Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 066

Belastingdienst

Nr. 760

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2020
Het huidige toeslagenstelsel kent grote nadelen die vanuit burgerperspectief niet acceptabel zijn en tot zeer schrijnende situaties in de
samenleving leiden. Het stelsel met voorschotten leidt in combinatie met
een sterke inkomensafhankelijkheid en veel complexe grondslagen tot een
groot aantal terugvorderingen en nabetalingen en daarmee tot te veel
onzekerheid bij mensen. Daarnaast leidt het stelsel ook tot niet gebruik.
Het stelsel verwacht bovendien erg veel van degene die de toeslag moet
aanvragen en zorgt daarmee voor significante belasting bij burgers. Deze
problematiek is binnen het huidige stelsel niet op te lossen; de stap naar
een nieuw stelsel is dan ook noodzakelijk.
Gesteund door de motie van de leden Bruins en Van Weyenberg1 heeft
het kabinet de opdracht gegeven om richting de formatie alternatieven
voor het toeslagenstelsel uit te werken. Bij deze brief bied ik u de
uitwerking van beleidsopties die onderdeel kunnen zijn van herziening
van het stelsel. Zoals aangekondigd in de tussenrapportage is er ook een
paar concrete varianten in kaart gebracht waarin de beleidsopties worden
gecombineerd. De achterliggende stelsels van zorg, wonen en kinderopvang maken onderdeel uit van de uitwerking, evenals de fiscaliteit en
de hoogte van het wettelijk minimumloon. Voor alternatieven voor de
kinderopvangtoeslag is gebruik gemaakt van de opbrengst van de
Scenariostudie Vormgeving Kindvoorzieningen. In de tussenrapportage
van 22 september heb ik uw Kamer geïnformeerd over welke beleidsopties worden uitgewerkt.2
Het resultaat treft u in bijgevoegde rapportage3. Het burgerperspectief
staat in de uitwerking centraal, net als in het IBO Toeslagen. Zo is er een
groot aantal beleidsopties vanuit het perspectief van doenvermogen
voorgelegd aan burgers en professionals, die in hun werk te maken
1

Kamerstuk 31 066, nr. 558.
Kamerstuk 31 066, nr. 703.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
2

kst-31066-760
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 760

1

hebben met de gevolgen van het toeslagenstelsel. Hierbij is bijvoorbeeld
gekeken welke acties burgers moeten nemen, in hoeverre opties
begrijpelijk zijn en wat de consequenties (zoals terugvorderingen) zijn
voor burgers. In bijlage 1 en 2 vindt u ook een uitgebreidere beschrijving
van dit onderzoek. Daarnaast wordt in de beleidsopties aandacht besteed
aan de inkomenseffecten, de haalbaarheid van uitvoering, de financiële
gevolgen en juridische aspecten4.
Er zijn geen eenvoudige of technische oplossingen voor het afschaffen
van het toeslagenstelsel. Het gaat hier bij uitstek om politieke keuzes. Wat
de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid en burgers is; of
kinderopvang een voorziening zou moeten zijn; of op individueel- of
huishoudniveau naar draagkracht zou moeten worden gekeken; of de
doelen waarvoor de toeslagen bedoeld zijn vooral privaat of juist publiek
gefinancierd moeten worden; en wat de gewenste hoogte van de
inkomensondersteuning is.
Om de keuzes inzichtelijk te maken, heeft het kabinet – naast de individuele beleidsopties – ook een aantal illustratieve samenhangende
varianten geschetst die bestaan uit een combinatie van beleidsopties. De
uitgewerkte varianten laten een aantal verschillende mogelijkheden voor
een eenvoudiger stelsel zien. Ook laten de uitgewerkte varianten zien dat
wanneer toeslagen – die gerichte inkomensondersteuning bieden –
worden afgeschaft, en worden vervangen door generiekere instrumenten,
het onvermijdelijk is dat dit gepaard gaat met negatieve inkomenseffecten
en/of extra geld om deze effecten op te vangen.
Met deze rapportage wordt een brede set aan opties gegeven om bij een
komende formatie te kunnen besluiten om het toeslagenstelsel, geheel of
gedeeltelijk, te hervormen of zelfs af te schaffen. In lijn met de toezegging
aan de heer Bruins tijdens de behandeling van het Belastingplan 2021
wordt er niet alleen naar het eindbeeld gekeken, maar ook naar de
stappen die een volgend kabinet kan zetten om daar te komen.
De verschillende verkiezingsprogramma’s laten ook zien dat de wens om
verbeteringen aan te brengen, breed wordt gedeeld, maar dat de manier
waarop, en de manier hoe dit financieel gedekt wordt, verschilt. De
varianten en beleidsopties die ik uw Kamer met deze brief doe toekomen,
beogen hier een bijdrage aan te leveren. Tegelijkertijd realiseer ik mij dat
vernieuwing van het toeslagenstelsel niet eenvoudig zal zijn. Het vergt
moeilijke politieke keuzes met belangrijke consequenties voor de
uitvoering, die waarschijnlijk meerdere kabinetsperiodes zullen behelzen.
Er is het afgelopen jaar veel gesproken over de noodzaak om tot een
ander stelsel te komen. De recente verhoren van de Parlementaire
ondervragingscommissie Kinderopvang maken dit ook zichtbaar. De
varianten en beleidsopties die ik uw Kamer met deze brief doe toekomen,
laten zien dat het wel mogelijk is om richting een eenvoudiger stelsel te
gaan. De vervolgstap is om hierin een keuze te maken.
Hoogachtend, mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de Minister voor
Medische Zorg en Sport en de Staatssecretaris van Fiscaliteit en
Belastingdienst,
De Staatssecretaris van Financiën,
A.C. van Huffelen

4

Zoals bijvoorbeeld staatssteunaspecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 760

2