Bijlage 1 Uitfasering bilaterale onderwijs-, gezondheid- en
milieuprogramma’s en stand van zaken Transitiefaciliteit
Uitfasering bilaterale onderwijsprogramma’s
In de eerdere Kamerbrieven1 over de uitfasering van de OS-programma’s is in
het bijzonder aandacht geschonken aan de bilaterale programma’s voor
basisonderwijs aangezien deze niet alleen worden uitgefaseerd in landen waar
Nederland de bilaterale OS beëindigt, maar ook in huidige partnerlanden. Een
jaar na deze update, ligt de afbouw van de bilaterale programma’s voor
basisonderwijs nog steeds goed op koers, met zoals voorzien een belangrijke
rol voor het Global Partnership for Education (GPE).
Zoals toegezegd aan de Tweede Kamer tijdens de begrotingsbehandeling
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van 27 en 28 november
2013, zal per partnerland ook aangegeven worden wat de ontwikkeling is van
de onderwijsbudgetten over de jaren zowel waar het de nationale begroting
betreft als de bijdrage van donoren2.
De totale bijdrage aan bilaterale onderwijsprogramma’s bedroeg in 2012 nog
EUR 99,1 miljoen. De bijdrage daalde in 2013 naar EUR 61,7 miljoen en
wordt in 2014 en 2015 verder afgebouwd naar respectievelijk EUR 21,0
miljoen en EUR 3.0 miljoen.
In vier landen met omvangrijke onderwijsprogramma’s wordt de bilaterale
ontwikkelingsrelatie geheel afgebouwd. Voor deze exit-landen geldt dat
goede voortgang is geboekt.
Zambia
De ontwikkelingsrelatie met Zambia is in 2013 beëindigd, inclusief de steun
aan de onderwijssector. Het vertrek van Nederland in deze sector is onder
andere gecompenseerd door een bijdrage aan de onderwijssector van het
Verenigd Koninkrijk met USD 60 miljoen en van het GPE met USD 35
miljoen voor de periode 2013-2015. De overheidsuitgaven aan onderwijs als
percentage van het Bruto Nationaal Product (BNP) zijn over de jaren constant
(maar relatief laag) gebleven, namelijk 1.5% voor zowel 2008 als 2010. De
donorbijdrage aan onderwijs is gedaald van USD 117 miljoen in 2010 naar
USD 80 miljoen in 2011. De belangrijkste donoren3 zijn het Verenigd
Koninkrijk (VK), de Verenigde Staten (VS), Noorwegen, Ierland, Japan en
België.
Burkina Faso

1

Zie voetnoot 1.
Meest actuele gegevens uit opeenvolgende rapporten UNESCO Education for All Global Monitoring Report.
3
Donoren met uitgaven in onderwijssector in 2012 groter dan USD 1 miljoen. Bron: OECD/DAC Creditor Reporting
System.
2

De ontwikkelingsrelatie met Burkina Faso is in 2013 beëindigd. Nederland
heeft in 2012 en 2013 via UNICEF de onderwijssector gesteund in het kader
van de exit-strategie. Het vertrek van Nederland is opgevangen door
Luxemburg dat voor 2014-2015 EUR 15 miljoen beschikbaar stelt voor
onderwijs en door het GPE met USD 78,2 miljoen voor de periode 20132015. De overheidsuitgaven aan onderwijs als percentage van het BNP zijn
gedaald van 4.6% in 2007 naar 3.5% in 2011. De donorbijdrage aan onderwijs
is iets gestegen van USD 143 miljoen in 2010 naar USD 146 miljoen in 2011.
De belangrijkste donoren zijn Canada, Denemarken, Frankrijk, Duitsland,
Japan, Luxemburg, Zwitserland, VS en UNICEF.
Bolivia
De afbouw van het onderwijsprogramma in Bolivia ligt op koers. De
definitieve afronding van het programma zal eind 2014 plaatsvinden. De
verantwoordelijkheid hiervoor is, na sluiting van de ambassade in december
2013, overgedragen aan de afdeling Onderwijs en Onderzoek van het
ministerie (Den Haag). De Zweedse ambassade in Bolivia zal hierbij een
belangrijke ondersteunende rol vervullen. Er is geen uitzicht op additionele
financiering vanuit andere donoren. Bolivia komt als middeninkomensland
niet in aanmerking voor GPE-financiering. Na 2014 zal de onderwijssector
voornamelijk gefinancierd worden uit verhoogde eigen middelen van de
overheid. De overheidsuitgaven aan onderwijs als percentage van het BNP
zijn gestegen van 5.8% in 2006 naar 7.9% in 2010. De donorbijdrage aan
onderwijs is gedaald van USD 80 miljoen in 2010 naar USD 65 miljoen in
2011. De belangrijkste donoren zijn Denemarken, Zweden, Duitsland,
Canada, Spanje, Zwitserland, Frankrijk, Noorwegen, België, Japan en de
Wereldbank.
Pakistan
De afbouw van het onderwijsprogramma verloopt volgens planning en zal in
2015 voltooid zijn. Via het UNICEF-programma Peacebuilding and
Education draagt Nederland bij aan het speerpunt veiligheid & rechtsorde.
Financiering uit het GPE staat voor 2014 gepland voor zowel de provincie
Sindh (totale bijdrage GPE USD 66 miljoen) als Baluchistan (totale bijdrage
GPE USD 34 miljoen). De overheidsuitgaven aan onderwijs als percentage
van het BNP zijn gedaald van 2.9% in 2008 naar 2.3% in 2010. De
donorbijdrage aan onderwijs is iets gedaald van USD 574 miljoen in 2010
naar USD 554 miljoen in 2011. De belangrijkste donoren zijn Australië,
Oostenrijk, Denemarken, Canada, het VK, VS, Duitsland, Japan, EU, Zuid
Korea, Noorwegen, Wereldbank, de Verenigde Arabische Emiraten en
Koeweit.
In vijf OS-partnerlanden worden de sectorprogramma’s voor basisonderwijs
afgebouwd. In deze landen worden nog wel (beroeps)onderwijsactiviteiten
ondersteund ten behoeve van de speerpunten. De afbouw verloopt volgens
plan en zal in 2014 gerealiseerd zijn.

Bangladesh
De afbouw verloopt volgens planning en zal in 2014 gerealiseerd zijn.
Onderwijsactiviteiten zullen dan omgebouwd zijn naar beroepsonderwijs ten
behoeve van de speerpunten SRGR, water en voedselzekerheid. Dit gebeurt in
nauwe afstemming met het hoger onderwijsprogramma NICHE. Financiering
uit het GPE staat voor 2014 gepland (totale bijdrage USD 100 miljoen). De
overheidsuitgaven aan onderwijs als percentage van het BNP zijn licht
gedaald van 2.2% in 2008 naar 2.1% in 2009. De donorbijdrage aan onderwijs
is nagenoeg gelijk gebleven namelijk USD 368 miljoen in 2010 en USD 365
miljoen in 2011. De belangrijkste donoren zijn Australië, Canada, Duitsland,
Japan, Zuid Korea, Zweden, het VK, VS, Asian Development Bank,
Wereldbank, EU en UNICEF.
Jemen
Nederlandse basisonderwijsactiviteiten zijn in nauwe afstemming met het
NICHE-programma omgebouwd ten behoeve van capaciteitsontwikkeling
(speerpunt water). Via het UNICEF-programma Peacebuilding and
Education draagt Nederland bij aan het speerpunt veiligheid & rechtsorde.
Het GPE heeft in 2013 een bijdrage van USD 82,2 miljoen goedgekeurd voor
de periode 2013-2016. De overheidsuitgaven aan onderwijs als percentage
van het BNP zijn licht gedaald van 5.6% in 2008 naar 5.5% in 2009. De
donorbijdrage aan onderwijs is gedaald van USD 98 miljoen in 2010 naar
USD 77 miljoen in 2011. De belangrijkste donoren zijn Duitsland, Japan, VS,
WB en World Food Programme (WFP).
Mali
Na de staatsgreep van begin 2012 en de daaropvolgende aanpassing van de
afbouwstrategie, ligt de afbouw weer op koers. Middelen ten behoeve van
onderwijs zijn gezien de noden naar voren gehaald (van 2014 naar 2013). In
2014 zal de afbouw gerealiseerd zijn. Tegelijkertijd zijn beroepsonderwijsactiviteiten ten behoeve van de speerpunten voedselzekerheid, SRGR en
watermanagement geïdentificeerd. Het GPE heeft in 2013 een
urgentieprogramma goedgekeurd van USD 42 miljoen voor de periode 20132015. De overheidsuitgaven aan onderwijs als percentage van het BNP zijn
gestegen van 3.9% in 2008 naar 5.1% in 2011. De donorbijdrage aan
onderwijs is gedaald van USD 167 miljoen in 2010 naar USD 155 miljoen in
2011. De belangrijkste donoren zijn Canada, Frankrijk, Duitsland,
Luxemburg, Zwitserland, VS, African Development Fund (ADF) en UNICEF.
Uganda
De basisonderwijsprogramma’s zijn afgebouwd. Ten behoeve van het
speerpunt voedselzekerheid zijn beroepsonderwijsactiviteiten (agro skills)
gefinancierd. Via het UNICEF-programma Peacebuilding and Education
draagt Nederland bij aan het speerpunt veiligheid & rechtsorde. Het GPE
heeft in 2013 een bijdrage van USD 100 miljoen goedgekeurd voor de
periode 2014-2016. Daarnaast heeft USAID de steun aan de onderwijssector
opgevoerd. De overheidsuitgaven aan onderwijs als percentage van het BNP

zijn licht gestegen van 3.3% in 2008 naar 3.4% in 2011. De donorbijdrage aan
onderwijs is gedaald van USD 201 miljoen in 2010 naar USD 85 miljoen in
2011. De belangrijkste donoren zijn België, Duitsland, Ierland, Japan,
Noorwegen, het VK, VS, ADF, Wereldbank, EU, UNICEF en WFP.
Indonesië

De basisonderwijsprogramma’s zijn nagenoeg afgebouwd. De programma’s
voor hoger onderwijs (NICHE, NFP en STUNED) ondersteunen de
speerpunten water, voedselzekerheid en veiligheid & stabiliteit. Indonesië
komt als middeninkomensland niet in aanmerking voor GPE financiering. De
overheidsuitgaven aan onderwijs als percentage van het BNP zijn gedaald van
3.7% in 2007 naar 2.8% in 2011. De donorbijdrage aan onderwijs is gedaald
van USD 450 miljoen in 2010 naar USD 364 miljoen in 2011. De
belangrijkste donoren zijn Australië, Duitsland, Japan, Zuid Korea, Nieuw
Zeeland, het VK, VS, Asian Development Bank, EU en Wereldbank.
Tot slot verloopt ook de afbouw van de onderwijsprogramma’s in ZuidAfrika (transitieland) volgens planning en zal in 2014 voltooid zijn.
Uitfasering bilaterale gezondheidsprogramma’s
De afbouw van de sector gezondheid in vijf voormalig partnerlanden (Burkina
Faso, Tanzania, Zambia, Nicaragua en Suriname) en twee transitielanden (ZuidAfrika en Vietnam) was eind 2013 zo goed als afgerond. In Nicaragua en Tanzania
kon de rol die Nederland speelde door een goede combinatie te leveren van
financiële en beleidsinhoudelijke ondersteuning niet door een andere donor
worden overgenomen, mede door het zich gelijktijdig terugtrekken van meerdere
donoren. In Tanzania en Zuid-Afrika resteren in 2014 nog enkele financiële
transacties. De inhoudelijke rapportages met de laatste resultaten worden in de
loop van 2014 en 2015 verwacht, waarna de financieel-administratieve afronding
kan plaatsvinden.
Burkina Faso
De afbouw en stopzetting van Nederlands jarenlange technische en financiële
steun is verantwoord verlopen. Snel na de bekendmaking van het beëindigen van
de ontwikkelingsrelatie van Nederland in Burkina Faso, werd het beheer van de
Nederlandse bijdrage aan de gezondheidszorg overgedragen aan het UNICEF
landenkantoor in Ouagadougou. In 2012 en 2013 werd via UNICEF respectievelijk
EUR 6 en 5 miljoen bijgedragen aan het gezamenlijke donorfonds voor de
uitvoering van de gezondheidsstrategie. De EU ondersteunt de gezondheidssector
door middel van sectorale begrotingssteun van in totaal EUR 36 miljoen over de
periode 2013-2016 en compenseert daarmee in belangrijke mate de stopzetting
van de Nederlandse bijdrage.
Tanzania
In Tanzania wordt in 2014 de afbouw van de jarenlange Nederlandse
beleidsmatige, technische en financiële betrokkenheid in de sector gezondheid
afgerond (met inhoudelijke en financieel-administratieve opvolging tot in 2015).
Om inmiddels behaalde resultaten niet in gevaar te brengen en om voldoende
ruimte te geven activiteiten verantwoord te beëindigen of naar alternatieve
financieringsbronnen te zoeken, loopt een tweetal financieringen nog tot en met
het eerste semester 2014, hoewel de beleidsmatige betrokkenheid al is

afgebouwd. De Nederlandse rol bij het Monitoring and Evaluation Strengthening
Initiative is overgenomen door het Center for Disease Control (CDC). De financiële
bijdrage aan een innovatief SRGR-Hiv programma gericht op vooral de private
en publieke sector en uitgevoerd door Population Services International, loopt tot
begin 2014 om soepele overgang van dit programma naar andere donoren,
waaronder KfW, zeker te stellen. Omdat meerdere donoren zich terugtrekken uit
de gezondheidssector staat het Tanzaniaanse ministerie van Gezondheid voor een
grote uitdaging. Mede om deze reden is tijdens de uitfasering van Nederlandse
kant in de beleidsdiscussies veel aandacht besteed aan een adequate
financieringsstrategie voor de gezondheidssector.
Zambia

In het kader van afspraken voor een effectievere werkverdeling tussen de
donoren in Zambia, is al in 2007 besloten dat Nederland geen actieve rol meer
zou spelen in de gezondheidssector, maar alleen financiële ondersteuning zou
bieden aan de sector door een silent partnership met Zweden. Deze
samenwerking is in 2012 volledig beëindigd. Gezien de omvang en impact
van Hiv/Aids in Zambia heeft Nederland na 2008 nog wel lokale NGO’s
ondersteund die actief zijn op het terrein van Hiv-preventie en toegang tot
aidsremmers. Hoewel de directe financiering van deze Zambiaanse
organisaties in 2013 is stopgezet, is Nederland indirect betrokken door het
regionale Hiv/Aids programma dat ook activiteiten ondersteunt in Zambia.

Nicaragua
Nicaragua heeft de terugtrekking van Nederland uit de gezondheidssector niet
goed kunnen opvangen. Enerzijds omdat acht bilaterale donoren zich hebben
teruggetrokken uit Nicaragua sinds 2006. Als jarenlange leaddonor in de
gezondheidssector en het gezamenlijk donorfonds, is het in deze situatie voor
Nederland onmogelijk gebleken haar coördinerende rol over te dragen (noch aan
de enige 2 overgebleven bilaterale donoren, Luxemburg en Spanje, noch aan de
EU en de VN organisaties). Anderzijds is door de specifieke focus op het
belangrijke thema seksuele en reproductieve gezondheid en rechten de bijdrage
aan het gezamenlijk donorfonds voor de gezondheidssector na 2011 niet
gecontinueerd door Nederland. De Nicaraguaanse overheid heeft weinig tijd en
ruimte gekregen om de gaten in de gezondheidsbegroting aan te vullen, ontstaan
door de abrupte stopzetting van meerdere donoren. Ondanks een vergrote
nationale bijdrage in de afgelopen jaren is dit gat niet gedicht. Het risico van
kapitaalvernietiging is aanwezig. De belangrijkste steun voor de
gezondheidssector is nu afkomstig van de Wereldbank en de Inter-American
Development Bank (IADB).
Suriname en Vietnam

In Suriname en Vietnam werd de beëindiging van de ondersteuning aan de
gezondheidssector al vóór 2011 aangekondigd. De afbouw is geleidelijk en
verantwoord verlopen. Aan de laatste verplichtingen is voldaan in 2013.
Zuid Afrika
In Zuid-Afrika heeft Nederland de gezondheidssector in algemene zin nooit
ondersteund. Alleen op het gebied van Hiv/Aids waren er enkele activiteiten.

Deze zijn inmiddels beëindigd en worden in 2014 financieel-administratief
afgerond. Gezien de grote omvang van de Aids problematiek in zuidelijk
Afrika, loopt er nog wel een regionaal Hiv/Aids programma.
Uitfasering bilaterale milieuprogramma’s
Bolivia
De milieuprogramma’s in Bolivia zijn afgebouwd. Diverse programma’s werden
samen met andere donoren uitgevoerd, en de hoop bestond dat deze de
monitoring van de voortgang en impact zouden voortzetten. Echter, het mogelijke
vertrek van verschillende donoren en terugtrekking van Spanje en België uit
programma’s betekent dat daarvoor geen capaciteit meer beschikbaar is.

De ambassade heeft zich in 2013 ingezet om de nieuwe relatie van Nederland
met Bolivia vorm te geven. Het bezoek van de Speciale Vertegenwoordiger
Natuurlijke Hulpbronnen heeft een aanzet gegeven tot samenwerking tussen
Nederland en Bolivia op gebied van lithium. In een Letter of Intent wordt het
voornemen tot samenwerking uitgewerkt en er zal een masterplan voor de
ontwikkeling van de sector worden opgesteld. Ook op het gebied van
waterzuivering en vuilverwerking hebben gesprekken met het Nederlandse
bedrijfsleven en kennisinstituten plaatsgevonden, met als resultaat een
pilotprogramma met Nederlandse expertise en uitwisseling van kennis tussen
Nederland en Bolivia. Nederlandse consultancybedrijven hebben steun
verleend aan Boliviaanse programma’s via overdracht van technische kennis
en technologie. Deze activiteiten worden gefinancierd uit het LED-fonds.
Hier kan vanaf 2014 op worden voortgebouwd, waarbij Ambassade Lima een
ondersteunende rol zal spelen.
Colombia
De uitvoering van de exit-strategie OS ligt goed op schema en zal in 2014
worden voltooid, met nog een kleine laatste uitgave voor het Amazonas 2030
project voorzien in 2015. De ambassade onderhoudt contacten met andere
donoren en de overheid om de financiering van activiteiten voort te zetten.
Het Colombiaanse ministerie van milieu zal vanaf 2014 de tot dan toe door
Nederland gefinancierde programma’s voorzetten.
De OS-programma’s in de milieusector worden in aangepaste vorm
voortgezet binnen de Transitiefaciliteit, waarbij wordt aangesloten bij de
prioritaire sectoren waterbeheer, agrofood en tuinbouw, biomassa en
afvalbeheer, klimaat en energie. Het milieuministerie, het ministerie van
landbouw en de belangrijkste productfederaties en kennisinstituten zijn
belangrijke betrokken en begunstigde partijen. Colombia komt tevens in
aanmerking voor de PPP-faciliteiten voor water en voedselzekerheid.
Ghana
Nederlandse ondersteuning van de eerste fase van het sectorale
begrotingssteun programma Natural Resources and Environment is
uitgefaseerd in 2012. De EU heeft de tweede fase gefinancierd en nam van

Nederland de leiding over namens betrokken donoren. Milieu en klimaat zijn
binnen het bilaterale programma geïntegreerd als doorsnijdende thema’s in de
speerpunten water en voedselzekerheid.
Senegal
In Senegal verloopt de afbouw van de samenwerking met het ministerie van
Milieu volgens planning en in 2014 zullen alle werkzaamheden zijn afgerond.
Het milieuprogramma heeft sterk bijgedragen aan versterking van het
overheidsbeleid voor duurzaam beheer van savannes, bossen, biodiversiteit,
mariene ecologie en een schone leefomgeving. De EU heeft vanaf 2013 het
milieuprogramma overgenomen, inclusief de Nederlandse sectorbrede aanpak
via versterking van zowel overheidsinstellingen als het maatschappelijk
middenveld. In 2014 wordt ook het zgn. Checks & Balances programma
afgerond. Dit betreft steun aan verschillende NGO’s waaronder WWF, IUCN
en Wetlands International. Milieu NGO’s en andere organisaties, zoals het
parlement, hebben met steun van de ambassade hun institutionele
duurzaamheid versterkt, hetgeen ook de kans om elders financiering te vinden
heeft vergroot. De ondersteuning aan het beheer van de Senegalrivier via de
Organisation pour la Mise en Valeur du Fleuve Senegal (OMVS) wordt met
centrale middelen voortgezet. Dit in het kader van de Nederlandse inzet op
vermindering van internationale spanningen rond concurrerend watergebruik,
binnen het speerpuntprogramma water.
Transitiefaciliteit
De in 2011 gestarte Transitiefaciliteit (TF) is bij uitstek een voorbeeld waarbij
wordt voortgebouwd op de basis die met OS is gelegd om handel en
investeringen in een economische relatie te bevorderen. De TF is een
tijdelijke aanpak die zich richt op Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika. In deze
voormalige OS-partnerlanden met aanzienlijke groei en economische
mogelijkheden krijgt de transitie van een OS-relatie naar een economische
relatie via de TF een extra impuls. Dit gebeurt door inzet van financiële
middelen en capaciteit voor het signaleren van kansen en uitvoeren van
interventies op het snijvlak van handel en OS. Via de TF wordt de gedurende
decennia opgedane kennis, netwerken, ervaring en goodwill tijdens de OSrelatie optimaal ingezet voor het vormgeven van de nieuwe wederzijds
profijtelijke handelsrelatie.
De doelstelling van de TF is tweeledig: (i) versterken van het
ondernemingsklimaat in het transitieland, en (ii) vergroten van de omvang
van de (duurzame) handel, investeringen en diensten door Nederlandse
bedrijven met het transitieland.
Wat de TF uniek maakt is de geïntegreerde inzet van bestaande Private Sector
Development (PSD) instrumenten, het instrumentarium op het terrein van
handels- en investeringsbevordering, economische diplomatie en relevante
projecten op de ambassades. Door de koppeling van versterking van het

ondernemingsklimaat en bilaterale handel- en investeringsbevordering
ontstaat ontwikkelingsrelevantie. Concrete voorbeelden hiervan zijn het
opzetten van duurzame productiemethoden en het aanzetten tot een structurele
economische relatie gericht op de lange termijn met aandacht voor blijvende
werkgelegenheid en belastinginkomsten. Een belangrijk resultaat is dat in alle
drie landen doelstellingen die tot recentelijk los van elkaar stonden in de
praktijk goed tegelijkertijd nagestreefd kunnen worden. Ook geldt dat partijen
die elkaar traditioneel niet opzochten dat nu wel doen (bijvoorbeeld bedrijven
en NGO’s).
Het is gelukt om het Nederlandse bedrijfsleven en kennisinstellingen te
interesseren voor de kansen die zich in de transitielanden voordoen en hen
daarbij te ondersteunen met de kennis en netwerken die tijdens de vaak
decennialange OS-relatie zijn opgebouwd. Resultaten tot dusver hebben een
positieve invloed op het lokale ondernemingsklimaat en er is een aantoonbare
hefboomwerking tussen TF-activiteiten en opdrachten aan het Nederlandse
bedrijfsleven. De TF loopt door tot medio 2015, waarna de transitie voltooid
is.
Colombia
Voor ambassade Bogotá was de ombuiging van ontwikkelingssamenwerking
in een conflictland naar transitieland een forse operatie. In 2013 is de TF in
Colombia volledig op stoom gekomen en heeft mooie resultaten opgeleverd
binnen de prioritaire sectoren waterbeheer, agrofood en tuinbouw, biomassa
en afvalbeheer, klimaat en energie. Een mooi voorbeeld van de TF is het
vorig jaar door koning Willem-Alexander geopende Holland House, dat in
samenwerking met de ambassade als one stop shop dient voor Nederlandse
bedrijven in Colombia, inclusief advies over duurzaam en inclusief
ondernemen. Een ander voorbeeld is de ondersteuning van duurzame
handelsketens in Colombia. Via de TF wordt een samenwerkingsverband van
Nederlandse supermarkten, NGO’s en lokale producentenorganisaties
ondersteund bij het verduurzamen van de productie van bananen en koffie.
In de watersector heeft mede dankzij voorbereidend werk via de TF, een
Nederlands bedrijf een substantiële order binnen gehaald voor
herstelwerkzaamheden aan een voor de scheepvaart belangrijk
verbindingskanaal.
Een voorbeeld uit de tuinbouw betreft een Nederlandse onderneming, die
software ontwikkelt voor de bloemensector. Deze software geeft kwekers
actueel inzicht in hun voorraden en koppelt ook de systemen van kwekers en
handelaren. Daardoor kan de handelaar rechtstreeks bij de kweker kopen.
Tijdens een handelsmissie naar Colombia, georganiseerd vanuit de TF, heeft
deze onderneming verschillende opdrachten verworven en contacten gelegd.
Vietnam
In Vietnam werd de TF voorafgegaan door de Vietnam Relay Facility een
faciliteit die de makelaarsrol van de ambassade om partijen bij elkaar te

brengen, inclusief bedrijven en kennisinstellingen, versterkte. De TF was voor
Vietnam een logisch vervolg op de Vietnam Relay Facility, met als prioritaire
sectoren agrofood, tuinbouw- en uitgangsmaterialen, water, energie,
maritieme industrie, logistiek en financiën.
Een goed voorbeeld van de uitvoering van de TF in Vietnam ligt in de
watersector, die in Vietnam flink in ontwikkeling is en kansen biedt voor
Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen. Via de ontwikkeling van het
Mekong Delta Plan wordt Vietnam met Nederlandse kennis en expertise
ondersteund bij de aanpak van water en klimaatvraagstukken. Daarnaast zet
het Nederland op de kaart als hét land met waterexpertise. Zo heeft de
Technische Universiteit Delft met de Water Resources University (WRU) in
Hanoi een Joint Venture opgericht met als doel het opleiden van Vietnamese
waterexperts. Deze experts bieden lokale capaciteit aan het Nederlandse
bedrijfsleven.
Via de TF is in Vietnam ook een interventie ingericht die de Vietnamese
overheid via een Government to Government (G2G)-project ondersteunt in
het moderniseren van de varkensketen. Vietnamese producenten zijn
momenteel nog onvoldoende in staat om duurzame vleesproductie met oog
voor dierwelzijn aspecten en voedselveiligheid op te zetten. Naast het G2Gproject levert het Nederlands bedrijfsleven via een clusteraanpak hun
expertise en producten aan voor deze modernisering. Voor specifieke
kennisontwikkeling worden ook kennisstellingen betrokken om expertise en
training te voorzien.
Ook wordt met TF-middelen in samenwerking met onder meer
brancheorganisatie Modint, ILO/IFC Better Work gewerkt aan versterking
van duurzame kledingproductie in Vietnam en koppeling aan Nederlandse
afnemers en investeerders.
Zuid-Afrika
In Zuid-Afrika is de TF in 2013 goed op gang gekomen en levert – met name
in de vier topsectoren agrofood, water, transport en logistiek en duurzame
energie - een bijdrage aan de expansie van het Nederlands bedrijfsleven naar
Zuid-Afrika en het verbeteren van het lokale ondernemingsklimaat. Vooral de
subsidies voor demonstatieprojecten, haalbaarheidsstudies en
kennisoverdracht zijn populair. Daarnaast boekt de TF bijvoorbeeld op
landbouwgebied goede resultaten met een project van een Zuid Afrikaans
bedrijf voor certificering van maatschappelijk verantwoord en duurzaam
geproduceerd fruit voor de Europese markt. Dit keurmerk betekent dat het
bedrijf ook in de toekomst de stijgende Nederlandse vraag naar duurzame
producten kan beantwoorden. Voor de arbeiders en overheid in Zuid-Afrika
betekent het keurmerk een garantie dat de hoge standaarden van het ZuidAfrikaanse arbeidsrecht worden nageleefd en dat het milieu minimaal wordt
belast.

De TF wordt ook ingezet om initiatieven te ondersteunen die een oplossing
kunnen bieden voor de belemmeringen die het Nederlands bedrijfsleven
ondervindt op de Zuid-Afrikaanse markt, zoals geïdentificeerd in het White
Book on EU trade and investment in South Africa. Voor de topsectoren
waarin Nederland actief is, zijn marktstudies uitgevoerd om economische
samenwerking beter in beeld te brengen.
In de transport en logistiek sector werkt de International Labour
Organization (ILO) met TF-middelen aan efficiëntere havens door het
verbeteren zowel de vaardigheden van havenwerkers als de arbeidsrelaties.
De trage afhandeling in de havens is voor veel Nederlandse bedrijven is een
struikelblok. Daarnaast creëert het project ingangen voor bedrijven om
specifieke problemen makkelijker aan te kaarten bij de havenautoriteiten.
Het vlaggenschipproject in de water sector is het Centre of Expertise in
Durban. Partners in dit expertisecentrum zijn het lokale waterbedrijf
eThekwini Water and Sanitation, Vitens Evides International, Waternet,
Wateropleidingen en Your man on site. Het expertisecentrum helpt ZuidAfrikaanse waterbedrijven met Nederlandse kennis en kunde door
demonstratieprojecten uit te voeren met innovatieve Nederlandse bedrijven.
Het centrum biedt voor Nederlandse bedrijven een ideaal platform om op de
Zuid-Afrikaanse watermarkt binnen te komen.

Bijlage 2

Financiële middelen uitfasering exit- en transitielanden:
2011-2016

Exit-landen

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Bolivia

37.432.000

29.048.000

15.919.000

0

0

0

Burkina Faso

38.668.000

31.994.000

32.177.000

0

0

0

Colombia b

14.309.000

10.389.000

8.728.000

4.240.000

53.000

0

Congo, DRC

4.163.000

3.944.000

1.712.000

1.063.000

1.018.000

1.000.000

Egypte

6.393.000

4.227.000

2.847.000

280.000

106.000

31.000

Georgië

224.000

116.000

0

0

0

0

Guatemala

12.736.000

4.917.000

2.198.000

258.000

0

0

Kosovo

746.000

1.494.000

0

589.000

0

0

Moldavië

2.840.000

550.000

0

0

0

0

Mongolië

4.407.000

2.199.000

282.000

100.000

0

0

Nicaragua

14.787.000

7.867.000

4.467.000

0

0

0

Pakistan

17.727.000

22.984.000

18.792.000

10.386.000

2.145.000

700.000

Senegal

19.259.000

11.479.000

4.405.000

25.000

0

0

Sudan

37.489.000

9.712.000

5.682.000

470.000

0

0

Surinamea

33.318.000

3.551.000

1.641.000

1.353.000

1.065.000

335.000

Tanzania

47.867.000

22.964.000

7.497.000

507.000

0

0

Vietnam b

13.700.000

6.581.000

477.000

0

0

0

Zambia

14.628.000

6.470.000

5.348.000

83.000

0

0

Zuid
Afrika b

21.012.000

15.184.000

5.777.000

3.025.000

0

0

Totaalb
(*1.000)

341.705

195.670

117.949

22.379

4.387

2.066

a

Betalingen opgeschort b Excl. Transitiefaciliteit

Bijlage 3 Uitfasering bilaterale OS per exit-land
Stand van Zaken - Afrika
Burkina Faso
De ambassade heeft haar deuren conform de planning op 1 juni 2013
gesloten. Monitoring van de in 2012 aan UNICEF overgedragen onderwijsen gezondheidsprogramma’s wordt verzorgd door het departement. Daarnaast
is de ambassade in Bamako belast met de afsluiting van enkele andere OSactiviteiten in Burkina Faso. In 2013 vond de laatste betaling van de algemene
begrotingssteun bijdrage plaats aan Burkina Faso in het kader van de
overeengekomen exit-strategie.
In het voorjaar van 2013 vond de allereerste handelsmissie (7 bedrijven) ooit
naar Burkina Faso plaats o.l.v. de Netherlands African Business Council
(NABC).
Instrumenten als PSI, ORIO en PUM zijn beschikbaar gebleven. De
ambassade in Bamako zal invulling geven aan het Leads for Economic
Development programma 2014 t.b.v. Burkina Faso, waarvan het beheer ligt
bij Agentschap NL.
De in 2011 gestarte militaire samenwerking met Burkina Faso is in 2013
voortgezet. Ook voor 2014 is militaire samenwerking voorzien.
DRC – Democratische Republiek Congo
De uitfasering van de bilaterale, decentrale steun aan DRC is volgens plan in
2013 volledig afgerond. Dat houdt in dat de activiteiten op het gebied van
goed bestuur, wederopbouw en mensenrechten, die door de ambassade in
Kinshasa werden beheerd, zijn beëindigd. Aan de motie El Fassed4, EUR 1
miljoen per jaar voor genderactiviteiten in de DRC wordt uitvoering gegeven.
Verdere steun aan de DRC is opgenomen in het regionale meerjarenplan voor
de Grote Meren. Dat richt zich op de verbetering van de veiligheid en
stabiliteit in deze regio, inclusief het oosten van de DRC.

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010-2011, 32605, nr. 35

Vanuit het stabiliteitsfonds wordt steun gegeven aan een tweede fase van de
stabilisatiestrategie (in samenwerking met de VN) van oostelijk Congo. Uit
hetzelfde fonds worden kleinschalige activiteiten gefinancierd in Noord- en
Zuid-Kivu. Daarnaast blijven centrale middelen beschikbaar voor humanitaire
hulp en vanuit het mensenrechtenfonds.
Overige activiteiten met Nederlandse steun zijn financiering van de
verschillende internationale hulporganisaties die actief zijn (MFS-middelen)
in de DRC. Het bedrijfsleven instrumentarium kan tevens ingezet kan worden
om het bedrijfsleven te stimuleren actief te zijn in de DRC.
Tot slot worden vanuit het stabiliteitsfonds een project ter bevordering van
legale conflict-vrije handel van tin-mineralen, en een project gericht op het
versterken van de Sexual Violence Unit en de Stabilisation Support Unit van
MONUSCO ondersteund. Nederland zal eveneens blijven bijdragen aan de
VN-vredesmacht MONUSCO.

Senegal
De exit in Senegal verloopt goed. Verwacht wordt dat het exit-programma in
de loop van 2014 kan worden gesloten. Het milieuprogramma in Senegal
richtte zich de afgelopen jaren vooral op versterking van het overheidsbeleid
met betrekking tot het verbeteren van het duurzaam beheer van savannes en
bossen, bescherming van biodiversiteit en duurzaam beheer van mariene
ecosystemen. De EU heeft de ondersteuning van het ministerie van milieu
overgenomen onder het 10e EOF en milieu als doorsnijdend thema
opgenomen in het 11e EOF. Ter ondersteuning van de overdracht aan de EU
is een Nederlandse themadeskundige van de ambassade in Dakar voor 2 jaar
bij de EU delegatie in Dakar gedetacheerd. Hoewel de bilaterale OS-relaties
worden afgebouwd, blijft Nederland wel actief in Senegal. De ondersteuning
aan het beheer van de Senegalrivier via de Organisation pour la Mise en
Valeur du Fleuve Senegal (OMVS) wordt met centrale middelen voortgezet.
Ook op het gebied van private sector ontwikkeling en infrastructuur zal
Nederland met instrumenten zoals PSI, PUM en ORIO projecten steunen.
Daarnaast ondersteunt Nederland Senegal bij de berechting van oud-dictator
van Tsjaad Habré en worden via MFS-middelen en het SRGR-programma
maatschappelijke organisaties in Senegal ondersteund.
Sudan
De uitfasering van de resterende OS-programma’s in Sudan verloopt volgens
plan. De exit was eind 2013 ver gevorderd. Er is nog slechts een klein aantal
resterende activiteiten dat moet worden afgerond. De afronding daarvan heeft
vertraging opgelopen omdat deze activiteiten grotendeels in door conflict

geteisterde gebieden (Darfur en grensstreek met Zuid-Sudan) worden
uitgevoerd. De exit zal in 2014 echter volledig zijn afgerond.
Nederlandse hulp is nu beperkt tot humanitaire steun aan Sudan, via centrale
middelen. In 2013 ging het om een totaal bedrag van EUR 4 miljoen,
waaronder een bijdrage aan het gemeenschappelijke humanitaire fonds van de
VN en aan twee NGO’s, te weten Stichting Vluchteling en CARE. Met
ingang van 2014 worden NGO-activiteiten in de Hoorn van Afrika
gefinancierd via de strategische partnerschappen chronische humanitaire
crisis 2014-2016. Naast humanitaire hulp worden in Sudan op kleine schaal
activiteiten op het terrein van democratisering, mensenrechten en
maatschappelijke transformatie ondersteund (bijv. via Mensenrechtsfonds en
MATRA-Zuid middelen).
Tanzania
In Tanzania is erop ingezet de uitfasering van de Nederlandse bijdrage aan
sectorale programma’s, die samen met andere donoren worden gefinancierd,
te laten samenvallen met einde van strategische planningsperiodes of
gezamenlijke heroverweging van de samenwerking door betrokken donoren
en overheid. Hiermee is de Nederlandse uitfasering en overdracht relatief
soepel verlopen (m.u.v. de gezondheidssector). Een aantal, vooral niet
gouvernementele partijen (o.a. Foundation for Civil Society, Research on
Poverty Alleviation, SNV), heeft nieuwe partners en financiering gevonden.
Wel moesten sommige van deze organisaties hun ambities terugschroeven als
gevolg van een vermindering van beschikbare middelen. Zoals ook eerder
gesignaleerd is de financiële, beleidsmatige, en technische afbouw in de
sector gezondheid moeizamer, mede omdat meer partners zich uit deze sector
terugtrekken.
Zambia
De laatste programma’s van het Nederlandse OS-programma in Zambia zijn
eind 2013 beëindigd. In 2014 worden alleen nog rapporteringen over de
activiteiten van het OS-programma uit 2013 afgehandeld. De Nederlandse
ambassade in Lusaka is per 1 juli 2013 gesloten. Daarvoor in de plaats is het
Nederlandse honorair consulaat in Lusaka geopend. Dit consulaat
concentreert zich op de bevordering van de bilaterale handelsbetrekkingen.
De afhandeling van het OS-programma in Zambia wordt waargenomen door
de Nederlandse ambassade in Harare in samenwerking met het RSO
(Regional Support Office) in Pretoria.
Zuid-Afrika
In Zuid-Afrika vordert de, de facto al vanaf 2008 ingezette, uitfasering
gestaag: de laatste bilaterale activiteiten lopen door tot in 2014. Zuid-Afrika
komt in aanmerking voor de Transitiefaciliteit waarbinnen de aandacht vooral
uitgaat naar economische ontwikkeling, in het bijzonder van de private sector.
Bestendiging van de Nederlandse inzet vereist voortdurend maatwerk. Zo
wordt de financiering van Hiv/Aids activiteiten voortgezet door middel van
het regionale Hiv/Aidsprogramma voor Zuidelijk Afrika.

De afbouw van de onderwijsprogramma’s in Zuid-Afrika verloopt volgens
planning en zal in 2014 geheel voltooid zijn. De ambassade zal de
samenwerking tussen Nederlandse en Zuid-Afrikaanse kennisinstellingen
blijven stimuleren en waar mogelijk koppelen aan belangen van het
Nederlandse bedrijfsleven. Een mogelijke oprichting van een regionaal
Netherlands Education Support Office (NESO) in Zuid-Afrika zou daarin een
belangrijke rol kunnen spelen.
Voor de stand van zaken m.b.t. de Transitiefaciliteit en
gezondheidsprogramma’s, zie bijlage 1.
Stand van Zaken – Latijns Amerika
Bolivia
De steun aan het Ministerie van Onderwijs loopt tot 31 december 2014. De
afbouw van de onderwijsprogramma’s is daarom overgedragen aan het
ministerie in Den Haag, dat zal zorgen voor definitieve afronding in 2014. De
inhoudelijke monitoring is overgenomen door Zweden. Het Emancipatiefonds
heeft een looptijd tot eind 2016. Ook hier heeft het departement de afronding
op zich genomen. De monitoring van deze activiteit in Bolivia wordt
uitgevoerd door een consortium van HIVOS/OXFAM. Ook het Technische
Assistentie-programma Vivir con el Agua (milieuprogramma) is overgedragen
aan het ministerie in Den Haag. Het contract voor deze activiteit loopt af in
2014. Over afronding in 2014 van de financiële rapportages zijn afspraken
gemaakt met de ambassade in Peru. De overige activiteiten op het terrein van
milieu zijn volgens planning afgerond. Het onderzoeksprogramma met PIEB
(Boliviaans Strategisch Onderzoeksprogramma) loopt door tot 31 december
2014 en is ook overgedragen aan het departement. Alle activiteiten in de
productieve sector zijn conform planning afgerond en/of overgedragen aan
lokale counterparts. Eén doorlopende activiteit, inclusief de financiering, is
overgenomen door Zweden.
De ambassade in La Paz is sinds 31 december 2013 gesloten. Sindsdien
ressorteert Bolivia onder de ambassade in Peru. Vooruitlopend op de sluiting,
heeft de ambassade in La Paz in 2012 en 2013 de ervaringen met 25 jaar
ontwikkelingssamenwerking gesystematiseerd. In een samenvattend
document Brillar Juntos en 19 deelstudies wordt de balans opgemaakt van 25
jaar intensieve ontwikkelingssamenwerking tussen Nederland en Bolivia. De
conclusie luidt dat Nederland een voorhoedespeler is geweest op OS-gebied
en een doorslaggevende rol heeft vervuld in zaken als harmonisatie en
donorcoördinatie.
In de nieuwe relatie met Bolivia komt het accent te liggen op handel. De
ambassade in Peru geeft deze relatie vorm met een in La Paz gestationeerde
handelsmedewerker en met assistentie van twee honoraire Consuls (Generaal). In nauw overleg met het departement zullen naar de regio Peru-

Bolivia-Ecuador handelsmissies worden gestimuleerd en georganiseerd en zal
worden bijgedragen aan handelsbeurzen. De ambassade richt zich actief op
vier sectoren waarin voor deze regio de meeste kansen liggen: agro & food,
water, energie & grondstoffen en transport & logistiek. Daarbij is vooral oog
zijn voor Nederlandse export van technologie, kennis en innovatie. Daarnaast
worden in principe alle handelsvragen (ook buiten de vier hiervoor genoemde
sectoren) beantwoord.
Actuele economische samenwerkingskansen liggen op bijvoorbeeld de
terreinen lithium en GIS/koolwaterstoffen. Een Nederlands consortium is met
Bolivia in gesprek over het opzetten van een laboratorium en productielijn
voor lithium-ion-batterijen. Een Boliviaanse delegatie van het ministerie van
Koolwaterstoffen en Energie wil in 2014 in Nederland kennis komen maken
met bedrijven op het gebied van Geografische Informatie Systemen voor de
koolwaterstoffensector.
Guatemala
De ambassade is per 1 juli 2013 gesloten. De behartiging van de diplomatieke
relatie is sinds die datum de verantwoordelijkheid van de Nederlandse
ambassade in San José (Costa Rica). In Guatemala is een consulaat-generaal
opgericht met een Honorair Consul-Generaal (HCG). De HCG is het
aanspreekpunt voor Nederlanders en het bedrijfsleven in Guatemala.
Daarnaast kunnen Nederlandse ondernemers op het gebied van economische
samenwerking een blijvend beroep doen op het bedrijfsleveninstrumentarium.
De uitfasering van bilaterale programma’s verloopt over het algemeen
volgens planning. Er is veel aandacht besteed aan een degelijke afbouw. De
projecten op het gebied van lokaal bestuur en burgerparticipatie zijn in 2013
afgerond. Voor de overige activiteiten is er veelvuldig contact geweest met
andere donoren en Nederlandse organisaties. De ambassade van Zweden
neemt het PAJUST-program over en HIVOS volgt als partner de
programma’s ter ondersteuning van de transitional justice van het Center for
Human Rights Legal Action (CALDH). De Ambassade heeft het
milieuprogramma afgerond met een presentatie over de belangrijkste geleerde
lessen voor relevante overheidsvertegenwoordigers en donoren. De positie
van andere donoren is overigens (ook) aan veranderingen onderhevig.
Denemarken heroverweegt zijn aanwezigheid in Guatemala en MiddenAmerika, Zweden en Spanje werken aan een nieuwe meerjarenstrategie en het
VK en Italië verminderen hun OS-programma’s.
Nederland blijft een aantal programma's in Guatemala tot eind 2015
voortzetten via het regionale Midden Amerika Programma (MAP5) ter
bevordering van veiligheid, stabiliteit, rechtszekerheid en mensenrechten.
Nederland steunt via het MAP het werk van de VN-commissie tegen
Straffeloosheid (CICIG, tot augustus 2013) alsook het regionale OAS5

Het Midden-Amerika Plan wordt conform de Nota Wat de Wereld Verdient eind 2015 uitgefasserd.

programma van de Justitiële Facilitatoren en IEPADES (tot eind 2014).
Daarnaast worden vanuit het MAP projecten uitgevoerd van de Centraal
Amerikaanse organisatie SICA op het gebied van het voorkomen van geweld
tegen vrouwen en mensensmokkel, een regionaal mensenrechtenprogramma
beheerd door ICCO, programma´s op het terrein van het voorkomen van
geweld door jongeren (Prevenir en CEPREV) en een programma op het
terrein van het verbeteren van indicatoren voor veiligheid en justitie (ICG).
In het kader van het Nederlandse vertrek heeft de ambassade heeft per sector
een aantal public diplomacy activiteiten georganiseerd om de resultaten en
geleerde lessen van de jarenlange ontwikkelingssamenwerking met
Guatemalteekse en internationale partners te delen. In Coban werd een grote
workshop over burgerparticipatie georganiseerd. De resultaten hiervan
werden in boekvorm vastgelegd. Daarnaast vonden conferenties over
straffeloosheidsbestrijding en over milieu plaats. Op 13 mei 2013 heeft de
ambassade ter afsluiting een Nederland Dag georganiseerd, waar meer dan 15
bedrijven en 30 Nederlandse instellingen en OS-partners lieten zien wat er
ook in de komende jaren nog van Nederland te verwachten valt. De
boodschap om Guatemala te laten zien dat, ondanks de sluiting van de
ambassade, Nederland nog lang niet weg is, werd duidelijk overgebracht.
Nicaragua
De ambassade in Managua is per 31 december 2013 gesloten. De behartiging
van de diplomatieke relatie is sinds die datum de verantwoordelijkheid van de
Nederlandse ambassade in San José (Costa Rica). In Nicaragua is inmiddels is
een honorair consul-generaal benoemd.
In de periode 2006 – 2013 vertrokken acht Europese donoren uit Nicaragua.
Het is grotendeels gelukt om alle lopende programma’s op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking conform juridische afspraken na te komen en uit
te voeren. Maar het overdragen van programma’s aan andere donoren in een
omgeving waar meer donoren terugtreden is niet goed mogelijk gebleken. Het
overnemen van financiering -met extra fondsen- is niet gelukt. Programma’s
van de resterende donoren liggen al vast en hebben verschillende looptijden.
De min of meer gelijktijdige exit van donoren heeft met name consequenties
gehad voor de gezondheidssector. De voorziene meerjarige Nederlandse
bijdrage aan de gezondheidssector werd maar zeer ten dele geëffectueerd en
stopte al in 2011. Het thema seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
vond geen donoren. Het gezamenlijke donorfonds voor gendergelijkheid en
seksuele en reproductieve rechten wordt wel gecontinueerd, zij het op
kleinere schaal. De thema’s preventie van geweld tegen vrouwen en onder
jongeren worden in het Midden-Amerika Programma beperkt voortgezet.
Het economisch instrumentarium blijkt van grote waarde in de transitiefase
van hulp naar handel. Nederland heeft een aantal (economische) instrumenten
die deze overgang mede kunnen bewerkstelligen (PSI, ORIO, PUM, MMF
samenwerkingsprogramma’s met CBI, ook het DGGF zou hierin kunnen

worden ingezet). De ambassade heeft zich actief ingezet om deze
instrumenten te promoten en Nicaragua heeft daar effectief gebruik van
gemaakt. Er zijn nu een 14-tal PSI projecten in functie, 4 meer zitten in de
pijplijn voor goedkeuring. Een ander voorbeeld is een ORIO financiering
voor de nieuwbouw van een moeder- en kindzorg ziekenhuis in Managua. Het
CBI blijft betrokken bij een programma voor toerisme bevordering en voor
het coachen van (kleine en middelgrote) exporteurs van landbouwproducten.
Een helder en consequent communicatieplan met inzet van een parttime
lokale communicatieadviseur bleek een effectief instrument om te
communiceren over de Nederlandse bijdrage aan ruim 30 jaar Nicaraguaanse
ontwikkeling. De rode draad van de communicatie was: ondanks de afbouw
van de officiële bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsrelatie (en het sluiten
van de ambassade), vertrekt Nederland niet uit Nicaragua. Een aantal thema’s
waarop Nederland toegevoegde waarde heeft gehad kreeg extra aandacht.
Tevens zijn vele relevante publicaties overgedragen aan universiteiten.
Colombia
De uitvoering van de exit-strategie OS ligt goed op schema en zal in 2014
worden voltooid, met nog een laatste bijdrage voor het project Amazonas
2030 voorzien in 2015. De ambassade onderhoudt contacten met andere
donoren en de overheid om de financiering van activiteiten voort te zetten.
Het milieuprogramma wordt in 2014 afgebouwd, waarna het Colombiaanse
ministerie van milieu de programma’s zal voortzetten. Duitsland is nu de
belangrijkste donor op het gebied van milieu.
De OS-programma’s in de sectoren milieu en private sectorontwikkeling
vinden in aangepaste vorm een voortzetting binnen de Transitiefaciliteit.
Hierin zijn ze meer gelieerd aan het Nederlandse bedrijfsleven, met als
prioritaire sectoren waterbeheer, agrofood en tuinbouw, biomassa en
afvalbeheer, klimaat en energie. Op deze manier vindt een natuurlijke
overgang plaats naar meer gelijkwaardige samenwerking, waarbij het
milieuministerie, het ministerie van landbouw en de belangrijkste
productfederaties en kennisinstituten belangrijke betrokken en begunstigde
partijen zijn. Ook blijft Colombia in aanmerking komen voor de PPPfaciliteiten voor water en voedselzekerheid.
In de samenwerking op het gebied van goed bestuur, vredesopbouw en
mensenrechten loopt het aantal projecten af en komt het accent meer te liggen
op de politieke dialoog, ondersteund door een beperkt aantal projecten
gefinancierd met centrale middelen (o.a. consolidatiezone La Macarena).
Omdat ook andere donoren minder fondsen voor Colombia beschikbaar
stellen, loopt de steun aan NGO’s over de hele linie terug. De ambassade
schakelt over van nadruk op financiële steun aan partner NGO’s naar
politieke steun en betrekt hen waar mogelijk bij de transitie.

In 2012 is een aantal IOB evaluaties op de terreinen van goed bestuur,
mensenrechten en vredesopbouw en milieu en duurzame ontwikkeling (o.a.
steenkool, hout, sectorsteun) uitgevoerd. Tevens is in 2010 door het Overseas
Development Institute (ODI) een uitgebreide evaluatie uitgevoerd van de
sectorsteun milieu die van 2007 tot en met 2011 aan het ministerie van milieu
is verstrekt. Deze evaluaties6 bevatten de resultaten en lessons learned in de
genoemde sectoren, en tonen aan dat Nederland een actief
mensenrechtenbeleid heeft gevoerd en dat steun aan bijvoorbeeld kwetsbare
organisaties, vakbonden en personen die opkomen voor mensenrechten
belangrijk blijft.
Ten aanzien van steenkool heeft de Nederlandse ambassade in Colombia een
actieve rol gespeeld bij de bevordering van de Nederlandse doelstellingen op
het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen in de mijnbouw.
Ook heeft zij bijgedragen aan het ontwikkelen van een relevant beleidskader
daarvoor. Mede door de sectorale steun van Nederland is er in Colombia een
relatief goed bos-en handhavingsbeleid is ontwikkeld.
Suriname
In Suriname betrof het grootste gedeelte van de ODA-middelen de zogeheten
verdragsmiddelen. Naar aanleiding van de aanname van de Amnestiewet in
Suriname op 4 april 2012 heeft Nederland de Verdragsmiddelen opgeschort.
Beperkte ODA-middelen blijven beschikbaar, onder andere voor
programma’s gefinancierd uit ‘Cultuur, Sport en Ontwikkeling’ en milieu. In
het kader van de vermaatschappelijking van de contacten tussen Nederland en
Suriname is gestart met de Twinningfaciliteit 2013-2016 die is bestemd voor
projecten in de sectoren onderwijs en opleiding, zorg en welzijn en taal en
cultuur.
Stand van Zaken – Azië
Pakistan
Inmiddels zijn 22 projecten beëindigd. Het huidige Nederlandse bilaterale
OS-programma bestaat uit 7 contractuele verplichtingen waaronder drie in de
onderwijssector en vier in de water/milieu sector. Het merendeel van deze
contracten wordt in 2014 afgesloten. Twee resterende projecten op het gebied
van onderwijs worden vanwege administratieve verplichtingen in 2016
afgesloten in plaats van in 2015 zoals eerst was voorzien. De steun van
Nederland aan de onderwijssector in Sindh en Balochistan zal door
Wereldbank worden voortgezet via het Global Partnership for Education
(GPE).
Conform de toezegging aan de Tweede Kamer is in 2012 het vrede, veiligheid
en stabiliteitsprogramma (VVS) opgezet en in uitvoering genomen. Tevens
heeft de ambassade een campagne opgezet om de herpositionering van

6

http://www.iob-evaluatie.nl/Latijns-Amerika; http://www.odi.org.uk/publications/5680-review-sector-wideapproach-environment-colombia-2007-2010

Nederland in Pakistan toe te lichten aan de hand van het adagium: From aid
to trade.
Mongolië
Alle OS-activiteiten zijn afgerond. De financiële en administratieve afwikkeling is
nu in de eindfase. In de toekomst willen Nederland en Mongolië zich in de
bilaterale relatie met name focussen op de economische samenwerking. Mede
daarom is in 2013 een lokale economische en handelsmedewerker in Mongolië
benoemd. In 2015 zal deze functie worden geëvalueerd en eventueel worden
verlengd. Economische kansen liggen onder meer in de glas-en tuinbouw-, zuivelgroente- & aardappelsector, hernieuwbare energie, watermanagement en
dienstverlening rondom de mijnbouw. Minister Timmermans heeft zijn Mongoolse
counterpart uitgenodigd voor een bezoek aan Nederland in 2014, onder andere
om te spreken over verdieping van de politieke en economische relaties.
Vietnam

De Transitie Faciliteit wordt eind 2014 beëindigd in Vietnam; het bilaterale
OS-programma werd reeds eerder volledig afgebouwd (2012). De activiteiten
die nu nog uit Transitiemiddelen worden gefinancierd zullen overgaan in
financiering uit het bedrijfsleveninstrumentarium. Voor de stand van zaken
m.b.t. de Transitiefaciliteit, zie bijlage 1.
Stand van Zaken – Noord-Afrika en Midden Oosten
Egypte
Met Egypte werden sinds 2008 de relaties reeds verbreed met groeiende
aandacht voor handel en economie. Daarbij is gebruik gemaakt van decennia
aan OS-ervaring, in het bijzonder ten aanzien van de topsectoren water en
landbouw. Zo wordt de 38 jaar bestaande watersamenwerking in het Water
Panel voortgezet onder het Water Mondiaal Programma. Dat vergt echter een
andere aanpak, waarbij de samenwerking meer op gelijke leest geschoeid
wordt. De Egyptische autoriteiten hebben zich gecommitteerd aan deze
verandering. Tegelijkertijd is duidelijk dat partners zullen moeten wennen aan
de nieuwe context. Deze biedt evenwel grote kansen voor alle betrokkenen en
verdient dus investeringen van beide kanten. Egypte blijft een economisch
focusland voor Nederland, gezien de economische kansen die het op de
middellange en lange termijn biedt.
Een aantal bilaterale OS-activiteiten kon in 2013 door de politieke
omwenteling in Egypte niet als gepland worden geïmplementeerd. Dit bracht
met zich mee dat soms sprake was van voortijdige beëindiging of een
noodzakelijke verlenging om de resultaten te borgen. De laatste projecten
worden administratief afgehandeld, enkele kleine slottransacties worden nog
voorzien in de komende jaren.
Diverse prioriteiten die Nederland onder het bilaterale OS-programma heeft
gehad, zoals gender en mensenrechten, zijn in deze tijd van transitie bijzonder
van belang. Het kabinet wil hierin dan ook blijven investeren, middels de
fondsen die hiertoe ter beschikking staan (o.a. mensenrechtenfonds, Matra
Zuid, FLOW, Women on the Frontline).

Stand van Zaken – Europa
Georgië
De exit in Georgië verloopt volgens plan. Alle betalingen zijn verricht in
2012; administratief zullen in 2014 alle activiteiten worden afgesloten. De
Georgische overheid zet nu in op een bredere, gelijkwaardige relatie met
Nederland en intensivering van de economische betrekkingen. In dat kader
bracht onder meer de Georgische Vice-minister van Economische Zaken in
mei 2013 een bezoek aan Nederland; in maart 2014 is een bezoek van de
minister van Economische Zaken voorzien. Een Nederlandse handelsmissie
(tuinbouw) bezocht Georgië in september 2013.
Kosovo
De exit in Kosovo is nagenoeg voltooid. De twee laatste projecten zijn
(budgetneutraal) verlengd tot eind 2014 om de behaalde resultaten optimaal te
verankeren, hetgeen de duurzaamheid van de projecten ten goede zal komen.
Nederland zal betrokken blijven bij de ontwikkeling van het land, onder
andere via de Matra-middelen die gericht zijn op de versterking van de
rechtsstaat.
Moldavië
Moldavië heeft een scala aan hervormingen doorgevoerd sinds de oprichting
van het Oostelijk Partnerschap (OP) en wordt erkend als meest
vooruitstrevende land binnen het OP. De projectenportefeuille van Nederland,
met de Wereldbank als contractpartner, heeft belangrijke hervormingen
mogelijk gemaakt in het management van de overheidsfinanciën, in de nietbancaire sector, waaronder de belastingdienst, bij de herinrichting van de
rijksdienst, bij de introductie van E-Governance en versterking van de
algemene rekenkamer. Uit het Mensenrechten Fonds werden prioriteiten in
anti-discriminatie wetgeving, met name jegens LHBT, aan de orde gesteld en
kon het noodzakelijke lobbywerk worden verricht. Op het terrein van antidiscriminatie en de bescherming van minderheden zijn er de afgelopen tijd
wetten geïmplementeerd en vond in mei 2013 een succesvolle Gay Parade in
de hoofdstad Chisinau plaats.
In de periode vanaf 1 januari 2014 tot en met 31 december 2014 zullen in
Moldavië door Nederland vanuit ZMA Boekarest projecten worden gesteund
ter versterking van het lokale ondernemings- en investeringsklimaat, ter
versterking van goed bestuur en rechtstaat en projecten gericht op de
bescherming van de mensenrechten. Specifiek gaat het om concrete
activiteiten ter versterking van het midden- en kleinbedrijf in Moldavië,
capaciteitsopbouw binnen de rechterlijke macht, openbaar ministerie,
advocatuur en raad van de rechtspraak, de verbetering van de transparantie,
openheid en accountability binnen het openbaar bestuur, de versterking van
lokale- en decentrale overheden, corruptiebestrijding, alsmede bescherming
van de rechten van sociale, etnische, religieuze en seksuele minderheden,

versterking van de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid (media vrijheid)
en internetvrijheid en het tegengaan van vrouwenhandel en mensensmokkel.