Tweede Kamer, t.a.v. Vaste Kamercommissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Datum

Doorkiesnummer

9 mei 2023

088-3681834

Ons kenmerk

Email contactpersoon

UTR-CVH-080523-001

jessica.vanruitenburg@fnv.nl

Betreft / Onderwerp

Bijlage(n)

Position paper FNV t.b.v. Rondetafelgesprek "Sneller uit de schulden"

-

Position paper FNV t.b.v. Rondetafelgesprek “Sneller uit de schulden”
Algemeen
Ongeveer 1,4 miljoen huishoudens hebben in Nederland te maken schuldenproblematiek. FNV
vindt het belangrijk om te benadrukken dat erin verreweg de meeste gevallen geen sprake is van
eigen schuld. Door een tekort aan inkomen, door ingrijpende gebeurtenissen in het leven of door
plots fors stijgende energieprijzen kan iedereen in financiële problemen komen. De gevolgen van
het hebben van schulden kunnen groot zijn. Het brengt voor mensen veel stress met zich mee
met bijbehorende gezondheidsklachten. Daarnaast zorgt het ervoor dat mensen in armoede
raken en daar moeilijk uitkomen. Daarmee is het aanpakken van schulden een maatschappelijk
probleem.
FNV pleit daarbij voor:
1. Vergroot bestaanszekerheid door het minimumloon en de uitkeringen te verhogen naar
60% van het mediane inkomen.
2. Overheid als grootste schuldeiser moet bij incasso en bij betalingsregelingen beter
rekening houden met beslagvrije voet en persoonlijke situatie van mensen, waaronder de
gezinssituatie en de aanwezigheid van kinderen. Ook in het beleid moet beter gekeken
worden naar de financiële gevolgen van mensen, zoals bij boetebeleid in de sociale
zekerheid of het toepassen van de vierwekenzoektermijn bij jongeren in de bijstand.
3. Verbeter het stelsel van schuldhulpverlening door het traject te verkorten en mensen
perspectief te bieden op een nieuwe start. Houd in het traject voldoende rekening met de
persoonlijke omstandigheden van mensen. Zorg voor een leefbare beslagvrije voet.
Voorkomen
FNV vindt het van belang dat voorkomen wordt dat mensen in schulden raken. Het belangrijkste
daarbij is dat mensen kunnen beschikken over voldoende inkomen en zekerheid over inkomen.
Ook in relatie tot toeslagen. FNV is van mening dat iedereen een fatsoenlijk inkomen nodig heeft
Hertogswetering 159
3543 AS Utrecht

Postbus 9208
3506 GE Utrecht

T 088-368 03 68
I fnv.nl

Datum

Kenmerk

Pagina

9 mei 2023

UTR-CVH-080523-001

2 van 3

om van te kunnen leven, ook mensen met schulden. In deze tijden van stijgende prijzen zien we
dat veel meer mensen moeite hebben om rond te komen. Uit FNV-onderzoek uit oktober 2022
bleek dat 46% van de respondenten bang is dat ze in de schulden komen. 1 op de 3 mensen komt
niet rond1. In sommige sectoren nemen de financiële problemen fors toe. Zo hebben 1 op de 5
werknemers in de verpleeghuiszorg en thuiszorg (VVT) te maken met loonbeslag2. Dit zijn
ongekende aantallen, waardoor het noodzakelijk is dat de lonen omhoog moeten.
FNV pleit daarbij voor het vergroten van de bestaanszekerheid door het minimumloon te
verhogen naar 60% van het mediane inkomen met daaraan gekoppeld de uitkeringen. Bovendien
is de jongerennorm in de bijstand, evenals het minimumjeugdloon, veel te laag om van rond te
komen en dienen deze afgeschaft te worden.
Er moet meer respect komen voor de beslagvrije voet en er moet nader worden onderzocht of de
beslagvrije voet toereikend is om van te kunnen leven en de vaste lasten te kunnen betalen.
Daarbij moet volgens FNV aangesloten worden bij de voorgestelde verhoging van het
minimumloon naar 60% van het mediane inkomen. Ook bij mensen in schulden zou het
grondwettelijke recht op bestaanszekerheid gewaarborgd moeten worden. Er moet ook beter
gekeken worden naar de noden van mensen en naar de aanwezigheid van opgroeiende kinderen.
Het gevaar bestaat namelijk dat mensen anders in nog grotere problemen komen doordat ze door
de beslaglegging op het inkomen nieuwe schulden gaan maken.
Daarbij vindt FNV het van groot belang dat de overheid allereerst echt eens naar de eigen rol gaat
kijken en deze aanpast. Zowel naar de rol als schuldeiser als naar de verantwoordelijkheid als
wetgever voor duidelijke en begrijpelijke regels. De overheid is nog steeds de grootste schuldeiser
en hoewel ingezet wordt op een sociale incasso pakt de praktijk nog steeds streng uit. Zo bleek uit
het rapport van de Algemene Rekenkamer dat de overheid bij betalingsregelingen geen rekening
houdt met de beslagvrije voet, waardoor het opbouwen van betalingsachterstanden haast
onvermijdbaar wordt. Daarnaast wordt bij boetes en terugvorderingen in sociale zekerheid geen
rekening gehouden met de beslagvrije voet, waardoor mensen vanzelf in schulden komen. FNV
vindt dan ook dat ook bij boetes in de sociale zekerheid de beslagvrije voet gerespecteerd moet
worden en dat bestaanszekerheid te allen tijde moet worden gegarandeerd.
Het toeslagenstelsel kan ook leiden tot betalingsproblemen of schulden. Bijvoorbeeld wanneer bij
onzekere contracten inkomsten niet goed of niet op tijd zijn doorgegeven of wanneer mensen een
uitkering combineren met deeltijdwerk. 61% van de uitkeringsgerechtigden die ook werkten
kwam daardoor in financiële problemen3.
Wanneer jongeren onder de 27 een aanvraag doen voor een bijstandsuitkering moeten ze eerst
vier weken naar werk zoeken voordat ze een bijstandsuitkering krijgen. In die vier weken hebben
deze jongeren geen inkomen en lopen ze haast onvermijdelijk schulden op. De Nationale
Ombudsman heeft eerder opgeroepen om die vierwekenzoektermijn niet meer toe te passen.
Bij het voorkomen van schulden is het van belang dat betalingsproblemen of beginnende
schulden zo vroeg mogelijk worden opgelost. In de SER-verkenning “Werken zonder armoede”
wordt de aanbeveling gedaan dat werkgevers bij loonbeslag werknemers doorverwijzen naar
hulpverlening. Een aantal werkgevers pakt dit inmiddels op, waarbij FNV vindt dat werkgevers
hierin ook een rol hebben ten aanzien van een fatsoenlijk loon en een goed contract. In de
initiatiefnota van de ChristenUnie4 wordt gepleit voor een Nationaal Schuldenakkoord tussen
1

Geldgebrek en financiële onzekerheid leiden tot ingrijpende keuzes - FNV
Extra CAO-loon nodig tegen inflatie. Loonbeslag bij zo'n 20% medewerkers VVT? (captise.nl)
3
Als verrekenen een beperking is | UWV | Over UWV
4
Incasso-industrie: kapot duur?! - ChristenUnie.nl
2

Datum

Kenmerk

Pagina

9 mei 2023

UTR-CVH-080523-001

3 van 3

werkgevers en schuldhulpverleners waarin afspraken gemaakt worden over het beter
ondersteunen van werknemers met schulden. FNV vindt dit een positief initiatief, maar is van
mening dat werknemersorganisaties bij dergelijke initiatieven betrokken moeten worden.
Een beter, socialer en eenvoudiger stelsel van schuldhulpverlening
De huidige schuldhulpverlening, opgesplitst in het minnelijke en wettelijke traject, is voor veel
mensen met schulden ondoorzichtig en ingewikkeld. Mensen met schulden moeten aan zoveel
regels voldoen om hulp te kunnen krijgen dat zij de weg kwijtraken. FNV pleit ook hier voor regie
bij de overheid, sneller ingrijpen en meer transparantie, zodat de problemen niet almaar groter
worden. In de initiatiefnota “Sneller uit de schulden” van D66 wordt gepleit voor één regeling en
één aanspreekpunt voor de schuldenaar. De gemeente kan de schuldenlast van de schuldenaar
overnemen. Hierdoor krijgt de schuldenaar rust en weten schuldeisers waar ze aan toe zijn. De
periode waarin de schuldenaar de schulden moet aflossen wordt verkort, waardoor het traject
sneller wordt afgerond en mensen met een schone lei kunnen beginnen. FNV is positief over deze
voorstellen, omdat dit mensen in schulden perspectief biedt op een betere toekomst. Het kabinet
heeft inmiddels besloten om vanaf 1 juli het minnelijke traject te verkorten naar 18 maanden.
Daarnaast vindt FNV het van belang dat een korter schuldtraject niet direct betekent dat de
hulpverlening ook sneller stopt. Voorkomen moet worden dat mensen opnieuw in schulden
komen.
Het is goed dat er één aanspreekpunt komt, zodat mensen niet van het kastje naar de muur
worden gestuurd.
FNV constateert dat in de huidige regels rond schuldhulpverlening niet altijd rekening gehouden
wordt met de persoonlijke omstandigheden van mensen, waardoor mensen nog verder klem
komen te zitten. Zo worden schuldenaars verplicht om zich in te spannen om schulden af te
betalen en wordt bijvoorbeeld gevraagd om de auto weg te doen. Zelfs wanneer de auto
noodzakelijk is om op het werk te komen en degene het werk dreigt te verliezen wanneer de auto
wordt weggedaan. Dit moet volgens FNV beter.
Tot slot is het volgens FNV van belang dat de incassoindustrie aan banden wordt gelegd. Een
kleine schuld kan oplopen tot een groot bedrag door een wildgroei aan incassokosten.