Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 037

Mestbeleid

Nr. 160

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 oktober 2015
Bij brief van 30 januari 2014 (Kamerstuk 33 037, nr. 85) en 20 november
2014 (Kamerstuk 33 037, nr. 136) bent u geïnformeerd over de aanpak van
fraude met mest. Bij deze informeer ik u over de voortgang van de in die
brieven genoemde maatregelen. Ik betrek bij dit maatregelenpakket de
adviezen van het Openbaar Ministerie naar aanleiding van recente
justitiële onderzoeken op het gebied van meststoffen.
Niet-naleving van de Meststoffenwet heeft grote impact op de agrarische
sector en het milieu. Tegelijkertijd ondermijnt dergelijk handelen het
draagvlak voor mest en mesthandel in de samenleving. Mijn onderstaande aanpak is daarom fors maar noodzakelijk.
Zwaardere toets bij toetreding
Sinds 1 januari 2014 is de mogelijkheid tot het toepassen van het
toetsingskader uit de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het
openbaar bestuur (Wet bibob), opgenomen in de Meststoffenwet. Tot nu
toe werden intermediaire ondernemingen niet getoetst voorafgaande aan
registratie, maar was het uitgangspunt dat het gedrag van de intermediaire bedrijven de bepalende factor was voor het antwoord op de vraag
of het zal worden toegepast. Deze toets achteraf heeft tot resultaat gehad
dat tot op heden negen registraties zijn ingetrokken.
Vanwege het beeld dat is ontstaan over de naleving van de meststoffenregelgeving door intermediaire ondernemers, heb ik besloten het toetsingskader dat is neergelegd in de Wet bibob, ook toe te passen voorafgaand
aan elke nieuwe registratie van een intermediaire onderneming. Het
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet maakt dit op dit moment al mogelijk.
De integriteit van partijen en specifiek het strafrechtelijk verleden van de
intermediair wordt daarmee één van de factoren om te wegen of de
intermediair geregistreerd kan worden. Alle – nieuwe – intermediairen die
zich aanmelden bij RVO.nl, moeten deze toets doorlopen om als mestintermediair te mogen opereren

kst-33037-160
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 037, nr. 160

1

Het toepassen van het toetsingskader van de Wet bibob op deze wijze
voorkomt dat intermediairs, waarvan de registratie eerder is ingetrokken,
zich eenvoudig opnieuw kunnen laten registreren.
Verantwoording van aan- en afvoer
Middels diverse onderzoeken is nagegaan in hoeverre de verantwoording
bij intermediairen kan worden verbeterd. Momenteel houden zowel
primaire als intermediaire ondernemers een verantwoording bij van aanen afgevoerde hoeveelheden fosfaat. Verantwoording op stikstof is alleen
verplicht voor primaire ondernemers. Intermediairen kennen deze
verplichting niet vanwege de stikstofverliezen die optreden bij opslag, been verwerking van mest. Onvermijdelijke vervluchtiging tijdens opslag in
combinatie met variabele verliezen in mestbewerking geven een grote
onzekerheidsmarge in de handhaving. Dit maakt dat een verplichte
verantwoording op stikstof voor intermediairen onvoldoende aangrijpingspunten geeft in de handhaving.
Aansluitend vindt nog wel onderzoek plaats naar hoe het droge
stof-gehalte in mestmonsters benut kan worden in de handhaving en hoe
dit zich verhoudt tot extra administratieve lastendruk.
Ten behoeve van een effectievere handhaving op bedrijfsniveau wordt de
registratie van mestopslagen verbeterd per 1 januari 2016. Hierdoor kan
nauwkeuriger controle en handhaving plaatsvinden op de aan- en afvoer
van meststromen.
Van de opslagen worden de GPS-coördinaten vastgelegd, waardoor een
koppeling mogelijk is met de laad- en losberichten die RVO.nl van de
transportmiddelen ontvangt. Verder krijgt elke opslag een uniek nummer,
waardoor de historie van de opslag, ook als deze een andere eigenaar
krijgt, te volgen is. Bij een melding van overdracht van het gebruik van de
opslag wordt niet alleen het nummer, maar ook de hoeveelheid mest,
inclusief de tonnen stikstof en fosfaat in betreffende opslag, geregistreerd
op naam van de nieuwe gebruiker.
Met deze verbeterde registratie wordt tevens een nauwere link gelegd met
de zogenaamde H1-staat die intermediaire ondernemers moeten
bijhouden in hun administratie. Hiermee registreren intermediairen per
opslag de aan- en afvoer van het aantal kilogrammen fosfaat en stikstof
en de totale hoeveelheid mest in kilogrammen. RVO.nl benut op haar
beurt deze informatie om te toetsen of zich bij intermediairs onregelmatigheden voordoen.
Extreme waarden
Bij het vervoer van mest worden via bemonstering en analyse de
mineralenconcentraties van de vracht bepaald. Met enige regelmaat
ontvangt RVO.nl extreem hoge of lage concentraties. In veel gevallen is de
vracht op dat moment reeds aangewend of verwerkt. Daardoor is het niet
mogelijk een contra-monster te nemen. Dat is onwenselijk, omdat
extreme concentraties een indicatie kunnen zijn van frauduleus handelen.
Extreme waarden zijn een signaal voor de handhaver. De controleaandacht richt zich op de verantwoordingsplicht van diverse actoren in de
keten, op de intermediair die het monster heeft genomen, de mestleverancier, de ontvanger van de mest of een combinatie daarvan. Intermediaire ondernemers die mest met extreme waarden vervoeren kunnen
aanvullend, verplicht worden alle afvoer uiterlijk 24 uur voorafgaand aan
het laden te melden, voor een periode van maximaal één jaar – met
mogelijkheid tot verlenging. De NVWA kan vervolgens toezicht houden op
het laden en lossen van het transport, de monsters onder zich nemen en
eventueel een contra-monster nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 037, nr. 160

2

Onafhankelijke monsterneming vaste mest
In genoemde eerdere brieven is uitgebreid inhoudelijk ingegaan op de
nieuw te ontwikkelen systematiek van bemonstering van vaste mest. Kern
is dat het feitelijk nemen van het monster in de nieuwe situatie niet meer
door de vervoerder, maar door een geaccrediteerde en erkende, onafhankelijke organisatie wordt uitgevoerd.
Deze maatregel vraagt forse aanpassing van alle betrokken partijen. De
organisaties die mestmonsters willen gaan nemen zullen de nodige
voorbereidingen moeten treffen om een accreditatie en erkenning te
verkrijgen. Mesteigenaren zullen naast de huidige werkzaamheden
aanvullend moeten organiseren dat de monsternemer tijdig langs komt.
En, vanuit kostenoogpunt zullen ondernemers met vaste mest overwegen
om hun bedrijfsvoering anders in te richten.
De overheid van haar kant zorgt voor een aanpassing van de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet en implementeert bijvoorbeeld een aangepast
meldportaal. Zoveel als mogelijk worden de private partijen geïnformeerd
en betrokken.
Het objectiveren van mestmonsters vaste mest is mogelijk de belangrijkste in de totale fraudeaanpak. Dit vraagt om een goede balans. De
wens tot snelle invoering is groot, maar tegelijkertijd willen we verzekerd
zijn van een stevig fundament voor de toekomst en voldoende invoeringstijd. De regelgeving wordt de eerste helft van 2016 gepubliceerd. Op
dat moment zal gekozen worden wanneer de regeling onverkort van
kracht wordt.
Constructies met rechtspersonen
Het Openbaar Ministerie laat weten dat complexe BV-constructies in de
mesthandel worden gebruikt die de handhaving bemoeilijken en dat
derde partijen zoals financiële instellingen en adviseurs soms hun eigen
financiële belang laten prevaleren boven naleving van de mestwetgeving.
Op het eerste punt kan ik melden dat BV-constructies de handhaving
inderdaad kunnen bemoeilijken. RVO.nl legt echter steeds vaker effectief
boetes op aan medeplegers van overtredingen, door een deel van de
boete op te leggen aan bijvoorbeeld de directeur of aandeelhouder.
Op het tweede punt doe ik een dringend beroep op derde partijen dat zij
het maatschappelijk aspect meenemen in hun advies. Dit betreft onder
andere banken en erfbetreders zoals diervoederbedrijven en accountantskantoren. Ook roep ik hen op om NVWA of RVO.nl op de hoogte stellen als
men weet dat een ondernemer de regels niet naleeft.
AGR/GPS-apparatuur
Verder kan ik u melden dat alle transportmiddelen voor vaste mest vanaf
1 april 2015 voorzien moeten zijn van goedgekeurde en vast opgebouwde
AGR/GPS-apparatuur. Alleen voor transportmiddelen van vaste mest die
geen luchtvering hebben geldt een overgangsperiode tot 1 januari 2016.
Overigens geldt per 1 april 2015 ook voor deze voertuigen de verplichting
om een één op één koppeling te registreren tussen transportmiddel en
AGR/GPS-apparaat.
Met deze maatregel wordt fraude bij transport van vaste mest door
gebruik van AGR/GPS-apparatuur in losse koffers ondervangen.
Risicoanalyse uitzonderingen transportregelgeving
Essentieel voor de realisatie van de doelen van de Meststoffenwet is dat
er over de afvoer van dierlijke mest administratief verantwoording wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 037, nr. 160

3

afgelegd, zodanig dat de meststroom in de gehele keten van producent tot
eindgebruiker kan worden gevolgd. De hoofdregels voor mesttransport
zijn daarom dat een mesttransport vergezeld gaat van een Vervoersbewijs
Dierlijke Meststoffen (VDM), dat de mest wordt gewogen, bemonsterd en
geanalyseerd en dat het transportmiddel is uitgerust met AGR/GPSapparatuur. Daarnaast wordt de mest vervoerd door een geregistreerd
vervoerder. Met behulp van deze voorschriften kunnen de betrokken
marktpartijen hun mineralen af- en aanvoer verantwoorden en wordt het
milieurisico beperkt.
Het nalevingsbeeld geeft aanleiding om kritisch te zijn op de uitzonderingen op deze hoofdregels die in het verleden zijn gemaakt. Op basis van
VDM-analyse van RVO.nl blijkt bijna 25% van alle mesttransporten gebruik
te maken van één of meerdere uitzonderingen op de hoofdregels. Dit zet
de handhaafbaarheid en de naleving onder druk.
De hoofdregels voor mesttransport zijn duidelijk en noodzakelijk. Ik kan
geen uitzonderingen toestaan op deze regels tenzij de kans op en/of de
impact van niet-naleving beperkt is. Dit zal voor mij het kader zijn voor
een risicoanalyse van de uitzonderingen in de mesttransportregelgeving.
Op basis van de uitkomsten van deze risicoanalyse kom ik in 2016 met een
voorstel om het aantal uitzonderingen daar waar nodig in te perken.
De uitzondering van AGR/GPS op export van vaste bewerkte mest wordt
door mijn handhavers als prominente risicofactor genoemd. Het gaat hier
om ruim 7.000 transporten van enkele 10-tallen bedrijven. Deze transporten komen pas in beeld van de handhavende instanties nadat de
VDM’s zijn aangeleverd (maximaal 30 dagen na transport). Dit maakt
controle in Nederland of in onze buurlanden vrijwel onmogelijk. Daarom
zal ik deze uitzondering zo spoedig mogelijk en vooruitlopend op mijn
risicoanalyse, schrappen.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 037, nr. 160

4