Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 015

Kindermishandeling

Nr. 244

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 31 maart 2022
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Justitie en Veiligheid over
de brief van 15 december 2021 inzake de tussenrapportage van de
Tijdelijke Onderzoekscommissie Georganiseerd Sadistisch Misbruik van
Minderjarigen (Kamerstuk 31 015, nr. 240).
Bij brief van 29 maart 2022 heeft de Minister van Justitie en Veiligheid
deze vragen en gemaakte opmerkingen beantwoord. Vragen en
antwoorden zijn, voorzien van een inleiding, hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De adjunct-griffier van de commissie,
Tielens-Tripels

kst-31015-244
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

1

Inhoudsopgave

blz.

I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1.
Vragen en opmerkingen vanuit de VVD-fractie
2.
Vragen en opmerkingen vanuit de D66-fractie
3.
Vragen en opmerkingen vanuit de SP-fractie,
GroenLinks-fractie en PvdA-fractie
4.
Vragen en opmerkingen vanuit de FVD-fractie

2
2
2
3

Reactie van de Minister van Justitie en Veiligheid

6

II.

5

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Vragen en opmerkingen vanuit de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de procesrapportage van de Tijdelijke Onderzoekscommissie
Georganiseerd Sadistisch Misbruik van Minderjarigen (Commissie
Hendriks), alsmede de reactie van de Minister daarop. Tevens hebben zij
met interesse kennisgenomen van de reactie van Stichting Misbruikt! op
deze procesrapportage. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er in het onderzoek van de
Commissie Hendriks vooral gebruik wordt gemaakt kwalitatieve onderzoeksgegevens zoals literatuuronderzoek, ervaringen en meningen. Zij
delen met de commissie en Stichting Misbruikt! dat dit waardevolle
gegevens zijn, maar vragen zich tegelijkertijd af of deze onderzoeksgegevens toereikend zijn voor het uitvoeren van het onderzoek. Hoe ziet de
Minister dit? Deelt de Minister de mening dat dat het waardevol zou zijn
om naast kwalitatieve gegevens ook kwantitatieve gegevens in het
onderzoek mee te nemen?
Ten aanzien van die kwantitatieve gegevens lezen de leden van de
VVD-fractie dat de Stichting Misbruikt! aanbeveelt om meer gebruik te
maken van datawetenschappelijke methoden, bijvoorbeeld toegepast op
de kinderporno-database, om bewijzen van satanisch ritueel kindermisbruik te vinden. De Stichting meent dat dit de grootste kans is om
waarheden over dit soort misbruik te achterhalen. Hoe ziet de Minister die
aanbeveling? Past het opvolgen van deze aanbeveling wat de Minister
betreft in de reikwijdte van het onderzoek van de Commissie Hendriks? Zo
nee, waarom niet?
2. Vragen en opmerkingen vanuit de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de tussenrapportage van de Commissie Hendriks en willen de Minister hierover nog
enkele vragen voorleggen.
Werkzaamheden uitvoerende fase deel 2 in de periode januari–maart 2022
De leden van de D66-fractie onderstrepen het belang dat voor de
volledigheid van het onderzoek met alle belanghebbenden wordt
gesproken, waaronder ook de slachtoffers. Kan de Minister toelichten hoe
ervoor wordt gezorgd dat het perspectief van alle betrokkenen gewaarborgd en gehoord wordt in dit onderzoek? Kan de Minister daarbij ingaan
op de vraag in hoeverre de tijdsplanning van het onderzoek voldoende is
om het onderzoek goed uit te voeren?
Daarnaast hebben de leden van de D66-fractie in de tussenrapportage
gelezen dat de analyse van relevante organisaties en meldpunten voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

2

georganiseerd seksueel misbruik in januari 2022 zou zijn afgerond. Kan de
Minister toelichten hoe zij – op basis van de informatie uit deze analyse –
kijkt naar het oprichten van een meldpunt voor misstanden binnen
gesloten groepen, zoals voorheen «Sektesignaal»?
Werkzaamheden afrondende fase in de periode april–juni 2022
De leden van de D66-fractie lezen in de tussenrapportage dat onderzoek
naar de aard en omvang van georganiseerd sadistisch misbruik van
kinderen respectievelijk onderzoek naar de taak en taakuitvoering van de
Landelijk Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken (LEBZ) wordt uitgevoerd
door het WODC. Zij vragen waarom het WODC deze twee onderzoeken
uitvoert en niet de tijdelijke onderzoekscommissie Georganiseerd
Sadistisch Misbruik van Minderjarigen. Kan de Minister dit toelichten?
Daarnaast vernemen deze leden graag van de Minister hoe in deze
onderzoeken van het WODC de onafhankelijkheid van de onderzoekers is
gewaarborgd.
De leden van de D66-fractie erkennen het belang van de beslissing om de
belangengroeperingen, voorafgaand aan de aanbieding van het rapport,
integraal inzage te geven in het onderzoeksrapport. Tevens willen deze
leden benadrukken dat zij het van groot belang vinden dat de onafhankelijkheid van de commissieleden wordt bewaakt, zeker in het uitvoeren van
de interviews met slachtoffers.
3. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties van de SP, GroenLinks en PvdA
De leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie hebben
met belangstelling kennisgenomen van de tussenrapportage van de
Tijdelijke Onderzoekscommissie Georganiseerd Sadistisch Misbruik van
Minderjarigen, alsmede van de brief van de Minister over de nadere
werkafspraken die met de onderzoekscommissie zijn gemaakt. Zij hebben
hierover op dit moment de volgende vragen en opmerkingen.
Allereerst roepen deze leden in herinnering dat er twee moties zijn
aangenomen die dit onderwerp raken. De motie van het lid Van Nispen
c.s., die de regering verzoekt «een onafhankelijk onderzoek te laten
uitvoeren naar de wetenschappelijke onderbouwing en de visie, de rol en
taakopvatting, de officiële en onofficiële doelstellingen van de LEBZ, de
werkwijze en de resultaten van de afgelopen jaren, en de Kamer daarover
te informeren» (Kamerstuk 35 349, nr. 16). Wat is daarin de stand van
zaken? Daarnaast de motie Van den Berge c.s., die de regering verzoekt
«een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren naar de aard en omvang
van georganiseerd sadistisch misbruik van kinderen en daarbij ervaringen
van overlevenden van ritueel misbruik en hun therapeuten te betrekken
zodat de uitkomsten betrokken kunnen worden bij een effectieve
opsporing van deze netwerken» (Kamerstuk 35 349, nr. 15). Kan de
Minister deze letterlijke onderzoeksopdracht nog eens nauwkeurig
vergelijken met de tussenrapportage en de huidige onderzoeksopdracht
van de commissie? Komen alle elementen hierin nu precies terug? De
leden benadrukken dat zij erg hechten aan een letterlijke uitvoering van de
onderzoeksopdracht, dat er dus onderzoek wordt gedaan naar aard en
omvang van georganiseerd sadistisch kindermisbruik. Op welke wijze
denkt de Minister dat de commissie dat met de huidige aanpak kan gaan
bewerkstelligen?
Ook vragen deze leden waarom het betrekken van ervaringen van
overlevenden en hun therapeuten pas vrijwel aan het eind van het
onderzoek aan bod komt. Had dat niet veel beter het vertrekpunt kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

3

zijn? Is het niet zo dat juist met de verklaringen van de slachtoffers en hun
therapeuten een beeld van de aard en omvang kan worden verkregen?
De leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie
benadrukken dat medewerking van slachtoffers en therapeuten van groot
belang is voor het slagen van dit onderzoek. Daarvoor is vertrouwen
nodig, maar dat vertrouwen blijkt steeds erg wankel.
Voornoemde leden benadrukken in dit verband te hechten aan zeer goede
en zorgvuldige communicatie met slachtoffergroepen. Slachtoffers zelf
ervaren dit geregeld als gebrekkig, hetgeen nadelig is om begrip en
vertrouwen te krijgen van slachtoffers. Kan dit onder de aandacht van de
commissie worden gebracht?
Vanwege de buitengewone kwetsbaarheid van de slachtoffers is het van
groot belang dat er garanties zijn voor de veiligheid voor slachtoffers, en
ook voor het stellen van vragen en het voeren van gesprekken met
slachtoffers en hun therapeuten. Zijn hier inmiddels voorwaarden of
kaders voor opgesteld? Kan de Minister reflecteren op de mate van
communicatie tussen de commissie Hendriks en het Kenniscentrum
Transgenerationeel Georganiseerd Geweld (Kenniscentrum TGG)? Is de
Minister ervan op de hoogte dat het Kenniscentrum TGG een aantal
vragen aan de commissie Hendriks heeft gesteld, te weten: Welk format
de commissie wil gebruiken bij de interviews; welke vragen de commissie
wil stellen; en hoe de commissie de veiligheid van overlevers denkt te
kunnen garanderen, maar op die vragen geen antwoord heeft gehad van
de commissie? Wat vindt de Minister hiervan? Is de Minister bereid dit
onder de aandacht te brengen van de commissie?
Ook vragen de leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de
PvdA-fractie graag aandacht voor de mogelijkheden voor begeleiding en
nazorg voor slachtoffers die hun verhaal doen. Wat kan ervoor hen
gedaan worden?
De leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie
constateren dat in de brief van de Minister staat dat de leden van de
commissie zelf de gesprekken voeren met de belangengroeperingen en de
slachtoffers. Vanuit slachtoffers, therapeuten en belangenbehartigers
vernemen deze leden dat de wens bestaat dat er een onafhankelijk
vertrouwenwekkend persoon tussen gezet of naast geplaatst zou moeten
worden. Kan dit alsnog overwogen worden, als dit voor slachtoffers en
hun therapeuten zo belangrijk is?
De leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie lezen dat
in de brief van de Minister staat: «De Minister van Justitie en Veiligheid zal
het volledige rapport, inclusief de reacties van de belangengroeperingen,
terstond na ontvangst aan de Tweede Kamer zenden, zonder een
begeleidende beleidsreactie.» Vanzelfsprekend is het goed dat een
onafhankelijk rapport onmiddellijk, zonder ook maar enige invloed, aan de
Kamer wordt gestuurd. De leden begrijpen echter nog steeds niet goed
waarom niet afgesproken kan worden dat de commissie niet aan de
Minister maar aan de Kamer rapporteert ook al komt de opdracht vanuit
de Minister. Hier kan toch een nieuwe afspraak over worden gemaakt? Is
de Minister bereid dit toe te zeggen en dit aan de commissie te vragen?
De leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie
waarderen het dat in de brief van de Minister staat dat de commissie de
bevindingen van het onderzoek van prof. dr. Johanna Schröder naar
ritueel kindermisbruik in Duitsland meeneemt in haar onderzoek. De vraag
die de leden hebben is vooral hoe dit zal gaan gebeuren. Gaat dit vooral
om wat er bijvoorbeeld van de werkwijze en de bevindingen in Duitsland
geleerd kan worden voor de commissie Hendriks? Gaat dit om welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

4

concrete links er zijn in het Duitse onderzoek met Nederland, bijvoorbeeld
Nederlandse daders en/of slachtoffers? Is dit dan ook niet iets voor de
politie en het Openbaar Ministerie (OM)? Hoe verhoudt dat zich tot elkaar?
Hoe is de samenwerking tussen de Nederlandse politie en het OM met de
Duitse collega’s met betrekking tot dit grote onderzoek?
De leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie vestigen
tot slot nogmaals de aandacht op de met algemene stemmen aangenomen motie waarin ook als passage staat «zodat de uitkomsten
betrokken kunnen worden bij een effectieve opsporing van deze
netwerken» (Kamerstuk 35 349, nr. 15). Graag vernemen deze leden nog
een nadere toelichting hoe de commissie dit onderdeel van de motie
interpreteert en vormgeeft in het onderzoek.
4. Vragen en opmerking vanuit de FVD-fractie
De leden van de FVD-fractie vragen waarom de Minister ervoor heeft
gekozen om pas in het laatste stadium met slachtoffers te gaan spreken.
Kan de Minister zich voorstellen dat slachtoffers zich gepasseerd voelen
als zij eerst spreekt met instanties die de betrouwbaarheid van getuigenissen van slachtoffers structureel in twijfel trekken (zoals de Voormalige
Werkgroep Fictieve Herinneringen en De Doos van Pandora)?
Houdt de Minister er rekening mee dat veel slachtoffers niet durven te
spreken? Is de Minister bekend met de open brief van een slachtoffer, dat
aanbeveelt om niet met deze commissie te praten? Erkent de Minister het
risico dat juist slachtoffers die veel weten niet durven te praten?
Kan de Minister bevestigen dat de ambitie van de commissie is om met 10
tot 15 slachtoffers te spreken? Hoe beoordeelt de Minister de schaal van
dit onderzoek in vergelijking met het Argosonderzoek?
Zijn er inmiddels al slachtoffers geïnterviewd? Zo ja, hoeveel?
Kan de Minister de anonimiteit van de slachtoffers garanderen, mede in
het licht van het toepassen van hoor- en wederhoor? Is het mogelijk voor
slachtoffers om volledig anoniem geïnterviewd te worden, of worden
getuigenissen pas later, eventueel pas bij het eindrapport, geanonimiseerd?
Wordt de (mislukte) rechtsgang van het meisje Lisa ook geanalyseerd?
Erkent de Minister het belang hiervan, gelet op de omstreden rol van de
rechter in deze misbruikzaak waarin ook een topambtenaar van justitie
wordt genoemd? Zo nee, waarom niet?
Hoe luiden de onderzoeksopdrachten inzake de drie door de commissie bij
externe onderzoekers uitgezette deelonderzoeken? Hoe is de keuze voor
de desbetreffende externe onderzoekers tot stand gekomen?
Is de Minister het ermee eens dat ook de GGZ-behandelaarsgroep, net als
het Kenniscentrum TGG en de werkgroep Spotlight, voorafgaand aan de
aanbieding van het rapport integraal inzage in het rapport moet krijgen en
hun reactie integraal in het rapport moet worden opgenomen? Zo nee,
waarom niet?
Heeft de Minister contact (gehad) met het WODC omtrent de onderzoeken
naar de taak en taakuitvoering van de LEBZ en het inschatten van de
omvang van verborgen fenomenen? Kan de Minister informatie
verschaffen over de stand van zaken van deze onderzoeken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

5

Hoe betrouwbaar acht de Minister de LEBZ en welke waarde wordt
gehecht aan de informatie van de LEBZ, zolang er nog een onderzoek naar
hen loopt?
Wie is de externe senior onderzoeker die de commissie ondersteunt en
aan wie is deze onderzoeker verantwoording verschuldigd?
Wie is de coördinator van het onderzoek naar de omvang van georganiseerd sadistisch geweld tegen minderjarigen?
II. Reactie van de Minister van Justitie en Veiligheid
Inleiding
Hierbij stuur ik u de beantwoording op de door uw Kamer gestelde vragen
in het schriftelijke overleg Zeden op 24 februari 2022. Deze vragen
betreffen de Kamerbrief van 15 december 2021 over de tussenrapportage
van de Tijdelijke Onderzoekscommissie georganiseerd sadistisch misbruik
van minderjarigen.1
Op 15 maart heeft het WODC het onderzoek «(On)mogelijkheden
onderzoek omvang kindermishandeling» op haar website gepubliceerd2.
Het onderzoek is in opdracht van het WODC uitgevoerd.
Daaruit blijkt dat de kernconclusie van het onderzoek is dat de gevraagde
deskundigen geen heil zien in een betrouwbare omvangschatting op basis
van de nu bekende methodes. Bij alle geselecteerde vormen van
kindermishandeling is de registratie een obstakel voor een valide en
betrouwbare schatting. Zij geven tevens aan geen heil te zien in een
vervolgonderzoek. Het WODC is bereid om een technische briefing voor
uw Kamer te organiseren, indien uw Kamer daar behoefte aan heeft.
Ik volg de conclusie van het WODC en zal voor verdere vervolg het
definitieve rapport van de Commissie Hendriks afwachten.
1. Vragen en opmerkingen vanuit de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie geven aan dat zij nog enkele vragen hebben
na kennisname van de procesrapportage van de Tijdelijke Onderzoekscommissie Georganiseerd Sadistisch Misbruik van Minderjarigen
(Commissie Hendriks), alsmede de reactie van de Minister daarop en de
reactie van Stichting Misbruikt! op de procesrapportage.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er in het onderzoek van de
Commissie Hendriks vooral gebruik wordt gemaakt van kwalitatieve
onderzoeksgegevens en vinden dit waardevolle gegevens. Zijn deze
onderzoeksgegevens toereikend voor het uitvoeren van het onderzoek? In
de reactie van Stichting Misbruikt! beveelt de Stichting aan om meer
gebruik te maken van datawetenschappelijke methoden. De leden van de
VVD vragen hoe de Minister deze aanbeveling beoordeelt en of de
opvolging past in de reikwijdte van het onderzoek van de Commissie
Hendriks?
Antwoord Minister:
De Commissie heeft mij gemeld vanzelfsprekend niet uitsluitend gebruik
te maken van kwalitatieve gegevens. De literatuur die de Commissie in
haar onderzoek gebruikt, bevat ook kwantitatieve gegevens.
De Commissie onderzoekt ook de mogelijkheden van andere datawetenschappelijke methoden. De Commissie onderzoekt via de Nationaal
1
2

Kamerstuk 31 015, nr. 240
WODC-publicatie: https://repository.wodc.nl/handle/20.500.12832/3163

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

6

Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen en het
landelijk programma Zeden, Kinderporno en Kindersekstoerisme (LPZKK)
van de politie de mogelijkheden om inzicht te krijgen in kinderporno met
rituele kenmerken. Ook worden naast deze twee bronnen nog diverse
andere informatiebronnen gebruikt.
De resultaten hiervan worden betrokken bij het eindrapport.
2. Vragen en opmerkingen vanuit de D66-fractie
De leden van de D66-fractie geven aan kennisgenomen te hebben van de
tussenrapportage van de Commissie Hendriks. De leden van de
D66-fractie vragen in het belang van de volledigheid van het onderzoek of
met alle belanghebbenden wordt gesproken en hoe ervoor wordt gezorgd
dat het perspectief van alle betrokkenen gewaarborgd en gehoord wordt
in het onderzoek? Tevens of de tijdsplanning van het onderzoek
voldoende is om het onderzoek goed uit te voeren?
In de tussenrapportage lezen de leden van de D66-fractie dat de analyse
van relevante organisaties en meldpunten voor georganiseerd seksueel
misbruik in januari 2022 zou zijn afgerond. De leden vragen of de Minister
kan toelichten hoe zij op basis van deze analyse kijkt naar de oprichting
van een meldpunt voor misstanden binnen gesloten groepen?
Daarnaast vragen de leden van de D66 waarom de onderzoeken naar de
taak en taakuitvoering van de Landelijk Expertisegroep Bijzondere
Zedenzaken (LEBZ) en naar de omvang van verborgen fenomenen door
het WODC worden uitgevoerd en hoe de onafhankelijkheid van de
onderzoekers is gewaarborgd?
Antwoord Minister:
Ik wil hier nogmaals benadrukken dat de Commissie volstrekt onafhankelijk haar werk doet. Zoals ik uw Kamer eerder heb aangegeven zal ik
mijn standpunt over de inrichting van een meldpunt aan uw Kamer
kenbaar maken, nadat de Commissie het eindrapport heeft opgeleverd.
Dan is er een completer beeld en kan gerationaliseerd nut en noodzaak
van een eventueel meldpunt in ogenschouw worden genomen.
De Commissie Hendriks werkt conform het onderzoeksprotocol3, zoals
aan uw Kamer is aangeboden. De Commissie heeft mij verzekerd dat met
alle belanghebbenden wordt gesproken. In die gesprekken staat het
perspectief van de belanghebbenden centraal. Hun perspectief wordt
daarmee gehoord en gewaarborgd.
Het onafhankelijk onderzoek naar de taakuitvoering van de LEBZ, conform
de bedoeling van de motie Van Nispen c.s.4, valt niet onder de opdracht
van de Commissie5.
Het onderzoek naar de LEBZ wordt op dit moment in opdracht van het
WODC uitgevoerd en wordt naar verwachting in het najaar van 2022
afgerond. Daarna zal ik spoedig de Kamer nader over de resultaten van dit
onafhankelijk onderzoek informeren.
Voor wat betreft de wetenschappelijke onafhankelijkheid van het WODC
verwijs ik u graag naar de ministeriële regeling6.

3

Onderzoeksprotocol: Onderzoeksprotocol+commissie+Hendriks+v2+26-01-2022.pdf
Kamerstuk 35 349, nr. 16
Instellingsbesluit: Instellingsbesluit+Sadistisch+Misbruik+van+Minderjarigen.pdf
6
wetten.nl – Regeling – Regeling wetenschappelijke onafhankelijkheid WODC – BWBR0042833
(overheid.nl)
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

7

3. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties van de SP, GroenLinks en PvdA
Ook de leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie
hebben met belangstelling kennisgenomen van de tussenrapportage van
de Tijdelijke Onderzoekscommissie Georganiseerd Sadistisch Misbruik
van Minderjarigen, alsmede van de brief van de Minister over de nadere
werkafspraken die met de onderzoekscommissie zijn gemaakt. De leden
van de fracties hebben de volgende vragen.
De leden van de fracties vragen of de onderzoeksopdracht voor de
Commissie op alle elementen vergeleken kan worden met de bedoeling
motie Van den Berge c.s.7 «een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren
naar de aard en omvang van georganiseerd sadistisch misbruik van
kinderen en daarbij ervaringen van overlevenden van ritueel misbruik en
hun therapeuten te betrekken zodat de uitkomsten betrokken kunnen
worden bij een effectieve opsporing van deze netwerken» en wat de stand
van zaken is van de motie Van Nispen c.s8. een onafhankelijk onderzoek te
laten uitvoeren naar de wetenschappelijke onderbouwing en de visie, de
rol en taakopvatting, de officiële en onofficiële doelstellingen van de
LEBZ, de werkwijze en de resultaten van de afgelopen jaren, en de Kamer
daarover te informeren» inzake het onafhankelijk onderzoek naar de
LEBZ9 is?
De leden benadrukken dat zij erg hechten aan een letterlijke uitvoering
van de onderzoeksopdracht, dat er dus onderzoek wordt gedaan naar aard
en omvang van georganiseerd sadistisch kindermisbruik. Op welke wijze
denkt de Minister dat de commissie dat met de huidige aanpak kan gaan
bewerkstelligen? Ook vragen deze leden waarom het betrekken van
ervaringen van overlevenden en hun therapeuten pas vrijwel aan het eind
van het onderzoek aan bod komt. Had dat niet veel beter het vertrekpunt
kunnen zijn? Is het niet zo dat juist met de verklaringen van de slachtoffers
en hun therapeuten een beeld van de aard en omvang kan worden
verkregen?
De leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie
benadrukken dat medewerking van slachtoffers en therapeuten van groot
belang is voor het slagen van dit onderzoek. De leden hechten aan zeer
goede en zorgvuldige communicatie met slachtoffergroepen. Kan dit
onder de aandacht van de commissie worden gebracht? De leden van de
SP, GroenLinks en de PvdA-fracties vragen graag aandacht voor de
mogelijkheden voor begeleiding en nazorg voor slachtoffers die hun
verhaal doen. Wat kan ervoor hen gedaan worden?
Vanwege de buitengewone kwetsbaarheid van de slachtoffers is het van
groot belang dat er garanties zijn voor de veiligheid voor slachtoffers, en
ook voor het stellen van vragen en het voeren van gesprekken met
slachtoffers en hun therapeuten. Zijn hier inmiddels voorwaarden of
kaders voor opgesteld? Kan de Minister reflecteren op de mate van
communicatie tussen de commissie Hendriks en het Kenniscentrum
Transgenerationeel Georganiseerd Geweld (Kenniscentrum TGG)? Is de
Minister ervan op de hoogte dat het Kenniscentrum TGG een aantal
vragen aan de commissie Hendriks heeft gesteld, te weten: Welk format
de commissie wil gebruiken bij de interviews; welke vragen de commissie
wil stellen; en hoe de commissie de veiligheid van overlevers denkt te
kunnen garanderen, maar op die vragen geen antwoord heeft gehad van
de commissie? Wat vindt de Minister hiervan? Is de Minister bereid dit
onder de aandacht te brengen van de commissie?
7

Kamerstuk 35 349, nr. 15
Kamerstuk 35 349, nr. 16
9
Kamerstuk 35 349, nr. 16
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

8

Vanuit slachtoffers, therapeuten en belangenbehartigers vernemen deze
leden van de fracties van de SP, GroenLinks en PvdA dat de wens bestaat
dat er een onafhankelijk vertrouwenwekkend persoon tussen gezet of
naast geplaatst zou moeten worden. Kan dit alsnog overwogen worden,
als dit voor slachtoffers en hun therapeuten zo belangrijk is?
De leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie lezen dat
in de brief van de Minister staat: «De Minister van Justitie en Veiligheid zal
het volledige rapport, inclusief de reacties van de belangengroeperingen,
terstond na ontvangst aan de Tweede Kamer zenden, zonder een
begeleidende beleidsreactie.» Vanzelfsprekend is het goed dat een
onafhankelijk rapport onmiddellijk, zonder ook maar enige invloed, aan de
Kamer wordt gestuurd. De leden begrijpen echter nog steeds niet goed
waarom niet afgesproken kan worden dat de commissie niet aan de
Minister maar aan de Kamer rapporteert ook al komt de opdracht vanuit
de Minister. Hier kan toch een nieuwe afspraak over worden gemaakt? Is
de Minister bereid dit toe te zeggen en dit aan de commissie te vragen?
De leden van de SP-fractie, GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie
waarderen het dat in de brief van de Minister staat dat de Commissie de
bevindingen van het onderzoek van prof. dr. Johanna Schröder naar
ritueel kindermisbruik in Duitsland meeneemt in haar onderzoek. De vraag
die de leden hebben is vooral hoe dit zal gaan gebeuren. Gaat dit vooral
om wat er bijvoorbeeld van de werkwijze en de bevindingen in Duitsland
geleerd kan worden voor de commissie Hendriks? Gaat dit om welke
concrete links er zijn in het Duitse onderzoek met Nederland, bijvoorbeeld
Nederlandse daders en/of slachtoffers? Is dit dan ook niet iets voor de
politie en het Openbaar Ministerie (OM)? Hoe verhoudt dat zich tot elkaar?
Hoe is de samenwerking tussen de Nederlandse politie en het OM met de
Duitse collega’s met betrekking tot dit grote onderzoek?
Tot slot vragen de leden van de fracties of de Commissie een nadere
toelichting kan geven over hoe zij de passage «zodat de uitkomsten
betrokken kunnen worden bij een effectieve opsporing van deze
netwerken» van de motie Van den Berge c.s. 10 interpreteren en vormgeeft
in het onderzoek?
Antwoord Minister:
In het voorjaar van 2021 heeft mijn ambtsvoorganger de Kamer geïnformeerd over het besluit een Commissie in te stellen11. Het verzoek om een
onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren, heb ik voorgelegd aan het
WODC. Het WODC heeft haar twijfels geuit over het wetenschappelijk
gehalte van de voorgestelde methode die aangedragen wordt in de motie
Van den Berge c.s. Het WODC heeft dan ook aan mijn voorganger laten
weten geen onderzoek op deze manier te laten uitvoeren.
Het WODC heeft wel een algemeen onderzoek (laten) doen naar nieuwe
methoden en technieken om de omvang van verborgen fenomenen zoals
deze in te schatten. Dit WODC-onderzoek inzake de (on)mogelijkheden van
de omvang kindermishandeling is medio 2021 opgestart en onlangs
afgerond. Als bijlage van deze brief voeg ik het WODC-onderzoek bij12.
Met bijgevoegd rapport van het WODC is voor wat betreft de vraag uit de
motie Van den Berge c.s. naar de omvang van een antwoord voorzien. Na
afronding van de werkzaamheden van de Commissie Hendriks zijn alle
elementen uit de moties van uw Kamer onderwerp van onderzoek
(geweest). Na het verschijnen van het rapport van de Commissie en het
WODC-onderzoek aangaande het LEBZ, is er een gerationaliseerd en
compleet beeld.
10

Kamerstuk 35 349, nr. 15
Instellingsbesluit: Instellingsbesluit+Sadistisch+Misbruik+van+Minderjarigen.pdf
12
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

9

Ik heb bij de Commissie onder de aandacht gebracht dat het contact met
de vaak kwetsbare belanghebbenden een zorgvuldige communicatie en
proces vergt. De Commissie was hiervan zeer doordrongen.
Bij de start van het onderzoek door de Commissie was er bij verschillende
betrokken organisaties scepsis ten opzichte van de Commissie omdat
deze ingesteld was door de Minister van Justitie en Veiligheid en
betrokkenen de onderzoekers niet voldoende onafhankelijk van het
ministerie achtten. De Commissie heeft ruim geïnvesteerd om deze
scepsis in gesprekken met de betrokkenen weg te nemen en overeenkomst te bereiken over de wijze hoe de betrokkenen wilden meewerken.
Het staat slachtoffers vrij om iemand mee te brengen naar het interview
ter ondersteuning. Ook de inzet van een onafhankelijk vertrouwenwekkend persoon is mogelijk en dit wordt ook gedaan als belangengroepen en slachtoffers, therapeuten en belangenbehartigers dit willen.
Verder bieden de interviewers de slachtoffers de mogelijkheid om de dag
na het interview teruggebeld te worden om te informeren hoe het hen
vergaat.
De Commissie heeft mij bericht dat zij tijdens het investeren in
vertrouwen een zorgvuldig proces naar de slachtoffers en andere
onderzoekswerkzaamheden heeft uitgevoerd.
Inmiddels heeft de Commissie goede afspraken gemaakt met het
Kenniscentrum Transgenerationeel Georganiseerd Geweld om de
veiligheid van slachtoffers te waarborgen, waaronder hun anonimiteit.
Ondertussen hebben reeds interviews met slachtoffers en therapeuten
plaatsgevonden.
De Commissie is een onafhankelijk opererende commissie, zoals ook in de
motie Van den Berge c.s., is gevraagd. Ik heb daarom ook geen invloed op
de wijze hoe de Commissie haar onderzoek wil uitvoeren en ben in
afwachting van de eindrapportage van de Commissie. Het onderzoek zal ik
uw Kamer zo spoedig als mogelijk na ontvangst doen toekomen. De
argumentatie voor het proces dat het onderzoek door tussenkomst van de
Minister van Justitie en Veiligheid aan uw Kamer wordt gezonden heeft
mijn ambtsvoorganger aan uw Kamer uitgelegd13. Ik zie geen reden om
van deze werkwijze thans af te wijken.
De Commissie heeft mij bericht dat de onderzoeken van prof. dr. Schröder
en collega’s een integraal onderdeel vormen van het onderzoek van de
Commissie en de resultaten van deze onderzoeken worden gewogen.
Gedurende lopende onderzoeken kunnen politie en het OM geen
mededelingen doen over de samenwerking met de Duitse politie en het
Duitse OM.
De Commissie is nog bezig met haar onderzoek en het onderzoek is nog
niet afgerond. Het is daarom op dit moment nog niet mogelijk om
antwoord te geven op de vraag van de leden van de fracties van PvdA,
GroenLinks en SP een nadere toelichting te geven over hoe zij de passage
«zodat de uitkomsten betrokken kunnen worden bij een effectieve
opsporing van deze netwerken» van de motie Van den Berge c.s.14.
Als alle resultaten van het onderzoek van de Commissie bekend zijn
kunnen politie, het OM en ik bezien op welke wijze de uitkomsten in relatie
tot een effectieve opsporing kunnen worden benaderd.
Ik verwacht dat na afronding van de werkzaamheden van de Commissie
Hendriks alle elementen uit de moties van uw Kamer onderwerp van
onderzoek zijn (geweest).
13
14

Onderzoeksprotocol: Onderzoeksprotocol+commissie+Hendriks+v2+26-01-2022.pdf
Kamerstuk 35 349, nr. 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

10

4. Vragen en opmerking vanuit de FVD-fractie
De leden van de FVD-fractie hebben volgende vragen.
De leden van de FVD vragen of de Minister zich de kwetsbaarheid van
slachtoffers kan voorstellen en het lastig vinden om te spreken? Waarom
de Commissie ervoor heeft gekozen om pas in het laatste stadium met
slachtoffers te gaan spreken?
Is de Minister bekend met de open brief van een slachtoffer, dat aanbeveelt om niet met deze commissie te praten? Erkent het risico dat juist
slachtoffers die veel weten niet durven te praten?
Kan de Minister bevestigen dat de ambitie van de commissie is om met 10
tot 15 slachtoffers te spreken? Zijn er inmiddels al slachtoffers geïnterviewd? Zo ja, hoeveel? Hoe beoordeelt de Minister de schaal van dit
onderzoek in vergelijking met het Argosonderzoek?
Kan de Minister de anonimiteit van de slachtoffers garanderen, mede in
het licht van het toepassen van hoor- en wederhoor? Is het mogelijk voor
slachtoffers om volledig anoniem geïnterviewd te worden, of worden
getuigenissen pas later, eventueel pas bij het eindrapport, geanonimiseerd?
Wordt de (mislukte) rechtsgang van het meisje Lisa ook geanalyseerd?
Erkent de Minister het belang hiervan, gelet op de omstreden rol van de
rechter in deze misbruikzaak waarin ook een topambtenaar van justitie
wordt genoemd? Zo nee, waarom niet?
Hoe luiden de onderzoeksopdrachten inzake de drie door de commissie bij
externe onderzoekers uitgezette deelonderzoeken? Hoe is de keuze voor
de desbetreffende externe onderzoekers tot stand gekomen?
Is de Minister het ermee eens dat ook de GGZ-behandelaarsgroep, net als
het Kenniscentrum TGG en de werkgroep Spotlight, voorafgaand aan de
aanbieding van het rapport integraal inzage in het rapport moet krijgen en
hun reactie integraal in het rapport moet worden opgenomen? Zo nee,
waarom niet?
Heeft de Minister contact (gehad) met het WODC omtrent de onderzoeken
naar de taak en taakuitvoering van de LEBZ en het inschatten van de
omvang van verborgen fenomenen? Kan de Minister informatie
verschaffen over de stand van zaken van deze onderzoeken?
Hoe betrouwbaar acht de Minister de LEBZ en welke waarde wordt
gehecht aan de informatie van de LEBZ, zolang er nog een onderzoek naar
hen loopt?
Wie is de externe senior onderzoeker die de commissie ondersteunt en
aan wie is deze onderzoeker verantwoording verschuldigd?
Wie is de coördinator van het onderzoek naar de omvang van georganiseerd sadistisch geweld tegen minderjarigen?
Antwoord Minister:
Personen en organisaties mogen reageren als ze onderdeel van het
rapport zijn. Ze mogen hierbij reageren op feitelijke onjuistheden. De
reacties worden als bijlagen toegevoegd aan het rapport en derhalve ook
aan uw Kamer aangeboden. Als groeperingen niet hebben meegewerkt,
mogen ze het – als zij in de brief van december genoemd zijn – wel inzien
Ik kan mij voorstellen dat kwetsbare slachtoffers het moeilijk vinden om
over hun ervaringen te vertellen. Daarom vind ik het ook noodzakelijk om
het onderzoek door een onafhankelijke Commissie te laten uitvoeren die
zorgvuldig met de belanghebbenden, de slachtoffers, omgaat.
De Commissie heeft bij de start van het onderzoek geconstateerd dat er bij
verschillende belangengroepen en slachtoffers scepsis ten opzichte van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

11

de Commissie was, omdat de Commissie door mijn ministerie was
ingesteld.
De Commissie heeft daarom veel geïnvesteerd om die scepsis in
gesprekken weg te nemen en overeenkomst te bereiken over de wijze
waarop slachtoffers wilden meewerken. Hieruit vloeide voort dat de
Commissie in de tussentijd andere onderzoekswerkzaamheden heeft
uitgevoerd. Het is dus geen bewuste keuze om in een later stadium in het
onderzoek met de slachtoffers te spreken. De Commissie betreurt het als
een belanghebbende niet wil of kan meewerken. Ik hoop zeer dat door de
inzet van de Commissie zoveel mogelijk belemmeringen zijn weggenomen en belanghebbenden toch de stap kunnen en durven zetten om
mee te doen aan het onderzoek.
Ik verwijs in dit verband ook naar de bovenstaande antwoorden op de
vragen van de fracties van de PvdA, GroenLinks en SP op welke wijze de
Commissie de waarborgen en de kaders bij de gesprekken met belanghebbenden, slachtoffers en therapeuten heeft vormgegeven.
De Commissie heeft mij geïnformeerd dat het haar ambitie is om met een
substantieel aantal slachtoffers te spreken. De planning is dat de
interviews met de slachtoffers in maart worden afgerond.
De Commissie doet geen uitspraken over met welke personen zij spreekt
lopende het onderzoek. Ik kan dan ook geen vergelijking maken met het
onderzoek van Argos. Ook ik wacht om die reden het eindrapport af.
De Commissie heeft aangegeven dat de slachtoffers anoniem worden
geïnterviewd. Er worden geen herleidbare gegevens genoteerd door de
Commissie. De privacy van de slachtoffers wordt door deze werkwijze
gegarandeerd.
Met betrekking tot de vraag van de leden van de fractie van FVD welke
voormalige zaken door de Commissie worden geanalyseerd of onder
ogen krijgen doet de Commissie geen mededelingen. Zij verwijst naar
haar eindrapport.
De Commissie heeft in de tussenrapportage15 die aan uw Kamer is
gestuurd gemeld dat er drie verschillende deelonderzoeken bij externe
onderzoekers uitgezet zijn over onderwerpen aangaande georganiseerd
sadistisch misbruik van minderjarigen.
Op de vragen die de fractie van het FVD heeft over de onderzoeken naar
de LEBZ en de verborgen fenomenen verwijs ik naar de antwoorden die ik
hierboven geef op eenzelfde vragen van de fracties van D66, SP, PvdA en
GroenLinks. Ik heb geen reden om te twijfelen aan de betrouwbaarheid
van de informatie van de LEBZ.
Ik hecht zeer aan het belang van privacy van zowel de belanghebbenden
die meewerken aan het onderzoek van de Commissie, als aan de privacy
van alle medewerkers van de Commissie zelf. De medewerkers van de
Commissie zijn verantwoording schuldig aan de voorzitter van de
Commissie.

15

Kamerstuk 31 015, nr. 240

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 015, nr. 244

12