Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2325
Vragen van de leden Ellemeet en Özütok (beiden GroenLinks) aan Minister
voor Medische Zorg over veel transgenders gaan zelf aan de slag met
hormonen, met alle risico’s van dien (ingezonden 21 februari 2020).
Antwoord van Minister Van Rijn (Medische Zorg) (ontvangen 2 april 2020). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2072.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Veel transgenders gaan zelf aan de slag met
hormonen, met alle risico’s van dien»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Begrijpt u dat transgenders zelf medicatie gaan toedienen als ze lang op de
wachtlijst staan? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 2
Als endocrinologische zorg niet snel genoeg beschikbaar is zijn er mensen
die hun toevlucht nemen tot zelfmedicatie. Ik heb begrip voor de situatie
waar deze mensen zich in bevinden, maar vind zelfmedicatie geen goede
zaak, want dat brengt risico’s voor de gezondheid met zich mee. Ik wil deze
mensen dan ook met klem adviseren om hun heil niet te zoeken in zelfmedicatie en in elk geval contact op te nemen met de huisarts. Dit kan helpen bij
de overbrugging van de moeilijke wachttijd-periode. Daarnaast kan contact
worden gezocht met Transvisie, de organisatie die staat voor mensen met
vragen rond hun genderidentiteit en voor hun familie, naasten en relevante
omgeving. Ook bieden verschillende organisaties zorg en ondersteuning aan,
zoals bijvoorbeeld Stepwork Wmo en GGZ-organisatie PsyQ. PsyQ heeft
onder meer contactgroepen voor transgender jongeren, maar ook voor
personen die nog aan het begin van hun transitie staan, die als zeer steunend
worden ervaren.

1

ah-tk-20192020-2325
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Trouw, 20 februari 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wat kan en gaat u extra doen om transgenders te ondersteunen die nu op
een wachtlijst staan?
Antwoord 3
Ik ben momenteel, samen met mijn collega Blokhuis, in overleg met
Transvisie en TNN om te kijken of ervaringsdeskundigen een rol kunnen
krijgen binnen de (jeugd-)GGZ. Doel is dat transgender jongeren door de
inzet van ervaringsdeskundigen binnen de jeugd-GGZ steun, herkenning en
erkenning kunnen gaan vinden, antwoord kunnen gaan vinden op vragen
over identiteit en hulpverlening, en de juiste hulp daarbij kunnen gaan
vinden. De uitkomsten van een overleg dat ik op 24 juni 2019 met LHBTjongeren heb gehad over de wachtlijsten en over zelfmedicatie, en het
onderzoek van de kwartiermaker transgenderzorg naar ervaringen en
behoeften van transgenders in de zorg (Kamerstuk 31 016, nr. 257), bevestigden namelijk dat hier (mede gezien de psychische impact die de lange
wachttijden hebben) behoefte aan bestaat en dat een steunende omgeving
het risico op suïcide kan beperken.
Vraag 4
Wat gaat u nog extra aan extra stappen zetten om de wachtlijsten in de
transgenderzorg terug te dringen?
Antwoord 4
Zoals u weet zet ik, samen met de zorgverzekeraars, vol in op het terugdringen van de wachttijden voor transgenderzorg. Dit is één van de belangrijkste
opdrachten voor de kwartiermaker transgenderzorg, die door mij en
Zorgverzekeraars Nederland is aangesteld.
De kwartiermaker transgenderzorg is in gesprek met verschillende ziekenhuizen over het vergroten van de capaciteit voor endocrinologische zorg. Er is
momenteel een aantal ziekenhuizen dat voorbereidingen treft voor een nieuw,
uitgebreider aanbod van endocrinologische zorg aan jonge en/of volwassen
transgender personen. De kwartiermaker heeft mij laten weten dat dit onder
meer geldt voor het Rijnstate Ziekenhuis, het Zaans Medisch Centrum en het
Maasstad Ziekenhuis. De verwachting is dat deze ziekenhuizen nog dit jaar
zullen kunnen starten met het verlenen van deze zorg.
Daarnaast is het RadboudUMC Amalia Kinderziekenhuis op 2 maart 2020
gestart met een centrum voor transgenderzorg voor kinderen tot 16 jaar. Ik
juich het toe dat er meer keuzevrijheid is gekomen voor kinderen en
adolescenten, dat de wachtlijsten voor deze groep korter worden en dat
sommigen nu ook zorg dichter bij huis kunnen krijgen. De eerste maanden zal
de poli mensen uitnodigen die bij Amsterdam UMC op de wachtlijst staan,
om de langst wachtende kinderen het eerst de gelegenheid te geven
behandeling te krijgen in Nijmegen. Het gaat dan om ongeveer 16 personen
per maand. Ook kunnen kinderen doorstromen, die onder begeleiding zijn bij
de Mutsaersstichting en toe zijn aan medische behandeling met puberteitsremmers. Andere kinderen kunnen alvast via de huisarts naar het Radboud
worden doorverwezen, zij komen dan op de wachtlijst van het Radboud.
Vanaf 1 september 2020 zal het Radboud zowel kinderen van de wachtlijst
van het Amsterdam UMC, als kinderen van de eigen wachtlijst uitnodigen.
De effecten van het nieuwe zorgaanbod zouden normaliter in de loop van dit
jaar merkbaar moeten zijn; maar ik kan nog niet voorspellen wat de druk op
zorginstellingen in verband met het coronavirus doet met de wachttijden voor
andere vormen van zorg. Rond de zomer komt de kwartiermaker met nieuwe
informatie over wachttijden en wachtlijsten in de transgenderzorg.
Vraag 5
Zijn er cijfers over het aantal medische complicaties bij transgenders doordat
ze zelf medicatie toedienen? Zo ja, kunt u die delen? Zo nee, kunt u dat
uitzoeken?
Antwoord 5
Ik beschik niet over cijfers over het aantal medische complicaties bij
transgender personen ten gevolge van zelfmedicatie. Transvisie heeft in 2016
onderzoek gedaan naar transgenderzorg. Een kwart van de respondenten met
zelfmedicatie meldde in het betreffende onderzoek dat men (ernstige)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

medische problemen ondervond: depressies, hartkloppingen, stress,
slaapproblemen, angst- en paniekaanvallen en zelfs iemand met een
herseninfarct (https://www.transvisie.nl/wp-content/uploads/2016/12/
onderzoektransgenderzorgnederland.pdf).
Zoals ik de Kamer in mijn brief van 26 november 2019 (Kamerstuk 31 016, nr.
257) heb gemeld, zal ik het op mij nemen om ervoor te zorgen dat er een
vervolgonderzoek wordt gedaan naar de ervaringen en behoeften van
transgenders. In dat onderzoek, dat ik in 2021 zal laten uitvoeren, zal ik ook
vragen meenemen met betrekking tot zelfmedicatie.
Vraag 6
Bent u bereid om met vertegenwoordigers van huisartsen in gesprek te gaan
om te onderzoeken of een deel van de endocrinologiezorg bij de huisarts kan
worden belegd, zodat transgenders op de wachtlijst wel de juiste begeleiding
krijgen?
Antwoord 6
In november 2019 is de «kwaliteitsstandaard transgenderzorg somatisch»
vastgesteld en gepubliceerd (https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/
kwaliteitsstandaard_transgenderzorg/startpagina_-_transgenderzorg.html).
In deze kwaliteitsstandaard staat over hormoonbehandeling het volgende:
«De hormoonbehandeling kent typisch twee fasen, de instelfase en de
follow-up. Tijdens de instelfase wordt in nauwgezette, frequente monitoring
de optimale hormoondosering bepaald totdat er een stabiele en passende
hormoonsituatie is bereikt. Deze fase wordt door een endocrinoloog of
gespecialiseerde gynaecoloog, in een geformaliseerd samenwerkingsverband
met een psycholoog, opgestart. Follow–up op de hormoonbehandeling is op
zijn plaats bij de huisarts met kennis van transgenderzorg in overleg met een
endocrinoloog of bij een endocrinoloog in een perifeer ziekenhuis.»
De huisarts kan kortom ook een belangrijk deel van de endocrinologische
zorg voor zijn rekening nemen. Het is nu aan de veldpartijen om hier
gezamenlijk nadere afspraken over te maken.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid
Bergkamp (D66), ingezonden 21 februari 2020 (vraagnummer 2020Z03670).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3