Monitor

Paramedische zorg

Overzicht van de ontwikkelingen 2012-2018

april 2019

Inhoud
Samenvatting
1. Inleiding
2. De paramedische zorg in vogelvlucht
3. Contracten
4. Betaalbaarheid
5. Kwaliteit van paramedische zorg
6. Toegankelijkheid van de paramedische zorg
7. Conclusies en aanbevelingen

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 2

Samenvatting
In deze monitor brengen wij de ontwikkelingen over
de betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid in de
paramedische zorg in kaart voor de periode 2012 tot
en met 2017. Ook brengen we ontwikkelingen in kaart
voor het jaar 2018, indien voldoende betrouwbare
gegevens beschikbaar zijn. De monitor is van toepassing
op de paramedische sectoren waarvoor de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) de behandelomschrijvingen (prestaties)
reguleert: fysiotherapie, oefentherapie, ergotherapie,
diëtetiek en logopedie. In al deze sectoren gelden vrije
tarieven. De monitor geeft een beeld van de paramedische
zorg geleverd aan patiënten door eerstelijns paramedische
praktijken, die ten laste komt van de Zorgverzekeringswet
(Zvw) of via de aanvullende verzekering wordt vergoed en
bij de zorgverzekeraar wordt gedeclareerd.
De NZa ontving in 2017 en 2018 veel klachten, signalen en vragen
van paramedici en hun vertegenwoordigers over problemen die
zich voordoen bij het sluiten van contracten met zorgverzekeraars.
Voor de NZa staat het burgerbelang centraal. Daarom bekijken we
in deze monitor wat het effect is van het contracteerproces en de
tariefontwikkeling voor de betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijk­
heid van de paramedische zorg voor patiënten en verzekerden.

De ontwikkelingen in de paramedische zorg zijn in kaart gebracht
op basis van kwantitatieve databronnen, zoals declaratiedata van
Vektis. Daarnaast hebben we een enquête uitgezet onder zorg­
aanbieders en zorgverzekeraars. De enquête is een aanvulling op
en verdere duiding van de informatie uit de kwantitatieve data­
bronnen.
Onvrede over contracteerproces
De contracteergraad in de paramedische zorg is hoog. Toch is
er onder paramedische zorgaanbieders veel onvrede over het
contracteerproces. Zorgaanbieders kunnen zich niet vinden in
de hoogte van de tarieven, de Patiënt Reported Experience
Measure (PREM; patiëntervaringsmeting), de behandelindex en
hun beperkte onderhandelingspositie. Hiernaast is het niet altijd
duidelijk waaraan zorgaanbieders moeten voldoen om voor een
hoger tarief in aanmerking te komen.
Kosten paramedische zorg stijgen door toename patiënten
De tarieven voor de reguliere behandelingen stijgen jaarlijks
beperkt. De tarieven stijgen minder dan de sectorbrede
indexatiecijfers, met uitzondering van logopedie. Zorgaanbieders
uiten hun zorgen over de beperkte stijging in het tarief; zij
vinden de tarieven te laag voor een gezonde bedrijfsvoering.
15% van de zorgaanbieders geeft in de enquête aan dat zij
verwachten hun praktijk te moeten sluiten binnen vijf jaar.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 3

Ondanks de beperkte stijging van de tarieven zijn in alle
paramedische sectoren de zorgkosten in de periode 2012-2018
toegenomen. Deze toename is grotendeels veroorzaakt door een
toename van het aantal gedeclareerde behandelingen, welke
wordt veroorzaakt door een toename van het aantal patiënten.
Het aantal behandelingen per patiënt neemt in alle sectoren af,
met uitzondering van de oefentherapie. Zorgverzekeraars
differentiëren beperkt in hun contracten. Ook de spreiding in het
tarief is voor de reguliere prestaties in alle sectoren beperkt.
Paramedische zorg is goed toegankelijk
Wie paramedische zorg nodig heeft, kon de afgelopen jaren
binnen een redelijke tijd en afstand terecht bij een zorgaanbieder.
De huidige, hoge contracteergraad geeft geen aanleiding om aan
te nemen dat de zorgplicht in het geding is. Dit wordt ondersteund
door de reistijdanalyses. Inwoners van minimaal 94% van de
postcodegebieden wonen binnen een kwartier reizen van een
paramedische zorgaanbieder. Het aantal declarerende behandelaren
en praktijken daalt in de fysiotherapie, oefentherapie en logopedie.
In aanvulling hierop geeft geen van de zorgverzekeraars in de
enquête aan signalen van wachtlijsten of verzoeken voor
zorgbemiddeling te hebben ontvangen. Voor logopedie geeft
18% van de respondenten in de enquête aan dat een nieuwe
patiënt langer dan één maand moet wachten voordat hij terecht
kan voor de eerste afspraak. Hiernaast ligt het percentage
praktijken met een wachtlijst in de logopedie hoger dan in de
fysiotherapie en de oefentherapie. Ook in de ergotherapie is het
percentage zorgaanbieders met een wachtlijst hoger dan in de

andere sectoren. De zorg aan kinderen is hierbij een aandachts­
punt. Patiënten kunnen wellicht wel bij een andere zorgaanbieder
terecht. Er zijn geen signalen van patiënten dat zij niet binnen
één week bij een paramedische zorgaanbieder terecht kunnen.
Het dalende aantal behandelaren en praktijken en de wachtlijsten
geven vooralsnog geen acute problemen.
Verbeteren inzicht in kwaliteit paramedische zorgverlening
Paramedici zijn aangesloten bij een kwaliteitsregister, waardoor
een borging plaatsvindt van de kwaliteit van de zorgverlener.
Diverse eisen worden gesteld aan de zorgaanbieder om
opgenomen te zijn in het kwaliteitsregister, bijvoorbeeld op
het gebied van scholing en deskundigheidsbevordering.
De kwaliteit van de zorgverlener vormt een element voor de
kwaliteit van de zorgverlening. Ontwikkelingen in de kwaliteit
van de zorgverlening (positieve of negatieve trends) hebben
wij in deze monitor niet in kaart kunnen brengen vanwege
het ontbreken van kwaliteitsindicatoren die de kwaliteit van
zorgverlening inzichtelijk maken, bijvoorbeeld zorguitkomsten.
Er is geen transparantie over de verschillen in kwaliteit en
uitkomsten van zorg tussen zorgaanbieders. Door het ontbreken
van inzicht in de kwaliteit van de zorgverlening kan de patiënt
op basis hiervan geen keuze maken voor een bepaalde
zorgaanbieder. Daarnaast kan de zorgverzekeraar door het
ontbreken van meetbare en transparante kwaliteitsindicatoren
geen onderscheid maken in de inkoop en ook de zorgaanbieder
niet belonen voor de kwaliteit van zorgverlening.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 4

De basis voor verbeteringen in de paramedische zorg ligt
daarom in het inzichtelijk maken van de kwaliteit van
zorgverlening. Wij roepen de zorgaanbieders daarom op om
de kwaliteit van de paramedische zorg transparant en meetbaar
te maken. Op basis hiervan kunnen partijen afspraken maken
over gewenste ontwikkelingen en de te zetten stappen. Om
afspraken over kwaliteit van zorg te kunnen maken, moeten
zorgaanbieders de kwaliteit van zorg inzichtelijk maken voor
zowel de zorgverzekeraar als de patiënt. De patiënt kan de
beschikbare kwaliteitsinformatie gebruiken voor de keuze
voor een paramedische zorgaanbieder. Vervolgens moet de
zorgverzekeraar de kwaliteitsinformatie gebruiken in de inkoop
van paramedische zorg. Op deze manier kan de zorgverzekeraar
goede initiatieven ondersteunen. De beloning van paramedici
dient aan te sluiten bij de geleverde kwaliteit en het type
zorgvraag.
Werken aan relatie en vertrouwen
Het herstel van wederzijds vertrouwen tussen zorgverzekeraars
en zorgaanbieders is cruciaal voor de toekomst van de para­
medische zorg in de eerste lijn waarin we zien dat patiënten
steeds langer thuis wonen en een groter beroep doen op de
paramedische zorg. Wij vragen extra aandacht voor de zorgen
van zorgaanbieders, zoals indexering van tarieven, administratieve
lasten, PREM en de behandelindex, die een constructieve
samenwerking tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars in
de weg lijken te staan. Wij bevelen partijen aan om met elkaar
landelijke afspraken te maken over hoe zij knelpunten op deze
thema’s kunnen oplossen. Eenduidigheid en transparantie op
het gebied van kwaliteit tezamen met een goed georganiseerde
afstemming over het inkoopproces kan bijdragen aan een
goede, bereikbare en betaalbare paramedische zorg in de
toekomst.

Verbeteren van de organisatiegraad zorgaanbieders
Paramedici ervaren een beperkte onderhandelingsruimte. Een
verzekeraar kan niet met iedere individuele zorgaanbieder in
gesprek gaan gezien de grote hoeveelheid paramedische zorg­
aanbieders. Om toch meer onderhandelingsruimte te ervaren,
zouden paramedici zich meer kunnen verenigen, mits dit in
overeenstemming is met de Mededingingswet. De keuze voor
het afsluiten van een contract is de verantwoordelijkheid van de
individuele zorgaanbieder. Maar de concurrentieregels bieden
wel enige ruimte voor samenwerking tussen paramedici bij de
contractonderhandelingen. De Autoriteit Consument en Markt
(ACM) houdt toezicht op de naleving van deze concurrentie­
regels.
Faciliteren zorg op de juiste plek
Patiënten wonen steeds langer thuis en ontvangen dus ook
steeds meer zorg dichtbij huis. Hierdoor neemt de complexiteit
van de zorg in de eerste lijn toe. Paramedische zorg is vaak
onderdeel van multidisciplinaire zorg aan de patiënt. Wij roepen
verzekeraars op om in hun inkoopbeleid rekening te houden met
deze ontwikkeling.
Ook de organisatiegraad van zorgaanbieders kan bijdragen aan
het faciliteren van de juiste zorg op de juiste plek. In deze
ontwikkeling ligt een belangrijke kans voor de paramedische
sector. Het is voor zorgaanbieders van belang om meer en meer
focus te leggen op hun positie en de toegevoegde waarde in de
regionale netwerken. Ook kan het behulpzaam zijn om voor de
paramedische zorg een aanspreekpunt per regio of wijk op te
zetten. Het is dan voor verzekeraars mogelijk om het gesprek
met één partij aan te gaan. Op deze manier kan de paramedische
zorg regionaal gerichter worden ingekocht om zorg op de juiste
plek te stimuleren.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 5

Verbeteren van de transparantie zorginkoop en tarief
Zorgaanbieders melden bij de NZa dat zij het tarief te laag
vinden en dat zij de wijze van inkoop door zorgverzekeraars
niet duidelijk vinden.
Het is bijvoorbeeld voor hen niet duidelijk wat zij moeten
doen om voor een hoger tarief in aanmerking te komen. Om
deze onduidelijkheid weg te nemen moeten zorgverzekeraars
transparant zijn over de inkoop van paramedische zorg.
Bijvoorbeeld door aan te geven wanneer een zorgaanbieder in
aanmerking komt voor een contract met een hoger tarief en
welke stappen hiervoor gezet moeten worden. Daarnaast helpt
het als zorgverzekeraars transparant zijn over hoe het tarief is
opgebouwd, bijvoorbeeld door uitleg te geven uit welke
elementen het tarief bestaat.

Monitoren toegankelijkheid door zorgverzekeraars
Wij vinden het belangrijk dat zorgverzekeraars trends in het
aantal behandelaren monitoren, zodat zij ook naar de toekomst
voldoende paramedische zorg kunnen inkopen. Daarnaast
kunnen zij aanvullend onderzoek doen naar gesignaleerde
wachtlijsten van zorgaanbieders en redenen waarom patiënten
moeten wachten. Zowel zorgverzekeraars als zorgaanbieders
kunnen knelpunten in de toegang tot de paramedische zorg
voorkomen door patiënten actief te wijzen op zorgbemiddeling.
Vervolg
In het belang van de burger blijft de NZa monitoren of de
hierboven geschetste verbeteringen in de paramedische zorg
worden opgepakt. We zullen interveniëren waar er zichtbaar
belemmeringen zijn in de betaalbaarheid, kwaliteit en
toegankelijkheid van de paramedische zorg voor de burger.

Zorgaanbieders moeten vervolgens wel kunnen aantonen
waarom het huidige tarief niet toereikend is en welke (kwaliteit
van) zorg voor het tarief wordt geleverd.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 6

1. Inleiding
1.1 Doel
1.2 Aanleiding monitor
1.3 Afbakening
1.4 Onderzoeksopzet en proces
1.5 Leeswijzer

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 7

1. Inleiding
De paramedische zorg kent vijf sectoren waarvoor de
NZa de behandelomschrijvingen (prestaties) reguleert:
fysiotherapie, oefentherapie, ergotherapie, diëtetiek en
logopedie. In al deze sectoren gelden vrije tarieven.
In deze monitor brengen we de ontwikkelingen in de
betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid van deze
vijf paramedische sectoren in kaart.
1.1

Doel

Deze monitor geeft inzicht in de ontwikkelingen van de betaal­
baarheid, kwaliteit en toegankelijkheid van de paramedische
zorg voor de periode 2012 tot en met 2017. Ook brengen we
ontwikkelingen in kaart voor het jaar 2018, indien voldoende
betrouwbare gegevens beschikbaar zijn. We rapporteren de
resultaten in deze monitor zoveel mogelijk als totaalbeeld van
de paramedische zorg en maken hiernaast verschillen per sector
inzichtelijk. Voor logopedie en ergotherapie leggen we extra
focus op de ontwikkeling van 2016 naar 2017 om de invloed van
de introductie van vrije prijsvorming in de logopedie en de
introductie van prestatieregulering voor de eerstelijns ergotherapie
in beeld te brengen.
Voor de NZa staat het burgerbelang centraal en daarmee de vraag
wat het effect is van bijvoorbeeld het contracteerproces en de
tariefontwikkeling op de betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijk­
heid van de paramedische zorg voor patiënten en verzekerden.

1.2

Aanleiding monitor

De NZa monitort regelmatig de ontwikkelingen op het gebied
van de betaalbaarheid, kwaliteit van zorg en toegankelijkheid in
de diverse zorgsectoren.

Hiernaast ontving de NZa in 2017 en 2018 veel klachten,
signalen en vragen van paramedici en hun vertegenwoordigers
over problemen die zich voordoen bij het sluiten van contracten
met zorgverzekeraars. Paramedici geven aan hierbij weinig
onderhandelingsruimte te ervaren. Zij vinden de tarieven te laag
en geven aan dat deze tarieven niet of nauwelijks geïndexeerd
worden. Hiernaast signaleren zij dat zorgverzekeraars beperkt
inkopen op basis van kwaliteit en dat door de lage tarieven de
gevraagde kwaliteit niet geleverd kan worden en er geen ruimte
is voor innovatie in de zorg. Ook de toepassing van de
behandelindex door zorgverzekeraars leidt tot klachten en
vragen van paramedici. Daarnaast gaan recente signalen van
paramedici over de wijze waarop zorgverzekeraars de Patiënt
Reported Experience Measure (PREM; patiëntervaringsmeting)
gebruiken in de zorginkoop.

1.3

Afbakening

We brengen de ontwikkelingen in kaart van de betaalbaarheid,
kwaliteit en toegankelijkheid van paramedische zorg door
eerstelijnspraktijken. We kijken naar de zorg die vanuit de
basisverzekering wordt geleverd in de periode 2012-2017 en
deels 2018. Daarnaast beschrijven we ook relevante
ontwikkelingen van de paramedische zorg, die wordt vergoed
vanuit de aanvullende verzekering.
Paramedische zorg die de zorgaanbieder direct bij de patiënt in
rekening brengt en niet door de zorgverzekeraar wordt vergoed,
de zogenaamde eigen betaling, wordt in deze monitor niet
meegenomen. Hiervan zijn geen cijfers beschikbaar. Ook de
paramedische zorg geleverd door ziekenhuizen en instellingen
voor langdurige zorg (Wlz-zorg) valt buiten de scope van deze

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 8

monitor. Daarnaast nemen we de paramedische zorg die
onderdeel vormt van en gedeclareerd wordt via een andere
zorgsector niet mee in deze monitor, zoals paramedische zorg
geleverd in het kader van eerstelijnsverblijf of de diabetes
zorgketen.

De zorgaanbieders hebben per praktijk één enquête ingevuld.
Hieronder vindt u het overzicht van het aantal ingevulde
enquêtes per sector en de respons ten opzichte van het aantal
declarerende praktijken in 2017.
Tabel 1.1 Aantal ingevulde enquêtes per sector

De monitor geeft een beeld van een deel van de paramedische
zorg geleverd aan patiënten, namelijk de paramedische zorg die
geleverd wordt aan patiënten door eerstelijns paramedische
praktijken, die ten laste komt van de Zorgverzekeringswet (Zvw)
of via de aanvullende verzekering wordt vergoed en bij de
zorgverzekeraar wordt gedeclareerd.

1.4

Onderzoeksopzet en proces

Voor deze monitor maken wij gebruik van onder andere Vektisdata en cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
De kwantitatieve databronnen behelzen de basis van deze
monitor. Met behulp van uitgebreide kwantitatieve analyses
hebben wij diverse indicatoren en trends inzichtelijk gemaakt.
Allereerst hebben wij de kwantitatieve databronnen bruikbaar
moeten maken. Vervolgens hebben wij gedegen en diepgaande
data-analyses uitgevoerd.

Sector

Aantal
respondenten

Aantal declarerende
prakijken 2017

Respons

1.109

9.020

12%

Logopedie

331

1.800

18%

Oefentherapie

152

1.485

10%

Diëtetiek

117

1.651

7%

Multidisciplinaire
praktijk

113

-

-

Ergotherapie

37

894

4%

Fysiotherapie

Bron: enquête zorgaanbieders

De respons van de enquête is voor de NZa voldoende om een
beeld te geven van ervaringen van zowel zorgaanbieders als
zorgverzekeraars en voor verdere duiding van de kwantitatieve
data voor de vijf sectoren.

Daarnaast hebben we een enquête uitgezet bij zorgaanbieders
en zorgverzekeraars. De enquête is een aanvulling op en verdere
duiding van de informatie uit de kwantitatieve databronnen.

In de bijlage bij deze monitor vindt u meer informatie over de
gebruikte bronnen en de onderzoeksmethode.

De enquêtes zijn online beschikbaar gesteld voor zorgaanbieders
en zorgverzekeraars in de periode 20 augustus tot en met
11 september 2018. In totaal kregen we 1.859 ingevulde enquêtes
terug van de zorgaanbieders en 30 van de zorgverzekeraars. Zes
van de tien zorgverzekeraars hebben per paramedische sector een
enquête ingevuld. De respons van verzekeraars is daarmee 60%.

Branchepartijen van zorgverzekeraars, zorgaanbieders en
patiënten zijn actief betrokken en hebben input kunnen leveren
op het plan van aanpak voor deze monitor. Deze partijen zijn
uit­gebreid geconsulteerd tijdens verschillende fasen van het
traject. In reacties vroegen de vertegenwoordigers van de
zorgaanbieders om aanvullende analyses bijvoorbeeld het

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 9

meenemen van gegevens uit 2018 in de monitor. Dergelijke
verzoeken tot analyses hebben wij indien relevant, haalbaar en
mogelijk toegevoegd.
Deze uitgebreide afstemming en consultatie met de branche­
partijen was nodig voor de interpretatie en het bruikbaar maken
van de kwantitatieve databronnen. De consultatie vond bij alle
relevante branchepartijen plaats om af te stemmen of de cijfers
herkenbaar zijn, vragen oproepen, of dat er nog andere
indicatoren interessant zijn om te analyseren. Daarnaast is
de betrokkenheid van partijen bij de totstandkoming van de
monitor noodzakelijk voor het creëren van draagvlak. De
consultatie vond plaats bij alle relevante branchepartijen,
omdat wij niet met iedere afzonderlijke zorgverzekeraar,
zorgverlener en patiënt kunnen afstemmen.

1.5

Leeswijzer

In deze monitor vindt u een algemene beschrijving van de
paramedische zorg met informatie over de bekostiging, vergoeding
en het werkgebied van de eerstelijns paramedische zorgaanbieder.
Daarna gaan wij in op de ontwikkelingen in de contracten,
betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid van de paramedische
zorg. Op basis van de in kaart gebrachte ontwikkelingen geven
wij een aantal aanbevelingen.
In de bijlage (los bestand bij deze monitor) vindt u een
verantwoording en toelichting van de onderzoeksmethode en
gebruikte databronnen. Per hoofdstuk benoemen we welke
bronnen we hebben gebruikt voor de totstandkoming van deze
monitor.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 10

2. De paramedische zorg in vogelvlucht
2.1 Positie paramedische zorg in de eerste lijn
2.2 De paramedische zorgsectoren in cijfers
2.3 Kenmerken paramedische zorg
2.4 Praktijkeigenschappen paramedische zorgaanbieders
2.5 Recente ontwikkelingen in de paramedische zorg

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 11

2. De paramedische zorg in vogelvlucht
In dit hoofdstuk beschrijven we de positie van de
paramedische zorg in de eerste lijn, de meest recente
cijfers van de paramedische zorg, vergoedingen,
bekostiging, praktijkeigenschappen en het speelveld waar
paramedische zorgaanbieders zich in bevinden.
2.1

Positie paramedische zorg in de eerste lijn

Paramedische zorg die effectief en efficiënt is, kan waarde
toevoegen aan de kwaliteit van leven van de patiënt.
Paramedische zorg kan ertoe bijdragen dat het gewenste en
haalbare niveau van functioneren en participeren van de patiënt
wordt bereikt. Paramedische zorg vormt in veel gevallen een
onderdeel van multidisciplinaire zorg aan de patiënt dichtbij huis.
Een patiënt wil op het juiste moment de meest passende zorg bij
zijn persoonlijke omstandigheden ontvangen. Daarnaast werkt
de sector toe naar integrale en patiëntgerichte zorg waarbij de
patiënt keuzes kan maken en zorgaanbieders op het juiste
moment een bijdrage leveren aan de gezondheid van de patiënt.
Patiënten blijven steeds langer thuis wonen waardoor ook de
complexiteit van de zorg toeneemt. Afstemming en
samenwerking tussen zorgverleners is van essentieel belang
voor patiëntgerichte zorg op de juiste plek.

2.2

De paramedische zorgsectoren in cijfers

In deze paragraaf beschrijven we de kenmerken van de
paramedische zorgsectoren in cijfers.
• Fysiotherapie en oefentherapie
Het doel van de behandeling is het voorkomen, opheffen of
verminderen van beperkingen gerelateerd aan het

bewegingsapparaat. De behandeling is onder andere gericht
op pijnbestrijding, het verbeteren van mobiliteit en
gedrag- en leefstijlverandering op het gebied van bewegen.
• Fysiotherapie
Aantal declarerende fysiotherapeuten 2017: 25.229
Aantal patiënten fysiotherapie 2017: 3.838.595
Totale uitgaven basisverzekering fysiotherapie 2017:
€ 488 mln.
Totale uitgaven aanvullende verzekering fysiotherapie
in 2017: € 1.038 mln.
• Oefentherapie
Aantal declarerende oefentherapeuten 2017: 1.866
Aantal patiënten oefentherapie 2017: 167.223
Totale uitgaven basisverzekering oefentherapie 2017:
€ 21,5 mln.
Totale uitgaven aanvullende verzekering oefentherapie
in 2017: € 30,3 mln.
• Ergotherapie
Ergotherapie heeft als doel de zelfzorg en zelfredzaamheid
van een persoon te bevorderen of te herstellen. De
behandeling is gericht op het opheffen, verminderen of
compenseren van lichamelijke of psychische stoornissen,
beperkingen of handicaps. De patiënt krijgt advies, instructie,
training of behandeling om weer algemene dagelijkse of
arbeidsgerelateerde handelingen te kunnen doen en om
zo zelfstandig mogelijk te kunnen functioneren in zijn
leef­omgeving.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 12

Aantal declarerende ergotherapeuten in 2017: 1.824
Aantal patiënten in 2017: 161.546
Totale uitgaven basisverzekering in 2017: € 43,3 mln.
Totale uitgaven aanvullende verzekering in 2017: € 0,7 mln.
• Logopedie
Het doel van de behandeling is het herstellen, verbeteren of
onderhouden van het functioneren van de organen voor
gehoor, stem of spraak, of het noodzakelijke reguleren van
de ademhaling voor de stemgeving.

Zorggebruik ontwikkeling
In onderstaande figuren staat per sector en per leeftijdscategorie
het zorggebruik in het jaar 2012, 2015 en 2017 weergegeven.
Voor diëtetiek is het jaar 2013 in plaats van 2012 gebruikt, omdat
diëtetiek vanaf 2013 in de basisverzekering is opgenomen en
de data vanaf dat moment beter bruikbaar is. Het totaal aantal
patiënten dat gebruik heeft gemaakt van de paramedische zorg
staat in onderstaande tabel weergegeven.
Tabel 2.1 Aantal patiënten 2012 - 2017
Sectoren

Aantal declarerende logopedisten in 2017: 3.814
Aantal patiënten in 2017: 251.824
Totale uitgaven basisverzekering in 2017: € 133,5 mln.
Totale uitgaven aanvullende verzekering in 2017: € 6.000
• Diëtetiek
Diëtetiek is de voorlichting over voeding en eetgewoonten
met een medisch doel. Daarnaast gaat het om het
behandelen met dieettherapie gericht op het opheffen,
verminderen of compenseren van met voeding
samenhangende of door voeding beïnvloedbare ziekten of
klachten.

2012

2015

2017

Fysiotherapie

3.268.448

3.516.343

3.838.595

Oefentherapie

159.907

158.815

167.223

Logopedie

224.509

227.148

251.824

Ergotherapie

72.589

113.440

161.546

230.768*

263.081

342.648

Diëtetiek
Bron: Vektis
* Dit betreft 2013.

Het zorggebruik is hieronder weergegeven als percentage per
leeftijdscategorie van het totaal aantal patiënten dat gebruik
heeft gemaakt van de paramedische zorg.

Aantal declarerende diëtisten in 2017: 2.038
Aantal patiënten in 2017: 342.648
Totale uitgaven basisverzekering in 2017: € 40,9 mln.
Totale uitgaven aanvullende verzekering in 2017: € 1,7 mln.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 13

Figuur 2.2 Zorggebruik fysiotherapie 2012-2017

Figuur 2.3 Zorggebruik oefentherapie 2012-2017

100%

100%

90%

90%

80%

80%

70%

70%

60%

60%

50%

50%

40%

40%

30%

30%

20%

20%

10%

10%

0%

0%
2012

Bron: Vektis

2015

2017

2015

2012

71 jaar en ouder

71 jaar en ouder

41 ­ 70 jaar

41 ­ 70 jaar

19 ­ 40 jaar

19 ­ 40 jaar

0 ­ 18 jaar

0 ­ 18 jaar

2017

Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 14

Figuur 2.4 Zorggebruik logopedie 2012-2017

Figuur 2.5 Zorggebruik ergotherapie 2012-2017

100%

100%

90%

90%

80%

80%

70%

70%

60%

60%

50%

50%

40%

40%

30%

30%

20%

20%

10%

10%

0%

0%
2012

Bron: Vektis

2015

2017

2015

2012

71 jaar en ouder

71 jaar en ouder

41 ­ 70 jaar

41 ­ 70 jaar

19 ­ 40 jaar

19 ­ 40 jaar

0 ­ 18 jaar

0 ­ 18 jaar

2017

Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 15

Figuur 2.6 Zorggebruik diëtetiek 2013-2017

2.3

100%

In deze paragraaf beschrijven we kenmerken van de paramedische
zorgsectoren waarvan wij in deze monitor de ontwikkelingen op
het gebied van betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid in
kaart brengen.

90%
80%
70%

Kenmerken paramedische zorg

Opleiding

60%

Voor het uitoefenen van het paramedische beroep moet
een vierjarige Hbo-opleiding zijn afgerond. Voor een enkele
specialisatie, zoals bekkenfysiotherapie, is een master-opleiding
beschikbaar.

50%
40%
30%
20%
10%
0%
2012

2015

2017

Fysiotherapeuten moeten in het bezit zijn van een Beroepen in
de Individuele Gezondheidszorg (BIG)-registratie. Voor de
andere vier paramedische beroepen waarover deze monitor
gaat (diëtetiek, ergotherapie, logopedie, oefentherapie) geldt
de BIG-registratie niet. Deze beroepen staan wel in de Wet BIG
genoemd en hebben een beschermde opleidingstitel.

71 jaar en ouder

Directe toegang

41 ­ 70 jaar

De paramedische zorg is direct toegankelijk. De wet- en
regelgeving vereist niet dat de patiënt een verwijzing nodig
heeft van een arts voor behandeling door een paramedische
zorgaanbieder. De zorgverzekeraar kan in de polisvoorwaarden
nadere eisen stellen die de directe toegang inperken.

19 ­ 40 jaar
0 ­ 18 jaar
Bron: Vektis

Het totaal aantal patiënten dat diëtetische en ergotherapeutische
zorg krijgt, verdubbelt in 2017. Voor alle paramedische zorg­
sectoren geldt dat in de periode 2012 tot 2017 meer patiënten
zijn behandeld. Het aandeel ouderen dat in behandeling is bij
een paramedische zorgverlener neemt toe over de jaren vanaf
de leeftijd van 71 jaar. Dit geldt niet voor ergotherapie in de
leeftijdsklasse van 81 tot 90 jaar waar een lichte daling is te zien
van de ontwikkeling in het zorggebruik.

Vergoeding
De paramedische sectoren hebben een verschillende wijze
van vergoeding. Afhankelijk van de sector wordt in meer of
mindere mate zorg vanuit de basisverzekering of de aanvullende
verzekering vergoed. De zorg die niet wordt vergoed vanuit de
basisverzekering of aanvullende verzekering, betaalt de patiënt
zelf. De zorgkosten die via de basisverzekering worden vergoed,
komen ten laste van het eigen risico.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 16

De wijze van vergoeding vanuit de basisverzekering per sector is
als volgt:
• Fysiotherapie en oefentherapie
De klachten of aandoeningen die worden vergoed vanuit de
basisverzekering vanaf de 21e behandeling, staan vermeld
op de zogenaamde chronische lijst bijlage 1 van het Besluit
zorgverzekering. Daarnaast kan vergoeding plaatsvinden
van bekkenfysiotherapie bij urine-incontinentie (maximaal
9 behandelingen) en van oefentherapie bij claudicatio
intermittens (etalagebenen, maximaal 37 behandelingen).
Per 1 januari 2018 wordt de behandeling van artrose aan
heup of knie vergoed (maximaal 12 behandelingen).
Vanaf 1 januari 2019 wordt oefentherapie bij COPD vergoed
(variabel maximum afhankelijk van zorgzwaarte).
In de vergoeding van fysiotherapie wordt onderscheid gemaakt
tussen jongeren tot 18 jaar en verzekerden vanaf 18 jaar.

Bekostiging
De wijze van vergoeding vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw)
zoals hierboven beschreven, bepaalt de bekostiging in deze
sectoren. Zorginstituut Nederland adviseert de minister van VWS
over de aanspraak van deze zorg en over de vraag of de zorg tot
het basisverzekerde pakket behoort of niet. De minister van
VWS stelt deze aanspraak vast.
Ergotherapie en diëtetiek kennen een aanspraak van een
maximum aantal uren en worden gedeclareerd per tijdseenheid
van vijftien minuten. Fysiotherapie, oefentherapie en logopedie
worden vanuit de Zvw vergoed per behandeling en worden per
patiëntcontact ongeacht de tijdsduur in rekening gebracht.

• Logopedie
Logopedie is opgenomen in het basispakket.

Voor alle paramedische sectoren gelden vrije tarieven. Logopedie
is de laatste sector waarvan de tarieven zijn vrijgegeven per
1 januari 2017. In hoofdstuk 4 ‘Betaalbaarheid’ gaan we nader
in op de overgang naar vrije tarieven. Fysiotherapie en
oefentherapie kennen vanaf 2008 vrije tarieven, en diëtetiek
vanaf 2009.

• Diëtetiek
De basisverzekering dekt de kosten voor maximaal
3 behandeluren per kalenderjaar.
Diëtetiek kan ook als onderdeel van ketenzorg geleverd worden,
bijvoorbeeld diabetes ketenzorg. Indien de dieet­advisering
onderdeel is van de ketenzorg geldt er geen maximum van
het aantal behandeluren dat vergoed wordt vanuit de
basisverzekering en vallen de kosten voor diëtetiek niet
onder het eigen risico.

De NZa stelt de prestaties (de behandelomschrijvingen) vast
voor de vijf paramedische sectoren in de eerste lijn. Daarnaast
is er ook een vrije prestatie – de zogenoemde facultatieve
prestatie – voor deze vijf sectoren, zodat zorgaanbieders en
zorgverzekeraars zelf afspraken kunnen maken over nieuwe
vormen van paramedische zorg. Per 1 januari 2017 stelt de NZa
ook prestaties vast voor de extramurale ergotherapie. Voorheen
golden hier vrije prestaties. In hoofdstuk 3 ‘Contracteren’ gaan
we hier nader op in.

• Ergotherapie
De basisverzekering dekt de kosten voor maximaal
10 behandeluren per kalenderjaar.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 17

2.4	Praktijkeigenschappen paramedische
zorgaanbieders

Naarmate de praktijken meer zorgverleners in dienst hebben,
werken minder zorgaanbieders fulltime.

De monitor gaat over de paramedische zorgverleners die werkzaam
zijn in een praktijk of bij patiënten aan huis. In een praktijk kan de
zorgverlener met meerdere paramedische zorgverleners samen­
werken van zowel dezelfde paramedische sector als een andere
(paramedische) zorgsector, een zogenaamde multidisciplinaire
praktijk. Als de zorgverlener als enige zorgverlener werkzaam is
in een praktijk wordt gesproken over een solopraktijk.
Tabel 2.7 Aantal declarerende praktijken paramedische zorg
2017
Sectoren

Aantal prakijken

Diëtetiek

1.651

Parttime werkzaam
De meerderheid van de afgestudeerde paramedici heeft geen
fulltime baan (meer dan 32 uur per week). In onderstaande
tabel wordt het percentage afgestudeerden uit 2015/2016 met
een fulltime baan per studie weergegeven en het gemiddeld
aantal uren dat afgestudeerden gemiddeld per week werken.
Tabel 2.8 Arbeidsuren per week afgestudeerden 2015/2016
Fulltime baan Gemiddeld aantal
uren per week
Opleiding tot oefentherapeut
• Cesar
• Mensendieck

9%
37%

23,8
29,5

Ergotherapie

894

Fysiotherapie

9.020

Opleiding tot fysiotherapeut

34%

28,5

Logopedie

1.800

Opleiding tot ergotherapeut

39%

29,5

Oefentherapie

1.485

Opleiding tot logopedist

21%

26,4

Opleiding tot diëtist

29%

25,6

Bron: Vektis

Aantal zorgverleners per praktijk
Van de diëtetiek-, ergotherapie- en logopediepraktijken die de
enquête hebben ingevuld, is ongeveer de helft een solopraktijk.
De fysiotherapiepraktijken geven in 22% van de gevallen aan
een solopraktijk te zijn. De oefentherapiepraktijken zijn in 76%
van de gevallen een solopraktijk.
Meer dan de helft van fysiotherapiepraktijken (64%) heeft maximaal
vijf zorgverleners in de praktijk en 23% van de fysiotherapie­praktijken
heeft zes tot tien zorgverleners in dienst. De multi­disciplinaire
praktijken hebben over het algemeen de meeste zorg­verleners
in dienst; 35% heeft tien of meer zorgverleners in dienst.

Bron: ROA

Openingstijden praktijk
Paramedische praktijken zijn gedurende de week en soms ook
in het weekend geopend.
De praktijken voor diëtetiek en oefentherapie zijn het kortste
open, zij zijn gemiddeld 21 tot 40 uur per week geopend.
De praktijken voor ergotherapie en logopedie zijn gemiddeld
31 tot 50 uur open per week. Fysiotherapie en multidisciplinaire
praktijken zijn het langst geopend; vaak tussen de 51 en 60 uur
per week.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 18

Samenwerking met andere zorgaanbieders

Tabel 2.9 Ontwikkeling resultaat per praktijk 2012 - 2016

Paramedische zorgaanbieders kunnen samenwerken met andere
zorgverleners om de patiënt optimaal te behandelen.

Bedrijfseconomische grootheid

Meer dan de helft van de paramedische praktijken geeft aan dat
zij een samenwerking heeft met andere paramedische
zorgaanbieders. Rond de 35% van de zorgaanbieders gaat een
samenwerking aan met andere zorgaanbieders in de eerste lijn.
14% van de zorgaanbieders heeft aangegeven dat zij een
samenwerking heeft met zorgaanbieders in de tweede lijn.

Resultaat per praktijk
Tabel 2.9 bevat de ontwikkeling in de gemiddelde bedrijfs­
resultaten, de rentabiliteit en het weerstandsvermogen
weergegeven voor fysiotherapie- en oefentherapiepraktijken.
Voor de andere sectoren zijn deze cijfers niet beschikbaar.
De cijferreeksen betreffen een analyse van de belastingaangiften
(winst- en verliesrekening) van alle bedrijven van ondernemers
in de zorg, aangevuld met belastingaangiften van overige
bedrijven in de zorg.
In de CBS-cijfers over bedrijfsopbrengsten van paramedische
praktijken worden alle opbrengsten meegenomen. Dit betreft de
som van gedeclareerde bedragen (in het kader van Zvw en
aanvullende verzekering), eigen betalingen van patiënten en
overige opbrengsten.
Het bedrijfsresultaat is vervolgens door het CBS bepaald als de
totale bedrijfsopbrengsten minus de totale bedrijfskosten. Het
CBS heeft de rentabiliteit berekend door de bedrijfsresultaten af
te zetten tegen het totaal aan bedrijfsopbrengsten. Tot slot is
het weerstandsvermogen bepaald door het eigen vermogen te
delen door de bedrijfsopbrengsten.

Fysiotherapie Oefentherapie

Gemiddelde bedrijfsresultaat 2012
(x €1000)

51,8

21,4

Gemiddelde bedrijfsresultaat 2016
(x €1000)

55,5

22,9

Ontwikkeling

+7,1%

+7,0%

Gemiddelde rentabiliteit 2012

41,0%

57,0%

Gemiddelde rentabiliteit 2016

39,9%

55,4%

Ontwikkeling

-2,7%

-2,8%

Gemiddeld weerstandsvermogen 2013

38,6%

31,3%

Gemiddeld weerstandsvermogen 2016

43,0%

37,0%

+11,4%

+18,2%

Ontwikkeling
Bron: CBS

In beide sectoren stijgen de gemiddelde bedrijfsresultaten
in 2016 ten opzichte van 2012 met 7%. De gemiddelde
rentabiliteit daalt in 2016 ten opzichte van 2012 met 3%,
terwijl het gemiddelde weerstandsvermogen tussen 2013
en 2016 is gestegen.
Wat een goede norm voor rentabiliteit is, hangt af van de branche
en de markt. Gemiddeld mag worden uitgegaan van 5% tot
10%, terwijl kleine bedrijven (eenmanszaken) streven naar
15% of meer. De gemiddelde rentabiliteit van praktijken in de
sectoren fysiotherapie en oefentherapie ligt hierboven.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 19

Het Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ) acht voor
zorginstellingen een (weerstands)vermogen van minimaal 15%
wenselijk. Het gemiddelde weerstandsvermogen van praktijken
in de sectoren fysiotherapie en oefentherapie ligt hierboven.
We zien dat het gemiddelde resultaat in beide sectoren is
toegenomen tussen 2012 en 2016. Tegelijkertijd zijn de
gemiddelde bedrijfsopbrengsten in diezelfde periode relatief
sneller toegenomen dan het gemiddelde resultaat. Dit komt tot
uitdrukking in de daling van de rentabiliteit. De gemiddelde
marge per behandeling is tussen 2012 en 2016 positief, maar
lijkt licht te dalen.

Tabel 2.10 Bruto maandinkomen huidige functie
Afgestudeerden in
2011/2012

Afgestudeerden
in 2015/2016

€1.166
(19,8 uur)
€1.389
(21,6 uur)

€1.586 (+36%)
(23,8 uur)
€1.850 (+33%)
(29,5 uur)

Opleiding tot fysiotherapeut

€1.813
(25,4 uur)

€2.094 (+15%)
(28,5 uur)

Opleiding tot ergotherapeut

€1.939
(30 uur)

€1.988 (+3%)
(29,5 uur)

Opleiding tot logopedist

€1.507
(26 uur)

€1.563 (+4%)
(26,4 uur)

€1.236
(23,9 uur)

€1.508 (+22%)
(25,6 uur)

Opleiding tot oefentherapeut
• Cesar
• Mensendieck (2012/2013)

Bruto maandinkomen afgestudeerde paramedici
Het bruto maandinkomen van afgestudeerde paramedici wordt in
tabel 2.10 weergegeven en is gebaseerd op een schoolverlaters­
onderzoek van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeids­
markt (ROA) van de Universiteit van Maastricht. Het inkomen is
ongeacht het aantal gewerkte uren en dus niet als een voltijd
uitvoering van het beroep weergegeven. Het gemiddeld aantal
arbeidsuren per week van de schoolverlaters staat achter het
bruto maandinkomen weergegeven.

Opleiding tot diëtist

Bron: ROA

Werkloosheid onder afgestudeerde paramedici
Afgestudeerde paramedici vinden over het algemeen snel een
baan volgens het schoolverlatersonderzoek van het ROA. In alle
sectoren zijn afgestudeerden maximaal 3 maanden werkloos,
voordat zij starten met hun eerste baan. Het werkloosheids­
percentage is het hoogst voor de opleiding oefentherapie Cesar,
namelijk 4,5%. Voor fysiotherapie, logopedie, ergotherapie en
diëtetiek ligt het werkloosheidspercentage onder de 3%. Het
werkloosheidspercentage is dan ook relatief laag ten opzichte
van het landelijke gemiddelde van 5,7% (september 2017).

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 20

2.5	Recente ontwikkelingen in de paramedische
zorg
In de zorg spelen diverse veranderingen en ontwikkelingen
zoals de juiste zorg op de juiste plek, waardegedreven zorg
en multidisciplinaire zorg. Paramedische zorg speelt bij deze
ontwikkelingen een belangrijke rol. Er zijn diverse initiatieven
om de toegevoegde waarde van paramedische zorg inzichtelijk
te maken. Zo hebben branchepartijen bijvoorbeeld gewerkt aan
kennisagenda’s, die kennisbehoeften uit de praktijk inzichtelijk
maken. Ook is er een hoofdlijnenakkoord paramedische zorg
ondertekend en heeft het Zorginstituut Nederland een advies
uitgebracht over de huidige omschrijving van de te verzekeren
zorg van fysiotherapie en oefentherapie.

vanuit de basisverzekering en brengt daarover advies uit. Voor
de behandelingen bij etalagebenen (claudicatio intermittens),
artrose aan heup en knie en COPD heeft het Zorginstituut
Nederland al advies uitgebracht. Dit advies heeft geleid tot
opname van de fysiotherapeutische en oefentherapeutische
behandelingen van deze aandoeningen in het basisverzekerde
pakket vanaf de eerste behandeling met een maximum aantal
behandelingen.

Visie zorgverzekeraar op paramedische zorg
We vroegen zorgverzekeraars naar hun visie op paramedische
zorg in het veranderende zorglandschap (denk bijvoorbeeld
aan mensen die langer thuis blijven wonen, vergrijzing, meer
chronisch zieken).

Hoofdlijnenakkoord paramedische zorg
Op 17 juni 2017 ondertekenden partijen het ‘Hoofdlijnenakkoord
paramedische zorg 2017-2018’. Het doel is om de kwaliteit van
zorg te verbeteren, de administratieve lasten te verminderen en
het vertrouwen tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders te
vergroten. Uit dit akkoord komen diverse actiepunten voort die
worden of reeds zijn opgepakt.

Systeemadvies vergoeding fysiotherapie en oefentherapie
Eind 2016 bracht het Zorginstituut Nederland het ‘Systeemadvies
fysiotherapie en oefentherapie’ uit. In dit advies omschrijft het
Zorginstituut Nederland een aantal knelpunten die (mede) het
gevolg zijn van de huidige omschrijving van de te verzekeren
zorg van fysiotherapie en oefentherapie en stelt acties voor
om deze op te lossen. Het uitvoeren van de acties is inmiddels
gestart.
Het Zorginstituut Nederland beoordeelt voor een aantal
aandoeningen of de behandelingen vergoed moeten worden

Zorgverzekeraars geven aan dat de druk op de eerste lijn groter
wordt door de vergrijzing en het feit dat mensen langer thuis
blijven wonen.
De complexiteit van de zorgvraag in de eerste lijn wordt hierdoor
groter. Dit stelt andere eisen aan de zorgaanbieders in de eerste
lijn en vergt meer multidisciplinaire afstemming. Specifiek voor de
paramedische zorg vraagt dit om meer zorg en behandeling op
het gebied van onder andere voeding, beweging en participatie.
Bij ergotherapie en fysiotherapie geven alle zorgverzekeraars aan
dat ze een grotere rol voor de paramedische zorg zien weggelegd,
bij de andere sectoren geven vijf van de zes zorgverzekeraars
dit aan.
In de toekomst zal meer substitutie van de tweede lijn naar de
eerste lijn mogelijk zijn, met als doel de juiste zorg op de juiste
plek. Om dat op een zinnige manier te kunnen bereiken, moeten
volgens zorgverzekeraars diverse randvoorwaarden nog worden
ingevuld, onder andere transparantie op het gebied van kwaliteit.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 21

3. Contracten
3.1 Contracteergraad
3.2 Contracteerproces
3.3 Zorginkoop en inhoud contracten
3.4 Ervaringen zorgaanbieders met het zorginkoopbeleid
3.5 Prestatieregulering in de ergotherapie
3.6 Conclusie

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 22

3. Contracten
Zorgverzekeraars kopen zorg in zodat hun verzekerden
de zorg kunnen krijgen die ze nodig hebben. Voor deze
zorginkoop sluiten zorgverzekeraars contracten met
zorgaanbieders. Zorgverzekeraars moeten voldoende
zorg inkopen voor hun verzekerden, maar zijn niet
verplicht om met iedere zorgaanbieder een contract af
te sluiten. De zorgplicht van zorgverzekeraars is van
toepassing op de basisverzekerde zorg en dus niet de
aanvullend verzekerde zorg. Een goed contracteerproces
draagt bij aan afspraken in het belang van de patiënt en
daarmee aan de betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijk­
heid van de zorg.

Aantal getekende t.o.v. aantal verzonden
contracten

In dit hoofdstuk brengen we de ontwikkelingen op het
gebied van contractering van de paramedische zorg in
kaart. Hierbij komen onderwerpen aan bod die gaan over
de contracteergraad, het contracteerproces, de zorginkoop
en de inhoud van contracten.

Van de geënquêteerde oefentherapeuten, diëtisten en ergo­
therapeuten geeft ongeveer 85% aan dat zij in 2018 met tien
of meer zorgverzekeraars een contract hebben afgesloten.
Slechts 3% van de diëtisten en 2% van de oefentherapeuten,
die de enquête hebben ingevuld, geeft aan dat zij met geen
enkele zorgverzekeraar een overeenkomst hebben afgesloten.

3.1

De zorgverzekeraars die de enquête hebben ingevuld hanteren
het aantal getekende contracten ten opzichte van het totaal
aantal verzonden contracten door verzekeraars als definitie voor
de contracteergraad. In de enquêteresultaten van zorgverzekeraars
zien we dat in de periode 2014 tot en met 2018 de contracteer­
graad in de paramedische sector stabiel en hoog is. In alle
sectoren is er sprake van een gemiddelde contracteergraad van
circa 90%.

Aantal contracten paramedici met
zorgverzekeraars

Contracteergraad

Aantal gecontracteerde en niet-gecontracteerde
zorgaanbieders
Op basis van de declaratiecijfers over 2017 wordt duidelijk dat
een hoog aandeel van de praktijken één of meerdere contracten
afsluit met zorgverzekeraars. Slechts 2,5% van de fysiotherapie­
praktijken lijkt geen contract te hebben gesloten met een
verzekeraar. Binnen de overige sectoren diëtetiek, oefentherapie,
logopedie en ergotherapie ligt dit aandeel lager dan 1,5%.

De fysiotherapeuten en logopedisten sluiten minder vaak een
contract af. Zo geeft 74% van de fysiotherapeuten en 70% van de
logopedisten aan dat zij met tien of meer zorgverzekeraars een
contract hebben afgesloten. Van hen geeft 4% (fysiotherapeuten)
en 3% (logopedisten) aan dat zij met geen enkele zorg­verzekeraar
een contract hebben afgesloten. De antwoorden van de
respondenten uit de enquête wijken iets af van het aantal
gecontracteerde zorgaanbieders dat kwantitatief is bepaald op
basis van de declaratiecijfers.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 23

Bewust geen contract afsluiten

3.2

Ondanks de hoge contracteergraad geeft circa de helft van de
zorgverzekeraars aan dat zij soms merken dat paramedici bewust
geen contracten met hen willen aangaan.

Paramedici en zorgverzekeraars zijn bevraagd over hun
tevredenheid over het contracteerproces. Het gaat dan
bijvoorbeeld om de gevoerde gesprekken, informatievoorziening,
keuzemogelijkheid en het tijdpad dat wordt doorlopen om te
komen tot een contract.

Zo hebben vijf zorgverzekeraars aangegeven dat zij merken
dat er fysiotherapeuten zijn die bewust geen contract met hen
aangaan. Onder de ergotherapeuten en diëtisten is dat aantal
lager. Daar hebben twee zorgverzekeraars aangegeven dat er
bewust geen contracten worden aangegaan door ergotherapeuten
en diëtisten.
Het aantal paramedici dat geen overeenkomst wil afsluiten is
volgens de helft van de zorgverzekeraars in de afgelopen vijf
jaar stabiel gebleven.
Zorgverzekeraars bieden geen contract aan als niet kan worden
voldaan aan de contractvoorwaarden en/of als zij van mening zijn
dat de zorg bij de betreffende zorgaanbieder niet van voldoende
kwaliteit is.

Contracteerproces

Onderhandelingspositie
Tussen de 94% en 98% van de paramedici geeft aan dat er
nauwelijks ruimte is voor onderhandelingen met zorgverzekeraars.
Per sector zijn hier nauwelijks verschillen zichtbaar. Slechts
enkele paramedici zien wél ruimte om te onderhandelen.

Tevredenheid contracteerproces
Voor wat betreft het contracteerproces lopen de ervaringen van
paramedici en zorgverzekeraars uiteen. Van de geënquêteerde
paramedici geeft een groot deel aan ontevreden of zeer
ontevreden te zijn over het contracteerproces, zie hiervoor
figuur 3.1.

Redenen voor afsluiten contract
Paramedici geven als voornaamste redenen voor het sluiten van
een contract aan dat zij extra kosten voor de patiënt willen
voorkomen en zekerheid van hun eigen inkomen willen. Andere
redenen waarom paramedici contracten met zorgverzekeraars
afsluiten zijn verlaging van de administratieve lasten en
zekerheid van betaling voor de geleverde zorg.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 24

Figuur 3.1 Ontevredenheid contracteerproces

Contracteerproces 2018 t.o.v. 2017

100%

We vroegen paramedici hoe zij het contracteerproces 2018
beoordelen ten opzichte van het jaar 2017. De meeste
ergotherapeuten (76%), oefentherapeuten (75%), diëtisten
(71%) en logopedisten (65%) zien geen verschil tussen het
contracteerproces 2018 en 2017. Fysiotherapeuten (50%) en
multidisciplinaire praktijken (48%) vinden het contracteerproces
in 2018 verslechterd ten opzichte van 2017.

78,85%

80%

83,95%
75,68%

60%
47,86%

44,08%

40%

Verbeteringen contracteerproces

20%

0,00%

0%
Diëtetiek Logopedie

Ergo­
therapie

Fysio­
therapie

Oefen­
Zorg­
therapie verzekeraars

Bron: enquête zorgaanbieders en zorgverzekeraars

Fysiotherapeuten geven met 84% het vaakst aan ontevreden te
zijn. Oefentherapeuten en diëtisten zijn minder vaak ontevreden
over het contracteerproces. Zorgverzekeraars zijn daarentegen
overwegend tevreden met de wijze waarop het contracteerproces
verloopt.

Ten aanzien van het contracteerproces hebben paramedici en
zorgverzekeraars veel verbeterpunten benoemd. Een ruime
meerderheid van de paramedici geeft aan vooral minder
voorwaarden en eisen in de contracten te willen. Ook willen zij
minder administratieve lasten. De verbeterpunten van
paramedici raken daardoor vooral de zorginkoop en de inhoud
van contracten. Meer informatie over de zorginkoop en de
inhoud van contracten vindt u in paragraaf 3.3. Ook geven
paramedici aan dat zij graag een mogelijkheid krijgen om in
gesprek te gaan met zorgverzekeraars. Bij paramedici is
daarnaast behoefte aan maatwerk en eenvoudige contracten.
Zorgverzekeraars vinden dat de aandacht voor de kwaliteit van
zorg het voornaamste aandachtspunt zou moeten zijn in het
contracteerproces. Paramedici geven juist in iets mindere mate
aan behoefte te hebben aan meer aandacht voor de kwaliteit
van zorg. Zorgverzekeraars vinden verbetering in de kwaliteit
van zorg het meest nodig in de fysiotherapie en logopedie.
Bij zorgverzekeraars bestaat nauwelijks behoefte aan minder
voorwaarden, eisen en administratieve lasten. Ook hier is sprake
van een verschil in beleving tussen paramedici en zorgverzekeraars.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 25

3.3

Zorginkoop en inhoud contracten

Zorgverzekeraars streven ernaar om tijdig, betaalbare en
kwalitatief goede zorg in te kopen. In deze paragraaf staan we
aan de hand van verschillende thema’s stil bij de manier waarop
zorgverzekeraars vorm geven aan de contracten.

Praktijkkenmerken bij contractering
Geen enkele zorgverzekeraar heeft in de enquête aangegeven
dat zij in de contractering stuurt op een minimale praktijkomvang
van een zorgaanbieder. Zorgverzekeraars geven aan dat (zowel
bestaande als nieuwe) solopraktijken, duopraktijken, meermans­
praktijken en ketens in aanmerking komen voor een contract.

Nieuwe zorgaanbieders
Alle zorgverzekeraars contracteerden voor alle paramedische
sectoren nieuwe zorgaanbieders in 2018. Voor fysiotherapeutische
zorg hebben twee zorgverzekeraars tweejarige contracten afgesloten,
waardoor zij voor 2018 geen nieuwe praktijken contracteerden.

Selectieve inkoop van zorg
Zorgverzekeraars kunnen paramedische zorg selectief inkopen.
Dit betekent dat zij bepaalde behandelingen inkopen en andere
niet, of dat zij met bepaalde praktijken een contract afsluiten en
met andere niet. Selectief inkopen kan de concurrentie tussen
paramedici bevorderen en kan leiden tot een betere prijs/kwaliteit
verhouding.
Kleine zorgverzekeraars hebben aangegeven dat zij geen
paramedische behandelingen selectief inkopen. De reden
waarom kleine zorgverzekeraars geen behandelingen selectief
inkopen bij gecontracteerde zorgaanbieders is onbekend. Grote
zorgverzekeraars kopen behandelingen wel selectief in. Dit doen

zij op verschillende manieren. Grote zorgverzekeraars kopen
zorg selectief in door niet alle paramedici te contracteren, niet
alle prestaties bij een gecontracteerde zorgaanbieder in te kopen
of zorg voor een bepaalde aandoening bij specifieke aanbieders
in te kopen. De zorgverzekeraar vergoedt de zorg deels of niet
bij zorgaanbieders waar zij geen contract mee hebben voor de
gedeclareerde zorg.
Met name bij de inkoop van fysiotherapie, logopedie en oefen­
therapie kopen zorgverzekeraars selectief in. Het gaat daarbij
vooral om de door de NZa vastgestelde gespecialiseerde
prestaties zoals ’individuele zittingen bekkenfysiotherapie’ en
’geriatrie fysiotherapie’. Andere prestaties zijn bijvoorbeeld,
’individuele zittingen telelogopedie stotteren’ en ’telelogopedie
afasie’ en het ’eenmalig kinderoefentherapeutisch rapport’. In
een enkel geval worden ook prestaties groepszittingen selectief
ingekocht bij diëtisten.

Inhoud contracten
Zorgverzekeraars maken naast de afspraken over de hoogte van
het tarief voor de zorg ook andere afspraken die aan bod komen
in het contract. Zorgverzekeraars en paramedici geven aan dat de
voornaamste punten die aan bod komen in de contract­afspraken
betrekking hebben op kwaliteit van de zorginhoud, patiënt­tevreden­
heid en de wijze van administreren en declareren. Ook serviceaspecten zoals openingstijden vormen een belangrijk onderdeel
van het contract. Door diëtisten is aangegeven dat de aandacht
voor de wijze van administreren en declareren in de contracten
die zij afsluiten met zorgverzekeraars aanmerkelijk groter is dan
de aandacht voor de patiënttevredenheid. Dit in tegenstelling tot
de overige sectoren waarbij paramedici hebben aangeven dat de
aandacht voor beide onderdelen redelijk gelijk is.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 26

Voor zorgverzekeraars komt de kwaliteit van zorg op verschillende
manieren terug in de zorginkoop en de inhoud van contracten.
Dit gebeurt onder meer op basis van waarde voor de patiënt, die
zorgverzekeraars in de paramedische zorg graag willen meten
met bijvoorbeeld de PREM.

Het aantal contracten met een hoger tarief (plus contract) is voor
fysiotherapie toegenomen in de afgelopen jaren. Met name doordat
in 2017 een grote zorgverzekeraar verschillende contracten is gaan
afsluiten met fysiotherapeuten. Voor logopedie en oefen­therapie
zien we ook een lichte toename in het aantal plus contracten.

Uit de door zorgverzekeraars aangeleverde gegevens valt op te
maken dat zorgverzekeraars in hun inkoopbeleid gebruik maken
van een behandelindex. De behandelindex geeft aan hoe een
paramedicus bij vergelijkbare patiëntengroepen presteert op
het gebied van het aantal benodigde behandelingen vergeleken
met andere paramedici. Daarbij houden zorgverzekeraars
rekening met de verschillende soorten patiënten en aandoeningen.
Steeds vaker gebruiken zorgverzekeraars meetinstrumenten
zoals de PREM en de behandelindex als onderdeel van het
contracteerbeleid.

Bij de contractering van ergotherapie en diëtetiek passen de
zorgverzekeraars geen contractdifferentiatie toe, dat wil zeggen
dat alle zorgaanbieders in het geval van een contract met de
verzekeraar ook hetzelfde tarief ontvangen. Een zorgaanbieder
moet daarentegen wel voldoen aan de minimale inkoopeisen
(bijvoorbeeld de eisen van de beroepsgroep) om in aanmerking
te komen voor een contract.

Contractdifferentiatie
Zorgverzekeraars kunnen verschillende typen contracten
aanbieden aan paramedici. De voorwaarden en de contract­
afspraken verschillen per zorgverzekeraar. Vaak is er dan sprake
van een ‘basiscontract’ met veelal het laagste gecontracteerde
tarief, en een maatwerkcontract of een plus contract met een
hoger tarief. Als sprake is van een contract met een hoger tarief,
geven zorgverzekeraars aan dat de voornaamste afspraken die
in dat kader gemaakt worden betrekking hebben op de onder­
delen kwaliteit van de zorginhoud, patiënttevredenheid en de
wijze van administreren en declareren. Bij de fysiotherapeuten
vormen facultatieve prestaties en doelmatigheidsafspraken ook
een belangrijke rol in maatwerkcontracten. In geen van de
gevallen vormen plafondafspraken (volume/omzet) een onderdeel
van de maatwerkcontracten.

Bij fysiotherapie, oefentherapie en logopedie wordt iets vaker
contractdifferentiatie toegepast, met uitzondering van de kleine
zorgverzekeraars. De grote zorgverzekeraars nemen specifieke
voorwaarden op in de verschillende contracten om in aanmerking
te komen voor een hoger tarief. Sommige zorgverzekeraars
vermelden op hun website de voorwaarden om voor een contract
met een hoger tarief in aanmerking te komen. Het gaat over eisen
en inspanningsverplichtingen die raken aan de kwaliteit van zorg,
zoals visitatie, intervisie, doelmatigheid, dataverzameling en
transparantie, klanttevredenheid of de ontwikkeling als zorgverlener.
Verschillende zorgverzekeraars vragen paramedici om een
vragen­lijst in Vecozo in te vullen. Vecozo is een digitale omgeving
waarin zorgverzekeraars en zorgaanbieders administratieve
gegevens kunnen uitwisselen. Op basis van de antwoorden in
Vecozo wordt (automatisch) bepaald wat voor soort contract de
zorgaanbieder aangeboden krijgt. Niet altijd is het voor zorg­
aanbieders duidelijk welke criteria hierbij in acht zijn genomen.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 27

Afwijken standaardinkoopbeleid
Naast het toepassen van contractdifferentiatie op landelijk
niveau, kunnen verzekeraars ook op lokaal niveau afspraken
maken met specifieke zorgaanbieders. Verzekeraars wijken dan
af van het standaardinkoopbeleid en de standaard contracten
die zij aanbieden.
Voor de inkoop van diëtetische zorg heeft geen enkele zorg­
verzekeraar aangegeven dat het noodzakelijk was om af te
wijken van het standaard inkoopbeleid.
Voor logopedie, ergotherapie en oefentherapie was het voor
één zorgverzekeraar noodzakelijk om af te wijken van het
standaard inkoopbeleid, omdat het ging om een specifieke
doelgroep of om specifieke afspraken in de regio. Dit gebeurde
in enkele uitzonderingsgevallen, omdat het standaard geboden
tarief voor deze aanbieder niet toereikend was.
Voor fysiotherapie hebben drie zorgverzekeraars aangegeven
dat het noodzakelijk was om af te wijken van hun standaard
inkoop­beleid. Dit gebeurde in enkele uitzonderingsgevallen voor
een specialistische zorgaanbieder, een specifieke doelgroep of
op verzoek van een zorgaanbieder. Er werd afgeweken in tarief­
stelling, kwaliteitseisen en doelmatigheidseisen.

Ontwikkeling zorgvraag in tariefstelling
Aan zorgverzekeraars is gevraagd of en hoe zij in de tarief­
stelling rekening houden met de veranderende zorgvraag van
patiënten, bijvoorbeeld omdat ouderen steeds langer thuis
blijven wonen waarmee de complexiteit van patiënten in de
eerste lijn kan toenemen.

Zorgverzekeraars geven aan dat dit voor een deel samenhangt met
de prestatiestructuur in een markt. Zo vindt declaratie van diëtetiek
en ergotherapie plaats op basis van tijd. Als de complexiteit van de
zorgvraag toeneemt, dan wordt er vaak langer behandeld. In deze
sectoren hoeft de veranderende zorgvraag volgens de zorgverzekeraars
dus geen invloed te hebben op het uurtarief. Daarentegen heeft de
veranderde zorgvraag wel invloed op de aanspraak in deze sectoren,
omdat wanneer er langer behandeld wordt, de aanspraak in de
paramedische zorg niet altijd toereikend is.
Bij logopedie, fysiotherapie en oefentherapie houden zorg­
verzekeraars rekening met een veranderende zorgvraag door
voor bepaalde specialisaties hogere tarieven te hanteren. Ze
geven aan dat de doelgroep niet direct leidend is voor het tarief,
maar wel de specialisatie. Voor de specialisatie geriatrie in de
fysiotherapie is bijvoorbeeld rekening gehouden met een langere
zittingsduur en extra opleidingseisen. Een aantal verzekeraars
geeft aan dat de impact van de veranderende zorgvraag naar
verwachting het grootst is bij logopedie en ergotherapie.

3.4	Ervaringen zorgaanbieders met het
zorginkoopbeleid
Via diverse kanalen uiten zorgaanbieders hun ontevredenheid
over het zorginkoopbeleid van zorgverzekeraars. In deze
paragraaf schetsen we de ervaringen van zorgaanbieders over
de zorginkoop van verzekeraars.

Meldingen zorginkoop bij de NZa
Het aantal meldingen en vragen bij de NZa over de zorginkoop
van paramedische zorg door zorgverzekeraars is de afgelopen
jaren toegenomen. In 2016 ontvingen we 152 meldingen van
zorgaanbieders over de zorginkoop in de paramedische zorg,
in 2017 waren dit 202 meldingen en in 2018 533 meldingen.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 28

We ontvingen in 2018 in totaal bijna 800 meldingen van zorg­
aanbieders over de zorginkoop paramedische zorg 2019. Het
aantal meldingen over zorgverzekeraars wijkt af van het aantal
meldingen van zorgaanbieders (533) hierboven. Dit komt omdat
een zorgaanbieder over meerdere zorgverzekeraars een melding
kan hebben ingediend. Deze meldingen zijn in het totaal van de
bijna 800 meldingen daarom meerdere keren meegenomen.

In onderstaande tabel geven we het aantal meldingen per thema
weer.
Tabel 3.3 Aantal meldingen per thema
Thema meldingen

Aantal

Tarief

258

PREM

155

We hebben voor de paramedische zorg de meeste meldingen
over de zorginkoop ontvangen vergeleken met de andere
Zorgverzekeringswet zorgsectoren. In onderstaande figuur vindt
u vanuit welke beroepsgroep de meldingen afkomstig zijn. Deze
meldingen zijn afkomstig van 385 unieke zorgaanbieders.

Behandelindex

100

Onderhandelingspositie

109

Selectieve inkoop

77

Contractdifferentiatie

73

Transparantie

31

Figuur 3.2 Meldingen zorginkoop paramedische zorg

Service aspecten zorgaanbieder

55

Uitkomsten schrapsessies administratieve lasten

43

Anders

143

4% 0%
14%

Bron: NZa meldingen

15%
67%

Fysiotherapie
Diëtetiek
Ergotherapie
Logopedie
Oefentherapie

Bron: NZa meldingen

De belangrijkste thema’s van meldingen die bij alle verzekeraars
terugkomen zijn de hoogte van de tarieven, de PREM, de behandel­
index en de onderhandelingspositie van de zorgaanbieder.

Veruit de meeste melders spreken hun ontevredenheid uit over
de hoogte van de tarieven. Bijna de helft van de melders ervaart
de PREM als een groot struikelblok, omdat dit geen geschikt
middel zou zijn om kwaliteit te meten, de administratieve lasten
voor de zorgaanbieder zijn hoog en de kosten voor het uitzetten
van de PREM moeten zorgaanbieders zelf dragen. Het is daarnaast
volgens de melders onterecht dat de PREM wordt gebruikt voor
contractdifferentiatie.
Andere meldingen over de zorginkoop gaan bijvoorbeeld over de
ontevredenheid over selectieve inkoop op basis van bijvoorbeeld
specifieke opleidingen die gevolgd moeten zijn of het verplicht
aangesloten zijn bij een netwerk. Daarnaast wordt de zorginkoop

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 29

door bepaalde verzekeraars als niet transparant ervaren,
bijvoorbeeld doordat tarieven niet openbaar worden gemaakt of
het niet duidelijk is waaraan voldaan moet worden om voor een
hoger tarief in aanmerking te komen.
Wij hebben de meldingen die we hebben ontvangen bij iedere
zorgverzekeraar teruggelegd. De zorgverzekeraars hebben toe­
gezegd dat zij de NZa informeren over de manier waarop zij deze
meldingen hebben gebruikt om het zorginkoopproces te verbeteren.

Tarieven
Het overgrote merendeel van de paramedici (95%) vindt het tarief
niet toereikend voor een gezonde praktijkvoering. De onvrede
daarover is het grootst bij de logopedisten en fysiotherapeuten.
Van de paramedici die de enquête hebben ingevuld, geeft 90%
aan dat de tarieven in 2018 niet zijn geïndexeerd. Het meren­deel
van de zorgverzekeraars geeft echter aan dat er wel degelijk een
indexatie heeft plaatsgevonden.

In de enquête hebben we zorgaanbieders gevraagd naar welk
bedrag de aanbieder per jaar geïnvesteerd heeft. Ten algemene
kunnen we concluderen dat de bedragen voor investeringen veelal
met de jaren toenemen. Praktijkinrichting is een belangrijke
kostenpost voor investeringen, daarna ook automatisering en
opleiden van personeel.
Paramedici geven aan dat het huidige tarief gevolgen heeft voor
de mogelijkheden om te investeren in de praktijk en dat het
inkomen als te laag wordt ervaren. Ook heeft het negatieve
gevolgen voor de bij- en nascholing van paramedici en worden
daardoor lagere salarissen aangeboden dan door paramedici
wenselijk worden geacht. Circa 15% van de paramedici geeft
aan dat zij verwachten hun praktijk binnen nu en vijf jaar te
moeten stopzetten vanwege het ontoereikend tarief. Een kwart
van de diëtisten merkt op dat een niet toereikend tarief er toe
leidt dat zij geen arbeidsongeschiktheidsverzekering en
pensioenvoorziening afsluiten.

Paramedici geven met name aan dat het tarief voor behandeling
aan huis niet toereikend is, terwijl de trend is dat ouderen steeds
langer thuis wonen.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 30

Ontwikkelingen zorgvraag in relatie tot tarieven
Aan de zorgaanbieders is gevraagd of zij vinden dat zorg­verzekeraars
in de tarieven voldoende rekening houden met de veranderende
zorgvraag van de patiënt. De antwoorden staan in onderstaand
figuur weergegeven.
Figuur 3.4 Houden verzekeraars voldoende rekening met de
veranderende zorgvraag van de patiënt? (in %)
100%

80%

60%

Bijna alle zorgaanbieders (gemiddeld 96%) zijn van mening dat
zorgverzekeraars in de tarieven onvoldoende rekening houden
met veranderende zorgvraag van de patiënt. Opvallend is dat
10% van de zorgaanbieders van logopedie en oefentherapie
vinden dat zorgverzekeraars dit wel doen.
Ook is aan de zorgaanbieders (96%) gevraagd waar ze tegenaan
lopen, omdat zorgverzekeraars in hun ogen onvoldoende rekening
houden met een veranderende zorgvraag. De paramedici geven
in algemene zin aan dat de tarieven ontoereikend zijn en
bovendien niet mee stijgen met het groeiend aantal eisen dat
aan hen wordt gesteld. Voorbeelden van deze eisen zijn het
overleg met derden, verslaglegging van de geleverde zorg en
multidisciplinair overleg.
Fysiotherapeuten, oefentherapeuten en logopedisten hebben
het gevoel dat het aantal behandelingen dat aan de patiënt
kan worden besteed, wordt beperkt door de behandelindex.
De zorgaanbieders vinden dat de kwaliteit van de zorg daarmee
onder druk komt te staan. Zij vinden dat de behandelindex
vooral het beperken van de zorgkosten dient, maar niet de
kwaliteit van de zorg verbetert.

40%

20%

0%
Diëtetiek

Ergo­
therapie

Fysio­
Logopedie Oefen­
Multi­
therapie
therapie disciplinaire
praktijk

Ja
Nee
Bron: enquête zorgaanbieders

4% van de zorgaanbieders geeft aan dat zorgverzekeraars
voldoende rekening houden met de veranderende zorgvraag in
de tarieven. Zij geven aan dit bijvoorbeeld te merken aan het
hogere tarief dat voor zorg aan huis wordt gerekend en doordat
de duur van de zorg kan worden afgestemd op wat de patiënt
nodig heeft bijvoorbeeld via de vergoeding voor de prestatie
lange zitting.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 31

Vergoeding

3.5

Paramedici hebben diverse andere knelpunten benoemd in het
huidige zorgsysteem.

Per 2017 stelt de NZa prestaties vast voor de ergotherapie.
In de jaren vóór 2017 waren de prestaties vrij en werden de
declaratietitels in overleg tussen verzekeraar en zorgaanbieder
bepaald. In de praktijk werden de declaratietitels vanuit de
tweede lijn gebruikt waar de NZa de prestaties wel reguleerde.
In deze paragraaf bespreken we de effecten van de invoering
van prestatieregulering in de ergotherapie op basis van
ervaringen met de prestatiebeschrijvingen.

Paramedici zien een knelpunt in de vergoeding van zorg doordat
patiënten zelf niet kunnen of willen bijbetalen en volgens
paramedici de aanvullende verzekering te beperkt is. Patiënten
stoppen de behandeling voortijdig als de aanvullende verzekering
is opgebruikt, zonder dat de klachten zijn verholpen.
Oefentherapeuten vinden het daarbij problematisch dat in de
aanvullende verzekering de behandelingen voor fysiotherapie en
oefentherapie in één ‘potje’ zitten. De vergoeding vanuit de
aanvullende verzekering raakt daardoor sneller op.
Diëtisten en ergotherapeuten geven aan dat vooral de aanspraak
te beperkt is, mede gezien de toename van de complexiteit van
de zorgvraag.
Logopedisten geven aan dat doordat het eigen risico van
toepassing is patiënten voortijdig stoppen met de behandeling.
Tot slot geven de aanbieders van alle sectoren aan dat ondanks
de taakverschuiving van tweedelijnszorg (ook vanuit de
polikliniek) richting de eerstelijnszorg, er in de eerste lijn op
macroniveau geen ruimte wordt geboden om met de stijgende
vraag mee te groeien.

Prestatieregulering in de ergotherapie

Ervaren invloed ingevoerde prestatiebeschrijvingen 2017
Aan zorgaanbieders van ergotherapie vroegen wij wat zij hebben
gemerkt van de per 1 januari 2017 ingevoerde omschrijving van
de behandelingen (prestatiebeschrijvingen) door de NZa. In
tabel 3.4 staan hun reacties. De percentages tellen niet op tot
100%, omdat respondenten meerdere antwoorden konden
geven op deze vraag. De percentages zijn weergegeven voor
zowel de monodisciplinaire praktijken als multidisciplinaire
praktijken waarin ergotherapeuten actief zijn.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 32

Tabel 3.5 Mening ergotherapeuten over de prestatiebeschrijvingen per 2017
% van
ergotherapiepraktijken

% van de
multidisciplinaire
praktijken

% van totaal

Toename van de administratieve lasten t.o.v. 2016

67,6%

59,5%

63,3%

Ik weet sinds de NZa prestaties heeft vastgesteld beter welke zorg
ik kan declareren

37,8%

26,2%

31,6%

Sinds de NZa prestaties reguleert, ervaar ik meer verwarring

27,0%

9,5%

17,7%

De verhouding met verzekeraars is in negatieve zin veranderd

13,5%

23,8%

19,0%

Meer contact met de verzekeraars

5,4%

11,9%

8,9%

Afname van de administratieve lasten t.o.v. 2016

2,7%

7,1%

5,1%

Minder contact met de verzekeraars

2,7%

11,9%

7,6%

De verhouding met verzekeraars is in positieve zin veranderd

2,7%

0,0%

1,3%

Bron: enquête zorgaanbieders

Van de respondenten geeft 63% aan een toename van de
administratieve lasten te ervaren sinds de vaststelling van
prestaties door de NZa. 32% van de respondenten geeft aan
dat de vastgestelde prestaties er wel toe leiden dat er meer
duidelijkheid is over welke zorg er gedeclareerd kan worden.
Daartegenover staat dat bijna 18% juist meer verwarring
ervaart sinds de prestaties zijn vastgesteld. Van de praktijken
ervaart 9% nu meer contact met zorgverzekeraars, terwijl 8%
van de praktijken juist minder contact met zorgverzekeraars
ervaart. De verhouding tussen zorgverzekeraar en zorgaanbieder
is volgens 19% verslechterd.

Bovenstaande cijfers zijn gebaseerd op de enquête onder
aanbieders. De enquête is door 37 ergotherapeuten ingevuld en
daarnaast nog door 42 multidisciplinaire praktijken waar ook
ergotherapie wordt aangeboden. Deze relatief kleine respons,
tezamen met de korte periode waarop de ervaringen zich
baseren, geeft slechts een eerste indruk van de ervaringen met
de prestatieregulering in de ergotherapie.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 33

Prestaties als basis voor onderhandeling
Zowel aan zorgaanbieders als aan zorgverzekeraars is gevraagd
of de vastgestelde prestaties een goede basis zijn om met elkaar
te onderhandelen. Zorgaanbieders geven in meerderheid,
namelijk 72%, aan dat dit niet het geval is.
De kleinere zorgverzekeraars geven aan dat de prestaties
inderdaad behulpzaam zijn in de contractonderhandelingen.
Grotere zorgverzekeraars zijn hierover verdeeld (50% om 50%).
Op de vragen in de enquête over de ervaren voor- en nadelen
van de prestatieregulering in de ergotherapie, zijn de zorg­
verzekeraars in meerderheid positief. Slechts één verzekeraar
ervaart een nadeel. Dit betreft met name de toegenomen
onduidelijkheid bij zorgaanbieders over welke prestatie
gedeclareerd mag worden en de daarmee gepaard gaande
vragen aan de zorgverzekeraar.
83% van de zorgverzekeraars noemt ervaren voordelen van
prestatieregulering. Genoemde voordelen zijn: meer inzicht en
duidelijkheid over de geleverde prestatie; meer aansluiting
en uniformiteit met de andere paramedische zorgsoorten; en
vereenvoudiging van processen.

3.6

waarover ontevredenheid ontstaat, is de hoogte van de tarieven,
de PREM, de behandelindex en de onderhandelingspositie van de
zorgaanbieder. De zorginkoop door bepaalde verzekeraars wordt
als niet transparant ervaren, bijvoorbeeld doordat de tarieven niet
openbaar worden gemaakt of het niet duidelijk is waaraan voldaan
moet worden om voor een hoger tarief in aanmerking te komen.
Zorgverzekeraars bieden één type contract aan voor ergotherapie
en diëtetiek. In de fysiotherapie, oefentherapie en logopedie wordt
contractdifferentiatie wel toegepast, met uitzondering van de
kleine zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars wijken in uitzonderlijke
gevallen af van hun standaardinkoopbeleid.
Zorgverzekeraars houden in de hoogte van het tarief geen
rekening met de complexiteit van de zorgvraag voor diëtetiek en
ergotherapie. Zorgverzekeraars vinden dat niet nodig omdat de
diëtetische en ergotherapeutische zorg in tijdseenheden wordt
gedeclareerd. De zorgvraag is daarmee volgens hen gerelateerd
aan de direct patiëntgebonden tijd.
Bij logopedie, fysiotherapie en oefentherapie houden zorg­
verzekeraars rekening met een veranderende zorgvraag door
voor bepaalde gespecialiseerde prestaties hogere tarieven te
hanteren.

Conclusie

De contracteergraad in de paramedische zorg is hoog. Desalniettemin
ervaren zowel zorgverzekeraars als zorg­aanbieders knelpunten bij
de totstandkoming van contracten. Zorgverzekeraars vinden dat
er in het contracteerproces meer aandacht voor kwaliteit van zorg
moet zijn. Er is een grote ontevredenheid bij zorgaanbieders over
de zorginkoop van zorgverzekeraars. De belangrijkste thema’s

De NZa reguleert de prestaties in de ergotherapie sinds 2017.
Volgens zorgaanbieders en verzekeraars dienen de door de
NZa vastgestelde prestaties als een goede onderhandelingstaal.
Uit de enquête blijkt echter ook dat het merendeel van de
ergotherapeuten door de prestatieregulering meer administratieve
lasten ervaart.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 34

4. Betaalbaarheid
4.1 Zorgkosten
4.2 Aantal patiënten en behandelingen
4.3 Tarieven
4.4 De overgang naar vrije tarieven in de logopedie
4.5 Conclusie

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 35

4. Betaalbaarheid
Dit hoofdstuk beschrijft de ontwikkelingen in de
betaalbaarheid van de paramedische zorg. Verschillende
indicatoren kunnen invloed hebben op de betaalbaarheid
van zorg, deze komen in dit hoofdstuk per paragraaf aan
bod. Denk hierbij aan de ontwikkelingen in zorgkosten,
aantal patiënten, aantal behandelingen en tarieven.

4.1

Zorgkosten

Onderstaande figuren geven de ontwikkeling in zorgkosten weer
naar paramedische sector voor de jaren 2012-2018. Hierbij hebben
we in figuur 4.1 de kosten ten laste van de basis­verzekerde zorg
(BV) en kosten ten laste van de aanvullende verzekering (AV)
samen genomen en in figuur 4.2 alleen de zorgkosten ten laste
van de basisverzekerde zorg. Beide overzichten van de zorgkosten
paramedische zorg zijn exclusief eigen betalingen en kosten
paramedische zorg die gemaakt worden buiten eerstelijns­
praktijken (bijvoorbeeld vanuit ziekenhuizen).
De zorgkosten voor de paramedische zorg in 2018 betreft in
volgorde van grootte fysiotherapie (€ 1.624 miljoen), logopedie
(€ 141 miljoen), oefentherapie (€ 54 miljoen), ergotherapie
(€ 49 miljoen) en diëtetiek (€ 45 miljoen).

Wat gaven we uit aan paramedische zorg in 2018?

Totaal

141

1.624

miljoen
euro

Fysiotherapie

Logopedie

miljoen
euro

54

49

=

45

miljoen
euro

miljoen
euro

miljoen
euro

Oefentherapie

Ergotherapie

Diëtetiek

1,91
miljard
euro

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 36

Figuur 4.1 Zorgkosten paramedische zorg basisverzekering +
aanvullende verzekering 2012-2018 (in miljoen euro’s)

Kosten paramedische zorg
basisverzekering 2018:

2.000

21,1%

1.900
1.800

782

1.700

miljoen
euro

Gemiddeld tarief (in euro’s)

1.600

↑

Stijging kosten
paramedische zorg
2012-2018

1.500
1.400
1.300

Kosten paramedische zorg
aanvullende verzekering 2018:

1.200
1.100
1.000
2012

2013

2014

2015

2016

Diëtetiek

Oefentherapie

Ergotherapie

Fysiotherapie

Logopedie

2017

2018

+

21,4%

1.129
miljoen
euro

↑

Stijging kosten
paramedische zorg
2012-2018

Bron: Vektis en Zorginstituut Nederland

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 37

Figuur 4.2 Zorgkosten paramedische zorg basisverzekering
2012-2018 (in miljoen euro’s)
1.000
900
800
700

Om de relatieve toename in kosten te kunnen zien, hebben we
de cijfers in twee grafieken omgezet. Hierbij is de toename in
zorgkosten afgezet tegen een index (2012 = 100). De eerste
figuur geeft de ontwikkeling van de totale zorgkosten weer. De
tweede figuur geeft de ontwikkeling van de kosten in alleen de
basisverzekering weer. Daarbij merken we op dat diëtetiek sinds
2013 (weer) in het basispakket zit. Om deze reden wordt
diëtetiek in beide figuren vanaf 2013 weergegeven.
Figuur 4.3 Zorgkosten paramedische zorg basisverzekering +
aanvullende verzekering, naar sector 2012-2018

500
400

200

300
200
100

150

0
2012

2013

2014

2015

2016

Diëtetiek

Oefentherapie

Ergotherapie

Fysiotherapie

2017

2018

Logopedie
Bron: Vektis en Zorginstituut Nederland

In alle sectoren zijn de zorgkosten met de jaren toegenomen.
In absolute zin zijn de kosten voor fysiotherapie in de periode
2012–2018 het sterkst toegenomen; € 267 miljoen. Dit is een
groot verschil met de overige sectoren, waar de toename varieert
tussen de € 5 miljoen en € 25 miljoen. Deze ontwikkeling zien we
ook terug in de informatie die zorgverzekeraars in de enquête
hebben ingevuld.

Index (2012 = 100)

Gemiddeld tarief (in euro’s)

600

100

50
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Kostenontwikkeling diëtetiek
Kostenontwikkeling ergotherapie
Kostenontwikkeling logopedie
Kostenontwikkeling oefentherapie
Kostenontwikkeling fysiotherapie
Bron: Vektis
NB: De cijfers voor 2018 zijn gebaseerd op een schatting op basis van
de eerste twee kwartalen.
MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 38

De totale kosten (BV en AV) zijn door de jaren heen voor
diëtetiek (+55%) en ergotherapie (+94%) relatief gezien het
sterkst toegenomen. Daarna volgen de totale kosten voor
logopedie (+22%) en fysiotherapie (+20%). De totale kosten
voor oefentherapie (+10%) nemen relatief gezien het minst toe.
Figuur 4.4 Zorgkosten paramedische zorg in de
basisverzekering totaal en per sector, 2012-2018
200

4.2

Aantal patiënten en behandelingen

In deze paragraaf geven we de ontwikkeling in volume per sector
weer. In de volgende tabel staan de absolute aantallen patiënten
en het aantal behandelingen per patiënt per jaar en per sector.

150

Index (2012 = 100)

Naast de totale zorgkosten paramedische zorg geldt ook voor
de kosten in de basisverzekering dat deze voor ergotherapie
(+96%) en diëtetiek (+57%) relatief gezien het sterkst zijn
toegenomen. Deze kosten groeien harder dan de gemiddelde
ontwikkeling van de kosten in de Zvw als totaal (+21%). Dit
geldt niet voor de andere sectoren; logopedie (+22%),
fysiotherapie (+17%) en oefentherapie (+18%) blijven iets
achter op dit gemiddelde.

Voor de sectoren fysiotherapie, oefentherapie en logopedie
sluit het aantal prestaties aan op het aantal behandelingen,
omdat declaratie in deze sectoren per zitting plaatsvindt.
Om het aantal behandelingen voor de sectoren ergotherapie
en diëtetiek vergelijkbaar te maken, is voor ieder jaar het
gemiddeld aantal prestaties (van een kwartier) per patiënt
tijdens een zitting bepaald.

100

50
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Kostenontwikkeling diëtetiek
Kostenontwikkeling ergotherapie
Kostenontwikkeling logopedie
Kostenontwikkeling oefentherapie
Kostenontwikkeling fysiotherapie
Kostenontwikkeling Zvw
Bron: Vektis en Zorginstituut Nederland

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 39

Aantal patiënten paramedische zorg 2012-2017
Fysiotherapie

3.268.448

Oefentherapie

159.907

167.223

Logopedie

224.509

251.824

Ergotherapie

72.589

161.546

230.768*

342.648

Diëtetiek

*bij diëtetiek is 2013 het basisjaar

2012

3.838.595

2017

Tabel 4.5 Aantal patiënten en aantal paramedische prestaties basisverzekering + aanvullende verzekering 2012-2017
Jaar
2012

Aantal patiënten
Behandelingen per patiënt

2013

Aantal patiënten
Behandelingen per patiënt

2014

Aantal patiënten
Behandelingen per patiënt

2015

Aantal patiënten
Behandelingen per patiënt

2016

Aantal patiënten
Behandelingen per patiënt

2017

Aantal patiënten
Behandelingen per patiënt

Fysiotherapie

Oefentherapie

Logopedie

Ergotherapie

Diëtetiek

3.268.448

159.907

224.509

72.589

13,7

10,2

17,0

11,4

3.191.801

147.032

222.397

78.926

230.768

14,0

10,3

17,0

11,3

4,9

3.359.090

149.543

219.652

96.967

243.000

13,7

10,1

16,6

10,1

4,8

3.516.343

158.815

227.148

113.440

263.081

13,7

10,5

16,4

9,5

4,5

3.715.570

163.288

242.590

140.994

305.229

13,1

11,4

16,0

8,8

4,3

3.838.595

167.223

251.824

161.546

342.648

12,2

9,6

16,0

8,5

4,2

Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 40

Figuur 4.6 geeft de relatieve toename in het aantal
behandelingen per sector weer.

Figuur 4.6 Aantal behandelingen paramedische zorg
2012-2018
200

150

Index (2012 = 100)

In de tabel zien we dat het totaal aantal patiënten dat binnen de
basisverzekering en aanvullende verzekering gebruik maakt van
paramedische zorg, in alle sectoren is toegenomen. Het aantal
behandelingen stijgt echter minder hard; dit zien we terug in de
afname van het aantal behandelingen per patiënt. Uitzondering
hierop vormt de oefentherapie; daar zien we per jaar een
wisselend beeld met pas een daling in het jaar 2017. Voor de
fysiotherapie en de logopedie geldt dat de behandelindex daar
een mogelijke rol in speelt. Binnen de logopedie is het aantal
behandelingen per patiënt het hoogst; in 2017 worden
gemiddeld 16,0 behandelingen per patiënt in rekening gebracht.
In de diëtetiek is dit gemiddelde het laagst; in 2017 worden
gemiddeld 4,2 behandelingen per patiënt gedeclareerd.

100

50
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Ontwikkeling behandelingen diëtetiek
Ontwikkeling behandelingen ergotherapie
Ontwikkeling behandelingen logopedie
Ontwikkeling behandelingen oefentherapie
Ontwikkeling behandelingen fysiotherapie

Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 41

De grafiek laat zien dat de toename van de zorgkosten bij
ergotherapie en diëtetiek grotendeels is veroorzaakt door een
toename in het aantal gedeclareerde prestaties. Deze toename
in prestaties wordt weer veroorzaakt door een toename van het
aantal patiënten, aangezien het aantal prestaties per patiënt
juist afneemt (zie tabel 4.5). Daarnaast versterkt de prestatie­
structuur bij ergotherapie en diëtetiek de stijging in het aantal
prestaties, aangezien in deze sectoren per kwartier wordt
gedeclareerd, en niet per patiënt contact zoals in de andere
sectoren. Bij de overige sectoren zien we dat in 2018 het
totaal aantal gedeclareerde prestaties gestaag is toegenomen
(10% meer dan in 2012), behalve voor de sector oefentherapie
waar het aantal behandelingen in 2018 nagenoeg gelijk blijft ten
opzichte van 2012. Wel zien we in deze sector een verschuiving in
de mix van prestaties ontstaan (relatief meer kinderoefentherapie).

4.3

Tarieven

Deze paragraaf beschrijft de ontwikkeling van de tarieven in de
paramedische zorg. We starten met een beschrijving over hoe
de tarieven voor het contractjaar 2018 tot stand zijn gekomen.
Vervolgens geven we de ontwikkeling in tarieven weer van de
reguliere en de meer specialistische prestaties en maken we
onderscheid tussen type contracten. De paragraaf vervolgt met
het beeld vanuit verzekeraars en aanbieders op de tarieven in
relatie tot indexatie en de veranderende zorgvraag. Tot slot
beschrijven we hoe zorgaanbieders de tarieven voor nietgecontracteerde zorg vaststellen.

Totstandkoming tarieven
In de enquête is aan zorgverzekeraars gevraagd hoe de tarieven
voor het contractjaar 2018 tot stand zijn gekomen.
Zorgverzekeraars gebruiken hiervoor verschillende bronnen.
Twee grote zorgverzekeraars geven aan dat zij tweejarige
contracten afsluiten. De tarieven in deze contracten zijn voor
2018 gelijk aan de tarieven 2017, waarbij op basis van markt­
omstandigheden is gekeken naar een passende hoogte voor
indexatie. Andere zorgverzekeraars noemen de volgende bronnen:
• kostprijsberekening (inkomensbestanddeel, kosten­bestand­
deel (praktijkkosten) en rekennorm, bijvoorbeeld het
aantal zittingen). Ingrediënten zoals verhouding indirecte
tijd en directe tijd, beschikbare werkdagen, vakantie,
ziekte, nascholing zijn hierin verwerkt;
• analyse schadelastontwikkeling;
• tarieven voorgaande jaren, overige zorgsoorten en
overige zorgverzekeraars;
• tarieven die zorgaanbieders hanteren voor nietgecontracteerde zorg;
• inflatie;
• signalen uit de markt;
• marktinformatie van diverse bronnen, zoals de Rabobank.

Ontwikkelingen reguliere prestaties
In de meeste sectoren beslaat de reguliere (en dus de meest
voorkomende) prestatie ruim 70% van het totale marktaandeel
van de sector. Tabel 4.7 geeft het gemiddelde tarief per reguliere
prestatie over de jaren 2012–2018 weer. De tarieven voor
fysiotherapie, oefentherapie en logopedie worden per behandeling
in rekening gebracht (vaak een half uur) en de tarieven voor
diëtetiek en ergotherapie per kwartier.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 42

Tarieven reguliere behandelingen
paramedische zorg

Tarieven landelijke
indexering zorg

↑

↑

3,7% 8,7%

10,9%

2012 - 2018

2012 - 2018

Tabel 4.7 Tariefontwikkeling meest voorkomende behandeling paramedische zorg 2012-2018 in euro’s.
Jaar

Fysiotherapie
(per zitting)

Oefentherapie
(per zitting)

Logopedie
(per zitting)

Ergotherapie
(per kwartier)

Diëtetiek
(per kwartier)

2012

28,00

28,07

29,16

14,66

14,42

2013

28,09

28,22

29,52

14,69

14,57

2014

28,25

28,47

30,31

14,79

14,67

2015

28,53

28,64

30,70

14,93

14,92

2016

28,99

28,87

31,22

15,03

14,95

2017

29,27

29,15

31,32

15,22

15,02

2018

29,78

29,34

31,69

15,20

15,10

Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 43

Uit onze data-analyses blijkt dat de spreiding in het tarief voor de
reguliere prestaties in alle sectoren heel beperkt is. Daarnaast
valt op dat de tarieven die gelden in de BV en de AV nagenoeg
gelijk zijn.

Figuur 4.8 Tariefontwikkeling reguliere prestatie
paramedische zorg over de jaren 2012-2018
112
110

In de periode 2012-2018 gelden voor alle sectoren, met uit­
zondering van de logopedie, vrije tarieven. De tarieven voor
de logopedie zijn per 1 januari 2017 vrij. In 2016 stelde de
NZa nog een maximumtarief vast op € 40,53 per zitting.

Figuur 4.8 geeft de tariefontwikkeling van alle sectoren weer,
waarbij we het jaar 2012 als basisjaar hanteren. Deze ontwikkeling
is afgezet tegen de sectorbrede indexatie­cijfers, opgebouwd uit
een index voor de personele kosten (de Overheids­bijdrage in de
Arbeidskostenontwikkeling) en een index voor de materiële
kosten. Dit zijn de indexatiecijfers die de NZa hanteert in sectoren
waar we tarieven reguleren.

106
Index (2012 = 100)

Uit de tabel blijkt dat het gemiddeld gedeclareerde tarief daar in
de jaren ervoor ook onder ligt. In de volgende paragraaf gaan we
nader in op de ervaringen vanuit het veld met de vrije tarieven
in de logopedie.

108

104
102
100
98
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Tariefontwikkeling diëtetiek
Tariefontwikkeling ergotherapie
Tariefontwikkeling logopedie
Tariefontwikkeling oefentherapie
Tariefontwikkeling fysiotherapie
Ontwikkeling sectorbrede indexatie
Bron: Vektis

Alleen voor de logopedie geldt dat de ontwikkeling van het tarief
(ongeveer) meeloopt met de ontwikkeling van de sectorbrede
indexatiecijfers. Op basis van de eerste kwartalen in 2018 zien
we een trendbreuk. Bij de andere sectoren loopt deze ontwikkeling
in mindere mate mee.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 44

Opvallend daarbij is dat de ontwikkeling van het tarief voor de
reguliere prestatie logopedie in de periode 2012-2014 vooral
oploopt bij twee kleine verzekeraars. Dit blijkt ook uit de
referentiecijfers van de branche. In 2018 is de hoogte van het
tarief weer bijna op een gelijk niveau met de grote verzekeraars,
net als in het jaar 2012.
Figuur 4.9 Prestatie 4000, Individuele zitting reguliere
logopedie
130
125
120
115

Index (2012 = 100)

110
105
100
95
90
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Tariefontwikkeling gecontracteerde zorg
(basis en plus contracten) en vergoeding niet-­
gecontracteerde zorg
Verzekeraars geven aan dat zij binnen de sectoren fysiotherapie,
oefentherapie en logopedie in tarieven onderscheid maken tussen
het type contract: basis of plus. Ook voor niet-gecontracteerde
zorg wordt een vergoeding gerekend. In de declaratiecijfers
hebben we op basis van de hoogte van het tarief een onderscheid
gemaakt naar de verschillende contractvormen. Alle combinaties
van praktijk en zorgverzekeraar zijn in de verschillende jaren
ingedeeld naar de drie type vergoedingen: een basis-/standaard­
contract, pluscontract of niet-gecontracteerde zorg. Over de indeling
van de door verzekeraars gehanteerde modelovereenkomsten naar
bovengenoemde drie type vergoedingen, is door de betreffende
zorgverzekeraars zelf informatie aangeleverd. Wanneer het tarief
in een bepaalde mate onder het laagste tarief ligt (bij natura
polissen vaak 75% van het gemiddeld gecontracteerde tarief,
maar dat verschilt per verzekeraar), is de combinatie van praktijk
en zorgverzekeraar ingedeeld in niet-gecontracteerde zorg.
De volgende figuren geven inzicht in de ontwikkelingen tussen
gemiddelde tarieven van plus- en basiscontracten binnen elk van
de drie sectoren voor de belangrijkste prestatie, en de gemiddelde
vergoeding voor de niet-gecontracteerde zorg.

Tariefontwikkeling grote VZ
Tariefontwikkeling kleine VZ
Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 45

Figuur 4.10 Tariefontwikkeling individuele zitting reguliere
fysiotherapie per contractvorm
35
30

Figuur 4.11 Tariefontwikkeling individuele zitting reguliere
oefentherapie Cesar/Mensendieck per contractvorm

25
20

35

15

30

10

25

5

20

0
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Gemiddeld tarief ­ ongecontracteerd
Gemiddeld tarief ­ basis/standaard
Gemiddeld tarief ­ plus
Bron: Vektis

Uit de analyse blijkt dat het gemiddelde tarief voor een reguliere
zitting fysiotherapie (prestatie 1000) binnen een pluscontract
ongeveer 3 euro hoger ligt dan het gemiddelde tarief in een
basiscontract. Het beeld is consistent over de jaren 2012-2018.
De vergoeding voor nietgecontracteerde zorg ligt rond 75% van
het gemiddelde gecontracteerde tarief.

Gemiddeld tarief (in euro’s)

Gemiddeld tarief (in euro’s)

Hetzelfde beeld volgt in de tariefontwikkeling van de individuele
zitting reguliere oefentherapie Cesar/Mensendieck, al lijken
gemiddeld genomen de verschillen tussen de tarieven van basisen pluscontracten naar elkaar toe te groeien in de periode
2012-2018.

15
10
5
0
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Gemiddeld tarief ­ ongecontracteerd
Gemiddeld tarief ­ basis/standaard
Gemiddeld tarief ­ plus
Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 46

Uit de analyses volgt dat pluscontracten bij logopedie vooral
vanaf 2015 voorkomen. Hier zien we ook een vergelijkbaar beeld
voor een individuele zitting logopedie: het gemiddelde tarief bij
een pluscontract ligt twee euro hoger dan het gemiddelde tarief
bij een basiscontract.
Figuur 4.12 Tariefontwikkeling Individuele zitting reguliere
logopedie per contractvorm
35

Tariefontwikkeling behandeling aan huis
Vooral in de prestaties met toeslag voor thuisbehandeling zien
we meer spreiding in het tarief, zowel tussen sectoren (zie figuur
4.13) als tussen de tarieven van verzekeraars binnen een sector
(zie figuren 4.14 en 4.15). Dit komt overeen met de informatie
die we van de branchepartijen hebben gekregen. Uit verdiepende
analyses voor deze monitor blijkt dat de tarieven voor
behandelingen aan huis vaak in een bandbreedte van 20%
rondom het gemiddelde tarief liggen.

30
25

Gemiddeld tarief (in euro’s)

20
15
10
5
0
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Gemiddeld tarief ­ ongecontracteerd
Gemiddeld tarief ­ basis/standaard
Gemiddeld tarief ­ plus
Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 47

Figuur 4.13 Tariefontwikkelingen behandelingen aan huis per
sector

Figuur 4.14 Prestatie 1001, Individuele zitting reguliere
fysiotherapie met toeslag voor behandeling aan huis

112

110

110
108

105

106
100

102

Index (2012 = 100)

Index (2012 = 100)

104

100
98
96
94
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

95

90
2012

2013

2014

2015

Tariefontwikkeling diëtetiek

Tariefontwikkeling grote VZ

Tariefontwikkeling ergotherapie

Tariefontwikkeling kleine VZ

Tariefontwikkeling logopedie
Tariefontwikkeling oefentherapie

2016

2017

2018

Bron: Vektis

Tariefontwikkeling fysiotherapie
Ontwikkeling sectorbrede indexatie
Bron: Vektis

Vooral de ontwikkeling van het tarief voor diëtetiek aan huis valt
op; het gemiddelde tarief in 2018 ligt lager dan het tarief in 2012.

Bij het tarief voor behandeling fysiotherapie aan huis valt op dat
grote verzekeraars in 2017 relatief meer zijn gaan betalen dan
dat zij in 2012 deden. Bij kleine verzekeraars is het gemiddelde
tarief vergelijkbaar gebleven met het tarief in 2012. Figuur 4.15
toont de toeslag voor behandeling ergotherapie aan huis.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 48

Tariefontwikkeling gespecialiseerde prestaties

Figuur 4.15 Prestatie 5001, Toeslag voor behandeling
ergotherapie aan huis

Binnen de sectoren fysiotherapie, oefentherapie, logopedie en
ergotherapie heeft de NZa naast reguliere prestaties ook
gespecialiseerde prestaties vastgesteld, bijvoorbeeld bekken­
fysiotherapie of de logopedische behandeling van stotteren. We
hebben onderzocht of verzekeraars ook onderscheid maken in
tarieven tussen reguliere- en gespecialiseerde (of meer specifieke)
prestaties.

110

105

Index (2012 = 100)

100

95

90
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Tariefontwikkeling grote VZ
Tariefontwikkeling kleine VZ
Bron: Vektis

Bij dit tarief valt op dat twee kleine verzekeraars de toeslag voor
ergotherapie aan huis in 2018 met bijna drie euro verlagen ten
opzichte van 2017.

In de volgende tabellen hebben we voor alle sectoren (behalve
diëtetiek, deze sector kent geen gespecialiseerde prestaties) in de
periode 2012-2018 de gemiddelde tarieven van gespecialiseerde
prestaties vergeleken met het tarief van de meest voorkomende
reguliere prestatie. In de eerste kolom is het (naar schadelast
gewogen) gemiddelde tarief van gespecialiseerde prestaties
opgenomen. Vervolgens staan de tarieven van de reguliere
prestaties vermeld en de verhouding in tarief tussen de
reguliere- en gespecialiseerde prestatie.
Voor fysiotherapie en oefentherapie liggen de tarieven voor
gespecialiseerde prestaties tussen de 30-40% hoger dan het
tarief voor de reguliere prestatie. Wel valt op dat deze
verschillen in tarief voor fysiotherapie met de jaren kleiner
worden. Voor oefentherapie zien we dit beeld vanaf 2017.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 49

Tabel 4.16 Tarief gespecialiseerde prestaties – fysiotherapie
(in euro’s)

Tabel 4.17 Tarief gespecialiseerde prestaties – oefentherapie
(in euro’s)

Jaar

Gemiddeld tarief
gespecialiseerde
prestatie

Gemiddeld tarief
reguliere
prestatie

Verhouding

Jaar

Gemiddeld tarief
gespecialiseerde
prestatie

Gemiddeld tarief
reguliere
prestatie

Verhouding

2012

38,83

28,00

1,39

2012

38,28

28,07

1,36

2013

38,74

28,09

1,38

2013

38,48

28,22

1,36

2014

39,11

28,25

1,38

2014

38,99

28,47

1,37

2015

38,97

28,53

1,37

2015

39,27

28,64

1,37

2016

39,84

28,99

1,37

2016

39,84

28,87

1,38

2017

39,28

29,27

1,34

2017

39,20

29,15

1,35

2018

39,49

29,78

1,33

2018

39,55

29,34

1,35

Bron: Vektis

Bron: Vektis

Voor logopedie liggen de tarieven voor gespecialiseerde
prestaties ruim twee keer zo hoog als de tarieven voor de
reguliere zitting. Deze prestaties worden per uur gedeclareerd,
in tegenstelling tot de reguliere prestaties die per half uur
worden gedeclareerd. Dat beeld blijft ook constant gedurende
de gehele periode 2012-2018.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 50

Tabel 4.18 Tarief gespecialiseerde prestaties – logopedie
(in euro’s)

Tabel 4.19 Tarief gespecialiseerde prestaties – ergotherapie
(in euro’s)

Jaar

Gemiddeld tarief
specifieke
prestatie

Gemiddeld tarief
reguliere
prestatie

Verhouding

Jaar

Gemiddeld tarief
gespecialiseerde
prestatie

Gemiddeld tarief
reguliere
prestatie

Verhouding

2012

63,96

29,16

2,19

2017

15,93

15,22

1,05

2013

64,77

29,52

2,19

2018

16,17

15,20

1,06

2014

66,41

30,31

2,19

2015

67,09

30,70

2,19

2016

68,23

31,22

2,19

2017

67,86

31,32

2,17

2018

68,80

31,69

2,17

Bron: Vektis

Voor de sector ergotherapie geldt dat de gespecialiseerde
prestaties pas sinds 2017 bestaan. Tevens bestaan er geen grote
verschillen tussen de gemiddelde tarieven van de reguliere
prestatie en de gespecialiseerde prestaties.

Bron: Vektis

We hebben zorgverzekeraars in de enquête ook gevraagd of zij
onderscheid maken in tarieven tussen algemene en gespecialiseerde
zorgaanbieders. Eén grote zorgverzekeraar maakt wel voor
ergotherapie een onderscheid. Dit geldt ook voor drie (twee kleine,
één grote) zorgverzekeraars voor logopedie en vijf zorgverzekeraars
voor fysiotherapie en oefentherapie. Dit onderscheid wordt bij al
deze sectoren gemaakt vanwege de verbijzonderingen in de
prestatiestructuur, bijvoorbeeld voor de doelgroep kinderen. Dit
doen zij ongeacht de omvang van een zorgaanbieder.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 51

Indexatie tarieven
Eerder in dit hoofdstuk hebben we de tariefontwikkeling van het
gemiddelde tarief voor de reguliere zitting per sector weergegeven.
In onderstaande tabel is de ontwikkeling in procenten weergegeven.

Tabel 4.20 Ontwikkeling gemiddeld tarief voor reguliere zitting (in %)
Jaar

Fysiotherapie
(per zitting)

Oefentherapie
(per zitting)

Logopedie
(per zitting)

Ergotherapie
(per kwartier)

Diëtetiek
(per kwartier)

2013

0,32%

0,53%

1,23%

0,20%

1,04%

2014

0,57%

0,89%

2,68%

0,68%

0,69%

2015

0,99%

0,60%

1,29%

0,95%

1,70%

2016

1,61%

0,80%

1,69%

0,67%

0,20%

2017

0,97%

0,97%

0,32%

1,26%

0,47%

2018

1,74%

0,65%

1,18%

-0,13%

0,53%

Bron: Vektis

We hebben ook aan verzekeraars in de enquête gevraagd of zij
indexatie toepassen. In tabel 4.21 is per sector weergegeven
hoeveel zorgverzekeraars aangeven de tarieven voor het
contractjaar 2018 te hebben geïndexeerd ten opzichte van het
tarief voor 2017. Het gemiddelde indexatie percentage in de
tabel is gebaseerd op de antwoorden van verzekeraars die
aangeven wel indexatie toe te passen.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 52

Tabel 4.21 Indexatie tarief volgens zorgverzekeraars
Sector

Geen indexatie Wel indexatie

Gemiddelde
indexatie

Diëtetiek

5

1

2,7%

Ergotherapie

5

1

2,0%

Fysiotherapie

3

3

1,2%

Logopedie

2

4

2,1%

Oefentherapie

3

3

2,8%

Bron: enquête verzekeraars

De gemiddelde indexatie percentages voor de tarieven in 2018
voor ergotherapie en diëtetiek zijn het laagst, respectievelijk
-0,13% en 0,53%. Dit komt overeen met het beeld van
verzekeraars dat de meeste verzekeraars in deze sectoren geen
indexatie toepassen. Voor fysiotherapie is het gemiddelde
indexatie percentage voor het tarief in 2018 het hoogst;
gemiddeld 1,74%. Dit percentage lijkt op basis van de
antwoorden van verzekeraars lager, maar dit hangt sterk samen
met het marktaandeel van de verzekeraars die wel aangeven
indexatie toe te passen.
Uit de antwoorden van verzekeraars valt op dat de kleine
verzekeraars bijna altijd indexatie toepassen, terwijl de grote
zorgverzekeraars dit in mindere mate doen. Een deel van de
grote zorgverzekeraars (twee) die in geen enkele sector
indexatie hebben toegepast, geven als reden aan dat zij
meerjarige contracten afsluiten. Andere zorgverzekeraars zien
de marktomstandigheden of een gebrek aan transparantie
als redenen om geen indexatie toe te passen. Eén grote
zorgverzekeraar noemt specifiek bij fysio- en oefentherapie

en logopedie dat gekeken is naar de Consumentenprijsindex
(CPI), maar dat de tarieven al vrij hoog waren ten opzichte van
de tarieven van andere zorgverzekeraars. Weer een andere
grote zorgverzekeraar noemt dat alleen het hoogste tarief
voor fysiotherapie is geïndexeerd.
Ook aan de zorgaanbieders is gevraagd of het tarief voor
2018 ten opzichte van het tarief voor 2017 is geïndexeerd.
Het gemiddelde indexatie percentage in onderstaande tabel
is gebaseerd op de antwoorden van zorgaanbieders die
aangeven dat het tarief wel geïndexeerd is.
Tabel 4.22 indexatie tarief volgens paramedici
Sector

Nee

Ja

Gemiddelde
indexatie

Diëtetiek

110 (96%)

4 (4%)

1,18%

Ergotherapie

31 (84%)

6 (16%)

1,27%

Fysiotherapie

975 (92%)

89 (8%)

2,68%

Logopedie

277 (87%)

43 (13%)

1,80%

Oefentherapie

125 (84%)

24 (16%)

2,63%

Multidisciplinair

91 (82%)

20 (18%)

3,01%

1.609 (90%)

186 (10%)

2,43%

Totaal

Bron: enquête zorgaanbieders

Uit onze data-analyses blijkt dat in alle sectoren het gemiddelde
tarief voor een reguliere zitting in 2018 is geïndexeerd ten opzichte
van het tarief in 2017, met uitzondering van de ergotherapie.
Toch blijkt uit de antwoorden van zorgaanbieders dat zij deze
toename in het tarief vaak niet als indexatie ervaren.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 53

Totstandkoming tarieven niet-gecontracteerde
zorg

4.4	De overgang naar vrije tarieven in de
logopedie

Voor niet-gecontracteerde zorg kunnen zorgaanbieders zelf de
tarieven bepalen. De hoogte van de vergoeding die een patiënt
ontvangt voor deze zorg is afhankelijk van zijn of haar polis en
het gemiddeld gecontracteerde tarief van de zorgverzekeraar.
Het verschil tussen het niet-gecontacteerde tarief van de
zorgaanbieder en de vergoeding van de verzekeraar is voor
rekening van de patiënt dan wel de zorgaanbieder zelf. In de
enquête is aan zorgaanbieders gevraagd hoe de tarieven voor
niet-gecontracteerde zorg tot stand zijn gekomen.

Zoals in de vorige paragraaf beschreven zijn per 2017 de
maximumtarieven voor logopedie prestaties losgelaten en is er
sprake van vrije tarieven. Het vrijlaten van tarieven is mogelijk
wanneer marktwerking het consumentenbelang voldoende borgt.
Eén van de belangrijke criteria is goede markttoegang. Daarvan
is onder andere sprake wanneer er voldoende aanbieders zijn
en voldoende overstapmogelijkheden voor consumenten. Ook
markt­gedrag is een criterium. Daarbij kijken we of de contracteer­
graad voldoende is, maar ook of verzekeraars en consumenten
voldoende prikkel hebben om goed in te kopen. In 2016 was aan
deze criteria voldaan en zijn de tarieven vrijgelaten. Nu kijken
we naar de ervaringen en feitelijke effecten van vrije tarieven in
de logopedie.

Ruim een derde van de zorgaanbieders geeft aan dat zij het tarief
voor niet-gecontracteerde zorg op basis van een zelfberekende
kostprijs bepalen. Een kleiner deel doet dit op basis van de
vergoeding die de patiënt krijgt van de verzekeraar (8%) of stelt
het tarief gelijk aan het gecontracteerde tarief (7%). Op een
derde van de zorgaanbieders is de vraag niet van toepassing,
omdat zij met alle zorgverzekeraars een contract hebben. Bij de
categorie ‘anders, namelijk’ geven zorgaanbieders vaak aan:
• een tarief dat wij redelijk vinden (kostprijs en winstmarge);
• hoger dan het gecontracteerde tarief van de zorgverzekeraar
(bijvoorbeeld een percentage);
• een tarief wat de patiënt bereid is te betalen;
• het tarief van de grootste/ best betalende zorgverzekeraar;
• (oud) NZa maximumtarief;
• een marktconform tarief;
• andere bronnen zoals de gemeente voor ambulante zorg
(Jeugdwet contract bijergotherapie), GGMD (logopedie) en
cao ziekenhuizen.

Het is belangrijk om te vermelden dat op basis van twee jaar
de invloed van vrije tarieven niet bepaald kan worden. Daarom
geeft deze monitor een eerste indruk van de invloed van de vrije
tarieven. Eerder in dit hoofdstuk laten we trends zien in de
tariefontwikkeling van verschillende prestaties. We kijken in deze
paragraaf specifieker naar de trends in de logopedie rondom het
jaar 2017 waarin de tarieven werden vrijgelaten en we bespreken
de eerste ervaringen met vrije tarieven vanuit het perspectief
van aanbieders en van verzekeraars.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 54

Ervaren invloed overgang vrije tarieven op tarief­
ontwikkeling 2016 naar 2017 en 2018

Tariefontwikkeling drie meest voorkomende
­p restaties

In de enquêtes van zowel de zorgverzekeraars als de zorg­
aanbieders vroegen we naar de ontwikkeling van het tarief van
2016 naar 2017 en 2018. Drie zorgverzekeraars geven aan dat
de tarieven gemiddeld gelijk zijn gebleven, één zorgverzekeraar
geeft aan dat tarieven gemiddeld gedaald zijn en één zorg­
verzekeraar ervaart een gemiddelde stijging van de tarieven.
Ook de antwoorden van de zorgaanbieders laten een beeld zien
van gelijkblijvende of dalende gecontracteerde tarieven sinds de
overgang naar vrije tarieven: minder dan 1% geeft aan dat de
overgang heeft geresulteerd in hogere tarieven, 49% geeft lagere
tarieven aan, en de overige 50% geeft aan dat de tarieven gelijk
zijn gebleven. De feitelijke ontwikkelingen worden hieronder
geanalyseerd.

De drie meest gedeclareerde prestaties in de logopedie zijn:
• Prestatie 4000: zitting reguliere logopedie;
• Prestatie 4001: zitting met toeslag behandeling aan huis;
• Prestatie 4301: zitting logopedie stotteren.
Deze drie prestaties nemen samen 92% van de omzet in de logopedie
voor hun rekening en 95% van de gedeclareerde prestaties.
In onderstaande tabel staat het gemiddelde tarief voor de meest
voorkomende prestaties weergegeven.
Tabel 4.23 Gemiddeld tarief voor meest voorkomende
prestaties logopedie 2012–2018 (in euro’s)
Sector

Prestatie 4000

Prestatie 4001

Prestatie 4301

2012

29,16

44,12

58,06

2013

29,52

44,37

59,03

2014

30,31

45,54

60,73

2015

30,70

45,92

62,18

2016

31,22

46,14

62,26

2017

31,32

46,07

62,61

2018

31,69

45,61

63,85

Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 55

Ervaringen zorgaanbieders logopedie

In onderstaande figuur is de relatieve ontwikkeling in het
gemiddelde tarief weergegeven.

In de enquête hebben wij aan logopedisten gevraagd hoe zij de
overgang naar vrije tarieven hebben ervaren.

Figuur 4.24 Ontwikkeling gemiddeld tarief voor meest
voorkomende prestaties logopedie 2012-2018

Figuur 4.25 Hoe heeft u de overgang naar vrije tarieven
ervaren? (%)

112

100%

110
108

80%

Index (2012 = 100)

106
60%

104
102

40%

100
98

20%
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Tariefontwikkeling prestatie 4301
Tariefontwikkeling prestatie 4001
Tariefontwikkeling prestatie 4000
Bron: Vektis

0%
Ik heb er weinig
van gemerkt

Ik heb nu moeizamer
contact met de
zorgverzekeraar

Anders

Bron: enquête zorgaanbieders

Voor de reguliere zitting logopedie (4000) en de zitting logopedie
stotteren (4301) zien we een lichte trendmatige stijging van de
gemiddelde tarieven tussen 2012 en 2018. We zien geen trendbreuk
optreden vanaf 2017. De daling van het gemiddelde tarief voor
een zitting met toeslag behandeling aan huis (4001) tussen
2017 en 2018 zien we bij meerdere sectoren terugkomen.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 56

In Figuur 4.25 is te zien dat een ruime meerderheid van de
logopedisten weinig heeft gemerkt van de overgang naar vrije
prijzen. Een kleiner deel (9%) zegt nu een moeizamer contact te
hebben met de zorgverzekeraar. De resterende 27% heeft de
‘anders, namelijk’ optie gekozen. Uit de toelichtingen blijkt dat
zij merken dat sinds de overgang naar vrije tarieven, de tarieven
zijn gedaald of gelijk zijn gebleven. Anderen hebben sterker dan
voorheen het gevoel dat er geen gesprek of contact met de
verzekeraar mogelijk is en dat de tarieven dan ook eenzijdig tot
stand komen.

Ervaringen zorgverzekeraars
Twee zorgverzekeraars hebben aangegeven weinig effect te
merken van de overgang naar vrije tarieven. Andere zorg­
verzekeraars geven aan dat er nu meer ruimte is om afspraken
te maken met zorgaanbieders, het tarief meer in lijn ligt met de
overige paramedische zorgsoorten en er nu de mogelijkheid is
van een eigen tariefstelling, waarbij de NZa maximumtarieven
niet langer als ervaren ‘norm’ gelden en zo voor discussie zorgen.
Verzekeraars merken daarnaast op dat de beroepsgroep het niet
prettig of zelfs onwenselijk vindt dat het principe niet langer
geldt dat de NZa de (maximum) tarieven vaststelt. Daarnaast
moeten zorgverzekeraars onduidelijkheid wegnemen over de
redenen en noodzaak van differentiatie en het sluiten van
meerdere contracten per praktijk.

4.5

Conclusie

In alle paramedische sectoren zijn de zorgkosten in de jaren
2012-2018 toegenomen. De toename van de zorgkosten is
grotendeels veroorzaakt door een toename in het aantal
gedeclareerde behandelingen. Dit wordt weer veroorzaakt door
een toename van het aantal patiënten, aangezien het aantal
prestaties per patiënt juist afneemt. Uitzondering hierop vormt
de oefentherapie, waar het aantal behandelingen in 2018
nagenoeg gelijk blijft ten opzichte van 2012. Wel zien we in
deze sector een verschuiving in de mix van prestaties ontstaan
(relatief meer kinderoefentherapie). In absolute zin zijn de
kosten voor fysiotherapie het sterkst toegenomen (€ 267 miljoen
vs. € 334 miljoen in totaal).
De tarieven voor de reguliere prestaties (ruim 70% van het
totale marktaandeel van de sector) stijgen jaarlijks beperkt.
Alleen voor de logopedie geldt dat de ontwikkeling van het
tarief tot 2018 (ongeveer) meeloopt met de ontwikkeling van
de sectorbrede indexatiecijfers.
De sectorbrede indexatiecijfers hanteert de NZa in sectoren
waar ze de tarieven reguleert, bijvoorbeeld de huisartsenzorg.
In de andere paramedische sectoren ontwikkelen de tarieven
zich in mindere mate ten opzichte van deze sectorbrede index.
Een meerderheid van de aanbieders ervaart de beperkte stijging
in het tarief niet als indexatie.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 57

De spreiding in het tarief voor de reguliere prestaties is in alle
sectoren beperkt. Voor de sectoren fysiotherapie, oefentherapie
en logopedie maken de verzekeraars wel onderscheid in type
contract: basis of plus. Het gemiddeld gecontracteerde tarief ligt
in deze sectoren bij een plus contract vaak één tot drie euro
hoger dan het tarief in een basis contract.
Voor ergotherapie en diëtetiek passen verzekeraars geen
tariefdifferentiatie toe.
Bij de overige prestaties zien we meer spreiding in het tarief,
bijvoorbeeld voor de behandeling aan huis of de prestaties voor
specialisaties. De verschillen in tarief tussen verzekeraars zijn
hier groter.
We hebben ook specifiek gekeken naar de ervaringen van de
zorgaanbieders en verzekeraars met het vrijgeven van de tarieven
in de logopedie per 1 januari 2017. De meeste logopedisten
merken weinig van de overgang naar vrije tarieven. Een even
grote meerderheid van de zorgverzekeraars ziet juist wel een
verandering; ze ervaren nu meer ruimte om afspraken te maken
met de zorgaanbieders. Beide partijen geven aan dat de tarieven
sinds ze vrij gegeven zijn, gelijk blijven of dalen. In declaratie­
cijfers zien we echter dat de tarieven ook na 2017 nog jaarlijks
(beperkt) stijgen.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 58

5. Kwaliteit van paramedische zorg
5.1 Kwaliteit van de zorgverlening
5.2 Paramedische zorgverlener en specialisatie
5.3 Transparantie over kwaliteit van zorg
5.4 Conclusie

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 59

5. Kwaliteit van paramedische zorg
Iedere Nederlander moet erop kunnen vertrouwen dat
de zorg, naast tijdig en betaalbaar, ook van voldoende
kwaliteit is. In dit hoofdstuk bespreken we ontwikkelingen
en ervaringen voor wat betreft de kwaliteit van de
paramedische zorg vanuit het perspectief van de patiënt,
de zorgaanbieder en de zorgverzekeraar.
Voor de paramedische zorg zijn geen algemene kwaliteitskaders
beschikbaar in het kwaliteitsregister van het Zorginstituut Nederland.
Pogingen om kwaliteit een rol te geven en inzichtelijk te maken,
komen niet goed van de grond. Het doel was concrete kwaliteits­
indicatoren inzichtelijk te maken om trends door de jaren heen
in kaart te brengen. Deze zoektocht heeft niet tot het gewenste
resultaat geleid, waardoor we in dit hoofdstuk een beschrijving
van kwaliteit geven in plaats van de kwaliteit door indicatoren
inzichtelijk maken. Door het ontbreken van kwaliteits­indicatoren is
het niet mogelijk om een koppeling te leggen tussen bijvoorbeeld
ontwikkelingen in tarieven en de ontwikkeling van de kwaliteit
van de zorg.
We belichten in dit hoofdstuk verschillende dimensies van kwaliteit
van zorg vanuit de verschillende perspectieven. We beschrijven
allereerst de kwaliteit van de paramedische zorgverlening waarna
de kwaliteit van de paramedische zorgverlener aan bod komt.

5.1

Kwaliteit van de zorgverlening

In het kader van het Hoofdlijnen Akkoord Paramedische Zorg
zijn er uitgangspunten geformuleerd over de kwaliteit van zorg,
namelijk: de paramedicus levert (meer)waarde voor de patiënt,
informatie over de kwaliteit is beschikbaar en onderzoek is
nodig. Deze uitgangspunten zijn omgezet in een doelstelling.
De afspraken moeten de toegevoegde waarde van de paramedische
zorg inzichtelijk maken en de kwaliteit van de zorg verbeteren.
De afspraken in het voormelde hoofdlijnenakkoord hebben geleid
tot het uitwerken van een meerjarig onderzoeksprogramma bij
ZonMw en er zijn kennisagenda’s opgesteld ten behoeve van
wetenschappelijk onderzoek. Ook KPMG voert een onderzoek uit
naar beschikbare kwaliteitssystemen in de paramedische zorg.

Patiënten perspectief op kwaliteit
Iedere patiënt ervaart volgens Patiëntenfederatie Nederland de
kwaliteit van zorg op zijn/haar manier. Deze ervaring is afhankelijk
van wat de patiënt belangrijk vindt in de zorg en welke definitie
de patiënt geeft aan kwaliteit van zorg. In het algemeen en te
zien als ondergrens van kwaliteit, verwachten patiënten dat er
gewerkt wordt volgens de laatste stand van wetenschap en praktijk.
Daar horen toezicht, ervaringseisen en goede en voldoende bijen nascholing van de zorgaanbieder bij.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 60

Vanuit de visie van de Patiëntenfederatie Nederland zijn meerdere
onderwerpen belangrijk voor het bereiken van kwaliteit van zorg,
zoals samenwerking tussen zorgverleners onderling én met de
patiënt, transparantie over de kwaliteit van zorg, innovatie in de
vorm van werkwijzen alsook technologische toepassingen en
persoonsgerichte zorg.

kwaliteitsverbetering van paramedische praktijk, keuze
van zorgaanbieder door de patiënt en zorginkoop door de
verzekeraar.

Onderzoeksbureau ARGO onderzocht welke factoren patiënten
afwegen bij het maken van hun keuze voor een paramedicus.
Dat leverde diverse factoren op waarin het vertrouwen van de
patiënt in de deskundigheid van de zorgverlener, de zorgverlener
neemt de patiënt serieus en de patiënt voelt zich op zijn/ haar
gemak de belangrijkste factoren waren voor het afwegen van
een keuze voor een paramedicus.

Tijdens de behandeling worden kwaliteitsinstrumenten ook ingezet
ten behoeve van het optimaliseren van de behandeling. Dergelijke
kwaliteitsinstrumenten zijn vaak sectorspecifiek. De NIVEL zorg­
registratie voor oefentherapie geeft bijvoorbeeld aan dat oefen­
therapeuten bij ruim 30% van de patiënten een meetinstrument
inzetten bij de behandeling. De ‘Patiënt Specifieke Klachten Lijst’
wordt in 50% van de gevallen gebruikt tijdens de behandeling.
Fysiotherapeuten hebben geregistreerd dat zij bij 56% van de
patiënten een meetinstrument gebruiken tijdens te behandeling. In
87% van de gevallen was dit de ‘Patiënt Specifieke Klachten Lijst’.

Kwaliteitsinstrumenten

Ontwikkeling patiëntervaring

Kwaliteitsinstrumenten kunnen worden ingezet om diverse
aspecten van de kwaliteit van de paramedische zorg te meten of
inzichtelijk te maken.

De patiëntervaring met paramedische zorg blijkt onder meer uit de
uitkomsten van de PREM vragenlijsten. Deze zijn niet eenvoudig
in te zien voor patiënten. De uitkomsten van de PREM vragenlijsten
zijn bijvoorbeeld niet beschikbaar via de zorgzoekers van zorg­
verzekeraars. De ontwikkeling in patiëntervaring is op basis van
de PREM vragenlijsten nog niet te achterhalen.

Algemeen toegepaste kwaliteitsinstrumenten zijn de patiënt­
ervaringsonderzoeken. Zorgkaart Nederland is een instrument
die een open ‘reviews & ratings’ platform biedt waar patiënten
hun mening over en ervaringen met de zorg kunnen delen met
andere patiënten. De aanpak is vergelijkbaar met websites als
Booking.com of Iens.nl. Het doel is: het ophalen en presenteren
van ervaringsinformatie om de keuze voor een zorgaanbieder te
ondersteunen. Daarnaast is de PREM een korte vragenlijst voor
de patiënt die vraagt naar ervaringen van het zorgproces. De
vragenlijst combineert de vragen over de ervaring met ‘ratings’
(aanbevelingsvragen) en ‘reviews’ (open vragen: complimenten
en verbeterpunten). De PREM wordt voor drie doelen ingezet:

In 2017 heeft de Patiëntenfederatie Nederland onderzoek
gedaan naar de patiënttevredenheid over de fysiotherapeut en
oefen­therapeut. Dit onderzoek laat zien dat mensen overwegend
tevreden zijn over hun fysiotherapeut of oefentherapeut. Aan het
onderzoek deden bijna achtduizend mensen mee die nagenoeg
allemaal in het afgelopen jaar een behandeling ondergingen. De
deelnemers waardeerden de fysiotherapeut gemiddeld met een 8,5
en de oefentherapeut gemiddeld met een 8,1. De respondenten
geven de praktijk gemiddeld een 8,2.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 61

Er waren desalniettemin 336 mensen die hun therapeut een
6 of lager gaven. De redenen daarvoor bleken te zijn dat de
therapeut beter zou kunnen luisteren, meer persoonlijke
aandacht zou kunnen geven of beter een andere behandeling
had kunnen starten, omdat het gewenste effect uitbleef.

Kwaliteitsbeleid beroepsverenigingen
Beroepsverenigingen spelen een cruciale rol in het bevorderen
van kwaliteit van de zorg. Wij hebben zorgaanbieders in de
enquête gevraagd wat zij van hun beroepsvereniging en het
kwaliteitsbeleid vinden. Over het algemeen zijn zorgaanbieders
aangesloten bij hun beroepsvereniging. Slechts 4% van de
zorgaanbieders geeft aan niet aangesloten te zijn bij hun
beroepsvereniging. Van degene die bewust niet lid is van de
beroepsvereniging is de reden dat zij dit te duur vinden in
verhouding tot de toegevoegde waarde van het lidmaatschap.
Van de zorgaanbieders die aangesloten is bij hun beroeps­
vereniging heeft 80% aangegeven dat het kwaliteitsbeleid helpt
om kwaliteit te bevorderen.
Daarnaast hebben we de beroepsverenigingen gevraagd naar
welke ontwikkelingen zij zien in het kwaliteitsbeleid de afgelopen
jaren. De beroepsverenigingen geven aan dat de aandacht in het
kwaliteitsbeleid meer is komen te liggen op intervisie, professionele
ontwikkeling van de zorgaanbieder, richtlijnontwikkeling, patiënt­
ervaringsonderzoeken, afstemming en samenwerking tussen
zorgaanbieders (in de vorm van netwerken), transparantie van
informatie over praktijk en de behandeling.

Kansen voor kwaliteit van zorg
Driekwart van de zorgaanbieders geeft in de enquête aan kansen
te zien in de kwaliteit van zorg. Een kans die zorgaanbieders
zien, is bijvoorbeeld het verder ontwikkelen van specifieke

expertise of specialisatie zoals voor de patiëntgroep ouderen.
Daarnaast zien zorgaanbieders kansen in samenwerking en
afstemming met andere zorgaanbieders, bijvoorbeeld door de
deelname in netwerken. Ook zien zorgaanbieders kansen om
meer in te gaan zetten op preventie en noemen een aantal
zorgaanbieders dat de transparantie over de kwaliteit aan de
patiënt van belang is.
Zorgverzekeraars geven in de enquête aan dat ze graag de
uitkomsten van de zorg inzichtelijk en meetbaar willen hebben
zodat ze op deze uitkomsten kunnen inkopen. Daar ligt volgens
verzekeraars ook de grootste kans voor de paramedische
sectoren voor de kwaliteit van zorg. Als kans voor de bevordering
van de kwaliteit van zorg worden daarnaast ook meer samen­
werking met andere zorgaanbieders en het ontwikkelen van
kwaliteitstandaarden benoemd.

Risico voor kwaliteit zorg
De Patiëntenfederatie Nederland geeft aan dat de risico’s voor
de kwaliteit van zorg onder andere zitten in achterblijvende
ontwikkeling van richtlijnen en professionele standaarden in
vergelijking met andere sectoren. Dit zien zij samen met een
gebrek aan inzicht in de geleverde kwaliteit. Daarnaast ziet de
Patiëntenfederatie Nederland ook in de beperkte organisatie­
structuur van de paramedici in de eerstelijnszorg een risico. De
stimulerende en ondersteunende werking die een samenwerkings­
verband kan hebben voor samenwerking, kwaliteitsverbetering
en continuïteit kan daarmee ook achterblijven.
81% van de zorgaanbieders geeft in de enquête aan risico’s te
zien voor de kwaliteit van zorg. Dit aantal is groter voor fysio­
therapeuten (84%) en logopedisten (88%) dan voor oefen­
therapeuten (64%), ergotherapeuten (65%) en diëtisten (69%).

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 62

De risico’s voor de kwaliteit van zorg die vaak worden genoemd
zijn de lage tarieven, de hoge eisen van verzekeraars voor een
contract en de administratieve lasten.
Veel minder vaak worden andere risico’s genoemd, zoals het
risico op vermindering in de wil om te blijven leren en verbeteren,
zonder vooroordelen naar een klacht blijven kijken, teveel
werken vanuit een protocol en de focus op de klacht in plaats
van de patiënt in zijn context.
Zorgverzekeraars hebben in de enquête aangegeven een risico
te zien dat er te weinig erkenning is bij de beroepsgroep dat er
een verschil zit in het kwaliteitsniveau tussen paramedici, waardoor
de vooruitgang in bijvoorbeeld kwaliteit van zorg wordt geremd.
Daarnaast wordt het ontbreken van zorgstandaarden door zorg­
verzekeraars genoemd als risico voor de kwaliteit van zorg
waardoor teveel behandeld wordt door met name aanbieders
met basiscontracten. Het ontbreken van eenduidige registratie
van de zorg wordt ook genoemd door zorgverzekeraars als risico
voor de ontwikkelingen op de kwaliteit van zorg.

Voorbeeld van afspraken met zorgverzekeraar
over kwaliteit van zorg
Naast het reguliere inkoopbeleid en contractafspraken kunnen
individuele zorgaanbieders en zorgverzekeraars ook onderling op
individueel niveau contractafspraken maken die de kwaliteit van
zorg bevorderen. Hieronder lichten we twee voorbeelden van
individuele contractafspraken ter bevordering van kwaliteit van
zorg toe.

Een vereniging van samenwerkende fysiotherapiepraktijken
heeft zorgplannen ontwikkeld voor de behandeling van specifieke
aandoeningen die hoge maatschappelijke kosten (kosten voor de
gehele maatschappij bijvoorbeeld door arbeidsongeschiktheid)
met zich meebrengen. Op basis daarvan heeft een aantal
zorgverzekeraars met de praktijken die deze zorgplannen
gebruiken, individuele afspraken gemaakt over het verlenen en
declareren van zinnige zorg zoals in de zorgplannen is uitgewerkt.
De door deze praktijken toegepaste zorgplannen zijn gebaseerd
op inhoudelijke richtlijnen en houden daarnaast rekening met
de zorgzwaarte van de patiënt, waartoe voor specifieke
aandoening specifieke kwaliteitsindicatoren opgenomen zijn.
Een behandeling conform een zorgplan levert inzicht op in de
doelmatigheid van de in het kader van het plan verleende
fysiotherapeutische zorg.

Een gezondheidscentrum heeft een aparte stichting opgericht
die samenwerking tussen de eerste lijn, tweede lijn en met
andere ketenpartners stimuleert en faciliteert. Er is bijvoorbeeld
een maandelijks spreekuur van de huisarts, orthopeed en
fysiotherapeut in het gezondheidscentrum. Het doel is om
door deze wijze van samenwerking zorg dichtbij de patiënt te
organiseren. Een zorgverzekeraar ondersteunt op dit moment
de ontwikkeling en realisatie van het project.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 63

5.2

Paramedische zorgverlener en specialisatie

Figuur 5.1 Aantal geregistreerde zorgverleners 2012-2017

Een zorgverlener moet bevoegd en bekwaam zijn om de zorg
te leveren door de opleiding tot zorgverlener te hebben gevolgd
(zie voor meer informatie de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg). Vervolgens kunnen zorgverleners
zich verder specialiseren in het toepassen van een bepaalde
behandeling of de behandeling van een bepaalde patiëntengroep.
De kwaliteit van de zorgverlening die de zorgverlener levert
verschilt tussen de zorgverleners en moet worden gemeten aan
de hand van kwaliteitsindicatoren.

30.000

Registraties

5.000

Paramedische zorgaanbieders kunnen zich registeren in een
kwaliteitsregister. Het register zorgt voor registratie en
herregistratie van paramedische zorgverleners en toetst daarbij
of de zorgverlener voldoet aan de kwaliteitseisen van de
beroepsgroep. Alle paramedici gebruiken het Kwaliteitsregister
paramedici, behalve de fysiotherapeuten die een eigen
kwaliteitsregister hebben onder de naam Centraal kwaliteits­
register fysiotherapie. Daarnaast bestaat ook de Stichting
Keurmerk Fysiotherapie waar fysiotherapeuten zich kunnen
registreren.
In figuur 5.1 is per jaar het aantal geregistreerde zorgverleners
in het kwaliteitsregister weergegeven. Voor alle beroepsgroepen
geldt dat er een licht stijgende trend is in het aantal geregistreerde
zorgverleners.

25.000
20.000
15.000
10.000

0
2012

2013

2014

2015

2016

2017

Fysiotherapeuten
Diëtisten
Ergotherapeuten
Logopedisten
Oefentherapeuten
Bron: Kwaliteitsregister paramedici en Centraal kwaliteitsregister
fysiotherapie

Alle zorgaanbieders geven in de enquête aan ingeschreven te
staan bij een kwaliteitsregister.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 64

In de fysiotherapie is de Stichting Keurmerk Fysiotherapie vijf
jaar geleden gestart met een kwaliteitsinitiatief. Het Keurmerk
Fysiotherapie richt zich op praktijken en fysiotherapeuten die
actief werken aan de kwaliteit van de fysiotherapeutische zorg,
transparant willen zijn en voorop willen lopen in ontwikkelingen.
Naar eigen zeggen belonen meerdere zorgverzekeraars het
kwaliteitsinitiatief van de bij het Keurmerk Fysiotherapie aan­
gesloten fysiotherapie praktijken met een beter contract. Dit
keurmerk is in bovenstaande grafiek niet opgenomen. Het aantal
fysiotherapeuten dat aangesloten is bij het Keurmerk Fysiotherapie
is toegenomen van 1.059 ingeschreven fysiotherapeuten in 2015
naar 3.336 fysiotherapeuten in 2018.

Onderscheiden ten opzichte van collega’s
Zorgaanbieders kunnen zich op verschillende wijzen onderscheiden
van hun collega’s. Het onderscheiden van zorgaanbieders kan er
voor zorgen dat de kwaliteit van zorg verbetert. Zorgaanbieders
geven in de enquête aan zich te onderscheiden door deelname
aan specifieke netwerken (58%). Daarnaast onderscheiden
zorgaanbieders zich door te specialiseren (61%).

Van de zorgaanbieders geeft 33% aan zich (ook) op een andere
manier te onderscheiden. Bijvoorbeeld onderscheid in service
aspecten zoals openingstijden en locatie waar de zorg wordt
geleverd, andere specialisaties zoals sportfysiotherapie,
specialiseren in bepaalde patiëntgroepen zoals kinderen, extra
opleiding zoals een wetenschappelijke master en cursussen.
Ook wordt in een enkel geval contract vrij werken genoemd
als een vorm om zich te onderscheiden van collega’s.

Specialisaties
De NZa heeft voor de paramedische zorgverleners
gespecialiseerde prestaties vastgesteld, met uitzondering van de
diëtetiek. De gespecialiseerde zorgprestaties kunnen door de
zorgverzekeraar bij een specifieke groep van zorgaanbieders
worden ingekocht die aan een bepaald kwaliteitsniveau voldoen
waardoor deze prestaties ruimte geven voor inkoop op kwaliteit
van zorg. Voor fysiotherapie, oefentherapie en logopedie staan in
de volgende tabellen weergegeven welk aandeel het aantal
gedeclareerde gespecialiseerde behandelingen heeft ten opzichte
van de reguliere prestatie zitting en de overige prestaties.

Verder is certificatie voor ongeveer 29% van de paramedici
een manier om zich te kunnen onderscheiden van collega’s.
Opvallend is het relatief hoge percentage (21%) diëtetiek
praktijken die aangeeft zich niet te onderscheiden van collega’s.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 65

Figuur 5.2 Aandeel gespecialiseerde prestaties fysiotherapie 2012-2017
Categorie

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Bekken-fysiotherapie

1,38%

1,45%

1,54%

1,64%

1,67%

1,63%

Geriatrie

0,36%

0,45%

0,55%

0,69%

0,80%

0,92%

Kinder-fysiotherapie

4,21%

4,34%

4,39%

4,07%

4,33%

4,25%

Manuele therapie

10,18%

10,26%

10,26%

10,47%

10,47%

10,49%

Oedeemtherapie

2,39%

2,47%

2,54%

2,44%

2,35%

2,26%

Psychosomatische fysiotherapie

0,47%

0,53%

0,57%

0,57%

0,55%

0,57%

Bron: Vektis

Figuur 5.3 Aandeel gespecialiseerde prestaties oefentherapie 2012-2017
Categorie

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Kinder-oefentherapie

14,50%

16,13%

17,02%

15,71%

18,51%

18,55%

Psychosomatische oefentherapie

2,75%

3,06%

3,21%

3,68%

3,97%

4,36%

Bron: Vektis

Figuur 5.4 Aandeel gespecialiseerde prestaties logopedie 20122017
Categorie

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Afasie

0,81%

0,80%

0,92%

0,95%

1,21%

1,40%

Stotteren

1,70%

1,73%

1,77%

1,82%

1,82%

1,87%

Preverbaal

1,69%

1,68%

1,68%

1,37%

1,47%

1,71%

Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 66

Voor fysiotherapie, oefentherapie en logopedie is een stijgende
trend te zien in het aandeel gedeclareerde gespecialiseerde
prestaties ten opzichte van de reguliere prestatie zitting.
De prestaties ergotherapie worden per 1 januari 2017 door de
NZa gereguleerd. De gespecialiseerde prestaties handergotherapie
en kinderergotherapie worden om deze reden ook per 2017 in
rekening gebracht. Het aandeel van deze gespecialiseerde
prestaties ten opzichte van de reguliere prestatie zitting was 1%
voor handergotherapie en 2% voor kinderergotherapie in 2017.
Naast de door de NZa vastgestelde gespecialiseerde prestaties
kent iedere sector beroepsgroep specifieke specialisaties
waarvoor geen aparte declarabele prestatie is vastgesteld door
de NZa, zoals sportfysiotherapie.

Keuze vervolgopleiding
Het ROA onderzoekt de overgang van studeren naar werken. Dit
hebben zij voor het schooljaar 2011/2012 tot en met 2015/2016
in kaart gebracht. Ongeveer een kwart van de afgestudeerde
fysiotherapeuten, oefentherapeuten (mensendieck), logopedisten
en diëtisten kiezen voor een vervolgopleiding. Bijna de helft van de
afgestudeerde oefentherapeuten (cesar) kiest voor een vervolg­
opleiding. Van de afgestudeerde ergotherapeuten kiest 9% voor een
vervolgopleiding. Hierbij kiezen deze paramedische zorgverleners
die zijn afgestudeerd in het schooljaar 2015/2016 vaker voor
een vervolgopleiding op Wetenschappelijk Onderwijs(WO)-­niveau
dan in 2011/2012. Voor oefentherapie is deze ontwikkeling niet
inzichtelijk in de data van het ROA.

5.3

Transparantie over kwaliteit van zorg

Voor het kiezen van een goede zorgverlener, het continu
verbeteren van de kwaliteit van zorg en voor het inkopen van
kwaliteit is het voor de patiënt, zorgaanbieder en zorgverzekeraar
relevant dat de kwaliteit van de zorg inzichtelijk is.

Patiënten
De Patiëntenfederatie Nederland vindt dat er te weinig inzicht is
in de kwaliteit van de geleverde zorg. Er zijn ontwikkelingen die
dat kunnen helpen verbeteren, bijvoorbeeld afspraken naar
aanleiding van het voormelde hoofdlijnenakkoord paramedische
zorg. Het is in dit stadium niet duidelijk of die ontwikkelingen
voldoende doorzetten. Een verbeterd diagnoseclassificatie­systeem
kan bijdragen aan de mogelijkheden van goede kwaliteits­
systemen in de praktijk en vervolgens eenduidige en eenvoudige
metingen van patiëntervaringen. De uitkomsten van de zorg in
de vorm van bijvoorbeeld patiëntervaringen dienen vervolgens
openbaar beschikbaar te zijn. Op dit moment zijn deze uitkomsten
van zorg niet openbaar beschikbaar.

Bereidheid transparantie zorgaanbieders
Van de zorgaanbieders geeft 97% in de enquête aan dat zij
transparant willen zijn over de kwaliteit van de zorgverlening.
Opvallend is dat in verhouding veel diëtisten (9%) aangeven dat
zij niet bereid zijn om transparant te zijn over de kwaliteit.

Gegevens die zorgaanbieders inzichtelijk maken
De meeste zorgaanbieders geven in de enquête aan dat zij
service aspecten inzichtelijk maken voor eigen gebruik of voor
anderen. Vooral diëtisten geven aan service aspecten inzichtelijk
te maken. Terwijl diëtisten juist patiëntervaringen nauwelijks
inzichtelijk maken vergeleken met andere sectoren.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 67

In totaal geeft 81% van de paramedici aan dat patiëntervaringen,
zoals de PREM, inzichtelijk wordt gemaakt voor eigen gebruik of
voor anderen. Andere gegevens die inzichtelijk worden gemaakt
zijn volgens zorgaanbieders de uitkomsten van zorg en het
aantal behandelingen per diagnose. Andere gegevens die zorg­
aanbieders inzichtelijk maken zijn bijvoorbeeld: de certificering van
de praktijk, de zelf uitgezette enquêtes, het kwaliteitsjaarverslag
en de zorgregistratie aanlevering aan NIVEL.

Informatie over kwaliteit van zorg volgens
­zorgaanbieders

Vergeleken met andere sectoren geven diëtisten (14%) en
ergotherapeuten (8%) relatief vaak aan dat zij geen informatie
inzichtelijk maken voor eigen gebruik of voor anderen.

De zorgaanbieders (47%) die vinden dat de inzichtelijk
gemaakte gegevens niet aansluiten op wat zij onder kwaliteit
van zorg verstaan, geven over het algemeen aan dat kwaliteit
van zorg meer is dan datgeen inzichtelijk wordt gemaakt.
Kwaliteit van zorg is in hun ogen meer dan alleen zaken als
patiëntervaringen. Patiëntervaringen worden als een belangrijk
aspect van kwaliteit van zorg bezien, maar is subjectief omdat
het op zichzelf staand niet iets zegt over de inhoudelijk behandeling.
Andere zaken die een belangrijk aspect van kwaliteit van zorg
vormen, zijn bijvoorbeeld kwaliteit van leven, bereiken van
behandeldoelen en zorg dichtbij huis. Over het algemeen worden
service aspecten zoals openingstijden niet als kwaliteit van zorg
gezien door deze zorgaanbieders.

Wijze waarop zorgaanbieders transparant zijn
Zorgaanbieders geven in de enquête aan dat service aspecten
via de website van de zorgaanbieder inzichtelijk worden
gemaakt. Ook worden service aspecten in minder dan de helft
van de gevallen gedeeld met zorgverzekeraars en/of patiënten.
Patiëntervaringen worden door ergotherapeuten vooral voor
eigen doeleinden gebruikt. Terwijl fysiotherapeuten, logopedisten
en oefentherapeuten deze meer delen met zorgverzekeraars en
in mindere mate delen met patiënten en inzichtelijke maken op
de website.
Wat verder opvalt is dat diëtisten maar ook ergotherapeuten de
gegevens vooral inzichtelijk maken voor eigen gebruik, met
uitzondering van service aspecten. Fysiotherapeuten geven juist
aan dat zij de gegevens delen met anderen en niet zozeer zelf
benutten.

Van de zorgaanbieders geeft 53% in de enquête aan dat de
gegevens die inzichtelijk worden gemaakt, aansluiten op wat zij
onder kwaliteit van zorg verstaan. Vooral diëtisten geven in
verhouding vaak aan dat de gegevens die inzichtelijk worden
gemaakt aansluiten op wat zij onder kwaliteit van zorg verstaan
(75%).

Daarentegen geven deze zorgaanbieders aan dat zij het moeilijk
vinden om kwaliteit van zorg te definiëren en dat dit dan ook
moeilijk te meten is. Volgens andere zorgaanbieders zit kwaliteit
van zorg in een combinatie van zaken zoals kennis, expertise,
vaardigheden, ervaring, compassie en empathie.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 68

De zorgaanbieders die vinden dat de inzichtelijk gemaakte
gegevens niet aansluiten op wat zij onder kwaliteit van zorg
verstaan, hebben verwijten voor de inkoop van kwaliteit van
zorg door zorgverzekeraars. Het gaat in de inkoop van
zorgverzekeraars meer over kwantiteit dan over kwaliteit van
zorg, namelijk het aantal behandelingen en aantal ingevulde
enquêtes door patiënten. Deze zorgaanbieders vinden dat
zorgverzekeraars niet op de stoel van paramedici moeten gaan
zitten, want de kwaliteit van de inhoud van de behandeling is
niet administratief te bepalen, of voorafgaand op te leggen
hoeveel behandelingen nodig zijn. Zorgaanbieders geven ook
aan wel meer te willen investeren in de kwaliteit van zorg maar
daar geen tijd voor te hebben.

Zorgverzekeraars over de transparantie van
­zorgaanbieders
De helft van de zorgverzekeraars vindt dat de meeste zorg­
aanbieders bereid zijn transparant te zijn over de kwaliteit van
zorg en de andere helft geeft aan dat enkele zorgaanbieders
bereid zijn om transparant te zijn over de kwaliteit van zorg.
Opvallend hierin is dat de grote zorgverzekeraars vooral aangeven
dat enkele zorgaanbieders bereid zijn om transparant te zijn,
terwijl kleine zorgverzekeraars aangeven dat de meeste zorg­
aanbieders bereid zijn om transparant te zijn over de kwaliteit
van zorg.

Zorgverzekeraars lichten toe dat zij als redenen zien dat zorg­
aanbieders bereid zijn transparant te zijn voor een beter contract
en om hun meerwaarde te willen aantonen. Zorgverzekeraars
geven daarbij aan dat zorgaanbieders de verantwoording over
kwaliteit zien als een administratieve last en dat eenduidige
informatie en middelen ontbreken om informatie inzichtelijk te
maken.
Een vergelijkbaar beeld geven zorgverzekeraars over het
daadwerkelijk delen van informatie over de kwaliteit van zorg. De
informatie die de zorgaanbieders delen met zorgverzekeraars zijn
bijvoorbeeld: klanttevredenheid onderzoeken, kosten­ontwikkeling,
aantal patiënten en behandelgemiddelden. De zorgverzekeraars
delen vooral spiegelinformatie en de behandel­index met de
zorgaanbieders. De zorgverzekeraars delen met hun verzekerden
informatie over wie gecontracteerd is en de specialisaties van de
zorgaanbieder.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 69

5.4

Conclusie

Paramedici zijn aangesloten bij een kwaliteitsregister, waardoor
een borging plaatsvindt van de kwaliteit van de zorgverlener.
Diverse eisen worden gesteld aan de zorgaanbieder om
opgenomen te zijn in het kwaliteitsregister, bijvoorbeeld op het
gebied van scholing en deskundigheidsbevordering. Er wordt in
de paramedische sectoren dus geïnvesteerd in de kwaliteit van
de zorgverlener.
Ontwikkelingen in de kwaliteit van de zorgverlening (positieve
of negatieve trends) hebben wij in deze monitor niet in kaart
kunnen brengen vanwege het ontbreken van kwaliteits­
indicatoren die de kwaliteit van zorgverlening inzichtelijk maken,
bijvoorbeeld zorguitkomsten. Er is geen transparantie over de
verschillen in kwaliteit en uitkomsten van zorg tussen zorg­
aanbieders. Daardoor ontbreekt de informatie over de kwaliteit
van de zorgverlening op basis waarvan verzekeraars kunnen
inkopen of patiënten een keuze kunnen maken. Pogingen van
zorgverzekeraars om kwaliteit een rol te geven, zoals PREM en
de behandelindex, stuiten dikwijls op verzet van de aanbieders.
Er zijn wel al initiatieven voor het inzichtelijk maken van de
kwaliteit van zorgverlening die uiteindelijk kunnen leiden tot
betere contractafspraken. Zo is de Stichting Keurmerk
Fysiotherapie voornemens om de uitkomsten van de PREM
inzichtelijk te maken voor de patiënt.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 70

6.	Toegankelijkheid van de paramedische
zorg
6.1 Zorgplicht
6.2 Ontwikkeling aanbod paramedische zorgaanbieders
6.3 Wachtlijsten
6.4 Ontwikkelingen aanbod paramedische zorg
6.5 Conclusie

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 71

6 Toegankelijkheid van de paramedische zorg
Iedereen in Nederland heeft recht op goede, betaalbare
zorg uit het basispakket, binnen een redelijke tijd en binnen
een redelijke afstand. In dit hoofdstuk bespreken wij de
ontwikkelingen in de toegankelijkheid van de paramedische
zorg.
Verschillende indicatoren kunnen hier invloed op hebben.
Hoe geven zorgverzekeraars bijvoorbeeld invulling aan
hun zorgplicht? Hoe lang moet een patiënt reizen naar
de dichtst­bijzijnde zorgaanbieder? Wat is de ontwikkeling
in het aanbod van paramedische zorgverleners? Zijn er
wacht­lijsten? Deze vragen komen in de verschillende
paragrafen van dit hoofdstuk aan bod.
6.1

Zorgplicht

Zorgverzekeraars hebben voor de basisverzekering een wettelijke
zorgplicht. Dit betekent dat hun verzekerden binnen een redelijke
tijd en reisafstand toegang moeten hebben tot alle zorg uit het
basispakket. Zorgverzekeraars moeten daarom voldoende zorg
inkopen of bemiddelen als iemand niet snel genoeg bij een
zorgaanbieder terecht kan.
Wij vroegen zorgverzekeraars hoe zij hun zorgplicht in de
paramedische sector borgen. Zorgverzekeraars geven aan dat zij
monitoren of zij voldoende zorg hebben ingekocht voor hun
verzekerden. De meeste zorgverzekeraars vullen dit in door de
reistijd van een verzekerde naar een gecontracteerde praktijk te
bepalen. Hiernaast monitoren verschillende zorgverzekeraars de
contracteergraad en de signalen van verzekerden en zorgaanbieders
die zij binnenkrijgen.

Voor diëtetiek, logopedie en oefentherapie ziet geen enkele
zorgverzekeraar risico’s voor de toegankelijkheid van deze zorg.
Voor zowel ergotherapie als voor fysiotherapie zien twee
zorgverzekeraars risico’s.
Voor ergotherapie merkt één zorgverzekeraar op dat er een
afname is in het aantal ergotherapeuten, waardoor vacatures
langer open staan. Uit de Vektis data blijkt echter dat het aantal
declarerende behandelaren ergotherapie toeneemt met 27%.
In paragraaf 6.2 wordt de ontwikkeling in het aantal aanbieders
in kaart gebracht. Een andere zorgverzekeraar geeft aan dat
veel ergotherapeuten een praktijk starten in de buurt van hun
opleiding. Dit leidt ertoe dat er voldoende (mogelijk zelfs te veel)
praktijken rondom deze steden zijn, maar buiten deze steden
een tekort. In Figuur 6.7 wordt het aantal ergotherapeuten per
1.000 inwoners in 2017 in kaart gebracht. In deze figuur is
echter niet zichtbaar dat ergotherapeuten zich alleen vestigen
rondom steden, waar de opleiding tot ergotherapeut is gevolgd.
Voor fysiotherapie stelt één zorgverzekeraar dat het overaanbod
een risico is voor de betaalbaarheid van fysiotherapie; gezien
aanbod vraag schept. De andere zorgverzekeraar merkt op dat
er wachtlijsten zijn bij gespecialiseerde centra voor fysiotherapie.

6.2	Ontwikkeling aanbod paramedische
zorgaanbieders
In deze paragraaf brengen we de ontwikkelingen in het aanbod
van paramedische zorgaanbieders in kaart. Met behulp van
verschillende indicatoren laten we zien hoe het aanbod van
paramedische zorg zich tussen 2012 en 2017 heeft ontwikkeld.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 72

We beschrijven het aantal aanbieders van paramedische zorg
tussen 2012 en 2017, hoe deze aanbieders over Nederland zijn
verdeeld en welke gevolgen dit heeft voor de reistijd van de
patiënt.

Tabel 6.1 Ontwikkeling aantal declarerende behandelaren en
praktijken 2017 ten opzichte van 2012

Ten eerste bekijken we de ontwikkeling van het aantal declarerende
behandelaren en praktijken in 2017 ten opzichte van 2012. In
onderstaande tabel zijn deze ontwikkelingen weergegeven. Voor
de praktijken maken we onderscheid in de ontwikkeling van het
totaal aantal praktijken en het aantal solopraktijken.
Het aantal declarerende behandelaren omvat het aantal
behandelaren dat zelfstandig (op agb-code) declareert. Dit
aantal is een mogelijke onderschatting van het aantal
behandelaren, aangezien niet alle behandelaren zelfstandig
declareren, maar bijvoorbeeld via de agb-code van de praktijk.
Aantal behandelaren
paramedische zorg 2012-2017
Fysiotherapie

-4%

Logopedie

-10%

Oefentherapie

-6%

Aantal
declarerende
behandelaren

Aantal
praktijken

Aantal
solopraktijken

Fysiotherapie

-4%

-11%

-32%

Oefentherapie

-10%

-10%

-27%

Logopedie

-6%

-6%

-33%

Ergotherapie

+27%

+42%

0%

Diëtetiek

+27%

+16%

-2%

Bron: Vektis

In de fysiotherapie, oefentherapie en logopedie neemt het aantal
declarerende behandelaren af. Deze ontwikkeling is in lijn met
de ontwikkeling in het aantal declarerende praktijken. Het aantal
solopraktijken neemt in deze sectoren behoorlijk af. In de ergo­
therapie en diëtetiek neemt het aantal declarerende behandelaren
toe. Ook het aantal praktijken stijgt in deze twee sectoren. In de
ergotherapie stijgt het aantal praktijken fors met 42%. Het
aantal solopraktijken blijft in beide sectoren ongeveer gelijk.
Figuur 6.2 laat in aanvulling op bovenstaande tabel de
ontwikkeling van het aantal declarerende behandelaren tussen
2012 en 2017 zien.

Ergotherapie

27%

Diëtetiek

27%

Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 73

Figuur 6.2 Ontwikkeling aantal declarerende behandelaren
2012-2017
30.000
25.000

Om de ontwikkeling in het aantal solopraktijken beter te kunnen
duiden, hebben we ook het aandeel solopraktijken ten opzichte
van het totale aantal praktijken berekend. In onderstaande tabel
wordt het aandeel solopraktijken voor 2012 en 2017 weergegeven.
Tabel 6.3 Aandeel solopraktijken 2012 en 2017
Aandeel
solopraktijken 2012

Aandeel
solopraktijken 2017

Fysiotherapie

51%

39%

Oefentherapie

69%

57%

Logopedie

54%

38%

Ergotherapie

55%

39%

Diëtetiek

69%

46%

20.000
15.000
10.000
5.000
0
2012

2013

Fysiotherapie
Diëtetiek
Ergotherapie
Logopedie
Oefentherapie

2014

2015

2016

2017

Bron: Vektis

In de oefentherapie is het aandeel solopraktijken in 2017 het
hoogst. Het aandeel solopraktijken neemt in 2017 ten opzichte
van 2012 in alle paramedische sectoren af. De manier waarop
paramedische zorgverleners zich organiseren verandert dus.
Paramedische zorgverleners kiezen er minder vaak voor om
alleen een praktijk op te zetten.

Bron: Vektis

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 74

In onderstaande figuren hebben we het aantal declarerende
behandelaren per 1.000 inwoners per paramedische sector voor
2017 in kaart gebracht.
Figuur 6.4 Fysiotherapie: aantal declarerende behandelaren
per 1.000 inwoners in 2017

Figuur 6.5 Oefentherapie: aantal declarerende behandelaren
per 1.000 inwoners in 2017

Spreiding

Bron: Vektis en CBS

Spreiding

0.0 ­ 0.1 behandelingen

0.0 ­ 0.1 behandelingen

0.1 ­ 0.2 behandelingen

0.1 ­ 0.2 behandelingen

0.2 ­ 0.5 behandelingen

0.2 ­ 0.5 behandelingen

0.5 ­ 1.0 behandelingen

0.5 ­ 1.0 behandelingen

1.0 of meer behandelingen

1.0 of meer behandelingen
Bron: Vektis en CBS

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 75

Figuur 6.6 Logopedie: aantal declarerende behandelaren per
1.000 inwoners in 2017

Figuur 6.7 Ergotherapie: aantal declarerende behandelaren
per 1.000 inwoners in 2017

Spreiding

Bron: Vektis en CBS

Spreiding

0.0 ­ 0.1 behandelingen

0.0 ­ 0.1 behandelingen

0.1 ­ 0.2 behandelingen

0.1 ­ 0.2 behandelingen

0.2 ­ 0.5 behandelingen

0.2 ­ 0.5 behandelingen

0.5 ­ 1.0 behandelingen

0.5 ­ 1.0 behandelingen

1.0 of meer behandelingen

1.0 of meer behandelingen
Bron: Vektis en CBS

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 76

Figuur 6.8 Diëtetiek: aantal declarerende behandelaren per
1.000 inwoners

Daarnaast hebben wij het gemiddelde aantal behandelaren per
1.000 inwoners in 2012 en 2017 berekend.
Tabel 6.9 Gemiddeld aantal behandelaren per 1.000 inwoners
in 2012 en 2017

Spreiding
0.0 ­ 0.1 behandelingen

2012

2017

Fysiotherapie

1,58

1,48

Oefentherapie

0,14

0,11

Logopedie

0,24

0,22

Ergotherapie

0,09

0,11

Diëtetiek

0,09

0,12

Bron: Vektis en CBS

0.1 ­ 0.2 behandelingen
0.2 ­ 0.5 behandelingen
0.5 ­ 1.0 behandelingen
1.0 of meer behandelingen
Bron: Vektis en CBS

Er zijn aanzienlijk meer fysiotherapeuten dan andere paramedische
zorgverleners in Nederland. Het gemiddeld aantal fysiotherapeuten
per 1.000 inwoners ligt een factor 10 hoger dan het gemiddeld
aantal behandelaren in de andere paramedische sectoren.
Oefentherapeuten, logopedisten, ergotherapeuten en diëtisten
zijn vergelijkbaar verdeeld over het land. Het gemiddeld aantal
behandelaren per 1.000 inwoners neemt in de fysiotherapie,
oefentherapie en logopedie af. Dit is voor een deel te verklaren
door de groei van de bevolking. Voor fysiotherapie, oefentherapie
en logopedie ligt de verklaring anderzijds ook in de afname van
het aantal declarerende behandelaren en het aantal praktijken.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 77

Als verdieping op de spreiding van het aantal behandelaren over
Nederland, hebben we ook de reistijd van inwoners naar de
dichtstbijzijnde praktijk geanalyseerd. De analyses voor 2017
geven we in de figuren hieronder weer.
Figuur 6.10 Fysiotherapie: Reistijd tot dichtstbijzijnde
praktijk 2017

Figuur 6.11 Oefentherapie: Reistijd tot dichtstbijzijnde
praktijk 2017

Reistijd

Reistijd

0 ­ 5 min

0 ­ 5 min

6 ­ 15 min

6 ­ 15 min

16 ­ 30 min

16 ­ 30 min
31 ­ 60 min
60+ min

Bron: Vektis en CBS

Bron: Vektis en CBS

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 78

Figuur 6.12 Logopedie: Reistijd tot dichtstbijzijnde praktijk
2017

Figuur 6.13 Ergotherapie: Reistijd tot dichtstbijzijnde praktijk
2017

Reistijd

Bron: Vektis en CBS

Reistijd

0 ­ 5 min

0 ­ 5 min

6 ­ 15 min

6 ­ 15 min

16 ­ 30 min

16 ­ 30 min

31 ­ 60 min

31 ­ 60 min

60+ min

60+ min
Bron: Vektis en CBS

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 79

Figuur 6.14 Diëtetiek: Reistijd tot dichtstbijzijnde praktijk
2017

Reistijd
0 ­ 5 min
6 ­ 15 min
16 ­ 30 min
31 ­ 60 min
60+ min
Bron: Vektis en CBS

Voor alle paramedische sectoren geldt dat inwoners van
minimaal 94% van de postcodegebieden binnen een kwartier
reizen van hun paramedische zorgaanbieder wonen. Ook als de
dichtstbijzijnde zorgaanbieder wegvalt, is voor alle sectoren in
minimaal 93% van de postcodegebieden een andere zorgaanbieder
binnen tien minuten extra reistijd te bereiken. Dit beeld is tussen
2012 en 2017 nauwelijks veranderd.

6.3

Wachtlijsten

In deze paragraaf zoomen we in op wachtlijsten. Hierover
hebben we in zowel de enquête voor verzekeraars als de
enquête voor aan­bieders meerdere vragen gesteld. Voor de
paramedische zorg hebben zorgaanbieders en verzekeraars
gezamenlijk normen afgesproken over maximaal aanvaardbare
wachttijden. De toegangs­tijd tot paramedische zorg bedraagt
voor burgers maximaal één week.
Zoals in paragraaf 6.1 is benoemd, borgen zorgverzekeraars dat
zij voldoende zorg hebben ingekocht door onder andere signalen
te monitoren. Eén zorgverzekeraar ontving signalen dat er wacht­
lijsten zijn voor bekkenfysiotherapie. Voor de andere paramedische
sectoren ontving geen enkele zorgverzekeraar in 2017 en/of
2018 signalen van wachtlijsten. Ook kregen de zorgverzekeraars
in 2017 en/of 2018 geen verzoeken voor zorgbemiddeling.
Bij het overgrote deel van de zorgaanbieders van fysiotherapie
(96%), oefentherapie (94%) en bij multidisciplinaire praktijken
(95%) kan een nieuwe patiënt binnen één week terecht voor de
eerste afspraak. Bij zorgaanbieders van diëtetiek, ergotherapie
en logopedie ligt dit percentage een stuk lager. In deze sectoren
geeft ongeveer de helft van de respondenten aan dat een patiënt
binnen één week terecht kan voor de eerste afspraak. Voor diëtetiek
en ergotherapie kunnen nieuwe patiënten vervolgens in de meeste
gevallen wel binnen twee weken terecht voor de eerste afspraak.
Voor logopedische zorg geldt dit niet. Van de respondenten
antwoordt 18% dat een nieuwe patiënt langer dan één maand
moet wachten voordat hij terecht kan voor de eerste afspraak.
Dit betekent echter niet dat niet aan de afgesproken norm van
maximaal aanvaardbare wachttijden wordt voldaan. Patiënten
kunnen namelijk wellicht wel bij een andere zorgaanbieder terecht.
Er zijn geen signalen van patiënten dat zij niet binnen één week
bij een paramedische zorgaanbieder terecht kunnen.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 80

In onderstaande figuur staat per sector het percentage zorg­
aanbieders die in de enquête aangaven dat zij in 2017 of in 2018
een wachtlijst hadden.
Figuur 6.15 Reacties op enquêtevraag: had u een wachtlijst
in 2017 of 2018?
100%

Bij de meeste zorgaanbieders van diëtetiek, fysiotherapie,
oefentherapie en bij multidisciplinaire praktijken is geen sprake
van een wachtlijst geweest. Bij praktijken met een wachtlijst
duurde deze in de meeste gevallen maximaal één maand.
Zorgaanbieders van ergotherapie en logopedie hebben vaker
te maken gehad met een wachtlijst. Alle zorgaanbieders van
ergotherapie met een wachtlijst geven aan dat de wachtlijsten
maximaal drie maanden duren. Ook bij zorgaanbieders van
logopedie is dit in de meeste gevallen zo (68%).

80%

Praktijken die een wachtlijst hadden, gaven vaak aan dat deze
gold voor behandeling van kinderen. Zorgaanbieders van
fysiotherapie en multidisciplinaire praktijken noemen hiernaast
ook vaak manuele therapie en bekkentherapie als behandelingen
waarvoor een wachtlijst geldt. Zorgaanbieders van logopedie
noemen het meest patiënten die stotteren als doelgroep
waarvoor een wachtlijst voorkomt. Zorgaanbieders van diëtetiek
noemen verschillende doelgroepen.

60%

40%

20%

0%
Diëtetiek

Ergo­
therapie

Fysio­
Logopedie Oefen­
Multi­
therapie
therapie disciplinaire
praktijk

Ja
Nee
Bron: enquête zorgaanbieders

Wachtlijsten ontstaan bij deze zorgaanbieders veelal omdat er te
veel vraag is en de praktijkuren vol zijn. Veel zorgaanbieders
geven aan dat de wachtlijsten gedurende bepaalde periodes in
het jaar voorkomen, bijvoorbeeld tegen het einde van het jaar.
Hiernaast ontstaan wachtlijsten doordat de patiënt specifieke
wensen heeft met betrekking tot de tijd waarop, of de zorgverlener
waardoor, hij behandeld wil worden. Ook personeelskrapte leidt
tot wachtlijsten. Enerzijds speelt dit door vakanties, uitval of
opleidingen van werknemers, anderzijds door het specialisme

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 81

van bepaalde werknemers. Voornamelijk zorgaanbieders van
logopedie geven aan dat het lastig is om vacatures in te vullen.
Eén aanbieder legt hierbij uit niet te kunnen concurreren met de
betere arbeidsvoorwaarden van instellingen, in het onderwijs en
ziekenhuizen. Door systeemwijzigingen in het onderwijs, komen
er meer patiënten terecht bij de vrij gevestigde logopedist.
Slechts enkele zorgaanbieders (12% van de respondenten) met
een wachtlijst verwijzen patiënten door naar de zorgverzekeraar
voor zorgbemiddeling. De zorgverzekeraars, die hebben
deelgenomen aan de enquête, hebben echter geen verzoeken
voor zorgbemiddeling ontvangen.
Van een cliëntenstop is zelden sprake geweest. In alle sectoren
geeft minimaal 95% van de zorgaanbieders aan dat hier in 2017
of 2018 geen sprake van is geweest.

6.4

Ontwikkelingen aanbod paramedische zorg

In deze paragraaf brengen we ontwikkelingen in het aanbod
paramedische zorg in kaart. Met behulp van verschillende
indicatoren laten we zien hoe het aanbod van paramedische
zorgverleners zich tussen 2012 en 2017 heeft ontwikkeld en
waar paramedische zorgaanbieders knelpunten zien in hun
bedrijfsvoering. We beschrijven onder andere of er openstaande
vacatures zijn, hoeveel studenten in- en uitstromen vanuit
paramedische studies en hoe lang een paramedicus zijn beroep
gemiddeld uitoefent.
In onderstaande tabel geven we per paramedische sector weer
hoeveel respondenten in de enquête hebben aangegeven dat zij
op het moment van invullen openstaande vacatures hebben.
Tabel 6.16 Openstaande vacatures
Ja

Nee

Diëtetiek

8

(7%)

109

(93%)

Ergotherapie

12

(32%)

25

(68%)

Fysiotherapie

150

(14%)

959

(86%)

Logopedie

73

(22%)

258

(78%)

Oefentherapie

4

(3%)

148

(97%)

Multidisciplinaire praktijken

32

(28%)

81

(72%)

Bron: enquête zorgaanbieders

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 82

De meeste paramedici hebben op het moment van invullen van
de enquête geen vacature openstaan voor een paramedische
zorgverlener. Zorgaanbieders van ergotherapie, logopedie en
multidisciplinaire praktijken geven het vaakst aan dat zij een
openstaande vacature hebben. Slechts één aanbieder van
ergotherapie heeft de vacature echter langer dan drie maanden
openstaan. De ergotherapeuten met een openstaande vacature
geven hiervoor verschillende redenen. De meeste ergotherapeuten
geven het tekort aan zorgverleners als reden voor het feit dat de
vacature nog niet gevuld is. Ook logopedisten en multidisciplinaire
praktijken geven dit in de meeste gevallen als reden. Hiernaast
geven ergotherapeuten en logopedisten ook het niet kunnen
voldoen aan de arbeidsvoorwaarden en salarisconcurrentie
met zorginstellingen als reden voor openstaande vacatures.
Praktijken met openstaande vacatures geven meestal aan dat
cliënten hierdoor langer moeten wachten op een afspraak.
Hiernaast geven zorgaanbieders aan dat zij de openstaande
vacature binnen de praktijk opvangen door bijvoorbeeld zelf
meer te werken.
De volgende indicator omvat de ontwikkeling van het aantal
studenten dat voor een paramedische studie kiest en deze heeft
afgerond. In tabel 6.17 wordt het aantal eerstejaars in 2013 en
2017 en de ontwikkeling van 2017 ten opzichte van 2013 weer­
gegeven.

Tabel 6.17 Ontwikkeling aantal eerstejaars 2017 ten opzichte
van 2013
Aantal
eerstejaars
2013

Aantal
eerstejaars
2017

Ontwikkeling

Opleiding tot
oefentherapeut

169

77

-54%

Opleiding tot
fysiotherapeut

1899

1990

+5%

Opleiding tot
ergotherapeut

592

444

-25%

Opleiding tot
logopedist

582

397

-32%

Opleiding tot
diëtist

782

577

-26%

Bron: DUO

In de meeste opleidingen is een forse daling van het aantal
eerstejaars in 2017 ten opzichte van 2013 zichtbaar. Alleen voor
de opleiding tot fysiotherapeut is een lichte stijging in het aantal
eerstejaars zichtbaar.
In onderstaande tabel wordt het aantal afgestudeerden in 2012
en 2016 en de ontwikkeling van 2016 ten opzichte van 2012
weergegeven.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 83

6.5

Tabel 6.18 Ontwikkeling aantal afgestudeerden 2016 ten
opzichte van 2012
Aantal
afgestudeerden
2012

Aantal
afgestudeerden
2016

Ontwikkeling

Opleiding tot
oefentherapeut

124

144

+16%

Opleiding tot
fysiotherapeut

1693

1582

-7%

Opleiding tot
ergotherapeut

329

412

+25%

Opleiding tot
logopedist

409

429

+5%

Opleiding tot
diëtist

452

557

+23%

Bron: DUO

Het aantal afgestudeerden neemt in alle sectoren toe, behalve in
de fysiotherapie. Gezien de daling in het aantal eerstejaars is de
verwachting dat het aantal afgestudeerden na 2016 afneemt.

Conclusie

Op grond van onze analyses zijn er geen acute problemen in de
toegankelijkheid van paramedische zorg geconstateerd. De
huidige hoge contracteergraad geeft geen aanleiding om aan te
nemen dat de zorgplicht in het geding is. Dit wordt ondersteund
door de reistijdanalyses.
Inwoners van minimaal 94% van de postcodegebieden wonen
binnen een kwartier reizen van een paramedische zorgaanbieder.
Ten opzichte van 2012 zijn hier nauwelijks veranderingen in.
In aanvulling hierop heeft geen van de zorgverzekeraars in de
enquête aangegeven signalen van wachtlijsten of verzoeken voor
zorgbemiddeling te hebben ontvangen. Ook is er geen sprake van
langdurig openstaande vacatures bij zorgaanbieders. Wel blijkt
uit de data dat paramedische zorgaanbieders zich gedurende de
periode 2012 tot en met 2017 anders zijn gaan organiseren. Het
aandeel solopraktijken ten opzichte van het totaal aantal praktijken
daalt namelijk in alle paramedische sectoren.
De toegangstijd voor paramedische zorg is één week. In de
oefentherapie en fysiotherapie geven respondenten vaak aan hier
aan te kunnen voldoen. In de logopedie, diëtetiek en ergotherapie
ligt dit percentage een stuk lager. Hiernaast is het percentage
aanbieders met een wachtlijst in de logopedie en ergotherapie
een stuk hoger dan in de andere sectoren. De zorg aan kinderen
is hierbij een aandachtspunt. Er is geen sprake van acute
knelpunten. Patiënten kunnen wellicht wel bij een andere
zorgaanbieder terecht. Er zijn geen signalen van patiënten dat
zij niet binnen één week bij een paramedische zorgaanbieder
terecht kunnen.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 84

Alhoewel er geen acute problemen zijn, zijn er wel een aantal
aandachtspunten die gemonitord moeten worden om te borgen
dat er ook in de toekomst geen problemen in de toegankelijkheid
van paramedische zorg ontstaan. Het aantal declarerende
behandelaren en praktijken daalt in de fysiotherapie, oefentherapie
en logopedie. In de fysiotherapie en oefentherapie geeft dit
vooralsnog geen problemen. Nieuwe patiënten kunnen bij de
meeste aanbieders binnen één week terecht voor een eerste
afspraak. Ook geeft minimaal 90% van de aanbieders in deze
paramedische sectoren aan geen wachtlijst te hebben. Voor de
logopedie geldt dit niet; 18% van de respondenten geeft in de
enquête aan dat een nieuwe patiënt langer dan één maand moet
wachten voordat hij terecht kan voor de eerste afspraak. Ook
het percentage praktijken met een wachtlijst ligt in de logopedie
een stuk hoger dan in de fysiotherapie en de oefentherapie.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 85

7. Conclusies en aanbevelingen
7.1 Conclusies
7.2 Aanbevelingen

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 86

7 Conclusies en aanbevelingen
In deze monitor hebben wij de ontwikkelingen in de
paramedische zorg voor de periode 2012-2017 in kaart
gebracht. Voor de NZa staat hierbij het burgerbelang
centraal en daarmee de vraag wat het effect is van het
contracteerproces en de tariefontwikkelingen voor de
betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid van de
paramedische zorg voor patiënten en verzekerden.
Een goed contracteerproces leidt ertoe dat zorgaanbieders
en zorgverzekeraars afspraken maken in het belang van
de patiënt. Hieronder schetsen wij de belangrijkste
conclusies van de monitor en doen we aanbevelingen om
te zorgen dat de paramedische zorg ook in de toekomst
betaalbaar, van goede kwaliteit en toegankelijk blijft.
7.1

Conclusies

De contracteergraad in de paramedische zorg is hoog. Toch is
er onder paramedische zorgaanbieders veel onvrede over het
contracteerproces. Zorgaanbieders kunnen zich niet vinden in
de hoogte van de tarieven, de PREM, de behandelindex en hun
onderhandelingspositie. Hiernaast is het niet altijd duidelijk
waaraan zorgaanbieders moeten voldoen om voor een hoger
tarief in aanmerking te komen.
De tarieven voor de reguliere prestaties (ruim 70% van het
totale marktaandeel van de sector) stijgen jaarlijks beperkt.
Alleen voor de logopedie volgt de ontwikkeling van het tarief tot
2018 de ontwikkeling van de sectorbrede indexatiecijfers. De
tarieven in de andere paramedische sectoren stijgen dus minder
dan de sectorbrede indexatiecijfers. Zorgaanbieders uiten hun
zorgen over deze beperkte stijging in het tarief; zij vinden de

tarieven te laag voor een gezonde bedrijfsvoering. Van de
zorgaanbieders geeft 15% in de enquête aan dat zij verwachten
hun praktijk binnen vijf jaar te moeten sluiten.
Ondanks de beperkte stijging van de tarieven zijn in alle
paramedische sectoren de zorgkosten in de jaren 2012-2018
toegenomen. Deze toename is grotendeels veroorzaakt door een
toename van het aantal gedeclareerde prestaties, welke weer
wordt veroorzaakt door een toename van het aantal patiënten.
Het aantal prestaties per patiënt neemt in alle sectoren af, met
uitzondering van de oefentherapie.
Zorgverzekeraars differentiëren beperkt in hun contracten.
Zorgverzekeraars vinden dit voor ergotherapie en diëtetiek niet
nodig, omdat deze zorg in tijdseenheden wordt gedeclareerd. Bij
fysiotherapie, oefentherapie en logopedie differentiëren alleen grote
verzekeraars in hun contracten. Ook de mate van differentiatie
is beperkt. De spreiding in het tarief voor de reguliere prestaties
is in alle sectoren klein. Het gemiddeld gecontracteerde tarief bij
een pluscontract ligt vaak één tot drie euro hoger dan het tarief
in een basiscontract. Bij fysiotherapie, oefentherapie en logopedie
houden zorgverzekeraars naast contractdifferentiatie rekening met
een veranderende zorgvraag door voor bepaalde gespecialiseerde
prestaties hogere tarieven te hanteren.
De beperkte stijging en spreiding in de tarieven heeft niet geleid
tot problemen op het gebied van toegankelijkheid. De huidige, hoge
contracteergraad geeft geen aanleiding om aan te nemen dat de
zorgplicht in het geding is. Dit wordt ondersteund door de reistijd­
analyses. Inwoners van minimaal 94% van de postcode­gebieden

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 87

wonen binnen een kwartier reizen van een paramedische zorg­
aanbieder. In aanvulling hierop heeft geen van de zorgverzekeraars
in de enquête aangegeven signalen van wachtlijsten of verzoeken
voor zorgbemiddeling te hebben ontvangen.
Het aantal declarerende behandelaren en praktijken daalt in de
fysiotherapie, oefentherapie en logopedie. In de fysiotherapie en
oefentherapie geeft dit vooralsnog geen problemen. Nieuwe
patiënten kunnen snel terecht en het merendeel van de zorg­
aanbieders heeft geen wachtlijst. Voor logopedie geldt dit niet;
18% van de respondenten geeft in de enquête aan, dat een
nieuwe patiënt langer dan één maand moet wachten voordat hij
terecht kan voor de eerste afspraak. Hiernaast ligt het percentage
praktijken met een wachtlijst in de logopedie hoger dan in de
fysiotherapie en de oefentherapie. Ook in de ergotherapie is het
percentage aanbieders met een wachtlijst hoger dan in de andere
sectoren. De zorg aan kinderen is hierbij een aandachtspunt.
Er is geen sprake van acute knelpunten. Er zijn geen signalen
van patiënten dat zij niet binnen één week bij een paramedische
zorgaanbieder terecht kunnen.
Paramedici zijn aangesloten bij een kwaliteitsregister, dit borgt
de kwaliteit van de zorgverlener. Er worden diverse eisen
gesteld aan de zorgaanbieder om toegelaten te worden tot het
kwaliteitsregister, bijvoorbeeld op het gebied van scholing en
deskundigheidsbevordering. Zorgverzekeraars maken in hun
inkoop gebruik van de kwaliteitsregisters van paramedici. Er
wordt in de paramedische sectoren dus geïnvesteerd in de
kwaliteit van de zorgverlener. De kwaliteit van de zorgverlener
vormt een element voor de kwaliteit van de zorgverlening.
Ontwikkelingen in de kwaliteit van de zorgverlening (positieve of
negatieve trends) hebben wij in deze monitor niet in kaart kunnen
brengen vanwege het ontbreken van kwaliteits­indicatoren die de

kwaliteit van zorgverlening inzichtelijk maken, bijvoorbeeld
zorguitkomsten. Er is geen transparantie over de verschillen in
kwaliteit en uitkomsten van zorg tussen zorgaanbieders. Door
het ontbreken van inzicht in de kwaliteit van de zorgverlening
kan de patiënt op basis hiervan geen keuze maken voor een
zorgaanbieder. Daarnaast kan de zorgverzekeraar door het
ontbreken van meetbare en transparante kwaliteitsindicatoren
geen onderscheid maken in de inkoop en ook de zorgaanbieder
niet belonen voor de kwaliteit van zorgverlening. Er zijn wel al
initiatieven voor het inzichtelijk maken van de kwaliteit van
zorgverlening, die uiteindelijk kunnen leiden tot betere
contractafspraken. Zo is de Stichting Keurmerk Fysiotherapie
voornemens om de uitkomsten van de PREM inzichtelijk te
maken voor de patiënt.
De link tussen betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit van
de zorg kan op basis van de beschikbare data en analyses in
deze monitor niet worden gelegd. Zoals gezegd, is er in de
paramedische zorg geen eenduidig beeld omtrent kwaliteitsof uitkomstindicatoren. Zorgverzekeraars vinden dat er in het
contracteerproces meer aandacht voor dergelijke indicatoren
moet zijn. Zorgaanbieders kunnen zich echter niet vinden in
pogingen van zorgverzekeraars om kwaliteit op deze manier
een rol te geven, zoals via invoering van de PREM en de
behandelindex.

Prestatieregulering ergotherapie
De NZa reguleert de prestaties in de ergotherapie sinds 2017.
Volgens zorgaanbieders en verzekeraars dienen de door de NZa
vastgestelde prestaties als een goede onderhandelingstaal. Uit
de enquête blijkt echter ook dat het merendeel van de ergo­
therapeuten door de prestatieregulering meer administratieve
lasten ervaart.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 88

Vrije prijzen logopedie
De prijzen in de logopedie zijn per 2017 vrijgegeven. De meeste
aanbieders hebben weinig gemerkt van de overgang naar vrije
tarieven. De meeste zorgverzekeraars zien juist wel een verandering;
ze ervaren meer ruimte om afspraken te maken met de zorg­
aanbieders. Zowel zorgverzekeraars als aanbieders geven in de
meeste gevallen aan dat de tarieven sinds ze zijn vrijgegeven
gelijk blijven of dalen. In declaratiecijfers zien we echter dat de
tarieven ook na 2017 nog jaarlijks (beperkt) stijgen.

7.2

Aanbevelingen

De basis voor verbeteringen in de paramedische zorg ligt in het
inzichtelijk maken van de kwaliteit van zorg. Het ontbreken van
een eenduidig beeld over hoe kwaliteit inzichtelijk gemaakt
kan worden, leidt ertoe dat de focus in de inkoop door zorg­
verzekeraars ligt op prijs en volume. Het is wenselijk dat de
nadruk van de zorginkoop meer komt te liggen op de kwaliteit
van de zorgverlening. Daarnaast is er voor zorgaanbieders
nauwelijks onderhandelingsruimte en zien we weinig contract­
differentiatie en innovatieve contractafspraken. Deze wijze van
inkopen leidt tot ontevredenheid onder zorgaanbieders en brengt
risico’s met zich mee voor de kwaliteit van zorg.

Inzicht in kwaliteit van zorg
Het ontbreken van inzicht in de kwaliteit van zorg bij zorg­
aanbieders is de basis waardoor knelpunten ontstaan bij de
totstandkoming van de contracten in de paramedische zorg.
Wij roepen de zorgaanbieders daarom op om de kwaliteit van
de paramedische zorg transparant en meetbaar te maken. Op
basis hiervan kunnen partijen afspraken maken over gewenste
ontwikkelingen en de te zetten stappen. Om afspraken over
kwaliteit van zorg te kunnen maken, moeten zorgaanbieders

de kwaliteit van zorg inzichtelijk maken voor zowel de zorg­
verzekeraar als de patiënt. De patiënt kan de beschikbare
kwaliteitsinformatie gebruiken voor de keuze voor een
paramedische zorgaanbieder. Vervolgens moet de zorgverzekeraar
de kwaliteitsinformatie gebruiken in de inkoop van de
paramedische zorg. Op deze manier kan de zorgverzekeraar
goede initiatieven ondersteunen. De beloning van paramedici
dient aan te sluiten bij de geleverde kwaliteit en het type
zorgvraag. Eenduidigheid en transparantie op het gebied van
kwaliteit tezamen met een goed georganiseerde afstemming
over het inkoopproces kan bijdragen aan een goede, bereikbare
en betaalbare paramedische zorg in de toekomst.

Werken aan relatie en vertrouwen
Het herstel van wederzijds vertrouwen tussen zorgverzekeraars
en zorgaanbieders is cruciaal voor de toekomst van de
paramedische zorg in de eerste lijn, waarin we zien dat
patiënten steeds langer thuis wonen en een groter beroep doen
op de paramedische zorg. Wij vragen extra aandacht voor de
zorgen van zorgaanbieders, zoals indexering van tarieven,
administratieve lasten, PREM en de behandelindex, die een
constructieve samenwerking tussen aanbieders en verzekeraars
in de weg lijken te staan. Wij bevelen partijen aan om met
elkaar landelijke afspraken te maken over hoe zij knelpunten
op deze thema’s kunnen oplossen.
Gezien de vele signalen van paramedische zorgaanbieders gaat
de NZa ook in de volgende contracteerronde signalen over de
zorginkoop paramedische zorg terugleggen bij de zorg­verzekeraars.
Op deze manier zijn zorgverzekeraars van deze signalen op de
hoogte en kunnen zij verbeteringen in hun inkoopproces
doorvoeren.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 89

Verbeteren van de organisatiegraad zorgaanbieders
Paramedici ervaren een beperkte onderhandelingsruimte. Een
verzekeraar kan niet met iedere individuele zorgaanbieder in
gesprek treden gezien de grote hoeveelheid van paramedische
zorgaanbieders.
Om hun positie te versterken, kunnen paramedici zich meer
verenigen, zolang dat in overeenstemming is met de
Mededingingswet. De keuze voor het afsluiten van een contract
is de verantwoordelijkheid van de individuele zorgaanbieder.
Maar de concurrentieregels bieden wel enige ruimte voor samen­
werking tussen paramedici bij de contractonderhandelingen.
Deze samenwerking kan zowel regionaal, als landelijk worden
vormgegeven. Een samenwerkingsmodel dat paramedici kunnen
gebruiken tijdens het contracteerproces is het zogenoemde Pactmodel. In dit samenwerkingsmodel onderhandelen zelfstandige
apotheken, die geen concurrenten van elkaar zijn, gezamenlijk
met zorgverzekeraars. Het resultaat kan na afloop ook gedeeld
worden met concurrerende apotheken, als de zorgverzekeraar
daarmee instemt. De concurrerende zorgaanbieders kunnen
desgewenst dan aansluiten bij het contract. De Autoriteit
Consument en Markt (ACM) heeft over dit samenwerkingsmodel
aangegeven dat de onderliggende systematiek van het model
ook toepasbaar zou kunnen zijn in andere sectoren van de zorg
en in beginsel niet in strijd is met het kartelverbod.

Faciliteren van zorg op juiste plek
Patiënten wonen steeds langer thuis en ontvangen dus ook steeds
meer zorg dichtbij huis. Hierdoor neemt de complexiteit van zorg
in de eerste lijn toe. Paramedische zorg is vaak onderdeel van
multidisciplinaire zorg aan de patiënt. Wij roepen verzekeraars op
om in hun inkoopbeleid rekening te houden met deze ontwikkeling.
Ook de organisatiegraad van zorgaanbieders kan bijdragen aan
het faciliteren van de juiste zorg op de juiste plek. In deze

ontwikkeling ligt een belangrijke kans voor de paramedische
sector. Het is voor zorgaanbieders van belang om meer en meer
hun focus te leggen op hun positie en de toegevoegde waarde in
de regionale netwerken. Ook kan het behulpzaam zijn om voor
de paramedische zorg een aanspreekpunt per regio of wijk op te
zetten. Het is voor verzekeraars dan mogelijk om het gesprek
met één partij aan te gaan. Op deze manier kan de paramedische
zorg regionaal gerichter worden ingekocht om zorg op de juiste
plek te stimuleren.

Verbeteren van de transparantie zorginkoop en
tarief
Zorgaanbieders melden bij de NZa dat zij het tarief dat
zorgverzekeraars met hen willen afspreken te laag vinden en dat
zij de wijze van inkoop door zorgverzekeraars niet duidelijk
vinden. Sommige zorgaanbieders hebben aangegeven dat het
voor hen niet duidelijk is wat zij moeten doen om voor een
hoger tarief in aanmerking te komen. Om deze onduidelijkheid
weg te nemen moeten zorgverzekeraars transparant zijn over de
inkoop van de paramedische zorg. Bijvoorbeeld door aan te
geven wanneer een zorgaanbieder in aanmerking komt voor een
contract met een hoger tarief en welke stappen hiervoor gezet
moeten worden. Daarnaast helpt het als zorgverzekeraars
transparant zijn over hoe het tarief is opgebouwd, bijvoorbeeld
door uitleg te geven uit welke elementen het tarief bestaat.
Zorgaanbieders moeten dan wel aan zorgverzekeraars kunnen
aantonen waarom het huidige tarief niet toereikend is en welke
(kwaliteit van) zorg voor het tarief wordt geleverd. De NZa
mengt zich niet in de totstandkoming van de contracten tussen
de zorgaanbieder en zorgverzekeraar, zoals de hoogte van het
tarief, zolang er geen zichtbare belemmeringen zijn in de
betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid van de paramedische
zorg voor de burger.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 90

In gesprek over prestatieregulering ergotherapie

Monitoring door de NZa

We kunnen de resultaten van de effecten van prestatieregulering
in de ergotherapie lastig duiden. Het aantal ergotherapeuten dat
de enquête heeft ingevuld was laag en tezamen met de korte
periode waarop de ervaringen zich baseren, geeft dit slechts een
eerste indruk van de ervaringen met de prestatieregulering in de
ergotherapie. We willen nader in gesprek met de sector over de
prestatieregulering in de ergotherapie om te bezien op welke
aspecten een eventuele verbetering kan worden doorgevoerd.

In het belang van de burger blijft de NZa monitoren of de
hierboven geschetste verbeteringen in de paramedische zorg
worden opgepakt. We zullen interveniëren waar er zichtbaar
belemmeringen zijn in de betaalbaarheid, kwaliteit en
toegankelijkheid van de paramedische zorg voor de burger.
De NZa zal daartoe jaarlijks een monitor contracteerproces
paramedische zorg uitvoeren.

Monitoren toegankelijkheid door
zorgverzekeraars
Deze monitor is een weergave van de ontwikkelingen over de
afgelopen jaren. Er is een dalende trend zichtbaar in het aantal
declarerende behandelaren en praktijken in de fysiotherapie,
oefentherapie en logopedie. Wij vinden het belangrijk dat zorg­
verzekeraars deze trend monitoren, zodat zij ook naar de toekomst
voldoende paramedische zorg kunnen inkopen. Zorgverzekeraars
kunnen knelpunten in de toegang tot de paramedische zorg
voorkomen door patiënten actief te wijzen op zorgbemiddeling.
Daarnaast kunnen zij aanvullend onderzoek doen naar
gesignaleerde wachtlijsten van zorgaanbieders en redenen
waarom patiënten moeten wachten.

MONITOR PARAMEDISCHE ZORG 2019 | 91