Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 595

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT EN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 april 2019
Met deze brief ontvangt u de Startbeslissing voor het programma
Luchtruimherziening1. Deze beslissing markeert de afronding van de
Onderzoeksfase van het programma. In die fase zijn alle noodzakelijke
voorbereidingen getroffen om het programma te kunnen starten. In de
voortgangsbrieven van juli en december 2018 bent u daarover geïnformeerd (Kamerstuk 31 936, nrs. 511 en 551).
Met het programma Luchtruimherziening creëren we een luchtruim dat in
2023 en daarna structureel meer capaciteit biedt voor civiel (commercieel)
vliegverkeer, conform afspraak in het regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk
34 700, nr. 34). Een luchtruim dat de militaire inzet en oefenbehoefte,
rekening houdend met onder andere de komst van de F-35, kan accommoderen zodat de grondwettelijke taken van Defensie worden geborgd. Een
luchtruim dat de verdere ontwikkeling van vliegveld Lelystad mogelijk
maakt. Een luchtruim waarin klimaat en leefbaarheid voor het eerst
expliciet zijn meegewogen als ontwerpbelang, naast veiligheid en
capaciteit. Een luchtruim ook dat zoveel mogelijk voorbereid is op de
komst van nieuwe gebruiksvormen zoals onbemande systemen (drones)
en waarin rekening gehouden wordt met internationale afspraken zoals
gemaakt in bijvoorbeeld FABEC verband en Single European Sky.
Afronding Onderzoeksfase
Tijdens de Onderzoeksfase zijn maatschappelijke stakeholders, luchtruimgebruikers en regionale bestuurders betrokken bij de opzet van het
programma. Onder meer zijn via luchtvaartgesprekken in het land met
meer dan 500 deelnemers dilemma’s over de luchtruimherziening
besproken. Ook zijn de gebruikers van het luchtruim geconsulteerd. Rode
draad is dat het gebruik de afgelopen decennia sterk is toegenomen
terwijl de beschikbare ruimte in de lucht niet groter wordt. Steeds vaker
1

kst-31936-595
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 936, nr. 595

1

ontstaan daardoor knelpunten. Die knelpunten betreffen niet alleen
capaciteit en benutting, maar ook de hinder op de grond. Grootschalige
herziening van het luchtruim is naast verruiming van de capaciteit en een
efficiënter gebruik, ook gericht op verduurzaming: het beperken van de
impact van vliegroutes op de omgeving. Bij het bereiken van deze doelen
staat uiteraard veiligheid steeds voorop.
De modernisering van het luchtruim gebeurt langs drie sporen. Bij elk
spoor wordt de omgeving op een gerichte wijze meegenomen (conform
de participatieladder).
Verbeteringen aansluitroutes Lelystad vóór 2023
Naar aanleiding van de wens van uw Kamer (nader gewijzigde motie van
de leden Amhaouch en Dijkstra (Kamerstuk 35 000 XII, nr. 67) hebben wij
in de voortgangsbrief over de luchtruimherziening (14 december,
Kamerstuk 31 936, nr. 551) aangegeven vóór 2023 de belemmeringen weg
te nemen om zo veel mogelijk ongehinderd te kunnen klimmen op de
aansluitroutes.
Met deze Startbeslissing geven wij invulling aan deze toezegging. Richting
alle vijf luchtruimsectoren zorgen de verbeteringen ervoor dat zoveel
mogelijk ongehinderd geklommen wordt. Dat is mogelijk door de
volgende maatregelen: ten eerste het loslaten van het uitgangspunt dat er
geen interferentie met Schiphol-verkeer mag zijn, en ten tweede dat er
standaard gebruikt gemaakt mag worden van luchtruim dat primair is
ingericht voor de afhandeling van militair verkeer. De luchtverkeersleidingsorganisaties hebben zich nadrukkelijk achter de maatregelen
geschaard.
De maatregelen bieden meer ruimte voor het vliegverkeer van Lelystad en
zorgen ervoor dat het Lelystad-verkeer op een vergelijkbare manier wordt
afgehandeld als het verkeer van andere Nederlandse luchthavens. Dit
betekent dat een vliegtuig op de aansluitroutes van Lelystad Airport net
als elders in Nederland ongehinderd kan klimmen; alleen bij uitzondering,
bijvoorbeeld als gevolg van weersomstandigheden, specifiek baangebruik
op Schiphol of bij daadwerkelijk gebruik van militair luchtruim is dit op de
Lelystad-routes niet altijd mogelijk.
Concreet betekent dit bijvoorbeeld op de voor het Lelystad-verkeer
belangrijkste routes naar het zuiden (sector 3) het volgende. Door het
geschikt maken van het luchtruim voor gecombineerd Lelystad- en
Schiphol-verkeer ten oosten van de Veluwe kan het horizontale routedeel
op 6.000 voet (circa 1.800 m) aan het begin van deze aansluitroute
vervallen. Doordat een stuk militair gecontroleerd luchtruim (NieuwMilligen TMA-D/TRA12) nu standaard beschikbaar komt voor Lelystadverkeer kunnen vervolgens in nagenoeg alle gevallen ook de horizontale
routedelen op 9.000 en 10.000 voet (circa 2.700 en 3.000 meter) vanaf
Apeldoorn tot Gorinchem verdwijnen. Hierdoor kan vanaf het begin van
deze aansluitroute ongehinderd worden doorgeklommen naar het hogere
luchtruim. In bijlage 4 van de Startbeslissing vindt u een nadere
toelichting op de verbeteringen in alle luchruimsectoren.
De verbeteringen zullen uiterlijk in de winter van 2021/2022 zijn doorgevoerd. Zij vormen in de aanloop naar de luchtruimherziening een mooi
resultaat van de civiel-militaire samenwerking die we zijn aangegaan voor
een effciënter gebruik van het luchtruim. Toepassing van bovenstaande
verbeteringen is vergemakkelijkt door de eerder gerealiseerde co-locatie
en verdergaande operationele afstemming tussen civiele en militaire
verkeersleiders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 936, nr. 595

2

Resultaten in 2023
Met deze Startbeslissing starten wij per direct met de samenhangende
aanpak voor de resultaten in 2023. Het betreft:
• de inpassing van een militair oefengebied (onder andere voor de F-35)
in het noorden van het Nederlands luchtruim met voldoende capaciteit
om de militaire missie effectiviteit te verzekeren en hierdoor de
grondwettelijke taken van Defensie te kunnen uitvoeren. Het streven is
om dit gebied (direct of op termijn) onderdeel te maken van een
grensoverschrijdend oefengebied;
• de herinrichting van het oosten en zuidoosten van het Nederlands
luchtruim om de ontsluiting voor het verkeer van en naar Nederlandse
luchthavens te verbeteren, inclusief een structurele oplossing voor het
verkeer van en naar luchthaven Lelystad zodat deze luchthaven kan
doorgroeien naar het maximum van 45.000 vliegtuigbewegingen.
Deze resultaten zijn in nauwe afstemming met de verantwoordelijke
luchtverkeersleidingsorganisaties gedefinieerd en sluiten aan op reeds in
gang gezette projecten voor de herinrichting van het zuidwestelijk deel en
de implementatie van Free Route Airspace in het hogere luchtruim.
Roadmap 2023–2035
Met het behalen van de resultaten in 2023 zijn de meest urgente civiele en
militaire behoeften ingevuld. Tegelijkertijd staan de ontwikkelingen niet
stil. Daarom starten wij eveneens, in lijn met de recent uitgekomen
Europese Airspace Architectuurstudie, samen met de luchtverkeersleidingsorganisaties met de ontwikkeling van een roadmap voor de
ontwikkeling van het Nederlandse luchtruim vanaf 2023 op weg naar het
jaar 2035. Deze doorontwikkeling zal leiden tot een luchtruim dat
duurzaam, robuust en adaptief is.
Voorkeursbeslissing
De in 2020 door ons te nemen Voorkeursbeslissing legt deze drie sporen
in samenhang vast. Ter onderbouwing van deze beslissing hebben wij
ervoor gekozen een milieu-effectrapportage (plan-MER) op te laten stellen,
inclusief de bijbehorende participatie met de mogelijkheid tot het indienen
van zienswijzen. Als start daarvoor zal medio 2019 een Notitie Reikwijdte
& Detailniveau worden uitgebracht waarop eenieder kan reageren.
Volgens afspraak wordt Uw Kamer twee keer per jaar geïnformeerd over
de voortgang van het programma. In de brieven van juli en december a.s.
besteden we aandacht aan de Notitie Reikwijdte en Detailniveau,
variantontwikkeling, de aanpak van de resultaten 2023 en voortgang van
tussentijdse verbeteringen. Ook maken we daarin melding van de stand
van zaken in het internationale overleg met de buurlanden.
In het voorjaar van 2020 verwachten wij de concept-Voorkeursbeslissing
te kunnen uitbrengen, vergezeld van de plan-MER. In het najaar van 2020
is de besluitvorming over de Voorkeursbeslissing voorzien.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 936, nr. 595

3