3
Wet arbeidsmarkt in balans
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van Boek 7 van het Burgerlijk
Wetboek, de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs, de Wet financiering sociale verzekeringen en enige
andere wetten om de balans tussen vaste en flexibele
arbeidsovereenkomsten te verbeteren (Wet arbeidsmarkt
in balans) ( 35074 ).
De voorzitter:
Dan gaan we nu naar het debat van vandaag over de Wet
arbeidsmarkt in balans, Kamerstuk 35074. Ik heet de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van harte
welkom.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik geef als eerste spreker — even kijken, waar is mijn lijstje?
— de heer Gijs van Dijk namens de PvdA het woord. Heeft
u echt 30 minuten nodig? De heer Gijs van Dijk.

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Voorzitter, dank voor het mooie gedicht. Ik ga het ook in
dichtvorm doen vandaag, 30 minuten, dus ... Nee, nee, nee.
Goedemorgen. We waren in één keer op tijd klaar gisteravond, dus ik denk dat we allemaal uitgerust zijn. Ik zie
trouwens vandaag ook weer alleen de inhoudelijk woordvoerders zitten, dus ik zou willen beginnen met mijn
inbreng. Laten we er een goed debat van maken. Het is een
belangrijk debat. Het gaat namelijk over de Wet arbeidsmarkt in balans.
Vijftien euro voor een foto die wordt geplaatst op een
website. Die foto is gemaakt door een fotojournalist die
daarvoor is opgeleid en daarvan zijn beroep heeft gemaakt.
Vandaag, nu bestellen en vandaag nog bezorgd, gratis
bezorgd. Vijftien uur in een taxi zitten, voortdurend rondjes
rijden door de straten van een stad om maar te kijken of
iemand met jou mee wil rijden. En waarom doe je dat? Om
voldoende inkomen te krijgen als zelfstandige, weer thuis
te komen, weer boodschappen te kunnen kopen en zodat
je kinderen weer naar school kunnen.
Dat is de olifant in de Kamer vandaag, voorzitter. Dat zijn
namelijk de vele zelfstandig ondernemers, meer dan 1 miljoen in Nederland, waarvan er velen in slechte omstandigheden moeten werken en moeten leven, zonder bescherming tegen ziekte, zonder opbouw van pensioen, zonder
zekerheid van een inkomen waardoor je je leven weer kunt
opbouwen en vooruit kunt kijken. Dat is eigenlijk het grote
vraagstuk van vandaag en ook het politieke vraagstuk. Als
je het hebt over een arbeidsmarkt in balans, in evenwicht,
dan moeten we het vandaag ook hebben over die ruim 1
miljoen zelfstandig werkenden, waarvan er velen op zoek
zijn naar die vaste grond onder de voeten. Maar daar
wachten wij op.

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

Dat beperkt dit debat vandaag alleen tot de werknemers in
het land, ook van belang. Dat zijn er ook miljoenen, maar
wij kunnen dat debat niet voeren als wij, politiek en ook
kabinet, niet gaan beseffen dat we alleen kunnen praten
over een arbeidsmarkt in balans als we iets doen aan de
bescherming en zekerheid voor alle werkenden in Nederland. Dat willen we al jaren. Waarom lukt dat maar niet?
Waar zit die politieke blokkade? Kan de minister daar wat
duidelijkheid over geven? Wanneer gaan we dat evenwicht
in de arbeidsmarkt brengen, die echte balans die nodig is
en die bescherming voor alle mensen in Nederland, voor
alle werkenden in Nederland?
Dus los van deze olifant in de Kamer spreken we vandaag
wel over een belangrijke wet, de Wet arbeidsmarkt in
balans. Daar zie ik twee kanten. Aan de ene kant een
minister, een kabinet en een coalitie die zeggen: wij moeten
flexwerk onaantrekkelijk maken en dat doen we door dat
duurder te maken. Daarover is de Partij van de Arbeid ook
positief gestemd. Dat is hartstikke van belang. Mensen
willen die zekerheid. Mensen willen dat vaste contract en
niet jarenlang met een flexibel contract werken en daardoor
een onzeker leven leiden, dus dat is een goede stap. Je zou
zeggen: mooi, dan zijn we daarmee klaar.
Maar nee, het kabinet en de coalitie zeggen: aan de andere
kant willen we ook wat doen aan de bescherming van de
positie van werknemers. Dat vinden wij vreemd. Het gaat
heel goed met Nederland. Bedrijven zijn op zoek naar goed
opgeleid personeel, trekken mensen zelfs van de opleiding
en zeggen: kom maar vast bij me werken; ik geef je een
contract. Waarom zouden wij in deze tijden van tekorten
en economische voorspoed morrelen aan de ontslagbescherming van werknemers? De balans slaat helaas negatief
door, want wij willen juist dat alle werkenden in Nederland
weer meer bescherming en zekerheid krijgen.
Het is aan de ene kant goed om flexwerk minder aantrekkelijk te maken, maar aan de andere kant onnodig in deze tijden van voorspoed om aan de bescherming van de positie
van mensen te morrelen. Vandaag zal de Partij van de
Arbeid dan ook verschillende voorstellen doen om deze
wet te verbeteren. U kent de Partij van de Arbeid: de voorstellen die goed zijn, steunen wij en de voorstellen die
minder goed zijn of die zelfs slecht uitwerken, willen wij
verbeteren. Dat zullen we vandaag doen. Dan kijken wij
naar de coalitie, dan kijken wij naar het kabinet met de
vraag: is die uitgestoken hand vandaag echt wat waard?
Dan begin ik bij de zelfstandigen. Ik zei het al: wij kunnen
alleen praten over een arbeidsmarkt in balans als we echt
iets doen aan de bescherming van alle werkenden. De zorg
van werkgevers- en werknemersorganisaties is terecht die
zeggen: "Het is goed om flexwerk aan de ene kant duurder
te maken, maar dan moet je ook wat doen aan de opkomst
van platformbedrijven en al die zzp-constructies. Anders
bestaat de kans dat het effect ontstaat dat werkgevers die
het niet zo goed voorhebben met hun mensen, die zzpconstructies gaan gebruiken." Sterker nog — en dat vond
ik wel opvallend — de mkb-voorzitter zegt vandaag in De
Telegraaf: wij gaan die zzp-constructies wellicht gebruiken
als deze wet doorgang vindt.
Versta ons goed: wij willen dat deze wet koste wat het kost
doorgaat en dat er tegelijkertijd heel veel haast wordt
gemaakt met zzp-wetgeving. Maar ik vind het vreemd dat
een voorman van een werkgeversorganisatie nu al zegt:

31 januari 2019
TK 48

48-3-1

misschien ga ik zelf ook wel schijnconstructies gebruiken.
Dan spreken we over een week na de uitspraak van de
rechter: Deliveroo, u bent gewoon een bedrijf en u dient de
mensen gewoon in dienst te nemen. De vraag aan de
minister en het kabinet is: wat vindt u nou van zo'n opstelling van het mkb? En wanneer gaat de minister leveren als
het gaat om de bescherming van al die zelfstandigen in
Nederland, die zo hard nodig is?
Voorzitter. Er zitten een aantal goede voorstellen in deze
wet. Een van die voorstellen is het aanpakken van payrolling. Payrolling is de laatste jaren een constructie geworden
om mensen goedkoper te laten werken, waardoor collega's
geen collega's meer zijn maar concurrenten, omdat je nou
eenmaal een payrollconstructie hebt — veel mensen weten
dat zelfs niet eens — waardoor je misschien wel hetzelfde
loon ontvangt maar allerlei andere voorwaarden, zoals
pensioen, ziektebescherming en vakantiedagen, anders zijn.
Dat is gek. Wij willen geen concurrenten op de werkvloer.
Wij willen dat je weer collega's kan zijn. Dus het is goed
dat het kabinet er, net als de Partij van de Arbeid, GroenLinks en de SP in hun initiatiefwetsvoorstel, voor kiest om
die payrollconstructies duurder te maken.
Dat is een goede ontwikkeling, maar er wordt één belangrijk
onderwerp gemist: de pensioenen. De pensioenpremie is
een van de grootste kostenverschillen tussen een payrollwerknemer en een werknemer met een contract bij de eigen
baas. In ons wetsvoorstel heffen we dat verschil op. De
vraag aan de minister en de vraag aan de coalitie is: gaan
we vandaag die eerste goede stap om payrolling onaantrekkelijk te maken ook echt vervolmaken? Gaan we ervoor
zorgen dat er helemaal geen kostenverschil meer is? Sterker
nog, gaan we er vandaag voor zorgen dat die payrollconstructies duurder zijn dan mensen gewoon in dienst nemen?
Dat is een belangrijke vraag van vandaag.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
50PLUS zal elk voorstel om verschillen te verkleinen steunen, dus: goed idee. Maar wij zouden eigenlijk helemaal
van de payrollconstructie af willen. Waarom willen we die
nog handhaven? Waarom kunnen we werkgevers niet alleen
faciliteren als een loonbedrijf, in die zin dat ze de loonproductie en -betalingen overnemen? Dan hebben we alleen
nog uitzendwerk en mensen in dienst. Waarom zouden we
die payrollconstructie nog steeds handhaven?
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Een goede vraag. Payrolling is ooit ontstaan voor bijvoorbeeld een klein bedrijf dat net begint. Dat bedrijf redeneert
als volgt: ik wil heel graag met mensen werken, ik wil ze
ook in dienst gaan nemen, maar ik ben net begonnen en
weet nog niet of mijn bedrijf een succes gaat worden, dus
ik moet even via een derde — payroll houdt in dat je via
een derde mensen in dienst neemt — mensen aannemen.
Dat was ooit de essentie van payrolling, wat ik een goede
ontwikkeling vind, want daarmee stimuleer je beginnende
bedrijven die heel graag met vaste mensen willen werken,
zonder te weten of ze dat kunnen doen, want wellicht
bestaan ze over een jaar niet meer. Naar die essentie van
payrolling brengen we het nu eigenlijk weer terug. Want
als je in ons voorstel voor payrolling kiest, betekent dit dat
de payroll-werknemer duurder is dan de werknemer die in
dienst wordt genomen. De bedoeling is dat je daarmee
weer teruggaat naar de essentie van payrolling: alleen als

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

je het echt nodig hebt, bijvoorbeeld als startende ondernemer.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Die startende ondernemer kan dan toch ook naar een uitzendbureau gaan? Begrijp ik hieruit dat het voorstel van
50PLUS om deze constructie volledig uit de wet te verwijderen, niet op de steun van de PvdA kan rekenen?
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Wij kiezen inderdaad voor een andere weg. Payroll in de
zuivere vorm, namelijk dat het duurder is, maar dat het voor
sommige bedrijven handig is om daarmee te beginnen,
willen we laten bestaan. Maar wij willen van de ontduikconstructies die we de laatste jaren zien af. Dan moet je de
kosten dus gelijk maken. Sterker nog, je moet payroll
duurder maken.
Voorzitter. Het is een goede ontwikkeling dat we payroll
weer terugbrengen naar de essentie. Maar we kennen ook
een andere schijnconstructie, die veel voorkomt op de
werkvloer, waar werkgevers op zoek zijn naar goedkope
constructies. Dat is contracting. Een ingewikkeld woord,
maar het is eigenlijk een vorm van het ontduiken door met
name uitzendbureaus van de regel "gelijk loon, gelijk werk".
Die constructie neemt grote vormen aan. Bij velen leeft de
terechte zorg dat op het moment dat we payrolling onaantrekkelijker maken als ontduikconstructie, deze vorm zal
toenemen. De heren Heerma en Van Weyenberg hebben
in een eerder debat aan de minister gevraagd om daar eens
wat nader onderzoek naar te doen. Ik zou heel graag van
de minister willen weten of hij bereid is om, als dat echt
een probleem blijkt te zijn — mijn stelling is dat dit een
probleem is dat alleen maar groter wordt — hiervoor
maatregelen te nemen.
Mijn laatste punt rondom payrolling gaat over de sociaal
ontwikkelbedrijven, de oude SW, die nieuwe vormen heeft
aangenomen. We zien dat deze bedrijven zorgen hebben
dat mensen met een arbeidsbeperking door deze maatregelen in de problemen zouden kunnen komen. De positie van
de Partij van de Arbeid is dat we in deze wet zo min mogelijk
uitzonderingen moeten maken voor allerlei sectoren, want
dan ontstaat alsnog de mogelijkheid van allerlei ontduikscenario's. Maar er is wel één uitzondering, namelijk de sociaal
ontwikkelbedrijven. Wij vinden namelijk dat we oog moeten
hebben voor mensen met een arbeidsbeperking, die vaak
kwetsbaarder zijn. Wij hebben goed naar de wet gekeken
en wij hebben geen gemakkelijke oplossing voorhanden.
Maar ik zou de minister willen vragen om dit, met het oog
op het belang van deze groep, die duurzaam aan het werk
zou moeten gaan — ofwel via het sociaal ontwikkelbedrijf
ofwel bij een reguliere werkgever — goed vorm te geven
en goed te kijken naar de zorgen. Misschien gaan we daar
vandaag niet uitkomen, maar ik zou vandaag wel willen
markeren dat we die onzekerheid voor deze groep kunnen
wegnemen.
Voorzitter. Dan de proeftijd.
De heer Pieter Heerma (CDA):
De heer Van Dijk zegt in dit laatste blok vrij veel over payrolling en zorgen enerzijds en anderzijds, waarin ik mij goed

31 januari 2019
TK 48

48-3-2

kan vinden en waarover coalitie en oppositie in vorige
debatten al soortgelijke dingen hebben gezegd. Ik begrijp
dat de heer Van Dijk over het wetsvoorstel zegt dat, als we
echt iets aan payrolling willen gaan doen, ook serieus naar
de pensioenen moet worden gekeken. Anders blijft er een
verkeerde prikkel bestaan. Maar u zoekt ook naar een
beperkte ruimte om de onderkant van de arbeidsmarkt
hieronder niet te veel te laten lijden, zoals Cedris ook al
aangeeft. Daar neig ik ook naar. Het is volgens mij inderdaad wel heel ingewikkeld hoe dat vorm te geven. Heeft de
heer Van Dijk daar ideeën over of is het echt een verzoek
aan het kabinet om iets te gaan zoeken om daar heel
beperkt, dus niet breed, iets aan te gaan doen?
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dank voor deze vraag van de heer Heerma, want dat is
precies mijn zorg. Wij willen echt kijken naar deze groep
en hoe je daar een hek omheen kunt zetten. Want dat is
gewoon de praktijk. Ik zie nu al een aantal uitzendbedrijven
die hiernaar kijken en denken: o, dat is een mooie weg,
want dan kan ik alsnog die payrollwetgeving ontduiken.
Dat is niet de bedoeling. Volgens mij is dat ook helemaal
niet de bedoeling van het kabinet, vanuit de coalitie. Dus
ik wil heel graag kijken hoe we nou specifiek voor deze
groep een regeling kunnen treffen, waardoor zij gewoon
kunnen werken en ook duidelijkheid hebben over hun
inkomen en duidelijkheid hebben over hun arbeidsvoorwaarden. Dat moet niet voortdurend wisselen, omdat het nou
eenmaal zo is dat je aan de ene kant bij de post kan werken
en dan weer in het groen. Dan wil je niet een soort onzeker
inkomen krijgen met allerlei verschillende voorwaarden.
Daar ben ik naar op zoek, maar wel met oog voor het belang
dat deze wetgeving de ontduikconstructies echt helemaal
moet dichtschroeien.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik herken de zoektocht van collega Gijs van Dijk heel erg.
Volgens mij willen we allemaal niet dat dit via het verhaal
van de ontwikkelbedrijven, waarover ik het met de heer
Van Dijk eens ben, opnieuw de deur openzet voor allemaal
andere constructies die helemaal niet beogen te helpen. Ik
denk dat velen van ons hier hebben zitten puzzelen. Ik heb
het exacte antwoord nog niet. Zou het een idee kunnen zijn
dat we de minister, al dan niet wettelijk als dat nodig is,
vragen ruimte te creëren voor iets, zonder dat we straks
misschien toch nog constructies hebben gewit die we allemaal niet willen? Want we willen echt iets doen voor de
ontwikkelbedrijven, maar niet voor de lobby van de payrollen de uitzendbranche, die er volgens mij ook om andere
motieven achter zit.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dit is precies de essentie. Dit is wat we ook met de heer
Van Weyenberg en de heer Heerma aan de minister vragen:
kijk hier nou naar. Misschien wordt dat niet vandaag, maar
creëer wel uiteindelijk die duidelijkheid zodat die sociaal
ontwikkelbedrijven niet in de problemen komen, inderdaad
zonder de lobby vanuit andere hoeken te ondersteunen.

Nee. Dit was gewoon een heel slecht idee. Misschien kunnen we al in de eerste termijn van de Kamer met elkaar
over die vijf maanden zeggen: "We gaan het niet doen.
Minister, haal dat uit de wet."
Dan de ketenbepaling. Ik zei net al: het gaat hartstikke goed
met Nederland, er is economische voorspoed, bedrijven
schreeuwen om mensen en halen ze zelfs van de opleiding
vandaan. De vraag is nu aan deze minister: waarom gaat
u nu van twee jaar mogelijkheid tot tijdelijke contracten
weer de stap naar drie jaar nemen? We zien eigenlijk dat
het aantal vaste contracten op dit moment aan het toenemen is, dat de Wet werk en zekerheid werkt. Dit is daar een
aanpassing op. Waarom dan deze aanpassing? Wat is hier
de ratio achter? Waarom moeten we nu naar drie jaar flex,
en kunnen we het niet gewoon bij twee jaar houden?
In dit kader kom ik ineens bij een gekke passsage in de Wet
arbeidsmarkt in balans. Want we spreken over alle sectoren,
maar één sector wordt er ineens uitgehaald en in deze wet
gezet. Dat zijn de leraren van het basisonderwijs. We kennen
de problemen bij het basisonderwijs. Er is grote werkdruk
bij leraren, er is een groot tekort aan goede leraren. Er wordt
op dit moment aan alle kanten hard aan gewerkt. Daar moet
echt veel meer bij. Ze gaan ook actie voeren in maart, en
terecht. En tegelijkertijd gaan we tegen de leraren in het
basisonderwijs zeggen: voor u geldt "levenslang flexibel",
en dat gaan we ook wettelijk regelen. Ik begrijp het niet. Ik
weet namelijk dat werkgevers en werknemers in het basisonderwijs met elkaar goede afspraken maken, namelijk
maximaal drie jaar tijdelijk, wat geldt voor ziek en piek en
voor invalwerk. Maar nu gaan we wel wettelijk alvast dit
"levenslang flexibel" voor leraren regelen. Dit staat even
los van de cao-afspraak tussen werknemers en werkgevers.
Sterker nog, de wetgever gaat daar doorheen; de Raad van
State is hier ook terecht zeer kritisch op. Dit gebeurt, terwijl
we eigenlijk willen dat die zekerheid krijgen. We willen hen
een mooi salaris geven, nog beter dan dit en hen ook
nieuwe collega's geven die ook die zekere basis willen
hebben. Waar is de ratio, waarom doen we dit? Waarom
regelen we dit bij wet en laten we dit niet aan de sector zelf
over?
De heer Van Weyenberg (D66):
Volgens mij staan wij zij aan zij met de heer Gijs van Dijk
over de positie van leraren, die er gelukkig ook een eerste
forse salarisverhoging bij hebben gekregen, zeker in het
basisonderwijs. Maar ik ken collega Gijs van Dijk ook als
iemand die heel nauwkeurig en precies formuleert en volgens mij ging hij net wel even uit de bocht. Over die ziekteregeling, die in het wetsvoorstel eigenlijk een eerder besluit
van de toenmalige minister Asscher permanent maakt, kun
je verschillend denken. Maar die beperkt zich echt tot vervangingen bij ziekte, omdat we niet willen dat kinderen bij
een griepepidemie naar huis moeten. Ik waardeer altijd de
constructieve toon van de heer Gijs van Dijk. Hij zegt nu
"iedereen vogelvrij"; met alle respect, dat vind ik echt onzin.
Ik zou hem willen vragen om dat wel een slag preciezer te
doen. Zo ken ik hem ook. Dit vond ik iets te makkelijk.

Voorzitter, ik kom bij de proeftijd. Dat was in een keer vijf
maanden vogelvrij. De vraag is wel hoe dit ooit in de wet
terecht is gekomen, want inmiddels zien we gelukkig ook
de coalitie zeggen: dit was misschien niet zo'n goed idee.

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Het was niet makkelijk; dit was mijn zorg. Het was ook mijn
verbazing, net als die van de Raad van State. Waarom gaan
we dit nou wettelijk regelen, als we het in de sector gewoon

Tweede Kamer

31 januari 2019
TK 48

Wet arbeidsmarkt in balans

48-3-3

netjes met elkaar hebben opgelost? Dat is de vraag aan
D66, maar vooral ook aan de minister: waarom gaan we
dat wettelijk regelen? Ze kunnen het prima zelf.
De heer Van Weyenberg (D66):
Vanzelfsprekend mag de heer Gijs van Dijk elke vraag stellen
die hij wil. Ik begrijp de vraag ook, maar hij zei tot twee keer
toe bewust: alle leraren vogelvrij in flex. Dat is, met alle
respect, niet wat er in die wet staat. Dat weet de heer Gijs
van Dijk ook. Ik ken hem als iemand die heel precies en
zorgvuldig formuleert, dus ik zou het wel waarderen als hij
zegt dat hij kritisch is op een regeling die gaat over wat je
doet bij ziekte. Het is helemaal niet aan de orde dat hier
generiek alle regels worden losgelaten.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik blijf bij mijn woorden. Ik wijs op het gevaar dat als je dit
wettelijk regelt, je de flexibiliteit oneindig maakt, terwijl ze
in de sector gewoon netjes afspraken met elkaar maken.
Volgens mij hechten wij daar juist aan. Wij onderkennen
de problemen die ook de heer Van Weyenberg onderschrijft.
Je hebt absoluut te maken met ziekte en inval. Maar
waarom moeten wij dat nu voor één specifieke sector wettelijk regelen? Dat is voor mij een terechte vraag. Volgens
mij kunnen we dit dan ook meteen wettelijk schrappen.
Voorzitter. Ik kom bij de tussenpoos tussen tijdelijke contracten. De minister krijgt de mogelijkheid om de tussenpoos tussen tijdelijke contracten te verkorten. De vraag is
waarom de minister deze mogelijkheid heeft. Die tussenpoos is er niet voor niets, want we willen daarmee een
draaideur voorkomen. Daar is de tussenpoos tussen tijdelijke contracten voor nodig. Waarom heeft de minister dit
voorstel gedaan?
Een heel specifieke vraag, die toch wel even van belang is,
is wat de minister gaat doen met het advies van de Stichting
van de Arbeid. Want volgens mij is het de lijn dat de Stichting van de Arbeid wordt gevraagd om een advies op het
moment dat er wordt afgeweken. De Stichting van de Arbeid
moet dan een unaniem advies geven aan de minister, dat
de minister dan overneemt. Of kan de minister afwijken
van dit unanieme advies en ook zonder de Stichting van de
Arbeid of met een verdeeld advies een eigen besluit nemen?
Dat is wel van belang, want dit doorkruist het sectorale
overleg en ook het belang van de Stichting van de Arbeid
om te letten op de afspraken die worden gemaakt tussen
werkgever en werknemers. Graag duidelijkheid daarover.
Voorzitter. Dan de ontslagbescherming. Ik zei net al dat er
een aantal goede onderdelen in deze wet zitten, maar
waarom zou je nu aan de ontslagbescherming van mensen
gaan morrelen? De kern van de ontslagbescherming is dat
werkgevers goed in gesprek blijven met hun werknemers,
ook als het slecht gaat. Op het moment dat je ziet dat het
slecht gaat of dat de verhouding slecht is, bouw je netjes
een dossier op en ga je met mensen in gesprek. De wet
biedt dan de mogelijkheid om uiteindelijk met elkaar tot de
conclusie te komen dat het niet meer gaat. Zo werkt het.
Zo werkt het op dit moment prima, zoals we ook tijdens de
hoorzitting van verschillende kanten hebben vernomen.
Het kabinet en de coalitie kiezen ervoor om mensen op
meerdere gronden te kunnen ontslaan. Dat heet de cumulatiegrond. Ik weet dat dit al langer de wens is van werkge-

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

vers, maar het zou wat ons betreft niet moeten betekenen
dat het makkelijker wordt om zonder dossier en zonder een
goed gesprek met mensen tot een makkelijker ontslagrecht
te komen. De positie van mensen moet wel beschermd
blijven.
Ik zie dan eigenlijk een weeffout in deze wet. Want als je
ervoor zou kiezen om niet op één grond maar op meerdere
gronden — de cumulatiegrond — mensen te gaan ontslaan,
dan zou je aan rechters moeten voorleggen wat zij ervan
vinden. Aan de rechters moet dan ook de verantwoordelijkheid worden gegeven te bepalen of het dossier op orde is
en wat de positie van de werknemer was, om uiteindelijk
te bepalen: u kunt uit elkaar; werkgever, u dient het volgende bedrag te betalen. Zo was het eigenlijk ook geregeld
voor de Wet werk en zekerheid. Omdat je op meerdere
gronden zou mogen ontslaan, vind ik het alleszins redelijk
om te zeggen dat dit aan de rechters is. Tijdens de hoorzitting hebben verschillende rechters daar ook voor gepleit.
Het kabinet kiest ervoor om de ontslagvergoeding te
maximeren op anderhalf keer. Mijn inhoudelijke vraag is
waarom de minister dat doet. Als de minister ervoor kiest
om die meerdere gronden toe te passen, zou hij ook de
rechters de vrijheid moeten geven om te oordelen over de
situatie van de betreffende werknemers, over de relatie en
over het dossier, en de rechters ook de vrijheid moeten
geven de ontslagvergoeding en de hoogte daarvan te
bepalen. Stel dat u 55 jaar bent en u wordt ontslagen. Dan
vind ik dat de rechter goed moet kijken hoe het voor deze
meneer of mevrouw zit en wellicht de vergoeding wat hoger
moet maken, zodat de betrokkene uiteindelijk niet in de
bijstand terechtkomt omdat hij of zij gewoon nog twaalf
jaar door moet werken.
De heer Van Weyenberg (D66):
Als die cumulatiegrond, zoals die technisch heet, wordt
gebruikt, krijgen rechters met dit wetsvoorstel de ruimte
om, afhankelijk van de sterkte van het dossier, tussen 0%
en 50% extra boven op de transitievergoeding te doen. Dat
wilden de werkgevers niet. Die wilden niet extra betalen,
maar dat doen we met dit wetsvoorstel wel en dat vindt
ook mijn fractie verstandig. In de hoorzitting zei mevrouw
Ulrici, die kantonrechter is: als je die nog hoger zou maken,
dan ga ik nog meer zaken inwilligen die ik nu afwijs. Wat
ik niet helemaal begrijp aan het pleidooi van de heer Van
Dijk is dat hij eigenlijk zegt: de verruiming van de cumulatiegrond is nog te star. Op basis van het wetsvoorstel zal
een rechter over sommige zaken zeggen: die gaan we niet
ontbinden. Maar de heer Van Dijk zegt: geef rechters nog
meer ruimte, zodat ze ook die ontslagen kunnen ontbinden.
Ik vind dit een bijna atypisch interruptiedebatje tussen de
Partij van de Arbeid en mijn partij. Maar dat is het pleidooi
van de heer Van Dijk: zorg dat rechters nog meer zaken
kunnen ontbinden. Dat lijkt mij niet verstandig.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dit is mooi geprobeerd door de heer Van Weyenberg, maar
zo werkt het niet. Uiteindelijk zul je natuurlijk rechters
moeten hebben die op basis van de gronden en de onderbouwing daarvan — want zo zit de wet in elkaar — kunnen
bepalen of er überhaupt sprake is van ontbinding of niet.
Als er op basis van meerdere gronden wordt gekeken, dan
vind ik ook ... Het is heel arbitrair om vanuit de politiek te

31 januari 2019
TK 48

48-3-4

zeggen: dat betekent dat je maximaal anderhalf keer de
ontslagvergoeding zou mogen vergoeden. Dat vind ik heel
arbitrair. Dat is ook een soort politieke grens, want waarom
dan niet twee keer, tweeënhalf keer of vier keer? Als werkgevers kiezen om die cumulatiegrond te gebruiken, en
rechters de expertise hebben om goed te kijken of er überhaupt sprake is van ontbinding, dan vind ik dat je rechters
ook de mogelijkheid moet geven om in uitzonderlijke situaties te zeggen: u moet echt gaan betalen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik vind het heel opmerkelijk dat de heer Van Dijk eigenlijk
vraagt om een verdere versoepeling van het ontslagrecht.
Mevrouw Ulrici, een kantonrechter, zei in dat overleg: ik
ontbind niet, tenzij u mij nog meer ruimte geeft. De heer
Keulaerds, die op de publieke tribune zit, zei: wacht even,
ik vind het wel verstandig dat het kabinet dat niet doet, want
daardoor blijft er een goede weging mogelijk tussen zaken
waarin het oordeel luidt "met een extra vergoeding ontbinden" en zaken waarin de rechter nee zegt. De heer Van Dijk
wil rechters vaker de kans geven om te ontbinden. Ik zou
zeggen: dat mag, als het redelijk is om daar tot 50% bij te
doen, maar daarboven ontbinden we niet. Ik vind dat heel
verstandig.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik zei het net al: de heer Van Weyenberg draait het om. Hij
doet voorkomen alsof dit een versoepeling is van het ontslagrecht, maar dat is het absoluut niet. Het ontslagrecht
wordt met dit wetsvoorstel versoepeld. Wij zeggen: als je
dat doet, geef rechters dan ook de vrijheid om op basis van
meerdere gronden een uitspraak te doen. De eerste basisvraag is altijd: is er überhaupt sprake van ontbinding of
niet? Maar als er echt sprake is van een onwerkbare situatie,
de werkgever het niet op orde heeft en ontbinding mogelijk
is, dan moet je de rechter de ruimte geven om te zeggen:
u gaat echt betalen. Ik let dan vooral op de positie van met
name oudere werknemers. Dat is echt mijn grote zorg, want
die zorg is er.
De voorzitter:
Heel kort, meneer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zal een ja-neevraag stellen. Kan de heer Van Dijk bevestigen dat de kantonrechters in het rondetafelgesprek dat we
hebben gehad, zeiden: als u de grens verder opschuift
richting het voorstel van de heer Van Dijk, dan zullen wij
vaker ontbinden? Dat was toch gewoon wat mevrouw Ulrici
zei?
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Nee.

rijke stap is geweest. Die hebben wij ook gesteund. Maar
ik heb in die debatten wel altijd op het risico gewezen. Met
dit brede wetsvoorstel, de WAB, wordt het ontslagrecht
verbeterd ten opzichte van een belangrijke stap die in de
vorige periode is gezet. Het gaat niet om de hele wet, maar
om een aanpassing van een onderdeel waar men, naar mijn
mening, ook toen al een probleem mee had. Ik wil toch
even terugkomen op de hoorzitting die we gehad hebben.
De heer Keulaerds, die hier inderdaad aanwezig is, gaf aan
dat het een beperkte aanpassing is van de WWZ, omdat
het een gemaximeerde extra vergoeding is. Als je die niet
maximeert, dan loop je het risico, waar de FNV heel bang
voor is, dat heel veel zaken ...
De voorzitter:
En uw vraag is?
De heer Pieter Heerma (CDA):
... via de rechter worden ontbonden, terwijl de dossiers
helemaal niet goed zijn. Deelt u niet wat de heer Keulaerds
zei, namelijk dat juist omdat het gemaximeerd wordt, het
niet zo is dat alles via de rechter ontbonden wordt, ook als
het dossier heel slecht is?
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Volgens mij lopen er twee zaken door elkaar. Om elkaar
even goed te begrijpen: het blijft staan dat het dossier op
orde moet zijn, ook als je op meerdere gronden wil gaan
ontslaan. Dan moet je dat alsnog aantonen bij een rechter.
Dat is deel één. Volgens mij zijn we het daarover eens. Maar
als de rechter vervolgens zegt "op basis hiervan kan ik
ontbinden", dan vind ik wel dat de rechter oog moet hebben
voor de persoonlijke omstandigheden van de betreffende
werknemer. Dan vind ik het niet meer dan terecht dat je de
rechter de vrijheid geeft om te zeggen: op basis van de
positie en de situatie van de betreffende werknemer kom
ik tot de volgende vergoeding. Ik ben bang — dat is het
effect als je het gaat maximeren — dat sommige mensen
wel echt in onzekerheid terechtkomen.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Ik vind het dus een verstandige aanpassing ten opzichte
van de goede richting die in de vorige periode is ingezet.
Maar nogmaals, de FNV zegt: we willen dat het niet alleen
maar via de rechter gaat lopen. Dat is een beetje in lijn met
het amendement dat de heer Smeulders en de heer Van
Kent hebben ingediend: we doen het überhaupt niet. Dat
is de lijn die de FNV uitstraalt. Zij willen het helemaal niet.
Ik vind het wel een verstandige aanpassing. Maar er zijn
toch veel deelnemers aan de hoorzitting, deskundigen,
geweest die zeiden: ja, de aanpassing is verstandig, maar
juist omdat je het maximeert, is het niet een enorme wijziging ten opzichte van de vorige periode?

De heer Pieter Heerma (CDA):
De heer Van Dijk en ik voeren een debat dat mijn partij in
de vorige periode ook met toenmalig minister Asscher, nu
fractievoorzitter van de PvdA, voerde over de aanpassing
van de WWZ. Ik wil ruiterlijk toegeven dat de modernisering
van het ontslagrecht in de vorige periode een heel belang-

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
We zijn hier een beetje de standpunten aan het herhalen.
Aan de ene kant wil je gewoon dat er een goed dossier
wordt opgebouwd. Dat blijft staan. Aan de andere kant
hebben wij oog voor de positie van de werknemers die er
niet goed voor staan. Wij roepen u er ook toe op om daarop
te letten.

Tweede Kamer

31 januari 2019
TK 48

Wet arbeidsmarkt in balans

48-3-5

De voorzitter:
Gaat u verder.

De voorzitter:
Misschien kunt u uw zin afmaken voordat er wordt geïnterrumpeerd.

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Geef de rechter dan ook de ruimte om dat te doen. Daarom
hebben wij met de SP ook het betreffende amendement
ingediend om de ontslagbescherming op dit punt wat ons
betreft te verbeteren.
Voorzitter, nog even op dit punt. Heeft de minister wellicht
ook gekeken naar het verschil tussen de kleine mbk-bedrijven en de grote bedrijven met een eigen hr-afdeling, die
dat dossier prima op orde zouden moeten hebben en die
cumulatiegrond helemaal niet nodig zouden moeten hebben? Is er wellicht ook gezocht naar een oplossing om die
hele kleine mkb'er met vier mensen te helpen, mocht er
een probleem zijn in de arbeidsrelatie met werknemers?
En is de minister bereid om dit eventueel ook te evalueren?
Onze angst is namelijk een beetje — we verschillen daarover
van mening met D66 en het CDA — dat door het gebruik
van die cumulatiegrond de werknemers die uiteindelijk
kunnen worden ontslagen nu met een te lage transitievergoeding en een zorgelijke situatie moeten verdwijnen. Is
de minister bereid om daarnaar te kijken?
Dan kom ik bij het duurder maken van flex. Dat gaat over
de WW-premie. Dat is een hartstikke goed voorstel. Dat
steunen wij dus ook. Ik heb alleen wel even een vraag —
met name de bouw- en infrasector hebben daar aandacht
voor gevraagd — over de sectoren die het heel goed doen.
Die worden straks dus eigenlijk in hun premie gestraft voor
hun goede gedrag vanuit een goede maatregel van de
minister nu. Heeft de minister daar een oplossing voor?
Omdat ze het goed doen, hebben zij eigenlijk nadeel van
deze goede maatregel. Ik denk dat het moeilijk is, maar ik
wil toch even een reactie van de minister.
Voorzitter. Dan de oproepovereenkomsten. Het is goed dat
de minister de oproepkracht een betere positie wil geven,
want ook als oproepkracht heb je maar weinig zekerheid
als het gaat om je situatie en of je wel voldoende gaat verdienen. Dat is dus positief. De minister kiest voor die vier
dagen. Is de minister eventueel bereid om deze termijn op
te rekken? Want als je opvang, zorg of een andere baan
moet combineren, kunnen die vier dagen misschien wel
ingewikkeld zijn. Ook de positie van oproepkrachten om
hun recht op te eisen is niet erg sterk. De vraag is dus of zij
hiervan gebruik gaan maken. Wat is de minister van plan
om die positie van oproepkrachten te verbeteren?

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Het gaat volgens mij om het vorige punt.
De voorzitter:
Ja, maar ...
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dit is mijn laatste blokje, voorzitter. Zullen we het zo doen?
De voorzitter:
Ja.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
De scholingskosten binnen de eigen organisatie moeten
nu verrekend worden met de transitievergoeding, maar
bijvoorbeeld scholingskosten voor de eigen functie zijn iets
voor werkgevers. Waarom zou je die moeten verrekenen
met de eigen transitievergoeding van de werknemer? Ik
vind ook dat de werkgever de verantwoordelijkheid heeft
om gewoon te gaan investeren in de functie en dat dit niet
afgetrokken zou moeten worden van de uiteindelijke transitievergoeding voor de werknemer. Dat zijn gewoon kosten
voor de werkgever. Wat vindt de minister daarvan? Het
gaat ook om een afhankelijkheidsrelatie. In hoeverre kan je
dan nee zeggen tegen een bepaalde scholing omdat je die
niet wil laten meetellen?
Ik zei al dat die technologie steeds sneller gaat. De scholing
wordt steeds belangrijker. Investeren door de werkgever
in scholing is belangrijk. Nu kunnen de scholingskosten tot
vijf jaar terug worden verrekend met de transitievergoeding.
Dat vind ik best lang, omdat je voortdurend nieuwe kennis
nodig hebt. De kennis en de scholing van vijf jaar geleden
zijn verouderd. Is de minister bereid om te kijken naar die
termijn? Het is logisch dat je bepaalde scholing meerekent
met je eigen transitievergoeding, maar het lijkt een beetje
alle scholing te worden en ook voor een termijn die wat
ons betreft wel vrij lang is.

Voorzitter. Dan kom ik bij een leven lang leren. Dat is ook
van belang. We willen dat iedereen voortdurend oog heeft
voor zijn eigen scholing, zeker in een arbeidsmarkt die
enorm aan het veranderen is en waar de robotisering aan
het toeslaan is.

Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Ik begon met "de
arbeidsmarkt in balans" en die hele grote groep werkenden
die op dit moment op zoek is naar bescherming, zekerheid
en de mogelijkheid om een leven op te bouwen. Je kan niet
praten over "een arbeidsmarkt in balans" als je niet iets
doet aan de bescherming van alle werkenden in Nederland.
Daarom is dit een deel van het werk, deze Wet arbeidsmarkt
in balans, waarvan wij vinden dat daar goede onderdelen
in zitten maar dat het absoluut onnodig is om aan die ontslagbescherming en aan die positie van mensen te zitten.
Ik roep het kabinet en de coalitie daarom op: als je echt
werk wil maken van die arbeidsmarkt in balans, dan zullen
we morgen en overmorgen werk moeten maken van de
bescherming van de zelfstandig ondernemers. De volgende
stap is het aanpakken van bedrijven die lak hebben aan
Nederlandse arbeidswetgeving; er was hier in de Kamer
grote ophef over bedrijven als Deliveroo en Uber. Dan krijgen we die arbeidsmarkt pas echt in balans.

Tweede Kamer

31 januari 2019
TK 48

Dan kom ik logischerwijs ook bij de nulurencontracten. Ik
had het er net al even over: als je payroll verbetert, namelijk
door het duurder te maken, is de vluchtweg contracting.
Dat zien we nu al. Ik vroeg: wat gaat de minister daaraan
doen? Maar als je de positie van oproepkrachten verbetert,
is ook de vlucht mogelijk naar nulurencontracten. En mensen met een nulurencontract hebben blijvende onzekerheid.
Wat gaat de minister doen aan de positie van mensen met
een nulurencontract?

Wet arbeidsmarkt in balans

48-3-6

De voorzitter:
Volgens mij was de heer Wiersma het eerst. Welkom terug,
meneer Wiersma.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Waar was u eigenlijk? Pardon.
De heer Wiersma (VVD):
Ik kan u vertellen dat er zoveel geweldige techniek is dat ik
de heer Van Dijk integraal heb beluisterd. Ik was er dus
misschien niet zichtbaar bij maar wel heel onzichtbaar.
De voorzitter:
Zo.
De heer Wiersma (VVD):
Maar ik ben nu weer zichtbaar, hoop ik. Dat geeft mij de
mogelijkheid een vraag te stellen over wat de heer Van Dijk
zojuist zei. Hij had het over oproepcontracten en nulurencontracten. Het succes van nieuwe regels is ook dat er soms
uitzonderingen zijn. We horen nu ook verhalen van specifieke ondernemers die seizoenswerk bieden. Ze hebben
bijvoorbeeld een strandtent of kweken aardbeien. Die hebben we ook in de hoorzitting gehoord. Mijn vraag aan de
heer Van Dijk is of hij ook het probleem bij hen ziet. Zij
hebben die vaste baan niet als optie, maar willen ook niet
onnodig op hoge kosten gejaagd worden omdat ze wel
werk hebben te bieden.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Deze discussie herhaalt zich. Die hebben we namelijk ook
gehad bij de Wet werk en zekerheid. De vraag bij dit soort
wetgeving is hoeveel uitzonderingen je wil maken. Ik ben
niet voor veel wettelijke uitzonderingen, dus bij wet. Waar
ik wel voor ben — dat is bij de vorige wet ook gebeurd —
is de mooie traditie dat, als er een probleem is in een sector
of bij bedrijven, werkgevers en werknemers dan met elkaar
aan tafel gaan. Zo is dat in de vorige periode ook gebeurd
in de landbouw. Zij maken afspraken met elkaar en zeggen:
wij gaan dit op basis van deze wet zo invullen. Ik heb dus
oog voor de belangen van bedrijven: kan je je bedrijfsvoering vormgeven en heeft je bedrijf toekomst? Maar we
moeten ons nu niet laten afschrikken door zorgwekkende
berichten. Als zich een probleem gaat voordoen, laat dat
dan aan cao-partners.
De heer Wiersma (VVD):
Ik hoor de heer Van Dijk twee dingen zeggen. Aan de ene
kant wil hij niet dat we nieuwe regels hebben en meteen
allerlei uitzonderingen gaan maken, zodat we die regels
weer omverwerpen. Dat snap ik. Aan de andere kant wil hij
wel ruimte bieden als, ook met recht, misschien uitzonderingen gemaakt moeten worden. Hij vindt dat cao-partijen
dat kunnen doen. Is hij inderdaad bereid om specifiek op
het punt van die oproepcontracten de mogelijkheid te bieden dat cao-partijen daar helemaal hun eigen afspraken
over zouden kunnen maken?

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Nee, ik wil nu in die zin geen vrijbrief geven. De vorige weg
vond ik een heel mooie weg. Als cao-partners zeggen dat
zij een probleem hebben en dat zij dat als volgt willen
oplossen, leg je dat vervolgens bij de Stichting van de
Arbeid neer. Dat zijn de werkgevers en de werknemers op
landelijk niveau. Daar wordt dan getoetst of de oplossing
in lijn is met de wet en de bedoeling daarvan. Ik wil daarin
dus die veiligheid wel zien.
De heer Pieter Heerma (CDA):
De afgelopen jaren hebben woordvoerders van de PvdA in
debatten heel vaak gezegd dat het probleem op de
arbeidsmarkt is: vast is te vast en flex is te flex. Ik hoor het
mevrouw Vermeij nog steeds zeggen. Tegelijkertijd zie je
nu in de polder dat werkgevers zeggen: alléén "vast is te
vast" is het probleem. En vakbonden zeggen: alléén "flex
is te flex" is het probleem. Hoe kijkt de heer Van Dijk daarnaar op metaniveau, even los van het maatregelenniveau?
Geldt nog steeds: vast is te vast en flex is te flex?
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Met alle waardering voor mijn collega's in eerdere periodes,
en zeker voor mevrouw Vermeij, zie ik vooral het probleem
dat flex te flex is, wat grote nadelen heeft voor het leven
van mensen. Ook zie ik de enorme mogelijkheden om te
ontduiken voor werkgevers. We hebben de mkb-voorzitter
al genoemd, die zegt: via zzp. Ik zie het probleem niet zo in
"vast is te vast". Ik zag wel een probleem, met mevrouw
Vermeij, in de loondoorbetaling. Daar hebben heel veel
kleinere bedrijven denk ik terecht zorgen over geuit. Die
loondoorbetaling is echt een probleem, en dat komt ook
voor bij het in dienst nemen van mensen. Dat is nu opgelost. Dat is altijd mijn deel van de oplossing geweest om
werkgevers in het mkb tegemoet te komen. We zeggen: ja,
je hebt daar een probleem; dat zien we en dat wordt politiek
nu gelukkig ook opgelost.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Toen de PvdA in de vorige periode in de coalitie zat, zei zij:
vast is te vast en flex is te flex, en daarom is de arbeidsmarkt in onbalans. Het CDA zat toen in de oppositie en zei
precies hetzelfde. Blijft staan dat er nog steeds barrières
zijn voor mkb'ers om iemand een vast contract te willen
geven. Willen we echt oplossingen voor de arbeidsmarkt
vinden, dan zou ik het toch goed vinden als de heer Van
Dijk beide erkent. Ik snap dat hij balansverschil ziet en dat
"flex is te flex" in zijn ogen misschien het grootste probleem
is, maar beide erkennen — vast is te vast en flex is te flex
— is de enige manier om de balans te kunnen herstellen
op de arbeidsmarkt.
De voorzitter:
Dat was een statement.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Nou, toch even, voorzitter, want hier vinden we elkaar. De
heer Heerma spreekt terecht over het mkb. Ik heb niet voor
niets gevraagd hoe het bijvoorbeeld met de kleine werkgevers zit bij ontslag. Daar vinden we elkaar dus, want dat
vind ik ook echt; daarin kan ik een heel eind mee. Dat is een

31 januari 2019
TK 48

48-3-7

ander probleem dan grote bedrijven die klagen dat vast te
vast is, want dat is in die zin echt onzin.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Gijs van Dijk. Dan ga ik naar de heer
Van Weyenberg namens D66.

De heer Van Weyenberg (D66):
Dank, voorzitter. Ik constateer maar even dat in ieder geval
het standpunt van de PvdA hierin tussen coalitie en oppositie misschien een beetje te flex is. Maar dat geheel terzijde.
Voorzitter. Vandaag behandelen we een belangrijke wet,
de Wet arbeidsmarkt in balans. Dat is een balans die moet
worden hersteld. En de heer Gijs van Dijk heeft helemaal
gelijk dat dit breder is dan de wet van vandaag; ik kom daar
zo ook uitgebreid op terug. Het gaat natuurlijk ook over
zelfstandigen zonder personeel, en ik vond zeker ook de
maatregelen rondom de loondoorbetaling bij ziekte, die net
voor de kerst kwamen, echt winst.
Voorzitter. Het is misschien goed om in te gaan op de vraag:
waarom deze wet, waar inderdaad werkgevers- en werknemersorganisaties allebei boos op zijn? Ik krijg de indruk dat
de werkgevers op dit moment misschien nog wel ontevredener zijn dan de vakbeweging. Gegeven de inhoud kan ik
dat misschien deels zelfs wel volgen. Want deze wet is er
op initiatief van de politiek gekomen omdat het helaas in
de polder na jaren praten niet is gelukt om tot een compromis te komen. Daar was stilstand helaas koning. Daar waren
de schuttersputjes te diep en was de ruimte om er samen
uit te komen te klein. Dat is jammer, en daarom vind ik het
extra goed dat de politiek, het kabinet, hier zijn eigen verantwoordelijkheid neemt.
Want, voorzitter, er ís balans te herstellen op de arbeidsmarkt. Flex ís te flex. Het gaat hartstikke goed op de
arbeidsmarkt en toch zie je dat het aandeel werknemers
met een flexcontract — dat zijn tijdelijke contracten,
oproepcontracten, nulurencontracten en payrolling — nog
steeds stijgt. Na de afgelopen vele jaren van economisch
herstel zet de trend van steeds minder contracten voor
onbepaalde tijd, gewoon door. Had in 2004 nog ongeveer
84% van de werknemers een contract voor onbepaalde tijd,
inmiddels is dat 72% geworden. Dat is een trend die we
moeten keren, want dat heeft effect op mensen. Mensen
blijven steeds langer vastzitten in een tijdelijk contract. Ze
merken dat terwijl het werk vast is, zij toch steeds op een
tijdelijk contract zitten, omdat de werkgever hun geen contract voor onbepaalde tijd durft te geven. Bij hun aanname
hoorden ze dus eigenlijk al dat ze over twee jaar worden
ingewisseld voor iemand anders. Heel frustrerend. Daardoor
kun je soms niet verder naar de aanschaf van een eigen
huis, dat je zo graag wilt, of misschien zelfs het stichten
van een gezin. Daarom is het goed dat deze wet daar een
stevige verandering in brengt.
Voorzitter. Daarbij is zeker ook het onderwerp van de zelfstandige zonder personeel belangrijk, maar ik vind het wel
goed om te benadrukken dat juist vooral werknemers met
een flexcontract heel ontevreden zijn. Zij ervaren veel
onzekerheid, terwijl veel zzp'ers daarover gemiddeld juist
tevredener zijn dan mensen met een vaste baan. Zij vinden

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

de arbeid-privéverdeling minder prettig. Zij maken zich
zorgen en zijn gewoon minder tevreden over hun werk.
Juist bij alle werknemers met een flexcontract zit wat mij
betreft een heel urgent probleem.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Ik ben zo benieuwd wat D66 nou anders leest dan 50PLUS,
waardoor de heer Van Weyenberg denkt dat de zekerheid
nu verbeterd is. Ik zie namelijk alleen maar dat we van twee
keer een jaarcontract naar drie keer een jaarcontract gaan.
Daarna gaan mensen er alsnog uit. Zou het niet veel beter
zijn dat een werkgever, als hij weet dat iets structureel werk
is, kijkt of iemand in een jaar tijd goed functioneert en
daarna een contract voor onbetaalde tijd geeft? Die vraag
zullen wij straks ook aan de minister stellen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat is volgens mij ook precies waar we naartoe willen, maar
om daar te komen, doen we in deze wet een aantal heel
goede dingen wat mij betreft. We maken flex duurder en
vast goedkoper via de WW-premie. We draaien de regels
rond oproepwerk en payrolling heel fors aan zodat daar
minder kostenvoordeel zit. Daarmee denk ik echt dat we de
balans tussen vast en flex fors kunnen versterken. Daardoor
durft juist ook de kleine mkb-ondernemer weer. Iemand die
denkt dat payroll lekker goedkoper is, ziet dan dat dat niet
meer zo is. Er zijn dus een heel aantal maatregelen, waarvan
sommige een beetje tegelijkertijd zijn ontstaan met een
aantal initiatieven van een aantal andere partijen. Die gaan
denk ik echt helpen om de balans te herstellen.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Wij zien dat nog niet. Ik denk dat dit wensdenken is van
D66. Ik zou heel graag willen dat het uitkomt, want ik gun
mensen meer zekerheid. Dat zou ook het doel moeten zijn.
Denkt D66 niet dat we veel verder doordrijven en dat
iedereen juist richting schijnzelfstandigheid geduwd wordt
door deze wet?
De heer Van Weyenberg (D66):
De eerste vraag is of ik verwacht dat dit de balans tussen
werknemers helpt. Ik denk dat dit helpt. We gaan dat
monitoren. Ik constateer dat de vorige wet van minister
Asscher, waar heel veel goeds in zat, in ieder geval niet
heeft bijgedragen aan het herstel van de balans tussen
werknemers met een vast en een flexcontract. We zien dat
in ieder geval nog niet terug in de cijfers. Die trend naar
beneden is helaas niet gestopt. Dat vinden wij allebei niet
gelukkig.
De tweede vraag is of de route naar zzp gaat als we al die
andere vormen dichtdraaien; dank voor het compliment.
Dat is een terechte zorg en daar kom ik zo ook uitgebreid
op terug.
De heer Van Kent (SP):
Ik ben erg benieuwd hoe de heer Van Weyenberg kan verantwoorden hoe het helpt om werknemers een jaar langer
te laten wachten op een zeker contract als hij zegt dat er
minder flex en minder onzekerheid moet komen. Nu is het
twee jaar, maar als het aan de heer Van Weyenberg ligt,

31 januari 2019
TK 48

48-3-8

wordt dat drie jaar. Hoe gaat dat zorgen voor meer zekerheid voor werknemers?
De heer Van Weyenberg (D66):
Dan ga ik even één stap terug. Dit was een aanscherping
uit de Wet werk en zekerheid. Die had tot doel dat je sneller
een vaste baan kreeg. De conclusie is dat dat niet is
gebeurd. Het is voor sommige mensen wel gebeurd,
namelijk voor mensen met een goede arbeidsmarktpositie.
Misschien zijn dat vaker mensen met een hoge opleiding
of komt het door krapte. Voor hen werkte het wel. Maar
heel veel mensen waarvan werkgevers niet dachten "die
heeft heel specifieke kennis", hebben er helemaal niks aan
gehad. Zij wisten vooral dat ze er een jaar eerder uit gingen.
Ik denk dat die wet niet heeft geholpen, hoe nobel het doel
ervan ook was. In die zin kan ik me wel iets voorstellen bij
die aanpassing. Het is niet mijn grootste succespunt uit
deze wet en het komt ook niet uit mijn verkiezingsprogramma, maar ik constateer wel dat de gedachte achter de
Wet werk en zekerheid om van drie jaar naar twee jaar te
gaan, waardoor de vaste banen als gebraden kippen onze
mond in zouden vliegen, helaas absoluut niet is uitgekomen.
De heer Van Kent (SP):
Ik ben dan toch wel erg benieuwd waar dat idee dan wel
vandaan komt als het niet van D66 komt, maar dat even
terzijde. Als we mensen meer zekerheid willen geven, maar
hen in plaats daarvan een jaar langer laten wachten op een
vast contract, staat dat toch in geen enkele verhouding tot
de andere maatregelen uit deze wet? Ik wil de heer Van
Weyenberg wel een beetje helpen met zijn zelfverzekerdheid. We gaan hier regelen dat flexwerken voor de werkgever inderdaad duurder wordt en vast werken goedkoper en
ook dat de ontslagvergoeding vanaf dag één gaat gelden.
Dat waren twee grote gebreken in de flexwet van de heer
Asscher. Als we deze maatregelen nemen, gaat dat er toch
toe leiden dat werkgevers er niet toe overgaan om mensen
twee jaar in dienst te nemen en daarna te ontslaan, omdat
dat gewoon veel duurder is op de langere termijn? Laten
we dat zelfvertrouwen hebben en laten we die onzinnige,
onnozele maatregel schrappen om mensen een jaar langer
te laten wachten op een zeker contract.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ken ook heel veel werkgevers die nu wel na een jaar een
vast contract geven. Ik zie juist dat de mensen die een wat
minder sterke positie op de arbeidsmarkt hebben, nu vooral
de zekerheid hebben dat ze na twee jaar eruit gaan in plaats
van na drie jaar. Daarmee heeft die wet echt niet gebracht
wat ik ervan had gehoopt. Ik dank de heer Van Kent overigens voor de complimenten op een heel aantal onderdelen
van deze wet. Op een aantal van die onderdelen liggen
overigens initiatiefwetten mede van uw partij, dus ik hoop
eigenlijk dat we elkaar daar vandaag grotendeels in kunnen
vinden.
De voorzitter:
Tot slot op dit punt, meneer Van Kent.

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

De heer Van Kent (SP):
Die voorstellen zaten al in de initiatiefwet van de heer
Ulenbelt van vele jaren terug, maar dat terzijde. Het gaat
er volgens mij om dat wij met elkaar manieren zoeken om
het voor werkgevers niet aantrekkelijk te maken om mensen
na twee of drie jaar te ontslaan. Daarom gaan we ontslagvergoeding vanaf dag één organiseren. Daarom gaan we
via de WW-premie het aannemen van alleen maar flexwerkers tegen. Als we die maatregelen nemen, is het toch heel
gek om zo weinig zelfvertrouwen te hebben en zo weinig
ervan uit te gaan dat die maatregelen gaan werken dat we
meteen zeggen: we geven die werkgever en daarmee ook
de werknemer nog maar een derde jaar onzekerheid?
De heer Van Weyenberg (D66):
Nogmaals, ik ga ervan uit dat die maatregelen ertoe leiden
dat werkgevers steeds vaker gewoon een contract voor
onbepaalde tijd aanbieden. Juist van de groep die er nu na
twee jaar uit gaat, krijgt een deel eerder een vaste baan.
Bovendien kunnen we voorkomen dat een deel op straat
komt te staan. Want het effect van de Wet werk en zekerheid
was echt dat een groep mensen vooral één ding zeker wist:
na twee jaar ga ik eruit!
De heer Kuzu (DENK):
Ik snap de zoektocht van de heer Van Weyenberg van D66
naar de balans op de arbeidsmarkt. We hebben het nu over
de tweejaars- en driejaarsconstructie. Hij gaf heel duidelijk
aan dat het niet kwam uit de koker van D66. Het kwam
waarschijnlijk uit de koker van een van de andere coalitiepartijen. Ik vraag de heer Van Weyenberg nu heel duidelijk
om eens in de huid te kruipen van een werkgever of een
werknemer. Wat ziet een werkgever nu gebeuren? Die ziet
dat er een verruiming is van twee naar drie jaar. Dan gaat
het beslismoment dus naar drie jaar en niet naar één jaar,
zoals bij die paar werkgevers die de heer Van Weyenberg
kent. Nee, het gaat naar drie jaar. En dan is er de positie
van de werknemer. Daarvoor moet de heer Van Weyenberg
even in de huid van de werknemer kruipen. Die ziet dat hij
niet na twee jaar maar pas na drie jaar een vast contract
krijgt. Hoe kan de heer Van Weyenberg dan beweren dat
dat meer zekerheid brengt voor de werknemer, met name
aan de onderkant van de arbeidsmarkt?
De heer Van Weyenberg (D66):
Er zijn twee elementen. Eén. Ik denk dat een groep dus
eerder een vast contract krijgt. Ik denk en hoop dat we met
deze wet en met maatregelen zoals loondoorbetaling bij
ziekte, het duurder maken van flex en de transitievergoeding
vanaf dag één een aantal redenen wegnemen, waardoor
werkgevers nu langer wachten met het contract voor
onbepaalde tijd. Twee. Ik constateer dat een groep werknemers nu gewoon al weet: ik krijg geen vaste baan; ik ga er
na twee jaar uit. Ik hoop werkgevers met deze wet te verleiden en op te roepen om dat eerder te doen. Er zijn heel veel
werkgevers die de twee jaar niet afwachten, maar tegelijkertijd heeft de vermindering van drie naar twee jaar niet echt
gewerkt. Het enige punt dat ik verder gemaakt heb, is dat
deze maatregel niet uit mijn verkiezingsprogramma komt.
Daar ben ik heel open in.

31 januari 2019
TK 48

48-3-9

De heer Kuzu (DENK):
"Het komt niet uit mijn verkiezingsprogramma", is een heel
eerlijk antwoord. Maar vervolgens heeft de heer Van Weyenberg toch heel veel woorden nodig om het te verdedigen.
Ik betrap de heer Van Weyenberg twee keer op het gebruik
van het woordje "hoop".
De heer Van Weyenberg (D66):
Die gun ik iedereen, voorzitter.

wetsvoorstel er ligt en we niet de evaluatie hebben afgewacht. Ik ga er dus van uit dat we goed de vinger aan de
pols houden. In alle eerlijkheid, daar heb ik niet altijd een
wetsevaluatie voor nodig. Laat ik het eens omdraaien: als
het ons in deze tijd van hoogconjunctuur met deze wet niet
lukt om die trend van dalende aandelen vaste contracten
en meer werknemers met een flexcontract te keren, hebben
we met elkaar een groot probleem.

De heer Kuzu (DENK):
Hij zei: ik hoop dat dit gebeurt en ik hoop dat dat gebeurt.
Ik denk dat werknemers, met name aan de onderkant van
de arbeidsmarkt, heel weinig hebben aan de hoop die de
heer Van Weyenberg achter het spreekgestoelte uitspreekt.
Zij hebben wel iets aan de feiten. Als we kijken naar de feiten, zien we gewoon heel duidelijk dat werkgevers het
beslismoment op het laatste moment neerleggen. Het kan
wel zo zijn dat voor een groep werkgevers iets anders geldt,
maar voor de meerderheid geldt dat het beslismoment een
jaar wordt uitgesteld. De consequentie daarvan is dat
werknemers langer moeten gaan wachten. Ziet hij dat in?

De heer Van Kent (SP):
Ik gaf net al aan dat meer onzekerheid als maatregel tegen
meer onzekerheid natuurlijk onnozel is. Maar dat even terzijde. We hebben die vorige flexwet nog niet eens geëvalueerd. Ik hoor de heer Van Weyenberg zeggen dat mensen
in een aantal sectoren met die twee jaar uit die vorige wet
zeker wisten dat ze er na twee jaar uit zouden vliegen. Maar
we hebben nog niet eens gekeken of dat inderdaad zo is.
We hebben nog niet eens gekeken wat er dan anders zou
moeten. Is de heer Van Weyenberg bereid om dit onderdeel
van de wet, een jaar langer onzekerheid voor heel veel
werknemers in Nederland, aan te houden, totdat er goed
gekeken is naar hoe die vorige flexwet heeft gewerkt en
welke aanpassingen nodig zijn aan ons arbeidsrecht? Laten
we, als die evaluatie heeft plaatsgevonden, kijken of het
dan nog nodig is om dat derde jaar toe te passen.

De heer Van Weyenberg (D66):
Ik gun iedereen hoop, ook de heer Kuzu, en die hoop is —
ik kan hem geruststellen — ook een verwachting. Daar zet
ik dus tegenover dat we dit altijd eerst moeten laten zien.
Ik ga ervan uit dat we deze wet nauwkeurig monitoren. Ik
had ook hoop bij en een verwachting van de Wet werk en
zekerheid. Die heeft op dit punt nog niet geleid tot een einde
aan de daling van het aandeel vaste contracten. Voor een
groep mensen — ik hoop dat de heer Kuzu dat met mij eens
is — hebben we gezien dat het teruggaan van drie naar
twee jaar in de Wet werk en zekerheid één ding betekende,
namelijk zekerheid. Inderdaad, zekerheid, maar vooral de
zekerheid dat je er een jaar eerder uit ging.

De heer Van Weyenberg (D66):
Daar ben ik niet toe bereid. Dan gaan we weer wachten, en
ik vind dat we al lang genoeg hebben gewacht. Ik vind het
heel goed dat de politiek nu haar verantwoordelijkheid
neemt, met een heel breed pakket aan maatregelen. Ik weet
dat een heel groot aantal daarvan ook op de instemming
van de heer Van Kent kan rekenen. Wat mij betreft wachten
we daar niet mee. Dan voel ik me eerlijk gezegd meer thuis
bij de lijn van de heer Kuzu: als blijkt dat dingen niet werken,
moet je niet vijf jaar op je handen gaan zitten.

De voorzitter:
Tot slot op dit punt, de heer Kuzu.
De heer Kuzu (DENK):
Daartegenover staat, om met de woorden van de heer Van
Weyenberg te spreken, een hele andere groep. Die groep
is denk ik wat groter dan de groep waar D66 het over heeft.
Kunnen we het dan misschien eens worden over het volgende? Ik zit te lang in de Kamer om te zien dat evaluaties
ervoor zorgen dat dit soort fundamentele dingen worden
aangepast. Kunnen we dan afspreken dat we die evaluatie
niet na vijf jaar doen, maar dat we na twee jaar even een
korte inventarisatie doen van de resultaten van de maatregel? Dan kunnen we op basis daarvan, eventueel nog in
deze kabinetsperiode — dat is natuurlijk afhankelijk van de
vraag of deze coalitie het gaat volhouden, maar dat is weer
een hele andere discussie — binnen een jaar of twee jaar
hierover weer een discussie hebben. Laten we dan kijken
naar de cijfers of het werkt.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ben ervoor om altijd te blijven kijken naar de cijfers
rondom werk. Sterker nog, dat is de reden waarom dit

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

De heer Van Kent (SP):
Degenen die straks gaan wachten, zijn werknemers, want
die moeten van D66 straks een jaar langer wachten op dat
zekere contract, een jaar langer in onzekerheid werken.
Laten wij dus die tijd nemen om goed te kijken of de vorige
flexwet op dat punt gefaald heeft. Laten we kijken hoe het
uitwerkt als we het voor werkgevers duur maken om mensen steeds weer twee jaar in dienst te nemen en daarna te
ontslaan. Dat doen we door ontslagvergoedingen in te
stellen vanaf dag één. Dat bestaat nu niet. Dat gaat straks
wel komen. Dat doen we door een hogere WW-premie te
vragen van de werkgever voor werknemers met een onzeker
contract. Laten we kijken hoe dat werkt. Als blijkt dat dat
onvoldoende werkt, laten we dan met elkaar kijken wat er
nog meer nodig is. Maar dit is de omgedraaide wereld.
Onzekerheid bestrijden met onzekerheid is onnozel.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik heb er echt veel vertrouwen in — ik zal het woord "hoop"
niet meer gebruiken — dat we mede door deze wet eindelijk
die dalende trend van het aandeel vaste contracten gaan
keren. Ik hoop ook dat de economie nog een tijd goed blijft.
Volgens mij is dat dan the proof of the pudding, zeg ik tegen
de heer Van Kent.

31 januari 2019
TK 48

48-3-10

De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik zei al dat veel werknemers met
een flexibel contract over het algemeen minder tevreden
zijn over hun werk en veel meer onzekerheid ervaren.
Daarmee zijn ze gemiddeld ook echt een andere groep dan
zelfstandigen, die over het algemeen wel tevreden zijn en
de werk-privébalans goed vinden. Maar het is helemaal
waar dat deze wet het in zijn eentje niet gaat doen. Vóór de
jaarwisseling — ik zei het al — was er een akkoord over de
loondoorbetaling bij ziekte, waarbij tegelijkertijd overigens
ook de bezuiniging op de arbeidsongeschiktheid niet
doorging. Ik vond dat een heel mooi pakket. Dat zal u niet
verbazen, want ja, ik ben er echt van overtuigd dat we ook
moeten zorgen dat we die vaste baan beter bereikbaar
maken, niet alleen door flex aan te pakken, maar ook door
te zorgen dat ook een mkb'er die vaste baan gewoon veel
meer durft te geven. Daarbij helpt de wet die we vandaag
behandelen, helpt de loondoorbetaling bij ziekte.
Terecht zei de heer Gijs van Dijk het al en het zat ook al in
de interrupties: je zult ook moeten kijken naar zelfstandigen.
Deliveroo is hier veel genoemd. Daar ligt nog een hele
opgave en die is best ingewikkeld. De minister is bezig met
een minimumtarief. Daaronder ben je werknemer. Dat legt
echt een bodem in die markt, want dat vind ik daar de filosofie. We gaan échte zelfstandig ondernemers meer ruimte
geven om te ondernemen, maar we gaan wel iets doen aan
groepen die eigenlijk geen ondernemer zijn maar daarin
gedwongen zijn.
In dat licht was ik overigens erg geïnteresseerd in een stuk
van twee economen van de Autoriteit Consument & Markt,
die betogen dat sociale dumping voorkomen een reden kan
zijn om prijsafspraken toe te staan. Eerder hebben meerdere
leden in dit huis, ook ik, weleens aangegeven "waarom mag
een groep zelfstandigen niet samenwerken en tegenmacht
creëren?" Ik wil niet dat de vakbond over hen beslist, maar
laat ze zelf beslissen, laat ze zelf tegenmacht organiseren.
De staking van de fotografen werd ook al eerder aangehaald. De ACM was daar altijd heel kritisch op. Is daar nu
sprake van een doorbraak, vraag ik de minister, en biedt
dit kansen, ook in het dossier zzp?
Voorzitter. Dan moeten we inderdaad ook een fundamenteler debat voeren, bijvoorbeeld over de ondernemersovereenkomst, een aparte juridische status. Ik ben blij dat de
commissie toekomst van werk daar ook heel expliciet naar
gaat kijken. En ja, daarbij zitten we natuurlijk ook nog te
kijken naar het wetsvoorstel. Ik hoop echt dat het de
minister lukt om ook aan die onderkant iets te doen. Europeesrechtelijk is dat allemaal ingewikkeld, ik begrijp dat,
maar voor de balans is het wel nodig dat we daar wat doen.
De minister is daar hard mee bezig. Ik vraag hem of hij nog
iets nader op het tijdpad kan ingaan. Ik zie collega Gijs van
Dijk.
De voorzitter:
Ja, die zie ik ook.

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dit is echt wel een essentieel punt. Het gaat over de zelfstandig ondernemers. Vanmorgen kwam het CBS met cijfers
dat 40% van de zelfstandigen geen inkomstenbelasting
betaalt. Dus we zijn eigenlijk voor een groot deel inkomsten
aan het verliezen, maar we verliezen ook een deel van ons
sociaal stelsel. Nou hoor ik de heer Van Weyenberg dezelfde
zorg uiten, maar dan over een commissie die ergens eind
van dit jaar moet rapporteren. Wij zouden graag morgen
of overmorgen met maatregelen komen. Waarom is dit nou
zo ingewikkeld en wil D66 ook opschieten, zodat we bij wijze
van spreken volgende week of de week daarop écht kunnen
gaan praten over reële plannen, in plaats van allerlei
ambities, die wij ook ondersteunen?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik heb het gehad over die commissie. Die gaat over een
veel fundamenteler debat, dat we denk ook moeten voeren,
over het arbeidsrecht: kun je nog werknemers en zelfstandigen uit elkaar houden; werken gezagsverhoudingen nog
in een steeds fluïdere arbeidsmarkt? Maar ik deel volledig
het ongeduld van de heer Van Dijk, omdat ik in de filosofie
van het regeerakkoord aan de onderkant kwetsbaren beter
wil beschermen en aan de andere kant die echte zelfstandige ook beter wil helpen, want die had last van die Wet
DBA. Dat mogen we ook niet vergeten. Aan dat wetsvoorstel
wordt gewerkt. Daarom vraag ik precies aan de minister:
hoe staat het daarmee? Ik wil hem ook vragen of de uitspraak van de rechter in het kader van Deliveroo, als die
standhoudt, want daar is natuurlijk nog een heel juridisch
steekspel bezig, dan ook de minister en ook de Arbeidsinspectie toch nu al meer mogelijkheden geeft om te handhaven. Dat zou ik positief vinden, zeg ik tegen de heer Van
Dijk. Ik weet dat dat voor hem ook geldt.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
We leven in een soort niemandsland. De zorg is nu ook van
de uitzendsector, die zegt: die platformbedrijven groeien
als kool en de wetgever komt er pas heel langzaam achteraan. De vraag is of je het dan nog kan indammen, of je dan
nog rechtvaardig kan maken. Wij hebben met elkaar ook
gekeken naar Deliveroo. We hebben ook gezegd: die
Belastingdienst moet gaan handhaven; 100 bedrijven op
een lijst, die gaan we handhaven. Tot op heden is er volgens
mij een niemandsland, ook als het gaat over handhaven.
Dus wij praten daarover, wij hebben ambities. Maar zouden
we dan niet in ieder geval een stap kunnen zetten? Want
de Wet DBA moest en zou van tafel. De Belastingdienst zou
daarvoor in de plek komen, maar ik hoor van alle kanten:
er is geen handhaving, er is geen naleving, er wordt geen
bedrijf aangesproken.
De heer Van Weyenberg (D66):
Die 100 van de heer Gijs van Dijk herken ik. Wat daar de
stand is, valt een beetje buiten het bestek van dit wetsvoorstel, maar het is heel relevant dat je ook iets aan de zzp'ers
doet. Ik deel volledig het ongeduld. Daarom ook mijn vraag:
biedt die rechterlijke uitspraak bijvoorbeeld wel degelijk
meer handhavingskansen? Ik zeg er wel bij "als die standhoudt", want ik geloof dat er nog hoger beroep is ingesteld.
Voorzitter. Los van de zelfstandigen, waar we dat onderscheid beter willen kunnen maken — een niemandsland is

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

31 januari 2019
TK 48

48-3-11

niet goed — proef ik breder een tendens richting constructies. Dat is een zorg die volgens mij Kamerbreed leeft. Als
we flex beter gaan beprijzen, gaan we dan geen vlucht
krijgen naar andere, nieuwe constructies? Zijn de slimmerds
ons niet altijd een stapje voor? Wordt er niet altijd weer een
nieuw laagste punt gezocht op de arbeidsmarkt?
Ik heb er eerder vragen over gesteld, maar ik zie bijvoorbeeld in de uitzendsector zorgelijke ontwikkelingen. Ik zie
vormen van contracting, waarbij ik me af en toe afvraag of
dat niet alleen maar bedoeld is om gewoon kosten te
besparen. Ik zie shoppen tussen cao's. Het is ook heel
ingewikkeld: die cao-indeling knelt af en toe echt. Ik zie
voorbeelden waarin het lijkt of het in de uitzendsector goed
geregeld is, maar waar je eigenlijk nooit in de volgende
fase van bescherming komt, omdat je even in de WW wordt
geparkeerd. Het lijkt alsof er na anderhalf jaar meer kans is
op een beter, uitgebreider pensioen in de uitzendsector,
maar sommige uitzendbureaus bouwen met werkgevers
een constructie waardoor je daar als uitzendkracht gewoon
nooit in terechtkomt, omdat ze je er gewoon een tijdje uit
gooien en je weer op nul mag beginnen. Ik zie voorbeelden
in de vleesindustrie, waarin gewoon wettelijke vakantiedagen niet werden uitbetaald. Ik heb daar met collega Heerma
vragen over gesteld.
Hoe kijkt de minister hiernaar? Ik heb er zorgen over. Ik ga
in tweede termijn een oproep aan de minister doen om hier
echt dieper naar te kijken. We moeten echt het kaf van het
koren scheiden. We moeten anticiperen op mogelijke
nieuwe constructen, nu we bij flexwerk de teugels aanhalen.
Hoe kijkt de minister nou eigenlijk naar die markt? Herkent
hij het beeld dat werkgevers soms denken: ach, voor die
werknemer tien anderen; gaat u maar klagen; dat durft u
toch niet? Wat kun je daaraan doen? Herkent de minister
het beeld van de FNV en de Inspectie SZW dat werknemers
vaak geen klacht tegen hun werkgever durven in te dienen,
omdat ze zich zo kwetsbaar voelen? Ze zeggen: als ik mijn
recht haal, vlieg ik eruit. Herkent de minister het beeld dat
cao's steeds vaker knellen, omdat sommige werkzaamheden
nou eenmaal heel lastig in een bepaalde sector in te delen
zijn? Dan wordt er geshopt: waar is het het goedkoopst? Ik
zou daarover graag een beschouwing van de minister
horen.
Voorzitter, dan concreter naar de wet. De analyse die aan
deze wet ten grondslag ligt, wordt wat mij betreft vrij breed
gedeeld. Vaste contracten worden als te onaantrekkelijk en
te risicovol ervaren, zeker door mkb'ers. Tegelijkertijd zijn
er heel veel vormen van flex die vaak vooral goedkoop zijn.
Er zit heel veel in de wet waarvan ik denk dat ook de linkse
partijen in deze Kamer er heel tevreden over kunnen zijn.
De heer Van Kent noemde er al een aantal. Ik noem het feit
dat payrollmedewerkers op primaire en secundaire
arbeidsvoorwaarden onder dezelfde voorwaarden komen
te vallen. Zij gaan gewoon onder het reguliere ontslagrecht
vallen. Oproepmedewerkers krijgen meer rechten en meer
zekerheid over momenten waarop ze wel en niet opgeroepen kunnen worden en waarop ze kunnen worden betaald.
De transitievergoeding gaan we vanaf dag één opbouwen.
Het is nu voor een werkgever goedkoper om drie mensen
steeds voor twee jaar in te huren en dan afscheid te nemen
dan één iemand zes jaar. Dat is natuurlijk gewoon helemaal
de verkeerde prikkel en leidt dus ook niet tot het gewenste
gedrag. In de premiedifferentiatie in de WW gaan we ervoor
zorgen dat flexibele contracten heel veel duurder worden
dan contracten voor onbepaalde tijd. De gemiddelde ver-

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

houding zal een premie van ongeveer 7,5% voor flexcontracten en 2,7% voor contracten voor onbepaalde tijd zijn.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik ga op zoek naar een aantal verbeteringen. We hebben
de proeftijd van vijf maanden.
De heer Van Weyenberg (D66):
Daar kom ik nog op.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Maar ik denk dat ik weet wat u gaat zeggen.
De voorzitter:
Dat is bijzonder.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ja, sommige mensen hebben dat.
De voorzitter:
Voorspellende gave.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik heb ook gezegd dat we iets moeten verbeteren in de
payroll. De beweging van het wetsvoorstel is goed, maar
als je de kosten van de pensioenen niet meeneemt, dan
neem je eigenlijk een halve maatregel. Gaat D66 ook die
pensioenen vandaag regelen?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik kom daar zo vrij uitgebreid op. Ik kan nu heel kort het
antwoord "ja" geven, maar ik snap dat u daar geen genoegen mee neemt. Dit onderwerp luistert heel precies. Ik ga
daar zo iets heel precies over zeggen.
De voorzitter:
Dan heeft de heer Gijs van Dijk ook de gelegenheid om daar
alsnog vragen over te stellen.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
De heer Van Weyenberg noemde de oproepkrachten. Hij is
het volgens mij met ons eens dat die in een heel kwetsbare
positie zitten. Ze kunnen niet makkelijk iets afdwingen. De
vraag is of we het voor deze oproepkrachten niet wat makkelijker moeten maken. Als mensen een jaar continu als
oproepkracht gewerkt hebben, moeten zij van rechtswege
een arbeidsovereenkomst krijgen voor het gemiddeld aantal
uren dat zij gewerkt hebben.
De heer Van Weyenberg (D66):
Volgens mij staat in deze wet dat je recht hebt op een
arbeidscontract voor de gemiddelde duur van de afgelopen
twaalf maanden als je twaalf maanden hebt gewerkt. Volgens mij zit het wetsvoorstel heel dicht bij de wens van
mevrouw Van Brenk, tenzij ze een andere juridische vorm-

31 januari 2019
TK 48

48-3-12

geving voorstelt. Dat kan ik niet helemaal overzien. Als dat
het geval is, ga ik daar gewoon naar kijken.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
In deze wet staat dat de werkgever een aanbod moet doen.
Maar de vraag is of ze dat gaan doen en of een oproepkracht
zodanig in zijn of haar recht staat dat hij of zij dat kan
afdwingen. Onze vraag is of dat niet van rechtswege kan
zodat het gewoon gebeurt.
De heer Van Weyenberg (D66):
Volgens mij zijn we het over het doel in ieder geval eens.
U vraagt of een ander instrument niet effectiever is. Ik ben
nieuwsgierig naar de reactie van de minister. Volgens mij
trekken we aan hetzelfde touw, maar er zal vast niet voor
niets voor deze vorm zijn gekozen. Ik hoop dat mevrouw
Van Brenk tevredenheid haalt uit het feit dat de richting dat
je daar na twaalf maanden gewoon recht op hebt, al in deze
wet zit. Ik ben nieuwsgierig naar de reactie van de minister
op haar precisering.
We moeten ook zorgen dat werkgevers die vaste baan weer
durven te geven. Eén van de ideeën daarvoor is de proeftijd.
Is het niet een interessant idee om te zeggen: als u als eerste
contract meteen een contract voor onbepaalde tijd geeft —
dat komt natuurlijk bijna nooit voor — dan mag u een wat
langere proeftijd gebruiken? Dit is een soort innovatieve
manier om te proberen om werkgevers te verleiden om
meteen een contract voor onbepaalde tijd te geven. Dat
vind ik qua vertrekpunt een interessante gedachte. Laten
we heel eerlijk zijn: in één keer een vast contract komt bijna
niet meer voor. Als dit zou helpen, zou ik dat een interessante ontwikkeling vinden.
Tegelijkertijd zie ik ook de zorg. Als je dit doet, bijvoorbeeld
met een proeftijd van vijf maanden, dan zal daarop geconstrueerd worden. Ik heb veel vragen gesteld en dat geldt
eigenlijk voor de hele Kamer. Kun je dat risico dichtschroeien? Als ik naar de antwoorden kijk, dan ben ik
daarvan verre van overtuigd. Ik begrijp het doel van meer
contracten voor onbepaalde tijd al bij het eerste contract
— daar is het voorstel toe beperkt — maar ik vind het risico
eigenlijk gewoon te groot.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik ben blij dat de heer Van Weyenberg dit zegt. Hier is veel
kritiek op geweest, ook tijdens de hoorzitting die we hebben
gehad. Dat is ook de reden dat wij samen met de SP en de
PvdA een amendement hierover hebben ingediend. Het
amendement wordt nu zo aangepast dat we echt teruggaan
naar de situatie zoals die nu is. Ik zou graag van de heer
Van Weyenberg willen weten hoe hij ten opzichte van dat
amendement staat.

mensen sneller het contract voor onbepaalde tijd aangeboden krijgen. Dan was dit inderdaad niet de vorm, maar ik
vind wel dat we met elkaar moeten zoeken naar manieren
om dat te doen. Ik hoop dat de heer Smeulders dat ook
doet. Minder flex is goed, maar we moeten er ook voor
zorgen dat die vaste baan beter bereikbaar wordt en dat
mkb'ers dat durven.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dit debat is te leuk om niet te voeren. Ik neem de uitnodiging graag aan. Ik snap dat de heer Van Weyenberg zegt
dat we vaste contracten aantrekkelijker moeten maken voor
werkgevers. Ik ben benieuwd naar zijn argumentatie. Maken
de voorstellen in de Wet arbeidsmarkt in balans vaste contracten ook aantrekkelijk voor werknemers?
De heer Van Weyenberg (D66):
Sterker nog, het doel is dat meer werknemers dat contract
krijgen. Dat is namelijk precies het probleem in de huidige
situatie. Ik zie in de huidige situatie dat een steeds groter
aandeel werknemers — ik heb het niet over zelfstandigen
— een tijdelijk contract, een oproepcontract of een payrollcontract heeft. Dat proberen we aan te passen met een hele
reeks aan maatregelen om flexarbeid wat duurder te maken
en de rechten van werknemers te verbeteren, zodat werkgevers minder belang hebben om die routes in te gaan en
het minder een puur kostenvoordeel is. Volgens mij zijn
dat allemaal maatregelen die u qua richting steunt. Maar
ik denk dat we ook moeten zorgen dat die mkb'er dat durft.
Ik denk dat de maatregelen in dit pakket, zoals lagere WWpremie bij een vast contract, helpen. Het ultieme doel is dat
we de kans op een contract voor onbepaalde tijd vergroten.
Volgens mij is de werknemer daarmee geholpen. Ik meen
echt dat de gemiddelde mkb'er niet 's ochtends opstaat
met: hoe zal ik weer eens mijn personeel ontslaan? Ik ken
veel meer mkb'ers die opstaan met: nu moet ik iemand tijdelijk aannemen terwijl ik graag een vast contract had willen
geven, maar ik durf het niet.
De voorzitter:
Tot slot op dit punt, de heer Smeulders.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Er zitten heel veel maatregelen in
die wij ook kunnen steunen. Maar met name over die
cumulatiegrond, eigenlijk het makkelijker maken om mensen te ontslaan, hebben wij grote zorgen. Ik hoor de heer
Van Weyenberg nu een paar keer "wij hopen" of "wij verwachten" zeggen. Zou de heer Van Weyenberg in kunnen
gaan op de harde analyses waar die hoop en die verwachting op gebaseerd zijn? Ik ken D66 als een partij van de feiten. Wij vinden het zelf nog niet supersterk onderbouwd
dat dit echt gaat leiden tot meer vaste contracten.

De heer Van Weyenberg (D66):
Ik wacht dat even af. Als u het zo opschrijft, dan gaat mijn
fractie dat steunen. Ik zeg hier wel dat als wij deze route
sluiten — ik begrijp dat — wij allen de verantwoordelijkheid
hebben om dat vaste contract echt aantrekkelijker te maken
voor werkgevers. Ik vraag hier geen steun voor sommige
maatregelen, maar ik vind wel dat we dat moeten realiseren.
De achtergrond was een zoektocht om ervoor te zorgen dat

De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zou er later op komen, maar laat ik het dan nu doen. Er
zat heel veel goeds in het ontslagrecht bij de Wet werk en
zekerheid; collega Heerma zei dat ook terecht. Maar je ziet
dat door het verdwijnen van de cumulatiegrond een veel
groter aandeel ontslagverzoeken niet wordt goedgekeurd.
Ik hoorde iets van 40% afwijzingen bij het gerechtshof

Tweede Kamer

31 januari 2019
TK 48

Wet arbeidsmarkt in balans

48-3-13

Amsterdam. Dat leidt ertoe dat veel werkgevers gewoon
kopschuw worden. Je ziet het in de cijfers. Het aandeel
vaste contracten is verder gedaald na de Wet werk en
zekerheid, niet gestegen. Dat baart ons beiden zorgen. Dit
is inderdaad een beperkte verruiming. Als je hiermee die
cumulatiegrond toepast, dan zeggen wij wel, in tegenstelling tot werkgevers, dat daar ook een extra vergoeding bij
hoort. Dan zetten we allerminst de sluizen open. Dat bleek
al in een eerder debat. Het betekent dat er voor een groep
zaken nog een weg is. Als afzonderlijke gronden niet
optellen maar wel stevig genoeg zijn om gezamenlijk een
goede ontslaggrond te kunnen zijn, dan kan er worden
ontbonden. Ik vind dat verstandig. Uit wetenschappelijke
literatuur over het ontslag blijkt ook dat dat kan helpen bij
langdurige werkloosheid, niet voor het niveau — dat geef
ik direct toe — maar wel voor de groep die juist vastzit in
langdurige werkloosheid. Ik heb hier verwachtingen van.
Na wat er bij die gerechtshoven gebeurde, merkte ik bijvoorbeeld dat heel veel werkgevers gewoon op de ondernemersborrel, want zo werkt het, net als bij de loondoorbetaling
bij ziekte tegen elkaar zeggen: "Heb je het al gehoord? Ik
had iemand, een aantal redenen, maar het was net niet
genoeg. Mijn zaak is niet toegestaan door de rechter. Nou,
die vaste baan, dat doe ik dus nooit meer." Ik verwacht dat
dit daarbij helpt. Maar zoals ik net ook al zei in reactie op
een vraag van collega Kuzu: we zullen goed de vinger aan
de pols moeten houden, want in alle eerlijkheid, de tijd
dringt. De economie is al jaren sterk, maar het aandeel vaste
banen is niet gestegen.
Voorzitter. Dat brengt me bij het payrollen; dat had ik de
heer Gijs van Dijk nog beloofd. We zien in de praktijk dat
dit wetsvoorstel zegt: we gaan de primaire en secundaire
arbeidsvoorwaarden gelijktrekken; daarmee voorkomen
we dat je om kostenredenen naar payroll gaat. Ik ben blij
met de aardige woorden van collega Van Dijk. Het vorige
kabinet is dat, ondanks een aangenomen Kamermotie, niet
gelukt. Nu ligt er gewoon een wetsvoorstel en dat is mooi.
Inderdaad, rond pensioen was er nog een apart geval. Er
ligt een initiatiefwet waar volgens mij iedereen van denkt:
dat is toch wel heel lastig uitvoerbaar, met hoge administratieve lasten. Nu staat in het wetsvoorstel "een adequate
pensioenregeling". Dat vind ik nog te vaag. Ik wil graag
preciezer maken wat dat is. Het kan niet zo zijn dat je dan
ergens een pensioenregeling in een payroll hebt waarbij je
eerst maar eens even 26 weken moet wachten tot je überhaupt pensioen gaat opbouwen, met een minimale werkgeverspremie waardoor uiteindelijk payroll veel goedkoper
blijft dan iemand in dienst nemen. Daarom heb ik een aantal
wensen voor de algemene maatregel van bestuur die de
minister nu gaat maken om dat begrip in te vullen. Dat lijkt
mij ook de meest werkbare weg, zeg ik tegen collega Van
Dijk. Ik hoop daarbij op zijn steun.
Wat mij betreft gaat het om drie dingen; ik zal er in tweede
termijn nog heel precies op terugkomen. Ik wil eigenlijk dat
het altijd de gemiddelde werkgeverspremie is. Die is een
kleine 15% in dit land. Ik wil dat er geen wachttijd is. Ik weet
dat dat voor meer collega's geldt als het gaat om dit lijstje,
ook in de coalitie overigens. En ik vind dat er voor nabestaanden altijd iets goeds moet worden geregeld. Ik zou
graag een reactie van de minister op die opsomming willen
hebben, met als doel om nog even met één maatregel een
goede bodem in de markt te leggen. Dat heeft het voordeel,
zeker voor de meest kwetsbare groep, zeg ik tegen collega
Van Dijk, dat we bij payroll de gemiddelde pensioenpremie-

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

inleg van de werkgever hebben, zeker in sectoren met
slechts een heel bescheiden pensioenregeling.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Het is goed om dit te horen. Het is goed dat D66 die payroll
wil vervolmaken. Dan is het echt van belang om de pensioenkosten gelijk te trekken. Ik vraag het nu aan D66, maar
misschien moet ik het ook aan de minister vragen: wat
betekent dat dan gemiddeld gezien, als je die gemiddelde
premie zou nemen? Ik kan het niet overzien, maar als het
enigszins lijkt op de kosten en de hoogte in de gemiddelde
sectoren, dan kan ik me daar enigszins iets bij voorstellen.
Maar ik kan me ook voorstellen dat je een keuze neerlegt.
Dan zeg je tegen bedrijven: of je kiest voor de inlenersregeling — in het onderwijs kies je dan voor het ABP — of je
kiest vanwege de administratie toch voor de gemiddelde
pensioenpremie. Kan de heer Van Weyenberg daar ook in
meegaan?
De heer Van Weyenberg (D66):
Dank voor de kans om het nog een slag preciezer te doen.
Ik wil dat het minimaal de gemiddelde premie is. Ik kan me
ook goed voorstellen dat je zelfs nog een andere keuze
maakt. Het voordeel hiervan is het volgende. We weten
allemaal dat het regelmatig gaat over sectoren met hele
lage pensioenpremies. In dat type sectoren leggen we de
lat wat mij betreft hoger, misschien zelfs wel zo hoog als
in het voorstel dat u eerder hebt gedaan.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dat kan ik niet helemaal overzien, maar volgens mij zijn we
het eens over het doel. Wij willen dat die kosten worden
gelijkgetrokken. Dan is de pensioenpremie van belang. Dan
zijn er verschillende mogelijkheden in de uitwerking, maar
dat zullen we ook aan de minister moeten vragen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Helemaal eens. Mijn beeld is dus dat je het hier hebt over
een premie van gemiddeld 14%, 15%, maar laat ik die vraag
ook expliciet aan de minister stellen. Dank aan de heer Van
Dijk voor deze kans.
De heer Van Kent (SP):
Ik ben blij dat D66 ook meegaat in het feit dat de pensioenpremie geen reden mag zijn voor het ontstaan van een
oneerlijke concurrentiepositie tussen payrollwerknemers
en werknemers in loondienst. Wij hadden in onze initiatiefwet ook een heel eenvoudige oplossing bedacht, namelijk:
laat de totale premie-inleg voor de payrollwerknemer en
voor de werknemer die hetzelfde werk op dezelfde werkplek
uitvoert, gelijk zijn. Dat verschilt niet heel veel van wat u
nu voorstelt, behalve dat zo'n premiebedrag in veel gevallen
bijvoorbeeld 20% van de loonsom kan inhouden. Die één
dag in de week werken voor het pensioen is door de bank
genomen in veel sectoren het bedrag dat daarvoor betaald
moet worden. Welke nadelen ziet de heer Van Weyenberg
in dat voorstel? En waarom kiest hij ervoor om uit te gaan
van de gemiddelde premie-inleg?

31 januari 2019
TK 48

48-3-14

De heer Van Weyenberg (D66):
Dat is een terechte vraag. Als ik het goed heb, ging het in
de initiatiefwet zelfs om de regeling waar je je bij moest
aansluiten. Zo heb ik hem in ieder geval altijd begrepen. Ik
zag dat er in de nota naar aanleiding van het verslag wat
vragen over en weer gingen over de werkbaarheid en de
administratieve lasten. Daar heb ik echt twijfels over.
Daarom kom ik nu met dit voorstel, waar een aantal coalitiepartijen, waaronder collega Heerma, overigens al langer
aandacht voor vragen, waarmee we het misschien wat
werkbaarder maken en we met minder administratieve
lasten de facto hetzelfde doel bereiken. Dit gaat echt over
het instrument dat het beste past. Ik wacht ook op de reactie
van de minister; we zullen dat moeten wegen. Een van de
voordelen van die gemiddelde premie is dat we de lat juist
iets hoger leggen voor sectoren met relatief lage werkgeverspremies voor werknemers. Sectoren waar veel payroll
is, zijn met enige regelmaat ook sectoren waar dat speelt.
Maar als je het gemiddelde neemt, is het in sommige sectoren hoger, in andere lager.
De heer Van Kent (SP):
Wij hebben bij onze initiatiefwet juist geprobeerd om partijen als D66 — maar ik kan me ook herinneren dat de VVD
daar een groot punt van maakte — tegemoet te komen door
af te stappen van het idee dat de regeling precies hetzelfde
moet zijn. Dan heb je namelijk ook met nabestaandenpensioen enzovoort te maken. Wij hebben een nota van wijziging ingediend om in plaats daarvan uit te gaan van het
totale premiebedrag. Dat moet gelijk zijn, om daarmee te
voorkomen dat payroll alsnog goedkoper kan zijn dan het
in loondienst nemen van een werknemer. In de overheidssector, bijvoorbeeld, wordt ook veel gebruik gemaakt van
payrolling. Daar worden aardige salarissen betaald. Daarbij
kan voor de overheid een kostenvoordeel ontstaan door
iemand via een payrollbedrijf in te huren, uitgaande van
het gemiddelde. Daarom nogmaals de vraag waarom niet
de eenvoudige stelregel wordt gehanteerd dat het premiebedrag voor payrollwerknemer en werknemer die hetzelfde
werk op dezelfde werkplek uitvoert, gelijk moet zijn?
De heer Van Weyenberg (D66):
Dank voor die nota van wijzigingen. Dat lijkt me in ieder
geval al helpen. Ik zal uiteindelijk een afweging maken naar
werkbaarheid. Bij dezen heb ik wel de vraag of uw voorstel
niet heel veel administratieve lasten met zich brengt. Over
het doel zijn we het dus gewoon eens, maar ik zal een en
ander wel gaan wegen. Maar ik denk dat één premie echt
kan helpen in sectoren met een lage werkgeverspremie,
waarbij het overigens wel belangrijk is om op te merken
dat de rijksoverheid bij mijn weten — graag bevestiging —
niet meer met payroll werkt.
De heer Van Kent (SP):
Maar er zijn, naast de rijksoverheid, ook nog gemeentelijke
overheden en andere die daar weer wel mee werken. Maar
goed, dat even terzijde. Zullen wij dan samen de minister
vragen om aan te geven wat de voor- en nadelen zijn van
het gelijk stellen van de premie voor een werknemer aan
die voor een payrollwerknemer, daarbij uitgaande van een
gemiddelde? Want ik ben ervan overtuigd dat de nota van
wijzigingen van PvdA, GroenLinks en SP qua uitwerking
administratief gezien bijzonder eenvoudig kan zijn. De

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

voordelen van het voorstel van de drie linkse partijen wegen
volgens mij zwaarder dan de voordelen die de heer Van
Weyenberg net noemde, omdat daarmee het oneerlijke
concurrentieverschil wordt weggenomen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Waarbij ik denk dat je dat met dat gemiddelde ook doet.
Maar hierbij gaat het om de vraag welke vorm het meest
effectief is. Volgens mij hebben we geen verschil van inzicht
over het doel. De heer Van Kent vraagt of we die vraag aan
de minister kunnen stellen. Zeker. Ik dacht dat ik haar
impliciet al stelde, maar hij maakt haar expliciet. Het moet
allemaal werkbaar blijven; daarin zoeken we de balans.
Als het gaat om payroll sluit ik me aan bij de vraag die collega Gijs van Dijk stelde over de sociaal ontwikkelbedrijven
en de brief daarover van Cedris. Daarbij vind ik het inderdaad heel belangrijk dat we niet de weg opgaan dat via die
route allerlei andere vormen van payroll meeliften. Ik zie
een specifiek probleem. Het lijkt me overigens heel ingewikkeld om dat juridisch op te lossen. Ik heb nog geen amendement weten te bedenken wat dat helemaal precies vat.
Maar ik kan mij goed voorstellen dat de minister op de een
of andere manier voor zichzelf ruimte creëert om daarvoor
een echte maatwerkoplossing te vinden, ook gelet op de
zorgen hierover van Cedris.
Dan ligt er ook nog een amendement van collega Van Kent
over de afdrachten voor scholing en payroll. Mijn gevoel
was dat dit voor een groot deel al was gedekt door de wet.
Zou de minister daar nog iets over kunnen zeggen? Als niet
wordt meegedaan aan de fondsen moet een geldelijke
afdracht ter hoogte van de inleg van andere werknemers
worden gedaan. Zou dat helpen? De heer Van Kent is bang
dat dit het volgende kostenverschil wordt. Wil de minister
daarop reflecteren? Ik heb de indruk dat dit van een totaal
andere omvang is dan bij pensioenen of primaire arbeidsvoorwaarden. Is zo'n amendement nou werkbaar? Maar
over het basisvertrekpunt, namelijk of we de kostenverschillen zo klein mogelijk kunnen maken, bestaat in deze Kamer
heel brede overeenstemming. Over oproepkrachten heb ik
al de vraag gesteld: kunnen mensen hun recht nu eigenlijk
wel halen? Er komen meer rechten in deze wet. Wat kun je
daar nu aan doen? Want dat succes hangt inderdaad af van
het ook daadwerkelijk binnenhalen van dat recht. Daar hoor
ik graag toch nog een reflectie van de minister op. En over
seizoenswerk horen we veel zorgen van werkgevers over
deze wet, met name over wat de WW-premiedifferentiatie
voor impact op hen heeft. Ik moet bekennen dat achter dat
verhaal allerlei sectoren vandaan kwamen waarvan ik dacht:
sorry, maar als dat al seizoenswerk is, is dat niet mijn
insteek. Maar ik begrijp tegelijkertijd dat we voor echt seizoenswerk in de vorige Wet werk en zekerheid al allerlei
uitzonderingen aan de arbeidsrechtelijke kant hebben
gemaakt. Ik zou de minister willen vragen hier nog wat op
te reflecteren. Ik zag een amendement van collega Stoffer
voorbijkomen. Dat vond ik soms weer erg breed, maar er
zaten wel elementen in die ik mogelijk wel interessant vond
en ik ben nieuwsgierig naar de reactie van de minister.
Voorzitter. Ik kom op de transitievergoeding vanaf dag één.
Dat vind ik echt een heel belangrijk punt. Zoals ik al zei, nu
is het voor een werkgever, als hij een werk heeft voor tien
jaar, goedkoper om dat gewoon op te knippen: steeds
iemand voor twee jaar en dan eruit. Dan hoef je nooit een

31 januari 2019
TK 48

48-3-15

transitievergoeding te betalen. Dat is natuurlijk precies het
aanmoedigen van de verkeerde richting. Het is inderdaad
een weeffout in de Wet werk en zekerheid, zoals iemand
het noemde. Ik moet dat erkennen en ik wil eerlijk zijn: er
waren partijen die dat toen al dachten en die hebben gelijk
gekregen. Ik vind het goed dat we dat nu ook oplossen en
dat we dat ook doen in balans, want er zijn ook andere
dingen in deze wet. Zo vind ik dit echt een gebalanceerde
wet waarvan ik hoge verwachtingen heb, maar dat hebt u
al gemerkt.
Voorzitter. Ik heb nog een specifieke vraag over een hele
specifieke situatie. Er komt een compensatieregeling voor
werkgevers om de transitievergoeding te betalen als hun
werknemers meer dan 104 weken ziek zijn geweest. We
zagen in de praktijk dat veel dienstverbanden slapend
werden gehouden, maar met deze huidige regeling hebben
werkgevers daar straks geen belang meer bij. Dat is denk
ik goed nieuws; ik weet dat velen in deze Kamer hier zorgen
over hadden. Maar nu ontstaat wel de situatie dat als de
werkgever om wat voor reden dan ook pas na 1 januari
2020 dat slapend dienstverband ontbindt, de nieuwe
opbouw van de transitievergoeding geldt. Dit geldt ook als
de werknemer al voor 1 januari 2020, onder de oude wet,
al 104 weken ziekte had bereikt. Het is heel technisch,
voorzitter, maar dit kan voor mensen een groot verschil
maken. De minister geeft in de nota naar aanleiding van
het verslag aan dat dat wel klopt, maar dat daar iets aan
doen het ongewenste effect zou kunnen hebben dat de
werknemer door te laat handelen van de werkgever alsnog
wordt benadeeld. Dat wil natuurlijk ook niemand, maar zou
de minister bereid zijn om werkgevers met slapende
dienstverbanden voorafgaand aan de implementatie van
deze wet aan te sporen om deze ook echt voor 1 januari te
ontbinden? Want ik zou het echt heel zuur vinden voor
mensen als ineens op 2 januari iets is opgelost, waardoor
ze slechter af zijn. Is hiervoor in de voorlichting, in het
contact met werkgevers iets te bedenken?
De heer Wiersma (VVD):
Ik vind dat een interessant punt. We hebben de regeling
net voor het reces in de Kamer met elkaar geaccordeerd.
Deze is belangrijk, want er blijven heel veel slapende
dienstverbanden en het is netjes voor werkgever en werknemer om dat af te hechten. Maar volgens mij zit het al in
de voorwaarden dat je zo snel mogelijk daadwerkelijk die
transitievergoeding moet betalen om aanspraak te kunnen
maken op de regeling. Alleen, we zien de website van het
UWV, en ik heb vorige week ook Kamervragen gesteld
samen met de heer Van Kent — VVD en SP, dat zijn sowieso
goede vragen — over deze onduidelijkheid.
De voorzitter:
Ik weet het niet hoor, maar goed.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat is een nieuw geluid van de VVD, maar dat terzijde.
De voorzitter:
Aparte samenwerking.

De heer Van Weyenberg (D66):
We hebben het vanmorgen ook met jou geprobeerd, maar
dat is niet gelukt.
De heer Wiersma (VVD):
Waar zo'n coalitie wel niet goed voor is.
De heer Van Weyenberg (D66):
Mijn handen zijn altijd allebei uitgestoken.
De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Wiersma.
De heer Wiersma (VVD):
De zoektocht is nu dat het UWV ook heldere en duidelijke
informatie gaat geven. Ik sluit me even aan bij de heer Van
Weyenberg in de oproep om dat snel te verhelderen.Want
deze vraag geeft maar weer even aan hoe onduidelijk die
situatie is en hoe wenselijk het is voor met name werkenden
om dit wel te weten.
De heer Van Weyenberg (D66):
Volgens mij kan ik ter ondersteuning van dit feit zeggen:
we gaan dingen regelen. Wat kunnen we nou doen om dit
zo snel mogelijk te laten doen door werkgevers? Volgens
mij heeft iedereen er belang bij om dat te willen. Kan de
minister daar nog bij helpen? Collega Wiersma wijst naar
het UWV. Het is een goede vraag en ik ben nieuwsgierig
naar het antwoord.
Voorzitter. Ik merk dat er in de sport zorgen zijn over de
impact van de transitievergoeding op met name de amateursport. Mijn vertrekpunt is dat als er sprake is van een
dienstverband, daar gewoon een transitievergoeding bij
hoort. Dat is de richting van deze wet: je wilt flex beprijzen.
Zeker de amateursport maakt zich wel echt grote zorgen,
merk ik. Ik vraag de minister om daar toch nog even specifiek op in te gaan. Ik heb dat ook gevraagd voor sommige
met name seizoensgebonden sectoren, ook onder verwijzing
naar een aantal amendementen van collega Stoffer.
Voorzitter, tot slot. We hebben het hier veel over de relatie
tot zzp'ers en de relatie tot loondoorbetaling bij ziekte in
deze wet. De vierde in die vierhoek is wat mij betreft scholing: het belang van scholing en duurzame inzetbaarheid.
Er blijkt geld over te blijven in de regeling om mkb-ondernemers te helpen bij pensionering met de transitievergoeding. Ik sta hier toevallig als eerste spreker van de coalitie,
maar het lijkt de coalitie echt een goed idee om geld vrij te
maken voor scholing, voor de leercultuur. De heer Wiersma
heeft daar op een aantal plekken ook een aantal zaken over
gezegd. Dit geldt zeker voor het mkb, waar het onderwijs
misschien niet altijd helemaal aansluit bij wat zij aan personeelswensen hebben. De bedrijfsscholen zijn daar misschien
niet altijd op gericht. Ik denk bijvoorbeeld ook aan de optie
om hen nog wat meer te helpen bij bbl-stages. Het lijkt mij
een goed idee om het geld dat daar ligt, specifiek aan
scholing in het mkb te besteden.
Ik zie collega Stoffer.

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

31 januari 2019
TK 48

48-3-16

De voorzitter:
Ja, ik zie hem ook. Ik zit ook naar u te kijken, meneer Van
Weyenberg, want u heeft nog twee minuten spreektijd.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat gaat bijna lukken, denk ik.
De voorzitter:
Ja? Het lijkt me dan handiger dat u uw betoog eerst afrondt.
De heer Van Weyenberg (D66):
We hebben het al veel over de premiedifferentiatie gehad.
Rondom de bouw stelde de heer Gijs van Dijk een vraag
die ik ook heb. Mijn vraag daarbij is overigens wel of de
bouw nou niet juist een van de sectoren is die straks, in het
nieuwe stelsel, juist lagere premies gaat betalen.
Voorzitter. Ik heb nog twee specifieke vragen. De eerste
gaat over de zorgsector. Er zijn vragen over hoe het zit met
consignatiediensten. Ik krijg berichten dat de brancheorganisatie daar zorgen over heeft. Zij hebben een brief gestuurd
waarin ze vragen hoe dit nu precies gaat uitwerken. Het
precieze argument is dat deze diensten in de Arbeidstijdenwet niet worden gezien als onderdeel van de contractuele
uren, maar dat deze diensten in de praktijk structureel meer
dan 30% aan uren toevoegen aan de arbeidsduur. Dat zou
mogelijk tot een groot kostenprobleem leiden. Ik zeg eerlijk
dat ik dat niet helemaal kan beoordelen, maar ik krijg wel
graag een reactie van de minister op deze zorg. Is die
terecht? Is er wat aan te doen? Kunt u nader toelichten of
u daar reden ziet tot handelen?
De tweede vraag luidt als volgt. We gaan nu premiedifferentiëren tussen vaste contracten en contracten van bepaalde
tijd of oproepcontracten. Dat gaat gebeuren op basis van
de polisadministratie. Mensen moeten ook op hun loonstrookje kunnen zien hoe zij daarin zitten, maar dat betekent
wel dat de gegevens in de polisadministratie ineens heel
belangrijk worden. We gaan het daar vaker over hebben,
ook bij fraude in de WW. Want wat daar staat, bepaalt of
je 7,5% of 2,5% premie moet gaan betalen. Dat is nogal een
kostenverschil. Hoe wordt dan de handhaving geregeld? Ik
hoef niet in de motorkamer te kijken, want ik wil mensen
ook niet wijzer maken dan ze al zijn hoe je daar kunt truken,
maar hoe gaan we nou borgen dat wel het goede wordt
opgeschreven? Dit gegeven wordt namelijk belangrijk.
Specifiek vraag ik daarbij aandacht voor de mutaties met
terugwerkende kracht in de polisadministratie. Hoe zou dat
kunnen werken? Ik heb een tijdelijk contract. Na twee jaar
wordt dat vast, of na een jaar; laat ik optimistisch zijn, zeg
ik tegen de heer Van Kent. Dan denk ik: weet je wat, met
terugwerkende kracht zeg ik maar dat dat vanaf dag één zo
was. De werknemer heeft daar geen last van, maar het
scheelt de werkgever opeens met terugwerkende kracht
veel premie. Dat is gewoon fraude. Hoe gaan we dat voorkomen?
Tot slot, voorzitter. Er ligt hier een wet waar ik tevreden
over ben, die echt de balans herstelt, die ervoor zorgt dat
een vaste baan beter bereikbaar wordt en die flex beter
beprijst. Het is een wet die een aantal weeffouten uit de
Wet werk en zekerheid oplost, maar de basisfilosofie van

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

die wet wat mij betreft intact laat. Er zaten ook heel veel
goede dingen in; laat ik dat nog een keer zeggen. Een wet
ook die er kwam omdat de sociale partners er gewoon niet
uitkwamen. Zelfs toen ze tijdens de formatie maanden de
tijd hadden, is het niet gelukt. Ik hoop dat partijen in deze
Kamer niet het standpunt zullen betrekken dat als er ergens
één ding is dat zij misschien net anders zouden doen, zij
tegen gaan stemmen. Laten we samen deze wet, waarbij
we ook vandaag nog een aantal belangrijke stappen zetten
...
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Van Weyenberg (D66):
... die linkse partijen moeten ondersteunen ...
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Van Weyenberg (D66):
... op waarde schatten.
Dank u wel.
De voorzitter:
De heer Stoffer.
De heer Stoffer (SGP):
Ik zat toch nog een beetje na te denken over de positieve
opmerkingen van de heer Van Weyenberg ten aanzien van
mijn amendement over seizoenswerk. Ik ben heel blij dat
hij daar positief tegen aankijkt. Ik ben natuurlijk ook
benieuwd naar de reflectie vanuit het kabinet, maar ik heb
wel een vraag over de opmerking dat het wat te breed is.
Zou u misschien iets kunnen zeggen over wat in uw optiek
te breed is? Ik zoek natuurlijk ook naar iets waarvan u uiteindelijk zegt: daar kan ik mijn handtekening onder zetten.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zal uiteindelijk beoordelen of het maximaal probeert iets
te doen aan met name seizoensgebonden werk. Daar ben
ik persoonlijk het meest gevoelig voor. Dat blijkt heel ingewikkeld. U kiest voor de groep jongeren onder 21 jaar die
minder dan twaalf uur per week werken als een manier om
wat richting te zoeken. Maar u kiest voor zo'n breed palet
dat ik mij zorgen maak of u dat niet breder openzet. Hoe
meer u dat weet te richten, hoe enthousiaster ik word. Ik
kan nu nog uitbundiger in details treden, maar ik denk dat
de voorzitter mij dan nog bozer gaat aankijken.
De voorzitter:
Dat valt wel mee.
De heer Van Weyenberg (D66):
Hoe meer focus u aanbrengt, hoe positiever mijn houding
wordt.

31 januari 2019
TK 48

48-3-17

De heer Stoffer (SGP):
We gaan ons best doen om er extra focus in aan te brengen,
maar we wachten eerst de minister af.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Weyenberg. Dan geef ik nu het
woord aan de heer Van Kent namens de SP. De minister zit
te onderhandelen over ...
De heer Van Kent (SP):
De lunch. Die is niet onbelangrijk.
Mevrouw Arib (PvdA):
Goed. Het woord is eerst aan de heer Van Kent namens de
SP.

De heer Van Kent (SP):
Dank u wel, voorzitter. "Wet arbeidsmarkt lost problemen
niet op", zo kopte het Nederlands Dagblad. "'Werknemers
nog verder in moeras van onzekerheid gedrukt"; dat was
de kop die Het Parool heeft gekozen. "Nieuwe wet vergroot
arbeidsongelijkheid", zo schreef de Volkskrant. "Juristen
maken gehakt van langere proeftijd bij vaste baan", aldus
het Algemeen Dagblad. Ik heb niet mijn best hoeven doen.
We hebben alle krantenartikelen even bekeken toen deze
wet naar buiten kwam en er was niet één positieve kop te
vinden. Zelden is een wet van links tot rechts, van werkgevers tot werknemers en van juristen tot de Raad van State
zo met de grond gelijk gemaakt. We hebben het bij de
hoorzitting gezien. De conclusie van deze minister was: als
iedereen ontevreden is, dan zal ik wel goed werk geleverd
hebben. Dat vind ik een bijzondere conclusie. Ik vraag me
dan ook af hoe dat thuis aan de keukentafel gaat. Als de
partner van de minister vraagt hoe zijn dag was, zegt de
minister dan: iedereen was ontevreden en iedereen vond
dat ik een slecht idee had, dus ja, ik heb heerlijk gewerkt
en ik ben goed bezig?
Voorzitter. Dan de naam van de wet: de Wet arbeidsmarkt
in balans. Dat is natuurlijk een vorm van misleiding, want
deze flexwet van minister Koolmees herstelt de balans op
de arbeidsmarkt niet. Dat is niet alleen de opvatting van de
SP, maar ook van vele anderen die daar nog veel meer
verstand van hebben dan ik. Het is ook een rechtstreekse
aanval op een aantal werknemersrechten. Ik noem de vijf
maanden onzekerheid door het oprekken van de proeftijd,
de drie jaar onzekerheid door niet twee maar drie jaar
onzekere contracten mogelijk te maken en de permanente
onzekerheid door afbraak van de bescherming tegen onterecht ontslag. Maar niet gehinderd door bescheidenheid
noemt deze minister zijn flexwet een mijlpaal voor de
arbeidsmarkt. Ik zie slechts een compromis tussen de coalitiepartijen, dat heeft geresulteerd in onsamenhangende
maatregelen. Die samenhang werd steeds benadrukt. Ook
bij de behandeling van onze initiatiefwet en ons initiatiefvoorstel lag de nadruk steeds op die samenhang. Maar de
samenhang met bijvoorbeeld de loondoorbetaling bij ziekte,
de aanpak van schijnzelfstandigheid voor mass contracting
en het hele zzp-onderwerp ontbreekt in deze wet. Wat dat
betreft is ook in deze wet geen samenhang te vinden, zeker

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

niet als je kijkt naar de individuele maatregelen. Het is
eigenlijk een samengeraapt zooitje.
Voorzitter. In 2017 maakten niet-financiële bedrijven in
Nederland, zoals de industrie en de handel, een brutowinst
van 218,1 miljard euro. Een winst van 218,1 miljard euro.
Sinds dit wordt bijgehouden, sinds 1995, is die nog nooit
zo hoog geweest. Terwijl de winsten door het plafond
schieten, blijven de inkomens van werknemers achter. Het
reëel besteedbaar inkomen van huishoudens is sinds 1977
nauwelijks toegenomen, zo blijkt uit onderzoek. Flex is daar
een van de belangrijke oorzaken van. De Nederlandsche
Bank concludeerde dat recent en gaf daarbij aan dat flexwerkers niet alleen minder verdienen — minder krijgen,
moet ik eigenlijk zeggen — maar er door hun zwakke
arbeidspositie, hun zwakke positie ten opzichte van de
werkgever en hun lage organisatiegraad ook voor zorgen
dat de lonen van werknemers met een vast dienstverband
lager zijn dan zou moeten. Niet het vaste arbeidscontract
is het probleem, maar het explosief gestegen aantal onzekere contracten en de achterblijvende lonen. Is de minister
dat met de SP eens? Vrijwel iedereen is het namelijk daarover met ons eens. Ik neem dus aan dat deze minister dat
ook is. Het dogma "vast minder vast en flex minder flex",
dat logisch klinkt, is pure onzin. Want welk gevaar schuilt
er volgens de minister in om niet te tornen aan zekere
contracten? En welke onderbouwing heeft de minister
daarvoor?
Voorzitter. Deze wet is eigenlijk een samenraapsel van heel
veel kleinere wetsvoorstellen. Ik zal achtereenvolgens
ingaan op de ketenbepaling, de oproepcontracten, payroll,
ontslagrecht en proeftijd. Ik zal positief eindigen, namelijk
met het voorstel over de WW-premie, dat in lijn is met het
voorstel dat de SP eerder had gedaan.
Voorzitter. Sinds Rutte I is het aantal mensen met een
onzeker contract explosief gestegen. In 2010 hadden 1,5
miljoen mensen zo'n onzeker flexcontract; nu gaat het al
om 2 miljoen werknemers. Zij zitten iedere maand in onzekerheid of ze wel voldoende inkomen hebben om rond te
kunnen komen en of ze überhaupt nog een baan hebben.
En wat doet deze minister? Hij maakt onzekere contracten
weer mogelijk voor een periode van drie jaar. In het interruptiedebat met de heer Van Weyenberg ging het daar ook
al over. Net als wetenschappers en de Raad van State zie
ik niet hoe dit bijdraagt aan het verminderen van het aantal
onzekere flexcontracten. Het zal toch het omgekeerde effect
hebben. De Wet werk en zekerheid, de vorige flexwet, had
hetzelfde doel met juist de tegenovergestelde maatregel,
namelijk het verkorten van de periode van onzekerheid van
drie tot twee jaar. Hoe gaat het verlengen van de periode
waarvoor onzekere contracten kunnen worden aangeboden
bijdragen aan meer zekere contracten, zo vraag ik de
minister. Ik heb ook een amendement ingediend om dat
deel uit de wet te halen.
Voorzitter. Dan de oproepovereenkomsten. De SP staat
positief tegenover het plan om de positie van oproepkrachten te versterken en permanente beschikbaarheid, het altijd
maar opgeroepen kunnen worden door je werkgever, te
voorkomen. Van de 2 miljoen werknemers met een onzeker
contract heeft bijna 1 miljoen een oproepcontract, ook wel
een nulurencontract genoemd. Deze wet regelt dat werknemers vier dagen voordat ze moeten gaan werken te horen
krijgen dát ze moeten gaan werken. Dit is een verbetering
ten opzichte van de huidige situatie, maar het heeft ook een

31 januari 2019
TK 48

48-3-18

risico, namelijk dat die vier dagen de nieuwe norm gaan
worden. Er is ook nog een ander probleem. Als je bijvoorbeeld meerdere banen moet combineren, wat helaas steeds
vaker voorkomt, of een baan wil combineren met zzp-schap
of andere combinaties wil maken, is vier dagen vooraf
weten wanneer je moet werken nog steeds een hele korte
termijn. Daarom hebben wij bij amendement het voorstel
gedaan om die vierdagentermijn te wijzigen in een termijn
van veertien dagen, zodat iedereen twee weken van tevoren
weet wanneer hij of zij moet werken. Het lijkt mij voor een
werkgever mogelijk om op die termijn de roosters te maken.
Dan specifiek over die nulurencontracten. Nu is het al
mogelijk dat een werknemer als hij of zij drie maanden heeft
gewerkt daarna bij de werkgever een contract vraagt voor
het gemiddeld gewerkt aantal uren in die drie maanden.
Het kabinet stelt nu voor om de werkgever na een periode
van twaalf maanden een aanbod te laten doen. Wij zien dat
de positie van oproepkrachten met een nulurencontract
niet heel sterk is. Het zal dus lastig zijn om een werkgever
daartoe te dwingen of te bewegen, omdat dat kan betekenen
dat je vervolgens niet wordt ingeroosterd of zelfs je baan
kwijtraakt. Daarom hebben wij het wijzigingsvoorstel
gedaan dat werknemers met een nulurencontract na drie
maanden van rechtswege, dus automatisch, een contract
krijgen voor het aantal gewerkte uren in de voorafgaande
drie maanden.
Over payroll hebben we net ook al gesproken. Daarbij is
het pensioen nog het belangrijkste onderdeel. Eerder werd
al de initiatiefwet genoemd van de Partij van de Arbeid,
GroenLinks en SP, waarmee wij ermee wilden zorgen dat
werknemers die direct in loondienst zijn bij de werkgever
en payrollwerknemers exact dezelfde arbeidsvoorwaarden
krijgen en dat het daardoor geen kostenvoordeel met zich
meebrengt om payrollwerknemers in te schakelen. Grotendeels zit die wet nu in deze wet, maar wat ontbreekt, is een
volwaardige pensioenregeling die ook dezelfde kosten met
zich meebrengt voor de opdrachtgever als het inschakelen
van een werknemer in loondienst. We hebben daar zojuist
bij interruptie via de heer Van Weyenberg vragen over
gesteld aan de minister: is hij bereid om de som die in totaal
betaald moet worden voor de pensioenregeling voor de
werknemer, gelijk te laten zijn aan de som die in totaal
betaald moet worden aan de payrollwerknemer, zodat daar
geen kostenverschil is en er gewoon een gelijk pensioen
wordt opgebouwd?
Datzelfde geldt voor het opleidingsbudget. Ik heb daarover
inderdaad een amendement ingediend; de heer Van Weyenberg vroeg daar ook naar. Is het inderdaad zo dat, als
deze wet werkelijkheid wordt, de scholingsmogelijkheden
en de scholingsbudgetten — dan heb ik het ook over het
persoonlijke opleidingsbudget — geheel gelijkgetrokken
worden voor werknemers die direct in loondienst zijn en
payrollwerknemers? Graag een reactie daarop. Als dat zo
blijkt te zijn, zal ik ons amendement daarover vanzelfsprekend intrekken.
Voorzitter. Dan het ontslagrecht, de cumulatiegrond, zoals
dat heet. "Cumulatiegrond" betekent eigenlijk dat de werkgever een aantal redenen voor ontslag bij elkaar mag
sprokkelen. Waar de werkgever er nu één moet kiezen, bijvoorbeeld dat iemand niet functioneert, mag hij straks een
aantal redenen voor ontslag samenpakken. Eigenlijk helpt
het kabinet daarmee werkgevers die een onvoldoende goed
personeelsbeleid voeren, want als je een goede werkgever

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

bent, voer je die functioneringsgesprekken, hou je het
dossier bij en heb je een goed dossier als je van iemand
afscheid moet nemen. Dat is binnen de huidige regels ook
mogelijk, maar wat zegt het kabinet? Nee, wij gaan die
werkgever een mogelijkheid bieden om meerdere dingen
bij elkaar te gaan sprokkelen en wij gaan het daarmee
makkelijker maken om werknemers te ontslaan. Ik mis
daarbij iedere onderbouwing. Ik zou de minister daarom
willen vragen op welke wijze hij dit rechtvaardigt en
onderbouwt, zeker in tijden waarin werkgevers springen
om werknemers en waarin het aantal ontslagzaken die bij
de rechter komen, juist afneemt doordat de uitkomst duidelijk is binnen het ontslagrecht zoals dat nu bestaat en
doordat er heel veel afspraken gemaakt kunnen worden
zonder dat de rechter daaraan te pas hoeft te komen.
Waarom denkt de minister dat het nodig is om nu met zo'n
ingrijpende maatregel te komen? De SP wijst dat absoluut
af. We hebben daarom een wijzigingsvoorstel ingediend
om die versoepeling van het ontslagrecht, die aanval op
werknemersrechten, uit deze wet te halen.
Dan de ontslagvergoeding, want tijdens de hoorzitting werd
door een van de aanwezige kantonrechters een hartenkreet
geuit, namelijk: geef ons alsjeblieft de ruimte om, als de
schade groot is en als iemand om heel nare redenen en op
een heel nare manier door een werkgever naar buiten is
gewerkt, bijvoorbeeld een arbeidsverleden heeft van drie
of vier jaar en 54 jaar oud is, een financieel bedrag vast te
stellen dat recht doet aan de schade die iemand lijdt. Die
hartenkreet van de rechter hebben wij allemaal gehoord.
Volgens mij is dat ook iets wat we met elkaar moeten
organiseren, want het kan toch niet zo zijn dat iemand met
zo'n achtergrond — dus drie of vier jaar gewerkt en 54 jaar
oud — in plaats van een derde van het maandsalaris per
gewerkt jaar daar nog een half maandsalaris bij opgeteld
krijgt? Dat maakt het verschil toch niet? Om die reden zou
mijn fractie er samen met de Partij van de Arbeid voor zijn
om in de wet op te nemen dat de rechters de mogelijkheid
krijgen om af te wijken van de maximale ontslagvergoeding
zoals die nu in de wet staat.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Dit is ook voor 50PLUS een zeer aangelegen punt. Wij waren
ook heel erg zoekende. Wij dachten: als je geen maximum
inbouwt, heb je kans dat dat problemen gaat geven bij de
coalitie. Wij hebben dus de verdubbelaar ingezet, maar wij
hebben straks ook de nodige vragen, omdat wij toch dachten dat er in de wet nog een mogelijkheid voor de rechter
is als iets echt onredelijk of onbillijk is. Volgens mij is dat
artikel 681b, lid c. Is dat voor de SP onvoldoende?
De heer Van Kent (SP):
Volgens mij is dat artikel alleen van toepassing als het echt
om evidente zaken gaat, bijvoorbeeld seksuele intimidatie,
geweld of dat soort zaken. Als dat aan de hand is, kan het
inderdaad naar de rechter. Dat kan eindeloos doorgaan.
Dat is een wijziging die in de vorige Flexwet is toegepast.
Die route is er dus inderdaad, maar mijn fractie pleit ervoor
om de rechters de ruimte te geven om tot een nieuwe
regeling te komen. Vroeger hadden we de kantonrechtersformule. Ik zeg niet dat we daar een-op-een naar terug
moeten, maar die kantonrechtersformule is nooit door de
politiek vastgesteld. Dat was een regeling die de kantonrechters onderling hadden bedacht. Ik kan me voorstellen dat
wij, als wij de kantonrechters de ruimte geven, ook van hen

31 januari 2019
TK 48

48-3-19

vragen om met een voorstel te komen, om er met elkaar
over na te denken hoe daaraan grenzen gesteld kunnen
worden. Ik denk niet dat de politiek dat zou moeten doen.
U zegt dat u de verdubbelaar hebt ingezet. Dan ga je van
1,5 naar 3, en ik zou niet weten waarom je niet naar 4 zou
kunnen. Ik zou ook niet weten waarom je niet naar 2,7 zou
gaan. Die grens is dus altijd arbitrair. Ik zou dus zeggen:
geef dat vertrouwen aan de rechters en vraag de rechters
nadrukkelijk om dit ook met elkaar uit te werken.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Wij hadden eerst een amendement bij Bureau Wetgeving
liggen over de verwijtbaarheidsfactor. We wilden de rechters de mogelijkheid geven om een factor in te bouwen.
Toen werd inderdaad verwezen naar dit artikel over de billijkheid. Zouden we daarin dan ruimte moeten zoeken met
elkaar, zodat de rechters dat artikel makkelijker en vaker
zouden kunnen toepassen? Dan zitten wij als iets echt
onredelijk is, niet aan 1,5 keer die transitievergoeding vast,
zoals wij beiden beogen.
De heer Van Kent (SP):
Dan zou je dat begrip, dat artikel, moeten oprekken, denk
ik. Maar ik zou er ook wel voor zijn om het vertrouwen aan
onze kantonrechters te geven, en om onze kantonrechters
te vragen om binnen de ruimte die ze krijgen te kijken wat
redelijk en billijk is. Volgens mij zijn onze rechters daar heel
goed toe in staat en kunnen wij hun dat vertrouwen geven.
Maar als u tot andere manieren komt waarvoor u wel steun
heeft van de coalitie, dan kunt u ook op onze steun rekenen.
We delen het doel en als we daarop uit kunnen komen, kunt
u op ons rekenen.
De voorzitter:
Goed. Gaat u verder, meneer Van Kent.
De heer Van Kent (SP):
Voorzitter. Deze wet biedt ook een afschaffing van de verhoogde opbouw van ... Het is allemaal techniek, maar het
gaat om de ontslagvergoeding als je ergens langer dan tien
jaar werkt. Dan bouw je een hogere ontslagvergoeding op.
Die verhoging wordt in deze wet geschrapt. Dat is een grote
bezuiniging voor werkgevers, maar in onze ogen is het een
onterechte bezuiniging, want zeker als je ergens langer
werkt, is de kans groter dat je leeftijd wat hoger is. Daarmee
kan ook de periode van werkloosheid of de noodzaak tot
omscholing groter zijn. Dat was volgens mij ook de rechtvaardiging voor die verhoogde opbouw als je ergens langer
dan tien jaar werkt. De SP is er voorstander van om die
intact te laten. We hebben daar ook een voorstel voor
ingediend.
Voorzitter. We hebben het nu over de transitievergoeding,
en er werd gezegd dat de werkgever moet weten waar hij
aan toe is qua geld. Maar laten we eens kijken naar een
werknemer van 58 jaar met een dienstverband van 40 jaar.
Die werknemer kreeg eerst nog ruim €108.000 mee. Onder
de vorige Flexwet is dat minder dan de helft geworden, en
als het deze minister ligt, blijft daar straks onder deze wet
nog €36.000 van over. Je gaat dus van €108.000 naar
€36.000. Door de jaren heen zijn de ontslagvergoedingen
dus gigantisch verlaagd, waarmee het ook voor werkgevers

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

makkelijker is geworden om mensen te ontslaan. Want we
moeten niet vergeten dat de ontslagvergoeding niet alleen
een financiële compensatie is voor het nadeel van de
werknemer, maar ook een drempel voor de werkgever om
iemand te ontslaan. Dat er geld betaald moet worden, kan
immers reden zijn voor een werkgever om na te gaan denken: kan ik niet met scholing een andere plek binnen mijn
bedrijf vinden, of op andere manieren voorkomen dat ik
iemand moet ontslaan?
Voorzitter. Dan de proeftijd. We hoorden net van D66 dat
die het amendement van GroenLinks, SP en Partij van de
Arbeid gaat steunen. We hebben de kranten ook gelezen,
dus ik zal daar weinig woorden aan vuil maken. Het was
een onnozel idee en volgens mij gaan we het vandaag uit
de wet schrappen. Dat is goed nieuws, want dingen 150
dagen op proef geven, is iets wat volgens mij nergens
voorkomt. Een auto 150 dagen op proef of een jurkje 150
dagen op proef, dat zou volgens mij geen enkele ondernemer bieden. Volgens mij heeft een ondernemer het ook niet
nodig om een werknemer 150 dagen op proef te krijgen. Ik
zie de minister al dansen; volgens mij is dat uit blijdschap
omdat dit onderdeel uit zijn wet wordt geschrapt, want het
is ... De minister vindt het filmpje van de SP leuk, hoor ik
hem nu zeggen. Dat is goed om te horen; complimenten
voor de maker daarvan.
Voorzitter. Dan tot slot de WW-premiedifferentiatie. Prachtig
dat dit nu geregeld wordt, want het is natuurlijk bizar dat
je als werkgever goedkoper uit bent als je werknemers op
een onzeker contract inhuurt dan wanneer je werknemers
op een zeker contract inhuurt. Ik heb eerder al het voorbeeld
van de HEMA genoemd. Daar moet een rooster gemaakt
worden, waarbij uitgekomen moet worden op gemiddeld
€9 bruto per uur. Tegenover iemand van 35 moet dus een
scholier worden ingeroosterd om maar op die €9 uit te
kunnen komen. Dat leidt ertoe dat er zeker in de detailhandel, maar ook in distributiecentra en op heel veel andere
plekken, massaal gebruik wordt gemaakt van een onzeker
contract, soms voor wel 80% tot 90% van de werknemers,
gewoon omdat dat onderaan de streep een kostenvoordeel
oplevert.
Er zijn twee dingen die met deze wet worden ingevoerd en
die altijd een langgekoesterde wens van de SP waren. Het
eerste is de ontslagvergoeding vanaf dag één. Dus ook als
je mensen na één jaar ontslaat zonder dat zij een vast contract hebben, moet je geld meegeven als werkgever. Het
tweede is dat je in dat ene jaar, die twee jaar of straks drie
jaar, een hogere WW-premie betaalt en dat de WW-premie
voor de werknemers aan wie je wel een zeker contract hebt
gegeven, naar beneden gaat. Dat zorgt ervoor dat het voor
een werkgever niet meer aantrekkelijk is of veel minder
aantrekkelijk wordt om steeds maar weer werknemers op
korte contracten in dienst te nemen. Daar verwacht de SPfractie veel van. We hopen ook dat de maatregelen die
daarmee gepaard gaan en die voor meer onzekerheid en
meer flex gaan zorgen, bijvoorbeeld dat derde tijdelijke
contract, van tafel gaan.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Kent. Ik zit eigenlijk een beetje met
een praktisch probleem. Normaal leg ik dat niet aan jullie

31 januari 2019
TK 48

48-3-20

voor, maar we hebben straks om 13.15 uur de herdenking
van oud-Kamervoorzitter de heer Dick Dolman. Ik zit te kijken of het mogelijk is om daarvóór de heer Smeulders nog
het woord te geven, maar de kans dat hij geïnterrumpeerd
wordt is vrij groot. Dus dan schors ik de vergadering maar
tot 13.15 uur. Eerst gaan we dan beginnen met de herdenking van de heer Dick Dolman. Daarna is de regeling van
werkzaamheden en daarna gaan we weer verder met dit
debat.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De vergadering wordt van 12.12 uur tot 13.18 uur geschorst.

Tweede Kamer

Wet arbeidsmarkt in balans

31 januari 2019
TK 48

48-3-21