Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1228

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 9 maart 2020
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 17 januari 2020
inzake de geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad op 27 januari
2020 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1223).
De vragen en opmerkingen zijn op 21 januari 2020 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 23 januari
2020 is een eerste deel van de vragen beantwoord (Kamerstuk 21 501-32,
nr. 1224). Bij brief van 6 maart 2020 zijn de resterende vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
Adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-32-1228
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie wijzen het kabinet op het verhoogde risico
van de vogelgriep en de vele uitbraken in Midden- en Oost-Europa. Deze
leden hebben geconstateerd dat de sector zich grote zorgen maakt en het
kabinet vraagt om voorzorgsmaatregelen te treffen. Wanneer is er voor
het kabinet voldoende reden om in te grijpen om het mogelijke leed voor
onze ondernemers te minimaliseren? Kunnen zij erop vertrouwen dat het
kabinet de vogelgriep ter sprake zal brengen tijdens de Landbouw- en
Visserijraad van 27 januari?
Voor deze vraag verwijs ik uw Kamer naar mijn brief van 23 januari jl.
(Kamerstuk 28 807, nr. 223). Vogelgriep is niet ter sprake gekomen tijdens
de Landbouw- en Visserijraad, maar is besproken tijdens het CVO overleg
op 27 en 28 januari. Tijdens dit overleg bespraken de Chief Veterinary
Officers van alle lidstaten actuele veterinaire ontwikkelingen.
Verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 16 en 17 december
De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet de aangenomen
conclusies over dierenwelzijn te delen. Waarom zijn deze ambitieus en in
hoeverre komen deze conclusies overeen met de huidige hoogwaardige
Nederlandse inzet op dierenwelzijn? Voldoen de Nederlandse normen
over dierenwelzijn al aan de aangenomen conclusies?
De Raadsconclusies vragen de Europese Commissie om een nieuw
EU-strategiedocument te ontwikkelen voor dierenwelzijn. Nederland had
eerder, samen met andere lidstaten (Denemarken, Duitsland, Zweden en
België) ook al om een nieuwe EU-strategie verzocht. In de conclusies
wordt gevraagd om doorontwikkeling van bestaande wettelijke
EU-vereisten/-regelgeving, onder andere voor transport en voor varkenswelzijn. De Commissie wordt verder verzocht om de behoeften en impact
te beoordelen inzake nieuwe regelgeving voor alle (commercieel
gehouden/verhandelde) diersoorten/-categorieën waarvoor nog geen
specifieke EU-regelgeving bestaat, waarbij – naast rundvee – ook onder
meer konijnen, opfokleghennen, ouderdieren, kalkoenen en honden
worden genoemd. Dit zijn ook onderdelen die eerder als wens vanuit
Nederland aan de Commissie kenbaar waren gemaakt. Nederland heeft al
regelgeving voor het welzijn van onder andere konijnen, vleeskuikenouderdieren en kalkoenen die mogelijk als voorbeeld kunnen dienen. Ook wil
ik wijzen op het belang van het verzoek aan de Commissie om de
behoefte en impact te beoordelen inzake een EU-wetgevingskader voor
etiketteringsregelingen voor dierenwelzijn. De volledige set aan Raadsconclusies kunt uw Kamer vinden op de website van de Raad van de
Europese Unie (https://www.consilium.europa.eu/media/41863/st14975en19.pdf).
Vanwege welke redenen hebben andere lidstaten ervoor gekozen de
verklaring door Denemarken niet te ondersteunen?
Niet alle landen binnen Europa hebben een vergelijkbaar ambitieniveau
op het gebied van dierenwelzijn. De verklaring van Denemarken, mede
namens Nederland en andere lidstaten, was bedoeld om in eerste
instantie de koplopers op het gebied van dierenwelzijn, de zgn.
Vughtgroep-landen (Denemarken, Duitsland, Zweden, België en
Nederland), een oproep aan de Europese Commissie te laten doen om
haar aan te sporen gevolg te geven aan de Raadsconclusies en om
voldoende middelen in te zetten om deze actief op te pakken. Dit is
gedaan op korte termijn vóór de bewuste Landbouw- en Visserijraad.
Toen de goedkeuring van de «Vughtgroep-landen» binnen kwam was er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

2

niet veel tijd meer tot de start van de Landbouw- en Visserijraad. Dit is
reden geweest waarom een beperkt aantal landen in staat was om een
formeel standpunt in te nemen.
Deze leden vragen het kabinet naar het gelijke speelveld op het gebied
van dierenwelzijnseisen in Europa. Zij wijzen bijvoorbeeld op de
voorbeeldfunctie van de Nederlandse konijnenhouderij in Europa als het
gaat om dierenwelzijn. De Nederlandse standaarden behoren tot de
hoogste van de wereld. Op welke manier tracht Nederland ervoor te
zorgen dat ook andere EU-lidstaten dezelfde hoge dierenwelzijnseisen
implementeren?
Nederland blijft – samen met andere lidstaten – de Commissie vragen om
te komen met voorstellen voor nieuwe regelgeving voor diersoorten/categorieën waarvoor nog geen specifieke EU-regelgeving bestaat, onder
ander voor konijnen.
De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet naar de verschillende
nationale pilots met betrekking tot herkomstetikettering. Welke pilots zijn
er geweest en welke conclusies zijn uit de pilots naar voren gekomen?
Wat zijn de gevolgen voor Nederland bij een verplichte herkomstetikettering? Wat zijn de gevolgen voor Nederlandse ondernemers wanneer
herkomstetikettering niet verplicht wordt maar verschillende landen er
toch voor kiezen? Wat is het risico wanneer Nederland hierbij achterblijft?
Wat is de invloed van verplichte of vrijwillige herkomstetikettering op het
gewenste gelijke speelveld binnen de Europese Unie (EU)?
Ik verwijs uw Kamer naar de antwoorden van 23 januari 2020 op de
vragen van de leden van D66 over herkomstetikettering. Frankrijk is als
eerste lidstaat een nationale pilot gestart (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1224).
Na Frankrijk hebben de volgende lidstaten nationale pilots ingevoerd voor
verplichte herkomstetikettering van primaire landbouwproducten als
ingrediënt: Italië, Spanje, Roemenië, Griekenland, Litouwen, Hongarije,
Portugal en Finland. Lidstaten kunnen met de nationale pilots alleen
verplichtingen opleggen voor de nationale productie. Er kunnen geen
verplichtingen opgelegd worden aan producenten van andere lidstaten.
Artikel 39 van Verordening (EU) 1169/2011 biedt lidstaten de mogelijkheid
om maatregelen te nemen voor verplichte herkomstvermelding voor
specifieke typen of categorieën levensmiddelen. Hieraan zijn wel
voorwaarden verbonden. Zo moeten de maatregelen dienen ter
bescherming van de volksgezondheid, bescherming van de consument of
preventie van fraude. Bovendien moet er een bewezen verband bestaan
tussen de kwaliteit van een levensmiddel en de oorsprong of herkomst, en
moet bewezen zijn dat consumenten significante waarde hechten aan het
beschikbaar stellen van de informatie. De evaluaties van de nationale
maatregelen zullen zo mogelijk inzicht geven in het effect van de pilots op
het gelijke speelveld binnen de Europese Unie.
Reactie op verzoek commissie over de brief van NEPLUVI over de
gevolgen van een Associatieakkoord tussen de (EU en Mercosur voor de
Nederlandse pluimveesector)
De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet op welke manier wordt
geborgd dat importproducten voldoen aan dezelfde standaarden en eisen
als de in Europa geproduceerde producten. Welke maatregelen hebben
verschillende grote exportmarkten genomen om Europees pluimveevlees
te weren? Waarom is dit gebeurd en welke stappen hebben de EU en
Nederland gezet om de blokkades te verhelpen? Nu de EU minder tot
geen pluimveevlees naar grote exportmarkten als Zuid-Afrika en Rusland
mag exporteren, is de vraag of beide landen wel pluimveevlees naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

3

Europa, en in het bijzonder Nederland, kunnen exporteren. Wat is hierin
de mening van het kabinet? Op welke termijn wordt het impactassessment naar de effecten van het Mercosur-akkoord verwacht? Kan het
kabinet toelichten op welke wijze zij zich inzet voor het vinden van
alternatieve afzetmarkten voor de afzet van pluimveeproducten?
Veel voorkomende handelsbelemmeringen die Europese ondernemers
ervaren buiten de EU worden maandelijks besproken tussen EU-lidstaten,
het Europese bedrijfsleven en de Europese Commissie in het Comité
Markttoegangsbelemmeringen. Bedrijven kunnen in Nederland markttoegangsproblemen in derde landen melden via het Meldpunt Handelsbelemmeringen. Afhankelijk van de aard van de handelsbelemmering
ondernemen de Europese Commissie en lidstaten actie. Een overzicht van
handelsbelemmeringen is te vinden op de website van de Europese
Commissie. De voornaamste exportmarkten voor Europees pluimveevlees
zijn de Filipijnen, Ghana, Oekraïne, Zuid-Afrika, Hong Kong en Vietnam. Er
wordt ook minimaal pluimveevlees naar Rusland geëxporteerd vanuit de
EU. Van deze markten weren onder andere Rusland en Zuid-Afrika
pluimveevlees uit lidstaten van de EU, waaronder uit Nederland. Er wordt
in Zuid-Afrika wel pluimveevlees uit een beperkt aantal landen toegelaten,
onder andere uit Denemarken en Polen. Sinds de invoering van de
belemmering door Zuid-Afrika zet Nederland zich actief in om de
veterinaire belemmering op te laten heffen. Recent heeft Zuid-Afrika
aangegeven het verbod op te willen heffen, er wordt nu gesproken over
de technische details. Het nemen van handel belemmerende maatregelen
door derde landen is geen reden voor de Europese Unie om als tegenmaatregel import van goederen uit deze landen te weren. Overigens
wordt er geen pluimveevlees uit Zuid-Afrika en Rusland geïmporteerd in
de EU.
Alle naar de EU-geëxporteerde producten moeten voor toelating op de
EU-markt voldoen aan Europese standaarden op het gebied van plant- en
diergezondheid, voedselveiligheid en etikettering.
De Sustainable Impact assessment voor het Mercosur-akkoord die
momenteel uitgevoerd wordt door LSE consulting wordt medio dit jaar
verwacht. Daarnaast voert het kabinet conform de motie Voordewind c.s.
waarin verwezen wordt naar de motie Koopmans/Snijder-Hazelhoff, een
onderzoek uit naar de impact van het EU-Mercosur Associatieverdrag op
de Nederlandse economie, in het bijzonder de Nederlandse land- en
tuinbouw. Het onderzoek zal naar verwachting in de eerste helft van 2020
afgerond worden.
De overheid faciliteert toetreding tot (alternatieve) exportmarkten zowel
binnen als buiten de EU, met het organiseren van handelsmissies, de
aanwezigheid op internationale beurzen, het wegnemen van veterinaire
belemmeringen en door inzet op markttoegang via handelsakkoorden die
de Europese Unie afsluit met derde landen.
Ten aanzien van de nieuwe beheersregels voor tariefcontingenten van
landbouwproducten delen de leden van de VVD-fractie de zorgen van het
kabinet ten aanzien van de eventuele gevolgen van deze herziening voor
de marktpositie van Nederlandse pluimveebedrijven. Kan de Minister deze
verwachte gevolgen toelichten en kwantificeren? Is zij voornemens om de
gevolgen van deze wijziging de mitigeren? Zo ja, op welke wijze?
De wijziging van de beheersregels voor tariefcontingenten voor een aantal
landbouwproducten heeft direct gevolgen voor bedrijven die zich met
invoer (en in een aantal gevallen ook) uitvoer van de betreffende
landbouwproducten bezighouden, omdat hierdoor de regels en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

4

voorwaarden voor die bedrijven voor het aanvragen van de betreffende
contingenten veranderen. De tariefcontingenten zelf wijzigen niet.
In de nieuwe beheersregels is vastgelegd dat voor o.a. de tariefcontingenten voor pluimveevlees, de toewijzing van de beschikbare tariefcontingenten onder de aanvragers gebeurt op basis van werkelijke invoer in het
verleden (de zogenaamde referentiehoeveelheid, waarbij een individueel
bedrijf nooit meer dan 15% van de totale beschikbare hoeveelheid mag
aanvragen). Dat is positief omdat hiermee handelsbedrijven, in vergelijking met de huidige situatie, met aanzienlijk minder aanvragen toch
relatief dezelfde hoeveelheid van het beschikbare tariefcontingent
toegewezen kunnen krijgen.
Tegelijkertijd is echter de definitie ingeperkt van de producten waarmee in
de toekomst referentie kan worden opgebouwd, in vergelijking met de
bestaande situatie. Concreet betekent dit dat uitvoer van een deel van het
Europese pluimveevlees bij ingang van de nieuwe regels niet meer
meetelt om referentie op te bouwen. Dat is in het voordeel van importeurs
van pluimveevlees die hun basis hebben in grote pluimveevlees producerende landen als Brazilië en Thailand. Dit kan op de langere termijn ook
een kostenvoordeel voor de primaire producenten in die landen
betekenen en daarmee indirect ook de concurrentiepositie van Nederlandse en Europese pluimveebedrijven beïnvloeden. Of en in welke mate
dat zich voordoet is echter moeilijk precies te voorspellen en kwantificeren. De Europese Commissie monitort de pluimveevleessector in het
kader van de Gemeenschappelijke Marktordening. Bij marktverstoring kan
de Europese Commissie, in overleg met de lidstaten, maatregelen nemen
zoals neergelegd in verordening (EG) 1308/2013 (Gemeenschappelijke
Marktordening).
Brief herziening gemeenschappelijk landbouwbeleid
De leden van de VVD-fractie vragen om een verder toelichting op de
investeringsregeling landschapselementen. Wat houdt de regeling in?
Waarom 10 miljoen en hoe wordt dit geld besteed?
Van de totale overhevelingsgelden van Pijler 1 naar Pijler 2 is € 17 miljoen
gereserveerd voor een Investeringsregeling Landschapselementen voor
komend najaar, om daarmee een goed begin te kunnen maken met het
stimuleren van LE ter overbrugging tot het nieuwe GLB. Vooruitlopend op
te maken keuzes voor het beheer van landschapselementen in de nieuwe
GLB-periode, is het doel van deze regeling een impuls te geven in het
agrarisch gebied aan de aanleg van landschapselementen als houtwallen
en bomensingels. De Investeringsregeling Landschapselementen is
nadrukkelijk bedoeld voor alle landbouwers in Nederland. Wel zal een
afweging worden gemaakt hoe de geplande landschapselementen passen
in de natuurlijke omgeving van het gebied en bijvoorbeeld hun aansluiting bij al bestaande landschapselementen. Voor de uitvoering van de
regeling zal zoveel mogelijk worden aangesloten bij bestaande structuren
voor het huidige agrarisch natuurbeheer, waarbij wordt samengewerkt
met agrarische collectieven.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Overheveling GLB-budget pijler 1 naar pijler 2 in 2020
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de over de overheveling van het GLB-budget van pijler 1
naar pijler 2 in 2020 en willen de Minister nog enkele vragen voorleggen.
Deze leden zijn van mening dat de 10 miljoen euro die wordt overgeheveld van pijler 1 naar pijler 2 voor een Investeringsregeling Landschaps-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

5

elementen toegankelijk moet zijn voor alle landbouwers. Zij vragen de
Minister of zij deze mening deelt en hoe zij hiervoor zal zorgen.
De Investeringsregeling Landschapselementen is nadrukkelijk bedoeld
voor alle landbouwers in Nederland. Wel zal een afweging worden
gemaakt hoe de geplande landschapselementen passen in de natuurlijke
omgeving van het gebied en bijvoorbeeld hun aansluiting bij al bestaande
landschapselementen. Voor de uitvoering van de regeling zal zoveel
mogelijk worden aangesloten bij bestaande structuren voor het huidige
agrarisch natuurbeheer, waarbij wordt samengewerkt met agrarische
collectieven.
Zij merken op dat landschapselementen momenteel onder de vergroening
van het GLB vallen en vragen de Minister om aan te geven of landschapselementen ook in de toekomst subsidiabele landbouwgrond in pijler 1
zullen blijven. Of zal omzetting van landbouwgrond blijvend minder
subsidiabele landbouwgrond, en daarmee minder bemestingsruimte,
voor agrariërs betekenen?
In de voorstellen van de Europese Commissie van juni 2018 over de
hervorming van het GLB zijn de huidige vergroeningseisen van pijler 1,
waaronder landschapselementen als mogelijke invulling van het
ecologisch aandachtgebied, opgenomen in de voorwaarden voor de
goede landbouw- en milieucondities (GLMC 9). Besluitvorming in
Europees verband moet nog plaatsvinden, waarna de vergroening op
nationaal niveau verder zal worden uitgewerkt in het Nationaal Strategisch Plan (NSP). Hierbij zal ook gekeken worden of het behoud, beheer
en aanleg van landschapselementen extra gestimuleerd kan worden. De
consequenties voor de bemestingsruimte zullen daarbij worden
betrokken.
Gevolgen Mercosur-akkoord voor Nederlandse pluimveesector
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over
de gevolgen van een associatieakkoord tussen de Europese Unie (EU) en
Mercosur voor de Nederlandse pluimveesector. Deze leden willen de
Minister nog enkele vragen voorleggen. In de brief gaat de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in op de gevolgen
voor de concurrentiepositie van de pluimveesector. Zij zouden tevens
graag meer informatie ontvangen over mogelijke gevolgen voor de
voedselveiligheid. Kan de Minister toelichten of er gevolgen voor de
voedselveiligheid kunnen zijn als gevolg van de markttoegang voor
producten uit landen waarmee overeenkomsten worden gesloten? Dienen
deze producten bijvoorbeeld aan dezelfde strenge eisen voldoen als die in
Nederland voor de pluimveesector gelden? Indien dit niet het geval is, hoe
wordt er dan voor gezorgd dat er geen gevaren optreden voor de
voedselveiligheid? Naast de eisen op het gebied van voedselveiligheid
dienen pluimveevleesproducenten in de Europese Unie ook te voldoen
aan zeer hoge standaarden wat betreft dierenwelzijn en milieueisen. Kan
de Minister toelichten of ditzelfde tevens zal gelden voor producten uit
landen waarmee overeenkomsten worden gesloten? Zo land daarvan de
mogelijke gevolgen zijn. Zij vragen daarnaast of de Minister aan kan
geven of de export vanuit Nederland is toegenomen na het voorlopige
toegepaste handelsgedeelte van het Comprehensive Economic and Trade
Agreement (CETA) sinds 2017 en wat CETA sinds 2017 heeft betekend
voor de import naar Europa voor met name varkensvlees.
Alle naar de EU-geëxporteerde producten moeten voor toelating op de
EU-markt voldoen aan Europese standaarden op het gebied van plant- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

6

diergezondheid, voedselveiligheid en etikettering. Voor wat betreft het
stellen van importeisen aan producten die gerelateerd zijn aan de wijze
waarop of omstandigheden waaronder deze producten geproduceerd zijn
op het grondgebied van derde landen het volgende; alleen als er
afspraken met handelspartners in associatie- of handelsakkoorden kunnen
worden afgesproken dan moeten de handelspartners aan dezelfde of
gelijkwaardige eisen voldoen. Zo is in hoofdstuk 4 van het Associatieakkoord met Oekraïne afgesproken dat Oekraïne haar regelgeving zal
harmoniseren met de EU-regelgeving voor sanitaire en fytosanitaire
standaarden, inclusief een aantal dierenwelzijnsstandaarden. Om tot een
gelijk speelveld op dierenwelzijn of milieu te komen voor akkoorden waar
geen overname van EU-regelgeving (of gelijkwaardig) kan worden
afgesproken, is de inzet van het kabinet om te werken met quota, tarieven
of uitsluiting van bepaalde tarieflijnen. In de voortgangsbrief dierenwelzijn
van 4 september 2019 is uiteengezet hoe het kabinet ook internationaal
wil komen tot een meer gelijk speelveld in relatie tot dierenwelzijnsstandaarden (Kamerstuk 28 286, nr. 991).
Voor wat betreft de export vanuit Nederland na de voorlopige toepassing
van het handelsgedeelte van CETA verwijs ik uw Kamer naar de beantwoording door Minister Kaag van aanvullende vragen over CETA
(Kamerstuk 31 985, nr. 65). Geïmporteerde hoeveelheden varkensvlees
voor de gehele EU besloeg sinds de voorlopige toepassing van CETA
tussen de 0,2% en 1,5% van het beschikbare quotum. Er was geen import
van varkensvlees naar Nederland. Het additionele tariefquotum voor
Canada onder CETA voor varkensvlees is gelijk aan 0,4% van de totale
EU-consumptie van varkensvlees.
Gelijk speelveld visserij na Brexit
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het verslag van
de Landbouw- en Visserijraad van 16 en 17 december 2019 en de
uitkomsten van de onderhandelingen voor de Noordzeesoorten en willen
de Minister nog enkele vragen voorleggen. Deze leden hebben signalen
ontvangen waaruit is op te maken dat het Verenigd Koninkrijk (VK) na het
uittreden uit de EU zijn eigen regels gaat hanteren op het gebied van
visserij in de Noordzee. Zij merken op dat deze regels nadelig uit kunnen
vallen voor de Nederlandse visserij, die dan te maken krijgt met extra
kosten en oneerlijke concurrentie. Door de onzekerheden die er hieromtrent momenteel zijn, kunnen Nederlandse vissers moeilijker investeringsbeslissingen nemen. Zo is het nog onduidelijk of het VK na uittreding door
zal gaan met de nu geldende aanlandplicht en of de Britse regering
mogelijk jaarlijkse quota zal instellen voor Nederlandse vissers. Deze
leden zijn van mening dat de EU hiermee rekening moet houden en zich
hierop moet voorbereiden met mogelijke aanpassing van de regels. Kan
de Minister toelichten of en hoe er voorbereidingen worden getroffen om
nadelige gevolgen voor Nederlandse vissers te voorkomen en hoe er
wordt gewerkt aan werkbare afspraken met het VK?
Het VK is na Brexit én na het aflopen van de overgangsperiode in principe
vrij eigen regels ten aanzien van de visserij in haar wateren te stellen en
dus om te divergeren van EU wet- en regelgeving en/of toegang tot de
wateren te ontzeggen. Op dit moment is het nog speculeren hoe het VK in
de toekomst het eigen visserijbeleid zal vormgeven. Daarnaast moeten de
onderhandelingen over de toekomstige relatie (met als onderdeel het
akkoord over visserij) tussen de EU en het VK nog beginnen. Het VK heeft
zich in de Politieke Verklaring gecommitteerd aan ambitieuze gelijkspeelveldafspraken maar heeft ook aangegeven dat het de vrijheid wil hebben
af te wijken van EU-regelgeving. Visserij is voor Nederland een
kernbelang in de onderhandelingen tussen de EU en het VK over de
toekomstige relatie en daarom ook zo benoemd in het regeerakkoord. Om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

7

die reden heeft het kabinet, in samenwerking met andere lidstaten met
grote belangen op het gebied van visserij, dit onderwerp steeds
ingebracht in het Brusselse proces waarbij de inzet is om wederzijdse
toegang tot wateren en bestanden (inclusief de relatieve stabiliteit voor de
allocatie van de vangstmogelijkheden) te koppelen aan het behoud van de
markttoegang van het VK tot de EU voor (vis)producten. Deze inzet wordt
gedeeld door de Commissie. In de Politieke Verklaring is vastgelegd dat
de partijen alles in het werk zullen stellen om over visserij een akkoord te
bereiken vóór 1 juli 2020, wat ook de datum is waarvóór een eventueel
besluit over het verlengen van de overgangsperiode moet worden
genomen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Diversenpunt: Minor Uses Coordination
De leden van de D66-fractie zijn positief over de inzet van Nederland voor
de kleine toepassingen van gewasbeschermingsmiddelen. De Minister
stelt in haar brief ook dat het belangrijk is om ervaringen tussen landen uit
te wisselen om het gebruik in nationale toelatingen uit te breiden naar
kleine toepassingen. Op welke manier is dat in de huidige aanpak
mogelijk?
De Minor Uses Coordination Facility (MUCF) organiseert bijeenkomsten
tussen lidstaten (overheid- en sectorexperts) waar gewerkt wordt aan de
harmonisatie van toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen voor
kleine toepassingen.
Daarnaast beheert de MUCF een Europese databank kleine toepassingen
met de problematiek per lidstaat. Deze databank is belangrijk om
informatie en ervaringen tussen lidstaten te delen. Landen gaan hierdoor
bilaterale samenwerking aan voor het toelaten van kleine toepassingen,
bijvoorbeeld met het uitwisselen van onderzoekgegevens (zoals residuonderzoek), een aanvrager erop te wijzen om een toelating in meerdere
landen aan te vragen of een toelating van een kleine toepassing in een
andere lidstaat wederzijds te erkennen. Het MUCF zelf doet geen
aanvragen.
Luxemburg blijkt actief een exitstrategie in te zetten om glyfosaat uit te
bannen1. Heeft de Minister kennis van deze exitstrategie en kan deze met
de Kamer worden gedeeld? Ziet de Minister kans om met Luxemburg in
gesprek te gaan over hoe dit middel uitgebannen gaat worden en wat dit
betekent voor de landbouwindustrie? Welke mogelijkheden voor
alternatieven ziet de Minister? Deelt de Minister de mening dat de
strategie van Luxemburg goed past bij het minimaliseren van het gebruik
van schadelijke bestrijdingsmiddelen?
Ik heb kennis genomen van het besluit van Luxemburg om de toelating
van gewasbeschermingsmiddelen op basis van de werkzame stof
glyfosaat in te trekken (zie: https://agriculture.public.lu/dam-assets/
publications/ma/dossier/glyphosat/20200116-Press-release-Luxembourgbans-use-of-Glyphosate.pdf). Ik heb contact gehad met de Luxemburgse
autoriteiten en zij zullen binnen enkele maanden melding maken van dit
besluit bij de Europese Commissie en de lidstaten. Ik zal uw Kamer
hierover informeren met daarbij mijn reactie.

1

https://www.politico.eu/pro/luxembourg-unveils-glyphosate-exit-strategy/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

8

Diversenpunt: herkomstetikettering
De leden van de D66-fractie lezen dat de lidstaten Frankrijk, Italië, Spanje,
Portugal en Griekenland de Europese Commissie vroegen om met een
wetgevingsvoorstel te komen voor verplichte herkomstetikettering op
zowel primaire landbouwproducten als op ingrediënten van levensmiddelen. Deze leden lezen dat Nederland zorgen zou hebben geuit dat een
dergelijke etiketteringsverplichting mogelijk in strijd zou zijn met de
beginselen van de interne markt en daarmee potentieel handelsbelemmeringen kan opwerpen. Kan de Minister uitsplitsen om welke beginselen
het gaat en daarnaast de potentiele handelsbelemmeringen uitsplitsen die
zij bedoelt? Kan de Minister aangeven wanneer de evaluatie van de
genoemde nationale pilots kan worden verwacht?
Transparantie over de herkomst van de levensmiddelen en de grondstoffen wordt meer en meer van belang geacht om de consument goed te
informeren.
Sinds 1 april 2015 zijn, naast de verplichte vermelding van de herkomst
van rundvlees, ook regels in werking getreden voor de verplichte
vermelding van de herkomst van voorverpakt vers, gekoeld of bevroren
vlees van varkens, schapen, geiten en pluimvee (EU 13/17/2015).
Daarnaast zijn voor verschillende andere productcategorieën in opdracht
van de Europese Commissie haalbaarheidsstudies uitgevoerd (o.a. voor
zuivelproducten, zuivel als ingrediënt, onbewerkte levensmiddelen,
levensmiddelen waarbij één ingrediënt voor meer dan 50% in het
levensmiddel voorkomt). Deze haalbaarheidsstudies hebben tot dusver
niet tot voorstellen voor wetgeving geleid. Wel heeft een aantal lidstaten
nationale wetgeving opgesteld voor de vermelding van de herkomst van
diverse productcategorieën (met name zuivelproducten, vlees als
ingrediënt). De verwachting is dat met de uitkomsten van de evaluaties
van deze nationale maatregelen, te zijner tijd opnieuw de discussie zal
worden gestart over verplichte herkomstetikettering voor een aantal
productcategorieën.
Vanaf 1 april 2020 is de uitvoeringsverordening voor vrijwillige
vermelding van de herkomst van levensmiddelen van toepassing (EU
2018/775). In 2019 zijn hiervoor regels vastgesteld, waarbij als bedrijven
vrijwillig de herkomst van het product vermelden op het etiket, dit moet
voldoen aan een aantal eisen. Voor overige categorieën is nog altijd de
discussie gaande in Brussel. Om tot een verplichte vermelding van
herkomst over te gaan, moet de consumentenvraag nadrukkelijk opwegen
tegen de administratieve lasten en kosten die dit met zich mee zou
brengen. De keuze om herkomstvermelding verplicht te stellen moet
immers wel meerwaarde hebben (voor de consument).
Momenteel werkt de Europese Commissie aan de invulling van de
Europese Green Deal «Farm to Fork». Op dit moment is nog niet duidelijk
wat hierin de voorstellen zullen zijn. Mogelijk zal de aanpak ook
voorstellen omvatten over voedselinformatie aan consumenten. Het is
goed dat consumenten goed geïnformeerd worden over de gezondheid,
veiligheid en duurzaamheidsaspecten van voedingsmiddelen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben verder nog enkele vragen over
de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over onder andere Mercosur. Er is volgens deze brief, een
reactie op de brief van de pluimveesector, in een voorlopig akkoord
sprake van het toelaten van 180.000 ton pluimveevlees tegen een
nultarief. Dat is een flinke stijging ten opzichte van de 310.000 ton

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

9

kippenvlees die nu uit Mercosur-landen geïmporteerd wordt. De leden van
de GroenLinks-fractie hebben net als de pluimveesector zorgen over deze
ontwikkeling. Hoe gaat de Minister de Nederlandse pluimveesector
beschermen en hoe gaat zij voorkomen dat pluimveevlees van kippen die
een veel slechter leven hebben gehad hier op de markt komt? In dezelfde
brief staat ook dat de voorwaarden voor toelating van pluimveevlees- en
rundvlees in het algemeen gaat veranderen. Nederland is daar tegen,
maar onder andere lidstaten is er ruime steun. Kan de Minister delen wat
er precies gaat veranderen en waarom andere lidstaten hier ruime steun
aan geven?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de verandering van de
voorwaarden voor toelating van pluimveevlees en rundvlees. Het betreft
hier echter niet een verandering van de voorwaarden voor toelating maar
een verandering van de regels en voorwaarden die gelden voor de
verdeling van beschikbare tariefcontingenten. Zoals Minister Kaag heeft
uiteengezet in haar brief van 17 december jongstleden bestaat deze
verandering voor een belangrijk deel uit de stroomlijning en vereenvoudiging van het bestaande Europese regelgevingskader in een gedelegeerde verordening en een uitvoeringsverordening (2019D52414). In de
praktijk heeft dat veelal weinig gevolgen voor de betrokken marktdeelnemers. Dat ligt echter wat anders bij tariefcontingenten waarbij verdeling
plaatsvindt op basis van een zogenaamd gelijktijdig onderzoek. Het gaat
dan onder andere om tariefcontingenten voor pluimveevlees en
rundvlees. Hiervoor is in antwoord op een vraag van de leden van de
VVD-fractie uiteengezet wat die verandering inhoudt en waarom het
kabinet meent dat dit negatieve gevolgen kan hebben voor marktdeelnemers in de pluimveevleessector. Om die reden heeft Nederland zich van
stemming onthouden in de stemming over de uitvoeringsverordening in
het beheerscomité. 24 andere lidstaten steunden het voorstel. Aangezien
er geen stemverklaringen door die lidstaten werden afgegeven, kan ik niet
aangeven waarom deze lidstaten het voorstel steunden.
Op 16 januari jl. liet een grote meerderheid van het Europees Parlement
weten dat de beschermde natuurgebieden, inclusief Natura 2000gebieden, uitgebreid moeten worden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister in dit kader hoe zij
kijkt naar de gesprekken die zij gaat voeren over «herijking van Natura
2000-gebieden» en op welke manier de natuur in Nederland uitgebreid
kan worden.
Het Europees Parlement vraagt in haar resolutie van 16 januari om een
diepte-analyse van beschermde gebieden, om verbetering van die
gebieden, betere verbindingen tussen de gebieden en toename van
beschermd gebied, inclusief Natura 2000-gebieden. Met de geplande
realisatie van het Natuurnetwerk Nederland kent Nederland een groot
areaal beschermd gebied en verbindingen. Het verbeteren van de kwaliteit
van de natuur en de daarvoor benodigde milieucondities is op dit moment
in Nederland het belangrijkst voor behoud en versterken van de biodiversiteit. De herijking van de Natura 2000-gebieden is erop gericht om
robuust en realistisch beleid te maken dat zo efficiënt mogelijk bijdraagt
aan het verbeteren van de natuur.
Tot slot zijn de leden van de GroenLinks-fractie benieuwd hoe de extra 10
miljoen voor een investeringsregeling landschapselementen besteed gaat
worden. Kan de Minister hier al meer informatie over delen?
Van de totale overhevelingsgelden van Pijler 1 naar Pijler 2 is € 17 miljoen
gereserveerd voor een Investeringsregeling Landschapselementen voor
komend najaar, om daarmee een goed begin te kunnen maken met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

10

stimuleren van landschapselementen ter overbrugging tot het nieuwe
GLB. Vooruitlopend op te maken keuzes voor het beheer van landschapselementen in de nieuwe GLB-periode, is het doel van deze regeling een
impuls te geven in het agrarisch gebied aan de aanleg van landschapselementen als houtwallen en bomensingels. De Investeringsregeling
Landschapselementen is nadrukkelijk bedoeld voor alle landbouwers in
Nederland. Wel zal een afweging worden gemaakt hoe de geplande
landschapselementen passen in de natuurlijke omgeving van het gebied
en bijvoorbeeld hun aansluiting bij al bestaande landschapselementen.
Voor de uitvoering van de regeling zal zoveel mogelijk worden aangesloten bij bestaande structuren voor het huidige agrarisch natuurbeheer,
waarbij wordt samengewerkt met agrarische collectieven.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie spreken uit verheugd te zijn dat tijdens de
Landbouw- en Visserijraad van 16 en 17 december jl. nieuwe stappen zijn
gezet op het gebied van dierenwelzijn (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1222).
Voor deze leden zijn de condities waaronder veetransporten plaatsvinden
een belangrijk punt van aandacht. Zij zijn van mening dat scherpere
Europese regelgeving nodig is als het gaat om de duur van de transporten. Eveneens pleiten zij voor striktere eisen als het gaat om het
toestaan van transporten bij extreme temperaturen. Ook de hoge
sterftepercentages tijdens de transporten zijn voor hen volstrekt onacceptabel vanuit het oogpunt van dierenwelzijn. Zij spreken dan ook de
verwachting uit dat de Minister zich blijvend inzet voor strengere normen
ten aanzien van rijtijden en comforteisen van veetransportwagens. Zij
kijken uit naar het nieuwe strategiedocument en verwachten dat daarin
stevige ambities worden neergelegd die het lot van dieren in de Europese
bioindustrie aanzienlijk verbeteren. Tevens zijn de leden van de SP-fractie
verheugd over de uitspraak van de lidstaten voor een Europees actieplan
tegen ontbossing. Deze leden hopen op een spoedige uitvoering van deze
ambities en vragen de Minister of zij bereid is om in EU-verband blijvend
te pleiten voor bindende regelgeving die het behoud van waardevolle
bossen en ecosystemen borgt. Zij zijn voorts van mening dat deze
voorstellen urgentie verdienen met het oog op de huidige klimaatuitdagingen en vernemen graag wanneer deze wetgeving gereed kan zijn.
Daarnaast merken de leden op dat vrijwillige certificeringsschema’s voor
het bedrijfsleven zoals RSPO en RTRS, hoe bewonderenswaardig ook, wat
hen betreft niet ver genoeg gaan voor het bieden van stevige garanties ter
bescherming van (regen)wouden en mensenrechten wereldwijd. Zij
vragen of de Minister de mening deelt dat aanvullende bindende
wetgeving hiervoor een vereiste is en roept haar op om dit actief uit te
dragen in de richting van de overige lidstaten.
Ik ben van mening dat vrijwillige certificering, zoals voor duurzaam
geproduceerde soja en palmolie, weliswaar een belangrijke bijdrage levert
aan het tegengaan van ontbossing en landconversie, maar ik ben ook van
mening dat er meer moet gebeuren en dat Europees beleid op dit
onderwerp noodzakelijk is. Nederland spant zich daarom in om te komen
tot EU-beleid om de marktvraag naar gecertificeerde duurzame en
ontbossingsvrije producten binnen de Unie en daarbuiten te vergroten.
Ook heeft Nederland er bij de Europese Commissie op aangedrongen om
ambitie te tonen en aanvullende regelgevende en niet- regelgevende
maatregelen aan de vraagzijde te onderzoeken om te zorgen voor een
gelijk speelveld en algemene kennis over ontbossingsvrije toeleveringsketens, en zo de transparantie van de toeleveringsketen te vergroten en
het risico op ontbossing en bosdegradatie dat samenhangt met de invoer
van grondstoffen in de EU, tot een minimum te beperken. De Raad heeft
afgelopen december in haar Raadsconclusies over de Mededeling de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

11

Europese Commissie gevraagd om zo snel mogelijk met voorstellen voor
maatregelen te komen gebaseerd op de beoordeling die de Commissie
gaat uitvoeren.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister op welke schaal de
bijvangstreductieplannen door de lidstaten niet zijn nageleefd en willen
weten welke gevolgen dit heeft gehad voor de diverse visbestanden naast
de genoemde kabeljauw.
In 2018 is voor een vijftal bestanden door de International Council for the
Exploration of the Sea (ICES) een zogenoemde 0 Total Allowable Catch
(TAC) geadviseerd. Dit betrof kabeljauw en wijting in gebied 6a (ten
westen van Schotland), wijting in 7a (Ierse zee), schol in gebied 7hjk
(Keltische zee) en kabeljauw in gebied 7bc & ek (Keltische zee).
Bij het vaststellen van de vangstmogelijkheden voor 2019 heeft de
Europese Commissie de gerichte visserij op deze soorten in die gebieden
verboden. Wel is er een kleine bijvangst-TAC vastgesteld voor onvermijdelijke bijvangsten. Hiervoor is gekozen om te voorkomen dat alle visserijen
gesloten zouden moeten worden. In aanvulling op deze maatregelen is
ook afgesproken dat de betrokken lidstaten een bijvangstreductieplan
voor deze visbestanden op zouden stellen, om de hoeveelheid bijvangst te
minimaliseren.
Er is in 2019 door deze lidstaten in de zgn. Noordwestelijke wateren groep
een bijvangstreductieplan ingediend bij de Europese Commissie. De
Commissie oordeelde, onder andere op basis van het evaluatie van haar
wetenschappelijk comité, dat er onvoldoende nieuwe maatregelen in dit
plan stonden. Daarom is er uiteindelijk geen bijvangstreductieplan van
kracht geworden in 2019. Wel is de verordening Technische Maatregelen
sinds juli 2019 van kracht. Hierin staan veel nieuwe maatregelen die
bijvangst moeten minimaliseren.
In de afspraken over vangstmogelijkheden 2020 is voor de vijf bestanden
wederom een kleine bijvangst-TAC opgenomen voor onvermijdelijke
bijvangsten. Daarnaast zijn in Keltische Zee maatregelen genomen voor
de vermindering van bijvangsten van kabeljauw.
Deze leden delen voorts de mening van de Minister dat het niet-naleven
hiervan de geloofwaardigheid onder druk zet en verzoeken de Minister om
de overige lidstaten te houden aan gedane beloftes. Ook steunen zij de
aanzienlijke reductie van de Total Allowable Catch (TAC) ten aanzien van
kabeljauw, al hadden de leden nog liever gezien dat het advies van de
International Council for the Exploration of the Sea (ICES) met een
reductie van 61% werd gevolgd. De uiteindelijke reductie van 20% voor
tarbot en griet is in hun ogen eveneens een gunstige ontwikkeling, maar
helaas minder ambitieus dan de beoogde 29%. Nederland zou het verzet
tegen deze hogere reductie moeten staken teneinde een duurzame
populatie te bewerkstelligen, zo menen zij. Het verhogen van de TAC’s op
rog, tong en schol kan niet rekenen op steun van deze leden. Zij betreuren
het dat deze voorstellen zijn aangenomen.
De leden van de SP-fractie zijn voorts benieuwd welke lidstaten zich
verzetten tegen de voorgestelde maatregelen van de Commissie en
vragen zich daarbij af wat hier wordt bedoeld met «af te wijken omwille
van de aanlandplicht en sociaaleconomische overwegingen»?
In het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) staat de doelstelling dat
vangstmogelijkheden op basis van de Maximum Sustainable Yield (MSY)
benadering moeten worden vastgesteld. In principe onderschrijven alle
lidstaten in de Europese Unie deze doelstelling. Ik moet echter consta-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

12

teren dat een meerderheid van lidstaten zich regelmatig beroept op
sociaaleconomische argumenten of de economische gevolgen van de
aanlandplicht om af te wijken van deze benadering. Dit gebeurt voornamelijk wanneer sprake is van grote schommelingen in de TAC-adviezen
van het ene jaar op het volgende of wanneer er choke-species problematiek optreedt als gevolg van de invoering van de aanlandplicht. Om de
gevolgen voor de vissers en bijbehorende visserij gerelateerde werkgelegenheid te beperken wordt dan door lidstaten bijvoorbeeld voorgesteld
om de TAC van een bepaalde belangrijke vissoort minder fors te verlagen.
Deze leden spreken daarnaast uit voorstander te zijn van cameratoezicht
aan boord van de visserijvloot voor het bevorderen van de handhaving
van de aanlandplicht. Zij zijn tevens benieuwd in hoeverre gehoor is
gegeven aan haar oproep om fraude met motorvermogens van de
vangstvloot bij andere lidstaten onder de aandacht te brengen teneinde
een duurzamere visserij met een gelijk speelveld mogelijk te maken.
In Europees verband wordt gewerkt aan de herziening van de Europese
Controleverordening. In deze herziening worden verdergaande regels
voorgesteld, zoals de realtime monitoring van het motorvermogen. Het is
inderdaad de Nederlandse inzet dat fraude met het motorvermogen in
heel Europa effectief wordt opgepakt en Nederland steunt daarom dit
voorstel van de Europese Commissie op dit punt.
Voor wat betreft de herkomstetikettering vragen zij zich af waarom dit
mogelijk in strijd zou zijn met de interne marktregels. Wellicht kan de
Minister dit toelichten? In de ogen van deze leden zou deze maatregel juist
bijdragen aan meer transparantie en voedselveiligheid. De Nederlandse
steun voor etiketteringsverplichting op vlees kan dan ook rekenen op hun
bijval van de SP. Ook voor zuivel zou een verplichtend karakter wenselijk
zijn, zo zijn zij van mening.
Transparantie over de herkomst van de levensmiddelen en de grondstoffen wordt meer en meer van belang geacht om de consument goed te
informeren.
Sinds 1 april 2015 zijn, naast de verplichte vermelding van de herkomst
van rundvlees, ook regels in werking getreden voor de verplichte
vermelding van de herkomst van voorverpakt vers, gekoeld of bevroren
vlees van varkens, schapen, geiten en pluimvee (EU 13/17/2015).
Daarnaast zijn voor verschillende andere productcategorieën in opdracht
van de Europese Commissie haalbaarheidsstudies uitgevoerd (o.a. voor
zuivelproducten, zuivel als ingrediënt, onbewerkte levensmiddelen,
levensmiddelen waarbij één ingrediënt voor meer dan 50% in het
levensmiddel voorkomt). Deze haalbaarheidsstudies hebben tot dusver
niet tot voorstellen voor wetgeving geleid. Wel heeft een aantal lidstaten
nationale wetgeving opgesteld voor de vermelding van de herkomst van
diverse productcategorieën (met name zuivelproducten, vlees als
ingrediënt). De verwachting is dat met de uitkomsten van de evaluaties
van deze nationale maatregelen, te zijner tijd opnieuw de discussie zal
worden gestart over verplichte herkomstetikettering voor een aantal
productcategorieën.
Vanaf 1 april 2020 is de uitvoeringsverordening voor vrijwillige
vermelding van de herkomst van levensmiddelen van toepassing (EU
2018/775). In 2019 zijn hiervoor regels vastgesteld, waarbij als bedrijven
vrijwillig de herkomst van het product vermelden op het etiket, dit moet
voldoen aan een aantal eisen. Voor overige categorieën is nog altijd de
discussie gaande in Brussel. Om tot een verplichte vermelding van
herkomst over te gaan, moet de consumentenvraag nadrukkelijk opwegen
tegen de administratieve lasten en kosten die dit met zich mee zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

13

brengen. De keuze om herkomstvermelding verplicht te stellen moet
immers wel meerwaarde hebben (voor de consument).
Momenteel werkt de Europese Commissie aan de invulling van de
Europese Green Deal «Farm to Fork». Op dit moment is nog niet duidelijk
wat hierin de voorstellen zullen zijn. Mogelijk zal de aanpak ook
voorstellen omvatten over voedselinformatie aan consumenten. Het is
goed dat consumenten goed geïnformeerd worden over de gezondheid,
veiligheid en duurzaamheidsaspecten van voedingsmiddelen.
Voor wat betreft de Europese samenwerking over toepassingen van
gewasbeschermingsmiddelen spreken de leden van de SP-fractie de hoop
uit dat de Minor Uses Coordination Facility (MUCF) gaat bijdragen aan
een sterkere onafhankelijke positie van de European Food Safety
Authority (EFSA) als het gaat om haar informatiepositie. Te vaak is EFSA
hierin afhankelijk geweest van informatie vanuit de chemische en
agroindustrie, waardoor geen fatsoenlijke uitvoering wordt gegeven aan
het voorzorgsprincipe, zo menen deze leden. Bestrijdingsmiddelen die een
risico vormen voor mens, dier en milieu horen niet thuis op de markt en
zouden actief geweerd moeten worden.
Gewasbeschermingsmiddelen worden alleen toegelaten op de (EU) markt
indien een onafhankelijke risicobeoordeling laat zien dat een veilig
gebruik mogelijk is, waarbij gekeken wordt naar de risico’s voor mens,
dier en milieu. De onafhankelijke European Food Safety Authority (EFSA)
speelt daarin een belangrijke rol. EFSA en nationale risico-beoordelende
instanties zoals het Ctgb in Nederland toetsen het aanvraagdossier aan de
vereisten die in EU wet- en regelgeving zijn vastgelegd. De MUCF speelt
geen rol in die risico beoordeling van gewasbeschermingsmiddelen. Het
faciliteert kennisuitwisseling en afstemming tussen lidstaten om
knelpunten bij kleine toepassingen weg te nemen. Het is van belang om
deze rol gescheiden te houden van de rol van de onafhankelijke
risicobeoordelaar.
De verruiming van de marktoegang voor pluimveevlees vanuit Oekraïne
en de Mercosur-landen is naar mening van de leden van de SP-fractie een
volstrekt onwenselijke ontwikkeling. Deze leden delen de zorgen van de
Vereniging van de Nederlandse Pluimveeverwerkende Industrie
(NEPLUVI) ten aanzien van de uitwerking van de gesloten akkoorden
vanuit het oogpunt van dierenwelzijn. De voorwaarden waaraan producenten in de betreffende landen moeten voldoen liggen immers ver onder
het niveau van de vereisten die in de EU gangbaar zijn. De verruiming van
de betreffende quota vormt naar hun mening een onwenselijk voorbeeld
van een race naar de bodem op het gebied van productiestandaarden die
wenselijk zijn voor mens, dier en milieu. Dat gezegd hebbende zijn zij
overigens nog steeds van mening dat ook de welzijnseisen voor dieren in
de Nederlandse pluimvee-industrie te mager zijn.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Kangoeroeproducten
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben al eerder aandacht
gevraagd voor de gruwelijke jacht op kangoeroes in Australië. Nederland
werkt hieraan mee door kangoeroeproducten als vlees en (producten van)
kangoeroeleer te importeren. Hier is nu een nieuwe factor bij gekomen.
Door de recente bosbranden in Australië zijn naar schatting mogelijk een
miljard dieren omgekomen en is een groot deel van het leefgebied van
koala’s en kangoeroes verwoest, een gebied ter grootte van 2,5 keer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

14

Nederland2. Een ongekende ramp voor de Australische biodiversiteit.
Vreselijke beelden van vluchtende dieren, verkoolde dieren en dieren die
sterven door dorst en honger gaan de hele wereld over. Kangoeroes die
de brand hebben overleefd zouden moeten worden beschermd, niet
bejaagd. Toch gaat de jacht in delen van Australië nog altijd door. Deze
leden vragen de Minister hoeveel kangoeroes er in totaal zijn omgekomen
bij de bosbranden in Australië. Hoe groot is het verwoeste leefgebied van
de kangoeroes?
Het bosbrandseizoen (2019–2020) in delen van Australië is dit jaar veel
eerder begonnen dan andere jaren en de branden zijn veel heftiger dan
ooit. De branden hebben levens geëist en veel leed veroorzaakt, grote
arealen bos en andere natuurtypen vernietigd en de dood van veel
zoogdieren, vogels en reptielen veroorzaakt. Ik betreur dit zeer. Vooral
voor koala’s en andere diersoorten die met uitsterven worden bedreigd in
het wild is dit een grote zorg in Australië. Het aantal omgekomen
kangoeroes of de grootte van het verwoeste leefgebied is niet vast te
stellen op dit moment. Uit informatie van de Nederlandse ambassade
blijkt dat het totaal afgebrande areaal 106.000 km2 betreft (stand van
17 januari 2020).
Sinds de documentaire «Kangaroo – A Love-Hate Story» heeft iedereen
kunnen zien met welke gruwelijke misstanden de jacht op kangoeroes
gepaard gaat. Zo worden dieren in de nacht aangeschoten en dus lang
niet altijd in het hoofd geraakt zoals de nationale gedragscode
voorschrijft. Volgens berekeningen van onder andere de Royal Society for
the Prevention of Cruelty to Animals (RSPCA) wordt tot wel 40% van de
dieren in hun nek of lichaam geraakt; op jaarbasis gaat het om 65.000 tot
652.000 dieren (in 2015)3. Gewond worden zij aan hun lot overgelaten.
Babykangoeroes (joeys) worden tegen auto’s doodgeslagen, onthoofd of
aan hun lot overgelaten als hun moeder is doodgeschoten. Hun doodsstrijd kan wel tien dagen duren. Meer dan 110.000 joeys stierven door de
commerciële jacht in 20154. Niet alleen de jacht op kangoeroes is
problematisch. Kangoeroevlees levert ook gevaren op voor de menselijke
gezondheid: kangoeroevlees is berucht vanwege besmettingen met
bacteriën als salmonella en E.coli. Dit komt omdat de afstanden die met
de geschoten dieren worden afgelegd groot zijn en de transporttijd om bij
de koeling te komen, daardoor lang is. Om redenen van besmettingsgevaar zijn Rusland en de staat Californië eerder al overgegaan tot een
importverbod op kangoeroevlees.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de Minister hoeveel
kangoeroevlees er in 2018 en in 2019 is ingevoerd in Nederland. Om
hoeveel dieren gaat het? Welk deel hiervan was bestemd voor de
Nederlandse markt en welk deel is doorgevoerd naar andere landen?
In 2018 is er 355 ton (34 zendingen) kangoeroevlees ingevoerd in
Nederland en in 2019 is er 261 ton (19 zendingen) ingevoerd in Nederland.
Om hoeveel dieren dat gaat is niet bekend. Na de grenscontroles op
voedselveiligheid en etikettering zijn de zendingen in het vrije verkeer
2

https://sydney.edu.au/news-opinion/news/2020/01/08/australian-bushfires-more-than-onebillion-animals-impacted.html
3
RSPCA Australia (2002) A Survey of the Extent of Compliance with the Requirements of the
Code of Practice for the Humane Shooting of Kangaroos http://www.environment.gov.au/node/
16659; Ben–Ami, D et al The welfare ethics of the commercial killing of free-ranging kangaroos:
an evaluation of the benefits and costs of the industry (2014). http://bit.ly/2z03uIc Explanation of
methodologies: http://bit.ly/2ByJ4eX
4
Australian Government Department of the Environment and Energy, Population, quota and
harvest statistics, 2015. http://www.environment.gov.au/system/files/pages/d3f58a89–4fdf-43ca8763-bbfd6048c303/files/kangaroo-statistics-new.pdf Joeys calculated using standard constants
for fecundity (Dawson 2012) and survivorship (Arnold (1991), Banks (2002) See Mjadwesch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

15

binnen de Europese Unie. Het is niet bekend welk deel voor de Nederlandse markt bestemd is of andere EU-lidstaten. Zo kan vlees dat
Nederland als bestemming heeft uiteindelijk na opslag in een koel- en
vrieshuis worden verkocht en in een andere EU-lidstaat worden geconsumeerd. Hierop vindt geen controle plaats conform de interne marktregelgeving; hierover is geen informatie beschikbaar. Ook is het mogelijk dat
vanuit andere EU-lidstaten kangoeroevlees op de Nederlandse markt
wordt verhandeld of geconsumeerd; ook hierover is vanwege de interne
marktregelgeving geen informatie beschikbaar.
Er zijn drie kangoeroesoorten uit Australië beschermd onder CITES: de
Lagorchestes hirsutus, de Lagostrophus fasciatus en de Onychogalea
fraenata. De commerciële handel hierin is verboden.
Hoeveel kangoeroeleer en producten van kangoeroeleer zijn er in 2018 en
in 2019 ingevoerd in Nederland? Welk deel hiervan was bestemd voor de
Nederlandse markt?
Kangoeroeleer en andere producten van kangoeroeleer zijn niet keuring
plichtig en daarom zijn er geen cijfers over de invoer hiervan beschikbaar.
Het risico op de insleep van dierziekten en het risico voor voedselveiligheid is bij gelooid leer niet meer aan de orde.
Kan de Minister bevestigen dat de Nederlandse Export Combinatie (NEC)
in 2017 het Australische vleesbedrijf Macro Meats heeft gekoppeld aan
diverse Nederlandse importeurs en distributiebedrijven om de import en
verkoop van kangoeroevlees te stimuleren? Was de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) of enige andere organisatie verbonden
aan het Ministerie van LNV hierbij betrokken?
Ik kan niet bevestigen dat de Nederlandse Export Combinatie (NEC) in
2017 het vleesbedrijf Macro Meats heeft gekoppeld aan diverse Nederlandse importeurs en distributiebedrijven om de import en verkoop van
kangoeroevlees te stimuleren. Het is de verantwoordelijkheid van het
bedrijfsleven zelf om daar mededelingen over te doen.
Noch de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland noch enige andere
organisatie verbonden aan het Ministerie van LNV heeft, zover ik heb
kunnen nagaan, hierbij betrokkenheid gehad.
Nu door klimaatverandering de bosbranden in Australië meer
verwoestend zijn dan ooit, is het tijd voor actie. De leden van de Partij
voor de Dieren-fractie vragen de Minister om de import van kangoeroeproducten en zo de verkoop hiervan in Nederland, onmiddellijk te stoppen.
Is de Minister bereid bij de Landbouw- en Visserijraad te pleiten voor een
moratorium om de import van kangoeroeproducten uit Australië? Ziet de
Minister mogelijkheden om hierbij samen op te trekken met haar
Belgische collega, nu alle Belgische supermarkten zijn gestopt met de
verkoop van kangoeroevlees?5
Om op de Europese markt te mogen worden gebracht, moet het kangoeroevlees voldoen aan de geldende Europese regels m.b.t. diergezondheid,
voedselveiligheid en etikettering. Er zijn geen juridische gronden om van
overheidswege tot een importverbod over te gaan.
In Australië is de commerciële jacht op kangoeroes gebonden aan een
National Code of Practice for the Humane Shooting of Kangaroos and
Wallabies for Commercial Purposes. Ik heb geen aanwijzingen dat deze
code bij de commerciële jacht onvoldoende wordt nageleefd (zie ook
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1110, Kamerstuk 21 501-32, nr. 1111 en
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1197).
5

https://www.gaia.be/nl/nieuws/alle-supermarkten-halen-kangoeroevlees-uit-rekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

16

Marktpartijen, zoals supermarkten, kunnen zelf wel besluiten tot een stop
tot de verkoop van kangoeroevlees.
SCoPAFF-overleggen
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vinden het zeer zorgwekkend
dat de vergaderingen van het Standing Committee on Plants, Animals,
Food and Feed (SCoPAFF) achter gesloten deuren plaatsvinden. Cruciale
documenten van SCoPAFF blijven geheim, waardoor de totstandkoming
van besluiten niet democratisch gecontroleerd kan worden en zelfs de
stemmingen geheim blijven. Zo wordt de toelating van groepen gifstoffen
regelmatig automatisch verlengd, zonder dat de verplichte herevaluatie
plaatsvindt. Welk land voor of tegen stemde mag het publiek niet weten.
Deze leden vragen de Minister of zij achter dit beleid staat. Hoe verdedigt
zij de ontransparante werking van SCoPAFF?
De Europese Commissie is transparant over de agenda en de uitkomsten
van het SCoPAFF overleg. Ik verwijs uw Kamer onder meer naar het
comitologieregister van de Europese Commissie.6 Verder is het aan de
lidstaten zelf om te bepalen in welke mate zij transparant zijn over hun
eigen inbreng. Ik ben transparant over mijn inzet. Zo heb ik uw Kamer
regelmatig geïnformeerd over de Nederlandse positietijdens SCoPAFFoverleggen.
Wanneer het publiek wél meekijkt, bijvoorbeeld bij de stemmingen in het
Europees Parlement, zijn de stemmingsuitslagen opeens heel anders. Zo
stemde het Europees Parlement in oktober 2019 tégen de uitgeholde
versie van het bijenrichtsnoer, waar SCoPAFF eerder in een geheime
stemming voor had gestemd. Daarnaast nam het Europees Parlement
afgelopen december een resolutie aan die onder andere vraagt om
verplichte reductiedoelstellingen voor het gebruik van landbouwgif. Het
blijkt dat de transparantie van de stemmingen in het Europees Parlement
van groot belang is om publieke waarden te beschermen. Dat is ook de
opvatting van de Europese Ombudsman, die vorige maand oordeelde dat
de Europese Commissie zich schuldig maakt aan wanbestuur door
opgevraagde documenten uit het SCoPAFF overleg niet openbaar te
maken7. De Franse ngo Pollinis had gevraagd om de posities van de
lidstaten betreffende de discussies over het bijenrichtsnoer, maar kreeg
deze niet te zien. Deze leden hebben hier bij het schriftelijk overleg over
de Landbouw en Visserijraad van 29 januari 2019 ook om gevraagd, maar
deze informatie ook niet gekregen. De Europese Ombudsman stelt in zijn
oordeel: «Een ruimere toegang tot dergelijke documenten is van cruciaal
belang, om ervoor te zorgen dat EU-burgers hun op verdragen
gebaseerde recht om deel te nemen aan het democratische leven van de
Unie, kunnen uitoefenen.» Omdat de opgevraagde informatie specifiek
het milieu betreft, stelt de Ombudsman: «De uitzondering waarop de
Commissie zich beroept om de toegang van het publiek tot de gevraagde
documenten te weigeren, moet daarom des te restrictiever worden
toegepast.» Ook na dit oordeel heeft de Europese Commissie de
documenten niet openbaar gemaakt. Hoe ziet de Minister deze gang van
zaken? Staat zijn achter het oordeel van de Europese Ombudsman dat de
Europese Commissie zich schuldig maakt aan wanbestuur? Wil de
Minister er bij de Europese Commissie op aandringen om de door Pollinis
opgevraagde documenten alsnog openbaar te maken?
Ik ben voorstander van een zo groot mogelijke transparantie en zal hier
zelf ook naar blijven handelen. Het openbaar maken van documenten met
de individuele standpunten van lidstaten vind ik echter een kwestie tussen
6
7

https://ec.europa.eu/transparency/regcomitology/index.cfm?CLX=en
https://www.ombudsman.europa.eu/nl/recommendation/en/113624

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

17

de Europese Commissie, de aanvrager (Pollinis) en de Ombudsman.
Overigens ging de stemming van het Europees Parlement in oktober 2019
niet over het bijenrichtsnoer zelf maar een wijziging van een uitvoeringsverordening over de Uniforme Beginselen om onderdelen ervan al te
implementeren, waarbij het wijzigingsvoorstel voorafgaand aan de
stemming in SCoPAFF (juli 2019) openbaar is gemaakt voor publieke
consultatie.
De uitspraak van de Ombudsman is volgens deze leden ook van
toepassing op andere documenten van SCoPAFF. Wanneer een volksvertegenwoordiger of een maatschappelijke organisatie vraagt om transparantie betreffende besluitvorming, dient dat de democratie. Bovendien zal
het werk van de Minister vergemakkelijken, omdat zij verantwoording
moet afleggen aan de Kamer over de genomen besluiten. Waarom zijn
niet alle documenten uit het SCoPAFF-overleg openbaar? Wat is de reden
voor de geheimhouding? Deze leden vragen de Minister om zich binnen
de Landbouw- en Visserijraad in te zetten voor een transparanter debat
over de toelating van en de controle op landbouwgif. In ieder geval de
documenten over de stemmingen in het SCoPAFF-overleg dienen hiertoe
openbaar te worden gemaakt. Zij verzoeken de Minister zich hiervoor in te
zetten en de Kamer daarover op de hoogte te houden.
Veel documenten van het SCoPAFF overleg zijn beschikbaar. De Europese
Commissie is echter van mening dat het openbaar maken van concept
werkdocumenten en standpunten van individuele lidstaten ertoe zal leiden
dat lidstaten minder snel hun standpunten aan de Europese Commissie
kenbaar maken en zodoende het Europese besluitvormingsproces wordt
ondermijnd.
Internationale Suikerovereenkomst
De Internationale Suikerovereenkomst 1992 (ISO) heeft onder andere als
doel het vergemakkelijken van de handel in suiker en het vergroten van de
vraag naar suiker. Vindt de Minister het met de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie onwenselijk dat de vraag naar suiker in voeding en als
biobrandstof wordt vergroot? Het is volgens deze leden onverantwoord
dat er Nederlands belastinggeld gaat naar de promotie van suiker, terwijl
het recent afgesloten Nationaal Preventieakkoord het gebruik van suiker
juist poogt terug te dringen, omwille van de volksgezondheid. Ook heeft
het Akkoord Verbetering Productsamenstelling, afgesloten met de
Nederlandse voedingsindustrie, specifiek ten doel om suikergehaltes in
producten te reduceren. Hoe strookt dit volgens de Minister met de
doelen van de ISO? Bovendien is het gebruik van ethanol als biobrandstof
uiterst discutabel. Volgens het Europese beleid voor duurzame energie
(RED II) vallen suikergewassen onder de definitie «voedsel- of voedergewas», en dient het gebruik daarvan als biobrandstof begrensd te
worden. Hoe ziet de Minister dit? Kan zij uitsluiten dat de verdere
promotie van ethanol als biobrandstof, zoals de ISO voornemens is te
doen, zal leiden tot (indirecte) verandering van landgebruik? Kan zij
uitsluiten dat de productie van suiker voor de biobrandstof ethanol een
bedreiging kan vormen voor de biodiversiteit? Kan de Minister aangeven
wat de financiële bijdrage van de EU is aan de ISO? Wat zijn de andere,
vergelijkbare, internationale grondstoffenorganisaties waar de EU partij
van is? Wat zijn de bijdrages bij die organisaties? Deze leden vragen de
Minister zich binnen de Landbouw- en Visserijraad uit te spreken over de
onverenigbaarheid van de beleidsdoelen op het gebied van volksgezondheid en duurzaamheid aan de ene kant en deelname aan de ISO aan
de andere kant, en hierover een discussie te openen. Daarnaast roepen de
leden de Minister op om zich uit te spreken tegen het voorstel om ethanol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

18

op te nemen in de algemene doelen van de ISO en daarvoor steun te
vergaren bij andere lidstaten.
De Internationale Suikerovereenkomst 1992 (ISO) is een intergouvernementele overeenkomst die een platform biedt voor overleg tussen de
aangesloten landen, mede op basis van het verzamelen en beschikbaar
stellen van kennis en informatie over suikerproductie, -consumptie en
handelstrends (zie https://www.isosugar.org/). In het kader van de ISO
worden geen besluiten genomen over de feitelijke productie, handel en
consumptie van suiker en ethanol; keuzes daarover worden door en in de
aangesloten individuele landen genomen.
Promotie in het kader van de ISO betreft niet het vergroten van de
consumptieve vraag naar suiker maar het verzamelen en verspreiden van
kennis en informatie over onder andere productie van en handel in suiker.
In het kader van de ISO worden ook geen concrete promotiecampagnes
voor de consumptie van suiker gefinancierd. Daarom zie ik ook geen
strijdigheid tussen de doelen van de ISO en afspraken om de suikergehaltes in producten te reduceren.
De wens om in het kader van de gesprekken over verlenging van de ISO in
de toekomst meer aandacht te besteden aan ethanol is niet door de EU
maar door een ander land ingebracht. De gesprekken hierover lopen nog.
Ik wijs er in dit verband op dat op de internationale suikerorganisatie ook
nu al informatie over ethanolproductie verzamelt en beschikbaar stelt. De
beslissing om suiker te gebruiken voor ethanolproductie wordt niet
gemaakt door de ISO maar door en in soevereine staten op basis van hun
eigen afweging. In welke mate staten daarbij aspecten als (indirecte)
verandering van landgebruik en bedreiging van de biodiversiteit
meewegen, kan ik niet beoordelen.
In het «ontwerp van Algemene Begroting 2020» van de Europese Unie is
een financiële bijdrage van de Europese Unie aan de ISO en aan de
internationale Graanovereenkomst 1995 en de Internationale Overeenkomst van 2005 voor olijfolie en tafelolijven vastgelegd van in totaal 6,3
miljoen Euro. Daarnaast is in een bedrag van in totaal 2,5 miljoen Euro
vastgelegd voor het lidmaatschap van de internationale grondstoffenorganisaties inzake koffie (Internationale Koffieorganisatie), cacao (Internationale Cacao-organisatie) en katoen (het Internationaal Raadgevend
Comité voor Katoen).
De opvatting van de Partij voor de Dieren-fractie dat de beleidsdoelen op
het gebied van volksgezondheid en duurzaamheid onverenigbaar zouden
zijn met het lidmaatschap van de ISO, deel ik niet. Zoals ik heb aangegeven biedt de ISO een platform voor overleg en uitwisseling van kennis
en informatie, en worden in het kader van de ISO geen besluiten
genomen over de feitelijke productie, handel en consumptie van suiker en
ethanol; de bevoegdheden daarvoor liggen bij en in de deelnemende
landen. Ik acht het voor internationale samenwerking van belang dat een
dergelijk platform in stand blijft.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor de gevolgen van het
verbod op kiemremmer chloorprofam. Door het verbod gaat een
Maximale Residu Limiet (MRL) van 0,01 ppm (detectiegrens) gelden. De
kans is groot dat ook na grondige reiniging van opslagplaatsen nog
waarden boven deze MRL aangetroffen worden. De Europese aardappelsector heeft een verzoek ingediend voor een tijdelijke verhoging van de
MRL. Deze leden horen graag of de Minister het probleem onderkent en of
zij het verzoek ondersteunt.
De Minister voor Medische Zorg en Sport, als verantwoordelijke Minister
voor het vaststellen van MRL’s van gewasbeschermingsmiddelen,
bevestigt dat een verzoek tot het instellen van een tijdelijke MRL voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

19

chloorprofam in aardappels in behandeling is. De sector heeft een dossier
ingediend voor een tijdelijke MRL bij het Ctgb (als rapporterende
lidstaat-risicobeoordelaar voor deze werkzame stof) en EFSA. Het
uitgangspunt in de EU is dat een dergelijke tijdelijke MRL gehonoreerd zal
worden als het geen onaanvaardbare risico’s voor de consument oplevert
en het uit praktisch oogpunt nodig is; beide punten worden nu beoordeeld. Ik vind dat een goede aanpak. Ik zal daarom de risicobeoordeling
en de adviezen van Ctgb en EFSA afwachten voordat Nederland een
standpunt inneemt over het verzoek van de Europese aardappelsector om
tijdelijk toe te staan dat aardappels residuen chloorprofam bevatten die
hoger zijn dan de MRL van 0,01 mg/kg die ingesteld wordt als de
goedkeuring van een werkzame stof niet wordt verlengd. Overigens zal tot
het moment dat er een besluit wordt genomen over een tijdelijke MRL, de
huidige MRL (10 mg/kg in aardappels) van kracht blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1228

20