Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Waterwet en
de Waterschapswet en intrekking van de wet van
18 december 1985, houdende enige voorzieningen
ten behoeve van de inzet en bekostiging van
muskusrattenvangers, tot regeling van de zorgplicht voor de muskusrattenbestrijding en van
financiële bijdragen aan verbetering van primaire
waterkeringen van de waterschappen (32474).
De voorzitter: De heer Houwers houdt vandaag zijn
maidenspeech. Dat betekent dat hij niet geïnterrumpeerd
mag worden tijdens zijn verhaal en dat er na zijn
bijdrage even wordt geschorst om hem te feliciteren met
het feit dat hij er nu helemaal bij hoort.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
©
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. We bespreken
vandaag een wijziging van de Waterwet waarbij, als het
aan het kabinet ligt, de bestrijding van muskusratten
wordt vastgelegd als een van de expliciete doelen bij de
voorkoming van schade aan de waterstaatswerken. Dat is
een slecht idee. Ik zal uiteenzetten waarom.
Allereerst is de huidige vorm van muskusrattenbestrijding een verspilling van geld en tijd. Op dit moment
geven we er jaarlijks ongeveer 35 mln. aan uit. Dat is
best veel geld voor een activiteit waarvan de effectiviteit
hoogst twijfelachtig is. We gooien letterlijk geld in het
water.
Muskusratten zijn sinds 1946 in Nederland, met dank
aan de bontindustrie. Inmiddels worden ze al meer dan
50 jaar bestreden. Door schrikbeelden van vernielde
oevers en ingestorte dijken nadat muskusratten die
zouden hebben ondergraven, wordt deze diersoort al
sinds jaar en dag fel bestreden. Afgelopen jaar zijn er
155.000 muskusratten gedood. De bestrijding gebeurt
meestal via klemmen en vallen. Die methoden zijn
uitermate wreed. De klemmen worden onder water
geplaatst bij de ingang van een burcht of op zogenaamde wissels, paadjes waarlangs de dieren zich door
hun territorium verplaatsen. Deze klemmen doden de
dieren vrijwel nooit direct. De gevangen muskusrat stikt
of verdrinkt pas na enkele minuten of zelfs nog langer.
Ook worden er gazen fuiken en inloopvallen gebruikt. De
muskusrat loopt of zwemt erin, kan er niet meer uit en
verdrinkt langzaam na een doodsstrijd van zeven
minuten. Daarna zijn de vallen ook nog eens niet
selectief, waardoor er afgelopen jaar 14.000 andere
dieren slachtoffer werden: waterhoenen, meerkoeten,
eenden, futen, bunzings, hermelijnen. Ook zij stierven
een afschuwelijke dood in de vallen en klemmen die in
het kader van de muskusrattenbestrijding worden
uitgezet.
De muskusrat is in staat, zich zeer snel voort te
planten. Zolang we natuurlijke regulatiemechanismen
negeren, zullen grote bestrijdingscampagnes er
voortdurend toe leiden dat er extra veel jongen geboren
worden. Het vangen en doden van deze schuwe dieren
zal de stand dan ook niet verlagen. Het is dweilen met de
kraan open. Dat blijkt ook wel uit het feit dat ondanks de
sinds 1951 door de overheid georganiseerde bestrijding,

Tweede Kamer

Waterwet/Waterschapswet

de muskusrat kans heeft gezien zijn leefgebied uit te
breiden naar alle provincies in Nederland.
Naast het feit dat de bestrijding zeer diervijandig is en
het de stand van de muskusrat niet lijkt te doen
afnemen, is het maar de vraag hoe effectief de huidige
vorm van bestrijding is. Het effect van muskusrattenbestrijding op de veiligheid is onduidelijk. Onderzoek heeft
uitgewezen dat er geen sprake is van een eenduidige
relatie tussen het aantal vangsten en de veiligheid van
de waterkering. Ook wordt nu alleen het aantal gedode
muskusratten geteld en niet het aantal graverijen of
nesten. Daardoor is er dus geen goed beeld van het
aantal muskusratten of het veiligheidsniveau. De
bestrijders zetten alleen vallen. Ik vraag aan de staatssecretaris waarom we deze mensen niet inzetten om
bijvoorbeeld de aangetroffen graverijen direct te
herstellen. Juist daar worden de waterwerken veiliger
van, toch? De enige dijken waar muskusratten nog een
gevaar voor zouden kunnen vormen, zijn de oude
boezemdijken en poldersystemen. Maar volgens de
voorzitter van de landelijke Werkgroep Ecologisch
Waterbeheer is zelfs daar nooit iets gebeurd. Hij geeft
zelfs aan dat er geen verband is tussen een hoge
muskusrattenstand en aantasting van de oevers.
Onderzoek van het LEI naar de economische schade van
de graverij en vraat laat alleen schade aan de oevers en
niet aan waterkeringen zien. Onderzoek naar de gevolgen
van graverij laat zien dat de veiligheid van alle typen
waterkeringen, met uitzondering van zeeweringen,
hierdoor afneemt. Tevens wordt geconcludeerd dat alle
waargenomen schade wordt hersteld, omdat alle vormen
van schade direct worden hersteld in het reguliere
beheer- en onderhoudsprogramma. Hierdoor komt de
veiligheid in die gevallen niet daadwerkelijk in gevaar.
Na vijftig jaar bestrijding is er nog steeds geen
onderzoek gedaan naar de effectiviteit ervan. Dat is toch
wel zeer te betreuren. Al in 2005 werd door Alterra op dit
gemis gewezen, maar er is nog steeds niets mee gedaan.
Ondertussen worden er jaarlijks wel duizenden dieren
gedood, zonder dat er duidelijk bewijs is dat dit omwille
van de veiligheid noodzakelijk zou zijn. Het is niet zo dat
de muskusratten zonder bestrijding heel Nederland
zouden overnemen. Uit onderzoek is gebleken dat de
natuurlijke jaarlijkse sterfte vrij hoog is. Het gaat om 55%
van de volwassen dieren en zelfs 84% van de jonge. Er
vindt predatie plaats door vos, bunzing, hermelijn, havik
en bosuil. Het is dan ook onjuist om te zeggen dat
muskusratten geen natuurlijke vijanden zouden hebben.
Natuurlijke regulatie treedt echter vooral op door
ruimteverdeling en onderlinge concurrentie. Deze zouden
wij dus de ruimte moeten geven.
De Partij voor de Dieren neemt veiligheid zeer serieus.
Muskusrattengraverij van kritieke grootte moet worden
voorkomen. De huidige wijze van bestrijding is daartoe
echter niet adequaat. De Partij voor de Dieren stelt voor
om de muskusrattenbestrijding om te vormen naar een
minder diervijandige, effectieve dienst, die de veiligheid
van dijken als enige doel heeft. Daarbij is de Partij voor
de Dieren tegen het doden van gezonde dieren, tenzij
met alternatieven niet voldoende effect op de veiligheid
wordt behaald en bestrijding op locatie dat effect wel kan
beloven. Dit betekent dat het doel van de wetswijziging
niet kan zijn het bestrijden of vangen van muskusratten,
maar het waarborgen van de veiligheid. Dat kan in
sommige gevallen bestrijding van muskusratten
inhouden, maar dat hoeft niet direct te leiden tot het

18 november 2010
TK 24

24-44

Ouwehand
plaatsen van vallen en klemmen. Er zijn ook alternatieven. Om veiligheid het doel van dit wetsvoorstel te laten
zijn heb ik een amendement ingediend. Ik geloof dat dit
reeds is rondgedeeld.
Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Nieuwe of
vernieuwende waterkeringen zouden muskusratbestendig
gemaakt moeten worden. Door een eenmalige investering worden structurele kosten voorkomen. Muskusrattenbestrijding kan dan, als het nodig is, alleen worden
ingezet op risicoplaatsen waar op korte termijn geen
verbeteringen mogelijk zijn. Zo wordt voorkomen dat
dure en arbeidsintensieve bestrijding wordt ingezet op
plaatsen waar geen veiligheidsrisico is.
Ik sluit af met enkele vragen aan de staatssecretaris. Is
hij bereid om nu eindelijk wel onderzoek naar de
effectiviteit van bestrijding te doen, bijvoorbeeld door op
enkele locaties een proef te starten waar niet wordt
bestreden en waar de ontwikkeling van de populatie en
de schade wetenschappelijk worden onderzocht? Is hij
bereid om de verdrinkingsvallen zo snel mogelijk te
verbieden, omdat zij leiden tot een gruwelijke dood van
deze dieren? Is hij bereid om bij ontwerp en aanleg van
nieuwe waterkering en bij groot onderhoud aan
bestaande waterkeringen preventieve maatregelen te
nemen, zoals betonnen voeten voor dijklichamen?
De heer Jansen (SP): Voorzitter. Ik stel een toelichtende
vraag over het amendement op stuk nr. 10 van mevrouw
Ouwehand en mevrouw Thieme. Begrijp ik het goed dat
met dit amendement de wet zodanig wordt aanpast dat
het in de toekomst mogelijk wordt om een diervriendelijkere vorm van waterveiligheidsbeleid toe te passen? In
principe kunnen we met de tekst van dit amendement
doorgaan zoals het nu gaat, maar het wordt wel mogelijk
gemaakt om beter te gaan werken. Is dat de essentie van
het amendement?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ja, dat is de essentie van
het amendement. Het is geen geheim dat wij geen grote
fans zijn van de muskusrattenbestrijding. In het
wetsvoorstel heeft het kabinet bestrijding als een van de
doelen opgenomen. Dat lijkt ons om meerdere redenen
verkeerd. Wij willen dat de waterschappen de mogelijkheid hebben om op basis van voortschrijdend inzicht te
kiezen voor de effectiefste manier om de waterwerken te
beschermen. Een van die methoden kan bestrijding zijn.
Nogmaals, we zijn er geen fan van, maar we zien ook dat
wij er niet omheen kunnen. We willen dat in elk geval
niet als een dogma vastleggen in de wet.
©

worden opgebracht, namelijk op basis van het aantal
ingezetenen en de waarde van de gebouwde onroerende
zaken, heeft ons gerustgesteld. Het CDA hecht immers
zeer aan de solidariteit tussen regio’s.
Wel hebben wij zorgen of de kostenbesparing van
100 mln. op de rijksbegroting van 2011 straks niet
grotendeels door de waterschappen wordt afgewenteld
door verhogingen van de waterschapslasten via de
watersysteemheffing van burgers en bedrijven. Wij zien
nu reeds dat sommige waterschappen de komende tijd
hun tarieven sterk laten stijgen. Dat kan natuurlijk nooit
de bedoeling zijn van dit wetsvoorstel, dat een doelmatiger waterbeheer beoogt met efficiencybesparingen voor
de rijksoverheid zonder dat dit leidt tot sterke belastingverhogingen elders. Kan de staatssecretaris aangeven
wat er in 2011 nu daadwerkelijk wordt bespaard of
bezuinigd door de waterschappen van het totale bedrag
van 100 mln.?
De heer Slob (ChristenUnie): De heer Koppejan begon
met een compliment over dit wetsvoorstel omdat het de
doelmatigheidswinst zou bevorderen. Daarna zei hij dat
hij zorgen heeft dat het mogelijkerwijs toch in de
tarieven wordt verrekend. Ik denk dat die zorg terecht is,
want er is eigenlijk helemaal niets geregeld. In het
wetsvoorstel wordt alleen geregeld dat er 100 mln. wordt
bezuinigd, niet meer en niet minder. Deelt de heer
Koppejan de opvatting van de ChristenUnie-fractie dat
hier eigenlijk een enorme kans is blijven liggen om de
doelmatigheidswinst structureel te regelen en op een
goede wijze te borgen, iets waartoe in het verleden wel
pogingen zijn gedaan?
De heer Koppejan (CDA): Ik kom straks ook met een
voorstel, want ik vind dat er een bestuursakkoord moet
worden gesloten met de waterschappen waarin ook
afspraken worden gemaakt over de tarieven. Wij weten
dat de waterschappen een eigen verantwoordelijkheid en
een eigen belastingregime hebben. In een bestuursakkoord kun je echter met elkaar afspreken dat de 100 mln.
niet wordt afgewenteld op de burgers en de bedrijven.
Dat wil mijn fractie aan de staatssecretaris vragen.
De heer Slob (ChristenUnie): Zoals de heer Koppejan
weet, hadden de waterschappen zelf al plannen gemaakt
omdat die 100 mln. op hen af kwam, maar die zijn nu
min of meer aan de kant geschoven. Met dit wetsvoorstel wordt eigenlijk alleen geregeld dat er 100 mln. wordt
bezuinigd. Ik stel de vraag nogmaals: deelt de heer
Koppejan mijn opvatting dat dit een gemiste kans is en
dat hier eigenlijk gewoon een heel ander voorstel had
moeten liggen?

De heer Koppejan (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie is
positief over het voorliggende wetsvoorstel. Het is prima
dat het kabinet de handreiking van de Unie van
Waterschappen om te komen tot efficiency, besparingen
en doelmatig waterbeheer voortvarend ter hand heeft
genomen, om daarmee de rijksbegroting voor 2011 met
zo’n 100 mln. te ontlasten. Wij steunen dan ook de
voorstellen om te komen tot een overdracht van de
muskusrattenbestrijding van de provincies naar de
waterschappen; een kostenbesparing van 19 mln. De
financiële deelname van de waterschappen aan het
Hoogwaterbeschermingsprogramma met 81 mln. vinden
wij ook een goede zaak. Ook de voorgestelde verdeelsleutel voor hoe de 81 mln. door de waterschappen moet

De heer Koppejan (CDA): Nee, ik deel die opvatting niet.
Ik denk dat wij nu nog alle ruimte en mogelijkheden
hebben om op de juiste richting aan te sturen. Ik heb er
ook alle vertrouwen in dat de staatssecretaris in een
bestuursakkoord met de waterschappen daarover goede
afspraken kan maken, ook voor 2011.
Voorzitter. Hoe wil de staatssecretaris voorkomen dat
de waterschappen de kosten doorbelasten aan burgers
en bedrijven? De waterschappen hebben een zelfstandige
vrijheid om te beslissen over hun tarieven, maar hebben
dus ook de vrijheid om daarover met de staatssecretaris
afspraken te maken. Is de staatssecretaris bereid om over
de hoogte van de tariefstijgingen van de waterschappen

Tweede Kamer

18 november 2010
TK 24

Waterwet/Waterschapswet

24-45

Koppejan
bindende afspraken te maken in een bestuursakkoord
tussen Rijk en waterschappen?
Mijn fractie heeft samen met andere fracties gepleit
voor een periodieke prestatievergelijking tussen de
waterschappen. Hierover is een motie aangenomen. Nu
hebben wij onlangs een dergelijke prestatievergelijking
mogen ontvangen van de voorzitter van de Unie van
Waterschappen. Zouden de waterschappen een
dergelijke prestatievergelijking niet ieder jaar moeten
laten uitvoeren, zodat beter inzicht wordt verkregen of de
in dit wetsvoorstel voorgestelde efficiencymaatregelen
ook daadwerkelijk hebben geleid tot lagere kosten voor
zowel Rijk als burgers en bedrijven? Meer transparantie
van kosten en tarieven wordt daarmee de prikkel voor
waterschappen om zo doelmatig en kostenefficiënt
mogelijk te werken. Is de staatssecretaris bereid om
hierover afspraken te maken in een nog af te sluiten
bestuursakkoord tussen de waterschappen en het Rijk?
Mijn fractie dringt er bij de staatssecretaris op aan om
op korte termijn – voor 1 maart 2011 – te komen tot een
dergelijk bestuursakkoord. Daarin moet niet alleen
worden gesproken over de tariefstijgingen en een
jaarlijks verplichte prestatievergelijking tussen waterschappen, maar ook moeten daarin de overige voorstellen van de waterschappen aan de orde komen die leiden
tot een doelmatig waterbeheer. Ook moeten daarin
afspraken worden gemaakt over de maatregelen die
nodig zijn om de waterschappen in staat te stellen om
via inverdieneffecten de kosten van de muskusrattenbestrijding en de gedeeltelijke financiering van de
verbetering van de primaire keringen te laten terugverdienen. Is de staatssecretaris daartoe bereid?
In de memorie van toelichting spreekt de regering
over een beperkte toename van bestuurlijke lasten als
gevolg van het wetsvoorstel. Mijn fractie ziet nog wel
mogelijkheden om deze bestuurlijke lasten verder terug
te dringen, namelijk door, uitgaande van de in het
regeerakkoord voorgestelde tweelagenstructuur, het door
de provincie op te stellen regionaal waterplan te laten
vervallen in de Waterwet. Door wateraspecten nadrukkelijker mee te nemen in de door de provincie op te stellen
structuurvisies, wordt het waterplan overbodig. Wij
hebben een amendement ingediend om hierover alvast
duidelijkheid te bieden. Ik ben mij ervan bewust dat dit
slechts een onderdeel is van de bredere afspraken die
gemaakt moeten worden, maar als de regering met deze
wet aan de waterschappen de zekerheid geeft dat zij
100 mln. moeten afdragen, is het niet meer dan fair om
hun zicht te geven op een concrete besparing in de
planvorming.

bestuurslaag datgene moet laten doen waarvoor deze
het meest geschikt is, en dat je dingen niet dubbel moet
doen. Dat is wat er op dit moment gebeurt met het
waterplan. Ons pleidooi is: laat de provincies in hun
structuurvisie datgene doen waar zij voor zijn en laat
daarin ook het wateraspect volop meetellen. Laat het
echter niet zo zijn dat zij daarnaast ook nog een
waterplan moeten opstellen, want dat kan prima worden
gedaan door de waterschappen.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik denk in termen van
efficiency en de grootst mogelijke samenhang. Met dit
voorstel laat je in feite een bestuurslaag bestaan, die je
eruit zou kunnen halen door de taken bij de provincies
neer te leggen, omdat die ook over aspecten van natuur
gaan. Dit kabinet wil ook samenhang in beleid op het
gebied van natuur, visserij en landbouw. Ik wil daarom
graag van de heer Koppejan weten waarom hij voor dit
model kiest, terwijl het naar mijn mening veel efficiënter
zou zijn om de taken bij de provincies neer te leggen.
De heer Koppejan (CDA): Dat laatste waag ik te
betwijfelen. Ik denk dat juist de waterschappen laten zien
dat zij heel goed hun waterbeheertaken kunnen
uitvoeren. Ik ben heel blij met de passages in het
regeerakkoord over de waterschappen en hun zelfstandige rol in het waterbeheer.
De heer Jansen (SP): Ik heb er wel waardering voor dat
de heer Koppejan met zijn amendement probeert om het
shoppen van het kabinet in de 4-novemberbrief te
repareren. Hij beoogt één element te repareren. De rest
moet gebeuren door middel van het bestuursakkoord. Is
hij niet met mij van mening dat er eigenlijk nog een
aantal ander zaken zijn die eigenlijk ook beter wettelijk
verankerd zouden moeten worden, zoals het in één hand
brengen van de afvalwaterketen? Dat lijkt mij iets wat je
niet kunt doen zonder wetgeving. Is de heer Koppejan
het met mij eens dat dit wel ergens geregeld zou moeten
worden?

De heer Koppejan (CDA): U geeft nu wel een heel
bijzondere interpretatie van ons verkiezingsprogramma.
Wij hebben nooit gepleit voor het afschaffen van de
provincies; integendeel. Wij vinden dat je een bepaalde

De heer Koppejan (CDA): Ik kom in mijn betoog nog
terug op de afvalwaterketen. Op dat punt verschillen
CDA en SP niet van mening. Wij streven hetzelfde na,
maar wij kunnen dit nu niet in deze wet regelen. Wij
zullen er echter zeker bij de staatssecretaris op aandringen om er wel vaart mee te maken.
Ten slotte vragen wij de aandacht van de staatssecretaris voor de optimalisatie van de samenwerking in de
afvalwaterketen. Dit onderwerp vormt weliswaar geen
onderdeel van het wetsontwerp, maar het is wel het
beleidsterrein waarop de komende jaren sterke efficiencywinst valt te behalen. Een ruime meerderheid in de
Kamer pleit hier al jaren voor. Ook gemeenten, provincies en waterschappen praten hier al jaren met elkaar
over, maar naar de mening van onze fractie vaak veel te
vrijblijvend. In de praktijk komt de samenwerking nog
steeds te weinig van de grond. De staatssecretaris
spreekt in de nota naar aanleiding van het verslag over
vrijwillige samenwerking binnen de bestaande wettelijke
kaders. Wij zouden graag zien dat de staatssecretaris
onderzoekt hoe deze samenwerking in de afvalwaterketen versneld en minder vrijblijvend vorm kan krijgen,
waarbij extra wettelijke maatregelen niet bij voorbaat
mogen worden uitgesloten. Is de staatssecretaris bereid
om middels een brief zijn visie te geven op de wijze

Tweede Kamer

18 november 2010
TK 24

Mevrouw Jacobi (PvdA): U hebt het over twee lagen. Dit
kabinet wil minder bestuurlijke drukte. Het CDA heeft een
paar maanden voor de verkiezingen aangegeven van
mening te zijn dat het bestuurlijke deel van de waterschappen ondergebracht zou kunnen worden bij de
provincies, terwijl de waterschappen zelf uitvoeringsorgaan zouden worden. Nu doet u eigenlijk de suggestie
om de provincies er weer uit te schrappen. Hoe is het
gekomen dat het CDA zo van standpunt is veranderd op
dit terrein?

Waterwet/Waterschapswet

24-46

Koppejan
waarop hij de komende jaren de samenwerking in de
afvalwaterketen concreet vorm wil geven, inclusief de
beoogde besparing?

De heer Houwers (VVD): Voorzitter. Misschien is het wat
ongebruikelijk, maar ik wil hier eigenlijk toch beginnen
met een dankwoord. Dat wil ik richten aan allen die het
mij mogelijk maken om hier in deze Kamer mijn werk te
doen als volksvertegenwoordiger. Dan denk ik natuurlijk
aan mijn familie, maar ook aan de VVD-familie, de
VVD-fractie en aan de ondersteuning van die VVD-fractie.
Ik denk aan de collega’s in de Kamer, die heel behulpzaam zijn om nieuwelingen toch een beetje wegwijs te
maken, en aan alle medewerkers in dit Kamergebouw.
Mijn collega Huizing heeft dat vanochtend ook gedaan.
Wij voelen dat ook echt zo en dan lijkt het mij goed om
het ook op deze plek uit te spreken. Dus dank!
Voorzitter. Vandaag mag ik voor het eerst namens de
VVD-Tweede Kamerfractie het woord voeren in deze zaal.
Dat is voor mij een bijzonder moment, nadat ik zo’n
moment ook al in 1990 in de gemeenteraadszaal van
Winterswijk heb meegemaakt en daarnaast in de
Statenzaal van Gelderland. Als voetballiefhebber heb ik
dit moment van optreden in de Tweede Kamer wel
vergeleken met het spelen in de eredivisie, nadat je eerst
op zondag bij de zondagamateurs hebt meegedaan en
daarna in de eerste divisie. Dan is dit toch het moment
van het eredivisiewerk, dat ik dan misschien toch wel het
″grote werk″ zou willen noemen. Als we het over
100 mln. hebben, is het misschien ook wel groot werk.
Vandaag mag ik het woord voeren over de wijziging
van de Waterwet en de Waterschapswet. De waterschappen zijn mij goed bekend, want midden jaren negentig
mocht ik onderdeel zijn van een waterschapsbestuur als
algemeen bestuurslid en als dagelijks bestuurslid van het
toenmalige Waterschap van de Oude IJssel, inmiddels
door de nodige fusies opgeheven. Water is in ons land
een factor van grote invloed, door onze nauwe verbondenheid met zee en rivieren, die kansen en bedreigingen
vormen. We hebben water nodig als drinkwater, voor de
akkerbouw, in de veeteelt en in de industrie.
In Nederland is er meestal water genoeg, maar het is
vaak ongelijk verdeeld en soms ook vervuild. Daarom is
waterbeheer nodig. Waar te veel water is, voeren de
waterschappen het af en waar te weinig is, voeren ze het
aan. De waterschappen hebben een belangrijke taak en
dat georganiseerde verband ten aanzien van de
waterbeheersing gaat al heel ver terug in de geschiedenis. Al vanaf de middeleeuwen werkten boeren en
grondeigenaren samen om grond te ontginnen en
overstromingen tegen te gaan. Dat is volgens sommigen
zelfs de reden voor het ontstaan van ons internationaal
befaamde poldermodel.
Aan het begin van de 19de eeuw brak de opvatting
door dat de waterstaat een publieke aangelegenheid
behoorde te zijn. Rijkswaterstaat werd gevormd op
landelijk niveau. Ook hadden de provincies eigen
waterstaatsdiensten ingesteld voor toezicht op en
coördinatie van de talloze kleine waterschappen binnen
hun grenzen. Geleidelijk aan zijn deze talloze kleine

waterschappen opgeheven en samengevoegd met of
opgedeeld over andere. Dit fusieproces is nog versterkt
door de Waterschapswet van 1992. Daarin is niet alleen
bepaald dat alle inwoners van Nederland zeggenschap
hebben over en moeten meebetalen aan een goede
waterstaatszorg, maar ook dat alle taken op het gebied
van die zorg bij de waterschappen moeten zijn ondergebracht.
Vandaag is de wijziging van de Waterwet en de
Waterschapswet aan de orde, de spoedwet. Eigenlijk
praten wij hier over de toekomst van de waterschappen.
Dit onderwerp valt onder de bredere hervorming van de
overheid en het takenpakket van de verschillende
overheden. Wat de VVD betreft, zijn twee dingen daarbij
belangrijk. Ten eerste dienen de waterschappen zich net
als andere overheidslichamen te beperken tot hun
kerntaken en ten tweede moeten zij, net als iedereen in
Nederland, een bijdrage leveren aan de bezuinigingen
van 18 mld. Wat die kerntaken betreft, het volgende. In
de afgelopen decennia is de overheid in Nederland te
groot geworden. Zij bemoeit zich met te veel, voert haar
eigen taken niet goed uit en geeft te veel geld uit. De
VVD wil de bestuurlijke drukte verminderen, de overheid
terugbrengen naar haar kerntaken en steunt het kabinet
in zijn opgave om 18 mld. te bezuinigen. Het vorige
kabinet heeft ook al een bijdrage geleverd aan deze
bezuinigingsoperatie en er onder meer voor gekozen, de
begroting van Infrastructuur en Milieu met deze wet met
100 mln. te ontlasten. Deze 100 mln. komt voort uit een
eigen voorstel van de waterschappen, die stelden dat
deze besparing mogelijk was als er efficiënter gewerkt
kon worden door doelmatig waterbeheer, verbeterde
afstemming en samenwerking te zoeken met provincies
en gemeenten. De VVD-fractie zegt: hulde voor dit
initiatief. De waterschappen verdienen dit compliment,
hoewel ik mij ook realiseer dat dit voorstel is gedaan in
een tijd dat zij in enige mate onder politieke druk
stonden. De discussie net tussen mevrouw Jacobi en de
heer Koppejan duidde daar al een beetje op.
Een discussiepunt vandaag is het voorstel van de
waterschappen dat uitging van een ingangsdatum van
2012, gekoppeld aan verbeterde regelgeving. Invoering in
2011 zou kunnen leiden tot verhoging van de waterschapslasten. Dat is voor de VVD-fractie niet acceptabel.
Ons uitgangspunt is dat het niet zo mag zijn dat het Rijk
een bezuiniging inboekt en dat de burgers die moeten
betalen via de waterschapslasten. Zo’n verschuiving van
lasten vinden wij ongepast. Deze doet ook geen recht
aan het door de waterschappen geformuleerde voorstel,
namelijk 100 mln. besparen zonder lastenverhoging voor
de burgers.
Wij stellen niet de tarieven van de waterschappen
vast. Naar onze mening hebben de waterschappen echter
wel een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Wij
vragen de staatssecretaris met klem om de waterschappen te verzoeken de tijdelijke kosten niet af te wentelen
op de burgers middels een verhoging van de waterschapslasten. Wij verzoeken hem de waterschappen de
reserves te laten gebruiken, mocht dat nodig zijn. De
lasten voor de burgers mogen niet omhoog. Kan de
staatssecretaris ons verzekeren dat een tariefstijging
wordt voorkomen?
Een manier om die tariefstijging te voorkomen, is door
de wet- en regelgeving waar nodig aan te passen om
een betere afstemming en verdeling van de taken van
het waterschap enerzijds en de provincies en de

Tweede Kamer

18 november 2010
TK 24

De voorzitter: Het woord is aan de heer Houwers, die
zijn maidenspeech zal houden. U mag hem dus niet
interrumperen.
©

Waterwet/Waterschapswet

24-47

Houwers
gemeenten anderzijds mogelijk te maken. Deze herschikking van taken past naar onze zienswijze prima in de weg
naar een betere taakverdeling tussen de verschillende
overheidslagen. Daarvoor is een bestuursakkoord
volgens ons de juiste weg. De VVD-fractie roept de
staatssecretaris op om hiermee voortvarend aan de slag
te gaan. Wat vindt hij ervan om aan de slag te gaan met
zo’n bestuursakkoord?
Ik begon met een terugblik op de geschiedenis van de
waterschappen. Wat echter eigenlijk veel interessanter is,
is de vraag waar wij naartoe gaan. Hoe ziet de toekomst
eruit? Hoe zal Nederland blijven werken met het water?
Welke rol kunnen de waterschappen daarbij spelen? Veel
zal daarbij afhangen van de toekomstige ontwikkelingen,
maar ook van onze visie en onze flexibiliteit. Daarmee
moeten wij de kerntaken van de waterschappen
nauwkeurig afstemmen op de behoeften van de tijd.
(geroffel op de bankjes)
De voorzitter: Aan mij de eer om u als eerste te
feliciteren, mijnheer Houwers. Het is fijn om het geluid
van de Achterhoek weer eens versterkt hier in de Kamer
te horen en het kan nooit kwaad om er een ervaren
volksvertegenwoordiger bij te hebben.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
©
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Vanaf deze plaats
feliciteer ik mijn collega met zijn maidenspeech. Wat mij
betreft komen er nog veel meer Kamerleden uit de
Achterhoek.
Het is een bijzonder debat, want het is het eerste
debat met de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu. Ik heb hem altijd als Friese collega gehad. Dit is
dus een historisch moment.
De PvdA-fractie vindt het goed dat er meer stroomlijning komt in het waterbeheer. Laat daarover geen
misverstand bestaan. Uiteindelijk is immers het doel dat
er efficiencywinst wordt geboekt. Wij denken dat dit
mogelijk is. Collega Slob zei echter al dat het kabinet met
deze wetswijziging een korting inboekt voor 100 mln. en
dat het de zorg voor het oplossen van dit probleem bij
de waterschappen ″neerlegt″. Daarbij komt dat zij dit
uiteindelijk zelf hebben voorgesteld, wat ook bijzonder is.
Het idee om de bestrijding van de muskusrat aan de
waterschappen over te laten, steunen wij.
We zien dat de werken in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma vaak duurder uitvallen dan
geraamd. Dat is mede het geval doordat de beheerder –
dat is in dit geval het waterschap – dit nu niet zelf
betaalt. Die stelt daaraan echter wel de hoge eisen.
Hoeveel verwacht de staatssecretaris aan kostenreductie
te kunnen behalen als de waterschappen nu aan
cofinanciering doen? Verwacht de staatssecretaris dat de
waterschappen kritischer zullen worden op deze kosten?
Nu betalen de waterschappen de beheerslasten en de
reparatielasten van het Rijk. Het is niet onvoorstelbaar
dat er in het verleden op het beheer geëxtensiveerd is,
opdat eerder tot reparatie kon worden besloten. Met
deze nieuwe constructie loont goed beheer naar ons
oordeel meer.
Staatssecretaris Atsma repte in het Algemeen Dagblad
over een tekort van 1,3 mld. voor het Hoogwaterbescher-

Tweede Kamer

Waterwet/Waterschapswet

mingsprogramma. Wat zijn de gevolgen van deze wet op
korte termijn voor de bijdrage van de waterschappen?
Blijft die beperkt tot het genoemde bedrag van 81 mln.?
Wij vinden het goed dat de muskusrattenbestrijding
over gaat van de provincie naar de waterschappen. Naar
mijn idee zijn er twee regio’s waar dit nog moet
plaatsvinden, namelijk in Groningen en Zuid-Holland.
Daarmee komt het beheer van de waterveiligheid in één
hand te liggen en daar gaat het om. Muskusrattenbestrijders nemen een bijzondere plaats in mijn hart in. Ik heb
voor die medewerkers grote waardering. Zij staan altijd
in het veld en ik denk dat zij daarmee uiteindelijk heel
weinig geld verdienen. Het zijn mensen aan wie je ook
andere taken kunt geven. Zij zouden bijvoorbeeld
watermonsters kunnen nemen. Die mensen merken veel
zaken op. Muskusrattenbestrijder is een bijzondere
functie. Wij delen de opvatting van de PvdD dat
muskusrattenbestrijding niet een doel op zich is, maar
een middel. Wij vinden dat de muskusrattenbestrijders
netjes moeten worden overgenomen. Ook al zijn het nog
maar twee regio’s waar dit moet gebeuren, wij hebben
er op dit moment geen vertrouwen in dat dit goed gaat
gebeuren. Bijvoorbeeld in Groningen moeten de
muskusrattenbestrijders een medische keuring ondergaan en in Zuid-Holland kan een groot aantal muskusrattenbestrijders niet worden overgenomen. Daar lijkt het
althans op. Graag wil ik hierop een reactie van de
staatssecretaris.
Wij hebben een amendement ingediend met als doel
dat er een regeling wordt getroffen die inhoudt dat
muskusratbestrijders een-op-een, werk naar werk,
worden overgenomen. In het regeerakkoord staat
daarover ook iets. Er wordt niet specifiek iets vermeld
over de muskusratbestrijders, maar wel over de
overgang van werk naar werk en dat voor ambtenaren
dezelfde voorwaarden gelden als voor werknemers in de
private sector. In de private sector is dit keurig geregeld
in de Wet overgang ondernemingen. Graag wil ik steun
van de staatssecretaris voor ons amendement.
Ik maak nog een opmerking over de 100 mln. Ik zei het
al: wat het kabinet doet, is een korting inboeken van
100 mln. en de zorg bij de waterschappen neerleggen. Er
is hier al meer ingebracht dat wij vinden dat dit niet mag
leiden tot tariefverhogingen voor de burger en dat de
waterschappen zelf alles uit de kast moeten halen om dit
kostenneutraal te laten verlopen.
©
De heer De Mos (PVV): Voorzitter. Ik neem dit debat over
van een Kamerlid dat vandaag is vertrokken. Ik wil in
ieder geval een nieuw Kamerlid van harte feliciteren met
zijn maidenspeech en ik hoop op een fijne samenwerking.
De PVV is verheugd over het feit dat dit wetsvoorstel
vanaf 2011 een structurele efficiencywinst zal opleveren
van 100 mln. op de rijksbegroting. Wij steunen dit
wetsvoorstel dus. Wel hebben wij een paar kleine
dingetjes daarbij.
Een van die dingen is de paniek die is ontstaan in
land- en tuinbouwland. Deze sector vreest een kostenverhoging van 10% door deze wetswijziging. Dat is een
beetje vreemd, want de premier beloofde aan het begin
van deze week nog dat de lasten van de bezuinigingen
niet bij het bedrijfsleven terecht zullen komen. Mijn vraag
aan de staatssecretaris is dus hoe de land- en tuinbouw-

18 november 2010
TK 24

24-48

De Mos
sector kan worden ontzien bij de 10% stijging in de
waterschapslasten.
Het is al vaker genoemd: de waterschappen lopen het
risico van een lastenverzwaring van 3% tot 5% per jaar.
Ook de PVV is van mening dat wij deze niet moeten
doorberekenen aan burgers. Daarover zou ik graag
opheldering willen van de staatssecretaris.
Last but not least kom ik bij de muskusrat. Ik heb er
gisteren zelf de hele dag naar uitgekeken om mij even te
verplaatsen in de rol van de ijverige muskus- of beverrat.
Als het even tegenzit, wordt er een holletje gegraven aan
de waterkant, waarin je je heerlijk droog kunt terugtrekken. Echter, ook het leven van de muskus- en beverrat
gaat niet over rozen. Was het vroeger nog de rattenvanger van Hamelen die met een fluit achter je aan zat, nu
sterven vele ratten een langzame dood. Waar de dieren
schade veroorzaken aan de waterkeringen en waar de
mens in gevaar komt, moeten die dieren worden
bestreden, maar ik heb daarover toch een aantal vragen
aan de staatssecretaris.
Ten eerste: is de staatssecretaris bekend met het
rapport van de Rijksuniversiteit Groningen waarin wordt
gesteld dat de schadegevallen die de ratten aanrichten
niet worden geregistreerd en dat het daarom moeilijk is
om justificatie te geven voor de bestrijding? Wat is zijn
visie hierop, mede gezien het feit dat de bestrijding
miljoenen kost? Ten tweede: de staatssecretaris is
bekend met de alternatieven voor de bestrijding van
muskusratten. Is hij voornemens om die alternatieven ter
hand te nemen om ervoor te zorgen dat het dierenleed
van de muskusrat wordt bestreden?
©
De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. Namens mijn
fractie feliciteer ik collega Houwers met zijn maidenspeech. Ik heb de heer Houwers mogen meemaken in de
commissie bij het onderwerp visserij. Nu heeft hij hier
gesproken over het waterbeleid. Dat zijn prachtige
portefeuilles.
Dit zeg ik ook tegen de staatssecretaris, die het hele
waterbeleid in zijn portefeuille heeft. Ik moet wel zeggen
dat wij hem eigenlijk een mooier wetsvoorstel hadden
gegund om in deze plenaire vergaderzaal zijn debuut te
maken wat betreft de behandeling van wetgeving. Dit
wetsvoorstel vormt een beetje een ondankbare taak voor
hem. Het zou misschien rechtvaardiger zijn geweest als
de minister van Financiën hier vandaag had gezeten.
Immers, met dit wetsvoorstel wordt er, om het wat kort
door de bocht te formuleren, 100 mln. binnengehaald
over de rug van de waterschappen of, misschien beter
gezegd, de belastingbetaler. Dit gebeurt zonder dat er
goede afspraken zijn gemaakt tussen Rijk, provincie,
waterschappen en gemeenten over het bereiken van
doelmatigheidswinst, zowel in het waterbeheer als,
vooral, in de afvalwaterketen. Dat was toch het oorspronkelijke doel: besparen van geld voor de burger door het
slimmer organiseren van taken en verantwoordelijkheden
tussen Rijk, gemeenten en waterschappen. Dat de
rijksbegroting daarvan ook zou kunnen profiteren, was
natuurlijk mooi meegenomen.
Met dit wetsvoorstel wordt eigenlijk de volgorde
omgedraaid: een gat van 100 mln. op de rijksbegroting
wordt hiermee eenzijdig gedicht, zonder dat er afspraken
zijn over het realiseren van de doelmatigheidswinst.
Daarom begreep ik niet helemaal de complimenten die

Tweede Kamer

Waterwet/Waterschapswet

de collega van het CDA, de heer Koppejan, maakte in de
richting van de regering. Deelt de staatssecretaris de
opvatting van de fractie van de ChristenUnie dat dit de
schoonheidsprijs niet verdient, temeer daar de waterschapslasten hierdoor naar grote waarschijnlijkheid 4,5%
extra zullen toenemen?
De heer Koppejan (CDA): Wat had de heer Slob dan
gewenst? Had hij weer een jaar willen wachten? Wij
willen in 2011 de zaken aanpakken en al 100 mln.
besparen. Wij hebben ook de staatssecretaris opgeroepen om voor 1 maart tot een bestuursakkoord te komen
met de waterschappen en daarin nadere invulling aan de
zaken te geven. Had de heer Slob weer een jaar willen
praten en nadenken om vervolgens de zaak op zijn
beloop te laten?
De heer Slob (ChristenUnie): Mijn fractie had graag
gezien dat er geen jaar verloren was gegaan. De heer
Koppejan weet dat de waterschappen zelf al de handen
ineen hebben geslagen met de actie Storm, omdat ze
wisten dat er een bezuiniging aankwam. De heer
Koppejan weet ook dat de staatssecretaris die toen over
waterbeheer ging daar een reactie op heeft geschreven,
een brief die naar ik meen op 11 december 2009 naar de
Kamer is gestuurd. Natuurlijk weet ik ook dat een paar
maanden later het kabinet gevallen is, maar het zou
fraaier zijn geweest als de verantwoordelijke bewindspersoon in het afgelopen jaar de handschoen had opgepakt,
aan het werk was gegaan en afspraken had gemaakt. Dar
is niet gebeurd. Wat er wel is gebeurd, is dat 100 mln.
gewoon is ingeboekt – daar is deze wetgeving voor
nodig – zonder dat die afspraken er liggen. Dat vind ik
een gemiste kans. Dat is jammer. Wij hadden het graag
anders gezien.
De heer Koppejan (CDA): Begrijp ik goed dat de heer
Slob vooral kritiek heeft op de vorige bewindspersoon,
de staatssecretaris van zijn partij, en dat hij vindt dat die
zaken heeft laten liggen? Dat neem ik dan ter kennisgeving aan. Ik wil nu echter wel weten hoe de heer Slob
het dan anders had gewild om in 2011 de zaken echt aan
te kunnen pakken en deze besparing te realiseren.
De heer Slob (ChristenUnie): De heer Koppejan moet
goed luisteren. Ik heb juist, zonder het zo uit te spreken,
een compliment gegeven aan de toenmalig verantwoordelijk staatssecretaris voor het feit dat zij zo snel
gereageerd heeft op het plan dat de waterschappen
destijds gezamenlijk hebben ingediend. Zij heeft daar een
heel goede reactie op geschreven, die ongetwijfeld in het
dikke dossier zit dat op het bureau van de heer Koppejan
ligt. De heer Koppejan weet dat daarna in februari de
beruchte nacht was waarin het kabinet viel en dat daarna
een demissionair kabinet verder is gegaan. Toen is de
volledige verantwoordelijkheid voor de portefeuille
overgegaan naar de minister van Verkeer en Waterstaat.
Mogelijkerwijze heeft hij het te druk gehad met andere
dingen, maar ik constateer wel dat er een enorm gat
gevallen is, dat dit onderwerp niet verder is opgepakt
maar dat nu wel 100 mln. wordt ingeboekt. Dat is de
omgekeerde volgorde. Het is natuurlijk mooi dat dit
bedrag bezuinigd kan worden, doelmatigheidswinst,
maar de uitwerking van de afspraken hoort wel daarbij.
Daar hadden we een verantwoordelijk bewindspersoon
voor nodig die de regie erover voerde, want de heer

18 november 2010
TK 24

24-49

Slob
Koppejan weet dat inzake de afvalwaterketen de
waterschappen met de gemeenten in de slag moeten en
dat er enige regelgeving bij betrokken is. Dat kan niet
zonder het Rijk, maar dat Rijk heeft het een beetje laten
afweten.

De heer Slob (ChristenUnie): Ik wijs geen zondebok aan;
ik constateer alleen dat nadat er allerlei voorwerk was
verricht door de waterschappen en daarna door de
verantwoordelijk staatssecretaris, dit niet verder is
opgepakt. Dat kan gebeuren; daar kunnen redenen voor
zijn, maar dan is het niet zo gepast om nu de 100 mln. in
te boeken op de manier waarop het is gebeurd noch om
allerlei opdrachten aan de regering te geven om alsnog
te zorgen dat de doelmatigheidswinst wordt geboekt.
Mogelijkerwijze gaat dat lukken, al heb ik er enige zorg
over, maar het is de omgekeerde volgorde. Uiteraard
heeft de heer Koppejan gelijk dat we de individuele
bewindspersonen weliswaar aanspreken in de Kamer,
maar dat het uiteindelijk om de regering gaat. Het is
onze taak, ook al betreft het een regering waarvan wij
destijds deel uitmaakten, om de regering kritisch te
volgen. Als we bezwaren hebben tegen bepaalde
onderdelen van de voorstellen, moeten we die natuurlijk
gewoon uiten. Overigens ken ik de heer Koppejan als
een man die als het moet zijn mond opendoet, ook als
dat lastig is.
Voorzitter. De huidige staatssecretaris treft natuurlijk
geen blaam voor het voortraject. Hij is nu echter wel
bestuurlijk verantwoordelijk. Eerlijk is eerlijk, wij zijn erg
tevreden dat de staatssecretaris op de Waterschapsdag,
1 november jongstleden, aankondigde op korte termijn
een bestuursakkoord met de waterschappen te willen
sluiten over het waterbeheer. Zo pakt de huidige
staatssecretaris de draad van zijn voorganger op, al is er
wel een gat gevallen van een jaar. Wanneer denkt hij dat
akkoord te kunnen sluiten? Lukt het nog om dat voor het
einde van dit jaar te doen? Dat is wellicht iets te snel,
maar het gebeurt wat ons betreft zo snel als verantwoord
is.
Mijn fractie geeft de bewindspersoon mee, hopelijk ten
overvloede, zodanige afspraken te maken, dat de stijging
van de waterschapslasten die door dit wetsvoorstel
wordt veroorzaakt, minimaal weer wordt tenietgedaan.
Worden bij het te sluiten bestuursakkoord ook de
gemeenten betrokken? Immers, de grootste winst is te
boeken – ik zei het al tijdens de interruptie – bij de
afvalwaterketen. Die winst is alleen te halen als de
gemeenten goede afspraken met de waterschappen
weten te maken. We hebben het Rijk nodig om daar een
handje bij te helpen.
De regering stelt voor het verbeteren van de efficiency
in de afvalwaterketen geen wijziging van taken voor,
maar gaat ervan uit dat de efficiency kan worden bereikt
door een meer doelmatig geïntegreerde uitvoering.
Gemeenten en waterschappen moeten er met andere
woorden uitkomen hoe ze de riolering, het afvalwatertransport en de zuivering goedkoper maken. De
staatssecretaris houdt tegelijkertijd wel de mogelijkheid

open van wetgeving om samenwerking af te dwingen.
Hieruit maakt de ChristenUnie op dat de staatssecretaris
er nog niet zo zeker van is dat het allemaal snel gaat
lukken. Ik zeg hem: doe wat u kunt. U hebt onze steun.
Wij denken dat hierbij wel een slag te maken valt.
Voorzitter. Eigenlijk is dit wetsvoorstel dus alleen
bedoeld als tussenstap om, zoals ik al eerder zei, de
rijksbegroting rond te krijgen. De ChristenUnie-fractie ziet
graag zo spoedig mogelijk een voorstel voor de langere
termijn, dat ook meer garanties biedt voor een doelmatig
waterbeheer. Ik heb daarom een amendement ingediend
dat voorziet in een horizonbepaling. Dat is het amendement op stuk nr. 11. Dit amendement geeft regering en
Kamer twee jaar de tijd om met een goed inhoudelijk
voorstel te komen, waarbij er niet alleen winst is voor de
rijksbegroting, maar ook echte winst voor de maatschappij door meer doelmatigheid in het waterbeheer en
vooral in de afvalwaterketen. De horizonbepaling mag de
staatssecretaris ook opvatten als een aanmoediging om
door te pakken op dit dossier. Een extra argument is
bovendien het feit dat in het regeerakkoord een tweede
tranche zogenaamde doelmatigheidswinst is opgenomen: in 2014 50 mln. en vanaf 2015 100 mln. structureel.
Die bezuiniging op de rijksbegroting mag niet nog eens
op deze manier worden gerealiseerd, zoals met dit
wetsvoorstel gebeurt. Met een horizonbepaling kunnen
we dat met elkaar voorkomen.
De ChristenUnie-fractie is benieuwd naar de visie van
de staatssecretaris op de financiering van de hoogwaterbescherming in de toekomst. Met het wetsvoorstel
ontstaat een aparte verdeelsleutel voor hoogwaterbescherming. Waterschappen gaan daar 81 mln. aan
bijdragen op basis van aantal inwoners en de WOZwaarde. Hierdoor komen er allerlei nieuwe geldstromen
op gang. Het Hoogwaterbeschermingsprogramma loopt
binnen afzienbare tijd af en de hoogwaterbescherming
krijgt een vervolg onder de vlag van het Deltaprogramma. Volgens de ChristenUnie is er daarom een link
met het Deltafonds. Daar zullen we snel verder over
moeten spreken. Dat is een extra reden voor de
horizonbepaling in mijn amendement op stuk nr. 11.
Hoe dan ook, mijn fractie roept de staatssecretaris
ertoe op om zo spoedig mogelijk met een goed
inhoudelijk voorstel te komen, geruggensteund door een
bestuursakkoord, waarmee dit wetsvoorstel kan komen
te vervallen. Gelet op de inhoud van de actie Storm en
de oorspronkelijke reactie van het kabinet – ik noemde al
de brief van 11 december 2009 – ligt het voor de hand
daarbij het nog uit te brengen advies van de heer Ten
Heuvelhof over de toekomstige financiering van het
Hoogwaterbeschermingsprogramma, te betrekken. Ik
vraag de staatssecretaris dat te doen.
Tot slot maak ik enkele opmerkingen over de
bestrijding van muskusratten, die overgaat naar de
waterschappen. Ik begrijp dat er bij de provincie nog
zorgen leven over de overgangsperiode, ook omdat het
wetsvoorstel vrij laat is gekomen. Het zal niet mogelijk
zijn om in alle provincies de overdracht van de
muskusratten- en beverrattenbestrijding tijdig te regelen.
Mevrouw Jacobi vroeg daar ook aandacht voor. Ik heb
een amendement ingediend dat een overgangsbepaling
introduceert, zodat de waterschappen ingaande 1 januari
2011 verantwoordelijk zijn voor de kosten van de
provinciale muskusrattenbestrijding in hun gebied, tot
het moment van de feitelijke overgang. Immers, de
provincies worden wel vanaf die datum gekort op het

Tweede Kamer

18 november 2010
TK 24

De heer Koppejan (CDA): Ik blijf het een heel merkwaardige redenering vinden van de heer Slob. Hij geeft nu de
schuld aan de minister, maar in de Kamer spreken wij de
regering als één geheel aan. Het was een regering van
CDA en ChristenUnie, dus ik begrijp werkelijk niet waar
hij de zondebok probeert neer te leggen.

Waterwet/Waterschapswet

24-50

Slob
Provinciefonds. Duidelijkheid over de financiering is dus
geboden. Met dit amendement op stuk nr. 12 worden de
financiën voor de overgangsfase zorgvuldig geregeld.
Er is nog onzekerheid voor het personeel. Mevrouw
Jacobi heeft daar een amendement voor ingediend. In de
memorie van toelichting wordt ervan uitgegaan dat het
personeel het werk zal volgen en dus zal overgaan naar
de waterschappen. Hierover moeten wel tijdig afspraken
worden gemaakt. Wij ontvangen signalen – vanuit de
provincies die mevrouw Jacobi ook noemde, met name
Zuid-Holland – dat die afspraken er nog niet zijn. Zo
kunnen we de medewerkers natuurlijk niet de kerstdagen
insturen, die al heel snel komen. Wat gaat de staatssecretaris doen om het goed te regelen? Hierbij zou toch het
uitgangspunt moeten zijn dat al het personeel verplicht
moet worden overgenomen door de waterschappen? Het
amendement van mevrouw Jacobi heeft in dat opzicht
onze sympathie. Graag een reactie van de staatssecretaris daarop.

De heer Jansen (SP): Voorzitter. Ik feliciteer de heer
Houwers met zijn maidenspeech. Ook ik was lid van de
gemeenteraad en van de provinciale staten en ik houd
van voetballen. Maar als ik zijn bestuurlijke redenering
doortrek – hij zegt nu in de eredivisie te zitten – dan
vrees ik dat wij hem binnenkort weer kwijt zijn. Dan
streeft hij er immers naar om naar de Champions League
te gaan en zit hij binnenkort in Brussel. Ik hoop dat wij
hem nog even hier kunnen houden. In ieder geval
complimenten met zijn eerste bijdrage.
Efficiënter werken in de waterketen is een mooi
streven want zo kunnen wij de kosten laag houden en de
tarieven dan wel het geld dat wij uitsparen, inzetten voor
het versneld realiseren van mooie maatschappelijke
doelen op dit terrein, met name de waterveiligheid, het
peilbeheer, de waterkwaliteit en de zoetwatervoorziening.
De watertaken zijn op dit moment versnipperd over vier
overheden. Dat kan simpeler. Al die overheden roepen
inmiddels ook: het moet simpeler. Tegelijkertijd wil
niemand zijn taken afstaan ook als evident is dat die
beter op een andere manier georganiseerd kunnen
worden.
Mijn eerste plenaire debat over water op 14 februari
2007 ging over de wet gemeentelijke watertaken.
Namens het kabinet was staatssecretaris Schultz van
Haegen woordvoerder. Bij dat debat heb ik aan haar
gevraagd waarom zij niet aanstuurde op een niet
vrijblijvende vorm van samenwerking in de afvalwaterketen tussen het rioolbeheer en de rioolzuiveringen. Zoals
bekend is dat een tak van sport waar de hoogste
efficiencywinst mogelijk is als de gescheiden verantwoordelijkheden van gemeenten en waterschappen in één
hand gebracht zouden worden. De staatssecretaris zat
toen op de lijn van vrijwillige samenwerking. De nieuwe
staatssecretaris lijkt nog steeds op die lijn te zitten. Een
bestuurscategorie valt wat mij betreft in die categorie.
Dat is half werk. Het is mooi om op vrijwillige basis te
streven naar samenwerking. Het is noodzakelijk om een
stok achter de deur te hebben als dat niet lukt.
Met dit wetsvoorstel worden de waterschappen op
waterdichte wijze opgezadeld met een aantal taken
zonder daar financiële compensatie voor te krijgen. In
een brief van 4 november 2009 hebben de waterschappen aangegeven die financiële compensatie ook niet

nodig te hebben als er maar een herschikking komt van
de watertaken die een efficiencyslag mogelijk maakt. Die
herschikking wordt met dit wetsvoorstel niet geregeld.
Het kabinet speelt op deze manier dus vals spel. Het
gevolg daarvan is dat waterschappen hun efficiencywinst
niet kunnen realiseren en hun tarieven extra moeten
verhogen. Dat wil de heer Houwers niet maar is wel de
consequentie van deze manier van wetgeving. Zo wordt
de rekening van het regeerakkoord via een U-bocht
doorgeschoven naar de huishoudens. Dat willen wij niet,
dat wil de SP-fractie niet en dat willen die huishoudens
ook niet.
Ik heb overwogen om te proberen de andere kant, de
vergeten zijde van het wetsvoorstel er weer in te
amenderen. Ik constateer dat een aantal collega’s daar
ook mee aan de slag is gegaan en daar soms heel
verdienstelijke pogingen toe gedaan hebben. Het
probleem is wel dat het ook met alle amendering die er
nu ligt, niet gelukt is om het pakket van 4 november 2009
integraal in het wetsvoorstel op te nemen. Kortom, er is
nog steeds een aantal gaten in het wetsvoorstel ook al
worden alle amendementen op dit punt aangenomen.
Dat is jammer. Daarnaast hebben wij nog het probleem
dat complexe amendering eigenlijk een second opinion
van de Raad van State vereist. Dat kunnen wij in deze
korte tijd niet voor elkaar krijgen.
Het is dus een dilemma om een en ander op dit
moment door middel van amendering te regelen. De
SP-fractie stelt daarom voor en vraagt de staatssecretaris
om de wetswijziging om de benodigde herschikking van
taken en verantwoordelijkheden te regelen binnen zes
maanden aan de Kamer voor te leggen. Als hij daartoe
bereid is, zijn wij bereid om het wetsvoorstel te steunen.
Als hij daar niet toe bereid is, zal ik in tweede termijn
eerst een motie indienen om de Kamer te laten
uitspreken dat hij dat wel moet doen. Mocht daar geen
meerderheid voor zijn, dan zullen wij tegen het wetsvoorstel stemmen.
Een aantal collega’s heeft het gehad over de muskusrattenbestrijding. Het amendement van mevrouw
Ouwehand op dat punt heeft onze grote sympathie
omdat het een stukje innovatie en diervriendelijk
handelen mogelijk maakt zonder direct de huidige gang
van zaken te blokkeren. Ook het amendement van
mevrouw Jacobi heeft onze sympathie omdat wij denken
dat het overnemen van fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden
cruciaal is bij het overgaan van die taak van de ene
overheid naar de andere. Het amendement van de heer
Slob heb ik nog niet kunnen bekijken maar dat gaan wij
uiteraard welwillend bezien.
Ik heb een afsluitende vraag over een suggestie van
de Unie van Waterschappen om een kostenbesparing te
bereiken op korte termijn. De unie suggereert om de
frequentie waarmee de algemene waterstaatkundige
toestand van primaire waterkeringen wordt beoordeeld,
terug te brengen van zes jaren naar twaalf jaren. Dat is
de keuring waarmee onder andere wordt vastgesteld
hoeveel procent van de waterkeringen op dit moment
voldoet aan de eisen van 1960, van hoeveel procent wij
het nog niet weten et cetera. Voor alle duidelijkheid: dat
is iets anders dan de schouw, waarbij wordt vastgesteld
of er gaten in de waterkering zitten. Dat moet namelijk
frequenter worden gecontroleerd en dit gaat gewoon
door. De waterschappen zeggen dat het een stukje extra
bureaucratie is, dat wij kunnen schrappen door de
frequentie te verschuiven naar de meer natuurlijke

Tweede Kamer

18 november 2010
TK 24

©

Waterwet/Waterschapswet

24-51

Jansen
frequentie van grote kunstwerken en dijken. Dat lijkt mij
een goede suggestie en daarop krijg ik graag een reactie
van de staatssecretaris. Ik overweeg op dit punt een
amendement in te dienen, maar ik wacht eerst zijn
reactie af.
De heer Slob (ChristenUnie): Ik ken de heer Jansen als
een verantwoordelijk bestuurder. In feite heeft hij in zijn
betoog onderstreept wat ikzelf gezegd heb, namelijk dat
hierbij de verkeerde volgorde wordt gehanteerd: de
doelmatigheidswinst had eigenlijk eerst geboekt moeten
worden, voordat je een bezuiniging inboekt. De heer
Jansen zei dat de SP-fractie tegen het wetsvoorstel
stemt, als het niet binnen een paar maanden gebeurt.
Dan zitten wij dus met een probleem van 100 mln. Het is
ook door mijn hoofd gegaan, maar wat is de boodschap
van de SP-fractie als zij tegen het wetsvoorstel stemt?
Moet de staatssecretaris dan maar ergens anders
100 mln. uit zijn begroting halen? Als dat zo is, ben ik
benieuwd wat de heer Jansen op het oog heeft.
De heer Jansen (SP): Ik wijs de heer Slob erop dat de
SP-fractie de grootst mogelijke efficiencywinst heeft
voorgesteld, namelijk om de waterschappen als
uitvoeringsorganisaties integraal over te brengen naar de
provincies. Dat levert namelijk nog veel meer op dan alle
andere maatregelen. Als ik met een schuin oog naar de
verkiezingsprogramma’s kijk, is daar inmiddels een
meerderheid voor. Er is nog geen tweederde meerderheid, maar het gaat wel die kant op. Het is echter wat
radicaal om dat met dit wetsvoorstel te regelen.
Ik hoop dat de heer Slob mij het volgende niet kwalijk
neemt. Wij kunnen de staatssecretaris de kans geven om
met een voorstel te komen of de Kamer de kans geven
om hem met zo’n opdracht op pad te sturen. Als dat niet
gebeurt, houdt onze verantwoordelijkheid in dit geval op.
Het zou mij overigens spijten als het niet goed geregeld
wordt, want onze fractie heeft dezelfde overwegingen als
de fractie van de heer Slob.

pen begrepen dat zij denken aan een termijn van twaalf
jaar. Kun je die discussie niet beter betrekken bij de
discussie over de normering? Wij werken nu nog met
normen uit de jaren zestig van de vorige eeuw, maar die
gaan wij herzien. Is het niet logischer om in dat verband
te bekijken of de termijn voor periodieke keuringen niet
langer kan zijn dan zes jaar?
De heer Jansen (SP): Dat is een goede overweging van
de heer Koppejan. Dat heeft er zeker mee te maken.
Daarom vraag ik allereerst naar de mening van de
staatssecretaris. Men heeft inmiddels al een aantal
keuringsrondes achter de rug; men is al met de derde
ronde bezig. Kortom: de keringen zijn al een aantal keren
gekeurd. Ik stel mij voor dat het al kan, vooruitlopend op
het bredere wetsvoorstel. Nogmaals, als blijkt dat het
grote veiligheidsrisico’s met zich brengt, dan wil de
SP-fractie dit ook niet. Als de waterschappen er zelf mee
komen – de heer Koppejan en ik achten ze op dit terrein
deskundig – dan zijn er wel mogelijkheden.
De vergadering wordt van 17.30 uur tot 17.40 uur
geschorst.
De voorzitter: Dames en heren, terwijl de staatssecretaris zijn papieren ordent, maak ik u erop attent dat wij het
tijdstip voor de uitgestelde stemmingen hebben
gefixeerd op 18.00 uur. De staatssecretaris weet dat. Dus
om 18.00 uur hoort u een lange bel en dan gaan we
halverwege zijn antwoord stemmen. Ik realiseer me dat
dit niet hoffelijk is, maar er zijn leden die andere
verplichtingen hebben. Wij hebben dit keer afgesproken
dat er om 18.00 uur wordt gestemd. Daar gaan we ons
aan houden.
Het woord is aan de staatssecretaris.
©

De heer Koppejan (CDA): Ik heb nog een vraag over de
periodieke keuring. Wij hebben ook van de waterschap-

Staatssecretaris Atsma: Voorzitter. In de eerste plaats wil
ik de geachte afgevaardigde van de VVD, de heer
Houwers, zeer complimenteren met zijn maidenspeech.
Ik vind overigens dat hij in zijn bijdrage meteen de
spijker op de kop sloeg door heel kort te schetsen wat de
positie is van de waterschappen in relatie tot water. Op
sommige plaatsen hebben we te veel en op sommige
plaatsen hebben we te weinig. Dat is in de kern de reden
waarom er waterschappen nodig zijn, natuurlijk samen
met de andere argumenten die hij noemde. Wat dat
betreft waardering voor zijn bijdrage. Ik wens hem veel
plezier in de eredivisie van de Nederlandse politiek, die ik
overigens zelf altijd heb beschouwd als de Champions
League. De Euro League is in mijn beleving toch een iets
andere competitie. Ik wens hem heel veel succes. Ik hoop
dat wij op een prettige manier mogen samenwerken.
Ik heb de afgelopen zestig minuten veel horen zeggen
over het doelmatig waterbeheer in al zijn facetten, zoals
dat in de afgelopen vijftien à zestien maanden aan de
orde is geweest in verschillende overleggen. Een aantal
afgevaardigden heeft aangegeven dat de waterschappen
op verzoek van het kabinet de handschoen heel proactief
hebben opgepakt in de vorige kabinetsperiode. De
waterschappen hebben namelijk zelf aangegeven via de
Operatie Storm wat er allemaal mogelijk zou kunnen zijn.
Dan ben ik meteen aanbeland bij de kern van de
discussie. Als je het over doelmatig waterbeheer hebt,
heb je het over het combineren van activiteiten en van

Tweede Kamer

18 november 2010
TK 24

De heer Slob (ChristenUnie): Ik heb een aanvullende
vraag. Het gaat om een termijn van een halfjaar; het
voorstel moet dus ongeveer in juni klaar zijn. Het
desbetreffende bedrag wordt nu ingeboekt, waardoor de
waterschappen direct te maken krijgen met een korting
van 81 mln. Daar moeten zij iets mee doen. Alle
noodzakelijke afspraken over de waterbeheerketen etc.
zijn niet gemaakt, die zijn blijven liggen, en daarvoor is
misschien zelfs wetgeving nodig. Hoe moet dat dan?
De heer Jansen (SP): Ook als de staatssecretaris haast
maakt, hebben de waterschappen een probleem. Ik neem
aan dat de heer Slob het met mij eens is dat het echt
niet sneller kan dan binnen een halfjaar; dat is haast
maken. In de novemberbrief staan volgens mij ook een
aantal voorstellen die geld opleveren, maar die niet per
se met wetgeving te maken. Ik verwijs bijvoorbeeld naar
het instellen van gemeenschappelijke belastingkantoren
met gemeenten. Dergelijke voorstellen kunnen sowieso
worden uitgevoerd. De waterschappen zullen al heel blij
zijn als de staatssecretaris of de Kamer besluit om op zo
kort mogelijke termijn dit soort zaken via aanvullende
wetgeving netjes te regelen.

Waterwet/Waterschapswet

24-52

Atsma
taken en het creëren van synergie als het gaat om zaken
die nu door waterschappen en soms door gemeenten
worden opgepakt. Maar ook de samenwerking met de
provincies en de rijksoverheid moet ik natuurlijk in dit
verband noemen.
In het kader van doelmatig waterbeheer, waarop door
verschillende sprekers is gewezen, is uitgebreid
gesproken over de mogelijkheid van een eventuele
bijdrage die de waterschappen zouden kunnen leveren
aan het doelmatig beheer van ’s Rijks financiën. Anders
gezegd: er is gesproken over een bijdrage uit de
waterschapswereld van 100 mln. in relatie tot de
financiële problematiek waarmee de overheid wordt
geconfronteerd. Ik ben het met eenieder eens die hier
naar voren heeft gebracht – de heer Slob was daarin
nogal expliciet – dat het jammer is dat de afgelopen
zeven à acht maanden geen concrete stappen zijn gezet
die wellicht gezet hadden kunnen worden. De heer Slob
maakte net in een interruptiedebatje met de heer
Koppejan al duidelijk waar de nuancering wellicht zou
kunnen zitten. Ik wijs erop dat in de vorige kabinetsperiode, ook toen het kabinet demissionair was geworden en
de portefeuille overging van de staatssecretaris naar de
minister, de Kamer en niemand anders het onderwerp
controversieel heeft verklaard. Daardoor moest ook het
ministerie pas op de plaats maken. Dat heeft echt niet
aan het ministerie gelegen en ook niet aan het vorige
kabinet. Het kabinet had op dit punt wel willen doorpakken en dat had wellicht ook gekund, maar de Kamer
heeft het op de lijst met controversiële onderwerpen
geplaatst. Het kabinet kende zijn plek. In mijn beleving
zou het ongepast zijn geweest als het kabinet, ongeacht
de opdracht die de Kamer zichzelf heeft gegeven, zou zijn
doorgegaan.

Staatssecretaris Atsma: Ik ga even in op de vraag of het
kabinet kan doorgaan terwijl de Kamer in februari of
maart heeft uitgesproken dat het een controversieel
onderwerp moest worden. Ik meen toch iets van de
spelregels van de Kamer te kennen. Als het kabinet zou
zijn doorgegaan, waren hier onmiddellijk een of twee
bewindslieden ter verantwoording geroepen. Dat weet ik
als geen ander. Volgens mij zijn wij het erover eens dat
het het kabinet past om daarnaar te luisteren als de
Kamer iets controversieel verklaart. Dat laat onverlet dat
de bijdrage van 100 mln. die door de waterschappen en
het kabinet is genoemd, al door het vorige kabinet als
taakstelling voor de begroting 2011 is aangekondigd. Die
blijft wat ons betreft recht overeind staan. De afgelopen
weken en maanden hebben wij daar met de Unie van
Waterschappen over gesproken. Er kan geen misverstand
over bestaan dat de ambitie om die 100 mln. te
bezuinigen en te vinden, moet worden gerealiseerd. Wij
hebben ons daarvoor ingespannen. Overigens hebben
wij er alle vertrouwen in dat dit met de invulling die de
Unie en de waterschappen daaraan zullen geven, goed
zal komen.

Dan ga ik in op misschien wel een van de belangrijkste
kernpunten van het debat van vandaag. Als in het kader
van de wetswijziging wordt vastgehouden aan de
bezuiniging van 100 mln., krijgen de burgers, bedrijven
en andere betrokkenen die bezuiniging dan niet
een-op-een voor hun kiezen? Wat kan ik doen om te
voorkomen dat deze bezuiniging een-op-een wordt
doorgesluisd naar burgers, bedrijven en alle andere
belasting- en heffingsplichtigen? Verschillende afgevaardigden hebben het gevraagd. Ik ben het met de Kamer
eens dat dit niet de bedoeling is van deze bezuiniging.
Dat is ook niet de ambitie van de waterschappen. Er zijn
overigens waterschappen die de tarieven, althans hun
begrotingen, voor volgend jaar al hebben vastgesteld. Ik
hecht er daarom aan dat een knip wordt gemaakt. De
waterschappen staan voor deze 100 mln. Zij hebben zelf
in een eerdere reactie gezegd dat deze bezuiniging niet
hoeft te worden doorvertaald naar de tarieven voor
burgers en bedrijven. Ik vind dat de waterschappen
daaraan gehouden moeten worden. Een aantal Kamerleden hebben als bestuurder in de waterschapswereld
ervaring opgedaan. Wij kunnen niet vanaf deze plek
verordonneren dat er in algemene zin helemaal niets met
de tarieven mag gebeuren. Daartoe biedt de wet ons niet
de mogelijkheid. Daarnaast wil ik erop wijzen dat de
waterschapsbestuurders gekozen bestuurders zijn die
allen hun eigen verantwoordelijkheid op dit punt hebben.
Ik kom terug op de vraag die iedereen heeft gesteld:
kan deze 100 mln. een-op-een worden doorgesluisd naar
de ingezetenen? Mijn antwoord daarop is: nee, dat kan
niet. Dat is ook niet in de geest van de gemaakte
afspraken en de gedane toezegging. Je mag van de
waterschappen daarover op korte termijn duidelijkheid
verlangen. Nu de waterschappen zelf hebben gezegd dat
zij door doelmatig waterbeheer in de breedte de
komende jaren een forse slag kunnen maken, vind ik dat
je samen met de waterschappen moet proberen om die
slag te realiseren. Ik ben op dat punt optimistisch omdat
er verschillende mogelijkheden zijn voor het realiseren
van die bezuiniging binnen de eigen organisatie.
De heer Jansen vroeg wat je de komende tijd allemaal
kunt doen. Er zijn verschillende opties. Er zijn waterschappen die zeggen dat zij in het kader van het eigen
beheer en onderhoud fors kunnen reduceren, maar er
zijn ook geluiden die erop wijzen dat de inspectie van
een cyclus van zes jaar naar een cyclus van twaalf jaar
zal gaan. Daar doelde de heer Jansen in zijn bijdrage op.
Er zijn dus verschillende mogelijkheden. De allerbelangrijkste mogelijkheid voor een bezuiniging binnen
afzienbare tijd is door de waterschappen zelf aangereikt,
namelijk om in intensieve samenwerking met de
gemeenten te komen tot een integrale benadering van de
afvalwaterketen. Zij voorzien daar een heel forse
besparing, die enerzijds ten goede komt aan de
gemeenten en anderzijds aan de portemonnee van de
waterschappen, vooral door een veel sterkere efficiencyslag. Naar ik meen is uit de berekeningen van de
waterschappen gebleken dat dit oplopend naar 2020
380 mln. kan opleveren. In mijn beleving heb je het dan
over heel substantiële bedragen. Deze kunnen niet van
vandaag op morgen worden gerealiseerd, maar het
doorkijkje is absoluut gegeven.
Mijn laatste opmerking in dit blok betreft het antwoord
op de vraag hoe wij dat gaan organiseren. Naar mijn
stellige overtuiging is dit op korte termijn te organiseren
door samen met de waterschappen het door een aantal

Tweede Kamer

18 november 2010
TK 24

De heer Slob (ChristenUnie): Het is terecht dat de
staatssecretaris erop wijst dat de Kamer dit onderwerp
controversieel heeft verklaard, maar dat wil niet zeggen
dat een bewindspersoon helemaal stil moet gaan zitten.
Zeker als er nog zo’n mooie taak ligt, kan een en ander
worden voorbereid. Is de staatssecretaris het met mij
eens dat het eigenlijk niet zo gepast is om die 100 mln.
op deze wijze in te boeken?

Waterwet/Waterschapswet

24-53

Atsma
woordvoerders genoemde bestuursakkoord te sluiten. De
heer Slob was misschien iets te optimistisch door te
spreken over december. Ik heb de waterschappen ook
laten weten dat de stellige ambitie van het kabinet moet
zijn om in februari het bestuursakkoord met de waterschappen rond te maken, zodat je ook op dat punt klare
wijn kunt schenken.
De heer Jansen (SP): De staatssecretaris zegt dat de
bezuiniging van 100 mln. niet een-op-een moet worden
doorgeschoven naar de huishoudens en dat de waterschappen dat ook niet willen. Dat willen de waterschappen ook niet, maar zij worden daartoe gedwongen, als zij
niet op korte termijn beschikken over instrumenten om
die efficiencyslag te maken. Kan de staatssecretaris
bevestigen dat hij geen enkel middel heeft om de
waterschappen te verplichten om die 100 mln. niet door
te belasten in een tariefverhoging en dat hij afhankelijk is
van hun eigen beleid daarin? Is hij het met mij eens dat
de conclusie is dat de rekening straks voor een deel of
misschien geheel op het bordje van de consument
terechtkomt?
Staatssecretaris Atsma: Ik heb al gezegd dat waterschappen een eigen verantwoordelijkheid hebben. Het is
een gekozen bestuur, met een wettelijke taak en een
wettelijke bevoegdheid, als het gaat om het vaststellen
van de tarieven. Tegelijkertijd is het natuurlijk niet
vrijblijvend, laten we daar volstrekt helder over zijn. In
die zin zijn de gesprekken met de Unie van Waterschappen absoluut constructief. Ik heb geen enkele reden om
te twijfelen aan de ambitie van de waterschappen wat
betreft het hard maken van de toezegging dat deze
100 mln. niet een-op-een neerslaat op burgers en
bedrijven. Dat hoeft ook niet, omdat zij hebben aangegeven dat bezuinigingen op korte termijn mogelijk zijn voor
een aantal waterschappen. Daarnaast hebben de
waterschappen, zoals bekend, de systematiek van het
kosten-batenstelsel. Dat betekent dat zij een bezuiniging
voor volgend jaar ook vanaf 2012 kunnen afschrijven, als
zij dat zouden willen. Dan ben ik weer bij die andere
ambitie; dat ik vind dat er voor 2012 duidelijkheid moet
zijn over de verdere invulling van het bestuursakkoord,
inclusief de vertaalslag die wel die besparingen oplevert,
waarover zij zelf optimistisch zijn, zoals door enkele
woordvoerders is opgemerkt. Ik ben ervan overtuigd dat
dit niet een-op-een hoeft te worden doorgesluisd. Ik heb
niet de mogelijkheid om dit af te dwingen, maar ik denk
dat dit ook niet nodig is.

Dan heb ik er echt vertrouwen in dat men in de pas blijft
lopen met de ambitie die wij in algemene zin hebben
uitgesproken; dat tariefstijgingen minimaal moeten zijn,
zeker in een tijd waarin iedereen de broekriem moet
aanhalen.
De heer Jansen (SP): Ik concludeer dat de staatssecretaris de zwartepiet probeert toe te schuiven naar de
waterschappen, als de verhogingen veel groter zijn dan
trendmatig, maar in dit geval ligt deze toch echt bij
hemzelf, want hij zadelt de waterschappen met dit
probleem op.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Wil de staatssecretaris de
kwestie van de tariefstijgingen, waarin wij in feite een
moreel appel op hem doen, nader vastleggen in het
bestuursakkoord zodat de burger straks toch beschermd
wordt?
Staatssecretaris Atsma: Ik vind dat een goede suggestie.
Het moreel appel is altijd aanwezig. Als je de ambitie
hebt om in februari een bestuursakkoord te sluiten – dat
zeg ik de heer Slob toe – is het goed om daarin ook
afspraken te maken over de tarieven, nu en in de
toekomst. Daarbij moet met name worden gekeken in
hoeverre de tarieven nog mogen en kunnen stijgen. Als
ik zie wat de waterschappen zelf hebben aangeleverd aan
potentiële bezuinigingen, ben ik ervan overtuigd dat zij
daarop constructief zullen reageren.
De heer Slob (ChristenUnie): De staatssecretaris zegt dat
het niet allemaal kan worden doorgerekend in de
tarieven, omdat dit in strijd is met gemaakte afspraken
en toezeggingen. Welke afspraken en toezeggingen heeft
hij hier op het oog?
Staatssecretaris Atsma: Ik heb de toezeggingen op het
oog – ik heb er al een aantal genoemd – van de eigen
doorrekeningen van de waterschapswereld inzake de
380 mln. die zou kunnen worden bezuinigd, overigens
samen met de gemeenten. De waterschappen hebben
aangegeven dat – even uit mijn hoofd – 40% van die 380
mln. zou kunnen worden toegerekend aan de waterschappen en wellicht 60% aan de gemeenten. Dat is een
win-winsituatie. Als dat inderdaad realiteit blijkt – en
waarom zou het geen realiteit zijn? – denk ik dat iedereen
er beter van wordt, in de eerste plaats de burger en de
ondernemer.

De heer Jansen (SP): Over een maand zullen we weten
wat de tarieven voor 2011 worden, want dan zijn ze
vastgesteld door de besturen. De tariefverhoging over
2010 was ongeveer 2,8%. Stel dat blijkt dat het in 2011
5% is, ongeveer 2,5% à 3% erbovenop, wat is dan de
conclusie van de staatssecretaris? Wat gaat hij dan doen?

De heer Slob (ChristenUnie): Dat is echter geen afspraak
of toezegging met betrekking tot deze 100 mln. Het
betreft een voorstel dat zij hebben gedaan en waarvan
wij met zijn allen hebben geconcludeerd dat het gewoon
is blijven liggen en niet is opgepakt. Nu krijgen zij wel
eenzijdig de rekening toegeschoven. Dat is dus absoluut
niet hard.

Staatssecretaris Atsma: Ik ken de tarieven op dit
moment nog niet, maar bij de gesprekken die wij de
komende weken zullen voeren, mag duidelijk zijn dat in
deze tijd iedereen de broekriem moet aanhalen en dat dit
in algemene zin ook voor de waterschappen geldt. Als u
net als ik de media hebt gevolgd in de afgelopen weken,
hebt u kunnen vaststellen dat de bakens in enkele regio’s
letterlijk worden verzet om de begrotingen van de
waterschappen intern op orde te krijgen en te houden.

Staatssecretaris Atsma: Ik heb ook geprobeerd duidelijk
te maken dat deze korting niet hoeft te worden doorvertaald in de begroting voor volgend jaar. Er zijn verschillende mogelijkheden. Ik heb zelfs gewezen op het feit dat
de systematiek binnen de waterschapswereld is
gebaseerd op het kosten-batenstelsel, waardoor je
datgene wat je nu of volgend jaar oplegt, vanaf 2012
kunt verrekenen, als je dat zou willen zelfs via een
afschrijvingsformule. Dan is er, kijkend naar het lange- en

Tweede Kamer

18 november 2010
TK 24

Waterwet/Waterschapswet

24-54

Atsma
middellangetermijnperspectief dat zij zelf hebben
geboden, geen enkele reden om het nu een-op-een door
te rekenen aan alle heffingsplichtigen.
De heer Slob (ChristenUnie): Kunnen wij ervan op aan
dat de staatssecretaris de waterschappen op deze manier
zal benaderen en hen erop zal aanspreken zonder dat hij
zelf de bevoegdheden heeft om het af te dwingen? Het
zou dan wel mooi zijn als hij zo snel als mogelijk met
hen dergelijke afspraken maakt. Er is dan echt haast
geboden, want die 100 mln. ligt er straks gewoon als dit
voorstel wordt aangenomen.
Staatssecretaris Atsma: Die toezegging doe ik graag en
heb ik eigenlijk ook al gedaan. Ik vind dat het ook
onderdeel kan zijn van het bestuursakkoord. Ten aanzien
van de specifieke tariefstijging denk ik dat het goed is –
ik heb dat ook al aan de heer Jansen gemeld – dat wij
eerder met de waterschapswereld aan tafel gaan om te
kijken of die zekerheid, ook gehoord uw Kamer, kan
worden gegeven. Ik heb al gezegd dat niets afdwingbaar
is, maar dat wij natuurlijk wel een paar stokken achter de
deur hebben. Dat weet men ook heel goed.
Voorzitter. Ik kom bij een aantal specifieke vragen. Een
aantal van die vragen is door verschillende Kamerleden
naar voren gebracht. Ik begin met de muskusrattenbestrijding, waarvan enerzijds mevrouw Ouwehand zei dat
wij het niet langer zo moeten willen doen en anderzijds
verschillende afgevaardigden zeiden dat wij er vooral
mee moeten doorgaan en ervoor moeten zorgen dat de
muskusrattenbestrijding adequaat blijft. Het is de
absolute overtuiging van het kabinet dat dit laatste
noodzakelijk is. Tot mevrouw Ouwehand zeg ik dat de
verantwoordelijkheid voor de muskusrattenbestrijding
niet bij wet wordt overgeheveld naar de waterschappen
omdat wij dat ineens zo nodig zouden willen. Sterker
nog, het kabinet hecht eraan om te benadrukken dat de
muskusrattenbestrijding een wettelijke taak was die al bij
de provincies lag. Het enige wat nu gebeurt is dat die
taak wordt overgeheveld naar de waterschappen. Om dat
te kunnen doen, is een wetswijziging nodig. In die zin
verandert er dus niets. Er ontstaat niet ineens een nieuw
doel. Muskusrattenbestrijding is op zichzelf genomen een
middel en niet meer dan dat. Wij moeten het ook niet
zwaarder aanzetten dan nodig is. Waar ik wel bezwaar
tegen maak, is dat mevrouw Ouwehand suggereert dat
er geen sprake zou zijn van schade of aangetoonde
schade. Ik kan aan de hand van verschillende concrete
praktijkvoorbeelden illustreren dat er wel degelijk sprake
is van schade, en dus van risico’s. Het gaat niet alleen
om schade aan dijken, maar ook aan wegen en paden,
waar de muskusrat, als die eenmaal op dreef is, forse
schade kan aanrichten. De bijdrage van mevrouw Jacobi
bevestigt dat dit breed wordt erkend.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dat de muskusrat schade
toebrengt aan waterstaatswerken en oevers heb ik niet
ontkend. De vraag is, of de bestrijding effectief is. In
vijftig jaar tijd hebben wij nog nooit onderzoek daarnaar
gedaan. Allerlei belangrijke signalen wijzen erop dat de
bestrijding niet effectief is als wij geen rekening houden
met natuurlijke regulatiemechanismen. Ik heb er al op
gewezen: hoe meer dieren je doodmaakt, des te meer
jongen er geboren zullen worden. Daar gaat het mij om.
Ik vraag de staatssecretaris om ervoor open te staan om

Tweede Kamer

Waterwet/Waterschapswet

eindelijk eens dat onderzoek uit te voeren. Ik ga daarover
straks een motie indienen.
Staatssecretaris Atsma: Ik denk dat de bestrijding op dit
moment effectief is. Het is een goed signaal dat het
aantal gevangen muskusratten de afgelopen jaren
systematisch terugloopt. Mevrouw Ouwehand gaf zelf al
een paar cijfers. Van ruim 200.000 is het aantal teruggelopen naar rond de 150.000. De precieze cijfers voor dit
jaar hebben wij uiteraard nog niet. Dit betekent dat er in
een tijdsbestek van drie à vier jaar tientallen procenten
minder muskusratten zijn gevangen. Mevrouw Ouwehand zal kunnen zeggen: dat kan positief zijn. Het aantal
vanguren van de bestrijding is echter hetzelfde gebleven.
Daardoor heb je wel een goed vergelijkingsmoment. Dat
er minder worden gevangen betekent dat het probleem
meer en meer onder controle komt. Laten wij dat ook
hopen. In een aantal regio’s in Nederland, met name in
Noord-Nederland, Friesland, Groningen, Drenthe en
Overijssel, is er geen sprake van die substantiële
teruggang, maar in andere regio’s gaat het goed. Ik vind
dat dit een indicatie is dat het op streek is. Laten wij
hopen dat het aantal muskusratten dat wordt gevangen,
op basis van het aantal vanguren dat de afgelopen jaren
is gehanteerd en waar wij voorlopig mee doorgaan,
uiteindelijk nog verder daalt. Dat kan betekenen dat er
inderdaad een keer ten goede is.
Een andere discussie is die over de vangstmethode Ik
denk dat mevrouw Ouwehand vooral daarop doelt en dat
zij vindt dat daar iets aan gedaan zou moeten worden. Er
is al vele jaren in de Kamer over dit onderwerp
gesproken, evenals bij verschillende waterschappen en in
andere gremia, niet alleen in Nederland, maar ook
daarbuiten. Ik ben met de Kamer van mening dat daar
scherper en beter naar zou kunnen worden gekeken. Dat
is echter pas mogelijk op het moment dat je vaststelt dat
de overvloed aan muskusratten in de hand te houden is.
Want dan kun je daadwerkelijk kijken naar een andere
bestrijdingsmethode. Daarnaast hebben wij te maken
met Europese wet- en regelgeving. Ik meen dat wij nu
werken met regelgeving uit Europa uit de jaren negentig.
In 2004 heeft de Europese Commissie al aangekondigd
dat de vangstmethoden geëvalueerd en wellicht ook
anders ingevuld zouden moeten worden. Het spijt mij
ook dat er tot nu toe weinig voortgang is geboekt. Het
duidt erop dat het niet een gemakkelijk probleem is, dat
je even één, twee, drie in een namiddag oplost.
De voorzitter: Dank u wel. Ik kan wel zien dat de
staatssecretaris al goed in het onderwerp zit, maar
misschien kan hij nu naar een volgend punt overgaan.
Staatssecretaris Atsma: Wij hebben het over de ratten
gehad, maar nu wil ik nog iets zeggen over de mensen
die ze bestrijden: de muskusrattenvangers. In Nederland
hebben wij zo’n 400 rattenvangers, die allemaal stuk
voor stuk hun uiterste best doen en ook goed werk doen.
Laten wij dat ook even vaststellen. Ik ben blij dat de
afgelopen jaren in een groot aantal provincies de
muskusrattenbestrijding geruisloos is overgegaan van de
provincies naar de waterschappen. In een aantal
provincies is dat nog niet het geval. Mevrouw Jacobi
heeft daarover een aantal zekerheden gevraagd, met
name ingegeven door vragen uit de provincie Groningen.
Het gaat erom dat er garanties komen dat de waterschappen ook een-op-een de muskusrattenvangers die

18 november 2010
TK 24

24-55

Atsma
nu nog in dienst zijn bij de provincie, zullen overnemen.
Ik ga er ook op dit punt van uit dat, waar het de
afgelopen jaren in alle andere provincies goed is gegaan,
overleg met IPO, met het zeer beperkte aantal provincies
dat het nog betreft en met de waterschappen, op korte
termijn duidelijkheid zal geven. Ik ga er ook vanuit dat er
wellicht na 1 januari nog een overgangsperiode nodig zal
zijn om een en ander te formaliseren. Ik ben de eerste
die dat zal erkennen, maar om dat nu via een amendement te realiseren, zoals mevrouw Jacobi heeft
aangegeven, of af te dwingen, dat lijkt me niet echt
nodig, temeer daar de praktijk iets anders heeft
uitgewezen.

antwoord tot zover. We zullen het debat na de stemmingen vervolgen, met excuses voor de onderbreking. Ik
hoop dat de leden snel in de zaal komen, dan kunnen we
gaan stemmen.

De voorzitter: Dan nog een vraag van mevrouw Jacobi
en als u die beantwoord hebt, gaan wij stemmen.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Heel kort. Dat de praktijk
weerbarstig is, heb ik duidelijk gemaakt. Ik heb een citaat
uit het regeerakkoord aan de staatssecretaris meegegeven. Wat weerhoudt hem er nu van om het gewoon
netjes in de wet te regelen?
Staatssecretaris Atsma: Als de muskusrattenbestrijding
op enig moment niet meer de inzet vergt die je nu
pleegt, dan moet er een afbouw mogelijk zijn. Ik kijk even
met een schuin oog naar mevrouw Ouwehand, die dat
naar mijn stellige overtuiging zou toejuichen, gelet op
haar inbreng. Je moet het niet een-op-een blokkeren. De
inzet is dat alle muskusrattenvangers, ook die van
Groningen, een-op-een overgaan naar het waterschap.
Dat geldt ook voor een paar andere regio’s. Mevrouw
Jacobi heeft daar zelf op gewezen. Dat moet de inzet zijn.
Daar moet je harde afspraken over maken met de
waterschappen en ik ben ervan overtuigd dat die
afspraken te maken zijn. Dat is iets anders dan het
vastleggen in de wet. Daarmee krijg je namelijk – en dit
is mijn laatste opmerking – het heel rare model dat je
achteraf gaat bepalen hoe negen andere provincies het
hadden moeten regelen, terwijl het daar al prima
geregeld is.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Tot slot wil ik
opmerken dat de staatssecretaris er dan aan voorbij gaat
dat deze muskusrattenvangers niet de garantie hebben
dat het in de betrokken regio’s netjes geregeld wordt. Ik
vind dat de staatssecretaris uitvoering moet geven aan
wat hij zelf in het regeerakkoord heeft toegezegd.
Staatssecretaris Atsma: Ik hoef mijn argumenten niet te
herhalen. Ik zou het betreuren als het niet geregeld zou
kunnen worden door de waterschappen waar u op doelt.
Ik vind dat dit moet en wij zullen daar ook de Unie van
Waterschappen op aanspreken, die wederom haar leden
kan aanspreken. Je moet niet achteraf iets regelen wat
niet nodig is. Ik heb al gewezen op het feit dat het in
negen van de twaalf provincies tot nu toe goed is
georganiseerd. Bovendien moeten wij ons dan ook maar
eens kritisch verstaan met de provinciebesturen in
kwestie. Zij moeten daar ook aan meewerken, tegenover
de waterschappen die misschien iets meer welwillendheid zouden moeten tonen.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter: Ik dank de staatssecretaris voor zijn

Tweede Kamer

Waterwet/Waterschapswet

18 november 2010
TK 24

24-56