Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 517

Veiligheidsregio’s

Nr. 153

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 december 2018
Met deze brief informeer ik uw Kamer, zoals toegezegd tijdens het
Algemeen Overleg Brandweer van 18 oktober 2018 (Kamerstuk 29 517,
nr. 148), over de uitkomsten van het onderzoek over de rechtspositie van
brandweervrijwilligers in relatie tot Europese- en internationale regelgeving. Als bijlage bij deze brief treft u het onderzoeksverslag aan1.
Zoals ik in mijn brief van 15 oktober 20182 aangaf, heeft in opdracht van
de Brandweerkamer van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en mijn
ministerie nader onderzoek plaatsgevonden dat zich richt op Europese en
internationaalrechtelijke regels. In dit onderzoek is de huidige rechtspositie van de brandweervrijwilliger getoetst aan het gelijkheidsbeginsel,
zoals uitgewerkt in de Deeltijdrichtlijn en de rechtspraak van het Hof van
Justitie. Ook is er beoordeeld of elementen in de rechtspositie in strijd zijn
met specifieke Europese en internationale regelgeving die op een bepaald
(deel-) onderwerp bescherming biedt.
Brandweervrijwilligers leveren een essentiële en zeer gewaardeerde
bijdrage aan de brandweerzorg in Nederland. Brandweerzorg in
Nederland is nu zelfs in grote mate van de brandweervrijwilligers
afhankelijk. Zoals ik heb aangegeven tijdens het Algemeen Overleg
Brandweer van 18 oktober jl. hechten alle betrokken partijen aan het
behoud van de vormgeving van het brandweervrijwilligerschap en de
bijbehorende rechtspositie.
Het onderzoeksverslag schetst een weerbarstig perspectief voor de
huidige rechtspositie van de brandweervrijwilliger. Er wordt kort gezegd
geconcludeerd dat er een reëel risico bestaat dat elementen in de
rechtspositie van de brandweervrijwilligers in strijd zijn met de normen uit
Europese en internationale regelgeving en jurisprudentie van het
1
2

kst-29517-153
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 29 517, nr. 144.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 517, nr. 153

1

Europese hof. Samen met de werkgevers bezie ik op welke wijze het
aspect vrijwilligheid, zo kenmerkend voor de brandweer in Nederland,
behouden kan blijven.
Hoofdconclusies onderzoek Brandweerkamer, BZK en JenV
Hierna zal worden ingegaan op de conclusies van het onderzoek per soort
wet- en regelgeving waarnaar in het onderzoek is gekeken: de Deeltijdrichtlijn (de raamovereenkomst inzake deeltijdarbeid van de sociale
partners op Europees niveau (97/81/EG)), de rechtspraak van het Hof van
Justitie en de specifieke Europese en internationale regelgeving.
Bij de beoordeling is onderscheid gemaakt tussen drie groepen brandweervrijwilligers: (i) de vrije instroom vrijwilligers, (ii) de gebonden
instroom vrijwilligers en (iii) de gekazerneerde vrijwilligers3.
Deeltijdrichtlijn
Op grond van de Deeltijdrichtlijn achten de onderzoekers het
waarschijnlijk dat de gebonden instroom vrijwilligers en gekazerneerde
vrijwilligers moeten worden aangemerkt als deeltijdwerkers in de zin van
de Deeltijdrichtlijn. Daarnaast zien zij een reëel risico dat de vrije instroom
vrijwilligers als deeltijdwerkers moeten worden aangemerkt.
Deeltijdwerkers hebben volgens de Deeltijdrichtlijn recht op dezelfde
arbeidsvoorwaarden als vergelijkbare voltijdwerkers, tenzij voor het
gemaakte onderscheid in arbeidsvoorwaarden een objectieve rechtvaardiging bestaat. Dit betekent dat, voor zover (een deel van) de brandweervrijwilligers als deeltijdwerkers moeten worden aangemerkt, deze
brandweervrijwilligers recht hebben op dezelfde arbeidsvoorwaarden als
de beroepsbrandweer, tenzij voor het gemaakte onderscheid een
objectieve rechtvaardiging bestaat.
Van een dergelijke objectieve rechtvaardiging kan alleen sprake zijn indien
dit verschil in behandeling een legitiem doel dient, een geschikt middel is
en noodzakelijk is om het beoogde doel te bereiken. Op grond van de
huidige beschikbare informatie kon in het onderzoek een objectieve
rechtvaardiging niet feitelijk worden vastgesteld.
Rechtspraak Hof van Justitie
Tevens blijkt uit het onderzoek dat op basis van de (recente) rechtspraak
van het Hof van Justitie rekening moet worden gehouden met de
mogelijkheid dat het Hof van Justitie ook ongelijke behandeling in een
meer algemene zin dan bedoeld in de Deeltijdrichtlijn ontoelaatbaar acht.
Er bestaat volgens de onderzoekers een reëel risico dat verschillende
groepen brandweervrijwilligers, op basis van het algemene Unierechtelijke gelijkheidsbeginsel, recht hebben op dezelfde arbeidsvoorwaarden
als de beroepsbrandweer.
Specifieke Europese en internationale regelgeving
Ten slotte achten de onderzoekers het aannemelijk dat verschillende
elementen uit de rechtspositie van de brandweervrijwilligers in strijd zijn
3

De vrije instroomvrijwilliger hoeft zijn beschikbaarheid niet door te geven, hoewel een deel van
deze groep wel aangeeft wanneer zij in beginsel beschikbaar is. De gebonden instroom
vrijwilliger geeft beschikbaarheid wel aan. De gekazerneerde vrijwilliger draait mee met een
kazernedienst van de beroepskrachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 517, nr. 153

2

met specifieke Europese en internationaalrechtelijke regels en de vertaling
daarvan in nationale wetgeving. Er is gekeken naar specifieke onderwerpen zoals beloning, doorbetaling bij ziekte, zwangerschap, vakantie
met behoud van loon en pensioen.
In het onderzoek wordt benadrukt dat de conclusie dat een element in de
rechtspositie niet strijdig is met specifieke regelgeving, los staat van de
vraag of ten aanzien van dit element de Deeltijdrichtlijn en/ of het
algemene Unierechtelijke gelijkheidsbeginsel worden geschonden.
Eerder onderzoek
In 2017 is onderzoek verricht, waarbij een vergelijking is gemaakt tussen
de huidige rechtspositie van de vrijwilligers (hoofdstuk 19 CAR-UWO) en
de rechtspositie in het geval deze aanstelling op grond van artikel 14,
eerste lid van de Ambtenarenwet 2017, van rechtswege wordt omgezet in
een arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht. De uitkomst van dat
onderzoek is als bijlage bij het nu toegezonden onderzoeksverslag
gevoegd, omdat het een aanleiding is geweest voor de nadere onderzoeksopdracht zoals nu voorligt; een samenvatting is opgenomen in
paragraaf 3.1 van het onderzoeksverslag.
Uitzonderingspositie Wnra
De leden Kuiken en Laan-Geselschap hebben in hun motie van
22 november jl. de regering verzocht alles in het werk te stellen om in het
kader van de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) tot een
uitzonderingspositie voor de brandweervrijwilliger te komen4. In
antwoord daarop kan ik mededelen dat ik in mijn brief van 27 juni jl.
(Kamerstuk 32 550, nr. 62) heb aangegeven dat de Minister van BZK
voornemens is de invoering van de Wnra voor het personeel van de
veiligheidsregio’s, met uitzondering van het ambulancepersoneel, uit te
stellen. Deze tijdelijke uitzondering op de Wnra, die ook geldt voor
brandweervrijwilligers, is opgenomen in het wetsvoorstel Wnra dat op
6 november jl. bij uw Kamer is ingediend5.
In het komende vervolgtraject zal gekeken worden naar welke structurele
oplossing passend is en recht doet aan de positie van brandweervrijwilligers. De uitzondering op de Wnra blijft zoals afgesproken van
toepassing. Lopende het vervolgtraject zal ik met betrokken partijen in
gesprek gaan over de wenselijkheid tot het geheel of ten dele continueren
van de huidige uitzonderingspositie.
In dit verband wil ik wel opmerken dat een uitzondering op de Wnra de
strijdigheid van de rechtspositie met Europese en internationale regelgeving en jurisprudentie van het Europese hof niet opheft.
Vervolgtraject rechtspositie brandweervrijwilliger
Met de betrokken partijen (vertegenwoordiging van werkgevers, vertegenwoordiging van werknemers en mijn ministerie) spreek ik op korte termijn
over de conclusies van het onderzoek en het vervolgtraject. Gezamenlijk
willen we elke kans benutten tot behoud van het mooie dat onze
brandweer en de brandweervrijwilliger in het bijzonder nu te bieden heeft.
Ik verwacht uw Kamer begin 2019 te informeren over het vervolgtraject.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
4
5

Kamerstuk 29 517, nr. 152.
Kamerstuk 35 073, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 517, nr. 153

3