Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 275

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 april 2020
Inleiding
De georganiseerde misdaad is van alle tijden, maar haar karakter is
veranderd. Met extreem grof en steeds roekelozer geweld wordt gepoogd
opgebouwde machtsposities en gewaande onaantastbaarheid binnen de
omvangrijke illegale economie te beschermen. Veel vaker dan voorheen
worden onschuldige Nederlanders daar het slachtoffer van. Dit is
ondermijning in de meest gevaarlijke en weerzinwekkende vorm. De
rechtsstaat komt daarmee onder druk te staan.
In oktober 2019 informeerde ik uw Kamer daarom over de versterking van
de aanpak van ondermijning, kort daarna gevolgd door het bericht dat het
kabinet eenmalig 110 miljoen euro ter beschikking heeft gesteld
(Kamerstuk 29 911, nrs. 254 en 256). Middels deze brief informeer ik u
over de structurele financiering van de aanpak, die we het brede offensief
tegen de georganiseerde ondermijnende criminaliteit noemen. De
komende periode gebruik ik voor het maken van afspraken met alle
betrokken partners voor de nadere invulling van de nu bekende bedragen.
Vóór de zomer informeer ik u over de volledige uitwerking van dit brede
offensief.
150 miljoen euro structureel
Vanwege de grote financiële en economische implicaties van de coronacrisis is het op dit moment alleen mogelijk beperkt additionele middelen
in te zetten ten behoeve van ondermijning. Desalniettemin ben ik
verheugd dat ik nu namens het kabinet kan berichten dat de versterking
uit het najaar van 2019 structureel opvolging krijgt: vanaf 2022 stellen we
150 miljoen euro per jaar extra beschikbaar voor de intensivering van de
aanpak van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit. Van dit bedrag
komt 87 miljoen euro beschikbaar via de Voorjaarsnota. De resterende
middelen, 63 miljoen euro, heb ik door middel van herschikking van de

kst-29911-275
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 911, nr. 275

1

begroting van Justitie en Veiligheid weten te realiseren. In het kader van
de oploop zal het beschikbare bedrag in 2021 141 miljoen euro bedragen.
Met alle partners zet ik dit geld primair structureel in op twee onderdelen:
het toekomstbestendig maken van het stelsel Bewaken en Beveiligen en
de inrichting en werkzaamheden van het Multidisciplinair Interventieteam
(MIT). Hiertoe investeren we structureel 55 miljoen euro in het stelsel
Bewaken en Beveiligen en 93 miljoen euro in het MIT. Uit deze gelden is er
in 2021 (15 miljoen euro) en 2022 (10 miljoen euro) incidenteel geld
beschikbaar voor de lokale en regionale aanpak. Daarnaast investeren we
structureel 2 miljoen euro in het Programma Anti-Ondermijning en
onderzoek. Op deze manier zorgen we ervoor dat de mensen die een
belangrijke rol vervullen in relatie tot de bestrijding van georganiseerde
criminaliteit zo veilig mogelijk kunnen leven en werken én bouwen we een
baanbrekend team dat innovatief de grote criminele netwerken gaat
aanpakken.
Waar bouwen we op voort?
De afgelopen vijftien jaren kenmerken zich door een verdergaande
geïntegreerde aanpak. Samenwerking tussen ketenpartners is geïntensiveerd. Met bijvoorbeeld de inrichting van de RIEC’s en het LIEC zijn
hiervoor effectieve en op expertise gerichte structuren in het leven
geroepen. Ondermijning wordt zo bestreden en inzichtelijk gemaakt.
Mede op basis van deze inzichten is in juli 2017 de Toekomstagenda
Ondermijning opgesteld. Daarin werd geconcludeerd dat de problematiek
aanzienlijk groter is dan eerder gedacht. Bovendien bleek van een
optreden als één overheid nog onvoldoende sprake. Als uitdagingen voor
de toekomst werden onder meer geformuleerd: het vergroten van de
integrale slagkracht, de aanpak van criminele markten, het wegnemen van
gelegenheidsstructuren en van de sociaal-maatschappelijke voedingsbodem en aanpassing aan de verdergaande technologisering.
Het huidige kabinet heeft de bestrijding van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit vervolgens tot prioriteit gemaakt. Ten eerste is er voor
deze regeringsperiode een bedrag van 100 miljoen euro beschikbaar
gesteld. Dit geld wordt met name ingezet om de lokale en regionale
aanpak van ondermijning stevig en innovatief te versterken, in lijn met de
uitgangspunten van de Toekomstagenda. Onder meer data-gedreven
ondermijningslabs op basis van integrale RIEC-informatie, publiek-private
samenwerkingsinitiatieven en gezamenlijke afpakinzet op lokaal niveau
bestrijden gelegenheidsstructuren, gaan de sociaal-maatschappelijke
voedingsbodem tegen en leiden tot veel meer slagkracht dan voorheen.
Ten tweede heeft dit kabinet bij zijn aantreden 10 miljoen euro structureel
beschikbaar gesteld. Deze gelden worden meerjarig ingezet voor de
versterking van de intelligence en analysecapaciteit in RIEC-/LIEC-verband
en om de capaciteit voor de regionale, integrale aanpak van ondermijning
in operationele zin te vergroten.
Ten derde is een stevig pakket ondermijningswetgeving volop in
ontwikkeling en deels al gerealiseerd. Zoals ik weergaf in de voortgangsbrief van 11 november 2019, lopen er circa twintig wetgevingstrajecten of
initiatieven die onderdeel zijn van dit pakket (Kamerstuk 29 911, nr. 259).
Inhoudelijk varieert dit van de uitbreiding van afpakmogelijkheden tot
verruiming van sluitingsbevoegdheden van woningen en panden door
burgemeesters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 911, nr. 275

2

De nieuwe mogelijkheden die door de ondermijningsgelden en het
wetgevingspakket gecreëerd worden, trekken de lijn van een zowel
strafrechtelijke, bestuursrechtelijke als fiscale aanpak door. Dit met de
intelligence, kennis, expertise en inzet van zoveel mogelijk partners, waar
nodig en mogelijk ook uit de private sector.
Van lokaal tot internationaal
In de Toekomstagenda werd echter eveneens geconstateerd dat nationale
en internationale inspanningen geïntensiveerd dienen te worden. Ik
onderschrijf dat. De schattingen van de georganiseerde drugsproductie,
-import en -export zijn schrikbarend. Vorig jaar nam het HARC-team in de
Rotterdamse haven bijvoorbeeld een recordhoeveelheid van 33.700 kilo
cocaïne in beslag. Dit ziet dus op alleen het onderschepte deel, in enkel de
Rotterdamse haven en dit betreft louter cocaïne. Nauw verwant aan de
opbrengsten van deze internationale drugscriminaliteit, schatte de
Utrechtse hoogleraar Brigitte Unger in november vorig jaar dat er jaarlijks
in Nederland zo’n 13 miljard euro wordt witgewassen.
Daarom hebben we in het najaar van 2019 een versterking van de
(inter)nationale fenomeengerichte aanpak ingezet, volgens het devies
oprollen, afpakken en voorkomen. Hiermee zijn we gestart om de
regionale versterkingen van de juiste opvolging te voorzien en de algehele
ondermijningsaanpak naar een hoger niveau te tillen.
Bewaken en Beveiligen
In de aanpak van georganiseerde criminaliteit dienen de stelsels van
Bewaken en Beveiligen en Getuigenbescherming voldoende toegerust en
toekomstbestendig te zijn. Officieren van justitie, rechters, politiemedewerkers, advocaten, (kroon)getuigen en journalisten dienen beschermd te
worden tegen het toegenomen geweld van zware criminelen. Een
versterking van het stelsel is nu nodig en deze beschouw ik dan ook als
voorwaarde voor de nieuwe intensivering van de aanpak.
Het uitvoerende proces binnen de stelsels Bewaken en Beveiligen en
Getuigenbescherming bestaat uit drie onderdelen: 1) informatieverzameling over dreiging en risico, 2) de beoordeling, het maatregelenadvies
en de besluitvorming en 3) de uitvoering van de maatregelen. De
versterkingen zijn erop gericht om voldoende capaciteit en kwaliteit voor
alle drie de stappen en bij alle partners beschikbaar te hebben, nu er meer
personen en objecten voor een bepaalde duur of structureel beschermd
moeten worden en bovendien zaken complexer, langduriger en extremer
in omvang en zwaarte zijn geworden. We gaan daarbij versterken en
flexibiliseren, zodat (onverwachte) opschaling niet direct leidt tot druk op
politiecapaciteit in de regio’s. De versterking betreft tevens de ontwikkeling en inzet van alternatieve beveiligingsconcepten.
Daarnaast wordt kwaliteitsontwikkeling en kennisborging van het stelsel
structureel versterkt en investeren we in de vergroting van de
weerbaarheid van beroepsgroepen betrokken bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit.
Multidisciplinair Interventieteam
Nederland kent een open economie, een gunstige geografische ligging en
een goede logistieke, financiële en digitale infrastructuur. Dit biedt ook de
sterk geprofessionaliseerde georganiseerde misdaad volop gelegenheden. Structurele financiering van het inmiddels in oprichting zijnde
Multidisciplinair Interventieteam moet Nederland in staat stellen hier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 911, nr. 275

3

conform de motie van de leden Pieter Heerma en Dijkhoff1 een daadkrachtiger en steeds adaptief antwoord op te formuleren. Het doel van het MIT
is dan ook het duurzaam verstoren van ondermijnende criminele
bedrijfsprocessen, ook in het buitenland. Dit dient te gebeuren door het
structureel opsporen en ontmantelen van criminele netwerken, het
oppakken van kopstukken, het in beslag nemen van crimineel vermogen
en het opwerpen van barrières voor crimineel handelen en voor het
verkrijgen van crimineel geld.
Het MIT opereert op internationaal niveau, waarbij de focus ligt op bron-,
transit- en bestemmingslanden van de illegale drugsindustrie en op
logistieke knooppunten als zee- en luchthavens. Financiële structuren en
geldstromen zullen daarbij als aangrijpingspunten worden genomen, wat
betekent dat er zogenoemd vermogensgericht wordt opgespoord. Daarbij
wordt aandacht besteed aan kwetsbaarheden in legale en illegale
structuren.
Het MIT gaat bestaan uit gelabelde en hoofdzakelijk HBO-/WO-opgeleide
capaciteit van politie, de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (FIOD),
Koninklijke Marechaussee (KMar), Douane, Belastingdienst en Openbaar
Ministerie (OM). Het MIT opereert daarbij in aanvulling op en in samenwerking met de bestaande intelligence- en opsporingsteams van deze
genoemde diensten en van andere bijzondere opsporingsdiensten die zich
met de aanpak van ondermijning bezighouden. Het MIT gaat werken
onder gezag van het Landelijke Parket en het Functioneel Parket van het
OM en zal als entiteit herkenbaar worden ondergebracht bij de Landelijke
Eenheid van de Nationale Politie.
Gebundelde slagkracht en hoogstaande samenwerking op basis van
gebundelde expertise en een gezamenlijke informatiepositie moeten
zodoende bijdragen aan een doorslaggevende verbetering van de
(inter)nationale aanpak.
Aanvullende investeringen in lokale en regionale aanpak
Sinds de aankondiging van het brede offensief in het najaar van 2019 ben
ik in overleg met alle relevante partijen, in het bijzonder het lokaal
bestuur, om naast Bewaken en Beveiligen en het MIT te komen tot
structurele intensiveringen op het gebied van onder meer regionale
versterking, preventie en denormalisering van drugsgebruik. Op dit
moment is er geen ruimte om met structurele middelen opvolging te
geven aan enkele langjarige ambities op dit gebied. Wel is er ruimte om in
de opbouwfase van de versterkingen van het stelsel van Bewaken en
Beveiligen en het MIT te investeren in aanvullende lokale en regionale
maatregelen. Ik gebruik de komende periode om in overleg met de
betrokken adviesgremia tot een besteding van deze gelden te komen,
waarbij ik uitdrukkelijk de motie van het lid Kuiken2 zal betrekken. Ik ben
er daarbij van overtuigd dat we met deze middelen in nauwe samenwerking met alle betrokken partners letterlijk en figuurlijk vooruit kunnen.

1
2

Kamerstuk 35 300, nr. 13.
Kamerstuk 35 300 VI, nr. 66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 911, nr. 275

4

Tot slot
Ik stuur uw Kamer conform de Kamerbrief van 18 oktober 2019
(Kamerstuk 29 911, nr. 254) vóór de zomer een volledige uitwerking van
het brede offensief, waarin de incidentele en structurele besteding in
overleg met de betrokken partners en gremia nader is uitgewerkt.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 911, nr. 275

5