1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

20 043

Parlementaire Vergadering van de Raad van
Europa

BD/ Nr. 111

VERSLAG VAN DE ZITTING 2017 (VIERDE DEEL)
Vastgesteld 9 november 2017
1. Inleiding
Van 9 tot en met 13 oktober 2017 vond in Straatsburg de vierde plenaire
deelsessie van dit jaar plaats van de parlementaire assemblee van de
Raad van Europa. Vanuit de Nederlandse delegatie in de assemblee
namen daaraan deel de Eerste Kamerleden Van de Ven (delegatieleider,
VVD), De Bruijn-Wezeman (VVD), Kox (SP), Oomen-Ruijten (CDA),
Stienen (D66) en Strik (GL) en het Tweede Kamerlid Omtzigt (CDA).
In verband met de presentatie en beoordeling van het regeerakkoord
«Vertrouwen in de toekomst» op 10 oktober, waren de overige delegatieleden uit de Tweede Kamer verhinderd om deel te nemen.
Het belangrijkste politieke punt op de agenda van deze deelsessie was de
opvolging van de op 6 oktober afgetreden president van de assemblee,
Pedro Agramunt. Hij besloot daags voor de deelsessie tot deze stap, nadat
duidelijk was dat er een motie van wantrouwen tegen hem in stemming
zou komen vanwege vermeende corruptiepraktijken en ander ongewenst
gedrag. Op dinsdag 10 oktober koos de assemblee na drie stemrondes de
Cypriotische Stella Kyriakides als nieuwe president. Zij won met 132
stemmen van de Litouwse uitdager uit haar eigen EPP-fractie, Emanuelis
Zingeris, die 84 stemmen kreeg. Mevrouw Kyriakides zal de resterende
duur van de oorspronkelijke termijn van de heer Agramunt volmaken tot
de opening van de eerste deelsessie van 2018 op 22 januari.
In de gebruikelijke bespreking van het Progress Report (doc. nr. 14409)
van het Bureau van de assemblee op 9 oktober merkte de heer Kox nog
op dat het vertrek van de heer Agramunt veel te laat was gekomen. Het
was beter voor de assemblee geweest, als hij eerder was afgetreden.
Niettemin heeft dit aftreden duidelijk gemaakt dat een normale democratische regel ook geldt voor de assemblee, namelijk dat een voorzitter niet
kan functioneren zonder vertrouwen van de vergadering.
Naast de behandeling van verschillende rapporten en resoluties, hebben
er tijdens de sessie twee debatten over actuele kwesties plaatsgevonden.
Een daarvan ging over een nieuwe Oekraïense onderwijswet, die volgens
een aantal delegaties discriminerend zou uitpakken voor minderheidstalen
in Oekraïne (waaronder het Hongaars). Tijdens een toespraak van de

kst-20043-111
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 111

1

Oekraïense president Poroshenko op woensdag 11 oktober is ook nog
eens uitgebreid op deze kwestie ingegaan. Namens zijn fractie (UEL) heeft
de heer Kox verder een actueel debat aangevraagd over de politieke crisis
in Catalonië, dat zich op dat moment onafhankelijk dreigde te verklaren na
een referendum op 1 oktober.
De delegatie heeft in Straatsburg kennisgemaakt met de nieuwe Permanent Vertegenwoordiger, ambassadeur Böcker. Hij heeft de leden gebriefd
over issues die recent in het Comité van Ministers aan de orde zijn
geweest, waarbij lang gesproken is over een rapport van de Italiaanse
parlementariër Nicoletti (doc. nr. 14396). In dit rapport, dat op woensdag
11 oktober in de assemblee werd behandeld, wordt opgeroepen tot een
nieuwe, vierde top van de Raad van Europa. Deze oproep, die unaniem
door de assemblee werd gesteund, moet begrepen worden tegen de
achtergrond van enkele fundamentele uitdagingen, waar de Raad van
Europa zich voor gesteld ziet. Nadat de Russische delegatie in 2014 en
2015 geschorst is geweest van deelname in de assemblee als gevolg van
de steun van het Russische parlement voor de Russische militaire
interventie in Oekraïne, hebben de Russen zelf besloten om na opheffing
van de schorsing in januari 2016 geen delegatie meer naar Straatsburg te
sturen. In juni 2017 heeft Rusland voorts meegedeeld geen contributie
meer te betalen aan de assemblee. Deze afwezigheid van Rusland in één
van de twee statutaire organen van de Raad van Europa (het land
participeert nog wel in het Comité van Ministers) is problematisch, alleen
al omdat de assemblee een formele rol heeft bij een aantal benoemingsprocedures. In een speciale «Joint Meeting» op donderdag 12 oktober
hebben een delegatie van het Comité van Ministers en een delegatie van
de assemblee hierover met elkaar gesproken. Het rapport-Nicoletti gaat
verder onder meer over de relatie tussen de EU en de Raad van Europa.
Een nieuwe Raad van Europa-top zou, tegen deze achtergrond, op het
hoogste politieke niveau duidelijkheid moeten bieden over de toekomstige rol van de Raad van Europa in de overall Europese politieke
architectuur.
2. Het verdedigen van het acquis van de Raad van Europa:
bescherming van 65 jaar succesvolle intergouvernementele
samenwerking (doc. 14406, recommendation 2114 (2017))
De heer Kox presenteerde op woensdag 11 oktober namens het
Committee on Rules of Procedure, Immunities and Institutional Affairs een
rapport, waarin hij beschreef hoe sinds 1949 de Raad van Europa heeft
bijgedragen aan een verbeterd functioneren van de democratische
instituties, de ontwikkeling van de rechtstaat en de bescherming van
burgerrechten in Europa. Dit is hoofdzakelijk gebeurd door een systeem
van conventies, waarin gemeenschappelijke standaarden werden
vastgelegd en waarvan de effectieve implementatie werd gemonitord. Het
acquis dat aldus is opgebouwd, heeft rechtstreeks invloed op het dagelijks
leven van de inwoners van Europa. Niettemin bestaan er nog veel
verschillen tussen de lidstaten en democratie, rechtsstatelijkheid en
mensenrechten in het algemeen staan onder druk in het gebied van de
Raad van Europa. In aansluiting op het rapport van zijn Italiaanse collega
Nicoletti riep ook de heer Kox op tot een nieuwe top van de staatshoofden
en regeringsleiders van de Raad van Europa om de toekomst van dit
conventiesysteem te bespreken. De erfenis van tientallen jaren intergouvernementele samenwerking moet erkend en verdedigd worden, zo stelde
hij, en waar mogelijk verder ontwikkeld. Hij pleitte voor een doorlichting
van de bestaande conventies en de monitoring daarvan. Hulpprogramma’s ter ondersteuning van de implementatie zouden geëvalueerd
moeten worden. De effectiviteit van het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens zou versterkt moeten worden en er moet nagedacht worden
over een bredere toepassing van het Europees Sociaal Handvest. Ook de

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 111

2

verhouding van de Raad van Europa met andere Europese organisaties,
zoals de EU, de OVSE en de OESO, zou geëvalueerd moeten worden. Hij
pleitte ook voor een grotere betrokkenheid van burgers bij het besluitvormingsproces in de Raad van Europa. Het initiatief om tot een nieuw
verdrag voor de Raad van Europa te komen ligt weliswaar bij het Comité
van Ministers, maar de heer Kox vond het van groot belang dat de
assemblee nauw betrokken zou worden bij de voorbereiding van zo’n top.
Het is een uitgelezen moment voor bezinning op de toekomst van de Raad
van Europa. In die situatie zouden de lidstaten dan ook moeten afzien van
elke vorm van actie, die zou leiden tot een verzwakking van de intergouvernementele samenwerking, aldus de heer Kox. De bij het rapport
behorende aanbeveling werd door de assemblee aangenomen.
3. Vervolging en bestraffing van de misdaden tegen de menselijkheid of mogelijk zelfs genocide gepleegd door Daesh (doc.
14402, resolution 2190 (2017))
Ook de heer Omtzigt had een rapport voorbereid namens het Committee
on Legal Affairs and Human Rights. In verband met de presentatie van het
regeerakkoord en het debat met de informateur in Den Haag moest hij de
presentatie van dit rapport op donderdag 12 oktober overlaten een
Oekraïense collega, mevrouw Sotnyk. De heer Omtzigt wees in zijn
rapport op een internationaal juridisch gat ten aanzien van de vervolging
en bestraffing van Daesh. In Syrië en Irak heeft deze organisatie zich
schuldig gemaakt aan vormen van genocide tegen de minderheden van
Yezidi’s, Christenen en niet-Soenni Moslims. Beide landen zijn geen partij
bij het Internationaal Strafhof. In de VN Veiligheidsraad was er onvoldoende steun om de situatie in Syrië naar de jurisdictie van het Internationaal Strafhof te verwijzen. De openbaar aanklager van het Strafhof
heeft ervan afgezien om eigenstandig een onderzoek te openen. Maar, zo
betoogde de heer Omtzigt, de primaire verantwoordelijkheid voor de
vervolging van internationaalrechtelijke misdaden ligt bij nationale
autoriteiten. De lidstaten van de Raad van Europa, en landen die daarbij
de status van waarnemer hebben, zouden zelf moeten overgaan tot de
erkenning van genocide door Daesh en op basis daarvan actie moeten
ondernemen om tot strafvervolging te komen. Specifiek voor Irak
bepleitte de heer Omtzigt dat de Verenigde Naties een geschikt juridisch
mechanisme zouden instellen om de daders te berechten. Daarnaast vond
hij dat de assemblee als vervolgstap praktische aanbevelingen zou
kunnen doen aan Syrië, Irak, de Onafhankelijke Internationale Onderzoekscommissie voor Syrië en de openbaar aanklager van het Internationaal
Strafhof inzake verzameling van bewijslast, opsporing en vervolging.
Uiteindelijk gaat het erom, zo betoogde hij, dat Daesh-misdadigers
berecht worden in nationale of internationale rechtbanken, net zoals
Nazi-misdadigers vandaag de dag nog verantwoording moeten afleggen
voor hun verwerpelijke daden. De bij het rapport behorende resolutie
werd door de assemblee aangenomen.
4. Bevorderen en versterken van transparantie, verantwoording
en integriteit van leden van de parlementaire assemblee (doc.
nr. 14407)
Naar aanleiding van serieuze beschuldigingen van corruptie aan het adres
van de voormalige president van de assemblee en enkele andere leden is
er door de Britse parlementariër Liddell-Grainger een rapport met
aanbevelingen geschreven om de integriteitsregels van de assemblee aan
te scherpen. De heer Kox nam deel aan het debat hierover op 11 oktober
en verwees daarin naar het externe onderzoek dat momenteel loopt naar
de corruptiebeschuldigingen. Als de aanbevelingen van zijn collega
Liddel-Grainger zouden worden opgevolgd, zou het in de toekomst niet

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 111

3

meer nodig zijn om extern onderzoek te laten doen naar integriteitsschendingen; de assemblee heeft daar dan zelf de instrumenten voor. Het
actualiseren van de gedragscode voor assembleeleden vond de heer Kox
een goede zaak, maar, zo tekende hij daarbij aan, als mensen zich willen
misdragen, zullen ze daar altijd wel een mogelijkheid voor vinden. Niet
alleen de assemblee, maar ook nationale parlementen moeten dan hun
verantwoordelijkheid nemen. Het baarde hem grote zorgen dat de
assemblee mogelijk doelwit was geworden van beïnvloedingspogingen
van buiten. Dat zegt iets over het belang dat kennelijk aan de assemblee
van de Raad van Europa wordt gehecht. Modernisering van de eigen
gedragscode was dan ook een goede zaak, vond hij. Mevrouw OomenRuijten voegde hieraan toe dat het aftreden van president Agramunt een
noodzakelijke stap was, maar ook slechts het begin. De assemblee was
wat haar betreft toe aan een diepgaande herbezinning op haar bestaansreden als vertegenwoordigend instituut. Waarom zijn wij hier naartoe
gezonden door onze parlementen en onze burgers, zo vroeg zij. Ook zij
steunde de modernisering van de gedragscode die haar Britse collega
voorstelde. Daarnaast riep zij haar collega’s op om te handelen volgens de
morele standaard die door hun voorgangers in de Raad van Europa is
bepaald. Ieder individueel lid moet naar zichzelf kijken, betoogde zij. Als
wij willen bevorderen dat iedere burger baat heeft bij de Raad van Europa,
hebben wij nieuwe regels voor gedrag en verantwoording nodig, zo
besloot zij.
5. Jongeren tegen corruptie (doc. nr. 14395)
In een debat op 13 oktober over een rapport van het Committee on
Culture, Science, Education and Media werd gesproken over een rapport
van de Italiaanse parlementariër Cimbro inzake de cruciale rol van
jongeren in de bestrijding van corruptie in een land. Volgens de rapporteur zouden jongeren kwetsbaarder zijn voor corruptie dan oudere
generaties. Onderzoek had volgens haar aangetoond dat jongeren een
tolerantere perceptie hebben van corruptiepraktijken. De heer Kox, die
namens de UEL-fractie sprak, geloofde dat niet. Mensen zijn gevoelig voor
corruptie als de omstandigheden daar naar zijn. Dat gold volgens hem
voor jong en oud. In het algemeen leren mensen tijdens hun leven geen
vaardigheden aan, waardoor zij minder corrupt worden naarmate zij
ouder worden. Hij vond dat het rapport zich dan ook vooral tot de
regeringen van de lidstaten moest richten met een oproep om corruptie
systematisch te bestrijden. De focus moest wat hem betrof meer liggen op
degenen die verantwoordelijkheid dragen voor bestuur, dan op jongeren.
6. Actueel debat over de noodzaak voor een politieke oplossing
voor de crisis in Catalonië
De heer Kox sprak in dit debat op 12 oktober namens zijn UEL-fractie. Hij
zei daarin geschokt te zijn door de onverwachte brute reactie van de
Spaanse autoriteiten op de participatie van Catalaanse burgers in het
referendum van 1 oktober. De Spaanse regering stelt dat dit geweld
gelegitimeerd was door het ongrondwettelijke karakter van het
referendum. Hij kon dat verder niet beoordelen, maar vond dat je hoe dan
ook geen geweld moest gebruiken tegen burgers die stemmen. Het was
voldoende geweest als de Spaanse regering had gezegd de uitslag niet te
accepteren. Hij betreurde het dat, in het jaar van het veertigjarig jubileum
van de toetreding van Spanje tot de Raad van Europa, van regeringszijde
zoveel geweld is gebruikt om een fundamenteel recht uit de Europese
Conventie voor de Mensenrechten (het recht om te stemmen) te dwarsbomen. Hij sprak de hoop uit dat verder geweld in de komende periode
zou kunnen worden voorkomen. Het leek hem wijs dat de Catalaanse
autoriteiten op dat moment nog niet de onafhankelijkheid hadden

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 111

4

uitgeroepen. Beide partijen zouden met elkaar in gesprek moeten over de
mogelijkheid om de Spaanse Grondwet te wijzigen. Geweld kan nooit een
optie zijn voor een lidstaat van de Raad van Europa. De assemblee zou de
situatie goed moeten blijven volgen en haar diensten aanbieden, als dat
gepast wordt geacht.
7. Overige
Op dinsdag 10 oktober heeft de delegatieleider, de heer Van de Ven, een
gesprek gehad met één van de kandidaten voor de functie van Mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa, mevrouw Dunja Mijatovic
uit Bosnië. Zij was van 2010 tot 2016 de OVSE Vertegenwoordiger voor de
Vrijheid van de Media, één van de vier hoge functionarissen in deze
organisatie. Volgend jaar dient de assemblee een opvolger te kiezen voor
de huidige Mensenrechtencommissaris, de Letse Nils Muižnieks, uit een
voordracht van drie kandidaten door het Comité van Ministers. Daarmee
wordt de vierde Mensenrechtencommissaris benoemd in de geschiedenis
van de Raad van Europa sinds de instelling van dit instituut in 1999.
De voorzitter van de delegatie,
Van de Ven
De griffier van de delegatie,
Westerhoff

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 111

5