Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

28 479

Rechtspositie van politieke ambtsdragers

Nr. 39

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 oktober 2008
Inleiding
Zoals bekend heeft het kabinet in zijn coalitieakkoord het voornemen
uitgesproken de inkomens in de publieke en semipublieke sector te
normeren c.q. te maximeren. De minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties heeft in haar brief van 27 juni 2008 (Kamerstuk 28 479,
nr. 36) uiteengezet op welke wijze het kabinet aan de normering van
topinkomens in de semipublieke sector vorm wil geven. Daarbij wordt
grotendeels aangesloten bij het advies van de commissie-Dijkstal. Het
kabinet neemt de drie beloningsregimes over die de commissie Dijkstal
voor de semi-publieke sector adviseert, te weten openbaarmakingsverplichting, sectorale beloningscode en het ministersalaris als maximum
(dit is het 130% van het huidige ministersalaris).
Door normering van topinkomens ook toe te passen op álle staatsdeelnemingen krijgt de uitwerking van de normering een veel ruimere reikwijdte dan in het advies van de commissie-Dijkstal. In het rapport van de
commissie Dijkstal is een beperkt aantal deelnemingen genoemd, terwijl
de uitwerking zoals ik deze nu voorstel voor álle deelnemingen geldt.
Context staatsdeelnemingen
De bedrijven waarin de staat deelneemt opereren doorgaans in een
private, commerciële omgeving met een wisselende mate van concurrentie. Het zijn organisaties met bedrijfsmatige processen en een met het
bedrijfsleven overeenkomstige structuur. Echter, de achterliggende overweging van het staatsaandeelhouderschap is altijd het publieke belang
van de ondernemingen. Dit vindt zijn weerslag in de wijze waarop de staat
als aandeelhouder acteert. Zo ook ten aanzien van het beloningsbeleid,
dat voldoende gematigd moet zijn. Staatsdeelnemingen bevinden zich
aldus op het snijvlak van de (semi)publieke en private sector.
De commissie-Dijkstal heeft de staatsdeelnemingen als categorie buiten
zijn advies gelaten. Ook het kabinet is van mening dat de staatsdeel-

KST123661
0809tkkst28479-39
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 479, nr. 39

1

nemingen als totaliteit niet tot de semipublieke sector behoren. De
staatsdeelnemingen zijn ondernemingen, waarvan wordt verwacht dat zij
in hun bedrijfsvoering financieel onafhankelijk opereren. Dat neemt niet
weg dat het kabinet, gezien het publieke belang van de deelnemingen,
van mening is dat de beloningen bij alle staatsdeelnemingen dienen te
worden genormeerd.
Methodiek beloningscode staatsdeelnemingen
Om in de beloningsstructuur van het bestuur van de staatsdeelnemingen
volledig recht te doen aan de hierboven beschreven positie van deze
bedrijven heb ik, mede op basis van een advies van bureau Berenschot,
een methodiek ontwikkeld waarmee per deelneming een beloningsbeleid
kan worden geformuleerd. In eerdergenoemde brief van de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is reeds aangekondigd dat de
criteria van de commissie-Dijkstal een belangrijke rol zullen spelen bij de
beoordeling van het beloningsbeleid bij de staatsdeelnemingen. De
ontwikkelde methodiek vindt dan ook zijn basis in het instrumentarium
van de commissie-Dijkstal ten aanzien van de weging van het publieke
karakter van de deelnemingen. Aanvullend wordt voor de normering
gebruik gemaakt van een referentiegroep waarvan de samenstelling
afhankelijk is van (de mate van) het publieke karakter van de onderneming.
In de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
van 27 juni 2008 is reeds aangegeven dat bij staatsdeelnemingen ofwel
sprake zal zijn van normering door middel van een maximum van het
ministersalaris ofwel door middel van een beloningscode per deelneming.
Binnen zo’n beloningscode zal ook weer sprake zijn van een salarismaximum. De normering van de topinkomens bij de staatsdeelnemingen
wordt echter vormgegeven via de reeds bestaande, privaatrechtelijke
aandeelhoudersrelatie tussen de staat en betrokken ondernemingen. De
Algemene vergadering van Aandeelhouders heeft bij alle deelnemingen
immers de wettelijke bevoegdheid om het beloningsbeleid vast te stellen.
Ik ben voornemens van mijn zeggenschap in de vergadering actief gebruik
te (blijven) maken. Daarbij voorzie ik voor een aantal deelnemingen een
bijgesteld beloningsbeleid.

Driedeling in deelnemingen
Het vertrekpunt bij de beoordeling van het beloningsbeleid is de weging
van het publieke karakter van de deelnemingen, waarbij de criteria van de
commissie-Dijkstal worden gehanteerd. Door de beoordeling toe te
passen op álle staatsdeelnemingen, blijft consistentie binnen de portefeuille gewaarborgd. De deelnemingen kunnen zodoende van elkaar
worden onderscheiden op basis van (de mate van) hun publieke karakter.
Bij elk van de drie categorieën hoort een beloningsregime. Ik richt me op
de deelnemingen met volwaardige bedrijfsactiviteiten die onder mijn
beheer vallen. Ten aanzien van deelnemingen onder beheer van andere
ministers zal echter dezelfde methodiek worden toegepast.
Categorie

Kenmerk

Beloningsregime

Deelneming

Publiek

Veel publieke invloed, weinig markt

UCN, De Munt, Covra, WST

Publiek/markt

Veel publieke invloed met enige
marktwerking
Substantiële marktwerking aanwezig
met publieke kaders

Beloningscode per deelneming met
ministersalaris als maximum
Beloningscode per deelneming

Markt/publiek

Beloningscode per deelneming

BNG, Gasunie, FMO, Staatsloterij,
Holland Casino, Tennet, NWB
Schiphol, Connexxion, NS, Havenbedrijf Rotterdam

N.b. voor alle deelnemingen geldt openbaarmaking van beloningen van de RvB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 479, nr. 39

2

Ondernemingen in de categorie publiek bewegen zich in overwegende
mate in de (semi)publieke sfeer. Zij zijn bijvoorbeeld nauwelijks onderhevig aan commerciële concurrentie, verrichten publieke taken of
ontvangen (deels) een overheidsbijdrage. Voor deze deelnemingen zijn
topfuncties in de (semi)publieke sector een logisch referentiekader. Dat is
reden om in deze categorie het maximum van de nieuwe beloning voor
ministers te laten gelden; het zwaarste van de drie door de minister van
BZK voorgestelde beloningsregimes in de semipublieke sector.
De ondernemingen in de categorie publiek/markt hebben ook een
publieke context, maar ondervinden – meer dan de ondernemingen in de
vorige categorie – de invloed van de markt. Deze deelnemingen concurreren voor een gedeelte van hun activiteiten in zekere mate met de markt
of zijn voor hun topfuncties, meer dan de publieke categorie, afhankelijk
van bestuurders met ervaring in een commerciële omgeving. Om die
reden ben ik van mening, dat bij het vaststellen van een beloningsbeleid
voor deze deelnemingen ook de beloningen in de private sector een rol
dienen te spelen. Voor deze categorie heb ik daarom een representatieve
arbeidsmarktreferentiegroep samengesteld, die voor 50% bestaat uit
(semi)publieke functies en voor 50% uit private functies. Op basis hiervan
zal voor elk individueel bedrijf separaat een code met een daarbij horend
maximum worden vastgesteld. Een eerste analyse laat zien dat de
maxima allemaal in meerdere of mindere mate onder € 350 000 zullen
liggen. Slechts voor een enkele deelneming lijkt een beloningsbeleid op of
vlak onder dit bedrag verdedigbaar. Voor de overige deelnemingen zal het
maximum hier meer of minder ver onder liggen. Ik constateer dat de
beloningen bij vrijwel alle deelnemingen in deze categorie momenteel
uitgaan boven de bandbreedte die ik acceptabel acht. In onderstaande
tabel is weergegeven de minimale en maximale matiging van de beloning
van de respectievelijke CEO’s, zoals voorvloeit uit de nieuwe bandbreedte.
Duidelijk moge zijn dat bij alle deelnemingen in deze categorie een neerwaartse bijstelling van het beloningsbeleid (voor nieuw te benoemen
bestuurders) dient plaats te vinden.

Staatsdeelnemingen categorie
publiek/markt
BNG
Gasunie
FMO
Staatsloterij
Holland Casino
Tennet
NWB

Procentuele verlaging
beloning t.o.v. maximum
van de bandbreedte

Procentuele verlaging
beloning t.o.v. het nieuwe
ministersalaris

35%
19%
–
6%
8%
5%
9%

67%
59%
44%
53%
54%
52%
55%

De ondernemingen in de categorie markt/publiek opereren in een competitieve omgeving. Uiteraard is met hun activiteiten een publiek belang
gemoeid (reden voor het in overheidshanden zijn van (een deel van) hun
aandelen), maar het zijn onmiskenbaar commercieel georiënteerde organisaties. Soms concurreren ze zelfs met buitenlandse bedrijven. Voor de
deelnemingen in deze categorie zal eveneens worden gewerkt met een
arbeidsmarktreferentiegroep waarin zowel publieke als private functies
worden meegewogen en met een op basis daarvan te bepalen code met
bijbehorend salarismaximum. Aangezien het toevoegen van publieke
organisaties aan een referentiegroep bij deze groep tot op heden doorgaans niet gebruikelijk was, zal hiervan onmiskenbaar een matigende
werking uitgaan. Er is echter voor gekozen om niet één maximum voor de
totale categorie te stellen aangezien de ondernemingen daarvoor individueel te veel verschillen. Dit zou ertoe kunnen leiden dat de onderneming
met de hoogste uitkomst het maximum zou dicteren en een opdrijvend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 479, nr. 39

3

effect op de andere ondernemingen in deze categorie zou kunnen hebben.
Dat is onwenselijk. Zoals u begrijpt, zal ik ook bij deze categorie beoordelen of met passende private en publieke functies wordt vergeleken. Het
niet werken met een plafond voor deze categorie, maar wel per individueel bedrijf, neemt niet weg dat ik even kritisch als bij de middelste
categorie en de onderste categorie het beloningsbeleid beoordeel en
bezie of de totale beloning nodig is voor uitoefening van de functie.

Fortis en ABN Amro
Omdat Fortis en ABN Amro dermate afwijken van de meer duurzame
deelnemingen en ook geen duurzaam (geheel of gedeeltelijk) publiek of
semipubliek karakter hebben, zijn deze vooralsnog buiten de categorisering gehouden. Niettemin zal ik in het overleg over de toekomst van deze
deelnemingen ook het bezoldigingsbeleid, met name met het oog op de
bonussen, betrekken.

Positie Staat als aandeelhouder
Niet bij alle deelnemingen is de staat meerderheidsaandeelhouder. In de
gevallen waar neerwaartse bijstelling van het beloningsbeleid m.i. noodzakelijk is, zal ik in overleg treden met mijn eventuele mede-aandeelhouders om de genoemde methodiek met hen te delen. Ik hoop ook hen
ervan te overtuigen dat actief aandeelhouderschap op dit onderwerp van
belang is om te komen tot een verantwoord beloningsbeleid bij de deelnemingen.

Overige onderdelen beloningsbeleid
Ook op andere punten zal ik de deelnemingen voorstellen doen om het
beloningsbeleid aan te passen:
– waar mogelijk zullen in de variabele beloning financiële prikkels voor
het behalen van publieke doelstellingen worden ingebouwd;
– de korte termijn variabele beloning kent een tijdshorizon van één
kalenderjaar;
– de lange termijn variabele beloning kent een tijdshorizon van vier jaar,
is gekoppeld aan de benoemingstermijn van de bestuurder en wordt
na vier jaar mogelijk opnieuw opgesteld. Dit bevordert de betrokkenheid van de bestuurder aan de langetermijndoelstellingen;
– alle variabele-beloningsdoelstellingen worden afgeleid uit het lange
termijn strategisch plan en zijn dusdanig dat twee keer betalen voor
dezelfde prestatie, namelijk via vaste en via variabel beloning, niet kan
voorkomen;
– alleen een zichtbare en meetbare, geleverde prestatie leidt tot uitbetaling van een variabele beloning. De variabele-beloningsdoelstellingen
zijn realistisch en uitdagend;
– de beloningsontwikkeling van het bestuur van de onderneming volgt
in beginsel die van de werknemers;
– een eventuele vertrekpremie is gemaximeerd op één jaarsalaris;
– overwogen wordt de variabele beloning te maximeren op een percentage van het vaste salaris.
Tot slot
Het uitbreiden en toepassen van de criteria van de commissie-Dijkstal op
de staatsdeelnemingen en het verwerken van zowel publieke als (deels)
private functies in de arbeidsmarktreferentiegroepen resulteert in een
beloningsbeleid dat past bij het unieke karakter van de staatsdeelnemingen. Door de aard van de activiteiten en de relevante arbeidsmarkt
te laten meewegen, blijven de staatsdeelnemingen m.i. in staat om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 479, nr. 39

4

gekwalificeerde bestuurders aan te trekken. Tegelijk constateer ik dat de
beloningen bij enkele staatsdeelnemingen momenteel uitgaan boven de
niveaus die ik, gezien de (deels) publieke context van de deelnemingen, in
genoemde categorieën wenselijk acht. Ten aanzien van die staatsdeelnemingen zal ik de raden van commissarissen dan ook voorstellen doen
voor een neerwaartse bijstelling van de beloningen van nieuw te
benoemen bestuurders. In sommige gevallen betreft het forse versoberingen. Ik ben desalniettemin van mening dat deze bijstellingen noodzakelijk zijn om tot een verantwoord kader van bestuurdersbeloningen bij de
deelnemingen te komen.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 479, nr. 39

5