Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 763

Toekomst van de krijgsmacht

Nr. 136

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 oktober 2017
Op 13 januari 2017 (Kamerstuk 34 550 X, nr. 73) heeft mijn ambtsvoorganger uw Kamer het plan van aanpak gestuurd voor de invoering van de
adaptieve krijgsmacht. Tijdens het algemeen overleg Personeel van
26 januari 2017 (Kamerstuk 34 550 X, nr. 74) is vervolgens toegezegd om
jaarlijks in oktober te rapporteren over de voortgang van de invoering van
dit concept. In deze eerste rapportage adaptieve krijgsmacht informeer ik
uw Kamer dan ook over de voortgang en de voornemens voor de
komende periode1.
Het concept
De omgeving waarin de krijgsmacht opereert, is complex en veranderlijk.
Om op veranderende omstandigheden te kunnen inspelen is flexibiliteit
een vereiste. Het concept van de adaptieve krijgsmacht is gericht op
vergroting van de flexibiliteit. De kerngedachte daarbij is dat de krijgsmacht niet altijd eigenaar hoeft te zijn van materieel of personeel, maar
dat het veel belangrijker is dat zij hierover kan beschikken waar en
wanneer dat nodig is. Het gaat erom een krijgsmacht te worden die beter
in staat is om schaarse hoogwaardige capaciteiten structureel aan zich te
binden. De uitgangspunten die zijn genoemd in de brief van 13 januari jl.,
blijven daarbij onverkort van kracht:
– tijdige beschikbaarheid van capaciteiten prevaleert boven het in
eigendom (materieel) of in vast dienstverband (personeel) hebben
ervan;
– vergroting en schaalbaarheid van capaciteiten prevaleren boven vaste,
gefixeerde capaciteit;
– het initiatief moet naast een toegevoegde waarde op het gebied van
veiligheid ook maatschappelijke of economische meerwaarde voor
Nederland hebben en daarmee een bijdrage leveren aan de verankering van de krijgsmacht in de samenleving;

1

kst-33763-136
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 136

1

–
–

het initiatief beoogt de responsiviteit van de krijgsmacht en daarmee
de duurzame gereedheid en inzetbaarheid te verhogen;
het initiatief is gericht op bevordering van de doeltreffendheid en
doelmatigheid van de krijgsmacht.

Van concept naar een adaptieve krijgsmacht
De invoering van het concept van de adaptieve krijgsmacht in alle lagen
van de organisatie vereist een (cultuur)omslag aangezien het complex is,
vele afhankelijkheden kent en vraagt om het loslaten van bestaande
(werk)methoden. De invoering verloopt dan ook niet via een integraal
masterplan waarin wordt toegewerkt naar een duidelijk afgebakende stip
op de horizon. Het gaat veel meer om een beweging waarbij op allerlei
plaatsen in de organisatie wordt gewerkt aan het flexibeler maken van de
organisatie en het creëren van nieuwe samenwerkingsverbanden met
externe partijen om sneller te kunnen inspelen op veranderingen.
Defensie zoekt de combinatie van flexibiliteit en robuustheid, met
daarbinnen een balans tussen experimenteren en beheersen.
Decentraal niveau
De verandering moet vooral decentraal vorm krijgen, waarbij oplossingen
en werkwijzen door «trial and error» tot stand komen. Decentraal is ruimte
nodig om innovaties mogelijk te maken, om te experimenteren en om de
dialoog en samenwerking aan te gaan met externe partners. Bij verschillende organisatieonderdelen lopen pilotprojecten met civiele partners en
wordt geëxperimenteerd. Ik kom hier later in deze brief op terug.
Centraal niveau
Op centraal niveau schept Defensie (bestuurlijke) kaders. Centrale toetsing
en ondersteuning moeten bijdragen tot de eenheid van opvatting over de
richting, het doorbreken van barrières, het aanpassen van regelgeving,
het benutten van best practices en het vergroten van synergie. Bovendien
zijn prikkels nodig om waar nodig het «vertrouwde» los te laten.
Ontwikkelingen en initiatieven
De lopende initiatieven bevinden zich in verschillende fases: kennis
vergaren, pilots en experimenten, en het integreren en versnellen van de
verbeteringen die werken. Deze fases volgen elkaar niet volgtijdelijk op,
maar lopen door elkaar heen op verschillende plaatsen in de organisatie.
Defensie heeft de afgelopen tijd vooral veel aandacht besteed aan het
genereren van ideeën en het vergaren van kennis. Er zijn themasessies,
rondetafelbijeenkomsten, reservistenbijeenkomsten en seminars
georganiseerd waaraan velen hebben bijgedragen. Met TNO wordt kennis
opgebouwd over menselijke en organisatorische adaptiviteit. Veel van
deze bijeenkomsten worden decentraal georganiseerd, zodat kennis wordt
vergaard die is toegesneden op de eigen situatie.
De adaptieve krijgsmacht in de praktijk
In het plan van aanpak van 13 januari jl. (Kamerstuk 34 550 X, nr. 73) zijn
de maatregelen en acties benoemd waaraan Defensie de komende jaren
gaat werken. Daar is nadrukkelijk bij vermeld dat er ruimte nodig is om de
realisatie bij te sturen op basis van de ervaringen en nieuwe ontwikkelingen. Ik geef hieronder de voortgang weer van de maatregelen voor
2017, geïllustreerd met een aantal voorbeelden. Sommige maatregelen
hebben een onderlinge samenhang en zijn samengevoegd. Het betreft
geen uitputtend overzicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 136

2

–
–
–

In het eerste kwartaal wordt de aansturing ingericht
Organisatieveranderingen worden getoetst aan de eerdergenoemde uitgangspunten.
In het eerste kwartaal wordt gesproken met de centrales van
overheidspersoneel.

De invoering van de adaptieve krijgsmacht is geen project dat op zichzelf
staat maar is direct gekoppeld aan maatregelen met betrekking tot het
herstel en de vernieuwing van de krijgsmacht. Om ervoor te zorgen dat de
versterking van de krijgsmacht en de invoering van de adaptieve
krijgsmacht hand in hand gaan, heeft de Secretaris-generaal (SG) een
Coördinerend Programmamanager (CPM) aangesteld.
Om te kunnen zorgen voor deze samenhang neemt de CPM het voorzitterschap van de reeds opgerichte stuurgroep adaptieve krijgsmacht op zich.
Deze stuurgroep, met daarin de plaatsvervangend commandanten van de
defensieonderdelen en een aantal directeuren uit de Bestuursstaf, heeft
een centrale rol bij de verwezenlijking van de adaptieve krijgsmacht. De
stuurgroep bewaakt de voortgang van de actiepunten uit het actieplan,
zorgt ervoor dat kennis wordt verspreid en helpt bij het aanpassen van
regelgeving die nieuwe initiatieven belemmert. Ook toetst de stuurgroep
organisatieveranderingen aan de eerdergenoemde uitgangspunten.
In januari en juni 2017 zijn vertegenwoordigers van de centrales van
overheidspersoneel geïnformeerd over de invoering van een adaptieve
krijgsmacht. Zij hebben laten weten de ontwikkelingen met belangstelling
te volgen, waarbij zij zullen waken voor verdringing van zittend defensiepersoneel. Een voortdurende betrokkenheid van de centrales van
overheidspersoneel is en blijft van belang.
– De interne en externe communicatie start vanaf het begin van
2017 via de kanalen die Defensie tot haar beschikking heeft,
zoals intranet, de Defensiekrant en sociale media.
Defensie besteedt via internet en intranet, sociale media, de defensiekrant
en brochures aandacht aan de invoering van de adaptieve krijgsmacht. Er
zijn congressen, themadagen en verschillende bijeenkomsten bij
defensieonderdelen, dienstvakken of de medezeggenschap met als
hoofdthema de adaptieve krijgsmacht georganiseerd. Dit alles om de
bekendheid met het thema te vergroten.
Mede naar aanleiding van het congres over de adaptieve krijgsmacht op
15 juni jl. is «FRONTDOOR» opgericht. Dit is een loket waar externe
partners terecht kunnen die geïnteresseerd zijn in samenwerking met
Defensie. De medewerkers van dit loket kennen de defensieorganisatie
goed en koppelen partners aan de juiste personen bij Defensie om de
mogelijkheden te verkennen. Dit loket wordt de komende tijd verder
geprofessionaliseerd en uitgebreid met verschillende diensten, zodat er
een duidelijke ingang ontstaat voor partners. Momenteel maakt het
Mediacentrum Defensie bijvoorbeeld een animatiefilmpje om het loket
onder de aandacht te brengen bij mogelijke partners.
Er is ook een informatiepunt adaptieve krijgsmacht ingericht. Een
e-mailadres en telefoonnummer zijn beschikbaar voor medewerkers van
Defensie en externen voor vragen, opmerkingen en suggesties over de
adaptieve krijgsmacht.
– Het externe relatiemanagement (employer engagement) wordt
onder regie van de stuurgroep geprofessionaliseerd en
heringericht. Bestaande gremia, zoals het Platform Defensie
Bedrijfsleven, het Overlegorgaan Employer Support en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 136

3

Reservisten Overleg Krijgsmacht, worden beter op elkaar
afgestemd.
Externe relaties worden nauw bij de ontwikkelingen betrokken door
middel van een klankbordgroep. Onder leiding van de heer Van der Touw
van Siemens, komen in deze groep partners bijeen uit maatschappelijke
organisaties en het bedrijfsleven. De heer Van der Touw heeft inmiddels
een kernteam samengesteld dat zo nodig verder kan worden uitgebreid.
Het Platform Defensie Bedrijfsleven (permanent overlegorgaan tussen
Defensie en het bedrijfsleven onder wisselend voorzitterschap van de
Plaatsvervangend Commandant der Strijdkrachten en de voorzitter van
VNO-NCW), het overlegorgaan employer support reservisten (informele
klankbordgroep waarin Defensie en civiele partners spreken over
reservistenzaken) en het Bureau Reservisten en Samenleving (BReS: het
bureau bij Defensie dat vorm geeft aan reservistenbeleid) blijven actief
betrokken bij de veranderingen.
– In elk deel van de defensieorganisatie zal waar mogelijk meer
gebruik worden gemaakt van (met ingang van de tweede helft
van het jaar) inhuur- en reservistencapaciteit.
– De mogelijkheid om zo nodig personele capaciteit tijdelijk te
vergroten en zo mogelijk vervolgens weer te verkleinen, wordt
verbeterd door vanaf 2017 reservistencapaciteit in de staven
te integreren en inhuurmogelijkheden te vergroten.
Om de organisatie te vullen met voldoende en gekwalificeerde mensen
zoekt Defensie naar nieuwe manieren om de personele capaciteit te
vergroten. Defensie maakt steeds meer gebruik van inhuur- en reservistencapaciteit. Zoals uw Kamer is gemeld in de brief over Behoud en
Werving van 19 september jl. (Kamerstuk 33 763, nr. 134) streeft Defensie
naar een vulling met vast personeel van ten minste 80 procent per
categorie en een gemiddelde vulling van ten minste 90 procent. Eenheden
zullen verder worden aangevuld met personeel vanuit de flexibele schil.
Het CZSK heeft zijn reservistenbureau omgevormd naar een bureau
flexibele capaciteit. Het bureau helpt decentrale commandanten met extra
of tijdelijke personele behoeften. Dat kan met reservisten, via inhuur of
door nieuwe samenwerkingsvormen met derden. Bij het personeelslogistiek commando van het CLAS worden deze taken bij een vergelijkbaar
bureau belegd. Inmiddels zet het CZSK meer reservisten dan voorheen in
voor zowel frontfill als backfill.
Defensie werkt bij de intensivering van het reservistenbeleid ook aan het
structureren van de samenwerking met andere overheden. Op 23 maart
2016 is de handreiking «Reservist bij de rijksoverheid: hoe zit dat?»
verschenen. Op basis van de bevindingen in dit project wordt nu ook
samengewerkt met de waterschappen (Unie van Waterschappen) en de
provincies (Interprovinciaal Overleg).
Bij het CLSK, het CZSK en de KMAR werken al reservisten in staffuncties.
Vanuit de bestaande reservisteneenheden kon deze extra capaciteit bij de
staven worden ingezet. Er wordt bezien of en waar aanvullende specifieke
arbeidsplaatsen voor reservisten nodig zijn om de integratie in de staven
verder te versterken. Bij het CLAS zijn maatregelen genomen om in de
staven aanvullende arbeidsplaatsen te creëren. Reservisten kunnen
inmiddels worden geplaatst op staffuncties.
– Richtlijnen voor het structureel benaderen van uitstromende
militairen voor de status van reservist zijn in 2016 reeds
opgesteld. Alle uitstromende militairen worden in het vervolg
benaderd om als reservist verbonden te blijven aan Defensie.
Mits bereid en geschikt, en afhankelijk van de organisatiebe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 136

4

hoefte, wordt hij of zij in beginsel geplaatst op schaduwfuncties in de voormalige eenheid.
In de leidraad «dienstverlaten» die alle militairen ontvangen wanneer zij
Defensie verlaten, is vastgelegd dat uitstromende militairen uit FPS-fase 1,
2 en 3 worden geattendeerd op de mogelijkheid om als reservist aan
Defensie verbonden te blijven. De mogelijkheid komt ook tijdens de
exitgesprekken aan de orde. Dit moet leiden tot een grotere instroom van
ervaren ex-beroepspersoneel in het reservistenbestand en tegelijkertijd tot
een duurzame verbinding met de toekomstige civiele werkgevers waar zij
aan de slag gaan.
Het CLAS heeft een pilot uitgevoerd waarbij is geëxperimenteerd met een
nieuwe categorie reservisten «operationele capaciteit», naast de
bestaande categorieën «reservist militaire taken» (voor de derde
hoofdtaak) en «reservist specifieke deskundigheid». Met deze nieuwe
categorie kunnen uitstromende beroepsmilitairen als reservist aan hun
oude «moedereenheden» worden gekoppeld zonder dat dit leidt tot
verdringing van zittend personeel. De resultaten van deze pilot waren
positief; ongeveer de helft van de uitstromende militairen in FPS fase 1 en
2 heeft interesse in blijvende binding met de krijgsmacht en de moedereenheid in het bijzonder. Inmiddels zijn maatregelen genomen voor een
structurele aanpak. Op deze manier blijven kennis en ervaring verbonden
aan de krijgsmacht en wordt een flexibele personeelscomponent
toegevoegd aan het bestand van vast personeel van het CLAS. Hierdoor
kunnen vacatures worden gevuld en piekmomenten in het jaarprogramma
van de eenheden worden opgevangen.
– In het tweede kwartaal wordt een conferentie met werkgevers
en werkgeversorganisaties georganiseerd om de bereidheid en
mogelijkheden van (langdurig) gezamenlijk gebruik van
materieel en diensten en van gedeeld werkgeverschap te
verkennen (employer support).
Op 15 juni jl. werd het congres Van Defensief naar Adaptief gehouden.
Aan dit congres hebben ruim zeshonderd personen deelgenomen bij
Defensie, bij andere overheden, het bedrijfsleven, kennisinstellingen, de
Tweede Kamer en de centrales van overheidspersoneel. Het verslag van
dit congres is bij deze brief gevoegd.
Op 1 september jl. heeft het servicecentrum employer support van het
Defensie Ondersteuningscommando een dag georganiseerd voor
werkgevers van reservisten. Tijdens deze dag is met hen gesproken over
de rol van de reservist in de adaptieve krijgsmacht.
– Defensieonderdelen starten met een of meer projecten om
samenwerking met externe partners op het gebied van
personeel, materieel en diensten te integreren en duurzaam
vorm te geven.
– Het concept van «gedeeld eigenaarschap van materieel en
innovatieve contracten» wordt verder uitgewerkt.
– Vastgesteld wordt welke defensiecapaciteiten kunnen worden
versterkt, waarbij per functionaliteit de mate van integratie
wordt gedefinieerd tussen vaste eigen (militaire) capaciteiten,
flexibele militair inzetbare capaciteiten, ad hoc inzetbare
civiele capaciteiten en strategische allianties. Een bestaand
voorbeeld hiervan is het Instituut Defensie Relatieziekenhuizen, waarbij samen met civiele ziekenhuizen de flexibele
militaire inzetbaarheid van de chirurgische functionaliteit is
verzekerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 136

5

Op verschillende plaatsen in de organisatie lopen initiatieven voor
samenwerking met externe partners. Enkele voorbeelden zijn:
– Het CZSK werkt samen met Thales, waarbij gebruik wordt gemaakt van
elkaars personeel bij het onderhoud en testen van door Thales
geleverde installaties.
– Het CLAS heeft in februari van dit jaar een intentieovereenkomst
gesloten met KPN. Inmiddels zijn afspraken gemaakt over de uitwisseling van materieel en kennis, het gebruik van gereedschappen,
cybersecurity, gezamenlijke innovatietrajecten en de rol en positie van
reservisten binnen KPN. Soortgelijke trajecten zijn gestart met vier
bedrijven waarmee het CLAS reeds een klant-leverancier relatie
onderhoudt. Het doel is ook hier een verdieping van de samenwerking.
– Op 1 september jl. heeft de Defensie Materieel Organisatie (DMO) een
contract gesloten met Scania. Dit contract omvat niet alleen de
levering maar ook het onderhoud van 2.000 vrachtauto’s. De leverancier wordt verantwoordelijk voor de inzetbaarheid van de voertuigen,
en het onderhoud wordt samen uitgevoerd. Veelal gebeurt dit op
defensielocaties met defensiemonteurs. Als operationele taken
prioriteit hebben, kan Scania het onderhoud in zijn eigen werkplaatsen
overnemen.
– Het CLSK en het bedrijf Airborne werken samen op vliegbasis
Woensdrecht. Het gaat om onderhoud aan rotorbladen van helikopters, waarbij op piekmomenten personeel van Airborne onderhoudswerkzaamheden voor Defensie uitvoert en reparaties in Woensdrecht
kunnen worden uitgevoerd die voorheen bij de fabrikant moesten
worden uitgevoerd. Dit levert tijdswinst op en bevordert het herstel
van de operationele gereedheid.
– De ministeries van Defensie en Economische Zaken en het bedrijfsleven hebben gezamenlijk het warehouse contract voor alle F-35’s in
Europa binnen gehaald. Hierbij zijn inmiddels al tientallen bedrijven
aangesloten. Het warehouse zelf is van het CLSK, maar het bedrijfsleven gaat alle logistiek en transport er omheen organiseren, waarbij
levering gegarandeerd is. In plaats van zelf het transport te organiseren en over het bijbehorende personeel te beschikken, sluiten Defensie
en bedrijven een partnerschap. Dit levert kennis, flexibiliteit en
werkgelegenheid in de omgeving op.
– De KMar onderzoekt de mogelijkheden voor samenwerking met een
civiele partner in het kader van «adaptief aan de grens». Het project
richt zich op een flexpool grensbewaking vliegvelden voor de
zomerperiode 2018.
– De KMar heeft dit jaar gebruik gemaakt van de inhuur van personeel
van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en de Defensie Bewakingsen Beveiligingsoganisatie (DBBO). Daarmee is extra capaciteit
gegenereerd ten behoeve van de grenspolitietaak op Schiphol, vooral
tijdens de zomervakantie.
– Door onder andere het co-voorzitterschap van het CZSK en VNO-NCW
bij het Platform Defensie Bedrijfsleven Regio Noord/Noordwest
Nederland is meer samenwerking tot stand gekomen tussen het CZSK
en de bedrijven in de regio Noord/Noordwest Nederland.
– Defensie maakt deel uit van het start-up officers network. Dit netwerk
helpt start-ups met informatie en wijst de weg als ondernemers op
zoek zijn naar samenwerking met de overheid. Het netwerk is een
initiatief van StartupDelta, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) en het Expertisecentrum Aanbesteden (PIANOo).
Defensie werkt inmiddels samen met twintig start-ups. Defensie
onderzoekt of hun producten en diensten interessant zijn voor
Defensie en wil ook leren van de innovatieve kracht, de wendbaarheid
en het aanpassingsvermogen van start-ups.
– Aan het concept instroom-doorstroom-uitstroom (IDU) wordt
de component wisselstroom (tijdelijke uitstroom) toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 136

6

Door het invoeren van de «wisselstroom» krijgen militairen en burgermedewerkers de mogelijkheid om met behulp van nog nader te ontwikkelen
instrumenten, tijdelijk buiten Defensie aan het werk te gaan, waarna zij
later weer kunnen terugkeren. De invoering van deze mogelijkheid moet
nog verder worden uitgewerkt. Defensie is voornemens meer ruimte te
bieden voor competentie- en loopbaanontwikkeling in samenwerking met
externe werkgevers, zodat het uitwisselen van personeel gemakkelijker
wordt. De mogelijkheden en gevolgen zullen worden meegenomen in de
vormgeving van het personeelssysteem, en zullen waar nodig met de
centrales van overheidspersoneel worden besproken.
Voor burgers is er de zogenaamde «welkom-terug-regeling», waarmee
Defensie haar burgermedewerkers de mogelijkheid biedt terug te keren
naar Defensie na een tijdelijke tewerkstelling buiten de eigen organisatie.
Hiermee wordt een belemmering weggenomen die mobiliteit in de weg
staat.
– Nieuwe contractvormen voor personele inzet worden uitgewerkt, waar nodig in samenwerking met andere werkgevers.
Deze komen tegemoet aan de knelpunten die reservisten
ervaren.
Het concept van een adaptieve krijgsmacht veronderstelt dat Defensie op
de juiste momenten en plaatsen kan beschikken over voldoende
personele capaciteit. Daarom kijkt Defensie naar andere en verschillende
contractvormen om moeilijk vervulbare functies te vullen. Hoe dan ook
vergt de omvorming naar een adaptieve krijgsmacht de herziening van
functie-eisen en waar mogelijk contractvormen. Hiervoor zal overleg
worden gevoerd met partijen zoals de centrales van overheidspersoneel,
waarbij de juridische grondslag en de bijzondere rechtspositie van
militairen aan de orde komen. Ook zal zorgvuldig worden bezien welke
functies zich lenen voor flexibele vulling. De verwachting is dat nieuwe
contractvormen in 2018 kunnen worden ingevoerd.
– Gevolgen van en voor wet- en regelgeving ten aanzien van
aanbesteding en verwerving worden uitgewerkt, waar nodig in
samenwerking met andere departementen.
In het concept van de adaptieve krijgsmacht is inkoop bij uitstek het
terrein om (externe) actoren en hun middelen met contractuele afspraken
te binden aan de organisatie. In dit verband wordt gesproken over «smart
contracting». Aspecten die hierbij een rol spelen zijn:
– intensieve en vroegtijdige samenwerking tussen inkopers en hun
partners in de defensieketen in de aanloop naar aanbestedingen en
contracten;
– dialoog met marktpartijen als een onderdeel van de aanbestedingsprocedure;
– functionele in plaats van technische specificaties bij aanbestedingen;
– prestatiegericht inkopen (waarbij de leverancier verantwoordelijk
wordt voor de prestatie van het systeem gedurende de levenscyclus);
– business case denken (afwegen kosten en opbrengsten en hoogwaardige marktkennis);
– risicomanagement;
– contract- en leveranciersmanagement.
Geconstateerd is dat veel toepassingen van «smart contracting» al
mogelijk zijn binnen de geldende wet- en regelgeving. Defensie gaat de
komende tijd de mogelijkheden verder verkennen en, waar mogelijk,
toepassen.
– De samenwerking met regionale opleidingscentra wordt
uitgebreid en er wordt gestart met samenwerking op universitair en HBO-niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 136

7

Wetenschappelijk Onderwijs
Op WO-niveau is Defensie begonnen met het Defensity College waarbij
studenten een bijbaan bij Defensie wordt aangeboden. Zij worden
aangesteld als reservist en kunnen praktijkervaring opdoen. Zo kunnen
deze jongeren geïnteresseerd raken in een loopbaan bij Defensie.
Defensie wil zich zo structureel verbinden met de jonge hoogopgeleide
generatie en doet nieuwe kennis en ideeën op.
Ook werken de Nederlandse Defensie Academie (NLDA) en het CLAS
samen met de Rijksuniversiteit Groningen aan een pilot voor een
opleidingsprogramma voor academisch gevormde reserveofficieren. Als
deze pilot succesvol is, zullen ook andere universiteiten worden benaderd.
Hoger Beroepsonderwijs
Het Ministerie van Onderwijs staat sinds 1 juli 2016 experimenten toe,
waarbij instellingen voor hoger onderwijs verkorte, flexibele, opleidingstrajecten in deeltijd aanbieden. Deze opleidingen kunnen worden verkort
doordat ook de werkervaring meetelt. Dit betekent concreet veel meer
vrijstellingen dan voorheen. Een vierjarige hbo-opleiding kan hierdoor
worden ingekort met twee jaar, uiteraard afhankelijk van de opleiding en
de ervaring die iemand meebrengt. Diverse hbo-instellingen doen mee
met deze experimenten. De NLDA is in samenwerking met verschillende
hbo-instellingen met een pilot begonnen om officieren te begeleiden bij
de ontwikkeling van hun portfolio.
Middelbaar Beroepsonderwijs
Sinds 2009 kunnen jongeren die belangstelling hebben voor het militaire
beroep, maar die nog te jong zijn voor een aanstelling bij Defensie en nog
niet beschikken over een startkwalificatie, hiervoor terecht bij de
mbo-opleiding Veiligheid & Vakmanschap (VeVa). Dit doet Defensie in
samenwerking met 21 regionale opleidingscentra.
Samen met zeven regionale opleidingscentra voert Defensie waarderingsen valideringsprogramma’s uit. Er wordt onderzocht wat de overlap is
tussen een defensieopleiding en een civiele mbo-opleiding. Het beoogd
resultaat is het concreet uitwerken van de mogelijkheden voor een zo kort
mogelijk opleidingstraject met een maximaal resultaat, namelijk een
mbo-diploma.
Bij het CZSK wordt succesvol samengewerkt in een leer- en werktraject op
MBO 2,3 en 4 niveau. Dit leer- en werktraject is een samenwerkingsverband tussen het CZSK, bedrijfsopleidingen Tetrix en ROC Kop Noord
Holland (technische opleidingen). Met dit leer- en werktraject wil het CZSK
technisch personeel werven, binden en behouden.
– Een methodiek wordt vastgesteld om de groei van inhuur- en
reservisteninzet en de samenwerking met de markt objectief
te kunnen monitoren.
– Onderzocht wordt onder welke condities ZZP’ers sneller en
beter geïntegreerd kunnen worden ingezet als reservist of bij
tijdelijke inhuur.
Deze onderzoeken moeten nog worden verricht.
Financieel
Om de flexibiliteit van de krijgsmacht te kunnen vergroten, moet ook
flexibeler met personeelsbudgetten worden omgegaan. Vanaf 2018 zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 136

8

Defensie de gelijktijdige sturing op formatie, vulling en budget (Organisatie = Personeel = Financiën) loslaten. Voortaan zal enkel op grond van
het beschikbare formatiebudget worden gestuurd. Dit houdt in dat
commandanten niet langer een vooraf vastgestelde formatiesamenstelling moeten vullen met voorgeschreven categorieën personeel, maar
dat zij binnen de kaders van het budget de vrijheid krijgen om hun
organisatie vorm te geven. Dat kan door het aanstellen van vast of tijdelijk
personeel of reservisten, inhuur, het inschakelen van externe partners of
capaciteiten, of een combinatie daarvan. Zo krijgen commandanten
binnen het budget meer vrijheid om de organisatorische en personele
capaciteit in te richten en wanneer nodig te activeren, zodat deze
beschikbaar is om de opgedragen taken uit te voeren. Daarbij geldt dat er
geen sprake mag zijn van verdringing van zittend personeel. Deze nieuwe
werkwijze sluit aan bij het concept van de adaptieve krijgsmacht.
Tot slot
Zoals hiervoor benoemd, vraagt de invoering van een adaptieve krijgsmacht om grote veranderingen in de organisatie en een andere manier
van denken van de medewerkers. Defensie zal meer met bedrijven en
andere spelers in de samenleving samenwerken. De mindset daarvoor
klaarstomen vraagt om leiderschap en kost tijd. Maar, de eerste stappen
zijn gezet en dat is bemoedigend. De dit jaar ingezette koers zal daarom
de komende jaren worden voortgezet. Defensie kan deze omslag echter
niet alleen maken en heeft daarbij de ondersteuning van de politiek, het
bedrijfsleven, andere overheidsorganisaties, de centrales van overheidspersoneel, toezichthouders en de samenleving hard nodig. Samen met
deze partners zal Defensie de adaptieve krijgsmacht de komende jaren
verder vormgeven.
De Minister van Defensie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 763, nr. 136

9