Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 25

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 11 maart 2010

1

Samenstelling:
Leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Staaij
(SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Mastwijk
(CDA), Jager (CDA), voorzitter, Koopmans
(CDA), Gerkens (SP), Van der Ham (D66),
Aptroot (VVD), Samsom (PvdA), Boelhouwer
(PvdA), Roefs (PvdA), Jansen (SP), Cramer
(ChristenUnie), Van Heugten (CDA), Roemer
(SP), Koppejan (CDA), Ten Broeke (VVD),
ondervoorzitter, Ouwehand (PvdD), Polderman
(SP), Tang (PvdA), De Rouwe (CDA), Linhard
(PvdA), Meeuwis (VVD) en De Mos (PVV).
Plv. leden: Van Gent (GroenLinks), Van der
Vlies (SGP), Bilder (CDA), Pieper (CDA), Atsma
(CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya (D66), De
Krom (VVD), Vermeij (PvdA), Jacobi (PvdA),
Besselink (PvdA), Anker (ChristenUnie), Van
Hijum (CDA), Van Leeuwen (SP), Knops (CDA),
Verdonk (Verdonk), Thieme (PvdD), Lempens
(SP), Waalkens (PvdA), Haverkamp (CDA),
Depla (PvdA), Neppérus (VVD) en Agema
(PVV).

KST141486
0910tkkst31936-25
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1 heeft op 18 februari 2010
overleg gevoerd met minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat over:
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
20 november 2009 ter aanbieding van het SEO-rapport
Amsterdam-Paramaribo: Open Skies of Open Market? (29 665,
nr. 146);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
13 augustus 2009 over onderzoek naar herziening Luchtvaartverdrag met Suriname (29 665, nr. 142);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
13 januari 2010 met reactie op brief Professionele Ballonvaarders Nederland (PBN) over inwerkingtreding Regelgeving
burgerluchthavens en militaire luchthavens (RBML) per
1 november 2009 (31 936, nr. 20);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
13 januari 2010 met afschrift van het antwoord op de brief
van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart
(KNVvL) inzake de Regeling veilig gebruik luchthavens
(2010Z00523);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
14 januari 2010 inzake de uitspraak van het Europees Hof van
Justitie van 19 november 2009 inzake vertraging vluchten
(32 123-XII, nr. 43);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
17 februari 2010 met toezeggingen tijdens het Algemeen
Overleg van 5 november 2009 over geschillencommissie luchtvaart (31 232, nr. 29);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
17 februari 2010 met reactie op verzoek commissie om een
reactie op brief van BARIN inzake rechten luchtvaartpassagiers (2010Z03312);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
19 november 2009 inzake vertraging van vluchten (32 123-XII,
nr. 45);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

1

–

de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
11 december 2009 met besluit gebiedsontwikkeling Twente
(31 936, nr. 17);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
22 januari 2010 inzake gebiedsontwikkeling Twente (31 936,
nr. 21);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
3 februari 2010 over de Luchthaven Twente (31 936, nr. 22);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat d.d.
16 februari 2010 met de reactie van de minister op het besluit
in Overijssel inzake vliegveld Twente (31 936, nr. 23).
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
Jager
De griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
Sneep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

2

Voorzitter: Neppérus
Griffier: Sneep/Jongepier
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Roemer, De Rouwe, Boelhouwer, Ten Broeke, Van Gent en Neppérus,
en minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat, die vergezeld is van
enkele ambtenaren van zijn ministerie.
De heer Roemer (SP): Voorzitter. De SP was blij met het besluit van PS
Overijssel om toch voor de optie zonder luchthaven te gaan. De PvdA
vecht deze week tegen het imago een draaipartij te zijn. Natuurlijk hoop ik
dat ze het tegendeel gaan bewijzen, maar bij vliegveld Twente is dat
imago helemaal bevestigd. Het pluche in Overijssel is blijkbaar belangrijker dan woord houden naar de kiezer, en dat met slechts een aantal
halve toezeggingen op zak. In december was de PvdA nog voor de
mensen in Twente en tegen de luchthaven, en in februari is de partij
honderdtachtig graden gedraaid. Daarvan balen wij natuurlijk als een
stekker. Waar de minister in december opeens geen reactie wist te geven,
durft hij dat nu ineens wel. In december schaarde de regering zich niet
achter het besluit van PS, en nu was de minister er als de kippen bij om
het wel te doen. Vanwaar deze draai van de minister? Waarom laat hij de
Staten erover gaan, terwijl voor hem kennelijk maar één uitkomst denkbaar is? Kan de minister garanderen dat met de wijziging in de plannen
die de provincie nu wil er geen extra geld vanuit het Rijk naar het vliegveld zal gaan? Wat betreft Eelde: de Luchtvaartnota is in de vertraging,
onder andere doordat de noodzaak er even niet is. De groei is momenteel
uit de luchtvaart, maar bij Eelde gaan ze gewoon door met verlenging van
de baan. Wellicht kan de minister dat uitleggen.
De SP blijft voorstander van een volledige open skies met Suriname. De
minister geeft nu aan er voorlopig geen nut in te zien. Blijkbaar zijn er
geen luchtvaartmaatschappijen die flink willen investeren, al gaat hij
eraan voorbij dat er wellicht niet-EU-maatschappijen zijn die iets in de
verbinding zien, maar dat nu niet mogen. Wel is er binnen de huidige
regels ruimte voor nieuwe EU-maatschappijen. Ik vraag de minister in de
komende tijd toch te overleggen met Suriname, en verder te blijven
pleiten voor open skies. Dat is wel zo eenvoudig en eerlijk. Bovendien is
het goed dit geregeld te hebben als de markt weer aantrekt. Is de minister
daartoe bereid? De feiten zijn voor de passagiers namelijk altijd heel
helder: de vliegtarieven in de vakantieperiode zijn bijna het dubbele van
die van buiten de vakantieperiode. Bij spoed- en overlijdensgevallen zijn
er bijna nooit stoelen beschikbaar. Door extreem hoge vliegtarieven
kunnen gezinnen met schoolgaande kinderen al helemaal niet met
vakantie naar Suriname, omdat ze genoodzaakt zijn alleen in de vakantieperiode te vliegen. Niet iedereen met kleine kinderen krijgt vrij buiten
schooltijd! Voorheen was er voor kinderen beneden de twaalf jaar een
korting van 50%, wat toch behoorlijk aantikt. De SP-fractie is wel te
spreken over het feit dat het consumentenoverleg is uitgebreid met de
Vereniging van VVR.
De heer De Rouwe (CDA): Ik denk dat u beoogt dat het betaalbaar blijft
om naar Suriname te vliegen, maar u manifesteert zich nu toch als een
liberaal. U houdt hier een pleidooi voor liberalisatie. Op zichzelf heb ik
daar niets op tegen, maar volgens mij geeft het rapport juist aan dat
verdergaande liberalisatie het risico van cherry picking inhoudt. Er gaan
dan op een aantal momenten veel concurrenten vliegen, maar in mindere
periodes gaan ze dan op andere bestemmingen vliegen. Accepteert u dat
dan ook? Dan moet u ook B zeggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

3

De heer Roemer (SP): Waar je wat te kiezen hebt, is het goed om dat zo te
organiseren. Waar de markt het kan, moet je het ook doen. De vraag is nu
of dat tussen Amsterdam en Paramaribo een haalbare kaart is. Ik heb
laten weten dat ik er ergens wel begrip voor heb dat het op dit moment
met deze markt lastig is. Maar je moet ook klaar zijn als de markt aantrekt,
en je moet wel verder kijken. De situatie is schrijnend voor de mensen die
zijn aangewezen op Paramaribo. De prijzen verdubbelen in de vakantieperiode. Je zult daar uiteindelijk naar een open sky moeten. Dat niemand te
springen staat om dat te doen, beschouw ik ook als een feit. Maar die
markt is alleen maar open voor EU-luchtvaartmaatschappijen. Wat mij
betreft mag hierbij ook naar buiten worden gekeken. De minister moet
samen met zijn Surinaamse collega blijven proberen om die open sky
naar Paramaribo voor elkaar te krijgen. De mensen die daar vaak heen
moeten, zijn in de huidige situatie de klos.
De heer De Rouwe (CDA): Als er voldoende concurrentie ben ik daar
helemaal voor. Maar ik begrijp dat u de inzet van de minister accepteert.
De heer Roemer (SP): Op het eerste punt wel, op het laatste punt nog niet
echt. Ik denk namelijk dat het verhaal van cherry picking ook wel een
stukje bangmakerij is. Uiteindelijk moeten we toe naar open skies met
Paramaribo. Dat moet de inzet van de minister blijven, en hij moet dat ook
uitstralen.
De heer De Rouwe (CDA): U vindt dat op het moment dat zich voldoende
concurrenten aandienen. U voelt er niets voor om dat verdrag nu al te
sluiten, terwijl er te weinig concurrentie is.
De heer Roemer (SP): Wat mij betreft het liefst nog vandaag. De mensen
hebben daar forse problemen.
Ik kom toe aan de rechten van de luchtvaartpassagiers. Al zo’n twee jaar
voer ik hier een eenzame strijd voor die rechten. Voor iedere stap moest ik
behoorlijk knokken. Beetje bij beetje kreeg ik de minister daarbij gelukkig
mee. Echter, de macht en de lobby van de luchtvaartindustrie zijn hier in
Den Haag giga. Ze hebben de boel steeds op scherp gezet met vaak
misleidende argumenten, naar de passagiers, die hun vakanties met uren
zagen vertraagd, naar de politiek, naar de minister en naar iedereen die
het maar wilde weten. Niks en niemand deugde als je kritiek had. Maar
met de wet in de hand krijgen we nu toch gerechtigheid. Het Europese Hof
was heel duidelijk. Ik ben blij met de brief van de minister van 16 februari,
waarin hij dat gewoon bevestigt. Daarin bevestigt hij dat de wet helder is,
en dat mensen met terugwerkende kracht tot 2005 hun claim kunnen
indienen. Alleen de vraag of de minister ook met terugwerkende kracht
gaat sanctioneren, hangt nog. Ik gun de minister best de vier weken die hij
nodig heeft, maar voor mij staat vast dat partijen vaak willens en weten
op economische gronden mensen op luchthavens hebben laten staan.
Daar hoort een sanctie bij, met terugwerkende kracht. Natuurlijk piept de
luchtvaartsector van alle kanten, maar opnieuw proberen ze met bepaalde
cijfers Kamer en minister te misleiden. Het zou 3 tot 5 mld. gaan kosten.
Dat is pure onzin. Gebleken is dat slechts 7% daadwerkelijk een claim
heeft ingediend. Voor Nederlandse begrippen betekent dit 560 mln. Dat is
natuurlijk veel geld, maar omgerekend per passagier zou dat een verhoging van slechts € 1,40 per passagier betekenen. Zet dat eens af tegen een
bedrag van 425 mln. door verkeerd hedgen van kerosine. Waar hebben we
het over? In de brief van de minister lijkt hij gevoelig voor de druk van de
luchtvaartsector, en schrijft hij begrip te hebben voor de operationele
gevolgen van de uitspraak. Waarom heeft hij minder begrip voor al die
reizigers die blijven staan? Waarom schrijft de minister dat met name
veiligheid hierbij een rol speelt? Wat heeft veiligheid met consumenten-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

4

recht te maken? Ik wil dat de minister dit haarfijn uitlegt, of het terugneemt uit de brief.
Ik kom toe aan de geschillencommissie en de informatievoorziening naar
de passagiers toe. Allereerst de vraag hoe de evaluatie die in januari zou
plaatsvinden, is verlopen. Over de informatievoorziening aan passagiers
verklaarde de minister dat dat op orde was. Ik vertelde hem toen al dat er
op Schiphol slechts één poster hing, en er nauwelijks informatie te krijgen
was. De Europese Commissie heeft op dit punt onderzoek gedaan, en zeer
recent daarover een rapport gepubliceerd. Daaruit blijkt dat wij van alle
EU-landen op dit punt als het op een na slechtste presteren. Is de minister
op de hoogte van deze Europese barometer, en wat is zijn commentaar
daarop?
De KLM overweegt passagiers met een handicap extra te laten betalen
voor hun vlucht. Ook al lijken ze de scherpe kantjes eraf te willen slijpen,
ik heb daar geen goed woord voor over. Door het eraf halen van de
scherpe kantjes wordt het nog veel erger voor de mensen. Waren ze eerst
verplicht, nu kunnen ze ter plekke te horen krijgen dat ze daar kunnen
worden geweigerd. Je zult er maar staan! Dan kun je naar huis! Deze zaak
is daarmee door de KLM nog verder verslechterd ten opzichte van het
slechte voorstel dat al was gedaan. Natuurlijk wacht ik met de minister af
wat de antwoorden op onze vragen in het Europees Parlement zijn. Maar
ik hoop dat de minister er alles aan blijft doen om deze trend direct in de
kiem te smoren en de luchtvaartsector op te roepen, aangepaste stoelen
aan te brengen, want dat is pas redelijkheid. De minister is ongetwijfeld
op de hoogte van de bezwaren die leven bij de professionele ballonvaarders. Is hij bereid om snel in goed overleg met betrokken vereniging te
komen tot het wegnemen van de bezwaren?
De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. Ik ben nog nooit zo opgetogen
begonnen aan een inbreng. Het AO is nu al geslaagd voor mij: de SP pleit
voor lage ticketprijzen, liberalisatie van de vluchten en het klaar zijn voor
als de markt weer aantrekt. Dit is fantastisch!
De heer Roemer heeft gezegd dat je klaar moet zijn als de markt weer
aantrekt. Ik ben het daarmee eens. Daarom is mijn fractie zo blij met het
besluit in Overijssel om te gaan voor een gebiedsontwikkeling van de
luchthaven. Het doet ons deugd dat de provincie daarmee instemt. Dat
biedt perspectief om straks klaar te zijn op het moment dat de markt
aantrekt. In hoeverre gaat de minister doorpakken? Werkt hij mee aan het
proces om te komen tot een definitieve besluitvorming in de regio, en
waar mogelijk door dit kabinet gefaciliteerd?
Het zou goed zijn als het kabinet alles in het werk stelt om de regio de
gewenste duidelijkheid te geven over de uitkomsten van de Alderstafel in
relatie het eventueel militair medegebruik en de eventuele overloopfunctie van Schiphol.
Het is goed dat wordt gekeken naar afronding van de besluitvorming in de
regio, die voortvarend moet worden opgepakt om uiteindelijk te komen
tot een succesvolle tender voor de exploitatie van de burgerluchthaven.
Na het afronden van de besluitvorming in de regio door Rijk, provincie,
regio en gemeente moet worden gestart met de bereikbaarheidsopgave
richting spoor en weg in dat gebied. Kan de minister op deze verzoeken
ingaan?
Met de nieuwe besluiten in de regio zijn bij mijn fractie ook enkele vragen
ontstaan. Wat is bijvoorbeeld de reactie van de minister op het pleidooi
om leasure te beperken en om de ruimtelijke reservering terug te brengen
naar acht vierkante kilometer?
In het interruptiedebatje met de heer Roemer heb ik al aangegeven hoe
mijn fractie aankijkt tegen de dure tickets naar Paramaribo. Ik zie ook dat
het SEO-rapport de vinger duidelijk op de zere plek legt: de tickets zijn
relatief duur door het ontbreken van dik en duurbetaalde zakelijke
vluchten, minder vracht en minder passagiers. Verdere liberalisatie lijkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

5

mij op dit moment politiek gezien gewenst, maar in de praktijk vreest mijn
fractie dat maatschappijen gaan vliegen op het moment dat het goedkoop
is, maar dat Paramaribo vele malen per jaar onbereikbaar zal zijn. Cherry
picking, dus. De minister geeft in zijn brief aan dat hij nog wel het overleg
aangaat met de Surinaamse collega’s. Heeft dat overleg al plaatsgevonden, en zo ja, wat zijn daarvan de uitkomsten.
Ook mijn fractie heeft in het verleden vragen gesteld over de ballonvaart.
Ik pleit ervoor dat deze club veel meer wordt vrijgesteld dan nu het geval
is. Welk resultaat bereikt de minister met de KNVvL, die volgens mij heel
goede suggesties doet. Is hij bereid deze club te ontzien en een vrijstelling
te geven?
Het is heel goed dat er nu Europees gezien voortgang wordt gemaakt in
het dossier, zodat de consumenten weten waar zij aan toe zijn. Maar het is
wel heel vervelend te merken dat elk Europees land anders omgaat met
de handhaving hiervan. Ik dacht dat richtlijnen waren bedoeld om stroomlijning in Europa te krijgen, maar het resultaat is nu dat ieder land maar
wat doet, en het maar zeer de vraag is of de Europese consument hierbij
gebaat is. Ik steun de minister in zijn brief, maar ik dring er wel op aan dat
de handhaving goed wordt geregeld. Mijn fractie voelt helemaal niets
voor de lappendeken die er nu is; daar is niemand bij gebaat.
De heer Roemer (SP): Het laatste bevreemdt mij zeer. We hebben in
november de wet in de Kamer behandeld die dit regelt, en de minister de
gelegenheid geeft sanctionerend op te treden. Dat is als een hamerstuk
door de Kamer gegaan. De CDA-fractie had daar, volgens mij terecht,
geen enkele moeite mee, en nu gaat wilt u gaan gedogen. De wet is erg
helder: er moet gehandhaafd worden. De vraag is alleen of dat moet
gebeuren met terugwerkende kracht tot 2005.
De heer De Rouwe (CDA): Ik maak mij zorgen over de verschillen in
Europa als het gaat om de handhaving. We moeten een dubbelslag
maken. Prima als de rechten van consumenten worden beschermd, maar
ik wil een stap verder: de handhaving moet worden gestroomlijnd.
De heer Roemer (SP): Als de heer De Rouwe vindt dat de minister achter
de broek moet worden gezeten om ervoor te zorgen dat overal in Europa
op dezelfde manier wordt gehandhaafd, dan vinden we elkaar.
De heer Boelhouwer (PvdA): Voorzitter. Ons hebben veel signalen bereikt
dat men zich in kringen van de recreatieve luchtvaart nogal veel zorgen
maakt over de mogelijkheden om hun sport te blijven beoefenen. Het zou
heel goed zijn als de minister daar nog eens goed naar kijkt. Waarom is
niet voorzien dat die verslechtering er kwam? Hoe is dat gegaan in de tijd?
De vereniging van deze sporters pleit voor een algemene landelijke vrijstelling, zoals die tot nu toe in de BIGNAL gold. Is de minister bereid dat te
regelen?
Wat de vluchten naar Suriname betreft, kun je inderdaad constateren dat
maar weinig maatschappijen bereid zijn een volledige dienstregeling in
die richting te onderhouden. Er is ruimte voor zes luchtvaartmaatschappijen, maar die zijn er gewoon niet. Het is prachtig dat de SP pleit voor
liberalisering – Ik kijk wat dat betreft ook wel eens op – maar in het
SEO-rapport staat wel dat sprake is van een beperkte afhandelingscapaciteit op Zanderij, wat een toetredingsobstakel voor Suriname is. Suriname
zou er zelf ook wat meer moeite voor moeten doen om ervoor te zorgen
dat die luchthaven aantrekkelijker wordt, en meer passagiers en vliegtuigen kan ontvangen. Is de minister bereid deze optie met de Surinaamse
regering te bespreken?
De luchtvaartovereenkomst bepaalt dat overheden mogen ingrijpen in
prijzen, ter bescherming van consumenten tegen ticketprijzen die onredelijk hoog zijn. Is daarvan wat de KLM betreft sprake? Je zou dat kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

6

voorleggen aan de NMa, die kan nagaan of daar van een redelijke markt
sprake is, en of de prijzen zoals die gelden redelijk zijn, en of wordt
voldaan aan artikel 24 van de Mededingingswet, waarin wordt gesproken
van misbruik van een economische machtspositie.
Het Europees Hof heeft op 19 november een verrassende uitspraak
gedaan over de passagiersrechten. De luchtvaartmarkt is zo internationaal, dat je dat internationaal moet implementeren. Het heeft geen zin
daar een ongelijk speelveld te maken, bijvoorbeeld het alleen in Nederland uitrollen, en in de rest van Europa niet. Als je dat doet, moet je op het
Europese speelveld blijven. Ik dring er bij de minister sterk op aan om het
zo te doen. Verder moet er een Europese duidelijkheid zijn over wat
vertragingen en oorzaken van overmacht zijn. Als dat onvoldoende in
beeld wordt gebracht, is er een ongelijke, van land tot land verschillende
situatie. Is een luchthaven die volsneeuwt waardoor maar één baan
beschikbaar is, een vorm van redelijke overmacht? Is de minister bereid
en in staat om dit Europees te implementeren?
De heer Roemer (SP): Ik adviseer u zich iets meer te verdiepen in deze
materie. Wat u aan de minister vraagt, is volstrekt onmogelijk. Het Europees Hof heeft een uitspraak gedaan, waaraan alle rechters zich dienen te
houden, over hoe de Europese wet gelezen moet worden. Dat heeft niets
te maken met het al dan niet uitrollen, dat moet worden gehandhaafd. Als
ik morgen een claim wil indienen omdat mijn vlucht drie uur vertraagd is,
moet de minister dat uitvoeren, evenals die in andere Europese landen.
Dat is geen Europees uitrollen. Uw vraag over overmacht is achterhaald,
want daar zijn de afgelopen tijden heel duidelijke uitspraken over gedaan.
Daarover is geen discussie mogelijk. We praten niet over implementeren,
die wet is allang geïmplementeerd. We hebben het hier over handhaven.
De heer Boelhouwer (PvdA): Akkoord, ik ben dankbaar voor deze
aanscherping van de terminologie. Maar de handhaving zal dan wel in alle
landen op dezelfde wijze moeten plaatsvinden. Dat is gewoon noodzakelijk, wil je het Europese speelveld breed kunnen bedienen. Anders kom
je daarmee in de problemen door interpretatieverschillen. Overigens
verdient de heer Roemer alle complimenten voor het op de agenda
krijgen van dit punt. Iedere vorm van vertraging die leidt tot een uitbetaling, wordt betaald door de overige passagiers, want het wordt verdisconteerd in de ticketprijzen. De rekensom van de heer Roemer lijkt me wat
onevenredig.
Wat de luchthaven Twente betreft, is door de gemeente Enschede en in
tweede instantie door PS het besluit genomen om te onderzoeken of die
luchthaven kan worden gerealiseerd. Er zijn een paar punten waarover wij
ons zorgen maken. Als dat onderzoek ertoe leidt dat er geen sluitende
exploitatie mogelijk is, wat gaat er dan gebeuren? Wordt dan helemaal
met de ontwikkeling van dat gebied worden begonnen? Als dat zo is dan
is deze regio, die het economisch hartstikke moeilijk heeft en waar de
werkgelegenheid achteruit holt, daar zeer weinig bij gebaat. Ziet de
minister mogelijkheden om naast de uitwerking van de plannen zoals die
nu aan de orde is, de alternatieven in beeld te houden, zodat straks, mocht
er geen exploitant zijn, er iets kan gebeuren waardoor die regio economisch voordeel kan bereiken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Er is geen markt voor dit vliegveld, de
klimaatambities van de PvdA en andere partijen worden te grabbel
gegooid en er is geen draagvlak. Vraagt u niet naar de bekende weg, om
nog een uitweg te vinden en vrienden te houden tot 3 maart? Op 4 maart
is het dan weer heel anders. Is de PvdA nu voor of tegen?
De heer Boelhouwer (PvdA): Vriendschap is bij ons niet aan een datum
gebonden; misschien bij GroenLinks wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

7

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Niet vriendschap met u.
De voorzitter: Zullen we het hier collegiaal houden?
De heer Boelhouwer (PvdA): Mijn hart is groot. De bal ligt op dit moment
bij de regio, die onderzoekt wat er aan mogelijkheden zijn voor de exploitatie. Tot nu toe was er geen exploitant, en er zijn onduidelijkheden over
het militair medegebruik, de sluitende exploitatie en de geluidsoppervlakte van acht vierkante kilometer. Er zijn heel wat vragen te stellen, en
dat is precies de winst van PS: zoek dat eerst eens uit voordat we met een
definitief plan kunnen instemmen. Eerst moet de uitkomst in de regio
worden afgewacht, en daarna neem je in de Kamer een definitief besluit.
Ik heb overigens wel degelijk oog voor de slechte economische situatie in
dat gebied. Er zijn mensen die afhankelijk zijn van de ontwikkeling die
daar moet gaan plaatsvinden. Er is sprake van een groeiende werkloosheid. Laten we dat vooral niet vergeten. Daarom pleit ik ervoor om bij de
uitwerking en de onderzoeken die andere activiteit niet uit het oog te
verliezen. Lijkt me een heel helder standpunt.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Als we nu gisteren hiermee waren
begonnen, was het een ander verhaal. Maar sinds medio 2007 is men daar
al mee bezig. Keer op keer is gebleken dat de exploitatie niet rond te
krijgen is, dat het medegebruik lastig is, dat sprake is van geluidsoverlast,
dat klimaatambities over de balk worden gesmeten, terwijl er ook geen
draagvlak is voor dit vliegveld. Dat weet de heer Boelhouwer net zo goed
als ik. Vraagt hij niet naar de bekende weg om nog een way-outje te
hebben tot 3 maart? Of zegt de Tweede Kamerfractie van de PvdA dat het
trekken aan een dood paard is? Het kost alleen maar geld.
De heer Boelhouwer (PvdA): Dat laatste vinden wij ook een punt. Er zal
dus op termijn een sluitende exploitatie moeten zijn. Er moet geen rijksgeld permanent bij. De gronden moeten op enig moment worden overgedragen, waarover afspraken zijn gemaakt. Het onderzoek moet uitwijzen
wie bereid is daar zijn nek uit te steken. In dat opzicht ben ik het helemaal
eens met GroenLinks.
De heer Ten Broeke (VVD): Ik wil u houden aan een uitspraak van uw
voorganger. We kennen de PvdA sinds twee dagen als een partij die zich
graag houdt aan zijn afspraken als het gaat om beloften aan de kiezer.
Twee jaar geleden voerden wij hier een debat met uw voorganger, de heer
Tang, die toen op heel scherpe toon richting minister Eurlings zei: er
wordt een dolkstootlegende gecreëerd, met drie voorwaarden. Ten eerste
moesten er draagvlak en inspraak komen. Twee jaar lang hebben we
inspraak gehad, en uit alle enquêtes blijkt dat men positief staat tegenover
een luchthaven. Ten tweede moest het regionale bestuur instemmen, wat
intussen ook is gebeurd. De alternatieven moesten worden doorgerekend,
en ook dat is gebeurd. Erkent u dat de PvdA van twee jaar geleden
dezelfde is als die van vandaag? Als u twee jaar geleden hebt beloofd om
op deze basis in te stemmen met een luchthaven, doet u dat dan ook
vandaag?
De heer Boelhouwer (PvdA): Het is prachtig dat u dat zo formuleert, ik
zou het niet beter kunnen. GS is bezig de alternatieven in beeld te
brengen. Wat dat betreft is niet voldaan aan de voorwaarden. Om
inspraak gelijk te stellen aan wat uit enquêtes blijkt, gaat mij toch een
beetje te ver.
De heer Ten Broeke (VVD): Ik heb niet gesproken over enquêtes, dat was
de heer Tang, twee jaar geleden. Sindsdien zijn er nog wel wat gevolgd,
die alle een eenduidig beeld geven. Maar nu over het besluit van PS en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

8

GS van Overijssel. Dat besluit onderstreept heel nadrukkelijk een keuze
voor een luchthaven. Voor de rest zijn er in de omgevingsvisie nog wat
nadere voorwaarden gesteld, waarnaar onderzoek kan worden gedaan,
maar het besluit is helder. Dat ondersteunt u bij dezen.
De heer Boelhouwer (PvdA): GS wil het pad van de luchthaven wel op,
maar het moet wel exploiteerbaar zijn. Een aantal punten wordt op dit
moment uitgezocht. De antwoorden daarop kunt u op dit moment nog
niet geven.
De heer De Rouwe (CDA): Er is een motie aangenomen in PS van Overijssel waarin het college van GS de opdracht krijgt, te streven naar een
succesvolle tender van de luchthavenontwikkeling. Zou dat ook uw
verzoek aan dit kabinet zijn?
De heer Boelhouwer (PvdA): Wij hebben altijd gezegd dat het voortouw
in dezen bij de regio ligt. Ik wil daarover geen onduidelijkheid laten
bestaan. Als GS nog een aantal zaken aan het uitvoeren is, past dat in dat
kader. Wat de tender betreft het volgende. Je moet verder kijken. Als die
tender op enig moment zou mislukken, moet het niet zo zijn dat we weer
van voren af aan moeten beginnen in dat proces. Daar is de regio absoluut niet bij gebaat. Als de tender geen succes is, moeten er in de loop van
het traject al stappen moeten zijn gezet om ervoor te zorgen dat Enschede
snel op een andere manier aan zijn werkgelegenheidsnoodzaak kan
voldoen.
De heer De Rouwe (CDA): PS ziet kansen in een succesvolle tender, en u
legt de nadruk op het ontbreken van succes. Steunt u dit kabinet om met
de regio te gaan werken aan een succesvolle tender?
De heer Boelhouwer (PvdA): Dit is een als/dan-vraag.
De heer De Rouwe (CDA): Die van u ook, maar dan de andere kant op.
Bent u bereid met de regio mee te werken aan een succesvolle tender?
De heer Boelhouwer (PvdA): De regio is aan zet. Als er een succesvolle
tender zou zijn, dan ligt het voor de hand om die welwillend te bekijken.
De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. Ik begin met een paar punten die
niet op Twente betrekking hebben, te beginnen met het luchtvaartverdrag
met Suriname. Kan de minister uitleggen wat de welvaartsbaten voor de
consumenten zijn ten opzichte van het huidige verdrag? Uiteindelijk dient
liberalisering immers een doel, namelijk betere prijzen voor de consument. Een van de collega’s sprak over de recreatieve luchtvaart: de ballonvaarders en anderen. Dat zijn natuurlijk de ultieme vrijheidszoekers, die de
ultieme sympathie van de VVD hebben. Wordt het deze complete sector
niet onmogelijk gemaakt om hun sport te beoefenen? Is het mogelijk
binnen de noodzakelijke regels van veiligheid en ruimte de ruimte en de
vrijheid te geven aan deze vliegers? En dan de bijzondere uitspraak van
het Europese Hof van 19 november jl. Ook ons baart het wel enige zorgen
dat met deze uitspraak de Europese rechter wat op de stoel van de
wetgever lijkt te willen gaan zitten. Deelt de minister die inschatting?
Sowieso lijkt het ons dat dit mondiaal moet worden bekeken. Ik heb nog
een vraag over de leegloop van vliegend Nederland die we hebben gezien
sinds die vermaledijde vliegtaks werd ingevoerd. Weliswaar is ze weer
ingetrokken, maar onverstandig beleid maak je niet zomaar ongedaan.
Veel Nederlanders hebben gekozen voor luchthavens buiten de landsgrenzen. Het beste alternatief zou zijn om alle lichten heel snel op groen te
zetten voor die prachtige luchthaven die er al ligt in Twente. Een compacte
luchthaven in het groen heeft Twente nodig. De VVD wil al heel lang dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

9

de minister doorpakt, en mijnheer Boelhouwer koos al heel lang voor de
economische effecten. Hij wilde dat de afgelopen twee jaar heel veel
onderzoek werd gedaan. Prima, daar hebben wij aan meegewerkt, en dat
onderzoek levert heel duidelijke resultaten op. Los van de vraag of je nu
gelooft in de exacte aantallen – ik geloof niet één cijfer dat daaruit komt –
is na zeven jaar van onderzoeken en een hele stapel rapporten de richting
heel helder: een luchthaven betekent voor Twente meer werkgelegenheid.
In een regio die bovenaan de lijst staat qua teruglopende werkgelegenheid is dat bitter noodzakelijk. Goed dat de heer Boelhouwer van de Partij
van de Arbeid zich ook zorgen maakt over de werkgelegenheid, en niet
zoals zijn collega’s uit Zwolle over de vrijetijdsbesteding, wat geloof ik
leasure heet. Er zijn alleen maar winnaars: 130 hectare natuur, wat overigens mis dreigde te gaan toen linkse partijen die zichzelf als natuurpartijen afficheren daartegen stemden. Dat is gelukkig gecorrigeerd, met
dank aan de Partij van de Arbeid. Dit thema kent voorstanders, tegenstanders en de Partij van de Arbeid. De huidige geluidscontour wordt met 30
vierkante kilometer verkleind. Verder is er een verbetering van de waterhuishouding, realisering van woningbouw, ruimte voor innovatieve bedrijvigheid en de werkgelegenheid. Er is sinds 2007 een heel zorgvuldig
proces doorlopen. Dat mag ook wel eens worden gezegd, want er is
ontzettend veel unfaire kritiek geweest op VTM. Wie de Fabeltjeskrant van
Finkers leest – dat doen we natuurlijk allemaal – komt dat regelmatig
tegen. Ik ken echter geen enkel proces in Nederland waarbij één actiegroep de ruimte heeft gekregen om binnen het onderzoek van alternatieven dat deze minister twee jaar geleden ruimhartig heeft toegezegd,
zijn eigen onderzoek praktisch helemaal door te laten rekenen. Wel
jammer voor de actiegroep dat het nogal slecht afliep met dat onderzoek.
Vervolgens hebben de gemeenteraad van Enschede en PS van Overijssel
volmondig gekozen voor die compacte luchthaven in het groen, en daarbij
hun eigen onderscheiden verantwoordelijkheden genomen. De provincie
ging niet over vliegen, maar over de gebiedsontwikkeling. Iedereen die
daartegen heeft gestemd, heeft tegen 130 hectare natuur gestemd. Goed
om dat nog eens vast te stellen, bijvoorbeeld als je op campagne iemand
van GroenLinks tegenkomt. Terecht, want dat is waar iedereen over gaat.
Gemeente en provincie stellen de ruimtelijke randvoorwaarden vast, en
daarbinnen moet een luchthaven zich ontwikkelen. Maar het Rijk had
gekozen voor die luchthaven, en dat moet nu wel meewerken. Daarom,
minister, de VVD accepteert na vier jaar debatteren niet langer uitvluchten:
wij willen nu chartervluchten, en wel zo snel mogelijk. Geef ons alstublieft
aan hoe u dit proces zo snel mogelijk, al dan niet in demissionaire status,
in gang kunt zetten.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ondanks dat er meer luchtvaartonderwerpen op de agenda van dit AO staan, wil ik me beperken tot
een van de hobby’s van de minister, vliegveld Twente. En ik zal mijn inzet
voor dit debat ook maar meteen op tafel leggen: de stekker moet nu echt
uit de plannen voor een luchthaven getrokken worden; de soap heeft al
veel te lang geduurd. En omdat de minister daartoe vooralsnog niet erg
bereid lijkt, getuige de vier brieven die we sinds 11 december van hem
ontvingen, leg ik de bal ook nadrukkelijk bij onze bondgenoten van de
PvdA. Ik heb mijnheer Boelhouwer daarom net een paar indringende
vragen gesteld, want hij zal een helder standpunt moeten innemen. Want
net als in Overijssel ligt het lot van vliegveld Twente ook hier in hun
handen. Wat gaat het worden, meneer Boelhouwer? Hij is het eens met
GroenLinks, maar hij moet vooral volhouden.
In zijn brief van dinsdag, schrijft de minister dat «de beleidsmatige ambities van het Rijk kunnen worden ingevuld». Een vliegveld dus. Steeds
meer komt die wens van de minister mij voor als een heus dogma. Het
gaat er volgens mijn fractie allang niet meer om wat goed is voor Twente,
de Twentenaren, het Twentse milieu en de Twentse belastingbetaler.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

10

Minister Eurlings is gewoon aanhanger van het aloude en ruimschoots
achterhaalde dogma dat vliegvelden de kurk zijn waar de natie op drijft,
hoe vaak en pijnlijk het tegendeel ook duidelijk wordt gemaakt.
Ik heb vijf indringende vragen aan de minister en anderen die de variant
vliegen nog steeds wensen te verdedigen. Ten eerste: wat verstaat hij
eigenlijk onder «regionaal draagvlak», waaraan hij zegt te hechten?
Behalve Enschede zijn alle betrokken gemeenten tegen een vliegveld,
namelijk Hengelo, Oldenzaal, Losser en Dinkelland. Hoezo draagvlak? Het
draagvlak kalft enorm af. Er zijn wat enquêtes geweest bij Tubantia, een
krant die ik niet lees. Ik lees het Dagblad van het Noorden, maar ook daar
zie je dat het draagvlak afkalft. Misschien wordt hier de optie aangedragen
om de ANWB te vragen, maar daar zou ik niet voor zijn. Een aantal
gemeenten verzet zich hier stevig tegen.
Ook de Eurregio stribbelt tegen. Over de grens in Duitsland worden de
juridische messen geslepen. De provincie Overijssel kan wel de vrome
wens uitspreken te willen samenwerken met vliegveld Münster – Osnabrück, maar daar wordt een nieuwe luchthaven op 60 kilometer terecht
gewoon als een concurrent gezien. Is er draagvalk onder bewoners dan?
Nou nee. De goed georganiseerde en goed geïnformeerde bewonerscomités zijn als paddenstoelen uit de grond geschoten en winnen aan
kracht. Niks geen draagvlak. Onder deskundigen dan? Ook al niet. De
kranten stonden vol met vernietigende commentaren over de kreupele
businesscases die ons zijn voorgespiegeld. En of het draagvlak onder de
met moeite gelijmde coalitie in Overijssel erg sterk is, moet nog maar
blijken. Hun coalitieakkoord is een vat vol tegenstrijdigheden.
Ten tweede: kan de minister mij eens uitleggen waar ik uit zou moeten
afleiden dat er daadwerkelijk een serieuze marktvraag naar een vliegveld
in Twente zou bestaan? Ik wees al op de nabijheid van Münster. Maar ik
kan mij er ook helemaal niets bij voorstellen, dat vliegveld Twente zo hard
nodig is en als overloopluchthaven voor vliegveld Lelystad zou moeten
dienen, die op haar beurt een overloopluchthaven voor Schiphol zou
moeten worden. Want zo schrijft de minister dat in zijn brief. Maar meneer
Eurlings, als Schiphol al niet wil investeren in Lelystad omdat dat zaakje
niet rendeert, hoe kan het afvoerputje voor Lelystad, namelijk Twente, dan
ooit renderen? Het feit dat alle potentiële exploitanten die de afgelopen
jaren interesse hebben getoond stelselmatig afhaakten, is een teken aan
de wand.
Ten derde: hoe verhoudt het slepende karakter van deze besluitvormingsprocedure zich eigenlijk met de daadkrachtige bestuursstijl van de
minister? Waarom heeft hij in dit geval eigenlijk zoveel geduld met die
weifelende bestuurders daar in Overijssel? Bij Elverding was hij nog zo
streng: dat gedraal moest afgelopen zijn, wie A zegt, moet ook B zeggen
enzo en niet op elk besluit moest worden teruggekomen. Waarom hier
dan niet? Omdat het beter in zijn straatje paste om de boel weer te laten
lijmen wellicht? In tegenstelling tot wat de minister schrijft in zijn brief,
heeft Overijssel helemaal niet ingestemd met een «doorstart van vliegveld
Twente», maar moeten eigenlijk gewoon alle onderzoeken over. Dat kan
wel weer effe duren lijkt me zo. In dat verband wordt de opname van
vliegveld Twente in de Crisis- en herstelwet ook steeds merkwaardiger.
Want tegen de tijd dat Overijssel weer uitgestudeerd is, is die crisis naar ik
hopen mag weer lang en breed achter de rug. Tegen regionaal gedraai is
tenslotte geen kruid gewassen, ook geen doordramwet.
Ten vierde: hoe rijmt de minister de kabinetsambities rond het terugdringen van de CO2-uitstoot eigenlijk met alle extra capaciteit die hij
creëert voor regionale luchthavens als Twente? De sector zit momenteel
door de recessie weliswaar in zwaar weer en ik denk dat zijn verwachtingen over het aantal potentiële passagiers op Twente overspannen zijn,
maar als je écht 30% minder CO2 wilt uitstoten in 2020, dan moet je de
luchtvaartsector aanpakken en niet laten uitbreiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

11

Ten vijfde: ik geloof er niks van dat het wat wordt met de luchthaven van
een stel luchtfietsers in Twente, waarnaar de minister zijn oren laat
hangen. En ik hoop een Kamermeerderheid aan mijn zijde te vinden die
dat ook inziet. Maar mocht dat niet lukken, dan houd ik echt mijn hart vast
voor het vervolgproces. We hebben een minister die een luchthaven wil,
een regio die tot op het bot verdeeld is, een PvdA die zijn vingers er niet
aan durft te branden en een VVD-gedeputeerde Klaasen die op
16 december openlijk zei: «de uitwerking van een alternatief plan zonder
luchthaven is het hele afgelopen jaar een zinloze bezigheid geweest». Ik
heb nou niet de indruk dat die gedeputeerde nou serieus bezig is geweest
met een alternatieve invulling voor het terrein. Ik maak me dus grote
zorgen over een scenario waarin de VTM (Vliegwiel Twente Maatschappij)
opnieuw als gebiedsregisseur zou worden aangesteld. Die hebben ruimschoots aangetoond ernstige last van tunnelvisie te hebben. Hoe ziet de
minister dat? Graag een reactie op deze vijf punten. De baanverlenging
van Eelde is complete onzin.
Minister Eurlings: Voorzitter. U sprak mij zojuist bilateraal even bemoedigend toe. Ik pak die handschoen direct op en zal vliegensvlug door mijn
tekst gaan.
De diverse onderwerpen hebben een gemeenschappelijke noemer: de
kwaliteit van de luchtvaart in Nederland. Als je het hebt over de luchtvaart, heb je het over een internationale concurrentiepositie, de positie
van de consument en het brede publiek, de economie van de toekomst en
een goede inbedding in de ruimtelijke omgeving. Dit zijn geen tegengestelde zaken. Een effectief opererende luchtvaart is in het belang van de
consument en het publiek. Een tevreden consument en een betrokken
burger zijn van groot belang voor de industrie.
Consumentenbelangen spelen een grote rol in de luchtvaartrelatie met
Suriname, een relatie die altijd extra belangrijk zal blijven, vanwege historische en culturele banden, maar ook vanwege heel veel familiebanden.
Samen met onze Surinaamse collega’s konden wij gezamenlijk tot een
stapsgewijze opening van de markt komen, uitmondend in een beperkte
open-skies-overeenkomst. Conform mijn toezegging aan de Kamer tijdens
het algemeen overleg eind 2009 hebben wij onderzocht, hoe het nu met
de markt staat, of deze overeenkomst voldoet en of er iets anders nodig is.
Het was een onafhankelijk onderzoek, op basis waarvan wij ons beleid
hebben getoetst en geëvalueerd, een onderzoek dat de Kamer in
november 2009 is toegestuurd. Dit onderzoek bevestigt grotendeels het
beeld waarop het huidige beleid is gestoeld. Uit het rapport blijkt namelijk
dat verdere liberalisering weinig tot geen welvaartsbelangen voor de
consument met zich mee zal brengen. Het rapport geeft tevens een goed
beeld van de betrokken markt die haar eigen karakteristieken kent, waarin
de betrokken carriers een balans moeten vinden tussen capaciteit, kwaliteit van verbindingen en kosten. Dit leidt tot een ticketprijs die aan de
hoge kant is, maar het is wel een prijs die je moet bezien binnen de toch
beperkte markt voor de luchtvaartverbinding tussen de twee landen.
Hoe het ook zij, op basis van de uitkomsten van dit onderzoek wordt
geconcludeerd dat er op dit moment geen reden bestaat om grote druk uit
te oefenen om tot verdere opening van de betrokken luchtvaartmarkt te
komen. Ik roep wel de carriers in beide landen op om te zien of er wellicht
ongebruikte commerciële kansen liggen. Tot slot zal in goed overleg met
de republiek Suriname verder gesproken worden over de voortdurende
verbetering van de luchtvaartverbinding. In het laatste overleg dat wij
hadden bleek dat ook van Surinaamse kant niet echt de noodzaak werd
gezien om de relatie te veranderen. Je ziet ook nu dat de huidige beperkte
open-skies-overeenkomst drie carriers per lidstaat, dus in totaal zes,
toelaat. Daar zijn we nu nog ver van verwijderd. Er is dus voldoende
ruimte voor groei. Ook vanwege de terechte opmerking van de heer De
Rouwe over de balans tussen het aantal carriers en het voorkomen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

12

cherry picking, is een continue verbinding van belang. Ik denk dat de
huidige regeling wat dat betreft voldoet.
De heer Roemer (SP): Ik hoor vooral de luchtvaartmaatschappijen
spreken als wordt gezegd dat de huidige regeling voldoet. Van al die reizigers die om welke reden dan ook naar hun familie gaan, hoor ik andere
geluiden. Waarom komen we daar niet voor op? De vliegtarieven in de
vakantieperiodes zijn bijna het dubbele van die daarbuiten. Dat zie je
elders nergens. Die korting van 50% voor kinderen onder de twaalf jaar is
afgeschaft, buiten de schoolvakanties om gaan is om andere redenen
onmogelijk gemaakt, voor de mensen zelf is het bijna onbetaalbaar
geworden. Om dan te zeggen dat de huidige situatie voldoet, dat kan ik
niet rijmen met wat ik hiervoor heb gezegd.
Minister Eurlings: U moet mij niet verkeerd interpreteren. Ik zeg dat de
huidige regeling voldoet, omdat liberalisering de dingen die u noemt niet
zal oplossen. Er is ruimte voor extra maatschappijen, maar die ruimte
wordt niet benut. Om dan nog meer ruimte te creëren, is misschien in
theorie leuk, maar niet in de praktijk. Er zullen dan niet meer carriers
komen. Tot mijn spijt ken ik meer bestemmingen waar het in vakantieperiodes soms twee keer zo duur is als daarbuiten. Ik vind dat de prijs aan de
hoge kant is. Wij gaan als Koninkrijk der Nederlanden zelf echter geen
luchtvaartmaatschappij organiseren, dus moet je het van de marktpartijen
hebben. Levert het meer concurrentie op als wij nog meer ruimte creëren.
Ik constateer dat aan beide kanten extra carriers kunnen toetreden. Het
SEO zegt dat er ruimte is voor maximaal twee carriers extra. Ik zal natuurlijk de vinger aan de pols houden. Stel dat het ongelooflijke gebeurt en er
zijn straks drie Nederlandse carriers, dan is er misschien een moment om
te bekijken of er in de markt behoefte is aan de vierde carriers. Zolang wij
nog ver onder het plafond zitten, heeft een totaal opengooien geen meerwaarde. Ik blijf open dat er nieuwe toetreders komen, aangezien dat de
concurrentie zal verbeteren. Dat kan binnen de huidige regeling.
De heer Roemer (SP): Ik weet niet of het serieus was om Eurlines International te beginnen, maar wellicht is dat een optie. Alle gekheid op een
stokje: als u zegt dat er op dit moment geen Europese carrier is te vinden,
vraag ik u of u bereid bent ze daarbuiten te zoeken. Wat gaat u daadwerkelijk doen om deze veel te hoge kosten omlaag te krijgen? Erin berusten is
het laatste wat wij moeten doen.
Minister Eurlings: We moeten toch binnen de juridische kaders van de
marktordening bekijken of we daar iets aan kunnen doen. Er is een mogelijkheid om in te grijpen in tarieven, maar dan moeten ze buitensporig zijn,
en daarvan is geen sprake. Het is toch de markt die de prijs bepaalt, en het
zal het toe laten nemen van de concurrentie moeten zijn die de prijzen kan
drukken. Zoals bekend heb ik een naaste bekende die uit Boedapest
afkomstig is. Als ik van Amsterdam naar Boedapest moet vliegen, word ik
vaak niet vrolijk van de prijs, maar dat is omdat op die vlucht heel weinig
concurrentie bestaat. Als ik naar Wenen vlieg, zo’n 200 kilometer korter,
maar bijna even lang durend, betaal ik vaak 30% van de prijs naar Boedapest. Daar is namelijk meer concurrentie. Binnen bepaalde grenzen i het
een vrije markt. Wij moeten partijen uitnodigen om de ruimte te
gebruiken, en die ruimte is er nu. Verder liberaliseren biedt, los van het
feit dat daarvoor in Suriname niet veel enthousiasme bestaat, dus geen
soelaas. Wij verwelkomen geïnteresseerde maatschappijen.
Wat verder praten met Suriname betreft, lijkt het mij zinnig om in de gaten
te houden wat de markt doet. Mochten wij in Suriname of, realistischer, in
Nederland, de grens van die drie maatschappijen bereiken, dan moeten
we weer actief gaan bekijken of de markt is veranderd en of er een vierde
bij kan komen. Als de huidige regeling tegen de verwachtingen van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

13

SEO in beperkend lijkt te gaan worden, kan het weer een interessante
casus worden. Maar tot dat moment voegt het niets toe. Ik wil dat
moment afwachten. Het overleg met Suriname heeft vorig jaar plaatsgevonden. Daaruit bleek dat Suriname in grote lijnen tevreden is met de
huidige mate van realisatie. Maar ik ben wel bereid om weer in overleg te
treden, om te kijken of wij het bestaande verdrag kunnen optimaliseren.
De Regeling veilig gebruik luchthavens (RVGL) beoogt om de veiligheid
op en rond alle Nederlandse luchthavens te bevorderen. Tevens beoogt ze
een veilig samengaan van de grote luchtvaart met de kleine luchtvaart, in
het bijzonder de luchtsport. Daarbij ligt natuurlijk een bepaalde mate van
primaat bij de grote luchtvaart, zo belangrijk voor de consument. Dat is in
lijn met de beleidskeuzes in de Luchtvaartnota, waarin wereldwijde
verbindingen dominant zijn. Zoals bekend heb ik op 10 november van het
vorig jaar een brief ontvangen van de Koninklijke Nederlandse Vereniging
voor Luchtvaart (KNVvL), waarin zij bezwaren uit tegen de RVGL. Ik ben
bereid me in te zetten om deze klachten aan te pakken. Er zijn afspraken
gemaakt met vertegenwoordigers van het bestuur van de KNVvL, er zijn
knelpunten met betrekking tot de veiligheidseisen voor de verschillende
luchtsporten geïnventariseerd. Ik ben blij te kunnen melden dat het
overleg met de KNVvL in een constructieve sfeer verloopt. We zijn oplossingsgericht bezig. Op korte termijn zullen de kennelijke onduidelijkheden
in de regeling worden opgelost, en zal meer maatwerk worden aangebracht. Voor de langere termijn worden afspraken voorbereid voor een
verdere uitbouw van zelfregulering, gebaseerd op een solide veiligheidsmanagement en de just culture bij de diverse luchtsporten. De Kamer
hoort hier nog van. We zijn goed op weg, en ik heb er vertrouwen dat we
hieruit zullen komen.
Per 1 november 2009 is de Regeling burgerluchthavens en militaire luchthavens (RBML) in werking getreden. Zij regelt onder m eer dat taken en
bevoegdheden voor de burgerluchthavens van regionale betekenis van
het Rijk worden overgedragen aan de provincie. Sinds mijn voorvoorganster mevrouw Jorritsma is gekozen voor decentralisatie. Wij hebben
ervoor gekozen de luchthavens van nationale betekenis landelijk te
houden. De kleinere regionale luchthavens zijn in lijn met wat al jarenlang
de beleidsrichting was, wel gedecentraliseerd naar de provincies. Op
12 oktober 2009 heb ik een brief ontvangen van de Professionele Ballonvaarders Nederland (PBN). Daarin zijn zorgen geuit over de inwerkingtreding van de RBML op 1 november 2009. Die zorgen gingen met name
over de administratieve lasten, en over procedures als gevolg van de
RBML. Ik heb begrip voor deze klachten van de PBN. Het is absoluut niet
de bedoeling dat de luchtsport in Nederland onmogelijk wordt gemaakt,
en de uitwerking kan niet zijn dat deze luchtsport wordt opgezadeld met
zware administratieve lasten. Dit kan en zal niet gebeuren. Mijn volle inzet
is er dan ook op gericht om de te doorlopen procedures te vereenvoudigen en de administratieve lasten te voorkomen. Dit heb ik in december
vorig jaar in een heldere brief aan het IPO aangegeven. Samen met de
provincies wil ik bezien, op welke wijze aan deze vereenvoudiging invulling kon worden gegeven. Op dit moment loopt het overleg met de
provincies en de betrokken uit de luchtvaartsector nog. Ik hoop en
verwacht dat op korte termijn met een adequate oplossing kan worden
gekomen. Ik zal de Kamer daarover informeren, maar ik stel voorop dat er
haast moet worden gemaakt. De onrust moet worden weggenomen. Geen
hoge administratieve lasten, geen bureaucratische rompslomp. De inwerkingtreding van de RBML in november 2009 an sich hoeft nog niet direct
tot problemen te leiden, want er zijn overgangsbepalingen die aangeven
dat een besluit voor een burgerluchthaven afgegeven, geldig zal blijven
dat voor deze luchthaven een luchthavenregeling of -besluit in werking is
getreden. Zo’n nieuw besluit hoeft pas te worden vastgesteld voor
1 november 2010, en voor 1 november 2011 wat de regeling en het Luchthavenbesluit betreft. Er is dus nog enige tijd. Laten we alles op alles zetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

14

om de onrust zo rap als mogelijk weg te nemen. Dit kan en mag niet de
uitwerking zijn van de RBML. Ik heb er vertrouwen in dat ook de provincies vanuit hun nieuwe verantwoordelijkheid met ons alles op alles zullen
zetten om te voorkomen dat de regeling zo uitwerkt. Ik houd de Kamer
hiervan vanzelfsprekend volledig op de hoogte.
De heer De Rouwe (CDA): Dank voor het uitzetten van een duidelijke
drive door de minister. Dat spreekt mij zeer aan. In hoeverre is hij bereid
om tot een vrijstelling te komen van de huidige vereisten in de Luchthavenregeling? Wanneer kan de Kamer de ambities van de minister terugzien?
Minister Eurlings: Zo rap als mogelijk. Ik houd de Kamer op de hoogte. Ik
hoop de komende maanden een oplossing te bereiken. Wij zijn doende,
en de vrijstelling is daarbij een van de opties. Ik hoor uw voorkeur in die
richting, en die voorkeur kan de Kamer ook uitspreken. Ik zal dit
meenemen in de gesprekken die ik voer. Misschien is het best een veelbelovende optie. Los van de manier waarop, vind ik echt dat een oplossing
moet worden gevonden. Het kan niet zo zijn dat de luchtsport het onbedoeld door een decentralisatie erg zwaar krijgt. Dat was niet de bedoeling
en dat mag de uitwerking niet zijn.
De heer De Rouwe (CDA): Ik snap dat de minister het gesprek aangaat.
De CDA-fractie wil in het uiterste geval voor een vrijstelling van de Luchthavenregeling. Mogelijk vragen wij daarover een Kameruitspraak, om de
minister in die gesprekken een verhaal mee te geven.
De heer Ten Broeke (VVD): De minister opereert langs de lijn van I feel
your pain. Vervolgens zegt de CDA-fractie te overwegen een Kameruitspraak op dit punt te vragen. Is dit een inspanningsverplichting van de
minister, of een resultaatsverplichting? Ik denk het laatste. Mag ik dat zo
verstaan?
Minister Eurlings: Ja, niet alleen inhoudelijk, maar ook op termijn.
Voordat het luchtsportseizoen begint, moet hierover volstrekte helderheid
zijn. Natuurlijk is het voor mij belangrijk om de uitkomsten van het
overleg af te wachten tussen KNVvL en provincies. Ik hoor verschillende
partijen pleiten voor vrijstelling. Dat is een ultimum remedium als stok
achter de deur. Het duidelijke signaal van de Kamer is een extra argument
in de gesprekken die worden gevoerd. De Kamer speelt in dit proces een
belangrijke rol. Ik sta hier stevig in, omdat ik vind dat dit de uitwerking
niet kan en mag zijn.
De heer Boelhouwer (PvdA): Om de druk op de minister nog een beetje
op te voeren, wijs ik erop dat ik in mijn eerste termijn ook al heb gepleit
voor vrijstelling.
De voorzitter: Ik denk dat het seizoen in april begint!
Minister Eurlings: De lente lijkt aanstaande. Veel zoutinkopers bij Rijkswaterstaat vinden dat erg prettig!
Ik kom toe aan Twente. Dit is een belangrijk proces, waarbij ik het
Elverding-proof vind dat wij de tijd hebben genomen om de regio hierin
nadrukkelijk haar positie te laten bepalen. Van belang is wat er leeft in de
regio, en de markt is van belang bij de exploitatie van de toekomstige
luchthaven. Wat is de stand van zaken? We zitten in de afronding van het
gedeelte van het regionale proces waarin het erom gaat welke richting we
opgaan, en welke voorwaarden de regio stelt. Wij hebben de heldere
discussie in Enschede gezien, met heldere conclusies. We hebben een
zeer interessante gedachtewisseling gezien tussen het college van gede-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

15

puteerde staten en provinciale staten. Daar is een redelijk uitgebalanceerde positie van provinciale staten uitgekomen. Het komt er nu op aan
om nu ook de laatste horde van het regionale proces serieus te nemen.
Die laatste horde zal zijn dat het college van gedeputeerde staten op basis
van de positiebepaling van provinciale staten tot zijn bestuurlijke eindoordeel komt. Op dat moment neem ik aan dat de Kamer haar conclusies zal
trekken. Dat lijkt mij een ordentelijke gang van zaken, en dat hoeft helemaal niet lang te duren. Ik heb begrepen dat in de eerste helft van de
volgende maand het college van GS tot die reactie zal komen. Dan zullen
wij onze knopen moeten tellen. De uitgangspositie van de regering is
bekend, maar door het proces van de afgelopen tijd ben ik er extra van
overtuigd geraakt hoe belangrijk het is dat je zo’n discussie laat opkomen
waar die hoort, en wel in Enschede en in de provincie. Er is een levendige
discussie geweest, en wij zullen onze eindconclusies moeten gaan
trekken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De minister weet net zo goed als ik dat
ook in Hengelo, Oldenzaal, Losser en Dinkelman uitgebreid is gediscussieerd. Het lijkt er een beetje op dat de minister nu niet op allerlei punten in
wil gaan, maar ik wil hem vragen uitgebreid in te gaan op de door mij
aangegeven vijf punten. Dat heeft alles te maken met draagvlak, milieu,
financiën, noodzaak, exploitatie van de luchthaven Twente enzovoorts. We
moeten daar nauwkeurig, precies en volledig over worden geïnformeerd.
Minister Eurlings: Ik zeg graag toe dat ik na de standpuntbepaling van het
college van GS een brief aan de Kamer zal sturen, met daarin de positie
van de regering. Daarna zullen we hier vast een debat over hebben. Ik kan
mij zomaar voorstellen dat een behoorlijk deel van de Kamer dan de
conclusies van de regio enthousiast zal ondersteunen. Ik haalde net aan
dat de stad met de economische kant van de zaak zit, en de provincie met
de ruimtelijke afweging. Wij wachten nu ordentelijk de slotconclusies van
GS af. Daarna moeten wij met elkaar dit gedeelte van het proces ordentelijk afronden. Het proces heeft weliswaar enige tijd gekost, maar Elverding
zei: neem voor een verkenning een jaar of twee, en hak dan met elkaar de
knoop door. Wij zijn hier aan het slotakkoord van dit gedeelte van het
proces begonnen. Daarna wordt begonnen aan het invullen van de exploitatie. Het komt vast heel rap terug.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik neem aan dat de minister de hele
regio, met alle schakeringen meeneemt in zijn afweging. Ik ben blij met
zijn toezegging dat hij in zal gaan op mijn vijf kritische punten. Is de
minister ook van mening dat, als het gaat om vliegveld Twente, er geen
cent bij moet, maar dat dat uit de exploitatie moet worden betaald? De
heer Boelhouwer was het helemaal eens met GroenLinks, een punt dat ik
graag wil markeren. Hoe kijkt de minister daar tegenaan? Er ligt namelijk
nog wat geld van het Rijk.
Minister Eurlings: Dit lijkt me iets waarop we binnenkort terug moeten
komen, als de slotconclusies in de regio zijn getrokken. Wat de voorwaarden betreft waarbinnen het besluit moet worden genomen, heb ik de
Kamer vorige zomer een brief doen toekomen waarin is aangegeven wat
het speelveld voor het Rijk is. Hoe wij concreet, en detail verdergaan, dat
lijkt me iets waarop we over een paar weken terugkomen, als de regio
definitief haar oordeel heeft geveld. Mevrouw Van Gent en ik verschillen
erover van mening dat ik het goed vind dat de regio heel nadrukkelijk oog
heeft voor de economische belangen van zo’n luchthaven voor de bredere
regio. Zonder vooruit te lopen op de discussie van over een paar weken,
wil ik nog wel het volgende meegeven. Ik heb recent tijdens de informele
Transportraad in Spanje met mijn Duitse ambtgenoot Peter Ramsauer
gesproken over dit punt. Toen ik hem zei hoe wij hiermee omgaan en wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

16

voor soort luchthaven het wordt, waarbij ik hem erop wees dat er al sinds
jaar en dag luchthavenactiviteiten in Twente zijn, was een heel groot
gedeelte van zijn zorg weggenomen. Ik denk dat dit plan, als het zo in
evenwicht tot exploitatie komt, goed uitgebalanceerd is, en waarin ook de
bredere belangen van de regio op een zeer ordentelijke manier zijn
meegenomen. Ik heb er het volste vertrouwen in. Maar nogmaals, het
slotakkoord in de regio is nu even aan GS, en daar komen wij op een paar
weken op terug. Ik zal proberen zo goed mogelijk in te gaan op de
gestelde punten. Mocht ik daar toch in falen, dan zal deze commissie er
als de kippen bij zijn om mij nadere antwoorden te ontlokken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik ga er natuurlijk niet vanuit dat de
minister hierin gaat falen. Hier wordt een verslag van gemaakt, en ik ga er
vanuit dat op mijn vijf punten wordt ingegaan, en dat de exploitatie
daarbij wordt betrokken. Er ligt nog het amendement-Koopmans uit 2008,
terwijl de huidige luchthaven in onderhoud al 1,5 mln. per jaar kost. Dat
wil ik heel precies weten. Ik dank de minister voor zijn soepele medewerking tot nu toe om mijn vragen te beantwoorden.
Minister Eurlings: Die soepelheid houden wij erin. Ik zal mijn best doen
ook op uw vragen in te gaan in de toegezegde brief. Daarbij zal ik de randvoorwaarden, bij brief van vorige zomer gesteld, betrekken en nader expliciteren.
De heer Ten Broeke (VVD): De minister zegt dat allerlei kleine haken en
ogen moeten worden afgehecht. De realiteit is dat er een besluit ligt, ook
in de provincie, en dat er al twee keer een besluit is genomen in de
gemeenteraad. Niets weerhoudt de minister er dus van om verdere
stappen te nemen, op basis van de voorkeur die hij nota bene zelf een jaar
geleden al heeft aangegeven. Hij was tevreden over de inzet van zijn
Duitse collega. Geldt dat ook voor de ontsluiting van de omliggende infrastructuur, waarvoor hijzelf nu ook verantwoordelijkheid moet nemen? Ik
heb het met name over de doodlopende A35 onder Enschede en de A37
bij Emmen, de spoorboemel Enschede-Gronau, allerlei zaken die noodzakelijk zijn om de luchthaven succesvol te ontsluiten. Als de provincie
doorzet op haar beperkende voorwaarden, moet dat wel redelijk blijven,
zodat er een redelijke business case valt te maken. Daarvoor moet de
minister zich inzetten. Als hij daarbij een beetje op de achtervang blijft, zal
de Kamer hem misschien een handje moeten helpen.
Minister Eurlings: Ik denk dat de heer Ten Broeke mij heeft leren kennen
als iemand die het belang van de luchtvaart ziet. Ik heb hier altijd het
belang verdedigd van het open houden van de luchthaven. Tegelijkertijd
heb ik gewezen op het belang van een gebalanceerde afweging en de
stem van de regio. Dat heb ik iedereen horen bepleiten, en dat vind ik ook
de goede lijn. Natuurlijk moet het een te halen casus zijn. Ik ben er vast
van overtuigd, ook uit mijn contacten met de regio, dat de regio in den
brede, maar ook het college van GS het belang hiervan inzien. Niet voor
niets hebben zij geprobeerd de exploitatie mogelijk te maken. Ik heb er
vertrouwen in dat in de eindconclusies van GS de randvoorwaarden
afdoende zullen zijn om exploitatie mogelijk te maken. Natuurlijk is de
landzijdige ontsluiting van de airport van belang. Dit is een de factoren
om het straks niet alleen economisch mogelijk te maken, maar ook om
negatieve overlast in de regio te beperken. Gedeeltelijk kan dit gebeuren
via openbaar vervoer. Het groene karakter van de airport kan daarmee
nog verder worden beklemtoond. In de A1-verkenning wordt heel nadrukkelijk naar de airport gekeken. Daarin wordt heel expliciet bekeken welke
aanpassingen in de infrastructuur nodig zijn. Wij komen daar nog op
terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

17

De heer De Rouwe (CDA): De minister geeft aan dat GS binnenkort een
besluit neemt. Ik deel de conclusie van de heer Ten Broeke dat er een
politiek besluit is genomen en dat GS nu op pad wordt gestuurd om tot
een uitwerking te komen. Wat is precies de inzet van de minister, ook
gezien de eerdere inzet van het kabinet om te gaan voor deze variant, om
tot een succesvolle tender te komen? De regio heeft de minister al
gevraagd om mee te denken in wat een eventuele overloop kan zijn vanuit
Alders, en in medegebruik. Wat is de ambitie van dit kabinet op dit punt?
Minister Eurlings: De voorkeur van de regering staat fier overeind. Niet
voor niets hebben we dat standpunt ingenomen. Wel heb ik gezegd: de
regio speelt een belangrijke rol. Wat is er aan de hand? GS brengt de
consequenties van aanpassing van PS in beeld om te kijken hoe daarmee
zo kan worden omgegaan dat een haalbare exploitatie ontstaat. Ik vind dat
een goede exercitie. GS komt daarover binnenkort naar buiten. Wij gaan
door met het voorbereiden van de aanbesteding en de grondoverdracht,
zodat we straks snel kunnen beginnen met de aanbesteding, en duidelijk
wordt hoe de markt hierop reageert. GS kijkt nog naar de randvoorwaarden. Dit is een goede lijn, een constructieve houding. We zitten nu
aan het eind van deze fase van het proces. Wel moeten we bekijken hoe
de exploitatie mogelijk wordt gemaakt, waarin de stem van de regio goed
moet doorklinken. Ik heb daar het volste vertrouwen in. Ik heb altijd
degenen in de regio die het belang van de luchthaven inzien, gesteund.
Wel vind ik het van belang dat in de regio zelf de balans wordt gezocht. Ik
houd niet van de Randstedelijke arrogantie om het van hieruit allemaal te
beslissen. De regio zal bij de exploitatie een belangrijke rol moeten
vervullen. Wij komen hier snel op terug. De bedoeling is gewoon om de
exploitatie mogelijk te maken. Ik had de eerste helft van maart genoemd.
De heer Roemer (SP): De minister besluit nog even niets, aangezien hij de
regio haar werk wil laten doen. Maar vervolgens heeft hij wel zijn Duitse
ambtgenoot verteld wat voor soort luchthaven er komt. Hoe valt dat te
rijmen? Wat heeft hij de Duitse minister verteld zodat deze ineens gerustgesteld was? De minister heeft het over een degelijke exploitatie, maar hij
wil niet zeggen dat het Rijk daaraan bijdraagt. Ook daarin zit een bepaalde
discrepantie.
Minister Eurlings: Wat het tweede betreft: ik heb de randvoorwaarden
genoemd in de brief van vorige zomer. Ik kom daarop terug in de toegezegde brief, volgende maand. Wat het eerste betreft: dr. Peter Ramsauer
heb ik aangegeven, over wat voor soort ontwikkeling in de regio wordt
gesproken. Als die luchthaven er komt, is ze in balans met andere activiteiten. Verder heb ik verteld hoe het zit met de geluidsruimte, de exploitatie enzovoorts. Dat nam bij hem heel wat spookbeelden weg. Toen hij
zich ervan had vergewist dat er al sinds jaar en dag een luchthaven in
Twente is geweest, nam dat heel wat wilde beelden bij hem weg. Ik denk
dat dat een prima inhoudelijk verhaal was, waarbij ik heb aangegeven
welk proces we de afgelopen jaren te zien hebben gekregen. Dat kwam
niet slecht op hem over. Daarbij begreep de heer Ramsauer onze lijn heel
goed dat het alleen al vanuit strategisch oogpunt niet toekomstgericht is
om luchthavens te sluiten. Wenn man ein Flughafen schliesst, bekommt
man die nicht mehr zurück, zei hij. Ik vond dat een Duitse wijsheid waar ik
mij heel wat bij kon voorstellen. Wordt vervolgd.
De heer Roemer (SP): Het laatste is dan gelijk geregeld. Als je de indruk
wilt wekken dat je de regio een serieuze plek in de discussie geeft, is het
heel vreemd als je buiten de Kamer nota bene aan een lid van het kabinet
van een buurland vertelt wat voor luchthaven er komt. Dan weegt het
verhaal om de regio serieus te nemen een stuk minder zwaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

18

Minister Eurlings: Dat ben ik helemaal niet met u eens. Als bilateraal door
je Duitse college wordt gevraagd wat er aan de hand is, kan ik hem
zeggen wat voor soort luchthaven dat wordt, als ze open blijft. Daar is
helemaal niets mis mee. Daarbij ben ik heel netjes in de omgang met de
regio. Ik wil eerst een definitieve reactie van GS hebben, voordat we daarover hier praten. We moeten wel constateren dat er een Luchtvaartnota is,
dat er een standpunt van PS en van de gemeente Enschede is. Daarmee is
het niet zeker dat het er komt, maar ik vind toch wel dat je kunt zeggen: als
het er komt, ziet het er ongeveer zo uit. Voor hem was dat heel helder. De
beelden die bij hem via via waren ontstaan, waren heel wat anders dan dit
reële beeld. Een goed verhaal verkoopt zichzelf.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het bilaterale gesprek met dr. Peter
Ramsauer vind ik heel interessant, maar ik heb een andere vraag. De heer
Te Rouwe zegt dat er een definitief besluit is genomen door PS, maar dat
is complete onzin. Wat er is gebeurd, is dat is besloten om opnieuw een
haalbaarheidsonderzoek te doen. We krijgen hier dezelfde blubber als
momenteel in het kabinet: iedereen geeft zijn eigen interpretatie aan
besluitvorming van een democratisch gekozen orgaan. Ik hoor graag de
visie van de minister hierop. Volgens mij is er geen definitief besluit
genomen over de luchthaven, er is alleen maar een besluit genomen om
opnieuw een haalbaarheidsonderzoek te doen. Graag een reactie.
Minister Eurlings: Ik kan me niet herkennen in het beeld dat we nog heel
veel extra zouden moeten gaan onderzoeken. Er is al heel veel onderzocht. Maar nogmaals, laat GS eerst maar aangeven hoe het de lijn van
PS waardeert. Na het besluit van GS, dat binnenkort komt, moeten wij
sowieso nog een aantal stappen zetten, zoals het verwerken van aanpassingen in de bestuursovereenkomst en de structuurvisie. De structuurvisie
kent juridisch geen directe doorwerking, zodat deze vervolgens moet
worden verwerkt in gemeentelijke bestemmingsplannen. Verder noem ik
het voorbereiden en starten van de aanbestedingsprocedure voor de
luchthavenexploitatie en het starten van de wettelijke RBML-procedure tot
het vaststellen van een luchthavenbesluit. Hierbij zal een aanvraag
moeten worden ingediend door de initiatiefnemer en zal volgens de daarvoor geldende wettelijke procedure een MER-procedure inclusief inspraak
worden doorlopen, middels een voorhangprocedure, ook aan de Kamer
aangeboden. Dat zijn dingen die sowieso moeten gebeuren. Maar
nogmaals: wij komen hier snel mee terug. Geef eerst het college van GS
de kans om op de uitspraak van PS te reageren. Vervolgens zullen wij dan
binnen een paar weken daar nader over spreken. Dat lijkt mij zeer ordentelijk. Nogmaals, ik heb niet het idee dat wij verder de blubber ingaan. Het is
mijn stellige overtuiging dat wij hier echt in de eindfase zitten van dit
gedeelte van de procedure, waarbij definitieve duidelijkheid kan komen
over de richting die we opgaan. Mijn overtuiging is dat we richting een
aanbesteding zouden moeten kunnen gaan. Maar het komt heel snel
terug.
Het consumentenbeleid en de denied boarding. Op 5 november 2009
hebben we onder andere gesproken over de onduidelijkheid in de Europese verordening inzake het denied boarden. Het ging hierbij met name
over het verschil tussen vertraging en annulering. Daar was de regeling
niet helder over. Als een regeling niet helder is – dat komt in Europa nog
wel eens voor – loop je de kans dat het Hof hierover een uitspraak gaat
doen. Dat is gebeurd via een duidelijke uitspraak, die verstrekkend is. Voor
mij is van belang dat wij op een juiste manier omgaan met deze uitspraak.
De uitkomsten van het Europees overleg op 9 februari hebben, naast de
nodige duidelijkheid, ook een aantal vraagtekens opgeroepen. Ik heb de
Kamer over de uitkomsten van dit overleg op 16 februari nader geïnformeerd. De ambtenaren van de Commissie hebben in het gesprek op
9 februari gesteld dat de uitspraak van het Hof staat, en als zodanig dient

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

19

te worden nageleefd door de luchtvaartmaatschappijen en als zodanig
dient te worden toegepast door de bestuursorganen in de lidstaten. Aan
de ene kant is er door deze uitspraak duidelijkheid voor de consument,
wat positief is. Dit is een gegeven waaraan wij ons dienen te houden. Aan
de andere kant heeft het Hof gekozen voor een zeer strakke benadering.
De luchtvaartsector in Europa maakt zich zorgen over de operationele
gevolgen van deze verstrekkende uitspraak. Kosten en veiligheid spelen
hierbij een rol. Dit punt van zorg moet liggen op de tafel waar het thuishoort: bij de Europese regelgever. Het proces van evaluatie van de
betrokken regelgeving is inmiddels door de Commissie gestart. Daarbij
vind ik het van belang dat de Europese Commissie zelf aangeeft, zich
zorgen te maken over de gevolgen van de uitspraak van het Hof voor de
carriers. De Commissie heeft aangegeven bereid te zijn tot een constructieve bespreking met de airlines, maar alleen op basis van een goede
analyse door de sector. Daarom heeft de Commissie gevraagd om een
solide onderbouwing van de miljarden euro’s die luchtvaartmaatschappijen aan claims verwachten te geven. Ook zullen de diverse typen luchtvaartmaatschappijen moeten aangeven, wat eventueel de operationele
gevolgen zijn van de kostenstijgingen. Op die basis kan vervolgens in
EU-verband worden gekeken naar mogelijke oplossingen. Ik vind dit een
goede aanpak. Hoe kwam ik mijn punt van kostenverhoging? Omdat deze
uitspraak grote operationele gevolgen kan hebben, ook qua veiligheid. Als
je op de rand zit van het aantal uren, probeer je misschien heel snel
alsnog op tij weg te komen, om claims te vermijden. Ik wil dit gesteld
hebben, want dit is nadrukkelijk een onderdeel van de discussie. We
moeten met elkaar voorkomen dat de regel zo stringent wordt toegepast
dat vluchten straks heel duur worden, of dat er veel minden gevlogen
wordt. Dan snijdt de consument immers in de eigen vingers. Hoe het ook
zij, de regel is na de uitspraak van het Hof zoals ze is. We zullen moeten
gaan handhaven. Ik heb daarom een heldere brief geschreven over dit
punt. De inspectie zal daarbij haar rol te vervullen hebben. Ik vind het van
belang – ik zeg dit vanuit het belang van de consument die tegenwoordig
ook vaak via het buitenland vliegt – dat de consument dezelfde mate van
bescherming krijgt als in Nederland. Het zou te gek zijn als een Europese
regel in verschillende landen totaal verschillend wordt uitgelegd. Maar
ook in het belang van een gelijk speelveld vind ik van belang dat het
gebruikte handhavingsinstrumentarium, maar ook de handhavingspraktijk
in verschillende landen zoveel mogelijk op één lijn komt. Daarop oefen ik
in Europa druk uit. Het kan niet zo zijn dat een regel de jure overal
hetzelfde is, maar in de praktijk op een volstrekt verschillende manier
wordt geïmplementeerd, waardoor die regel in het ene land direct tot
stevige uitspraken leidt, en in het andere land niet of nauwelijks wordt
nageleefd. Ik zou dat slecht vinden voor de geloofwaardigheid van de EU.
Daarom ben ik het eens met diegenen die vinden dat in de internationale
luchtvaartsector sprake moet zijn van een level playing field. Ik vind het
goed te weten dat de Commissie nadrukkelijk heeft aangegeven daaraan
te hechten. Ze heeft aan de lidstaten duidelijk gemaakt dat ze daar werk
van gaat maken. Als het moet, zal door de Commissie worden opgetreden. We zullen op basis van de laatste inzichten op basis van redelijkheid en billijkheid moeten gaan beslissen hoe wijzelf in de handhavingspraktijk hiermee omgaan. Dat komt binnen een aantal weken terug bij de
Kamer.
De heer Roemer vindt dat de EU het beeld bevestigt dat de informatievoorziening op Schiphol niet goed is. Ik ken dit rapport nog niet; ik ga daar
graag achteraan. De informatievoorziening is voor de inspectie een structureel speerpunt. Uit de inspecties is nog niet gebleken dat het zo heel
slecht gesteld is met de informatievoorziening. Ik heb de Kamer in een
recente brief aangegeven dat de inspectie toeziet op de informatievoorziening. Eerder heb ik hier met een A4-tje gewapperd die op grote schaal is
uitgedeeld. Binnen een X aantal weken komt de discussie hier terug. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

20

A4-tje is inmiddels uitgewerkt in een folder van de geschillencommissie
The alternative dispute resolution board for aviation is there to help. Dit is
een handzaam extra document dat de mensen kan helpen te informeren.
Er is gevraagd of het Hof op de stoel van de wetgever zit. Ja, voor een
gedeelte wel. Alleen is dit soms wel iets dat Europa over zichzelf afroept.
Verder wijs ik op de belangentegenstelling tussen de 27 lidstaten enerzijds
en de wisselwerking tussen Commissie, Raad en Parlement anderzijds, Je
ziet soms dat regelingen daar bewust of onbewust vaag uitkomen, zodat
iedereen zich daarin kan vinden. Dan is het risico groot dat een rechter het
nader gaat invullen. Dat kan mede aanleiding zijn geweest voor de
Commissie om te zeggen: wij gaan nader met de sector kijken welke
gevolgen dat heeft. Een lidstaat als Frankrijk heeft al aangegeven dat het
liever een andere regeling ziet, waarin je nog scherper bent voor nationale
vluchten en iets meer ruimte biedt voor internationale vluchten. Hoe het
ook zij, de Commissie vraagt zich af of ze zelf dingen helderder moet
vastpinnen. Ik vind het prima dat men daarvoor eerst met de sector gaat
praten.
De heer Boelhouwer heeft gevraagd wat overmacht is. Een voorbeeld is
dat van extreme weersomstandigheden, wilde stakingen, dus niet echt
aangekondigd, en technische problemen alleen voor zover ze het gevolg
zijn van ernstige fabrieksfouten, sabotage of terrorisme. Bij overmacht
gaat het dus om buitengewone omstandigheden die een luchtvaartmaatschappij niet had kunnen voorkomen, ondanks het nemen van alle nodige
maatregelen. Dit klinkt op zich prima, maar de heer Boelhouwer zal de
vraag stellen of dit in de praktijk overal zo wordt gehanteerd. Daar heb ik
mijn gevoelens bij. Juist daarom is de handhavingspraktijk zo van belang:
over landen heen moet op dezelfde manier worden omgegaan met het
handhaven van deze regelgeving. Zo niet, dan gaat het daar mis. Dan heb
je misschien op basis van de papieren werkelijkheid wel gelijk, maar ben
je een arme ziel als je in sommige landen probeert je recht te halen. Dan is
er dus geen gelijke bescherming van consumenten, en geen concurrentieverhoudingen meer tussen de verschillende lidstaten. We zijn druk
doende met de evaluatie van de geschillencommissie. Ambtelijk is dat
intussen behoorlijk in gang gezet. Ik zal me daar zelf ook mee bemoeien,
omdat ik het van belang vind. Later dit voorjaar, uiterlijk in mei, zullen we
de evaluatie hier hebben liggen. Ik heb gezegd dat dit geen evaluatie is
om de boel al dan niet af te schaffen, nee, de evaluatie is erop gericht te
zien hoe wij de werking van die commissie verder kunnen verbeteren,
nader onder de aandacht kunnen brengen en ook verder kunnen Europeaniseren. Ik heb in mijn eerste bilateraal met Siem Callas, de nieuwe vicevoorzitter van de Commissie verantwoordelijk voor transport, nadrukkelijk
het belang van de geschillencommissie onder de aandacht gebracht. Het
is een relatief goedkope en snelle manier voor consumenten om hun recht
te halen. Het is een geschillencommissie waarmee de sector zich van haar
beste kant laat zien. Ik zou het een teken van kracht vinden als dit soort
geschillencommissies ook in andere landen van de grond komt. Alhoewel
de Commissaris nieuw is in de materie, moet ik zeggen dat hij er behoorlijk positief op reageerde, en hetzelfde geldt voor zijn topambtenaren.
Wellicht kan de Europeanisering van de geschillencommissie een belangrijke rol gaan spelen bij het gelijktrekken van de handhavingspraktijk in de
EU. Ik hoop het, en zal daar mijn best voor doen.
De heer Roemer (SP): Voorzitter. De minister werpt behoorlijk wat mist
over de uitspraak van het Hof, terwijl zijn brief zo duidelijk was. In de brief
staat dat de uitspraak van het Hof moet worden nageleefd door de luchtvaartmaatschappijen en worden toegepast door de bestuursorganen van
de lidstaten. Daar zit geen woord Frans bij. Iedereen kan dus een claim
indienen als hij onder die verordening valt, en dan moet dat worden
betaald. De inspectie moet vervolgens handhaven en erbovenop gaan
zitten. Het enige geschilpunt is nog of er gesanctioneerd gaat worden met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

21

terugwerkende kracht tot 2005. En of de Commissie vervolgens spijt heeft,
wachten we dan af. Maar we hebben nu te maken met deze wet, waarover
het Hof klip en klaar heeft uitgesproken hoe die moet worden geïnterpreteerd. Daar is geen woord Frans bij. Ik wil een keiharde bevestiging dat
deze conclusie de enige juiste is en dat de inspectie daarnaar zal
handelen.
Wat de kosten betreft, trapt de minister volledig in de misleidende cijfers
van de luchtvaartmaatschappijen. We praten over 1 à 2% incidenten met
een gemiddelde claim van zo’n € 400. Vervolgens wordt ervan uitgegaan
dat er nooit overmacht is, terwijl dat in werkelijkheid 30% is. Verder wordt
ervan uitgegaan dat alle betrokken passagiers gaan claimen. Dat is klinkklare onzin, want de cijfers zijn dat ongeveer 7% een claim indient. Laat ik
ervan uitgaan dat door de publiciteit ruim genomen 25% gaat claimen.
Dan hebben we het over een bedrag tot maximaal 850 mln. aan schadeclaims en boetes. Omgerekend naar het aantal passagiers – cijfers 2009 –
is dat een verhoging met € 1,42 per ticket. Kan de minister hierop ingaan?
De minister draait ook om de evaluatie van de geschillencommissie heen.
Tot op de dag van vandaag is er nog niet één uitspraak van die
commissie, die vanaf 1 juli bezig is. Dan valt er inderdaad niets te evalueren. Erken nu dat deze geschillencommissie geen knip voor de neus
waard is, omdat je er bijna niet inkomt, omdat je niet voldoet aan de
rechten die je volgens Nederlands en Europees recht hebt, zodat het een
speeltje is om mensen zoet te houden. Er is geknokt tot de laatste dag om
de juiste gegevens op de website te krijgen. Hoelang is erover gedaan om
de uitspraak van het Hof op de website te krijgen? Ik snap niet waarom de
minister zich niet ook van de andere kant laat informeren.
De heer Boelhouwer (PvdA): Uw getallen kloppen, maar je spreekt wel
over gemiddelden. Ik pleit ervoor dat het totaalbedrag niet bij een beperkt
aantal maatschappijen neerkomt, omdat die toevallig in een land zitten
waar heel streng wordt gehandhaafd.
De heer Roemer (SP): We hebben wetten om na te leven. Als de Partij van
de Arbeid er hier nu voor pleit dat we zelf wel uitzoeken of we wetten
gaan naleven, hebben we een nieuw hoofdstuk in het staatsrecht in
Nederland. Verder hebt uzelf niet eens het woord gevoerd toen het wetsvoorstel over het sanctiebeleid in november als hamerstuk werd aangenomen.
Het is geen kwestie van politieke keuze. Het Hof heeft een uitspraak
gedaan waaraan je je moet houden. Als ik als reiziger een claim indien en
ik doe een handhavingsverzoek aan de inspectie, is die volgens de wet
verplicht om dat verzoek serieus te nemen. Het is geen keuze, dit is
gewoon staatsrecht.
De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. Wij vinden het een heel goede zaak
dat wij in Europa voorop lopen met de geschillencommissie, die goed de
tijd moet krijgen zich te ontwikkelen. Je moet in dit land niet alleen afhankelijk zijn van een commerciële club die met commissiegelden wil
opkomen voor consumenten, maar er moet ook een organisatie zijn,
gedreven door de Consumentenbond, waarbij mensen heel laagdrempelig hun recht kunnen aankaarten en ook krijgen. Mijn fractie heeft er wel
vertrouwen in dat wij verder kunnen met deze geschillencommissie. Dit in
tegenstelling tot het wat gekleurde verhaal van de heer Roemer.
De heer Roemer (SP): Waaruit blijkt die gekleurdheid? Ik heb alleen maar
feiten genoemd. U zegt dat u heel blij bent met een laagdrempelige
geschillencommissie. Hoe verklaart u dan dat er op 1 februari nul
uitspraken zijn gedaan door die commissie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

22

De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. De SP is nogal gekleurd in dit
dossier. De geschillencommissie is er niet alleen op uw eigen aandringen
gekomen, maar ook op die van het CDA, en de Consumentenbond. U
stapt daar wat makkelijk overheen. U zegt dat er nog nul uitspraken zijn
gedaan. Volgens mij is die commissie er echter net, en moet zij de tijd
krijgen om te groeien. Ik kijk uit naar uitspraken, die meer dan welkom
zijn. Maar dan moet er wel eerst een evaluatie van de organisatie zelf en
van deze minister komen. Als u nu al de conclusie trekt dat het niet werkt,
hebt u de commissie niet eens de tijd gegeven, wat ik erg jammer zou
vinden.
Wij staan positief tegenover het besluit van PS. Wat ons betreft moet nu
wel worden doorgepakt. Daarom is het goed dat de regering een actieve
houding aanneemt als het gaat om de grondoverdracht aan gemeenten,
om toewerken naar een optimale business case en om een goede ontsluiting van het gebied. Die inzet is er wel, maar die hoeft niet te beginnen
met de beslissing van GS. De uitslag in de regio is duidelijk genoeg om
los te gaan.
De heer Ten Broeke (VVD): Roept u de minister op niet achterover te
blijven zitten? Spreekt u hem aan op zijn verantwoordelijkheid nu om het
voorkeursbesluit van de regering, vorig jaar genomen, mogelijk te maken?
De heer De Rouwe (CDA): Ik ga er onverkort vanuit dat de door dit
kabinet ingezette lijn wordt doorgetrokken. Moet je wachten op GS? Ik heb
aangegeven dat wij er tempo in willen hebben. Eventueel dien ik hierover
een motie in.
De heer Boelhouwer (PvdA): Voorzitter. De minister is politicus genoeg
om te weten dat het verzoek tot vrijstelling van de recreatieve luchtvaart
op heel veel steun in de Kamer kan rekenen. Dat komt allemaal wel goed,
denk ik.
De gekozen lijn inzake passagiersrechten is volgens mij een goede. Ik
begrijp de opmerkingen van de heer Roemer heel goed, maar iedereen is
erbij gebaat dat in ieder land op dezelfde manier van die rechten gebruik
kan worden gemaakt.
Ik dank de minister voor de heldere antwoorden over Twente. Hij zal het
met mij eens zijn dat de regio uitdrukkelijk aan zet is. Verder heeft de
minister uitdrukkelijk aangegeven dat hij er op termijn niet in zal berusten
dat daar een luchthaven wordt geopend die verlies lijdt. Dat kan nooit de
bedoeling zijn. Dat zal dus een van de uitgangspunten zijn waarop het
hele verhaal wordt bekeken. Ik pleit ervoor dat de andere alternatieven op
dat moment in beeld zijn, om te voorkomen dat er een gat valt, waardoor
de economie in de regio schade lijdt. De regio is erbij gebaat dat daar iets
gebeurt, wat niet te lang kan duren.
De heer Ten Broeke (VVD): De regio moet inderdaad niet langer wachten,
en de minister moet wel aan tafel gaan zitten. Ik ben het eens met wat het
CDA hierover heeft gezegd. We moeten niet wachten totdat de regio
hieraan verdere invulling heeft gegeven. Waarom niet? De minister is
gewoon partij. Ik ga ervan uit dat deze regering is te vertrouwen als ze een
beleidsmatige keuze heeft gemaakt. De wettelijke verantwoordelijkheden
van het Rijk gaan pas in de volgende fase spelen, zodra zich een exploitant meldt. Dan moet er een aanvraag worden ingediend in het kader van
de RMBL, waarna de geluidscontouren worden vastgesteld. Daar vraagt
de VVD niet om. Waar wij wel om vragen, is of de minister nu zijn beleidsmatige verantwoordelijkheid wil nemen, want die heeft hij nu. Als eigenaar van de grond moet hij de grondoverdracht nu mogelijk gaan maken,
zodat die keuze er ook uitkomt. De minister heeft ook een beleidsmatige
voorkeur uitgesproken. Als hij nu achteroverleunt om te zien hoe de randvoorwaarden worden ingevuld, terwijl hij daarin partij is, kan dat afbreuk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

23

doen aan de voorkeur die hij heeft. De provincie gaat alleen als zij medeeigenaar wil worden naast Enschede over de gebiedsontwikkeling. De
randvoorwaarden van de provincie gaan over aantallen passagiers, type
leasure, marktvraag, militair medegebruik enzovoorts. Dat zijn allemaal
vragen waarover de minister een opvatting heeft, of waarover hij om een
opvatting kan worden gevraagd. Daarom is het noodzakelijk tempo te
maken met de besluitvorming, en ervoor te waken dat een tender wordt
belast met allerlei onredelijke voorwaarden. Als er voorwaarden komen
met financiële consequenties die afbreuk zouden kunnen doen aan de
business case, moet hij aangeven wat ze betekenen. De regio moet de
gewenste duidelijkheid krijgen, ook in het kader van de Alderstafel, waar
men nota bene zelf om heeft gevraagd. Er moet nu voortvarend uitvoering
worden gegeven aan het besluit dat vorig jaar is aangekondigd. Ik denk
dat de minister iets meer moet doen dan nog even wachten tot GS het ei
volledig heeft uitgebroed. Hij is een van de ouders.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. De minister zegt neem ik
aan oprecht dat de regio een belangrijke rol speelt bij de luchthaven
Twente. Wij kennen natuurlijk allemaal de geschiedenis op dit punt. Het
laatste besluit dat is genomen is geen definitief besluit, maar het besluit
om een haalbaarheidsonderzoek te doen. Dan geeft het geen pas dat VVD
en CDA hier doordrammen, waarbij ik hoop dat dat niet ook voor de
minister geldt. Als je de regio zo’n belangrijke rol toedicht, moet dat haalbaarheidsonderzoek gewoon worden verricht. Er gaan geen schoppen de
grond in als dat het graven van een bodemloze put is. Daar moeten we
veel beter naar kijken. De regio is nadrukkelijk aan zet, ook volgens de
heer Boelhouwer. Geen luchthaven met verlies, zegt hij, en dat ben ik met
hem eens. Hij weet net zo goed als ik dat zijn partij op provinciaal niveau
een cruciale rol speelt op dit punt. Ik hoop dat ze dat op een goede manier
doen: hiermee moeten we niet doorgaan. Het standpunt van de PvdA
hangt nog wat boven de markt, maar als ze zichzelf serieus nemen, heb ik
er alle vertrouwen in dat de stekker er straks, als het haalbaarheidsonderzoek uitkomt, uit wordt getrokken. Ik ben tevreden dat de minister op mijn
vijf punten zal ingaan.
De heer Ten Broeke (VVD): U zegt dat het gaat om een haalbaarheidsonderzoek dat PS nog moeten laten uitvoeren. Nee, mevrouw Van Gent, PS
erkent een blijvende verantwoordelijkheid voor de gebiedsontwikkeling
van de luchthaven Twente. Dat daarnaast vragen zijn gesteld over verdere
invulling? Tot je dienst, dat mogen ze doen. We kunnen nog voor
miljoenen verder gaan onderzoeken, waarin GroenLinks de afgelopen
jaren al is geslaagd, op kosten van de belastingbetaler. Er is een richting
ingeslagen die niet meer terug kan worden afgelegd. Wij spreken de
minister aan op de verantwoordelijkheid die hij vorig jaar nam. Ik zou
wensen dat mevrouw Van Gent erkent dat de verantwoordelijkheden
liggen zoals ze liggen: deze minister kan niet worden aangesproken op
een andere keuze. Als hij de regio serieus neemt, moet hij gaan voor de
optie van vorig jaar. Dat kan maar tot een ding leiden: vliegen onder de
nieuwe randvoorwaarden. Het zou mooi zijn als mevrouw Van Gent dat
gewoon erkent, aangezien zij weet hoe het werkt.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het lijkt me meer een staaltje luchtfietserij van de VVD, dat moet u lekker zelf weten. Er komt een nieuw haalbaarheidsonderzoek. De fractie van de Partij van de Arbeid interpreteert
dat regionaal en nationaal op de manier zoals dat is gegaan: zij geven een
aantal heldere voorwaarden aan. Het is altijd de vraag hoe lang ze hun
poot stijf houden. Totdat het tegendeel is bewezen, heb ik daar
vertrouwen in. Dat u samen met de heer De Rouwe hier de provinciale
discussie overdoet, moet uzelf weten. Daar hebben ze u niet voor nodig in
de provincie. Ik wacht de definitieve uitkomst met interesse af. Er is nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

24

geen definitief besluit genomen. Als dat wel zo zou zijn, heeft de PvdA een
probleem, en zo dom zullen ze niet zijn.
Minister Eurlings: Voorzitter. De uitspraak inzake denied boarding moet
worden nageleefd, wat ik net heel helder heb gesteld. Dat is wat de
ambtenaren van de Commissie op 9 februari hebben gezegd. Wat is er
aan de hand? De Commissie kijkt zelf of met deze uitspraak, die pittiger
was dan men had verwacht, de regelgeving moet worden aangepast. Als
een onderdeel van die afweging van de Commissie kijkt men naar wat het
voor de sector betekent. Ik trap niet waar in dan ook, nee, ik zeg net dat ik
het goed vind dat de Commissie zich nader verdiept in wat het daadwerkelijk voor de sector betekent. De Commissie wil een onderbouwing en
feiten zien. Dat is niet alleen wat het kost in het uitbetalen, het zijn ook de
kosten als maatschappijen hun dienstregelingen gaan veranderen. De
Commissie heeft juist gezegd: wij willen onderbouwing, wij willen op
basis van inhoud de discussie met de sector aangaat. Dat lijkt mij een
inhoudelijke en prudente lijn.
Bij een aantal lidstaten komt verzoeken binnen tot aanpassing van de
verordening. Dat zal onderdeel zijn van dat verhaal voor de toekomst. Op
dit moment moet de regelgeving gewoon worden nageleefd, iets wat ik
heel helder heb gesteld. Wat zijn dan nog de vragen? Hoe ga je om met de
terugwerkende kracht? Hoe ga je in de handhavingspraktijk en de mate
van gebruik van het instrumentarium uit van billijkheid en redelijkheid?
Een instrumentarium van € 74 000 boete is het maximum, dat hoeft dus
niet. Welke keuzes maak je daarin? Daarbij lijkt het mij van belang dat de
inspectie kijkt hoe hiermee internationaal wordt omgegaan. De inspectie
doet dat ook. Daarmee wordt voorkomen dat er verschillen bestaan
tussen de verschillende landen. Ik heb gezegd dat ik druk uitoefen op
andere landen om stevig te zijn in de praktijk. Maar ik vind het ook van
belang om een lijn na te streven. Wij komen daar nog op terug.
Hoe zit het met de evaluatie van de geschillencommissie? Ik vind niet dat
die commissie een soort schaamlap van de sector is. De Consumentenbond is een van de bedenkers van het hele verhaal. Eerder heb ik aangetoond dat juist voor de Nederlandse passagiers de regeling van de
geschillencommissie meer lijkt te bieden dan de Europese verordening.
Voor buitenlandse passagiers die via Amsterdam vliegen, is dat een ander
verhaal. Op 26 februari zal de volgende zitting van de geschillencommissie worden gehouden. De evaluatie zal ingaan op het functioneren van
die commissie. De heer Callas, de nieuwe vicevoorzitter van de
Commissie, vond de aanpak van de geschillencommissie erg interessant.
Ik hoop dat hier sprake is van Europeanisering.
Wat Twente betreft, ben ik het geheel eens met de oproep van CDA en
VVD aan mijn adres. Ik zit precies op die lijn. Wij hebben een voorkeur
uitgesproken, waarvoor ik richting sommige leden in de wind heb
gestaan. Ik heb geconstateerd dat Enschede en PS een heldere lijn
hebben. Wij doen dus gewoon ons part of the deal: het voorbereiden van
de aanbesteding en de grondoverdracht. Wel moet de regio bekijken, met
onze hulp, hoe dit een haalbare kaart kan worden. Dat is het niet ellenlange proces dat nu loopt: binnen een paar weken zal daarover nadere
duiding zijn. Niet langer afwachten, maar gericht toewerken naar het
haalbaar maken van de optie die ook de voorkeur had van PS en de
gemeente. GS heeft hier een nadrukkelijke verantwoordelijkheid.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): In de Staten is een plakcompromis
gesloten. Wat de minister nu zegt, is leuk voor de PvdA, want die heeft
nadrukkelijk gevraagd om dat haalbaarheidsonderzoek. Neemt hij dat nog
wel serieus? Ik roep de PvdA in PS op hun knopen te tellen en hier niet in
te tuinen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

25

Minister Eurlings: Wij nemen de regio, maar ook de Partij van de Arbeid
heel serieus. Er zal wel kritisch moeten worden gekeken naar wat mogelijke veranderingen aan het slot van het regionale proces betekenen voor
de exploitatie. Ik vraag begrip voor mijn richting: hoe maken wij het
binnen die randvoorwaarden mogelijk. Ik vind het geen plakcompromis
dat is gesloten, omdat ik het juist goed vind dat in de regionale discussie
alle belangen worden meegenomen om de balans te optimaliseren. Aan
het eind van de dag gaat het erom hoe we binnen die randvoorwaarden
een exploitatie mogelijk maken. Daarvoor zet ik mij in, en ik wacht daar
geen dag mee. Alleen GS heeft daar zijn rol te vervullen, en wij doen dat
samen. Daarover zal binnen een paar weken nadere duiding komen.
Wij zullen de mogelijke gevolgen van de randvoorwaarden op de exploitatie moeten bezien. Heel nieuwe onderzoeken naar marktkansen lijken
mij wat overdreven, omdat wij al heel veel onderzoeksmateriaal hebben.
In de brief die ik binnen een paar weken stuur zal ik de Kamer ervan overtuigen dat we die gegevens op een rij hebben. Ik hoop dat ik de Kamer in
het daarop volgende debat kan overtuigen.
De heer Ten Broeke (VVD): Hoe kan ik ervan verzekerd zijn dat u uw rol
speelt, als u niet aan tafel gaat zitten?
Minister Eurlings: We hebben heel veelvuldig contact met GS. Ik kom
mijn woorden na. Ik zal u daarvan kond doen zodra er duidelijkheid is. Wij
denken mee met GS, en dit lijkt mij een standpunt waar de grote meerderheid van de Kamer achter staat. Bij mevrouw Van Gent was het altijd al
controversieel, maar dat...
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat wordt het ook als het misgaat met
het kabinet! Minister Eurlings: Dat gaat niet gebeuren! Ik heb de Kamer
gisterenavond een brief over de obesitastaks doen toekomen. Ik ben
gehouden aan het toepassen van de verordening op dit vlak. Op grond
daarvan moet de KLM, net als iedere andere maatschappij, een redelijke
inspanning doen voor een goede stoelopstelling. Op dit moment kan ik
niet tot de conclusie komen dat de KLM-maatregel in strijd is met deze
verordening. Sterker nog: als er gewoon plek is in het toestel, krijgt men
gratis een tweede stoel. Het overgrote deel van de mensen die meer dan
een stoel nodig heeft, betaalt daarvoor geen euro extra. Mijn inschatting
op dit moment is dat dit een prima regeling is. Ik heb geen beeld hoe
andere maatschappijen het doen. Ik hoop dat de Kamer zich kan voorstellen dat als iemand een overvol toestel binnenkomt en meer dan een
stoel nodig heeft, iemand uit dat toestel moet vertrekken. Ik vind het billijk
dat je zelf je voorzorgsmaatregelen neemt. Als er maar enige mogelijkheid
is, krijgt zo-iemand zijn geld terug, en reist op twee stoelen voor de prijs
van één. Maar nogmaals, we zullen zien hoe dat verder gaat. Volgens onze
inschatting past het binnen de verordening.
De heer Roemer (SP): De huidige aanpassing is een verslechtering. Voorheen was voorheen meer duidelijk, en nu kan iemand op Schiphol te
horen krijgen dat hij niet mee mag. Bent u bereid om met de obesitasvereniging in overleg te treden en er bij de Kamer schriftelijk op terug te
komen, hoe de praktische problemen samen met de KLM kunnen worden
opgelost. We komen er sowieso nog op terug als onze vragen aan het
Europees Parlement zijn beantwoord.
Minister Eurlings: Ik ben gehouden aan de verordening, en volgens ons
voldoet de KLM daaraan. Het dringend advies van de KLM aan passagiers
is het zekere voor het onzekere te nemen en een tweede stoel tegen gereduceerd tarief te boeken. Als er plek is, krijg je onmiddellijk je geld terug.
Dat gebeurt in meer dan 90% van de gevallen. Ik heb overigens geen
beeld van andere maatschappijen. Mij lijkt het dus eerstens een zaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

26

tussen die vereniging en de KLM. Het enige waaraan ik gehouden ben, is
uitvoering van die verordening. Volgens onze stellige overtuiging wordt
daaraan voldaan.
Toezeggingen
De voorzitter: Ik heb de volgende toezeggingen genoteerd:
– De minister zal de Kamer informeren over de uitkomst van zijn overleg
met het IPO over de vereenvoudiging van procedures voor de recreatieve luchtvaart.
– De minister zal de Kamer na de standpuntbepaling door gedeputeerde
staten van Overijssel informeren over de brede schakering van
aspecten rond de gebiedsontwikkeling Twente, waaronder de vijf door
het lid Van Gent genoemde punten.
– De minister zal de Kamer binnen enkele weken informeren over de
handhavingspraktijk in het kader van de denied boarding compensation.
– De Kamer zal in mei 2010 worden geïnformeerd over de uitkomsten
van de evaluatie van de geschillencommissie luchtvaart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 25

27