelicht, wordt hiermee zeker gesteld dat het in artikel 22, derde lid, IW
1990 opgenomen bodemrecht niet vervalt bij intrekking van het bij
koninklijke boodschap van 30 november 1992 ingediende voorstel van wet
houdende wijziging van het Burgerlijk Wetboek, de Faillissementswet en
enige andere wetten in verband met de bevoorrechting van vorderingen,
het verbinden van een bijzonder verhaalsrecht aan bepaalde vorderingen
en de invoering van de mogelijkheid van een vereenvoudigde afwikkeling
van faillissement (Kamerstukken 22 942). Artikel 70 IW 1990 wordt hiertoe
geschrapt.
Artikel VI
Artikel VI (artikel 10fa van de Wet op de internationale bijstandsverlening
bij de heffing van belastingen)
In het kader van de aanpak van internationale belastingfraude en
belastingontduiking heeft de OESO een mondiale standaard ontwikkeld
voor de automatische uitwisseling tussen landen van financiëlerekeninggegevens. Deze standaard bestaat onder meer uit een identificatie- en
rapportagestandaard voor (de benodigde aanlevering van de uit te
wisselen financiëlerekeninggegevens door) financiële instellingen, de
zogenoemde Common Reporting Standard (CRS). De Europese Unie (EU)
heeft de automatische uitwisseling van financiëlerekeninggegevens op
basis van de CRS tussen de EU-lidstaten voorgeschreven in Richtlijn
2014/107/EU.22 De CRS en Richtlijn 2014/107/EU zijn met ingang van
1 januari 2016 in de Nederlandse wet- en regelgeving geïmplementeerd
door middel van de Wet uitvoering Common Reporting Standard, het
daarop gebaseerde Uitvoeringsbesluit identificatie- en rapportagevoorschriften Common Reporting Standard en in de op genoemd besluit
gebaseerde Regeling aanwijzing rechtsgebieden Common Reporting
Standard.
Het Global Forum van de OESO ziet onder meer toe op de implementatie
van de CRS in de nationale wet- en regelgeving van de deelnemende
landen en heeft in dit kader een proces van beoordelingen ingesteld.
Mede aan de hand van ingevulde vragenlijsten vindt de beoordeling
plaats. Met de onderhavige maatregel wordt een aanbeveling van het
Global Forum ten aanzien van Nederland opgevolgd. Het betreft de
implementatie van sectie IX, onderdeel A, onder 1, CRS, waarin wordt
voorgeschreven dat rechtsgebieden – met het oog op een doeltreffende
uitvoering en naleving van de rapportage- en identificatievoorschriften –
voorschriften moeten hebben om te voorkomen dat financiële instellingen, personen of tussenpersonen praktijken instellen gericht op het
omzeilen van de rapportage- en identificatievoorschriften. Deze bepaling
is destijds niet geïmplementeerd.23 Mede gelet op de aanbeveling van het
22

Richtlijn 2014/107/EU van de Raad van 9 december 2014 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU
wat betreft verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied (PbEU
2014, L 359).
23
Bij de implementatie van de CRS in 2016 is in de transponeringstabel (Kamerstukken II
2014/15, 34 276, nr. 3, p. 24) hierover opgemerkt: Volstaan is met het implementeren van een
wettelijke verplichting om de rapportage- en identificatievoorschriften na te komen. Er zijn
vooralsnog geen voorschriften opgenomen om te voorkomen dat praktijken worden ingesteld
die erop zijn gericht om de rapportage- en identificatievoorschriften te omzeilen. Het is niet
uitgesloten dat dit in de toekomst alsnog gebeurt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

13

Global Forum wordt voorgesteld thans een algemene antimisbruikmaatregel te introduceren in de WIB. Deze maatregel houdt in dat als sprake is
van een overeenkomst of praktijk waarvan het primaire doel naar
redelijkerwijs moet worden aangenomen is het omzeilen van een
verplichting als bedoeld in afdeling 4a WIB of de daarop berustende
bepalingen, die verplichting geldt alsof die overeenkomst, onderscheidenlijk die praktijk, er niet is. De bepaling is vooral bedoeld om te
voorkomen dat omzeilingspraktijken überhaupt worden opgezet.
Voor voorbeelden van situaties waarop deze antimisbruikbepaling van
toepassing is, wordt gewezen op onderdeel 5 van het OESO-commentaar
op sectie XI, onderdeel 1, CRS.24 Hierin worden vier voorbeelden gegeven
van situaties waarop een antimisbruikbepaling van toepassing zou
moeten zijn. Eén voorbeeld betreft de situatie waarin een rapporterende
financiële instelling een klant adviseert een rekening aan te houden bij
een gelieerde entiteit, gevestigd in een niet-deelnemend rechtsgebied
zodat rapportage door de rapporterende financiële instelling wordt
voorkomen, terwijl de dienstverlening en klantrelatie doorgaat alsof de
rekening nog steeds wordt aangehouden bij die rapporterende financiële
instelling.
Verder kan worden geput uit Richtlijn (EU) 2018/82225 – welke richtlijn in
de Nederlandse wetgeving is geïmplementeerd door middel van de Wet
implementatie EU-richtlijn meldingsplichtige grensoverschrijdende
constructies – voor voorbeelden van situaties waarop de antimisbruikbepaling van toepassing zou kunnen zijn. In genoemde richtlijn is de
verplichting tot de automatische uitwisseling van gegevens en inlichtingen opgenomen over mogelijk agressieve fiscale planningsconstructies
overeenkomstig actiepunt 12 van het project inzake grondslaguitholling
en winstverschuiving (BEPS26) van de OESO. Het gaat om informatie over
zogenoemde meldingsplichtige grensoverschrijdende constructies.
Daarvan is sprake als een zogenoemde grensoverschrijdende constructie
ten minste een van de «wezenskenmerken» bezit die zijn opgenomen in
de bijlage bij Richtlijn (EU) 2018/822. Eén van die wezenskenmerken,
wezenskenmerk D, onderdeel 1, betreft de constructie die kan leiden tot
het ondermijnen van de rapportageverplichting uit hoofde van de
wetgeving ter omzetting van Uniewetgeving of evenwaardige overeenkomsten inzake de automatische uitwisseling van inlichtingen over
financiële rekeningen, waaronder overeenkomsten met derde landen, of
de constructie waarbij wordt geprofiteerd van het gebrek aan die
wetgeving of overeenkomsten. Voor de uitleg, interpretatie en toepassing
van wezenskenmerk D kan gebruik worden gemaakt van het werk van de
OESO, met name haar modelvoorschriften voor verplichte openbaarmaking ter bestrijding van constructies ter omzeiling van de CRS en
ondoorzichtige offshorestructuren en het bijbehorende commentaar, als
bron van voorbeelden of voor interpretatie, voor zover die teksten op de
bepalingen van het Unierecht zijn afgestemd.27 Wezenskenmerk D,
onderdeel 1, heeft dus betrekking op (het frustreren van) de automatische
inlichtingenuitwisseling op basis van de CRS, zowel binnen de EU als met
derde landen.28 Om wezenskenmerk D, onderdeel 1, iets meer te duiden is
24

Te raadplegen op: https://www.oecd.org/tax/exchange-of-tax-information/standard-forautomatic-exchange-of-financial-account-information-in-tax-matters-second-edition9789264267992-en.htm, p. 207–208.
25
Richtlijn (EU) 2018/822 van de Raad van 25 mei 2018 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU wat
betreft verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied met
betrekking tot meldingsplichtige grensoverschrijdende constructies (PbEU 2018, L 139).
26
«Base Erosion and Profit Shifting».
27
Zie: http://www.oecd.org/tax/exchange-of-tax-information/model-mandatory-disclosure-rulesfor-crs-avoidance-arrangements-and-opaque-offshore-structures.pdf. En zie Kamerstukken II
2018/19, 35 255, nr. 3, p. 28.
28
Zie in dit kader de definitie van deelnemend rechtsgebied in artikel 2a, eerste lid, onderdeel f,
WIB in samenhang met artikel 2a, vijfde lid, van die wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

14

in Richtlijn (EU) 2018/822 aangegeven welke aspecten grensoverschrijdende constructies die onder dit wezenskenmerkvallen ten minste
omvatten. Het gaat om:
a. het gebruik van een rekening, product of belegging die of dat geen
financiële rekening is of niet als zodanig te boek staat, maar die of dat
over eigenschappen beschikt die in wezen vergelijkbaar zijn met die
van een financiële rekening;
b. de overdracht van financiële rekeningen of activa aan, of het gebruik
van rechtsgebieden die niet gebonden zijn aan de automatische
uitwisseling van inlichtingen over financiële rekeningen met de staat
van verblijf van de relevante belastingplichtige;
c. de herkwalificatie van inkomsten en vermogen tot producten of
betalingen die niet onder de automatische uitwisseling van inlichtingen vallen;
d. de overdracht of omzetting van een financiële instelling of een
financiële rekening of de activa daarvan in een financiële instelling of
een financiële rekening of activa die niet onder de rapportage in het
kader van de automatische uitwisseling van inlichtingen vallen;
e. het gebruik van rechtspersonen, juridische constructies of structuren
die de rapportage over een of meer rekeninghouders of uiteindelijk
belanghebbenden in het kader van de automatische uitwisseling van
inlichtingen over financiële rekeningen stopzetten of daartoe
strekken; of
f.
constructies die due-diligenceprocedures die door financiële
instellingen worden gebruikt om te voldoen aan hun verplichtingen
tot het rapporteren van inlichtingen over financiële rekeningen,
ondermijnen of zwakke punten ervan benutten, onder meer via het
gebruik van rechtsgebieden met ontoereikende of zwakke regelingen
voor de handhaving van antiwitwaswetgeving of met zwakke
transparantievereisten voor rechtspersonen of juridische constructies.29
Bij dit wezenskenmerk gaat het aldus grofweg om constructies die ervoor
(kunnen) zorgen dat geen informatie hoeft te worden uitgewisseld over
een financiële rekening en de bijbehorende te rapporteren personen,
terwijl dat zonder gebruikmaking van die constructie wel zou moeten.30
Op basis van de antimisbruikbepaling in het voorgestelde artikel 10fa WIB
worden dergelijke omzeilingspraktijken echter genegeerd en gelden de
verplichtingen op basis van afdeling 4a WIB en de daarop berustende
bepalingen onverkort.
Artikel VII
Artikel VII (inwerkingtreding)
Deze wet treedt in werking met ingang van 1 januari 2022. Voor twee
wijzigingen is in een afwijkende inwerkingtreding voorzien. Dit is
toegelicht bij de toelichting op de betreffende artikelen.
De Staatssecretaris van Financiën,
A.C. van Huffelen
De Staatssecretaris van Financiën,
J.A. Vijlbrief

29

De begrippen «financiële instelling», «financiële rekening», «uiteindelijk begunstigden» en
«rekeninghouder», bedoeld in wezenskenmerk D, onderdeel 1, onder a tot en met f, hebben
dezelfde betekenis als de begrippen, bedoeld in artikel 2a, eerste lid, onderdelen c, g, s,
onderscheidenlijk x, WIB.
30
Zie artikel 2a en hoofdstuk II, afdeling 4a, WIB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 708, nr. 3

15