Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

833
Vragen van het lid Ouwehand (PvdD) aan de Staatssecretaris van
Economische Zaken over de effecten van het gebruik van landbouwgif op
Natura2000 gebieden (ingezonden 7 november 2014).
Antwoord van Staatssecretaris Dijksma (Economische Zaken), mede namens
de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu (ontvangen 17 december
2014).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de conclusie van Alterra-rapport 2542 «Ecologische gevolgen van bollenteelt op de Veluwe» dat vanwege het hoge gebruik
van chemische bestrijdingsmiddelen de teelt van bollen, waaronder lelies,
significante schadelijke gevolgen kan hebben voor (natte delen van)
Natura2000-gebieden?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Onderschrijft u de conclusie dat de bollenteelt in en rond Natura 2000gebieden onaanvaardbare gevolgen kan hebben voor de natuur en de
instandhoudingsdoelstellingen in gevaar kan brengen? Zo nee, waarom
twijfelt u aan het onderzoeksrapport van Alterra en welke wetenschappelijke
onderbouwing heeft u voor uw eigen positie? Zo ja, welke consequenties
verbindt u hieraan?
Antwoord 2
Nee. Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (Ctgb) beoordeelt individuele middelen in een bepaalde teelt
gedurende het teeltseizoen aan de hand van internationaal vigerende
toetsingskaders op tal van aspecten. Eén van deze aspecten is het effect op
niet-doelwit organismen. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar risico’s voor
deze organismen binnen het toepassingsgebied, maar ook naar risico’s voor
deze organismen buiten het toepassingsgebied. Dit kunnen bijvoorbeeld
Natura 2000-gebieden zijn. Voor het bepalen van deze risico’s wordt
uitgegaan van een «realistic worst case» scenario en het beschermen van

1

ah-tk-20142015-833
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

http://sis.prv.gelderland.nl/brondoc/PS/2014/NOTITIE/SIS_14097B1.PDF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

kwetsbare soorten («vulnerable focal species»). De keuze van de kwetsbare
soort is afhankelijk van het specifieke beschermdoel.
Het Ctgb kijkt tijdens de beoordeling van gewasbeschermingsmiddelen nog
niet naar de effecten van de toepassing van het totaal van middelen dat in
een bepaalde teelt gedurende het teeltseizoen wordt toegepast. Om te
voorkomen dat dit tot een onderschatting van het daadwerkelijke milieurisico
zou kunnen leiden, hanteert het Ctgb een veiligheidsmarge.
De beoordeling leidt alleen tot een toelating van individuele middelen als er
geen onacceptabele risico’s zijn voor niet-doelwit organismen. Bij goed
landbouwkundig gebruik zijn de risico’s van individuele middelen voor
niet-doelwit organismen daarmee aanvaardbaar.
Vraag 3
Bent u bereid om een verbod in te stellen op het in telen van bollen en
andere gif-intensieve teelten in en rond Natura 2000-gebieden? Zo nee,
waarom niet en op welke andere wijze bent u dan van plan natuurschade als
gevolg van deze teelten te voorkomen?
Antwoord 3
Nee, zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 4 en 5
Kunt u bevestigen dat de door Alterra gesignaleerde negatieve effecten op de
instandhoudingsdoelen tot nu toe niet door het bevoegd gezag zijn omgezet
in handhaving van de Natuurbeschermingswet 1998 op dit punt, te weten een
natuurtoets via een passende beoordeling, die al dan niet leidt tot afgifte van
een Natuurbeschermingswetvergunning? Zo nee, kunt u de Kamer een
overzicht sturen waaruit blijkt dat er wel natuurtoetsen zijn uitgevoerd? Kunt
u bevestigen dat het achterwege blijven van de natuurtoets bij bollenteelten
betekent dat er tot nu toe onterecht economische activiteiten zijn toegestaan
in en bij natuurgebieden, die een groot negatief effect op de natuur hebben?
Zo ja, hoe beoordeelt u dit? Zo nee, op grond van welk wetenschappelijk
onderzoek komt u tot deze conclusie?
Bent u bereid om te erkennen dat bollenteelt niet als het zogenaamde
«bestaand gebruik» mag worden aangemerkt, waar geen Natuurbeschermingswetvergunning voor nodig zou zijn? Bent u voorts bereid te erkennen
dat het Rijk, toen zij zelf nog bevoegd gezag was, passende beoordelingen
had moeten uitvoeren waarin gekeken werd naar de ecologische gevolgen
van bollenteelt op de natuur? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4 en 5
De bollenteelt is geen «project» in de zin van artikel 6, derde lid, van de
Habitatrichtlijn en artikel 19f van de Natuurbeschermingwet 1998, maar een
«andere handeling» in de zin van artikel 19d, eerste lid, van de Natuurbeschermingswet 1998. Er geldt derhalve geen verplichting tot de uitvoering
van de natuurtoets in de vorm van een «passende beoordeling». Over het
algemeen zal hier sprake zijn van «bestaand gebruik», dat op grond van
artikel 19d, derde lid, van de Natuurbeschermingswet 1998 niet vergunningplichtig is. Wel kunnen op grond van artikel 19c van die wet bij «aanschrijving» beperkingen aan bestaand gebruik worden opgelegd, als dat nodig is
ter voorkoming van verslechtering van de kwaliteit van de habitats of van
significante verstoring van soorten waarvoor het Natura 2000-gebied is
aangewezen. De provincie is bevoegd gezag, zowel voor vergunningverlening
als voor inzet van de aanschrijvingsbevoegdheid.
Vraag 6
Hoe beoordeelt u het besluit van de provincie Gelderland om naar aanleiding
van dit onderzoek om, voor ingebruikname van een perceel voor bollenteelt,
binnen een beschermingszone natte landnatuur, het effect op Natura
2000-doelen te toetsten via een vergunningprocedure?2

2

http://sis.prv.gelderland.nl/brondoc/PS/2014/NOTITIE/SIS_14097.PDF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Het is aan het bevoegd gezag om naar aanleiding van het onderzoek een
besluit hierover te nemen.
Vraag 7
Wat vindt u er van dat de provincies tot nu toe het in gebruik nemen van
akkers in en rond Natura 2000-gebieden voor de teelt van bollen gezien
hebben als «bestaand gebruik» waar geen natuurtoets voor nodig zou zijn?
Deelt u de mening dat dit niet in overeenstemming is met uw oordeel over
«bestaand gebruik» in het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof in
de Natuurbeschermingswet 1998, welke u na advies van de Raad van State
heeft geschrapt?
Antwoord 7
Zie het antwoord op de vragen 4 en 5. Het advies van de Raad van State in
het kader van de Programmatische aanpak stikstof had betrekking op
projecten met mogelijk significant negatieve gevolgen, niet op bestaand
gebruik.
Vraag 8
Kunt u bevestigen dat er ook buiten Gelderland het telen van bollen en
andere gif-intensieve teelten plaatsvindt in en rond het Natura 2000-gebieden
waarbij deze bollenteelt mogelijk significante negatieve effecten hebben
gezien de gestelde instandhoudingsdoelen? Kunt u aangeven bij welke
Natura 2000-gebieden dat het geval is en kunt u dan ook bevestigen dat de
conclusies van het rapport niet alleen gelden voor Gelderland, en dat er ook
bij deze andere Natura 2000-gebieden kans is op een significant negatief
effect op aquatische milieus?
Antwoord 8
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 9 en 10
Bent u bereid om de overige provincies te instrueren om direct de conclusies
van het rapport van Alterra in beleid om te zetten, en dus in ieder geval
nieuwe bollenteelt in en nabij natte natuurgebieden te onderwerpen aan een
passende beoordeling in het kader van de Natuurbeschermingswet? Zo nee,
waarom niet, en vindt u het gerechtvaardigd dat er hierdoor een groot
verschil komt te bestaan tussen de verschillende provincies waardoor er niet
alleen verschillende beschermingsniveaus zullen ontstaan voor Natura
2000-gebieden maar ook de rechtsgelijkheid van ondernemers wordt
aangetast?
Bent u tevens bereid om de provincies te instrueren om in en rond alle
Natura 2000-gebieden met terugwerkende kracht een passende beoordeling
uit te voeren voor alle bestaande bollenakkers, zodat de natuureffecten van
deze teelten in ieder geval worden onderzocht? Zo nee, waarom niet, en op
welke wijze bent u dan voornemens om uw eindverantwoordelijkheid voor
een goede staat van instandhouding van de Natura 2000-gebieden in te
vullen?
Antwoord 9 en 10
Ik zie hier op basis van mijn antwoorden op de vragen 4 en 5 geen aanleiding
toe. Het is primair aan de provincies om – met inachtneming van de
specifieke omstandigheden van het geval en de kenmerken van het gebied –
ten aanzien van de verlening van vergunningen en inzet van de aanschrijvingsbevoegdheid hun afwegingen te maken en ervoor zorg te dragen dat
overeenkomstig de eisen van de Habitatrichtlijn wordt gehandeld.
Vraag 11
Deelt u de mening dat bovenstaande niet alleen geldt voor de bollenteelt,
waarbij gemiddeld 36 kg actieve stof/ha aan landbouwgif wordt gebruikt,
maar dat dit ook geld voor andere gifintensieve teelten, zoals bijvoorbeeld
rozen, met 86 kg actieve stof /ha?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 11
De hoeveelheid actieve stof die per hectare wordt toegediend is in principe
niet relevant. Relevant is de daadwerkelijke blootstelling van de kwetsbare
organismen aan gewasbeschermingsmiddelen, omdat er zonder blootstelling
géén effect is. Blootstelling en effect neemt het Ctgb mee in zijn risicobeoordeling (zie het antwoord op vraag 2).
Vraag 12
Vanaf hoeveel kg actieve stof/ha is het risico op significant negatieve effecten
op instandhoudingsdoelen zo groot dat er een passende beoordeling plaats
moet vinden via een vergunningverleningprocedure? Indien dit niet bekend is
bij u, bent u bereid om daar nader onderzoek naar te laten verrichten?
Antwoord 12
Zie het antwoord op vraag 11.
Vraag 13
Uit het onderzoek blijkt ook dat veel effecten van het hoge en gecombineerde
gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen op de flora en fauna niet goed
te beoordelen zijn, door gebrek aan gegevens voor bestrijdingsmiddelen en
door een gebrek aan meetpunten; bent u bereid om naar deze kennishiaten
wetenschappelijk onderzoek in te stellen, om zo de ecologische gevolgen van
het hoge gebruik van bestrijdingsmiddelen op de natuur vast te kunnen
stellen?
Antwoord 13
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 2, hanteert het Ctgb een
veiligheidsmarge voor de effecten van het totaal van middelen dat in een
bepaalde teelt gedurende het teeltseizoen wordt toegepast. Er wordt
momenteel op Europees niveau onderzocht hoe het gecombineerd gebruik
preciezer kan worden meegenomen in de internationaal geharmoniseerde
toetsingskaders. Deze toetsingskaders worden – als dit noodzakelijk wordt
geacht – geactualiseerd.
Het Ministerie van Economische Zaken financiert al vele jaren onderzoek naar
beoordelingsmethodieken voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen. Het is gebruikelijk dat hierin kennishiaten worden opgepakt. In 2015
wordt bijvoorbeeld een verkenning uitgevoerd naar de blootstelling van en de
effecten op waterorganismen van het gelijktijdig en/of herhaald toepassen
van verschillende gewasbeschermingsmiddelen.
Op de hoge zandgronden van de Veluwe is er zo goed als geen oppervlaktewater in de nabijheid van bollenpercelen. Het uitbreiden van het aantal
meetpunten op de Veluwe is daardoor niet relevant.
Vraag 14
De gebruikte gegevens over hoeveel bestrijdingsmiddelen er bij welke teelten
worden gebruik zijn uit 2008, dat zijn ook de laatste data dat er cijfers te
vinden zijn op CBS; kunt u aangeven wanneer deze gegevens geupdate
worden? Kunt u dit ook aangeven voor de gegevens over normoverschrijdingen in de bestrijdingsmiddelenatlas?
Antwoord 14
Het CBS verwacht het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de akkeren tuinbouw over 2012 eind 2014 te publiceren.
De bestrijdingsmiddelenatlas wordt jaarlijks voorzien van een update. Voor
het eind van 2014 zullen de meetgegevens uit 2013 in de bestrijdingsmiddelenatlas zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4