Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

17 050

Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied
van belastingen, sociale zekerheid en subsidies

Nr. 491

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2014
In het debat met uw Kamer van 15 mei jl. over fraude in Nederland
(Handelingen II 2013/14, nr. 83, item 10) is het vraagstuk van de coördinatie van de fraudebestrijding aan de orde gekomen en zijn door de leden
Gesthuizen en Berndsen ook specifieke voorstellen gedaan. Met deze brief
doe ik graag mijn toezegging gestand om daar voor de behandeling van
de begroting van Veiligheid en Justitie een reactie op te geven.
Rijksbreed actieplan
Tijdens het debat van 15 mei jl. hebben wij gezamenlijk vastgesteld dat
coördinatie van het antifraudebeleid van groot belang is, in de eerste
plaats omdat fraude een fenomeen is dat zich in uiteenlopende vormen en
op vele terreinen voordoet. Dit vereist samenwerking van diensten op het
operationele vlak, maar vraagt ook om afstemming bij het treffen van
maatregelen door verschillende bewindslieden. Inherent aan de aard van
fraude zijn daarnaast de pogingen van fraudeurs om hun handelen te
verhullen en de voortdurende ontwikkeling ten aanzien van de daders en
hun methoden. Om hier zicht op te krijgen is bijvoorbeeld het uitwisselen
en samenbrengen van informatie van groot belang, evenals het vermogen
om te leren van ervaringen en geconstateerde knelpunten uit de praktijk.
Het kabinet heeft in juni 2013 besloten tot de oprichting van de ministeriële commissie aanpak fraude, met als doel een verdere versterking van
de fraudebestrijding en de coördinatie daarvan. De commissie geeft
sturing aan het Rijksbrede actieplan zoals ik uw Kamer dat op
20 december 2013 heb toegestuurd1, mede namens de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Minister van Economische Zaken,
de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de Minister voor Wonen en
1

kst-17050-491
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Kamerstuk 17 050, nr. 450

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 17 050, nr. 491

1

Rijksdienst, de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de
Staatssecretaris van Financiën. Deze bewindspersonen zijn tevens de
vaste deelnemers aan de ministeriële commissie Aanpak Fraude. Zoals
alle ministeriële commissies staat ook deze onder voorzitterschap van de
Minister-President en is er een coördinerend bewindspersoon, in dit geval
de Minister van Veiligheid en Justitie. Dit brengt onder andere met zich
mee dat ik namens mijn collega’s rapporteer over de voortgang van het
programma en dat de coördinatie van de dagelijkse werkzaamheden in
handen is van een voor dit doel ingericht programmateam van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie. De inspanningen zijn momenteel
volledig gericht op de uitrol en implementatie van het actieplan dat
volgens vier hoofdlijnen moet leiden tot een «ontkokerde» en integrale
manier van werken: fraudebestendige regelgeving, goed functionerende
basisregistraties en een verbeterde informatiepositie, de bestrijding van
faciliterende fraudefenomenen en een gerichte aanpak van fraudeurs.
Deze strategie is gebaseerd op de overtuiging van het kabinet dat het
antifraudebeleid alleen effectief kan zijn als de aangescherpte opsporing
van fraudeurs samengaat met het wegnemen van kwetsbaarheden in
beleid en regelgeving en versterking van het toezicht.
Zoals ik in het debat heb aangegeven zijn er zeker nog mogelijkheden om
met meer effect op te treden als één overheid. Het was juist dit besef dat
leidde tot het besluit van het kabinet om de ministeriële commissie op te
richten die stuurt op een manier van werken waarbij er sprake is van een
duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden, partijen met elkaar in
verbinding staan en afspraken maken over het overbruggen van de soms
schurende belangen. Ik ben het dan ook met uw Kamer eens dat een
«verkokerd» werkende overheid in de weg kan staan van een effectieve
aanpak van fraude. Verkokering kan er immers voor zorgen dat zaken niet
worden opgespoord of te lang blijven liggen, dat kennis over nieuwe
fraudevormen niet wordt gedeeld of dat er bij het maken van nieuw beleid
te weinig rekening wordt gehouden met de fraudegevoeligheid ervan.
Geen doorzettingsmacht
De leden Gesthuizen en Berndsen hebben tijdens het debat van 15 mei jl.
voorstellen gedaan ter verbetering van de coördinatie van de fraudebestrijding. Het gaat respectievelijk om de oprichting van een nationale
fraudeautoriteit en het aanstellen van een nationale fraudecommissaris2.
Eerstgenoemde variant is geïnspireerd op de National Fraud Authority
zoals die tot voor kort in het Verenigd Koninkrijk bestond, terwijl een
nationale fraudecommissaris zou moeten worden aangesteld naar het
voorbeeld van de regeringscommissaris voor het deltaprogramma. De
voorstellen komen op twee belangrijke onderdelen overeen. In de eerste
plaats staat in beide gevallen de coördinerende en aanjagende rol van de
nieuwe entiteit centraal, met als belangrijkste doelen de bevordering van
de samenwerking, het bewaken van de samenhang in het beleid en de
advisering over knel- en verbeterpunten. Een tweede overeenkomst is de
wens om een doorzettingsmacht te creëren die zou moeten worden
ingezet in situaties waarin het niet duidelijk is welke partij aan zet is,
waarin samenwerking niet goed tot stand komt of op momenten waarop
de acties van diensten elkaar doorkruisen. In beide gevallen wordt
voorzien dat deze doorzettingsmacht niet alleen in concrete zaken zou
kunnen worden toegepast, maar ook kan ingrijpen op het beleid zoals dat
op de ministeries wordt gemaakt.

2

Initiatiefnota van het lid Gesthuizen: «Naar een Nationale Fraude Autoriteit (NFA)» (Kamerstuk
33 958, nr. 2) en motie Berndsen-Jansen (Kamerstuk 17 050, nr. 468)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 17 050, nr. 491

2

Het kabinet verkiest de geïntensiveerde coördinatie door middel van een
ministeriële commissie en de inrichting van het stelsel zoals hiervoor
beschreven, boven de oprichting van een fraudeautoriteit of de
aanstelling van een nationale fraudecommissaris. In de eerste plaats is de
huidige verdeling van verantwoordelijkheden tussen bewindspersonen
helder en bestaat er bij hen of de betrokken diensten geen misverstand
over de prioriteit die de fraudebestrijding heeft. In de praktijk is ook niet
zozeer behoefte aan een concentratie van verantwoordelijkheden bij één
partij die als regisseur optreedt, maar aan een verbetering van het
instrumentarium en de randvoorwaarden die partijen in staat stellen om
op te treden en krachtiger samen te werken. Bovendien acht het kabinet
doorzettingsmacht van één partij niet verenigbaar met de ministeriële
verantwoordelijkheid die ons bestel kenmerkt. Het wenst daarom niet te
tornen aan de systematiek die bewindslieden zonder inmenging van
anderen verantwoordelijk maakt voor hun portefeuille. Overigens zien we
het concept doorzettingsmacht ook niet bij de Britse National Fraud
Authority, de Deltacommissaris en de eerder in debatten aangehaalde
Belgische Staatssecretaris voor fraudebestrijding. Voor de functies van de
National Fraud Authority geldt dat deze sinds eerder dit jaar weer zijn
opgenomen in de bestaande structuren. Het bovenstaande maakt dat het
kabinet van een fraudeautoriteit of fraudecommissaris ten opzichte van de
huidige situatie geen meerwaarde verwacht in het bevorderen van de
samenwerking. Sterker nog: de introductie van weer een nieuwe entiteit
staat een heldere verdeling van verantwoordelijkheden in de weg en leidt
tot een stapeling van coördinatietaken die een effectieve samenwerking
verstoort.
Tot slot
Ik informeer uw Kamer conform toezegging voor het einde van dit jaar
nader over de resultaten die in de afgelopen periode zijn geboekt ten
aanzien van de implementatie van de aangekondigde antifraudemaatregelen. In die brief zal ik tevens ingaan op de oproep van het lid Van
Oosten om te bezien of er een verdere professionalisering of bundeling
van de verschillende fraudemeldpunten mogelijk is, een thema waarvoor
ook aandacht wordt gevraagd in de initiatiefnota van het lid Gesthuizen
over de nationale fraudeautoriteit. Tot slot zal ik in die brief ook toelichten
hoe het kabinet omgaat met de motie Berndsen-Jansen3 die verzoekt om
jaarlijks een nationale frauderisicoanalyse op te stellen, waarin zowel de
aard en omvang als de risico’s worden geanalyseerd.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

3

Kamerstuk 17 050, nr. 470

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 17 050, nr. 491

3