Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

756
Vragen van de leden Van den Hil (VVD) en Van den Berg (CDA) aan de
Minister voor Langdurige Zorg en Sport over het bericht «Cliënt heeft GGZ
vaak niet nodig» (ingezonden 28 september 2022).
Antwoord van Minister Helder (Langdurige Zorg en Sport) (ontvangen
16 november 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Cliënt heeft GGZ vaak niet nodig»?1
Antwoord 1
Ja dat ben ik.
Vraag 2
Bent u van mening dat een bredere maatschappelijke blik op psychische
problemen kan helpen bij het terugdringen van de wachtlijsten in de
geestelijke gezondheidszorg (GGZ)? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Ja, dat ben ik zeker van mening. Zoals ik uw Kamer in mijn brief van
21 oktober jongstleden heb bericht2, ondersteun ik een werkwijze waarin
multidisciplinair wordt gekeken naar problemen die mensen hebben. In deze
werkwijze wordt vanuit de ggz samengewerkt met het sociaal domein voor
gevallen waarin ondersteuning op het gebied van bijvoorbeeld schuldenaanpak of huisvesting nodig of zelfs meer passend is. Met de ggz-sector heb ik in
lijn met dat gedachtegoed afspraken gemaakt over mentale gezondheidscentra3 en invoering van het zogenaamde verkennend gesprek. Met betrokken
partijen, waaronder de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), heb ik
verder afspraken gemaakt om het sociaal domein en de sociale basis te
versterken. De afspraak hierbij is om de komende vijf jaar te komen tot een
landelijk dekkend netwerk van laagdrempelige steunpunten (zoals herstel- en
regiecentra) en digitale lotgenotengroepen. Het doel van de bredere
maatschappelijke blik is om mensen beter en sneller te helpen en op den
duur kan dat ook bijdragen aan kortere wachttijden in de ggz.

1

Provinciale Zeeuwse Courant, 26 september 2022, «Cliënt heeft GGZ vaak niet nodig».
Kamerstuk 25 424, nr. 624.
3
Mentale gezondheidscentra is nog een werktitel.
2

ah-tk-20222023-756
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Heeft u zicht op hoe de aanpak van onderliggende sociale problemen waar
mensen mee kampen de wachtlijsten in de GGZ zouden kunnen terugdringen? Zo nee, bent u bereid om hier onderzoek naar te doen?
Antwoord 3
Op basis van wetenschappelijke literatuur weten we dat psychische problemen vaak samengaan met problemen op andere levensgebieden, zoals
bijvoorbeeld schulden, wonen en eenzaamheid. Uit de ervaringen met de
zogenaamde «netwerkintake» blijkt ook dat naar de ggz doorverwezen
cliënten in sommige gevallen beter geholpen zijn met begeleiding of
ondersteuning in die andere levensgebieden. Dit betekent dat deze personen
niet langer op de wachtlijst
hoeven te staan voor een behandeling in de ggz. De verwachting is daarom
ook dat de met de ggz-sector en het sociaal domein afgesproken inzet hierop
zal bijdragen aan een reductie van de wachttijden.
In het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) zullen we de komende
periode monitoren welk effect de bovengenoemde maatregelen hebben en
hoe deze de wachttijden in de ggz beïnvloeden.
Vraag 4
Bent u in gesprek met uw collega Ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen om te bezien hoe
u gezamenlijk deze problemen kunt aanpakken om voorgenoemde wachtlijsten terug te dringen? Zo nee, bent u bereid om dit te gaan doen?
Antwoord 4
Zoals ik hierboven heb aangegeven zijn er verschillende initiatieven om de
problemen van mensen met psychische problemen in een betere verbinding
met het sociaal domein aan te pakken. Daarnaast zet ik mij samen met mijn
collega’s van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) in
om mensen met psychische problemen aan het werk te helpen. Hieraan
wordt uitvoering gegeven door middel van de re-integratiemethode Individuele Plaatsing en Steun (IPS) en het project «Hoofdzaak Werk» van het UWV,
de VNG, Divosa, werkgeversvereniging AWVN, de Nederlandse ggz en
Zorgverzekeraars Nederland. Tenslotte werken VWS en SZW ook samen
binnen de Aanpak «Mentale gezondheid: van ons allemaal», die de Staatssecretaris van VWS op 10 juni 2022 aan uw Kamer heeft toegezonden4.
Vraag 5
Bent u op de hoogte van initiatieven in de schuldhulpverlening die zich
richten op het vergroten van de mentale gezondheid en weerbaarheid van
mensen die kampen met schulden? Zo nee, bent u van mening dat een
dergelijk programma effect zou kunnen hebben?
Antwoord 5
Uit diverse onderzoeken blijkt een sterke wisselwerking tussen de fysieke en
mentale gezondheid enerzijds en langdurige stress door geldzorgen
anderzijds. Ook het recente advies «Van schuld naar schone lei» van de Raad
voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) bevestigt deze relatie. Mensen
met problematische schulden hebben vaker te maken met psychische
klachten en/of stoornissen, ze ervaren meer en vaker lichamelijke klachten en
beperkingen. Zo heeft circa een vijfde van de mensen met problematische
schulden ook problematiek waarvoor zorg in de ggz wordt gezocht. Tegelijkertijd spelen gezondheidsproblemen vaak een cruciale rol bij problematische
schulden.
In de schuldhulpverlening is de afgelopen jaren in toenemende mate
aandacht voor stress-sensitieve dienstverlening. Hierbij is het doel van de
hulpverlening om de ervaren stress bij mensen met schulden te verminderen
en mensen stap voor stap de regie over de eigen situatie terug te geven. Een
bekend voorbeeld in dit kader is Mobility Mentoring: een brede, integrale
4

Kamerstuk 32 793, nr. 613.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

aanpak waarin niet alleen wordt gekeken naar iemands financiële situatie,
maar ook naar leefgebieden die daarmee samenhangen. Een andere bekende
methode binnen de schuldhulpverlening is psycho-educatie: een vorm van
voorlichting die cliënten inzicht geeft in hoe stress doorwerkt in hun gedrag.
Ook leren cliënten met psycho-educatie hoe ze beter met hun stress kunnen
omgaan. Het doel is dat ze uiteindelijk meer grip op hun leven krijgen en
minder stress ervaren. Beide methoden zijn voorbeelden van schuldhulpverlening waarbij de negatieve gevolgen van stress vanwege geldzorgen het
vertrekpunt zijn voor de wijze waarop de hulp wordt geboden, en waarbij het
vergroten van mentale gezondheid en weerbaarheid centraal staan.
Vraag 6
Welke stappen zijn u en de Ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen van plan te zetten om ervoor te
zorgen dat onderliggende sociale problemen waar patiënten in de GGZ mee
kampen worden aangepakt om psychisch lijden te verkleinen?
Antwoord 6
Zie mijn antwoorden op vraag 4 en 5. Er zijn reeds meerdere initiatieven op
het snijvlak van mentale gezondheid en sociale problemen en/of werkgelegenheid.
Vraag 7
Welke stappen onderneemt u om mentale weerbaarheid en een preventieve
aanpak van psychische gezondheidsproblematiek breder te integreren binnen
het zorgveld?
Antwoord 7
Op 10 juni jl. heeft de Staatssecretaris de Aanpak «Mentale Gezondheid: van
ons allemaal» aan uw Kamer aangeboden5. Met deze aanpak wordt ingezet
op een beweging voor een mentaal gezond Nederland. Daarnaast zullen de
afspraken en maatregelen in het kader van het IZA – bijvoorbeeld die met
betrekking tot de inrichting van mentale gezondheidscentra en de brede
invoering van het verkennende gesprek – verder uitgewerkt en geïmplementeerd worden. Daarmee zet ik specifiek binnen de ggz de beweging naar de
voorkant in en wil ik de focus leggen op het voorkomen van psychische
klachten of – indien deze zich toch voordoen – het zo snel mogelijk kijken
welke zorg of ondersteuningsbehoefte mensen hebben. Dit moet ertoe gaan
leiden dat we de samenwerking tussen zorg en sociaal domein versterken, op
een meer integrale wijze naar de problemen van mensen kijken en sneller en
meer passende zorg en ondersteuning kunnen bieden.

5

Kamerstuk 32 793, nr. 613.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3