Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3625
Vragen van het lid Edgar Mulder (PVV) aan de Minister van Landbouw Natuur
en Voedselkwaliteit over het artikel «Overheid houdt grootste stikstofbron
buiten stikstofbeleid» (ingezonden 15 juni 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 16 juli 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel: «Overheid houdt grootste stikstofbron buiten
stikstofbeleid»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat de grootste stikstofbijdrage aan de natuur komt uit de
bodemvoorraad en dat de omvang van deze stikstofbron niet in beeld wordt
gebracht, maar juist buiten beeld wordt gehouden? Zo nee, zou u dan
documentatie kunnen aanleveren waaruit blijkt wat het stikstofleverende
vermogen van natuurbodems is? Zo ja, waarom wordt dit buiten beeld
gehouden?
Antwoord 2
In de natuur is sprake van een stikstofkringloop: enerzijds komt stikstof vrij uit
afgebroken organische stof, anderzijds wordt stikstof vastgelegd in planten en
door bodemorganismen. Van nature is de toevoer vanuit de lucht heel gering;
de nutriënten moeten dus vooral uit de bodem komen.
Wat van buiten, via de lucht, in het ecosysteem komt, wordt door het RIVM
meegenomen in de berekeningen; dat is inclusief stikstofverbindingen die uit
natuurlijke vegetaties in de lucht komen en getransporteerd worden naar
andere natuurgebieden. De stikstof die onderdeel is van de stikstofkringloop
in het ecosysteem wordt niet meegenomen, omdat het geen extra aanvoer
betreft.
De Universiteit van Antwerpen heeft op verzoek van de provincie Drenthe
berekend wat de gemiddelde hoeveelheid stikstof is die door de planten

1

ah-tk-20202021-3625
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Stichting AgriFacts, 10 juni 2021, «Overheid houdt grootste stikstofbron buiten stikstofbeleid»
(https://stichtingagrifacts.nl/overheid-houdt-grootste-stikstofbron-buiten-stikstofbeleid/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

wordt opgenomen vanuit de bodemvoorraad2. Op basis van de gemeten
productiviteit van de plantengroei in de onderzochte gebieden, die gemiddeld
2.512 kg droge stof per ha per jaar bedraagt, is berekend dat per jaar
gemiddeld 38 kg stikstof uit de bodem wordt gebruikt. Dat is beduidend lager
dan de 30 tot 250 kg die in het artikel worden genoemd. Om dit in perspectief
te plaatsen: de stikstofdepositie uit de lucht voegt daar gemiddeld 21 kg (in
20193) aan toe, een extra toevoer van 55%.
Vraag 3
Deelt u de mening dat de grootste stikstofbijdrage uit de bodemvoorraad
(bijvoorbeeld door wijzigingen van de waterhuishouding) net zo goed van
invloed is op stikstofgevoelige natuur als de stikstofbijdrage vanuit de lucht?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Verdroging van met name veenbodems, waarin veel stikstof is vastgelegd,
heeft tot gevolg dat zuurstof gaat reageren met de vastgelegde stikstof,
waardoor die stikstof beschikbaar komt voor de planten. De verhoogde
stikstofbeschikbaarheid in geval van verdroging is dan ook een groot
probleem voor stikstofgevoelige natuur. Dat betekent niet dat de depositie
vanuit de lucht kan worden gebagatelliseerd: er is juist sprake van een
optelling van extra toevoer van stikstof vanuit twee routes, met alle negatieve
gevolgen van dien.
Daar staat tegenover dat de oplossing van een verdrogingsprobleem juist een
(tijdelijk) bruikbare maatregel is om de natuurkwaliteit toch te kunnen
verbeteren, ondanks de overbelasting door depositie.
Vraag 4
Wat is volgens u de oorzaak dat er in de in het artikel genoemde natuurbodems in de provincie Drenthe enorm veel stikstof is opgeslagen? Was er veel
intensieve veehouderij gedurende de middeleeuwen in de provincie Drenthe?
Antwoord 4
De opslag van stikstof vindt al zolang plaats als de bodem bestaat, omdat het
een natuurlijk proces is. Maar deze opslag moet goed onderscheiden worden
van de daadwerkelijke beschikbaarheid voor de planten. Alleen dat laatste is
relevant voor de plantengroei. Dat is dan ook de reden dat bijvoorbeeld een
hoogveenvegetatie zeer stikstofarme omstandigheden weerspiegelt (en
daardoor zeer gevoelig is voor depositie), terwijl in de ondergrond een
veenpakket aanwezig is met een enorme hoeveelheid stikstof, vastgelegd
gedurende vele eeuwen van hoogveenvorming. Die stikstof is echter
vastgelegd in het veen en niet beschikbaar voor de planten – tenzij het veen
gaat veraarden als gevolg van grondwateronttrekkingen in de omgeving (zie
het antwoord op vraag 3).
Vraag 5
Deelt u de mening dat er veel stikstof vrijkomt door activiteiten genoemd in
het artikel, zoals het kappen van bos en het omvormen natuur, en dat deze
hoeveelheid stikstof de stikstof die wordt aangevoerd vanuit de emissies van
landbouw, industrie en logistiek in grote mate overtreft? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 5
Het beschikbaar komen van stikstof is op zich geen probleem, zolang het
maar onderdeel is van de kringloop. Boskap veroorzaakt dus geen stikstofprobleem, omdat de stikstof daar eerst in is vastgelegd, als onderdeel van de
kringloop. Extra toevoer vanuit bronnen buiten de gesloten stikstofkringloop
is wél een probleem.

2
3

Zie https://www.provincie.drenthe.nl/actueel/nieuwsberichten/@138928/reactie-provincie/.
Zie p. 48 in «Grootschalige concentratie- en depositiekaarten Nederland. Rapportage 2020».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 6
Kunt u beargumenteren waarom het miljarden kostende maatregelenpakket
om de deposities vanuit landbouw, industrie en logistiek terug te dringen wel
tot een meetbaar resultaat zal leiden (in de zin van staat van instandhouding
van natuur) in tegenstelling tot wat er in het artikel wordt beweerd?
Antwoord 6
Het maatregelenpakket is gericht op het structureel fors omlaag brengen van
de overbelasting met stikstof. Dat heeft reeds in het verleden geleid tot een
meetbare verbetering van de natuur, met name als dat gepaard gaat met het
uitvoeren van natuurherstelmaatregelen.
Vraag 7
Deelt u de mening dat het verstandig is eerst veel meer stikstofmetingen te
verrichten in de natuurbodem en deze te analyseren (vooral ook op stikstofleverend vermogen van de bodem zelf) voordat er één stap verder wordt gezet
in de uitvoering van het stikstofbeleid? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Nee, omdat het duidelijk is wat de huidige depositieniveaus voor schadelijke
effecten met zich meebrengen. Ook is duidelijk welke maatregelen nodig zijn
om die effecten zo snel mogelijk teniet te doen.
Vraag 8
Deelt u de mening dat er veel te veel gerede twijfels zijn aan (de onderbouwing van) het stikstofbeleid om te rechtvaardigen dat boeren worden
gedwongen hun bedrijf te beëindigen en om de samenleving op te zadelen
met een kostenpost van enkele miljarden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Uit de antwoorden op bovenstaande vragen is duidelijk geworden dat het
artikel dat de aanleiding vormde voor deze vragen, geen reden geeft om te
twijfelen aan de wetenschappelijk onderbouwing van het stikstofbeleid.
Vraag 9
Deelt u de mening dat van een Minister die boeren «een warm hart toedraagt» verwacht kan worden dat zij die boeren niet de dupe laat worden van
een beleid waarvan de wetenschappelijke onderbouwing zeer matig is dan
wel in grote mate betwist wordt?
Antwoord 9
Zie het antwoord op vraag 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3