Rapport
Projectnummer: 366207
Referentienummer: SWNL0248740
Datum: 04-09-2019

Geïmporteerde grond en bagger in Nederlandse plassen
Mechanismen achter de import van grond en baggerspecie vanuit omringende landen voor
de verondieping van diepe plassen

Definitief, rev. 4

Opdrachtgever: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Sweco
De Holle Bilt 22
3732 HM De Bilt
Postbus 203
3730 AE De Bilt

T +31 88 811 66 00
www.sweco.nl

Sweco Nederland B.V.
De Bilt
Handelsregister 30129769
Statutair gevestigd te De Bilt

Arthur de Groof
Senior Adviseur Bodembeheer
T +31 88 811 59 77
M +31 6 51 15 06 96

Revisiebeheer
Revisie
4

Datum
04-09-2019

3
2

29-08-2019
11-07-2019

1

13-06-2019

Status
definitief,
rev. 4
definitief
concept, rev.
2

concept

Belangrijkste wijzigingen
• Aanvullende reactie opdrachtgever
verwerkt
• Reactie opdrachtgever verwerkt
• Landspecifieke resultaten enquête
verplaatst naar landspecifieke
hoofdstukken
• Toegevoegd:
• Gegevens uit EVOA-dataset
• Gegevens export vanuit Brussel
en Wallonië
• Analyse verschillen tussen
normen in Nederland, België en
Duitsland
• Resultaten controle interviews
Nederland
--

2 (104)

Verantwoording
Titel

Geïmporteerde grond en bagger in Nederlandse plassen

Subtitel

Mechanismen achter de import van grond en baggerspecie vanuit
omringende landen voor de verondieping van diepe plassen

Projectnummer

366207

Referentienummer

SWNL0248603

Revisie

Definitief, rev. 4

Datum

04-09-2019

Auteur

Arthur de Groof

E-mailadres

arthur.degroof@sweco.nl

Gecontroleerd door
Paraaf gecontroleerd

Goedgekeurd door
Paraaf goedgekeurd

3 (104)

Inhoudsopgave
1

Samenvatting / Management summary ............................................................... 6

1.1

Samenvatting ........................................................................................................... 6

1.2

Management summary ............................................................................................ 7

2

Achtergrond en aanleiding ................................................................................... 8

2.1

Doel van dit onderzoek ............................................................................................ 8

2.2

Achtergronden ......................................................................................................... 8

2.3

Eerder verricht onderzoek ....................................................................................... 8

2.4

Object van onderzoek - afbakening ......................................................................... 9

2.5

Leeswijzer ................................................................................................................ 9

3

Bevindingen Nederland ...................................................................................... 10

3.1

Inleiding ................................................................................................................. 10

3.2

Hoeveelheden per toepassing ............................................................................... 11

3.3

Trends in import ..................................................................................................... 12

3.4

Vraag en aanbod ................................................................................................... 15

3.5

Herkomst ............................................................................................................... 17

3.6

Toepassing van (geïmporteerde) grond in de praktijk ........................................... 19

3.6.1

Conclusies Nederland .........................................................................................................20

4

België .................................................................................................................... 21

4.1

Regelgeving en richtlijnen ..................................................................................... 21

4.1.1

Vlaanderen..........................................................................................................................21

4.1.2

Brussel ................................................................................................................................23

4.1.3

Wallonië ..............................................................................................................................24

4.2

Vraag en aanbod ................................................................................................... 25

4.3

Trends in export ..................................................................................................... 26

4.4

Invasieve soorten................................................................................................... 27

4.5

Conclusies en aanbevelingen België .................................................................... 27

5

Duitsland .............................................................................................................. 28

5.1

Inleiding ................................................................................................................. 28

5.2

Regelgeving en richtlijnen ..................................................................................... 28

5.3

Opslagcapaciteit .................................................................................................... 30

5.4

Trends in import en export ..................................................................................... 30

5.4.1

Landelijk (heel Duitsland) ....................................................................................................30

5.5

Regionale marktsituaties ....................................................................................... 31

5.5.1

Geïdentificeerde knelpunten ...............................................................................................31

5.5.2

Nedersaksen .......................................................................................................................31

5.5.3

Noordrijn-Westfalen ............................................................................................................31

5.5.4

Hamburg .............................................................................................................................32
4 (104)

5.5.5

Kanttekeningen bij de enquête en de interviews .................................................................32

5.5.6

Export naar Nederland ........................................................................................................32

5.6

Invasieve soorten................................................................................................... 33

5.7

Conclusies en aanbevelingen Duitsland ............................................................... 33

6

Frankrijk ................................................................................................................ 34

7

Algemene bevindingen ....................................................................................... 35

7.1

Respons enquête................................................................................................... 35

7.2

Landenoverstijgende resultaten enquête .............................................................. 35

7.2.1

Beleid en regelgeving..........................................................................................................36

7.2.2

Markt gebied van herkomst .................................................................................................36

7.2.3

Export..................................................................................................................................37

7.2.4

Invasieve soorten ................................................................................................................37

7.3

Normering .............................................................................................................. 37

7.3.1

Gehanteerde normen ..........................................................................................................37

7.3.2

Vergelijking van gehanteerde normen.................................................................................38

8

Conclusies en aanbevelingen ............................................................................ 40

8.1

Conclusies ............................................................................................................. 40

8.2

Aanbevelingen ....................................................................................................... 42

Bijlage 1

Werkwijze

Bijlage 2

Enquête voor uitvoerende organisaties

Bijlage 3

Enquête voor bevoegde overheden

Bijlage 4

Notitie België – Evaluatie Belgische regelgeving en feedback interviews

Bijlage 5

Notitie Duitsland – Mechanisms imported soil and dredged materials

Bijlage 6

Onderzochte normen

Bijlage 7

Vergelijking hergebruiksnormen Nederland, België en Duitsland

Bijlage 8

Afkortingen in relatie tot normen

Bijlage 9

Geraadpleegde literatuur

5 (104)

1

Samenvatting / Management summary

1.1
Samenvatting
Achtergrond en aanleiding
In 2018 werd 8 miljoen m3 grond gebruikt voor het verondiepen van diepe plassen in
Nederland. Van deze grond werd 1,7 miljoen m 3 geïmporteerd, waarvan het overgrote deel
uit de buurlanden. In haar brief van 11 december 2018 heeft de Staatssecretaris de
Tweede Kamer toegezegd nader te onderzoeken op welke punten in een aantal landen
hergebruik anders is dan in Nederland, wat dit betekent voor de import en in hoeverre dat
wenselijk is. Toegezegd is dat de Kamer wordt bericht over de uitkomst van dit onderzoek.
De in dit rapport weergegeven resultaten moeten een gedegen basis vormen voor dat
bericht.
Doel en object van dit onderzoek
Doel van dit onderzoek is inzicht verkrijgen in de mechanismen achter de import van de
grond en baggerspecie uit naburige landen voor toepassing in diepe plassen.
Het onderzoek betreft een nadere beschouwing van de markt voor grond en baggerspecie
in België (Vlaanderen, Wallonië en Brussel), Duitsland en Frankrijk, steeds in relatie tot
import in Nederland. De beschouwingen in dit rapport bevatten analyses op economische,
technische en juridische aspecten.
Werkwijze
Voor dit onderzoek zijn naast analyses van economische, technische en juridische aspecten
een enquête en interviews uitgevoerd bij/met betrokken publieke en private partijen in
België, Duitsland, Frankrijk en Nederland.
Resultaten en conclusies
Sinds 2013 nemen de geïmporteerde hoeveelheden grond en baggerspecie fors toe, met
vooral een sterke stijging sinds 2016. Veruit de meeste grond en baggerspecie wordt per
schip geïmporteerd vanuit het Vlaams Gewest. De overige hoeveelheden zijn voornamelijk
uit het Waals en Brussels Gewest en uit Duitsland en Frankrijk afkomstig.
De verwachting is gerechtvaardigd dat in België het aanbod van grond en baggerspecie de
vraag de komende jaren ruim zal blijven overschrijden, als er daar niet voldoende bruikbare
verwerkingslocaties bijkomen. Zolang er in Nederland locaties bij grote waterwegen zijn
waar in korte tijd grote hoeveelheden kunnen worden opgeslagen blijven deze vanuit België
aantrekkelijk voor hergebruik van de vrijgekomen grond en baggerspecie. Er zijn geen
aanwijzingen voor een toekomstige sterke stijging van de import van grond en baggerspecie
vanuit Duitsland. Wat Frankrijk betreft is economisch gezien export naar Nederland alleen
een realistische optie voor materiaal vanuit de grensstreek met België.
De sector kan in het algemeen goed uit de voeten met de huidige regelgeving: de regels zijn
duidelijk en ook hoe ermee moet worden gewerkt.
Aanbevelingen
Aanpassingen van de normering zullen maar beperkte invloed hebben op de import. In
zowel België als Duitsland wordt wel gepleit voor verdergaande harmonisatie van de
complexe regelgeving rond grond en baggerspecie, bij voorkeur op Europees of Europeesregionaal (Noordwest Europa) niveau. Dit zou in elk geval moeten gebeuren voor de
normwaarden en de methodes van bemonstering en analyses, inclusief toegepaste
extractiemethoden.
Door de in de verschillende landen toegepaste systemen om grond en baggerspecie te
kunnen traceren beter op elkaar af te stemmen kunnen toezicht en handhaving efficiënter
worden ingericht.
6 (104)

1.2
Management summary
Background and reasons for this study
In 2018, 8 million m3 (some 300 million ft3) of soil material was applied for the shoaling of
deep ponds in the Netherlands. Of this material 1,7 million m 3 (60 million ft3) was imported,
mainly from the neighbouring countries. In her letter to the Lower House of 11 December
2018, the State Secretary for the Environment promised to investigate in more detail how
the reuse of soil and sludge in some countries differs from the Netherlands, what this means
for import and to what extent this is desirable. She promised that the House would be
informed about the outcome of this study. The results presented in this report need to form a
sound basis for that communication.
Objective and scope of this study
The objective of this study is to gain insight in the mechanisms behind the import of soil and
sludge material from neighbouring countries into the Netherlands for the application in deep
ponds.
This study covers the market situation for soil and sludge material in Belgium (Regions of
Flanders, Wallonia and Brussels), Germany and France, in relation to import into the
Netherlands. The observations in this report comprise analyses of economic, technical and
legal aspects.
Methodology
For this study, apart from desk studies into economic, technical and legal aspects, a
questionnaire and interviews were performed on/with relevant public and private parties in
Belgium, Germany, France and the Netherlands.
Results and conclusions
Since 2013, the quantity of imported soil and sludge material has increased significantly,
particularly since 2016. The largest part of this material by far is imported by ship from the
Region of Flanders. Most of the rest comes from the Walloon and Brussels Regions and
from Germany and France.
The forecast is justified that for the next years in Belgium, if insufficient suitable new
processing sites are created, the supply of soil and sludge material will remain to
significantly exceed demand. As long as in the Netherlands sites near major waterways are
operated that can accept large quantities, these will from a Belgian point of view remain an
appealing option for the reuse of excess soil and sludge material. There is nothing to
indicate a significant rise in imported soil and sludge material from Germany in the near
future. As far as France is concerned, economically speaking export to the Netherlands is
only a realistic option from sites near the border with Belgium.
The sector assesses the current regulatory framework as being practical: the regulations
themselves are clear and also how to work with them.
Recommendations
Adjustments of limit values is expected to only have limited influence on the import. In
Belgium as well as in Germany relevant parties plead a degree of harmonisation of the
complex regulatory frameworks on soil and sludge material, preferably on a European or
regional European (North-Western Europe) scale. This should be considered at least for the
limit values and the methods for sampling and laboratory testing, including extraction
methods.
By better synchronising the systems applied in the different countries for the tracing of soil
and sludge material, monitoring and enforcement could be rendered more efficient.

7 (104)

2

Achtergrond en aanleiding

In 2018 werd 8 miljoen m3 grond gebruikt voor het verondiepen van diepe plassen in
Nederland. Van deze grond werd 1,7 miljoen m 3 geïmporteerd, waarvan het overgrote deel
uit de buurlanden België (elk van de drie Gewesten Vlaanderen, Wallonië en Brussel) en
Duitsland en uit Frankrijk. In haar brief van 11 december 2018 heeft de Staatssecretaris de
Tweede Kamer toegezegd nader te onderzoeken op welke punten in een aantal landen
hergebruik anders is dan in Nederland, wat dit betekent voor de import en in hoeverre dat
wenselijk is. Toegezegd is dat de Kamer wordt bericht over de uitkomst van dit onderzoek.
De in dit rapport weergegeven resultaten moeten een gedegen basis vormen voor dat
bericht.
2.1
Doel van dit onderzoek
Doel van dit onderzoek is inzicht verkrijgen in de mechanismen achter de import van de
grond en baggerspecie uit naburige landen voor toepassing in diepe plassen.
2.2
Achtergronden
In haar brief van 11 december 2018 schetst de Staatssecretaris het belang van dit
onderwerp en van de noodzaak om meer te weten over de mechanismen achter de import
van grond en baggerspecie naar Nederland. In Nederland wordt veel grond en
baggerspecie verwerkt terwijl er weinig mogelijkheden zijn om goede grond te winnen of
grond van lagere kwaliteit te storten. Het op een verantwoorde manier hergebruiken van
grond en baggerspecie is daarom van belang. Als kader voor de verderop in dit rapport
weergegeven hoeveelheden is het goed te weten dat in Nederland jaarlijks ongeveer
40 miljoen ton schoon zand wordt gewonnen en daarnaast ongeveer 45 miljoen ton schone
en licht verontreinigde grond en baggerspecie vrijkomt en wordt hergebruikt.
Bij een eerder uitgevoerde evaluatie is gebleken dat de omgeving van locaties waar grond
en baggerspecie grootschalig wordt hergebruikt zich zorgen maakt ‘mover de juiste
vaststelling van de kwaliteit van het materiaal dat wordt toegepast. Dat wordt versterkt
omdat de grond en baggerspecie na toepassing niet meer zichtbaar is’. Het beleid is al aan
verandering onderhevig, er is een voornemen om in de Omgevingswet een nieuwe
procedure voor verondiepingsprojecten op te nemen.
2.3
Eerder verricht onderzoek
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft met Bodem+ een vooronderzoek
uitgevoerd in de vorm van een beknopte enquête aan de overheden in (Vlaanderen,
Wallonië en Brussel), Duitsland (Bondsministerie van Milieu) en Frankrijk (Ministerie van
Milieu).
Uit het feit dat licht verontreinigde grond in Vlaanderen, Duitsland en Frankrijk op een
stortplaats mag worden toegepast blijkt dat in deze lidstaten voorzieningen zijn om bij
werkzaamheden vrijkomende grond in eigen land te bestemmen. Dat betekent ook dat er
geen gebrek is aan verwerkingscapaciteit voor licht verontreinigde grond.
Vlaanderen en Duitsland hebben regelgeving voor het nuttig en functioneel hergebruik van
licht verontreinigde grond. In Vlaanderen ligt dit vast in VlaReBo, Duitsland herziet op dit
moment de regelgeving. Frankrijk heeft geen algemene regels, wel richtlijnen voor het
toepassen van grond in constructieve werken. In Frankrijk wordt relatief veel grond gestort.
Om dat te verminderen ontwikkelt men richtlijnen met milieucriteria voor een toekomstige
ministeriële ‘order’. Die zouden eind 2018 klaar zijn, maar de stand van zaken was ten tijde
van het trekken van deze conclusies nog niet bekend. De regelgeving in Brussel en
Wallonië is vergelijkbaar met die in Frankrijk. Men kan van daaruit de grond ook in
Vlaanderen aanbieden.

8 (104)

Normen voor hergebruik van grond zijn in Nederland op een aantal punten minder streng
dan in Vlaanderen en in Duitsland. Tarieven voor hergebruik en storten zijn in Vlaanderen
en Duitsland zodanig hoger dan in Nederland dat transport naar Nederland per schip lonend
kan zijn. Deze tarieven zijn in Frankrijk lager dan in Nederland, zodat daar de vraag open
blijft waarom men grond naar Nederland zou transporteren. Proceduretijden voor hergebruik
of storten zijn vergelijkbaar met die in Nederland.
2.4
Object van onderzoek - afbakening
Het in dit rapport gepresenteerde onderzoek betreft een nadere beschouwing van de markt
voor grond en baggerspecie in België (Vlaanderen, Wallonië en Brussel), Duitsland en
Frankrijk, steeds in relatie tot import in Nederland. Daarbij is bijzondere aandacht besteed
aan de verwerkingscapaciteit van licht verontreinigde grond. Voor Duitsland als geheel land
is het onderzoek beperkt tot basisgegevens, voor de aan Nederland grenzende deelstaten
Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen en voor Hamburg is wat dieper gegaan.
Bekend is dat in Antwerpen en Brussel (België), Hamburg (Duitsland) en Parijs (Frankrijk)
grote (tunnel)projecten worden uitgevoerd of voorbereid waarbij zeer grote hoeveelheden
grond vrij (zullen) komen. Daarom heeft de (mogelijke) invloed van deze projecten op de op
Europese schaal regionale grondstromenmarkt in dit onderzoek onze bijzondere aandacht.
De beschouwingen in dit rapport bevatten analyses op economische, technische en
juridische aspecten. Bij de economische aspecten kijken we dan vooral naar vraag en
aanbod (hoeveelheden grond en baggerspecie), storttarieven in de verschillende landen en
transportkosten.
Bij de technische aspecten richten we ons onder meer op de eisen die door acceptanten
aan grond en baggerspecie in de verschillende landen worden gesteld. Invasieve soorten
kunnen ook met grond en baggerspecie worden geïmporteerd. Hoewel dit geen
onderzoeksvraag in het project is, is de daarover opgehaalde informatie in dit rapport
opgenomen.
Bij de juridische aspecten gaat het vooral om de verschillen tussen regelgeving,
proceduretijden en normstelling in de verschillende landen. Zo weten we bijvoorbeeld dat de
in het vooronderzoek aangestipte ontwikkeling in Duitsland richting wijziging van de
regelgeving gaat over het vervangen van het concept ‘Ersatzbaustoffverordnung’
(Vervangende bouwstoffenverordening), waarmee al een tijd wordt gewerkt, door een
definitieve versie onder een mantelverordening. Er wordt rekening mee gehouden dat
daardoor ook normen worden gewijzigd. Dit zoeken we in dit onderzoek nader uit.
Dit rapport beschrijft de resultaten van het onderzoek, voorzien van onze conclusies, ook in
relatie tot de lopende ontwikkeling van een nieuw risicogericht Milieuhygiënisch
toetsingskader (MHT).
2.5
Leeswijzer
In de hoofdstukken 3 t/m 6 presenteren we onze bevindingen per land. Bevindingen die
voor meerdere landen gelden hebben we in hoofdstuk 7 verzameld. Dit betreft gegevens uit
de enquête en de vergelijking van de normen in de verschillende landen. In hoofdstuk 8
trekken we een aantal conclusies en doen we een aantal aanbevelingen.
De gevolgde werkwijze is beschreven in bijlage 1.

9 (104)

3

Bevindingen Nederland

3.1
Inleiding
Het Meldpunt bodemkwaliteit heeft geaggregeerde data geleverd op basis waarvan inzicht
is verkregen in de hoeveelheden grond- en baggerspecie die vanuit het buitenland in
Nederland zijn aangevoerd.
De aangeleverde data bieden inzicht in de volumes grond en baggerspecie die vanuit het
buitenland worden ingevoerd per kalenderjaar. De onderzochte periode loopt van 2008 tot
mei 2019. Op basis van de data kan een uitsplitsing worden gemaakt naar land van
herkomst. Er zijn geen gegevens voorhanden op basis waarvan verder uitgesplitst kan
worden naar regio. Ook kan niet worden bepaald of de grond en baggerspecie zijn
toegepast in diepe plassen. In het databestand is met betrekking tot het soort toepassing
onderscheid gemaakt in:
• Toepassing bouwstof met gebruik van vrijstelling van informatieplicht bij hergebruik;
• Toepassing volgens gebiedsspecifiek toetsingskader;
• Toepassing op landbodem volgens generiek toetsingskader;
• Toepassing in grootschalige bodemtoepassing;
• Toepassing op natte bodem volgens generiek toetsingskader;
• Toepassing volgens onbekend toetsingskader.
Alle toepassingen, uitgezonderd ‘Toepassing op landbodem volgens generiek
toetsingskader’ en ‘Toepassing bouwstof met gebruik van vrijstelling van informatieplicht bij
hergebruik’ kunnen betrekking hebben op toepassing van grond en baggerspecie in diepe
plassen. Partijen die in een grootschalige toepassing zijn toegepast waarbij staat vermeld
dat het om toepassing op de landbodem gaat, zijn uiteraard niet in diepe plassen
terechtgekomen.
Bij het interpreteren van de data moet met het volgende rekening worden gehouden:
• Het gaat steeds om de laatste versie van elke melding die is ingediend (na indienen mag
een melder een nieuwe versie van een melding doen, bijvoorbeeld als de projectduur
anders wordt, etc.).
• Melders kunnen in een melding voor de weergave van de gemelde omvang kiezen
tussen volume (in m3) en gewicht (in ton). Deze gemelde volumes (m 3) en gewichten
(ton) zijn echter voornemens; de feitelijke grondstromen kunnen daar van afwijken.
• Om zicht te krijgen op de totale omvang van de gemelde hoeveelheden zijn de gemelde
volumes opgeteld bij de gemelde gewichten. Daartoe zijn de gemelde volumes
omgerekend naar tonnen, waarbij de volgende soortelijke dichtheden zijn aangehouden:
grond 1,63 ton/m3, baggerspecie 1,20 ton/m 3.
• Het jaar dat is opgenomen in de dataset is steeds het jaar waarin de melding is gedaan.
Een werk kan over de jaargrens heenlopen en dit betekent dus niet per sé dat de import
ook in het genoemde jaar heeft plaatsgevonden.
Op internationaal transport van grond en baggerspecie in de Europese Unie is de EVOA
van toepassing, waarbij EVOA staat voor ‘Europese Verordening Overbrenging
Afvalstoffen’. De in het kader hiervan te doorlopen procedure heeft een doorlooptijd van
ongeveer drie maanden. Elke naar Nederland te exporteren partij wordt conform de
Nederlandse regelgeving (AP04) gecontroleerd door een in Nederland erkende intermediair.

10 (104)

De gegevens over de in het kader van de EVOA verleende kennisgevingen worden door de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILenT) bijgehouden. In de door hen aangeleverde
dataset staan de vanaf 2013 tot en met 2016 geïmporteerde hoeveelheden grond en
baggerspecie. ILenT kon geen data leveren vanaf 2017, omdat die nog niet zijn
‘opgeschoond’ tot kwalitatief bevredigende datasets. Daarnaast is de ILT in 2018
overgestapt op een ander ICT systeem, waarin nog niet alle transporten zijn geregistreerd.
De EVOA-gegevens zijn in de data-analyse als vergelijkingsmateriaal gebruikt om na te
gaan of de waargenomen trend in de Meldpuntgegevens kan worden bevestigd. Hierbij
moet wel bedacht worden dat als een deel van een onder een EVOA-kennisgeving vallende
hoeveelheid grond en baggerspecie uiteindelijk niet naar Nederland wordt overgebracht
deze vaak ook niet meer wordt gemeld bij het Meldpunt bodemkwaliteit. Daardoor leiden de
gegevens uit het EVOA-register tot een grotere overschatting dan de gegevens uit het
Meldpunt bodemkwaliteit.
3.2
Hoeveelheden per toepassing
Per via het Meldpunt bodemkwaliteit gedane melding is bekend welke toepassing voor de
gemelde hoeveelheid grond of baggerspecie is beoogd. In tabel 3.1 en figuur 3.1
(hieronder) zijn de totale hoeveelheden grond en baggerspecie per bij de melding
opgegeven toepassing aangegeven.
Tabel 3.1
Hoeveelheden grond en baggerspecie per opgegeven toepassing
(periode 2008-mei 2019)
In melding opgegeven toepassing
Toepassing bouwstof met gebruik van vrijstelling van informatieplicht bij hergebruik
Toepassing in grootschalige bodemtoepassing
Toepassing op landbodem volgens generiek toetsingskader
Toepassing op natte bodem volgens generiek toetsingskader
Toepassing volgens gebiedsspecifiek toetsingskader
Toepassing volgens onbekend toetsingskader
Totaal

Hoeveelheid
(ton)
88.812
8.035.295
1.501.224
1.937.029
493.535
185.769
12.241.665

Uit de tabel blijkt dat in de periode 2008 – mei 2019 in totaal 12,2 miljoen ton bouwstoffen,
grond en baggerspecie is geïmporteerd. De hoeveelheid bouwstoffen (circa 88.800 ton) is
ten opzichte van de overige hoeveelheden verwaarloosbaar. Het grootste gedeelte van de
geïmporteerde hoeveelheden wordt in een grootschalige bodemtoepassing toegepast
(66%). Van bovengenoemde totale hoeveelheden wordt 1,5 miljoen ton toegepast op een
landbodem (= 12%).
Deze gegevens zijn grafisch weergegeven in figuur 3.1.

11 (104)

Figuur 3.1

Hoeveelheden grond en baggerspecie per opgegeven toepassing
(volgens dataset Meldpunt)

Het bovenstaande resulteert in een totale hoeveelheid van 10,7 miljoen ton die in de
periode tussen 2008 en mei 2019 potentieel in diepe plassen kan zijn toegepast.
3.3
Trends in import
De figuren 3.2 en 3.3 geven het verloop van de geïmporteerde hoeveelheden grond en
baggerspecie per kalenderjaar1. Figuur 3.2 laat het aantal meldingen per jaar zien,
figuur 3.3 de hoeveelheden grond en baggerspecie.

Betreft alle toepassingen, uitgezonderd ‘Toepassing op landbodem volgens generiek toetsingskader’ en
‘Toepassing bouwstof met gebruik van vrijstelling van informatieplicht bij hergebruik’.

1

12 (104)

Figuur 3.2

Ontwikkeling aantal meldingen per jaar (volgens dataset Meldpunt)

Uit figuur 3.2 blijkt dat het aantal meldingen van 2013 tot 2018 fors is toegenomen: met een
factor 17, van 17 tot 295. Vooral de scherpe stijging van het aantal meldingen vanaf 2017
valt op.
Figuur 3.3 laat voor de gemelde hoeveelheden grond en baggerspecie een vergelijkbaar
beeld zien: de gemelde hoeveelheid is fors toegenomen, met een factor 15, van
0,19 miljoen ton in 2013 naar 2,83 miljoen ton in 2018, met een scherpe stijging van de
gemelde hoeveelheid sinds 2016. Uit figuur 3.4 blijkt dat in de periode 2013-2016 jaarlijks
voor 0,8-1,9 miljoen ton in Nederland te importeren grond en baggerspecie een EVOAkennisgeving is aangevraagd. Er is sprake van een toename in de loop der jaren,
uitgezonderd 2015. In vergelijking tot de data van het Meldpunt bodemkwaliteit liggen de
jaarlijkse EVOA-hoeveelheden circa 0,4-1,0 miljoen ton hoger. Deze hoeveelheden hebben
binnen Nederland een andere bestemming, zoals verwerken, dan toepassingen onder de
regels van het Bbk.

13 (104)

Figuur 3.3

Ontwikkeling totaal gemelde hoeveelheid per jaar (volgens dataset Meldpunt)

Figuur 3.4

Ontwikkeling totaal gemelde hoeveelheid per jaar (volgens dataset EVOA)

14 (104)

Figuur 3.5

Verdeling hoeveelheden gemelde grond en baggerspecie

Uit figuur 3.5 blijkt dat de verdeling tussen grond en baggerspecie volgens de dataset van
het Meldpunt 63%/37% is, dus krap 2/3 van het totaal is grond, ruim 1/3 baggerspecie. De
gegevens uit de EVOA dataset laten nagenoeg hetzelfde beeld zien: 62%/38%.
3.4
Vraag en aanbod
De totale vraag aan grond en baggerspecie uit Nederland bestaat jaarlijks uit ongeveer
40 miljoen ton schoon gewonnen zand en 45 miljoen ton schone en licht verontreinigde
grond en baggerspecie vanuit hergebruik (zie ook paragraaf 2.2). Daarnaast bedroeg de
totale import in de afgelopen twee jaar bijna 2,5 miljoen ton per jaar. Daarvan kwam in 2017
0,9 miljoen ton terecht als toepassing in diepe plassen2. De overige twee derde aan import
werd dus elders gebruikt. Als het gaat om de verondieping van diepe plassen, is de import
van grond en baggerspecie met name sinds 2015 sterk gestegen. In 2017 en 2018
(verwacht) gaat het zelfs om een verdubbeling ten opzichte van het voorgaande jaar, zowel
in absolute hoeveelheden als in procentueel aandeel (zie ook figuur 3.1). In een
onderzoeksrapport uit 2014 wordt benoemd dat bij een groot aantal plassen de verplichting
bestaat om de verondieping binnen een termijn van tien jaar af te ronden3. De vraag naar
grond en baggerspecie bedraagt hiermee 8,9 miljoen ton per jaar. Het lijkt niet haalbaar om
alleen met grond uit Nederland in deze behoefte te voorzien.

2 Bron: H2H Advies, 2018. Toepassing grond en bagger in diepe plassen.
3 Bron: MWH B.V., 2014. Overcapaciteit in Nederland? Resultaten van een onderzoek naar de capaciteit van diepe

plassen (lopende projecten en in voorbereiding zinde initiatieven) in Nederland.

15 (104)

Bron boven: H2H Advies, 2018; rechts:
Stantec, 2019

Figuur 3.6 (links) Gemiddelde toepassing van grond en bagger in diepe plassen, 2012-2018
Figuur 3.7 (rechts) Opvulcapaciteit en ligging van plassen in Nederland, 2019

De totale hoeveelheid in Nederland gestorte en hergebruikte grond en baggerspecie is de
afgelopen jaren gestegen. Uit figuur 3.6 blijkt dat het aandeel geïmporteerd materiaal is in
relatieve zin echter veel sterker gestegen is. Dit kan ermee te maken hebben dat er vanuit
de Nederlandse markt niet meer aan de vraag kan worden voldaan (import is
vraaggedreven). Echter er is ook een prikkel vanuit de aanbodzijde: partijen kunnen
gemakkelijker in Nederland worden bestemd dan in bepaalde herkomstregio’s. Dat heeft te
maken met capaciteit en kosteneffectiviteit: partijen uit het buitenland kunnen worden
aangetrokken door andere regelgeving en vrijkomend materiaal op specifieke locaties
vanwaar transportkosten laag zijn (per schip te vervoeren). Figuur 3.7 laat zien dat veel van
de opvulcapaciteit dichtbij grote waterwegen ligt.

16 (104)

3.5

Figuur 3.8

Herkomst

Herkomst toegepaste grond en baggerspecie (volgens dataset Meldpunt)

Uit figuur 3.8 blijkt dat volgens de dataset van het Meldpunt veruit de meeste toegepaste
grond en baggerspecie uit België komt (81%). De overige hoeveelheden zijn uit Duitsland
(10%) en Frankrijk (5%) afkomstig. Van een klein percentage (4%) is de herkomst niet
bekend. De cijfers uit de EVOA-dataset zijn weliswaar anders, maar figuur 3.9 laat wel een
vergelijkbaar beeld zien, met het merendeel afkomstig uit België.

Figuur 3.9

Herkomst toegepaste grond en baggerspecie (volgens dataset EVOA)

17 (104)

Figuur 3.10

Ontwikkeling uit verschillende landen geïmporteerde grond en baggerspecie (volgens
dataset Meldpunt)

Figuur 3.11

Ontwikkeling uit verschillende landen geïmporteerde grond en baggerspecie (volgens
dataset EVOA)

Uit figuur 3.10 blijkt dat sinds 2013 sprake is van een forse toename in de geïmporteerde
hoeveelheden vanuit België, met vooral een scherpe stijging in 2016 en 2017, waarna het in
2018 stabiel bleef. Voor Duitsland valt de stijging in 2015 op, waarna het in 2016 afnam en
in 2017 en 2018 weer steeg. Uit Frankrijk worden sinds 2017 grotere hoeveelheden
geïmporteerd.

18 (104)

Ook hier zijn de cijfers uit de EVOA-dataset weliswaar anders, maar figuur 3.11 laat per
land in grote lijnen een vergelijkbaar beeld zien, met als meest opmerkelijke verschil een dip
bij België in 2015, waar de gemelde hoeveelheid volgens de dataset van het Meldpunt toen
ongeveer stabiel is gebleven.
Opgemerkt wordt dat in de EVOA-dataset ook ‘verre’ landen (met kleine hoeveelheden) als de
Bahama’s (BHS, 19 ton), Dominicaanse Republiek (DOM, 63 ton) en Mauritius (MUS, 324 ton)
voorkomen. De achtergrond van deze data is niet bekend. Om het overzichtelijk te houden zijn deze
landen, evenals een aantal Europese landen met een aandeel in de totale hoeveelheid van minder
dan 1% (Ierland, Italië, Luxemburg, Noorwegen, Oostenrijk, Servië, Spanje en Zweden), uit de figuren
weggelaten.

In de voorlopige lijst van EVOA kennisgevingen is bij de gegevens over 2019 (tot ongeveer
eind mei) nauwkeuriger gekeken naar de herkomstlocaties. De twintig in deze periode
afgegeven kennisgevingen voor de import van grond (Eural code 17 05 04) en
baggerspecie (17 05 06) betreffen een totale geplande hoeveelheid van bijna 1,8 miljoen
ton, waarvan 30.000 ton baggerspecie, voor het transport, waarvan in totaal ruim 2500
overbrengingen zijn gepland, waarvan 1.200 voor de baggerspecie, tussen 1 januari 2018
en 20 april 2021. Alle voor grond afgegeven kennisgevingen op één na hebben betrekking
op vanuit België te importeren grond. Volgens de kennisgevingen gaan deze partijen vrijwel
allemaal (op één partij uit Belgisch-Limburg na) vanuit het gebied tussen Breda, Antwerpen,
Gent en Brussel naar het rivierengebied tussen Dordrecht en Nijmegen. Transportafstanden
variëren daarbij van ruim 60 km tot ruim 200 km. Dit betekent dat de transportafstand vanuit
België in veel gevallen kleiner is dan vanuit bijvoorbeeld het noorden van Nederland.
3.6
Toepassing van (geïmporteerde) grond in de praktijk
EVOA meldingen zijn overschattingen
Een EVOA-kennisgeving wordt aangevraagd bij voornemen tot transport. De daarbij
opgegeven hoeveelheid is doorgaans groter dan de later daadwerkelijk te transporteren
hoeveelheid. De wijze van toepassing is afhankelijk van de kwaliteit van de partij, zodat
daarover soms pas daarna wordt beslist. De melding bij het Meldpunt bodemkwaliteit kan
pas daarna plaatsvinden. Maar ook omdat dat niet altijd gebeurt levert het werken met de
cijfers uit de registers van EVOA en het Meldpunt bodemkwaliteit meestal een overschatting
van de in de praktijk geïmporteerde hoeveelheid, bij het EVOA-register hierdoor wat meer
dan bij het Meldpunt bodemkwaliteit. Het is mogelijk dat pas bij de registratie bij de
acceptatielocatie duidelijk wordt hoeveel wordt geleverd en van welke kwaliteit. Dat wordt
dan via een partijkeuring in het schip gemeten. Het resultaat kan ertoe leiden dat het
aangeboden materiaal op het laatste moment toch nog naar een andere locatie gaat.
Toepassing gebiedseigen grond
In principe is het toegestaan te schuiven met grond binnen de beheersgebieden ‘Maas’,
‘Rijntakken’, maar alleen binnen Nederland. Volgens interviewpartners is de samenstelling
(behoudens verontreinigingen) van partijen uit hetzelfde beheersgebied stroomopwaarts
over de grens niet wezenlijk anders dan van partijen uit Nederland.
Toezicht en handhaving
Toezicht en handhaving vindt vooral op papier plaats, waarbij voornamelijk wordt getoetst of
de partijkeuring door de bodemintermediair conform de daarop van toepassing zijnde
protocollen is uitgevoerd. Daarnaast vindt toezicht in het veld plaats, risico- en
signaalgericht en steekproefsgewijs. Voor wat betreft de EVOA wordt toezicht gehouden
door middel van transportcontroles naar aanleiding van meldingen van netwerkpartners
en/of gericht op risicovolle stromen, waaronder grond.

19 (104)

Verwerkers gebaat bij draagvlak
Bedrijven die werken aan diepe plassen zijn er zich in toenemende mate van bewust dat ze
afhankelijk zijn van draagvlak in de omgeving en kiezen daarom voor transparantie. Vaak
werken zij samen met bijvoorbeeld natuurorganisaties bij het maken en uitvoeren van het
Herinrichtingsplan en werken ze actief samen met omwonenden. De sector kan in het
algemeen goed uit de voeten met de huidige regelgeving: de regels zijn duidelijk en ook hoe
ermee moet worden gewerkt.
3.6.1
Conclusies Nederland
Uit de data-analyse van de gegevens uit het Meldpunt bodemkwaliteit en die uit het EVOAregister kunnen de volgende conclusies worden getrokken:
• In de periode 2008 – mei 2019 is in totaal 12,2 miljoen ton bouwstoffen, grond en
baggerspecie geïmporteerd. Op basis van het soort toepassing kan worden afgeleid dat
maximaal 10,7 miljoen ton diepe plassen kan zijn toegepast.
• Sinds 2013 is sprake van een forse toename in de geïmporteerde hoeveelheden grond
en baggerspecie, met vooral een sterke stijging sinds 2016.
• Veruit de meeste grond en baggerspecie wordt geïmporteerd vanuit België. De overige
hoeveelheden zijn voornamelijk uit Duitsland en Frankrijk afkomstig. Gebaseerd op de
gegevens uit het Meldpunt bodemkwaliteit, die dichter bij het feitelijk onder het Bbk
toegepaste materiaal liggen dan die uit het EVOA-register, komt 81% uit België, 10% uit
Duitsland en 5% uit Frankrijk.
De geïmporteerde hoeveelheden op basis van de dataset van de afgegeven EVOAbeschikkingen zijn circa 0,4 – 1,0 miljoen ton hoger dan die uit de dataset van het Meldpunt.
Mogelijke verklaringen hiervoor zijn 1) het feit dat de EVOA-beschikkingen betrekking
hebben op alle geïmporteerde grond en baggerspecie, terwijl de dataset van het Meldpunt
bodemkwaliteit alleen de partijen betreft die worden toegepast onder de regels van het Bbk,
en 2) het feit dat een partij die onder een EVOA-kennisgeving valt maar uiteindelijk niet naar
Nederland wordt overgebracht vaak niet wordt gemeld bij het Meldpunt bodemkwaliteit.
Voor het overige laat de dataset van de afgegeven EVOA-beschikkingen (2013-2016) een
vergelijkbaar beeld zien: er is sinds 2013 sprake van een forse toename in de
geïmporteerde hoeveelheden en de meeste grond- en baggerspecie is afkomstig uit België.
Toezicht en handhaving vindt vooral op papier plaats, waarbij feitelijk alleen wordt getoetst
of de partijkeuring door de bodemintermediair conform de daarop van toepassing zijnde
protocollen is uitgevoerd. Daarnaast vindt toezicht in het veld plaats, risico- en
signaalgericht en steekproefsgewijs. Voor wat betreft de EVOA wordt toezicht gehouden
door middel van transportcontroles naar aanleiding van meldingen van netwerkpartners
en/of gericht op risicovolle stromen, waaronder grond.

Bedrijven die werken aan diepe plassen zijn er zich in toenemende mate van bewust dat ze
afhankelijk zijn van draagvlak in de omgeving en kiezen daarom voor transparantie. Vaak
werken zij samen met bijvoorbeeld natuurorganisaties bij het maken en uitvoeren van het
Herinrichtingsplan en werken ze actief samen met omwonenden. De sector kan in het
algemeen goed uit de voeten met de huidige regelgeving: de regels zijn duidelijk en ook hoe
ermee moet worden gewerkt.

20 (104)

4

België

Bronnen voor dit hoofdstuk zijn OVAM, Grondbank, Grondwijzer, Sweco België en de
resultaten van de enquêtes en interviews.
Bij elk van de drie Gewesten bespreken we ook de basisprincipes van het normenstelsel.
Deze informatie gebruiken we in paragraaf 7.3 om deze stelsels te vergelijken met de
normenstelsel dat in Nederland van toepassing is. Op hoofdlijnen zijn de principes van de
normering in Vlaanderen vergelijkbaar met die in Nederland, maar is de uitwerking anders.
Brussel lijkt er op, maar is weer net anders, Wallonië is complex en wordt per 1 november
2019 herzien. Van belang is ook welke extractiemethoden worden toegepast. Hierover
hebben we geen informatie gevonden.
4.1
Regelgeving en richtlijnen
Grond- en baggerverzet wordt in België geheel gereguleerd door de gewesten. Hieronder
vatten we de regelgeving samen die geldt in de drie belangrijkste gewesten, Vlaanderen,
Brussel en Wallonië.
4.1.1
Vlaanderen
De verantwoordelijke overheden geven via de enquête aan dat in Vlaanderen regelgeving
van toepassing is voor vrijkomende grond- en baggerspecie. Licht verontreinigde grond- en
baggerspecie kan in Vlaanderen worden hergebruikt binnen het gewest op grond van de
daarvoor geldende regelgeving. Twee van de drie respondenten geven aan dat in
Vlaanderen een vergunningsplicht geldt. Op de vraag of men bij een aanvraag voor een
vergunning leges verschuldigd is, antwoorden de verantwoordelijke overheden ‘onbekend’.
Algemene regels zijn van toepassing op hergebruik van licht verontreinigde grond en
volgens de overheden is sprake van een meldingsplicht. Er is dus sprake van een
combinatie van algemene regels en een vergunningplicht. De OVAM is verantwoordelijk
voor formulering van beleid en regels van hergebruik. De organisaties verantwoordelijk voor
een goede uitvoering van het beleid en regels voor hergebruik zijn de Grondbank en
Grondwijzer.
In het Vlaams gewest staat de regelgeving op het hergebruik van uitgegraven bodem
integraal in het bodemdecreet. Dit decreet heeft als belangrijkste doelstelling het voorkomen
van nieuwe bodemverontreiniging.
De praktische uitwerking staat gedetailleerd beschreven in het Vlarebo van 2008 (het
Vlaams Reglement op de bodemsanering en de bodembescherming).
Bij recente wijzigingen van het Vlarebo (1 april 2019) vallen ook bagger- en ruimingsspecie,
grondbrij en bentonietslib onder deze regelgeving. Voorheen vielen deze onder het Vlarema
(Vlaams reglement betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en
afvalstoffen).
Voor de uitvoering van de grond-, bagger of ruimingswerken is in de meeste gevallen een
bodemonderzoek (Technisch Verslag) verplicht. Het is de taak van de bouwheer
(opdrachtgever van het werk) om een Technisch Verslag te laten opmaken door een door
de overheid erkende bodemsaneringsdeskundige. Het Technisch Verslag heeft als doel de
milieuhygiënische kwaliteit van de bodemmaterialen te bepalen. Onder bodemmaterialen
worden verstaan: uitgegraven bodem, bagger- en ruimingsspecie, grondbrij en
bentonietslib.

21 (104)

Een erkende bodembeheerorganisatie spreekt zich uit over de conformiteit van het
Technisch Verslag. In Vlaanderen zijn er momenteel twee erkende bodembeheerorganisaties, Grondbank en Grondwijzer. In het Technisch Verslag legt de erkende
bodemsaneringsdeskundige de milieuhygiënische kwaliteit van de bodemmaterialen vast en
gaat na hoe dit bodemmateriaal opnieuw gebruikt kan worden en welke voorwaarden
daaraan moeten worden verbonden. Een Technisch Verslag geeft de mogelijkheid om de
grondwerken selectief uit te voeren en zo schone en verontreinigde partijen gescheiden te
houden. De milieuhygiënische gebruiksmogelijkheden van een partij bodem- of
baggermaterialen wordt weergegeven met een driecijferige code. Zo kan de aannemer die
de werken uitvoert nagaan waar en hoe hij de bodemmaterialen kan gebruiken.
Het Technisch Verslag vormt de basis voor een door één van de twee erkende
bodembeheerorganisaties af te geven conform-verklaring, waarmee de Traceerbaarheidsprocedure kan worden gestart. Voor afvoer naar een andere bestemming dan een Tijdelijke
Opslagplaats (TOP) of Centrum voor Grondreiniging (CGR) moet een Grondtransporttoelating worden aangevraagd, die wordt afgegeven op basis van een Standaard Verklaring
Afnemer. Na levering moet een door de aannemer en afnemer ondertekende Eindverklaring
worden gestuurd aan de erkende bodembeheerorganisatie die tot slot een
bodembeheerrapport opstelt voor de opdrachtgever en eindgebruiker.
Meer informatie over het bovenstaande is opgenomen in bijlage 4.
In de bespreking per Gewest of land in dit hoofdstuk wordt ook een vergelijking gemaakt
tussen de normstelling in Nederland met de normstellingen in de betreffende regio of het
betreffende land. Bij de vergelijking van de normstelling zijn de meest maatgevende
stofgroepen in beschouwing genomen (zware metalen, PAK, PCB’s en minerale olie).
De normen van België zijn per Gewest opgenomen in bijlage 6, de daarbij gehanteerde
afkortingen in bijlage 8. De normstelling voor bodemsanering en hergebruik van grond is
geregeld in het Vlaams reglement betreffende de bodemsanering (Vlarebo). Dit is te
raadplegen op de website https://navigator.emis.vito.be.
In Vlaanderen worden de volgende bodemsaneringsnormen (vergelijkbaar met de
Nederlandse Wbb-normen) gehanteerd:
• S: streefwaarde: refereert naar gehalten die in niet-verontreinigde bodems aanwezig zijn
(vergelijkbaar met de Nederlandse Achtergrondwaarde).
• BSN: bodemsaneringsnorm, waarbij onderscheid wordt gemaakt in de volgende
bestemmingstypes4:
 I: Landbouw en natuur.
 II: Wonen.
 III: Wonen/Industrie.
 IV: Recreatie.
 V: Industrie.

4

In Vlarebo is per bestemmingstype een lijst met bestemmingen opgenomen, onderstaand is op basis hiervan een
‘vertaling’ gemaakt naar Nederlandse bodemfuncties.
22 (104)

Voor hergebruik (vergelijk Bbk-normen Nederland) worden de volgende normen
onderscheiden:
• richtwaarden (R): de norm voor vrij gebruik van bodemmaterialen (vergelijkbaar met vrij
toepasbaar in Nederland);
• normen voor het gebruik van uitgegraven bodem als bouwkundig bodemgebruik of in
vormvast product (in deze notitie aangeduid met BGG). Deze toepassing is vergelijkbaar
met de Nederlandse grootschalige bodemtoepassing.
Behalve bovengenoemde samenstellingswaarden worden voor bouwkundig bodemgebruik
ook eisen aan emissie gesteld (vergelijkbaar met GBT in Nederland). Bij de hergebruiksnormen wordt voor metalen een bodemtypecorrectie op basis van lutum en organische stof
toegepast. Deze wijkt af van de bodemtypecorrectie voor de bodemsaneringsnormen. Voor
organische parameters wordt geen bodemtypecorrectie toegepast.
Als een partij besluit om grond- en baggerspecie binnen het gebied van herkomst aan te
bieden vormen volgens de verantwoordelijke overheden in Vlaanderen de pragmatische
normen het belangrijkste aspect (antwoord 3x gegeven), daarna eenvoudige procedures (2)
en daarna de korte proceduretijd (1). Volgens de uitvoerende partijen in Vlaanderen is, in
tegenstelling tot wat het bevoegd gezag aangeeft, de korte proceduretijd juist het
belangrijkste aspect (7), daarna eenvoudige procedures (4) en daarna pragmatische
normen (2). Zie figuur 7.1 in paragraaf 7.2.1.
Als belangrijkste aspecten voor aanbieden van grond- en baggerspecie buiten het gebied
van herkomst worden door de verantwoordelijke overheden in Vlaanderen strenge normen
(1) en generieke regeling binnen Vlaanderen (1) en economisch afweging (1) genoemd.
Kijkend naar wat uitvoerende partijen hierover aangeven worden in Vlaanderen ook de
strenge normen (2) binnen Vlaanderen en de prijs/economische afweging (5) genoemd als
belangrijkste aspect om daarbuiten grond- en baggerspecie aan te bieden.
4.1.2
Brussel
De kern van de regelgeving over grondstromen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
bestaat uit de volgende drie documenten:
• Ordonnantie van 14 juni 2012 betreffende afvalstoffen.
• Besluit van de Regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest van 1 december 2016
betreffende het beheer van afvalstoffen.
• Ordonnantie betreffende het beheer en de sanering van verontreinigde bodems van 5
maart 2009, gewijzigd met ordonnantie van 23/06/2017.
Indien gronden worden geïmporteerd op een terrein in de Brusselse agglomeratie, bestaat
er een Code van goede praktijk om de voorwaarden voor hergebruik vast te leggen.

23 (104)

De Code van goede praktijk voorziet expliciet de validatie van bestaande bemonsteringsprotocollen in de twee andere regio’s (Vlaanderen en Wallonië) op basis van het advies van
een erkend deskundige.
Bodemsaneringsnormen
Met betrekking tot bodemsanering worden in het gewest Brussel de volgende normen
gehanteerd5:
• de saneringsnorm (SN): saneringsnormen zijn concentraties van verontreinigende
stoffen in de bodem en in het grondwater waaronder de risico’s voor de volksgezondheid
en het milieu als nihil worden beschouwd en de bodem al zijn functies kan vervullen. De
saneringsnorm is vergelijkbaar met de Nederlandse Achtergrondwaarde (dus niet de
interventiewaarde);
• de interventienorm (IN): interventienormen zijn concentraties van verontreinigende
stoffen in de bodem en in het grondwater waarboven de risico's voor de
volksgezondheid en/of het milieu als niet te verwaarlozen worden beschouwd en een
behandeling van de verontreiniging vereist is. Interventienormen zijn vergelijkbaar met
de Nederlandse interventiewaarde.
Hergebruiksnormen
Gronden die voldoen aan de saneringsnorm (SN) zijn vrij toepasbaar. Onder voorwaarden
zijn ook gronden toepasbaar als deze voldoen aan 80% van de interventienorm (IN80%).
De belangrijkste voorwaarde hierbij is dat de betreffende partij op hetzelfde perceel moet
worden toegepast als waar de partij ontgraven is.
4.1.3
Wallonië
Sinds medio 2001 vallen de grondstromen in het Waals Gewest onder het Waals
uitvoeringsbesluit om de valorisatie (opwaardering) van bepaalde afvalstoffen te
bevorderen. Voor herbruikbare baggerspecie bestaan twee codes, voor herbruikbare grond
drie. Het normensysteem kent twee waarden:
• Als concentraties lager zijn dan die in de richtinggevende lijst van referentieparameters
voor niet-verontreinigde gronden mag het materiaal vrij worden hergebruikt. De
normering is echter zeer streng, wat zich vooral bij de metalen van natuurlijke oorsprong
doet voelen.
• Als concentraties hoger zijn, maar wel lager dan de karakteristieken waaraan gereinigde
gronden moeten beantwoorden, mag het materiaal na verkregen toestemming worden
afgevoerd naar een ontvangende locatie, naar een erkend grondverwerkingscentrum of,
met heranalyse, als bouwstof richting Vlaanderen.
Het is duidelijk geworden dat dit systeem de volgende nadelen kent:
• Beperkte traceerbaarheid.
• Grote onzekerheid op de spreiding tussen de twee normwaarden.
• Mogelijke negatieve gevolgen van door de ontvanger benutte kansen.
• Volatiele prijzen.
• Negatieve grondbalans richting Vlaanderen.
Door deze juridische, financiële en milieuhygiënische onzekerheid wordt de regelgeving in
het Waals Gewest per 1 november 2019 dan ook ingrijpend herzien. Vanaf die datum speelt
het Decreet aangaande het beheer en de sanering van bodem (Bodemdecreet) uit 2018
een rol en wordt het sinds 2001 bestaande Waals uitvoeringsbesluit om de valorisatie van
bepaalde afvalstoffen te bevorderen gewijzigd door een Waals uitvoeringsbesluit uit 2018.
Hierdoor wordt de regelgeving over grondstromen geharmoniseerd met de regelgeving over
verontreinigde bodem.

5

Bron: https://leefmilieu.brussels/themas/bodem
24 (104)

Voor herbruikbare baggerspecie blijven twee codes in gebruik, maar voor grond gaat het
van drie naar vijf. Het nieuwe normenstelsel kent vijf waarden, gerelateerd aan het gebruik
van het terrein van afkomst en het bestemmingstype van het ontvangend terrein. De
normwaarden zijn gebaseerd op de normwaarden uit het Bodemdecreet. Grond en
baggerspecie kunnen, algemeen gesteld, worden afgevoerd naar een terrein met eenzelfde
gebruiksfunctie of een terrein met een restrictievere gebruiksfunctie, mits sprake is van een
milieuvergunning.
Tot november 2017 werden geen eisen gesteld aan de onderzoeksmethode, waardoor de
analyseresultaten binnen eenzelfde partij sterk konden variëren. Sinds die tijd geldt een
Richtlijn die het toepassingskader en de bemonsteringsmethode (aantal monsters en
monsternemingen) regelt. Vanaf 1 november 2019 geldt het Referentiekader betreffende
het grondverzet, dat de kwaliteitscontrole en de traceerbaarheid van de grond en
baggerspecie moet verbeteren.
De eisen aan verslaglegging zijn zodanig dat de stromen grond en bagger volledig kunnen
worden gevolgd.
Van de beoogde wijzigingen wordt verwacht dat het tot significante verbeteringen zal leiden.
De sector ziet echter nog wel veel schemerzones en verwacht een kentering van de
grondbalans van Vlaanderen richting Wallonië. Vooral dit laatste moet echter gestaafd
worden door de werkelijke ontwikkelingen in de tijd en in functie van de betreffende
verontreinigende stoffen.
4.2
Vraag en aanbod
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is een netto exporteur van gronden en slib. Dit is
eenvoudig te verklaren door de stedelijke context en de sterke druk vanuit vastgoed.
Structureel worden de uitgegraven gronden geïntegreerd in de daarvoor geschikte
netwerken in Vlaanderen en Wallonië. De geografische nabijheid en bestaand wetgevend
kader zorgen ervoor dat dit doorgaans de meest aantrekkelijke optie is.
In België zijn enkele zeer grote infrastructurele projecten in uitvoering, waarbij grote
volumes grond en baggerspecie vrijkomen. De Oosterweelverbinding, in uitvoering sinds
februari 2018 en gepland tot 2026, moet de Ring van Antwerpen sluiten met een nieuw stuk
autosnelweg dat deels verdiept wordt aangelegd en deels in tunnels. De verwachting is dat
de hierbij vrijkomende grote hoeveelheid grond en baggerspecie de komende jaren alleen
nog maar verder wordt aangevuld, omdat verschillende grote infrastructurele werken op
stapel staan. Zo komt het totaal met een groot nieuw Antwerps dok en een nieuwe zeesluis
bij Zeebrugge al op 42 miljoen m3. Berekend is dat dit een berg van 100 meter hoog zou
opleveren als het over het centrum van Antwerpen zou worden uitgereden. Daar komt nog
bij dat men in Brussel studeert op verbreding van de Ring en een uitbreiding van het
metronet.
Men vraagt zich serieus af waar al dit materiaal naartoe moet. België beschikt wel over
afzetcapaciteit, maar er zijn weinig locaties waar grote volumes in korte tijd kunnen worden
geaccepteerd. De meeste locaties met een behoorlijke vraag naar grond zijn voormalige
kleiwinputten, maar die zijn niet per schip bereikbaar. Er zijn ook geen ‘natte’ locaties,
vergelijkbaar met de diepe plassen in de Nederlandse uiterwaarden, die in België zouden
kunnen worden gebruikt of herontwikkeld.

25 (104)

Volgens de uitvoerende partijen via de enquête ligt het aantal stortlocaties voor
herbruikbare grond binnen een straal van 50 km in Vlaanderen op gemiddeld 5. Dit neemt
toe naarmate de straal groter wordt: twee van de zeven ondervraagde uitvoerende partijen
geeft aan dat het aantal stortlocaties meer dan tien is bij een straal van 50 tot 100 km. Voor
niet-herbruikbare grond ligt het aantal stortlocaties tussen twee en drie tot 100km. Het
bevoegd gezag van Vlaanderen schetst hierover een heel ander beeld: alle drie de
verantwoordelijke overheden geven aan dat er meer dan tien stortlocaties zijn voor
herbruikbare grond binnen Vlaanderen. Voor niet-herbruikbare grond geven twee van de
drie overheden aan dat er meer dan tien locaties zijn binnen Vlaanderen.
De uitvoerende partijen geven aan dat de tarieven voor storten van herbruikbare grond- en
baggerspecie in alle gebieden lager zijn dan voor niet-herbruikbare grond en-baggerspecie.
In Vlaanderen zijn de tarieven op de meeste locaties minder dan € 10 per ton voor
herbuikbare grond. Voor niet-herbruikbare grond zegt de helft van de uitvoerende partijen
dat de kosten meer dan € 35 per ton bedragen in Vlaanderen. De verschillende
verantwoordelijke overheden in Vlaanderen laten een gemengd beeld zien omtrent de
storttarieven. Voor niet-herbuikbare grond variëren de kosten per ton van € 25-€ 35 tot meer
dan € 35 per ton. Voor herbruikbare grond tussen minder dan € 10 tot € 25-€ 35 per ton om
te kunnen storten.
In Wallonië zijn de kosten € 10 tot € 25 per ton en meer dan € 35 per ton voor
respectievelijk storten van herbruikbare en niet-herbruikbare grond. In Noordrijn-Westfalen
is het beeld meer gemengd. Hier zijn de kosten voor herbruikbare grond uiteenlopend van
onder de € 10 per ton tot € 25-€ 35 per ton. Voor niet-herbruikbare grond is dit tussen de
€ 10-€ 25 per ton en meer dan € 35 per ton.
De regelgeving lijkt in België nog niet klaar voor toepassing van hergebruikte grond of
baggerspecie onder water. Niettemin geven de verantwoordelijke overheden in Vlaanderen
via de enquête als meest voorkomende toepassing het verondiepen van plassen (door 3
overheden opgegeven) en dijkversterking (2) op.
4.3
Trends in export
In België staat Nederland bekend om de grote vraag naar grond en baggerspecie en de
grote opslagcapaciteit, die ook nog eens verzekerd lijkt in de toekomst. Bij projecten waarbij
grote hoeveelheden vrijkomen zijn deze Nederlandse opslaglocaties dan ook snel in beeld.
Export naar Nederland is ook aantrekkelijk door de goede bereikbaarheid per schip van veel
grote opslaglocaties, terwijl de acceptatietarieven in Nederland en België vergelijkbaar zijn.
Volgens de gegevens uit de enquête exporteert in Vlaanderen zes van de zeven bedrijven
partijen. In sommige gevallen geven de exporterende partijen aan dat er geen afzetmogelijkheden zijn binnen het eigen gebied. Als reden voor export wordt vanuit Vlaanderen
aangegeven, naast dat er geen afzetmogelijkheden zijn, dat export naar Nederland
goedkoper is (3) en de normen minder streng zijn (2).
Drie van de zes exporterende partijen hebben naar één locatie in Nederland geëxporteerd,
de overige drie naar meerdere locaties. Alle export ging per binnenvaartschip en de afstand
was gemiddeld ongeveer 100 km naar Nederland. Het bevoegd gezag bevestigt dit beeld.
De kosten van het transport lopen erg uiteen van minder dan € 5 (één), via tussen € 5-€ 10
(drie) tot meer dan € 10 (twee) per ton. Het beeld dat de transportkosten per schip heel laag
kunnen zijn, vooral bij transport vanuit Antwerpen en Brussel, wordt bevestigd; soms gaat
het om minder dan € 2,5 per ton, waarbij vaak ook retourladingen zand mee terug kunnen
worden genomen. Transport per vrachtwagen komt bij een transporttijd van een uur al op
ongeveer € 5 per ton.

26 (104)

Vier van de zes exporterende partijen in Vlaanderen besteedt het transport uit aan een
tussenhandelaar. Langs het Albertkanaal zijn wel mogelijkheden om grond tijdelijk op te
slaan.
Een knelpunt bij de export van grond en baggerspecie is de lange doorlooptijd van de
EVOA procedure: bij het niet tijdig starten hiervan kan de uitvoeringslocatie voor een
langere periode stilvallen.
Uit gegevens van het Meldpunt bodemkwaliteit blijkt dat sinds 2013 sprake is van een forse
toename van de geïmporteerde hoeveelheden grond en baggerspecie vanuit België, met
vooral een scherpe stijging in 2016 en 2017, waarna het in 2018 stabiel bleef. Zie ook figuur
3.10 in paragraaf 3.5.
Vlaanderen besteedt veel aandacht aan de traceerbaarheid van partijen grond en
baggerspecie (zie paragraaf 4.2). Nederland doet dat ook, maar de daarbij gehanteerde
systematiek sluit niet op elkaar aan, wat tot knelpunten kan leiden voor het toezicht op
geïmporteerde partijen.
4.4
Invasieve soorten
Met betrekking tot het bevoegd gezag geeft een overheid in Vlaanderen aan dat ze niet
bekend zijn met de problematiek rond invasieve soorten. In Vlaanderen stelt maar een
bedrijf de grond- en baggerspecie specifiek voor de export te onderzoeken. Redenen lopen
uiteen om niet te onderzoeken. In een geval is de studie al gedaan op de plek van
herkomst, een andere partij vermeldt dat er geen normenkader hierover bekend is en weer
twee andere partijen zeggen dat er niemand naar vraagt in Nederland.
4.5
Conclusies en aanbevelingen België
Onder meer door grote infrastructurele werken nu en in de komende jaren is in België
sprake van een groot overaanbod van grond en baggerspecie. Door de grote opslagcapaciteit op per schip goed bereikbare locaties wordt veel van dit materiaal, vooral sinds
2016, naar Nederland geëxporteerd. Ook doordat dit economisch aantrekkelijk is wordt het
grootste deel van het materiaal daarbij per binnenvaartschip vervoerd. Daarbij komen lage
transporttarieven, relatief korte transportafstanden en de mogelijkheden voor het
meenemen van retourvracht als gunstige factoren bij elkaar.
Op basis van het bovenstaande worden vanuit België de volgende aanbevelingen gedaan:
• Traceerbaarheid verduidelijken en transparanter maken, bijvoorbeeld door de
Nederlandse overheid toegang te geven tot het traceerbaarheidsplatform van de
bodembeheerorganisaties (in Vlaanderen Grondbank en Grondwijzer, in Wallonië
Walterre).
• De regelgeving in de drie Belgische gewesten, of op Europees of regionaal-Europees
(bijvoorbeeld Noord-west Europees) niveau, harmoniseren.
• Grondbank en Grondwijzer meer controles laten uitvoeren op transporten etc., en de
resultaten van deze controles communiceren met de Nederlandse instanties.

27 (104)

5

Duitsland

5.1
Inleiding
Bodem- en baggermateriaal vormen een van de grootste massatransporten in Duitsland. De
regelgeving heeft als doel om zoveel mogelijk van dit materiaal te hergebruiken. Materiaal
waarvoor de normwaarden niet worden gehaald wordt gestort. Elke bondsstaat heeft zijn
eigen regelgeving, de verschillen in de markt per staat worden ook gestuurd door de
verschillen in stortcapaciteit en grootschalige infrastructurele projecten.
5.2
Regelgeving en richtlijnen
De regelgeving rond afval volgt in Duitsland de hiërarchie Europees – landelijk (federaal,
voor heel Duitsland) – per bondsstaat – per Kreis (district). Meer dan tien federale regelgevingsdocumenten kunnen een rol spelen, daarnaast bestaan er ook zeven documenten
waarin de bondsstaten onderlinge afspraken hebben vastgelegd. Sinds 2001 bestaat
federale regelgeving voor afval (AVV, Abfallverzeichnisverordnung), waarin bodem- en
baggermateriaal eigen categorieën vormen. Het gaat dan vooral om verontreiniging met
zware metalen, minerale olie, VOCl (HCFCs), PAK en PCB’s. Belangrijke definities rondom
afval gelden ook voor heel Duitsland. Behandeld materiaal kan door de behandeling de
afvalstatus verliezen, maar blijft in de afvalstatistieken staan zolang het nog afval is.
Als sinds ongeveer 2005 wordt gewerkt aan een nieuwe federale Mantelverordening om
bodem- en grondwaterbescherming en afvalregelgeving voor heel Duitsland te
harmoniseren. Hoofddoelen hiervan zijn om mens en milieu beter te beschermen tegen te
introductie van verontreiniging, nuttig hergebruik te bevorderen en bureaucratie te
verminderen. Omdat niet duidelijk is wanneer de Mantelverordening in werking kan treden,
en wat de effecten ervan zullen zijn, komen bondsstaten toch weer met eigen decreten en is
sprake van een zekere stagnatie.
De bondsstaten ontwikkelen afvalmanagementplannen die ook regelmatig worden
geactualiseerd. Sommige samenhangende gebieden binnen bondsstaten doen dit ook.
Er zijn ook verschillende bodembeurzen, zoals in het Ruhrgebied.
Enkele in potentie belangrijke kenmerken van regelgeving per bondsstaat:
• Nedersaksen: de grondstromen rond infrastructurele werken moeten zowel tijdens de
aanbesteding als tijdens de uitvoering expliciete aandacht krijgen.
• Noordrijn-Westfalen:
 normwaarden voor samenstelling en eluaat zijn vastgelegd.
 hergebruikslocaties ook, inclusief documentatievereisten.
• Hamburg: verklaart de LAGA M20 (een van de geharmoniseerde afsprakensets) van
toepassing totdat de federale Mantelverordening in werking treedt.
De normen van Duitsland zijn opgenomen in bijlage 6. In de volgende paragrafen worden
deze nader toegelicht. De gehanteerde afkortingen zijn weergegeven in bijlage 8.

28 (104)

Met betrekking tot de hergebruiksnormen wordt in Duitsland onderscheid gemaakt in (LAGA
Mitteilung 206):
1.
toepassing in de wortelzone (inbouwklasse 0):
•
normen: Vorsorgewerte (in deze notitie aangeduid met VSW) en
Prüfwerte (PW);
2.
toepassing buiten de wortelzone (dus diepere bodemlagen):
A.
herstellen natuurlijke bodemfunctie (inbouwklasse 1):
•
normen: Z0, Z0*;
B.
herstellen technische functie (inbouwklasse 2):
•
normen: Z1, Z2.
Normen voor toepassing in de wortelzone
Voor de toepassing in de wortelzone gelden de Vorsorgewerte en de Prüfwerte uit de
BBodSchV7. De Vorsorgewerte kunnen vergeleken worden met de Nederlandse
Achtergrondwaarden. De Prüfwerte zijn vergelijkbaar met de Nederlandse Maximale
waarden voor de klassen Wonen en Industrie.
Bij de Vorsorgewerte voor metalen wordt onderscheid gemaakt in de volgende bodemtypen:
• klei;
• leem;
• zand.
Bij organische verontreinigingen wordt onderscheid gemaakt naar organisch stofgehalte:
• organisch stofgehalte >8%;
• organisch stofgehalte < 8%.
Bij de Prüfwerte wordt onderscheid gemaakt in de volgende bodemfuncties:
• kinderspeelplaatsen (KSP);
• woongebieden;
• park en recreatieterreinen (PRK);
• industrieterreinen.
Voor elke bodemfunctie zijn specifieke normen opgesteld.
Voor landbouw (grasland, akkerbouw) zijn ook specifieke normen opgesteld, waarbij de
normen van een aantal metalen op basis van een ammoniumnitraatextractie zijn vastgesteld, terwijl bij andere metalen de normering is gebaseerd op een Koningswaterextractie.
Deze normen worden in voorliggende notitie niet verder in beschouwing genomen.
Normen voor toepassing buiten de wortelzone
Voor de toepassing buiten de wortelzone gelden de volgende normen:
• Herstellen natuurlijke bodemfunctie: Z0.
• Opvullen van afgravingen: Z0*.
• Herstellen technische functie:
 Z1: inbouwklasse 1: gelden voor waterdoorlatende constructies (‘open’ inbouw).
 Z2: inbouwklasse 2: gelden voor niet of nauwelijks waterdoorlatende constructies
(inbouw met technische beschermingsmaatregelen).

6

Anforderungen an die stoffliche Verwertung von mineralischen Abfällen: Teil II: Technische Regeln für die
Verwertung. 1.2 Bodenmaterial (TR Boden). Stand: 05.11.2004
7
Bundes- Bodenschutz- un Altlastenverordnung. Vom 12. Juli 1999 (BBodSchV, paragraaf 12)
29 (104)

De Duitse normen zijn weergegeven in bijlage 6. Hierbij gelden de volgende opmerkingen:
• bij Z0 geldt ook een eis voor de TOC8 (0,5/1,0 gew.%, afhankelijk van C/N-quotiënt);
• de normen voor PCB gelden voor PCB (6), terwijl we in Nederland aan PCB (7) toetsen;
• de norm voor PAK geldt voor de som PAK (16), terwijl we in Nederland aan de som PAK
(10) toetsen.
Extractiemethoden bij analyse
Om een vergelijking te kunnen maken tussen Duitse normen en Nederlandse normen,
moeten ook de extractiemethoden in beschouwing worden genomen. Een sterke extractie
(bijvoorbeeld met Koningswater) levert hogere gehalten dan een milde extractie
(bijvoorbeeld met een zwak zuur salpeterzuur).
In Duitsland worden de volgende extractiemethoden gehanteerd
(Bron: BBodSchV, pag. 30):
• Metalen: extractie met Koningswater (DIN ISO 11466: 06.97).
• Ammoniumnitraat extractie (wordt alleen gebruikt voor toetsing bij het bodemgebruik
akkerbouw).
• Organische verbindingen: extractie met diverse organische oplosmiddelen.
Bovengenoemde extractiemethoden komen globaal overeen met de extractiemethoden die
in Nederland worden gebruikt. Dit betekent dat de Duitse normen in beginsel zonder
omrekeningsfactor met de Nederlandse normen vergeleken kunnen worden.
5.3
Opslagcapaciteit
Er is nog gegarandeerde stortcapaciteit tot ongeveer 2032, maar onduidelijk is wat daar
nog, ondanks flinke inspanningen, aan zal worden toegevoegd. Huidige tarieven voor het
storten van grond liggen rond € 30 per ton (+/- € 10 per ton), maar verwacht wordt dat die
richting € 40 à € 50 per ton zullen gaan. Afstanden tot stortlocaties zijn in het algemeen
30 tot 100 km, soms tot 200 km, met de verwachting dat die zullen toenemen.
Bij het bovenstaande passen twee aantekeningen:
• De geschikte stortplaatsen in Nedersaksen bevinden zich alleen in het oostelijke deel
van deze bondsstaat. Dit verhoogt de druk om elders opslag- en verwerkingsmogelijkheden te vinden.
• Min of meer tegenover de aantekening hierboven staat dat er plannen zijn om afval uit
zoutmijnen af te dekken met grote hoeveelheden ontgraven grond en slooppuin. Ter
illustratie: als goedkeuring kan worden verkregen voor zo’n project bij Hannover dan zal
alleen al dat project goed zijn voor tussen de 9,68 en 14,9 miljoen ton, afhankelijk van de
te kiezen ontwerpvariant, waarbij een aanvoer van 600.000 ton per jaar is voorzien.
5.4
Trends in import en export
5.4.1
Landelijk (heel Duitsland)
Export nam toe van 129.000 ton in 2016 naar 319.000 ton in 2017 aan bodemmateriaal en
van 160.000 ton in 2016 naar 251.000 ton aan bagger. Daar staat ook import van
bodemmateriaal (niet van bagger) tegenover: van 494.000 ton in 2016 naar 457.000 ton in
2017.
Uit gegevens van het Meldpunt bodemkwaliteit blijkt dat de hoeveelheid vanuit Duitsland in
Nederland geïmporteerde grond en baggerspecie in 2015 sterk toenam, waarna het in 2016
afnam en in 2017 en 2018 weer steeg. Zie ook figuur 3.9 in paragraaf 3.5.

8

(Total Organic Carbon, een algemene indicator voor waterkwaliteit)
30 (104)

5.4.1.1 Noordrijn-Westfalen
Voor deze bondsstaat zijn rapporten beschikbaar over 2015 en 2016. Import van bodem en
gesteente: van de ruim 31.000 ton met gevaarlijke stoffen komt minder dan 2.500 ton vanuit
Nederland. Alle bijna 27.000 ton bodem en gesteente zonder gevaarlijke stoffen is
geïmporteerd vanuit Nederland.
5.5
Regionale marktsituaties
Van de in 2016 in Duitsland geproduceerde ruim 127 miljoen ton aan bodem, gesteente en
bagger is bijna 2,5 miljoen ton geclassificeerd als gevaarlijk. Van het totaal is 85%
hergebruikt, de rest gestort.
5.5.1
Geïdentificeerde knelpunten
Bij de pogingen om een Regionale Bodembeurs Ruhr op te zetten, stuitte men op de
volgende complicaties:
• Normwaarden zijn niet geharmoniseerd. De meeste betrokken partijen zijn het erover
eens dat harmonisatie feitelijk onmisbaar is.
• De markt is zeer complex en niet vrij toegankelijk. Er is te weinig tijdelijke opslagruimte,
weinig kennis van vraag en aanbod, beprijzing is niet transparant en inconsistent en er
zijn geen grondbanken.
• Partijen geven gegevens over grondstromen niet prijs.
5.5.2
Nedersaksen
In 2016 is in totaal ca. 8,5 miljoen ton aan bodem, gesteente en bagger gestort, waarvan in
elk geval bijna 8 miljoen ton geen gevaarlijke stoffen bevatte. Niets hiervan kwam uit het
buitenland, maar wel ruim 1 miljoen ton uit andere bondsstaten. Van de 128.000 ton van
stortplaatsen afgevoerde bodem, gesteente en bagger bevatte 9.000 ton gevaarlijke stoffen.
Volgens de gegevens uit de enquête kost het storten van herbruikbare grond in
Nedersaksen tussen de € 10-€ 25 per ton, van niet-herbruikbare grond € 25-€ 35 per ton.
5.5.3
Noordrijn-Westfalen
In 2016 is in totaal ruim 2 miljoen ton aan bodem en gesteente aangeboden, waarvan 95%
is gestort en de rest bijna allemaal mechanisch behandeld.
Volgens de gegevens uit de enquête ligt in Noordrijn-Westfalen het aantal stortlocaties voor
herbruikbare grond voor de helft van de uitvoerende partijen op meer dan tien binnen
50 km. Voor niet-herbruikbare grond geeft een partij aan dat er meer dan tien stortlocaties
zijn, de overige partijen hebben gemiddeld vier stortlocaties binnen een straal van 50 km tot
hun beschikking. Interessant is dat het bevoegd gezag aangeeft dat er geen stortlocaties
zijn binnen het eigen gebied voor herbruikbare grond; voor niet-herbruikbare grond zijn er
volgens hetzelfde bevoegd gezag vijf stortlocaties beschikbaar. Dit beeld dat het bevoegd
gezag geeft staat haaks op wat de uitvoerende partijen voor Noordrijn-Westfalen aangeven.
De uitvoerende partijen geven aan dat de tarieven voor storten van herbruikbare grond- en
baggerspecie in alle gebieden lager zijn dan voor niet-herbruikbare grond en-baggerspecie.
In Noordrijn-Westfalen is het beeld op de kosten gemengd. Hier lopen de kosten voor
herbruikbare grond uiteen van onder de € 10 per ton tot € 25-€ 35 per ton. Voor nietherbruikbare grond is dit tussen de € 10-€ 25 per ton en meer dan € 35 per ton.

31 (104)

5.5.4
Hamburg
In 2016 is in taal ca. 1,6 miljoen ton aan bouw- en constructie afval aangeboden, waarvan
bijna 0,5 miljoen ton is verwerkt op de plaats waar het ontstond. Van de overige ruim
1,2 miljoen ton kwam 1 miljoen ton vanuit Hamburg, 191.000 ton uit andere bondsstaten en
26.000 ton uit het buitenland.
Vanuit de afvalverwerkingslocaties is ruim 373.000 ton gestort en 343.000 ton hergebruikt.
Van het hergebruikte materiaal is bijna 8.000 ton naar het buitenland gegaan.
5.5.5
Kanttekeningen bij de enquête en de interviews
De onderzoekers kwamen nogal wat weerstand tegen bij de beantwoording van de vragen
en signaleren daarvoor de volgende redenen:
• Scepsis ten aanzien van het daadwerkelijke gebruik van de aangeleverde gegevens.
• Enquêtevragen als te eenvoudig beschouwd gezien de complexiteit van het onderwerp.
• Algemene weerstand tegen het prijsgeven van de eigen marktinterpretatie.
Enkelen wilden alleen antwoorden tegen een garantie van anonimiteit.
Een knelpunt bij de interviews met vooral de ambtenaren was de beperkte doorlooptijd voor
het onderzoek, in combinatie met het feit dat zij hun antwoorden altijd moeten coördineren
met hun leidinggevenden.
5.5.6
Export naar Nederland
In Duitsland zijn weinig mogelijkheden om grond en baggerspecie te keuren en dat is ook
nog eens kostbaar. Langs de Rijn is een beperkt aantal locaties om grond op te slaan,
baggerspecie kan nog wel eens rechtstreeks naar Nederland worden vervoerd.
Export naar Nederland kan in bepaalde situaties rendabel zijn tot ongeveer Hamburg en het
stroomgebied van de Saar. Normaliter is transport vanuit die gebieden te kostbaar, maar dat
geldt niet voor partijen die in Duitsland niet mogen worden hergebruikt en in Nederland wel.
Een voorbeeld is de norm voor TOC: bij meer dan 5% koolstofgehalte (komt veel voor in
veengebied) mag grond niet worden hergebruikt in Duitsland, in Nederland wel. In Duitsland
begint export vaak bij (lokale) overheden die allemaal verschillende eisen kunnen stellen,
niet alleen de Bundesländer, ook de Kreise.
Volgens de gegevens uit de enquête exporteren twee van de vier partijen in NoordrijnWestfalen niet, in Nedersaksen drie van de vier partijen niet. In sommige gevallen geven de
exporterende partijen aan dat er geen afzetmogelijkheden zijn binnen het eigen gebied. Het
bevoegd gezag in Noordrijn-Westfalen denkt dat er geen partijen zijn die grond- en baggerspecie exporteren naar Nederland. Dit gebeurt echter wel, blijkens tabel 7.3 in paragraaf
7.2.3. Als reden voor export wordt aangegeven dat de export naar Nederland goedkoper is
en de proceduretijden in Nederland korter.
In Noordrijn-Westfalen hebben beide exporterende partijen naar meerdere locaties in
Nederland geëxporteerd. De afstand was ongeveer 300 km. Eén partij transporteert de
grond- en baggerspecie per binnenvaartschip en één partij per vrachtwagen. De kosten per
binnenvaartschip zijn tussen de € 5 en € 10 per ton en de kosten per vrachtwagen tussen
de € 15 en € 30 per ton. In Nedersaksen is er een partij die naar een locatie met de
vrachtwagen exporteert naar Nederland voor € 15- 30 per ton, de afstand is door deze
respondent niet ingevuld. Alle Duitse partijen waren zelf verantwoordelijk voor het transport.
De administratieve lasten voor export naar Nederland waren in de meeste gevallen hoger
dan voor storten in eigen gebied.

32 (104)

5.6
Invasieve soorten
In Noordrijn-Westfalen wordt door alle partijen de grond- en baggerspecie onderzocht op
invasieve soorten.
5.7
Conclusies en aanbevelingen Duitsland
Zolang de Mantelverordening er nog niet is, is er feitelijk nog geen federale regelgeving die
deze markt reguleert. Deze regulering komt nu dus vooral van de regelgeving van de
(samenwerkende) bondsstaten, waarbij er zeker verschillen zijn tussen de bondsstaten.
Er is in de meeste bondsstaten voorlopig nog genoeg stortcapaciteit, waarbij ook een rol
speelt dat veel materiaal kan worden gebruikt bij het opvullen van buiten gebruik gestelde
dagbouwmijnen. De toekomstige ontwikkeling van de capaciteit is echter onzeker.
De meeste belanghebbende partijen streven naar meer harmonisatie van normwaarden en
van bemonstering en analyses, liefst op Europees niveau, maar in elk geval tussen
Nederland en Duitsland.

33 (104)

6

Frankrijk

Uit gegevens van het Meldpunt bodemkwaliteit blijkt dat sinds 2017 grotere hoeveelheden
grond en baggerspecie vanuit Frankrijk in Nederland zijn geïmporteerd. Zie ook figuur 3.10
in paragraaf 3.5. Op de totale hoeveelheid geïmporteerde grond en bagger is de vanuit
Frankrijk aangevoerde hoeveelheid relatief bescheiden. Voor materiaal dat vrijkomt uit het
graven van een verbinding tussen de Schelde en de Seine kan het soms economisch
rendabel zijn om het naar Nederland af te voeren. Voor materiaal uit de regio Parijs is dat al
een stuk moeilijker, vanwege het relatief omslachtige en langdurige transport. Bovendien
bevat dat materiaal veel gips en daarmee een te hoog gehalte aan sulfaat om hergebruik in
Nederland mogelijk te maken. In theorie kan export naar Nederland van materiaal waarvan
de kwaliteit voldoet aan de Nederlandse eisen voor hergebruik maar niet aan die van
Frankrijk is een optie zijn. Dit komt doordat de kosten voor storten in een Franse deponie
een factor tien hoger dan de kosten voor hergebruik. Of dit in praktijk voorkomt is onbekend.

34 (104)

7

Algemene bevindingen

Er is een enquête uitgezet onder de buitenlandse uitvoerende partijen en de bevoegde
overheden in België (Vlaanderen, Brussel en Wallonië), Duitsland (Noordrijn-Westfalen en
Nedersaksen) en Frankrijk. Dit heeft als doel om meer inzicht te verkrijgen in de situatie met
betrekking tot het storten van grond- en baggerspecie in deze buitenlandse gebieden, ter
ondersteuning van het bureauonderzoek. Daarnaast is het doel om met behulp van de
enquête meer grip te krijgen op de beweegredenen van partijen om grond- en baggerspecie
te exporteren naar Nederland. In de bijlagen 2 en 3 zijn de vragenlijsten voor de uitvoerende
partijen, respectievelijk het bevoegd gezag, integraal opgenomen.
7.1
Respons enquête
In onderstaande tabel 7.1 staat per gebied het aantal respondenten en het totaal aantal
uitgezette enquêtes weergegeven. In Vlaanderen heeft een derde van de bevraagde
uitvoerende partijen de enquête ingevuld. In Wallonië (met Brussel) hebben drie
uitvoerende partijen de enquête ingevuld. In elk van beide Duitse bondsstaten NoordrijnWestfalen en Nedersaksen hebben vijf uitvoerende partijen de enquête ingevuld. Met
betrekking tot het bevoegd gezag zijn er alleen gevulde enquêtes uit Vlaanderen (drie),
Noordrijn-Westfalen (één) en Wallonië (één) teruggekomen.
Tabel 7.1

Respons op de enquête

Gebied/Regio/Gewest
Vlaanderen
Noordrijn-Westfalen
Nedersaksen
Hamburg
Wallonië en Brussel
Frankrijk

Uitvoerende partijen
Aantal
Respons
uitgezet
7
18
5
12
5
6
0
3
3
23
1
1

Bevoegd gezag
Aantal
Respons
uitgezet
3
3
1
4
0
1
0
2
1
1
0
2

Voor de gebieden Wallonië (met Brussel) en Frankrijk is de respons dermate laag (Wallonië
(met Brussel) drie, Frankrijk één) dat het lastig is om harde conclusies te trekken op basis
van de uitkomsten uit de enquête voor deze gebieden.
7.2
Landenoverstijgende resultaten enquête
De resultaten van de enquête bespreken we zoveel mogelijk in de landenparagrafen
hierboven. Omdat de figuren gegevens bevatten over meerdere landen hebben we die in
deze paragraaf ondergebracht.

35 (104)

7.2.1

Figuur 7.1

Beleid en regelgeving

Belangrijkste aspecten voor uitvoerende partijen om binnen/buiten eigen gebied/gewest
grond- en baggerspecie aan te bieden

7.2.2
Markt gebied van herkomst
Door de uitvoerende partijen wordt qua toepassing van hergebruik van grond- en
baggerspecie in eigen gebied of gewest geluidwal, bouwrijp maken van grond en fundering
van weginfrastructuur genoemd, zie onderstaande figuur 7.2.

Figuur 7.2

Toepassingen van hergebruik grond- en baggerspecie in gebied van herkomst

36 (104)

Tabel 7.2

Aantal stortlocaties herbruikbare en niet-herbruikbare grond

Aantal stortlocaties \
binnen straal van
Vlaams Gewest
0-10 (gemiddelde)
Meer dan 10 (%)
Bondsstaat NoordrijnWestfalen
0-10 (gemiddelde)
Meer dan 10 (%)
Bondsstaat Nedersaksen
0-10 (gemiddelde)
Meer dan 10 (%)
Waals Gewest
0-10 (gemiddelde)
Meer dan 10 (%)
Frankrijk
0-10 (gemiddelde)
Meer dan 10 (%)

Herbruikbare grond
Minder
50 tot
Meer
dan 50
100 km
dan
km
100 km

Niet-herbruikbare grond
Minder
50 tot
Meer
dan 50
100 km
dan
km
100 km

4
0%

5
29%

5
57%

2
0%

3
0%

3
14%

6
50%

6
50%

6
50%

4
25%

5
25%

7
50%

1
0%

2
0%

3
0%

0
0%

2
0%

5
0%

4
0%

4
0%

5
0%

3
0%

4
0%

7
0%

0
0%

0
0%

0
0%

2
0%

3
0%

100%

7.2.3
Export
In onderstaande tabel 7.3 geven we het aantal exporterende partijen weer voor de
verschillende buitenlandse gebieden of gewesten.
Tabel 7.3

Aantal partijen dat exporteert, resp. geen afzetmogelijkheid in eigen regio heeft
# Geen afzetmogelijkheid
# Export
in eigen regio
Vlaams Gewest
6
3
Bondsstaat Noordrijn-Westfalen 2
0
Bondsstaat Nedersaksen
1
1
Waals Gewest
0
0
Frankrijk
0
0

7.2.4
Invasieve soorten
Alle exporterende partijen zijn bekend met de problematiek rond invasieve soorten in gronden baggerspecie.
7.3
Normering
7.3.1
Gehanteerde normen
De Nederlandse normen en de in de hoofdstukken 4 en 5 besproken normen van België en
Duitsland zijn in bijlage 6 opgenomen en in bijlage 7 grafisch naast elkaar weergegeven,
zodat ze met elkaar kunnen worden vergeleken. Per stof(groep) is een grafiek gemaakt. De
eerste set normen heeft betrekking op Nederland, waarbij zowel de landbodemnormen (LB)
als de waterbodemnormen (WB) zijn weergegeven. De tweede t/m de vierde sets betreffen
de Belgische normen (Wallonië (WA), Vlaanderen (VL) en Brussel). In de laatste set zijn de
normen van Duitsland (DEU) opgenomen.

37 (104)

In de grafieken zijn alleen de hergebruiksnormen vermeld, omdat alleen deze relevant zijn
voor de export van grond en baggerspecie naar Nederland. De saneringsnormen hebben
betrekking op de noodzaak tot het saneren (ontgraven) van verontreinigde grond, de
hergebruiksnormen bepalen de mogelijkheden van hergebruik in eigen land en zijn daarmee
van invloed op de eventuele export naar Nederland.
Bij de Nederlandse normen is vooralsnog uitgegaan van de waarden bij standaardbodem
(10% organische stof, 25% lutum). Omdat in de praktijk veelal lagere organische stof- en
lutumgehalten worden gemeten geven de gehalten de bovengrens van de normen aan. In
de praktijk zal dus meestal sprake zijn van lagere (=strengere) normen.
7.3.2
Vergelijking van gehanteerde normen
Uit bijlage 7 is af te leiden dat Nederlandse hergebruiksnormen over het algemeen strenger
lijken te zijn dan de Duitse en Belgische normen. Hierbij wordt opgemerkt dat in alle landen
sprake is van meerdere hergebruiksnormen (afhankelijk van het bodemgebruik en/of soort
toepassing), waardoor het voorkomt dat de hoogste toepassingsnorm in Nederland hoger
(minder streng) kan zijn dan de laagste toepassingsnormen in België en Duitsland. Dit is
bijvoorbeeld het geval als de MwB (hoogste toepassingsnorm voor het verondiepen van
diepe plassen) worden vergeleken met de normen voor vrij toepasbare grond in België
(S in Vlaanderen, SN in Brussel) en Duitsland (VSW). Om een betere vergelijking te kunnen
maken zijn daarom ook grafieken gemaakt waarin de MwB wordt vergeleken met de
hoogste hergebruiknormen in België en Duitsland. Dit betreft de volgende normen:
• Vlaanderen: BBG;
• Wallonië: Contaminé;
• Brussel: IN80% (bodemgebruik Industrie);
• Duitsland: PW (Industrie) of Z29.
De resultaten zijn opgenomen in bijlage 7. Uit deze bijlage blijkt dat de maximale metalengehalten die mogen worden toegepast in een diepe plas in Nederland over het algemeen
strenger (lager) zijn dan de hoogste hergebruikswaarden in België en Duitsland. Een
uitzondering betreft Wallonië waar de normen voor enkele metalen lager zijn dan in
Nederland. Ook bij de organische verontreinigingen heeft Nederland de laagste normen,
afgezien van minerale olie waarvoor de maximale waarde van klasse B (5.000 mg/kg d.s.)
veruit de hoogste norm is. In de overige landen varieert de norm tussen 200 en
1.000 mg/kg d.s. Ook bij een lager organische stofgehalte dan standaardbodem (5% versus
10%) is dit nog steeds het geval (2.500 mg/kg d.s.). De vergelijking van de PAK-normen is
wat moeilijker te maken omdat in België en Duitsland wordt getoetst aan individuele PAK’s,
terwijl in Nederland de som PAK 10 van VROM wordt getoetst. Ter indicatie is de som van
de maximale normen van de 10 individuele PAK in de grafieken opgenomen, wat wellicht
resulteert in een forse overschatting van de PAK-norm.
Bij de vergelijking van de Nederlandse normen met de Belgische en Duitse normen zijn
geen aanwijzingen gevonden die erop wijzen dat de Nederlandse hergebruiksnormen in het
algemeen minder streng zouden zijn dan die in België of Duitsland. Een uitzondering betreft
minerale olie waarvan de maximale Nederlandse hergebruiksnorm (maximale waarde
klasse B) minimaal een factor 2,5 hoger is dan de maximale hergebruiksnormen in België
en Duitsland.

9

voor sommige metalen is PW de hoogste norm, voor andere metalen betreft dit Z2.
38 (104)

De vergelijkingsresultaten moeten met enige voorzichtigheid geïnterpreteerd worden, omdat
nog een aantal andere factoren spelen bij de invloed van de hergebruiksnormen op de
grond- en baggerspeciestromen naar Nederland. Deze factoren zijn vanwege de beperkt
beschikbare tijd niet in de beschouwing meegenomen:
• verschillen in wijze van bodemtypecorrectie;
• normen voor uitloging;
• percentage bodemvreemd materiaal;
• landsspecifieke toepassingseisen (bijvoorbeeld toepassen op hetzelfde perceel, kwaliteit
ontvangende bodem, e.d.);
• er zijn geen specifieke normen gevonden voor waterbodems (voor zover deze in
Duitsland en België zijn gedefinieerd);
• het is niet bekend of er in de dichtstbijzijnde deelstaat in Duitsland (Noordrijn-Westfalen)
gebiedsspecifieke normen van toepassing zijn.

39 (104)

8

Conclusies en aanbevelingen

8.1
Conclusies
Nederland
Uit de data-analyse van de gegevens uit het Meldpunt bodemkwaliteit en die uit het EVOAregister kunnen de volgende conclusies worden getrokken:
• In de periode 2008 – mei 2019 is in totaal 12,2 miljoen ton bouwstoffen, grond en
baggerspecie in Nederland geïmporteerd. Op basis van het soort toepassing kan worden
afgeleid dat maximaal 10,7 miljoen ton in diepe plassen kan zijn toegepast.
• Sinds 2013 is sprake van een forse toename in de geïmporteerde hoeveelheden grond
en baggerspecie, met vooral een sterke stijging sinds 2016.
• Veruit de meeste grond en baggerspecie wordt per schip geïmporteerd vanuit België. De
overige hoeveelheden zijn voornamelijk uit Duitsland en Frankrijk afkomstig. Gebaseerd
op de gegevens uit het Meldpunt bodemkwaliteit, die dichter bij het feitelijk onder het
Bbk toegepaste materiaal liggen dan die uit het EVOA-register, komt 81% uit België,
10% uit Duitsland en 5% uit Frankrijk.
De geïmporteerde hoeveelheden op basis van de dataset van de afgegeven EVOAbeschikkingen zijn circa 0,4 – 1,0 miljoen ton hoger dan die uit de dataset van het Meldpunt.
Mogelijke verklaringen hiervoor zijn 1) het feit dat de EVOA-beschikkingen betrekking
hebben op alle geïmporteerde grond en baggerspecie, terwijl de dataset van het Meldpunt
bodemkwaliteit alleen de partijen betreft die worden toegepast onder de regels van het Bbk
en 2) het feit dat een partij die onder een EVOA-kennisgeving valt maar uiteindelijk niet naar
Nederland wordt overgebracht vaak niet wordt gemeld bij het Meldpunt bodemkwaliteit.
Voor het overige laat de dataset van de afgegeven EVOA-beschikkingen (2013-2016) een
vergelijkbaar beeld zien: er is sinds 2013 sprake van een forse toename in de
geïmporteerde hoeveelheden en de meeste grond- en baggerspecie is afkomstig uit België.
Toezicht en handhaving vindt vooral op papier plaats, waarbij voornamelijk wordt getoetst of
de partijkeuring door de bodemintermediair conform de daarop van toepassing zijnde
protocollen is uitgevoerd. Daarnaast vindt toezicht in het veld plaats, risico- en signaalgericht en steekproefsgewijs. Voor wat betreft de EVOA wordt toezicht gehouden door
middel van transportcontroles naar aanleiding van meldingen van netwerkpartners en/of
gericht op risicovolle stromen, waaronder grond.
Bedrijven die werken aan diepe plassen zijn er zich in toenemende mate van bewust dat ze
afhankelijk zijn van draagvlak in de omgeving en kiezen daarom voor transparantie. Vaak
werken zij samen met bijvoorbeeld natuurorganisaties bij het maken en uitvoeren van het
Herinrichtingsplan en werken ze actief samen met omwonenden. De sector kan in het
algemeen goed uit de voeten met de huidige regelgeving: de regels zijn duidelijk en ook hoe
ermee moet worden gewerkt.
België
Onder meer door grote infrastructurele werken nu en in de komende jaren is in België
sprake van een groot overaanbod van grond en baggerspecie. Door de grote opslagcapaciteit in Nederland op, per schip goed bereikbare locaties, wordt veel van dit materiaal,
vooral sinds 2016, naar Nederland geëxporteerd. Lage transportkosten, relatief korte
transportafstanden en mogelijkheden voor het meenemen van retourvracht maken dit
economisch aantrekkelijk.

40 (104)

Langere procedures maken export naar Nederland relatief onaantrekkelijk en de verschillen
in normering lijken geen doorslaggevende rol te spelen, maar voor specifieke partijen (met
minerale olie verontreinigde) grond kunnen de normen soepeler zijn.
De verwachting is gerechtvaardigd dat in België het aanbod van grond en baggerspecie de
vraag de komende jaren ruim zal blijven overschrijden, als er daar niet voldoende bruikbare
verwerkingslocaties bijkomen. Zolang Nederland nog over locaties nabij grote waterwegen
beschikt waar in korte tijd grote hoeveelheden kunnen worden opgeslagen blijven deze
vanuit België aantrekkelijk voor hergebruik van de vrijgekomen grond en baggerspecie.
Duitsland
In Duitsland speelt dat zolang de Mantelverordening er nog niet is, er feitelijk nog geen
federale regelgeving die deze markt reguleert. Deze regulering komt nu dus vooral van de
regelgeving van de (samenwerkende) bondsstaten, waarbij er zeker verschillen zijn tussen
de bondsstaten.
In de meeste bondsstaten is voorlopig nog genoeg stortcapaciteit, waarbij ook een rol speelt
dat veel materiaal kan worden gebruikt bij het opvullen van buiten gebruik gestelde
dagbouwmijnen. De toekomstige ontwikkeling van de capaciteit is niettemin onzeker: veel
plannen die in potentie over grote hoeveelheden grond en baggerspecie gaan, zitten nog in
de voorbereidende fase. Duitse partijen maken een integrale afweging alvorens te besluiten
wat te doen met een overschot aan grond of baggerspecie.
Export vanuit Duitsland naar Nederland is vergeleken met die vanuit België relatief beperkt.
Waar transport per schip mogelijk is kunnen de relatief lage transportkosten naar specifieke
locaties in Nederland doorslaggevend zijn voor een keuze voor export naar Nederland. Er
zijn echter geografisch gezien significant minder mogelijkheden voor transport per schip
vanaf de aanbodlocaties in Duitsland. Er zijn geen aanwijzingen voor een toekomstige
sterke stijging van de import van grond en baggerspecie vanuit Duitsland. De verschillen in
normering lijken geen doorslaggevende rol te spelen, maar voor specifieke partijen, met
name die met een TOC groter dan 5%, grond kunnen de normen soepeler zijn.
Frankrijk
Sinds 2017 zijn grotere hoeveelheden grond en baggerspecie vanuit Frankrijk in Nederland
geïmporteerd, maar op de totale hoeveelheid geïmporteerde grond en bagger is het aanbod
vanuit Frankrijk relatief bescheiden. Economisch gezien is export naar Nederland eigenlijk
alleen een optie voor materiaal vanuit Noord-Frankrijk. Vanuit Parijs is het transport algauw
te omslachtige en langdurig, waar nog bij komt dat dat materiaal veel gips en daarmee een
te hoog gehalte aan sulfaat bevat om hergebruik in Nederland mogelijk te maken. Voor
materiaal waarvan de kwaliteit wel voldoet aan de Nederlandse eisen voor hergebruik maar
niet aan die van Frankrijk is export naar Nederland soms in theorie een optie. Dit komt
doordat de kosten voor storten in een Franse deponie een factor tien hoger dan de kosten
voor hergebruik. Of dit in praktijk voorkomt is onbekend.

41 (104)

Synthese
Regelgeving over het verwerken van grond en baggerspecie is complex en er zijn grote
verschillen tussen de landen, maar ook binnen de landen, in België tussen de gewesten en
in Duitsland tussen de bondsstaten. Wanneer lokaal (tijdelijk) geen capaciteit voor een
bepaalde partij beschikbaar is dan is export vanuit de onderzochte gebieden naar
Nederland niet veel meer of minder complex of kostbaar dan verwerking in de andere
gewesten of bondsstaten. Daarnaast kan de grondmarkt de complexiteit van export nog
verlichten, bijvoorbeeld door grond of baggerspecie in afwachting van het doorlopen van de
EVOA-procedure, tussentijds op te slaan. De zichtbare trend in de toename van import van
grond en baggerspecie in Nederland voor de toepassing in diepe plassen heeft met zowel
vraag- als aanbodfactoren te maken: de vraag is de afgelopen jaren in Nederland
toegenomen. Er zijn aanwijzingen dat dat in de omringende landen niet het geval is, terwijl
het aanbod daar juist wel is toegenomen.
Er zijn geen redenen om aan te nemen dat het aanbod vanuit Duitsland of Frankrijk een
trendbreuk zou gaan vertonen: een stabiel of geleidelijk toenemend aanbod is het meest
waarschijnlijk. De verwachting is wel dat het veel grotere aanbod vanuit België, door de
sterke economische aantrekkelijkheid, de komende jaren stabiel zal blijven of nog verder zal
toenemen.
8.2
Aanbevelingen
Regelgeving
In zowel België als Duitsland wordt gepleit voor verdergaande harmonisatie van de
complexe regelgeving rond grond en baggerspecie, bij voorkeur op Europees of Europeesregionaal (Noordwest Europa) niveau. Dit zou in elk geval moeten gebeuren voor de
normwaarden en de methodes van bemonstering en analyses, inclusief toegepaste
extractiemethoden. Op basis van de ervaring met internationale harmonisatie zal dit voor de
lange termijn zijn, al kan hiermee uiteraard wel op relatief korte termijn worden begonnen.
Normen
De omvang van de import van grond en baggerspecie voor toepassing in diepe plassen is
vooral economisch gedreven. De verschillen in normering hebben alleen in specifieke
gevallen invloed hierop, zodat aanpassingen van de normering ook maar beperkte invloed
zouden hebben.
Toezicht en handhaving
Van verschillende kanten is duidelijk gemaakt dat men meer toezicht in het veld zou
verwelkomen. Er zijn ook mogelijkheden om dit efficiënter in te richten. Nu heeft elk land zijn
eigen systeem om grond en baggerspecie te kunnen traceren en zo nodig toezicht en/of
handhaving te kunnen uitoefenen. Waar deze systemen binnen het eigen land (of gewest of
bondsstaat) wellicht prima functioneren kan nog veel worden gewonnen door deze meer op
elkaar af te stemmen. Zo kan de Nederlandse overheid de Vlaamse collega’s vragen om
toegang tot het traceerbaarheidsplatform van de beide erkende Vlaamse bodembeheerorganisaties, Grondbank en Grondwijzer. Ook kan de Inspectie Leefomgeving en Transport
communiceren met Grondbank en Grondwijzer over de resultaten van uitgevoerde controles
om zo de mazen voor kwaliteitsverlies te verkleinen.

42 (104)

Bijlage 1

Werkwijze

Onderzoeksteam
Het onderzoek is uitgevoerd door een consortium bestaande uit Sweco Nederland B.V. en
Decisio. Binnen dit consortium verzorgt Sweco de technische en Decisio de economische
expertise. Daarnaast beschikt dit team over het netwerk om de in de onderzoeksgebieden
voor dit onderzoek benodigde informatie veilig te stellen en op waarde te beoordelen. De
samenstelling van het onderzoeksteam is hieronder weergegeven. Voor onderzoek in
België en Frankrijk, respectievelijk Duitsland, zijn de leden van het projectteam uit België,
respectievelijk Duitsland, steeds opgetreden als deelprojectteam voor dat onderdeel van het
onderzoek.
Als projectleider is opgetreden Arthur de Groof, werkend als senior adviseur bodem op de
afdeling Bodem & Ondergrond van Sweco Nederland B.V. Het onderzoeksteam bestaat
verder uit de volgende personen.
• Marco Hollander, senior adviseur bodem, Sweco Nederland B.V.;
• Werner Staes, teamleider Bodem en Milieu, Sweco België;
• Olivier Feyten, senior projectleider Strategisch Bodembeheer, Sweco België;
• Charles Pepinster, projectleider bodembeleid, Sweco België;
• Mourad Naciri, projectmanager Bodem en Milieu, Sweco België;
• Ulrich Bartl, hoofd afdeling afvalverwerking, Sweco Duitsland GmbH;
• Christian Weiler, sectiemanager vergunningen, Sweco Duitsland GmbH;
• Christof Heckendorf, sectiemanager, Sweco Duitsland GmbH;
• Niels Hoefsloot, partner bij Decisio;
• Sibren Vegter, senior adviseur bij Decisio.
Onderzoeksopzet
Voor dit onderzoek zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
1. Uitvoeren van drie bureaustudies.
2. Opstellen van een enquête.
3. Uitvoeren van de enquête.
4. Uitvoeren van interviews.
5. Verwerken resultaten enquête en interviews.
6. Uitvoeren controle interviews in Nederland.
7. Analyse van economische, technische en juridische mechanismen.
Ad 1. Uitvoeren van drie bureaustudies
Het deelprojectteam in België heeft een bureaustudie uitgevoerd naar de grondstromenmarkt in België en Frankrijk, in relatie met Nederland. Ditzelfde is gedaan door het
deelprojectteam in Duitsland naar de grondstromenmarkt in Duitsland, in relatie met
Nederland. Elk van beide deelprojectteams heeft hiervoor de in de betreffende landen van
toepassing zijnde regelgeving geanalyseerd, waarbij ook de lopende ontwikkelingen zijn
betrokken. Ook de verschillen in normering tussen Nederland, België en Duitsland zijn bij
het bureauonerzoek betrokken. Waar dit op dat moment al mogelijk was hebben zij de
verzamelde gegevens vervolgens gecombineerd met de informatie uit de op dat moment al
ingevulde enquêtes en de op dat moment al afgenomen interviews. Alle zo vergaarde
informatie hebben zij tot slot met hun eigen kennis van de markt geïnterpreteerd. Elk van
beide bureaustudies resulteerde in een samenhangende notitie, die samengevat in
hoofdstuk 4 van dit rapport zijn verwerkt.

43 (104)

Ad 2. Opstellen van een enquête
Voor dit onderzoek is informatie opgehaald bij zowel publieke als private partijen. De
informatie die elk van die twee doelgroepen kan verstrekken verschilt op punten wezenlijk
van elkaar. Daarom is besloten om voor elk van deze twee doelgroepen een eigen versie
van de vooraf al beoogde enquête te ontwikkelen. Zo kon het bevoegde gezag meer
worden bevraagd op het gevoerde beleid en de marktpartijen meer op de
marktmechanismen.
De beoogde respondenten zijn verspreid over drie taalgebieden, Nederlands, Duits en
Frans. Het oorspronkelijke plan was om daarom de enquête in het Engels op te stellen.
Echter, verwacht mag worden dat de respons beter zou zijn als iedere respondent de
enquête in diens moedertaal zou kunnen doorlopen. Daarom is toch gekozen voor het
opstellen van elk van beide versies van de enquête in de drie verschillende talen, waarbij de
vertalingen zijn gemaakt door native speakers. De vraagvolgorde is in elk van de drie talen
identiek, zodat de antwoorden op de meerkeuzevragen toch automatisch konden worden
verwerkt. Voor de vertaling van de ingevulde vrije tekstvelden beschikte het
onderzoeksteam voor elk van de drie talen over personen die een van die talen als
moedertaal hebben.
De vragen in de enquête zijn als volgt gegroepeerd:
• Gebied van herkomst.
• Beleid en regelgeving.
• Markt gebied van herkomst.
• Export naar Nederland (bij het bevoegd gezag voorzien van de kanttekening ‘voor zover
bij u bekend’).
• Levering naar buiten het gebied van herkomst, niet naar Nederland.
• Invasieve soorten.
• Wat u wilt weten (met ruimte om zaken over dit onderwerp te noemen waarover de
respondent ons zou willen bevragen).
Elke respondent zag bij het invullen van de enquête alleen de vragen die voor hem relevant
zijn. Als de respondent bijvoorbeeld antwoordde dat hij geen grond of bagger exporteert
naar Nederland werden alle verdere vragen daarover overgeslagen.
De Nederlandstalige versie van de enquête voor uitvoerende organisaties is integraal
opgenomen in bijlage 2, die voor het bevoegde gezag in bijlage 3.
Ad 3. Uitvoeren van de enquête
De enquête is onder de beoogde respondenten verspreid via email, steeds met een link
naar de online in te vullen enquête. Hiervoor is gebruik gemaakt van een via de website
enqueteviainternet.nl (evi) aangeboden format. Wanneer een respondent een enquête na
het invullen verstuurde werd deze ontvangen door het projectteam in Nederland.
De enquête is uitgezet onder de beoogde respondenten in België, Duitsland en Frankrijk.
Daarbij is in België gezorgd voor een spreiding over het Gewest Vlaanderen, het Gewest
Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In Duitsland zijn beoogde respondenten
aangeschreven in de voor dit onderwerp naar verwachting meest relevante deelstaten
Nedersaksen, Noordrijn-Westfalen en Hamburg. In de spreiding over de verschillende
deelgebieden is het (verwachte) marktaandeel tot op zekere hoogte verdisconteerd.

44 (104)

Ad 4. Uitvoeren van interviews
Naast de enquête is een aantal personen geïnterviewd waarvan bekend is dat zij kennis
dragen van de markt voor grond en baggerspecie in Nederland en/of in een of meer van de
naburige landen. In die interviews is zoveel mogelijk doorgevraagd op informatie uit de
antwoorden op de vragen in de enquête. De interviews met Nederlandse marktpartijen zijn
als laatste afgenomen, zodat de uit het buitenland afkomstige informatie kon worden
geverifieerd.
Ad 5. Verwerken resultaten enquête en interviews
De resultaten van de enquête zijn weergegeven in een Excelbestand. Dat bestand vermeldt
voor elk antwoord op elke meerkeuzevraag het aantal keren dat dat antwoord is gegeven.
De op de open vragen, in vrije tekstvelden, gegeven antwoorden zijn integraal in het
bestand weergegeven. De aantallen antwoorden zijn ten behoeve van de analyse gesplitst
per gebied van herkomst en zoveel mogelijk verwerkt in tabellen en sprekende grafische
weergaven, die zijn opgenomen in hoofdstuk 4 van dit rapport.
Ad 6. Uitvoeren controle interviews in Nederland
Bij twee geselecteerde partijen in Nederland is een interview afgenomen om de verzamelde
gegevens te verifiëren aan de ’ontvangende’ kant van de markt. We hebben gesproken met
een van de partijen die werk aan diepe plassen verrichten en met een adviseur van de
markt.
Ad 7. Analyse van economische, technische en juridische mechanismen en opstellen
rapportage
Alle gegevens vanuit de bureaustudie, de enquête en de interviews zijn bij elkaar genomen
en geanalyseerd, waarbij de daaruit getrokken conclusies in dit rapport zijn verwerkt.
Periode van onderzoek
Het onderzoek is uitgevoerd in de periode april – augustus 2019.

45 (104)

Bijlage 2

Enquête voor uitvoerende organisaties

Inleiding
Nederland voert actief beleid om vrijkomende grond en baggerspecie zoveel mogelijk nuttig
toe te passen en geeft daarmee invulling aan de circulaire samenleving. Ook licht
verontreinigde grond of baggerspecie kan nuttig worden toegepast. Om geen risico’s te
introduceren voert Nederland een zorgvuldig beleid, waarin maximaal toegestane
concentraties gelden voor verontreinigende stoffen in grond en baggerspecie. Bedrijven die
werkzaamheden uitvoeren moeten (soms) een officiële erkenning hebben en het werk
volgens bepaalde eisen uitvoeren. Dit beleid is wel een voortdurende zoektocht naar de
balans tussen benutten en beschermen. Regelmatig wordt bekeken of deze balans een
herijking nodig heeft. Het doel van deze enquête is inzicht verwerven in de werking van de
internationale markt voor grond en baggerspecie. Het zou mooi zijn als we daarbij ook
ideeën vanuit het buitenland opdoen.
Met het bovenstaande in gedachten willen we u graag een paar vragen stellen. Uw
antwoorden worden geanonimiseerd en vertrouwelijk behandeld, zodat ze niet naar u
herleidbaar zijn.
Wij zijn voornemens om u de managementsamenvatting van ons eindrapport te sturen.
Definities
‘Gebied van herkomst’
Het gebied waarbinnen de grond of baggerspecie waarover uw antwoorden gaan vandaan
komt. In de meeste gevallen zal dit één van de volgende zijn: Vlaams Gewest, Brussels
Hoofdstedelijk Gewest (Région de Bruxelles-Capitale), Waals Gewest (Région Wallonne),
Bondsstaat Nedersaksen (Niedersachsen), Bondsstaat Noordrijn-Westfalen (NordrheinWestfalen), Bondsstaat Hamburg of Frankrijk (France).
‘Hergebruiken’
Het aanbrengen, verspreiden of tijdelijk opslaan van grond of baggerspecie ten behoeve
van een nuttige toepassing. Voorbeelden van nuttige toepassingen zijn bouw- en weg
constructies, in de bodem met het oog op het verbeteren van de bodemgesteldheid, of in
een oppervlaktewaterlichaam met het oog op de duurzame vervulling van de ecologische en
morfologische functies van het sediment.
‘Storten’
Het op of in de bodem brengen van afvalstoffen om deze daar te laten.
In de context van deze vragenlijst worden grond en baggerspecie bij hergebruik gezien als
nuttige stof en bij storten als afvalstof.

46 (104)

De vragen
Gebied van herkomst
Welk gebied wordt in uw antwoorden bedoeld met ‘gebied van herkomst’?
• Vlaams Gewest
• Brussels Hoofdstedelijk Gewest (Région de Bruxelles-Capitale)
• Waals Gewest (Région Wallonne)
• Bondsstaat Nedersaksen (Niedersachsen)
• Bondsstaat Noordrijn-Westfalen (Nordrhein-Westfalen)
• Bondsstaat Hamburg
• Frankrijk (France)
• anders, namelijk [gebied noemen]

Beleid en regelgeving
De vragen in dit onderdeel gaan over beleid en regelgeving zoals van toepassing in het
gebied van herkomst. We gaan ervan uit dat u hiermee bekend bent.
Biedt u wel eens grond- of baggerspecie aan voor nuttig hergebruik?*
• Ja (→ ga door naar de volgende vraag)
• Nee, grond- en baggerspecie wordt alleen gestort als afvalstof
( ga door naar onderdeel Markt gebied van herkomst)
• Weet niet
Als u besluit om grond en baggerspecie binnen het gebied van herkomst aan te bieden voor
nuttig hergebruik, welke aspecten van beleid en regelgeving in het gebied van herkomst
spelen in die afweging dan de belangrijkste rol?* (meerdere antwoorden mogelijk) [in het
format kan men al meerdere antwoorden kiezen]
• Eenvoudige procedures
• Korte proceduretijd
• Pragmatische normen
• Anders, namelijk [aspect noemen]
Als u besluit om grond en baggerspecie buiten het gebied van herkomst aan te bieden voor
nuttig hergebruik, welke aspecten van beleid en regelgeving in het gebied van herkomst
spelen in die afweging dan de belangrijkste rol?* (meerdere antwoorden mogelijk) [in het
format kan men al meerdere antwoorden kiezen]
• Ingewikkelde procedures
• Lange proceduretijd
• Strenge normen
• Anders, namelijk [aspect noemen]

47 (104)

Markt gebied van herkomst
Voor welke toepassingen wordt grond en baggerspecie in het gebied van herkomst, of
elders in eigen land, meestal hergebruikt? (meerdere antwoorden mogelijk) [in format
kiezen van meerdere antwoorden nog mogelijk maken]
• Fundering van weginfrastructuur
• Fundering van railinfrastructuur
• Geluidswal
• Verondiepen van plassen
• Bouwrijp maken van terreinen
• Dijkversterking
• Anders, namelijk [toepassing noemen]
Hoeveel locaties voor nuttige toepassing van herbruikbare grond en baggerspecie zijn
beschikbaar binnen het gebied van herkomst, binnen een straal van […] van het punt van
herkomst?
straal in km.
aantal locaties
• < 50 km.
0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 - >10
• 50 – 100 km.
0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 - >10
• > 100 km.
0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 - >10
Hoeveel stortlocaties voor niet-herbruikbare grond en baggerspecie zijn beschikbaar binnen
het gebied van herkomst, binnen een straal van […] van het punt van herkomst?
straal in km.
aantal locaties
• < 50 km.
0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 - >10
• 50 – 100 km.
0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 - >10
• > 100 km.
0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 - >10
Wat zijn de storttarieven op een stortplaats in het gebied van herkomst voor grond en
baggerspecie die op basis van de voor dat gebied geldende normen niet herbruikbaar is?
• < € 10 per ton
• € 10 – 25 per ton
• € 25 – 35 per ton
• > € 35 per ton
• Anders, namelijk [invullen] (dit antwoord alleen kiezen als het tarief niet per ton wordt
berekend)
Wat zijn de storttarieven op een stortplaats in het gebied van herkomst voor grond en
baggerspecie die op basis van de voor dat gebied geldende normen wel herbruikbaar is?
• < € 10 per ton
• € 10 – 25 per ton
• € 25 – 35 per ton
• > € 35 per ton
• Anders, namelijk [invullen] (dit antwoord alleen kiezen als het tarief niet per ton wordt
berekend)
Zijn in het gebied van herkomst intermediairs beschikbaar die grond en baggerspecie
verhandelen?
• Ja
• Nee

48 (104)

Export naar Nederland
Heeft u al eens partijen grond of baggerspecie geëxporteerd naar Nederland?*
• Ja (→ ga door naar de volgende vraag)
• Nee (→ vragenlijst afgerond)
Zo ja, was dit omdat er geen afzetmogelijkheden zijn in het eigen land?*
• Ja (→ ga door naar vraag [A])
• Nee (→ ga door naar de volgende vraag)
Waarom heeft u de partijen naar Nederland geëxporteerd? (meerdere antwoorden
mogelijk)*
• Ik denk dat de export naar Nederland, alle kosten en baten in aanmerking genomen,
goedkoper is
• Ik denk dat de proceduretijden bij export naar Nederland korter zijn dan bij hergebruik in
eigen land
• Ik denk dat de normen voor hergebruik in Nederland minder streng zijn
• Een of meerdere andere reden(en), namelijk [reden(en) noemen]
[A] Werden deze partijen naar één of meerdere stortlocaties in Nederland gebracht?
• Eén locatie
• Meerdere locaties
• Weet niet
Indien één locatie, op welke afstand ligt die locatie in Nederland vanaf het punt van
herkomst? [afstand in km vanaf het punt van herkomst noemen]
Indien meerdere locaties, op welke afstand ligt de locatie in Nederland waarnaar het meeste
in tonnages gaat vanaf het punt van herkomst? [afstand in km vanaf het punt van herkomst
noemen]
Met welk vervoermiddel werden de partijen grond of baggerspecie getransporteerd?
• Per binnenvaartschip
• Per truck
Was uzelf verantwoordelijk voor de export van grond of baggerspecie naar Nederland?
• Ja ( ga door naar vraag [B])
• Nee ( ga door naar de volgende vraag)
Wie was dan verantwoordelijk voor de export? [het format maakt hier meerdere antwoorden
mogelijk, ik denk dat we dat beter niet kunnen doen; het lijkt mij ten minste logisch als maar
één enkele partij verantwoordelijk kan zijn]
• De aannemer, baggeraar of uitvoerende partij zelf
• De ontvangende verwerker in Nederland
• Een transporteur
• Een handelaar of makelaar in grond en baggerspecie
• Een andere derde partij, namelijk [rol partij invullen]

49 (104)

[B] Kunt u ongeveer aangeven wat de gemiddelde kosten per ton waren van het transport
naar Nederland? (Indien wegtransport)
• < € 15 per ton
• € 15 – 30 per ton
• > € 30 per ton
Kunt u ongeveer aangeven wat de gemiddelde kosten per ton waren van het transport naar
Nederland? (Indien binnenvaart)
• < € 5 per ton
• € 5 – 10 per ton
• > € 10 per ton
Zijn de administratieve lasten om de grond of baggerspecie te exporteren naar Nederland
hoger, gelijk of lager dan die lasten voor storten in het gebied van herkomst?
• Hoger
• Vergelijkbaar
• Lager
Heeft u langetermijncontracten met Nederlandse verwerkers van grond en baggerspecie?
• Ja
• Nee

Levering naar buiten het gebied van herkomst, niet naar Nederland
Heeft u al eens partijen grond of baggerspecie geëxporteerd naar een ander gebied in eigen
land (bijvoorbeeld van het Waals Gewest naar het Vlaams Gewest of van Nedersaksen
naar Noordrijn-Westfalen) of geëxporteerd naar een ander land dan Nederland?
• Ja
• Nee
Zo ja, naar welk gebied of land? [gebied of land noemen]

Invasieve soorten
Bent u bekend met de problematiek van de aanwezigheid van invasieve soorten in grond en
baggerspecie [met invasieve soorten wordt bv. de Japanse Duizendknoop (Fallopia
japonica) bedoeld]?
• Ja
• Nee
Zo ja, laat u de te exporteren grond of baggerspecie daar specifiek op onderzoeken? [in het
format kan men zowel ja als nee antwoorden. Die situatie is voorstelbaar, maar wellicht toch
beter om een keuze te forceren]
• Ja, op [soorten noemen]
• Nee, omdat [reden(en) noemen]

Wat u wilt weten
Zijn er zaken over dit onderwerp die u aan ons zou willen vragen? [vrij tekstveld]

50 (104)

Bijlage 3

Enquête voor bevoegde overheden

Inleiding
Nederland voert actief beleid om vrijkomende grond en baggerspecie zoveel mogelijk nuttig
toe te passen en geeft daarmee invulling aan de circulaire samenleving. Ook licht
verontreinigde grond of baggerspecie kan nuttig worden toegepast. Om geen risico’s te
introduceren voert Nederland een zorgvuldig beleid, waarin maximaal toegestane
concentraties gelden voor verontreinigende stoffen in grond en baggerspecie. Bedrijven die
werkzaamheden uitvoeren moeten (soms) een officiële erkenning hebben en het werk
volgens bepaalde eisen uitvoeren. Dit beleid is wel een voortdurende zoektocht naar de
balans tussen benutten en beschermen. Regelmatig wordt bekeken of deze balans een
herijking nodig heeft. Het doel van deze enquête is inzicht verwerven in de werking van de
internationale markt voor grond en baggerspecie. Het zou mooi zijn als we daarbij ook
ideeën vanuit het buitenland opdoen.
Met het bovenstaande in gedachten willen we u graag een paar vragen stellen. Uw
antwoorden worden geanonimiseerd en vertrouwelijk behandeld, zodat ze niet naar u
herleidbaar zijn.
Wij zijn voornemens om u de managementsamenvatting van ons eindrapport te sturen.
Definities
‘Gebied van herkomst’
Het gebied waarbinnen de grond of baggerspecie waarover uw antwoorden gaan vandaan
komt. In de meeste gevallen zal dit één van de volgende zijn: Vlaams Gewest, Brussels
Hoofdstedelijk Gewest (Région de Bruxelles-Capitale), Waals Gewest (Région Wallonne),
Bondsstaat Nedersaksen (Niedersachsen), Bondsstaat Noordrijn-Westfalen (NordrheinWestfalen), Bondsstaat Hamburg of Frankrijk (France).
‘Hergebruiken’
Het aanbrengen, verspreiden of tijdelijk opslaan van grond of baggerspecie ten behoeve
van een nuttige toepassing. Voorbeelden van nuttige toepassingen zijn bouw- en weg
constructies, in de bodem met het oog op het verbeteren van de bodemgesteldheid, of in
een oppervlaktewaterlichaam met het oog op de duurzame vervulling van de ecologische en
morfologische functies van het sediment.
‘Storten’
Het op of in de bodem brengen van afvalstoffen om deze daar te laten.
In de context van deze vragenlijst worden grond en baggerspecie bij hergebruik gezien als
nuttige stof en bij storten als afvalstof.

51 (104)

De vragen
Gebied van herkomst
Welk gebied wordt in uw antwoorden bedoeld met ‘gebied van herkomst’?*
• Vlaams Gewest
• Brussels Hoofdstedelijk Gewest (Région de Bruxelles-Capitale)
• Waals Gewest (Région Wallonne)
• Bondsstaat Nedersaksen (Niedersachsen)
• Bondsstaat Noordrijn-Westfalen (Nordrhein-Westfalen)
• Bondsstaat Hamburg
• Frankrijk (France)
• anders, namelijk [gebied noemen]

Beleid en regelgeving
De vragen in dit onderdeel gaan over beleid en regelgeving zoals van toepassing in het
gebied van herkomst. We gaan ervan uit dat uw organisatie bekend is met de inhoud van dit
beleid en die regels.
Is in het gebied van herkomst beleid en regelgeving van toepassing op hoe om te gaan met
vrijkomende grond en baggerspecie?*
• Ja ( ga door naar de volgende vraag)
• Nee ( ga door naar het onderdeel Markt gebied van herkomst)
• Weet niet
Kan licht verontreinigde grond en baggerspecie op grond van het geldende beleid en de
regelgeving nuttig worden hergebruikt in het gebied van herkomst?*
• Ja ( ga door naar de volgende vraag)
• Nee, het kan in het gebied van herkomst alleen worden gestort ( ga door naar vraag
[B])
• Weet niet
In welk beleidsdocument is het beleidskader voor hergebruik van licht verontreinigde grond
vastgelegd?
[naam document noemen]
Met welke regelgeving is hergebruik van licht verontreinigde grond en baggerspecie
mogelijk?
[titel regelgeving noemen]
Geldt voor hergebruik van licht verontreinigde grond en baggerspecie een
vergunningplicht?*
• Ja (→ ga door naar de volgende vraag)
• Nee (→ ga door naar vraag [A])
• Weet niet
Is men bij de aanvraag van een vergunning leges verschuldigd?
• Ja
• Nee

52 (104)

Wat is de proceduretermijn voor het nemen van een besluit op een aanvraag van een
vergunning voor hergebruik van licht verontreinigde grond of baggerspecie?
• < één week
• Tussen één week en één maand
• > één maand (→ ga door naar vraag [B])
[A] Zijn op hergebruik van licht verontreinigde grond algemene regels van toepassing?*
• Ja
• Nee
• Weet niet
Is sprake van een meldingsplicht?*
• Ja
• Nee
• Weet niet
[B] Welke organisatie is in het gebied van herkomst verantwoordelijk voor de formulering
van het beleid en de regels over hergebruik en storten van grond en baggerspecie?
[organisatie noemen]
Welke persoon bij die organisatie is eerste aanspreekpunt voor vragen over dat beleid en
die regels?
[naam persoon noemen]
Welke organisatie is in het gebied van herkomst verantwoordelijk voor een goede uitvoering
van het beleid en de regels over hergebruik en storten van grond en baggerspecie?
[organisatie noemen]
Welke persoon bij die organisatie is eerste aanspreekpunt voor vragen over die uitvoering?
[naam persoon noemen]
Als een partij besluit om grond en baggerspecie binnen het gebied van herkomst aan te
bieden voor nuttig hergebruik, welke aspecten van beleid en regelgeving in het gebied van
herkomst spelen, voor zover u dat kunt waarnemen, in die afweging dan de belangrijkste
rol? (meerdere antwoorden mogelijk) [in format kan men al meerdere antwoorden kiezen]
• Eenvoudige procedures
• Korte proceduretijd
• Pragmatische normen
• Anders, namelijk [aspect noemen]
Als een partij besluit om grond en baggerspecie buiten het gebied van herkomst aan te
bieden voor nuttig hergebruik, welke aspecten van beleid en regelgeving in het gebied van
herkomst spelen, voor zover u dat kunt waarnemen, in die afweging dan de belangrijkste
rol? (meerdere antwoorden mogelijk) [in format kan men al meerdere antwoorden kiezen]
• Ingewikkelde procedures
• Lange proceduretijd
• Strenge normen
• Anders, namelijk [aspect noemen]

53 (104)

Wordt op dit moment gewerkt aan de wijziging van aspecten van huidig beleid en
regelgeving of wordt verwacht dat dit binnen twee jaar gaat gebeuren?
• Ja
• Nee
Zo ja, wat is of zijn de belangrijkste reden(en) om dit te (gaan) doen en wat zijn de beoogde
wijzigingen?
[reden(en) noemen en, indien van toepassing, de beoogde wijzigingen]

Markt gebied van herkomst
Voor welke toepassingen wordt grond en baggerspecie in het gebied van herkomst, of
elders in eigen land, meestal hergebruikt? (meerdere antwoorden mogelijk) [in format
kiezen van meerdere antwoorden nog mogelijk maken]
• Fundering van weginfrastructuur
• Fundering van railinfrastructuur
• Geluidswal
• Verondiepen van plassen
• Bouwrijp maken van terreinen
• Dijkversterking
• Anders, namelijk [toepassing noemen]
Hoeveel locaties voor nuttige toepassing van herbruikbare grond en baggerspecie zijn, voor
zover bij u bekend, beschikbaar binnen het gebied van herkomst?
0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 - >10
Hoeveel stortlocaties voor niet-herbruikbare grond en baggerspecie zijn, voor zover bij u
bekend, beschikbaar binnen het gebied van herkomst?
0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 - >10
Wat zijn de storttarieven op een stortplaats in het gebied van herkomst voor grond en
baggerspecie die op basis van de voor dat gebied geldende normen niet herbruikbaar is?
• < € 10 per ton
• € 10 – 25 per ton
• € 25 – 35 per ton
• > € 35 per ton
• Anders, namelijk [invullen] (dit antwoord alleen kiezen als het tarief niet per ton wordt
berekend)
Wat zijn de storttarieven op een stortplaats in het gebied van herkomst voor grond en
baggerspecie die op basis van de voor dat gebied geldende normen wel herbruikbaar is?
• < € 10 per ton
• € 10 – 25 per ton
• € 25 – 35 per ton
• > € 35 per ton
• Anders, namelijk [invullen] (dit antwoord alleen kiezen als het tarief niet per ton wordt
berekend)
• Deze situatie komt niet voor

54 (104)

Zijn in het gebied van herkomst intermediairs beschikbaar die grond en baggerspecie
verhandelen?
• Ja
• Nee

Export naar Nederland (voor zover bij u bekend)
Zijn er in het gebied van herkomst één of meer organisaties die partijen grond of
baggerspecie exporteren naar Nederland?
• Ja ( door naar de volgende vraag)
• Nee ( vragenlijst is afgerond)
Zo ja, is dit omdat er geen afzetmogelijkheden zijn in het eigen land?
• Ja ( ga door naar vraag [C])
• Nee ( ga door naar de volgende vraag)
Waarom worden die partijen volgens u naar Nederland geëxporteerd? (meerdere
antwoorden mogelijk)
• Men denkt dat de export naar Nederland, alle kosten en baten in aanmerking genomen,
goedkoper is
• Men denkt dat de proceduretijden bij export naar Nederland korter zijn dan bij hergebruik
in eigen land
• Men denkt dat de normen voor hergebruik in Nederland minder streng zijn
• Een of meerdere andere reden(en), namelijk [reden(en) noemen]
[C] Indien bij u bekend, naar welke locatie in Nederland worden de meeste partijen grond
gebracht? [naam locatie noemen]
Met welk vervoermiddel werden worden de partijen grond of baggerspecie meestal
getransporteerd?
• Per binnenvaartschip
• Per truck
• Weet niet
Welk type organisatie is meestal verantwoordelijk voor de export van grond en
baggerspecie?
• De aannemer, baggeraar of uitvoerende partij zelf
• De ontvangende verwerker in Nederland
• Een transporteur
• Een handelaar of makelaar in grond en baggerspecie
• Een andere derde partij, namelijk [rol partij invullen]
Kunt u ongeveer aangeven wat in het algemeen de gemiddelde kosten per ton zijn van het
transport naar Nederland? (Indien wegtransport)
• < € 15 per ton
• € 15 – 30 per ton
• > € 30 per ton

55 (104)

Kunt u ongeveer aangeven wat in het algemeen de gemiddelde kosten per ton zijn van het
transport naar Nederland? (Indien binnenvaart)
• < € 5 per ton
• € 5 – 10 per ton
• > € 10 per ton
Zijn de administratieve lasten om de grond of baggerspecie te exporteren naar Nederland
hoger, gelijk of lager dan die lasten voor storten in het gebied van herkomst?
• Hoger
• Vergelijkbaar
• Lager

Levering naar buiten het gebied van herkomst, niet naar Nederland
Zijn er in het gebied van herkomst organisaties die al eens partijen grond of baggerspecie
hebben geëxporteerd naar een ander gebied in eigen land (bijvoorbeeld van het Waals
Gewest naar het Vlaams Gewest of van Nedersaksen naar Noordrijn-Westfalen) of
geëxporteerd naar een ander land dan Nederland?
• Ja
• Nee
Zo ja, naar welk gebied of land? [gebied of land noemen]

Invasieve soorten
Bent u bekend met de problematiek van de aanwezigheid van invasieve soorten in grond en
baggerspecie [met invasieve soorten wordt bv. de Japanse Duizendknoop (Fallopia
japonica) bedoeld]?
• Ja
• Nee
Zo ja, wordt de te exporteren grond of baggerspecie, voor zover bij u bekend, daar specifiek
op onderzocht? [in het format kan men zowel ja als nee antwoorden. Die situatie is
voorstelbaar, maar wellicht toch beter om een keuze te forceren]
• Ja, op [soorten noemen]
• Nee, omdat [reden(en) noemen]

Wat u wilt weten
Zijn er zaken over dit onderwerp die u aan ons zou willen vragen? [vrij tekstveld]

56 (104)

Bijlage 4

Notitie België – Evaluatie Belgische regelgeving en
feedback interviews

1. Regelgeving
In België verschilt de concrete regelgeving aangaande grondverzet van gewest tot gewest.
Hieronder wordt de regelgeving per gewest besproken.
Vlaanderen:
In het Vlaams gewest staat de regelgeving op het hergebruik van uitgegraven bodem
integraal in het bodemdecreet. Dit decreet heeft als belangrijkste doelstelling het voorkomen
van nieuwe bodemverontreiniging.
De praktische uitwerking staat gedetailleerd beschreven in het Vlarebo van 2008 (het
Vlaams Reglement op de bodemsanering en de bodembescherming).
Bij recente wijzigingen van het Vlarebo (1 april 2019) vallen ook bagger- en ruimingsspecie,
grondbrij en bentonietslib onder deze regelgeving. Voorheen vielen deze onder het Vlarema
(Vlaams reglement betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en
afvalstoffen).
Voor de uitvoering van de grond-, bagger of ruimingswerken is in de meeste gevallen een
bodemonderzoek (technisch verslag) verplicht. Het is de taak van de bouwheer om een
technisch verslag te laten opmaken door een erkende bodemsaneringsdeskundige. Het
technisch verslag heeft als doel de milieuhygiënische kwaliteit van de bodemmaterialen te
bepalen. Onder bodemmaterialen worden verstaan: uitgegraven bodem, bagger- en
ruimingsspecie, grondbrij en bentonietslib. Een erkende bodembeheerorganisatie spreekt
zich uit over de conformiteit van het technisch verslag. In Vlaanderen zijn er momenteel
twee erkende bodembeheerorganisaties:
• Grondbank
• Grondwijzer
In het technisch verslag gaat de erkende bodemsaneringsdeskundige na hoe het
bodemmateriaal opnieuw gebruikt kan worden. Zo kan de aannemer die de werken uitvoert
nagaan waar en hoe hij de bodemmaterialen kan gebruiken.
Bij een aantal gevallen is, volgens de bepalingen van Vlarebo, hoofdstuk XIII, de opmaak
van een technisch verslag NIET verplicht. Het betreft de volgende vier gevallen:
1. de totale uitgraving bedraagt minder dan 250m³ en het betreft een niet-verdachte
grond;
2. de totale uitgraving bedraagt minder dan 250m³ het betreft wel een verdachte grond
betreft, maar alle uitgegraven bodem wordt echter binnen de kadastrale werkzone
hergebruikt (*);
3. de bodem wordt uitgegraven in het kader van een bodemsaneringsproject en opnieuw
binnen datzelfde project hergebruikt;
4. de uitgegraven bodem wordt opnieuw toegepast binnen de "zone voor gebruik ter
plaatse", waarbij de bodem volgens een code van goede praktijk wordt uitgegraven en
hergebruikt. (*)

57 (104)

(*) Wanneer er echter grondoverschotten moeten afgevoerd worden, is de opmaak van
een technisch verslag wel verplicht. Alleszins geeft een technisch verslag – opgemaakt
op de plaats van uitgraving - in dat geval de mogelijkheid om de grondwerken selectief uit te
voeren (propere vs. verontreinigde partijen) om het vermengen van verschillende kwaliteiten
te voorkomen.
De opmaak van het technisch verslag gebeurt volgens de standaardprocedure voor de
opmaak van een technisch verslag.
De standaardprocedure bepaalt de onderzoeksmethode volgens onderstaande stappen:
Voorstudie
• Administratief onderzoek.
• Historisch onderzoek om na te gaan welke de verdachte stoffen zijn en waar de
verdachte zones voorkomen.
• Beknopte beschrijving grondwerken en volumeschatting.
• Conceptueel sitemodel. Het conceptueel sitemodel bij grondverzet is in principe een
‘preliminair’ zoneringsplan dat aangeeft wat de bestaande toestand is, waar er partijen
van homogene milieukwaliteit worden verwacht op basis van historiek,
terreinwaarnemingen.
Onderzoeksstrategie
De bepaling van de onderzoeksstrategie heeft tot doel de milieuhygiënische kwaliteit van de
te gebruiken bodemmaterialen te bepalen en – indien verschillende milieuhygiënische
klassen voorkomen – de partijen met verschillende toepassingsmogelijkheden planmatig af
te bakenen met het oog op een selectieve uitgraving/behandeling van deze partijen. Elke
onderzoekstrategie heeft zijn bepalingen omtrent aantal boringen, staalnames etc. Het
betreft volgende onderzoeksstrategieën:
• bouwprojecten;
• waterbodem;
• afperkend bodemonderzoek;
• grootschalige projecten;
• opgeslagen hopen bodemmaterialen;
• laguneringsvelden;
• tijdelijke oeverdeponie voor ontwatering van bagger- en ruimingsspecie.
Staalname en analyses
• Gebruik van bestaande gegevens
• Staalname en staalconservering (CMA-methode)
• Labo en analysemethodes (CMA-methode)
• Te analyseren paramaters
• Geldigheidsduur van de analyses
• Weerleggen van de analyseresultaten

58 (104)

Verwerking van de gegevens : interpretatie en evaluatie
• Algemeen
• Wegen-en rioleringswerken
• Niet – genormeerde stoffen
• Toetsingsmethodiek bij afwijkende analyseresultaten
• Gebruiksvoorwaarden en uitvoeringsbepalingen
• Tijdelijke oeverdeponie voor ontwatering
• Kadastrale werkzone
• Opmetingstabel en zoneringsplan
• Massabalans
• Delfstoffentoets
• Milieuhygiënische gebruiksmogelijkheden (3-delige code)
De bodembeheerorganisaties hanteren de 3-delige code om de milieuhygiënische
gebruiksmogelijkheden van een partij bodemmaterialen aan te geven. De betekenis van de
code wordt in onderstaande tabel gegeven: het eerste cijfer (X) verwijst naar de
gebruiksmogelijkheden wanneer men de bodemmaterialen wenst te gebruiken als bodem
BUITEN de kadastrale werkzone; het tweede cijfer (Y) verwijst naar de
gebruiksmogelijkheden wanneer men de bodemmaterialen wenst te gebruiken als bodem,
bouwkundig bodemgebruik of vormvast product BINNEN de kadastrale werkzone; het derde
cijfer (Z) verwijst naar de gebruiksmogelijkheden wanneer men de bodemmaterialen wenst
te gebruiken voor bouwkundig bodemgebruik of in een vormvast product. (zie tabel
hieronder)

59 (104)

Rapportage
Het resultaat van het technisch verslag moet zijn:
• het bepalen van de milieuhygiënische kwaliteit van de bodemmaterialen en het
vastleggen van de gebruiksmogelijkheden;
• het vastleggen van bijkomende voorwaarden of uitvoeringsbepalingen voor het
uitgraven, het baggeren of het ruimen;
• het vastleggen van bijkomende voorwaarden of uitvoeringsbepalingen voor het gebruik
van de bodemmaterialen;
• het opmaken van een opmetingstabel, zodat de initiatiefnemer van de werken nadien
eenvoudig een bestek kan opmaken;
• het opmaken van een zoneringsplan dat nadien de basis kan vormen voor het opmaken
van een uitvoerbaar werkplan.
In functie van het bekomen van een conform verklaring wordt het Technisch Verslag
ingediend bij een erkende bodembeheerorganisatie (Grondbank of Grondwijzer). Na het
bekomen van de conformverklaring van de bodembeheerorganisatie is de
Traceerbaarheidsprocedure aangaande de beoogde ontgraving opgestart. De verdere
stappen in deze Traceerbaarheidsprocedure worden hieronder schematische voorgesteld.

60 (104)

61 (104)

Brussel:
Wetgevend kader
• Ordonnantie van 14 juni 2012 betreffende afvalstoffen
• Besluit van de Regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest van 1 december 2016
met betreffende het beheer van afvalstoffen
• Ordonnantie betreffende het beheer en de sanering van verontreinigde bodems van 5
maart 2009, gewijzigd met ordonnantie van 23/06/2017

62 (104)

Brussel is een netto exporteur van gronden en slib (stedelijke context en sterke druk
vanuit vastgoed).
• Structureel worden de gronden geïntegreerd in de valabele netwerken in Vlaanderen en
Wallonië (geografische nabijheid en bestaand wetgevend kader).
• Indien gronden worden geïmporteerd op een terrein in de Brusselse agglomeratie,
bestaat er een code van goede praktijk om de voorwaarden voor hergebruik vast te
leggen.

De code van goede praktijk voorziet expliciet de validatie van bestaande
bemonsteringsprotocollen in de 2 andere regio’s (Vlaanderen en Wallonië) op basis van het
advies van een erkend deskundige.

Wallonië:
TOT 01/11/2019
A.1. Wetgevend kader
14 juni 2001 – Waals uitvoeringsbesluit om de valorisatie van bepaalde afvalstoffen te
bevorderen (M.B. 10.07.2001 - err. 18.07.2001).
Annexe I : « Liste des déchets »
Baggerspecie = valoriseerbaar afval (2 Codes)

Gronden = valoriseerbaar afval (3 Codes)

63 (104)

A.2. Normering
Systeem met twee waarden:
• Norm « TNC » : Annexe II.1 : « Richtinggevende lijst van referentieparameters voor Niet
Vertontreinigde Gronden ».
• Norm « TD » : Annexe II.2 : « Karakteristieken waaraan de Gereinigde Gronden moeten
beantwoorden ».

A.3. Rapportage :
Vereenvoudigde rapportage: Analysecertificaten conform aan het Waalse Compendium
voor monstername en analyses + Vergelijkende tabel van normen TNC/TD.

A.4. Afvoermogelijkheden :

• Indien de concentraties lager zijn dan de waarden TNC « Terres Non Contaminées »
(Niet verontreinigde gronden Annexe II.1) :
→Vrij hergebruik (normering is echter zeer streng – problematisch met de metalen van
natuurlijke oorsprong)

• Indien de concentraties lager zijn dan de waarden TD « Terres décontaminées »
(Gereinigde gronden Annexe II.2) :
→ afvoer naar een ontvangende site met toelating via Art.13.
→ afvoer naar een erkend grondverwerkingscentrum (CTA = « by-pass »)
→ afvoer als Bouwstof (richting Vlaanderen met heranalyse CMA)
➔
➔
➔
➔
➔

Beperkte traceerbaarheid
Grote onzekerheid op de spreiding TNC-TD (brede range)
Impact van ‘opportuniteiten’
Volatiele prijzen
Negatieve grondbalans richting Vlaanderen (grondstromen « Bouwstof », mits
analyses conform aan de Vlarebo)

➔ Juridische, financiële en milieu-hygiënische onzekerheid: Te herziene
wetgeving en te harmoniseren met de wetgeving betreffende verontreinigde bodem
(Décret Sol-01/03/2018)
VANAF 01/11/2019
B.1. Wetgevend kader :

• 1 maart 2018 – Decreet aangaande het beheer en de sanering van bodem (1) (M.B.
22.03.2018)
• 14 juni 2001 – Waals uitvoeringsbesluit om de valorisatie van bepaalde afvalstoffen te
bevorderen (M.B. 10.07.2001 - err. 18.07.2001) en aangepast door:
• 5 juli 2018 – Waals uitvoeringsbesluit betreffende het beheer en de traceerbaarheid van
gronden – vervangt verschillende bepalingen ter zake (M.B. 12.10.2018)

64 (104)

Baggerspecie = valoriseerbaar afval (twee Codes – geen verandering)

Gronden = Valoriseerbaar afval (vijf codes)

B.2. Normering : Systeem met vijf waarden

➔ 5 types van normen gebaseerd op de normen van de Décret Sol volgens het
gebruikstype van het terrein van afkomst en het bestemmingstype van het
ontvangend terrein.
Art. 14 de l’AGW du 05/07/2018

65 (104)

B.3. Rapportage
IN de praktijk : Platform « Walterre » (= idem Grondbank)

• Volledige Tracking
• Dossierkosten
• Loten > 400 m³ (> 10m³ indien het terrein « verdacht » is)

66 (104)

B.4. Afvoermogelijkheden
Chap III, Art 12, 13, 14, 15

• Afvoer naar een terrein met eenzelfde gebruiksfunctie
• Afvoer naar een terrein met een restrictievere gebruiksfunctie (mits een
milieuvergunning)

A. ONDERZOEK STRATEGIE
C.1 Tot 11/2017:
Eén analyse/500 m³. Geen onderzoeksmethodologie opgelegd
→ Variabiliteit van de analyseresultaten op eenzelfde lot van gronden. Dit veroorzaakt een
bijkomende bron van onzekerheid.
C.2 Vanaf 11/2017 : Richtlijn van toepassing - AGW 14/06/2001

67 (104)

Deze richtlijn bepaalt :
Het toepassingskader (Codes betreffende afvalstoffen)
De bemonsteringsmethodologie : aantal monsters en monsternames
• op basis van het volume ;
• op basis van de eigenschappen in-situ of reeds ontgraven.

C.3 Vanaf 01/11/2019 : Referentiekader betreffende het grondverzet (29/05/2019).

Hierboven: Hoofdpagina GRGT

GRGT Guide de Référence relatif à la Gestion des Terres (Referentiekader betreffende het
grondverzet) = AGW 05/07/2019 - User’s manual : Integratie van de Toepassingsrichtlijn
AGW 14/06/2001 in de AGW du 05/07/2018.
Doelstelling : « Kwaliteitsgarantie van de ontwikkeling van expertise, alsook het
bijeenbrengen van de verschillende stakeholders in het proces van kwaliteitscontrole en van
de traceerbaarheid van de gronden. » (GRGT,p3).

68 (104)

B. OVERGANGSPERIODE

Hierboven: Extract van de Informatiecirculaire ter attentie van de technische ambtenaren en de
gedelegeerde ambtenaren alsook van de Gemeenten met betrekking tot de toepassing van artikel 51
van de’AGW van 05 juli 2018

C. PERSPECTIEVEN

Hierboven: Gross Benchmark AGW 14/06/2001 vs. AGW 05/07/2018: En Noir : Normes AGW
14/06/2001 - en rouge: Normes AGW 05/07/2018

➔ 1 enkel normatief kader Samenvoeging van procedures « verontreinigde
terreinen » / « uitgegraven gronden »/ « bodemgebruik »
➔ Belangrijke rechtzetting van de grondstromen en van de markt van uitgegraven
gronden vanaf 01/11/2019.
➔ Nieuwe mogelijkheden voor valorisatie (Walterre + nieuwe rubrieken in de
vergunning).
➔ Nog veel schemerzones. De acteurs in de sector voorzien een kentering van de
grondbalans vanuit Vlaanderen richting Wallonië. Dit blijft echter te verifiëren in de
loop van de tijd EN in functie van de betreffende polluenten.

69 (104)

Hierboven: AGW 05/07/2019 p.10: GRGT: logigramme complet de valorisation

70 (104)

2. Belangrijke spelers inzake grondverzet in België
In België is er per gewest telkens een aparte overheid bevoegd voor wetgeving aangaande
grondverzetregelgeving.
• In Vlaanderen: OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij) ondersteund door
bodembeheeronganisaties Grondbank en Grondwijzer
• In Brussel: Leefmilieu Brussel (BIM-IBGE)
• In Wallonië: S.P.W. (Service Public de Wallonie) – Département du Sol et des Déchets)
ondersteund door Walterre (vanaf 01/11/2019)
Aan de uitvoerende zijde zijn er in België een in uitvoering te distantiëren spelers:
• Grondwerkers
• Wegeniswerkers (infra)
• Baggerbedrijven
• Grondverwerkers en TOP’s (tijdelijk opslagplaatsen)
3. Resultaten interviews
Aan de hand van de bekomen enquête heeft Sweco Belgium bijkomend enkel interviews
gedaan. De procedure, de toepassingen en de ervaringen aangaande de export gronden
van Belgïë naar Nederland zijn verder besproken.
Hierbij werd duidelijk uit de bekomen feedback:
• Aanbod is België is groot (zelfs een overaanbod).
• Vraag in Nederland + opslagcapaciteit (huidige en toekomstige projecten) is groot.
• Export naar Nederland wordt geëvalueerd bij grote partijen (gronden en baggerspecie).
• België heeft minder afzetlocaties waarbij grote volumes op korte tijd kunnen aangebracht
worden.
• Op logistiek vlak is het vaak interessant om per boot naar Nederland te exporteren. De
sites in Nederland zijn vaak goed per schip bereikbaar + opslagcapaciteit is groot.
• De prijs voor acceptatie van de gronden zou vaak gelijkaardig zijn als in België.
• Elke te exporteren partij wordt conform de Nederlandse regelgeving gecontroleerd (door
Nederlands deskundige) = AP04-keuring?
• De EVOA-regelgeving is van toepassing. De procedure heeft een lange doorlooptijd
(circa 3 maanden). Dit wordt als nadelig beschouwd aangezien bij het niet tijdig starten
van de doorlooptijd, de werf zou kunnen stilvallen voor een langere periode met
significante kosten als gevolg.
• De geïnterviewden geven allen aan dat ze op regelmatige tijdstippen worden
gecontacteerd door individuen en bedrijven die hier handel in zien en minder of niet
betrouwbaar lijken (het zou gaan om Nederlandse bedrijven en individuen).
• De geïnterviewden gaven aan dat ze enkel werken met betrouwbare partijen
(tussenpersonen) of rechtstreeks met de ontvanger.
4. Verbeteropties

• Traceerbaarheid verduidelijken en transparanter maken (bv. de Nederlandse overheid
toegang geven tot het traceerbaarheidplatform van de bodembeheerorganisaties
(Grondbank en Grondwijzer);
• Zelfde regelgeving in de 3 Belgische gewesten of zelf een Europese regelgeving;
• Grondbank en Grondwijzer meer controles laten uitvoeren op transporten etc. De
resultaten van deze controles communiceren met de Nederlandse instanties.

•

71 (104)

5. Verwachtingen
Gelet op de geplande infrastructuurwerken (Oosterweel, Brusselse ring, Brusselse Metro,
etc…) wordt verwacht dat de tendens in België ‘aanbod > vraag’ zich nog een tijdje zal
verderzetten.
Bronnen: OVAM; Grondbank en Grondwijzer.

72 (104)

Bijlage 5

Notitie Duitsland – Mechanisms imported soil and
dredged materials

(Engelstalig)
1. Introduction
In the course of the Sweco NL project "Mechanisms for the import of soil and dredged
material", pro-ject number 366207, reference number SWNL0242385, commissioned by the
Dutch Ministry of Infra-structure and Water Management, Sweco GmbH carried out a desk
study, a survey and several expert interviews on the situation of the German market for soil
and dredged material (market in this context means: reuse, recycling and disposal of soil
and dredged material). The decisive impulse for this study is to work out reasons for a
material shipment to the Netherlands. The study focuses on the federal states of North
Rhine-Westphalia, Lower Saxony and Hamburg, which are located in the vicinity of the
Netherlands.
Soil and dredged material represent one of the largest mass flows in Germany. The aim is
to ensure that these materials are fully reused within the framework of legislation. If border
parameters cannot be met, the material flows are deposited and disposed. Due to the
federal structures in Germany, there are state specific regulations and decrees regarding
the recycling and categorization of soil and dredged material. The state markets also differ
in general due to different landfill capacities and infrastructural large-scale projects.
The aim of the following compilation is to show the current situation and development
regarding soil and dredged material in Germany. To this end, literature sources, in particular
decrees and regulations, were brought together and related to the survey results of the
online survey and expert interviews. The cited regulations and other literature sources are
attached to the report.
2. Regulations and guidelines
Definitions
The material flows to which this report refers are - insofar as they fall under the provisions of
waste law - defined in the AVV (Abfallverzeichnis-Verordnung, 2001). The AVV was issued
in the course of the implementation of the European Waste Catalogue (EWC). Hazardous
materials are marked with an extra waste number and an asterisk. It is assumed that these
materials have at least one hazard-relevant property according to Annex III of the EU Waste
Framework Directive (2008/98/EC) (Informationsportal zur Abfallbewertung, 2019). The
main pollutants are heavy metals, mineral oil hydrocarbons (HCFCs), volatile halogenated
hydrocarbons (HCFCs), polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) and polychlorinated
biphenyls (PCBs).
Table 1 Assignment of soil and dredged material in the AVV (AbfallverzeichnisVerordnung, 2001)
1705

Soil (including excavated soil from contaminated sites), stones and dredged
material

170503*

Soil and stones containing dangerous substances

170504

Soil and stones except those under 170503

170505*

Dredged material containing dangerous substances

170506

Dredged material except those under 170505

73 (104)

Reuse, recovery and disposal
In the Waste Management Act [KrWG] §3, important terms in connection with waste are
defined as follows:
"(21) Reuse in the sense of this Act means any process in which products or components
that are not waste are reused for the same purpose for which they were originally intended.”
“(23) For the purposes of this Act, recovery means any operation the principal result of
which is that the waste within the facility or in the wider economy is put to a meaningful use,
either by replacing other materials which would otherwise have been used to fulfil a
particular function, or by preparing the waste to fulfil that function. Annex 2 [in the KrWG]
contains a non-exhaustive list of recovery operations".
"(26) Disposal means any operation which is not recovery, even if the operation has the
secondary effect of recovering materials or energy. Annex 1 [in the KrWG] contains a nonexhaustive list of disposal operations".
In the DWA Merkblatt 513-1 "Handling sediments and dredged material during water
maintenance and development", use is defined as follows. The definition refers specifically
to dredged material, but also cites the already mentioned Waste Management Act. A
transfer to soil is, however, possible without further ado.
“By use is meant the direct use [of a material] on land or in water, without previous
treatment. In this case [the material] is not waste, as it is obtained specifically for one use
and is directly dedicated to a new use (§ 3 Paragraph 3 No. 2 KrWG), see Section 3"
(Merkblatt DWA-M 513-1, 2018).
Since the material is directly used, it is not assigned a number according to the AVV. These
masses of excavated soil and dredged material are therefore not recorded in the waste
statistics.
The term "recovery" refers to the non-direct re-use of a material. Accordingly, the disposal
concept, which is decisive for waste classification, first takes effect. This waste is then
treated and, for example, processed as a building material. The material is no longer waste,
but a product that is no longer subject to waste legislation. As long as the material is subject
to waste legislation, it is also recorded in the waste statistics.
General legislation on waste law in Germany
The following section deals with the basic legal system in waste law in the Federal Republic
of Germany.
On the basis of the European provisions, the Waste Management Act [KrWG] with its
associated ordinances and supplementary administrative regulations provides the basic
legal framework to be observed at the federal level.

74 (104)

Figure 1 Hierarchy waste law
Source: https://zentrum.virtuos.uni-osnabrueck.de/wikifarm/fields/cbc-demoversion-abfallabwasser/field.php/Grundlagen/StrukturUndBedeutungDesAbfallrechtes

• Waste Management Act (KrWG)
The Waste Management Act from 2012 is the central legislation in German waste law. All
further listed ordinances and decrees refer to this federal law. Quote from the KrWG:

„The purpose of the Act is to promote closed-loop management in order to conserve natural
resources and to ensure the protection of people and the environment in the production and
management of waste.“
In particular, waste volumes are to be reduced and material recycling and the recycling of
waste promoted. Other important regulations are listed below:
• Landfill Ordinance (DepV) (in particular Annex 3 Admissibility and allocation criteria.
Many decrees of the federal states refer to these criteria.)
• Federal Soil Protection Ordinance (BBodSchV) (in particular Appendix 2 action, test and
precautionary values. Many decrees of the federal states refer to this) (soon to be
standardized in the new Mantelverordnung)
• Groundwater Protection Ordinance (GrwV) with the task of protecting groundwater from
contamination or other adverse changes in its properties and maintaining its natural state
(soon to be standardized in the new Mantelverordnung)
• Abfallverzeichnis-Verordnung (AVV)
• Verordnung über Verwertungs- und Beseitigungsnachweise (NachwV)

75 (104)

• Gewerbeabfallverordnung (GewAbfV)

•
•
•
•
•
•
•

(LAGA M34 - Requirements for producers and owners of municipal solid waste, as well
as certain construction and demolition waste, to operators of pre-treatment and
treatment plants and Completion of the Commercial Waste Ordinance,
Working aid for the implementation of the Industrial Waste Ordinance in North RhineWestphalia)
Gewinnungsabfallverordnung (GewinnungsAbfV) Bewirtschaftung von Abfällen aus der
mineralgewinnenden Industrie
Versatzverordnung (VersatzV) für Abfälle unter Tage
Verordnung über die Verbringung von Abfällen (VVA)
Abfallverbringungsgesetz (AbfVerbrG) Gesetz über die Überwachung und Kontrolle der
grenzüberschreitenden Verbringung von Abfällen.
Abfallverbringungsgebührenverordnung (AbfVerbrGebV)
Abfallverbringungsbußgeldverordnung (AbfVerbrBußV)
Handlungsanweisung für den Umgang mit Baggergut aus Bundeswasserstraßen im
Binnenland (HABAB-WSV-2017)

In addition to the above-mentioned laws and ordinances, there are notices from crossnational working groups to which reference is made.
• LAGA M20 - Anforderungen an die stoffliche Verwertung von mineralischen
Reststoffen/Abfällen
• LAGA M25 - Vollzugshilfe zur Verordnung über die Verbringung von Abfällen (VVA) zum
Abfallverbringungsgesetz (AbfVerbrG)
• LAGA M27 - Vollzugshilfe zum abfallrechtlichen Nachweisverfahren
• DWA M362 – Handlungsempfehlung zum Umgang mit Baggergut
• DWA M513-1 – Handlungsempfehlung zum Umgang mit Sedimenten und Baggergut bei
Gewässerunterhaltung und -ausbau
• LAB/LABO -Vollzugshilfen zur LAGA M20
• DIN 19731 Verwertung von Bodenmaterial (bezieht sich auf Erdaushub und Baggergut)
Due to the federal structures in Germany, there are additional laws, ordinances, decrees
and regulations for handling excavated soil and dredged material in the individual federal
states. A list of the relevant country-specific regulations is given in Chapter 2.5.
Outlook ”Manterverordnung”
For about 14 years, the so-called „Mantelverordnung“(MantelV) is dicussed in Germany.
The aim of this law is to harmonise ground water and soil protection and waste legislation
throughout Germany. In addition, it is to unite the amended Groundwater Ordinance (GrwV),
the new Federal Soil Protection and Contaminated Sites Ordinance (BBodSchV) and a new
Replacement Building Material Ordinance (Ersatzbaustoffverordnung). This causes
consequential changes in the Landfill Ordinance (DepV) and the Commercial Waste
Ordinance (GewAbfV) (Deutsches Ressourceneffizienzprogramm II, 2016).
The objectives of the Mantelverordnung are the following (Deutsches
Ressourceneffizienzprogramm II, 2016):
• to protect man and the environment, in particular soil and groundwater, against the
introduction of pollutants when mineral substitute building materials are used in technical
structures and of soil material during backfilling,
• to create legal certainty through nationwide uniform requirements for the introduction of
substances into groundwater, for the erection of technical structures using mineral
substitute building materials and for backfilling with soil material and thereby to
strengthen their acceptance, and
• to achieve administrative simplification as far as possible by waiving permits and official
inspections.
76 (104)

Almost two years ago, the Federal Government adopted a draft which is currently being
worked on in working groups and sub-working groups at state level. It is not yet possible to
foresee when the regulation will come into force. The MantelV is regarded as enormously
important and urgently needed (EUWID, 2019).
Nevertheless, there are fears that the Ordinance will not further reduce the dumping of
excavated soil and dredged material, but rather increase it. For this reason, there are
advocates for an opening clause for the retention of country-specific decrees and guidelines
on disposal with excavated soil and dredged material (EUWID, 2019).
Due to the absence of the MantelV, some federal states have drawn up their own
transitional decrees in addition to the nationwide regulations in order to counteract unclear
situations in enforcement.
On the whole, however, the discussion about the MantelV tends to result in a standstill and
uncertainty with regard to future recycling and disposal options (e.g. mining use).
Other framework conditions
Waste prevention program
In addition to legal regulations and directives, reuse and disposal (recovery and disposal)
are also the subject of strategic considerations in the Federal Republic of Germany. In
connection with the development of a waste prevention program, a "Program for the
Sustainable Use and Protection of Natural Resources" was drawn up („Deutsches
Ressourceneffizienz-Programm II“). However, this does not go into the subject of the reuse
or disposal of excavated soil and dredged material in more detail, but refers to the
Replacement Building Materials Ordinance currently being prepared.
Alternative building materials ordinance
The alternative building materials ordinance (ErsatzbaustoffV) is part of the ordinance
currently in preparation. It is intended to regulate the requirements for the production and
use of mineral substitute building materials uniformly throughout Germany and in
accordance with the requirements of soil and groundwater protection. In addition to mineral
waste from industrial processes (e.g. slag from metal works, steel works, blast furnaces,
etc.), dredged material and soil material also belong to the group of substitute building
materials according to the present draft of the Substitute Building Materials Ordinance.
Waste management plans and waste management concepts
In accordance with the federal structures of the Federal Republic of Germany, the federal
states draw up waste management plans and regularly update them. The waste
management plans describe the objectives of waste prevention, waste recovery, in
particular preparation for reuse and recycling, and waste disposal. In addition, the existing
situation of waste management and the necessary measures to improve waste recovery
and waste disposal, including an assessment of their suitability for the achievement of
objectives, are presented. The waste disposal facilities which are necessary to ensure the
disposal of waste and the recovery of mixed waste from private households, including waste
collected from other sources, are also listed.
In some cases, these waste management plans are also drawn up for certain material flows.
For example, the State of Hamburg has drawn up its own waste management plan which
deals exclusively with the recycling and disposal of dredged material.

77 (104)

At the level of districts and cities, too, there is in some cases a specific focus on the subject
of excavated soil. For example, the Rhein-Sieg district (an administrative district in NRW)
has drawn up its own waste management concept which deals specifically with the recycling
and disposal of soil and building rubble. Other authors deal with this topic in connection with
a general waste management concept. It considers the type and quantity of waste, the
existing disposal structure and capacities, quantity forecasts, measures for avoidance and
utilisation and the required capacities.
Soil exchanges have been established in recent years to bring together supply and demand
for excavated soil and dredging material. A situation analysis for the soil exchange
"Bodenbörse Ruhr" can be found in Chapter 5.
Communications, leaflets and handouts
For the description and guidance on how to deal with excavated soil and dredged material
and what possibilities of reuse, recovery and disposal are available, numerous leaflets and
handouts are also provided. In addition to the „Mitteilung der Länderarbeitsgemeinschaft
Abfall (LAGA) 20 Anforderungen an die stoffliche Verwertung von mineralischen Abfällen“
„Handlungsanweisung für den Umgang mit Baggergut aus Bundeswasserstraßen im
Binnenland (HABAB-WSV 2017)“ should also be mentioned here as an example (hrsg. vom
Bundesministerium für Verkehr und digitale Infrastruktur). Also at the level of administrative
districts, „Hinweise zum Umgang mit Baggergut“ are published, as a brochure of the
administrative district Karlsruhe (2008) shows.
In addition, various professional associations publish corresponding assistance, e.g. the
“German Association for Water, Wastewater and Waste” (DWA) with its leaflet M 362
"Umgang mit Baggergut" or with its leaflet M 513 "Umgang mit Sedimenten und Baggergut
bei Gewässerunterhaltung und -ausbau – Teil 1: Handlungsempfehlungen und
Untersuchungsprogramm“ .
Soil management and Disposal management as a planning instrument
Soil management and waste disposal management have a decisive influence on the
economic efficiency of the implementation of a project. Particularly when larger mass
quantities are involved, operational and logistical aspects have to be taken into account in
addition to the possibilities of reuse, recycling and disposal. For this reason, in many
projects where larger mass movements are to be expected, such questions are examined in
detail in the planning phase. Here the possible options are represented and evaluated
project-specifically. It is obvious that, as a rule, local options for reuse, recycling and
disposal have a good chance of being realized. Ultimately, however, it is a question of the
overall economic viability under the given legal framework which options will be
implemented. Examples include inner-city building construction projects and infrastructure
projects. In most cases, time aspects (availability of the option) also play an important role.
Country specific regulations
Lower Saxony
• State waste law Lower Saxony (Landesabfallgesetz Niedersachsen)
• Handreichung – Abstract „Qualifizierte Entsorgung von mineralischen Abfällen im
Straßenbau“ - February 2014

78 (104)

The Lower Saxony State Authority for Road Construction and Transport (NLStBV) has
developed a handbook for the handling of excavated soil and road construction materials in
the context of new construction, conversion and extension, renewal and repair of roads.
This guidance is to be taken into account when commissions and executions are planned
for the handling of soil and road construction materials, which accumulate, must be recycled
or disposed of during NLStBV construction measures. (Handreichung, 2014).
North Rhine-Westphalia
• state waste law North Rhine-Westphalia (Landesabfallgesetz Nordrhein-Westfalen)

•
• Erlass - „Auf- und Einbringen von Materialien unterhalb oder außerhalb einer
durchwurzelbaren Bodenschicht“

This decree contained specifications for the Federal Soil Protection Ordinance, since deficits
have arisen in practical handling. Among other things, eluate limit values and solids values
for the application and introduction of materials and approvals as well as specific
requirements for individual aspects are specified.

• Erlass - Anforderungen an den Einsatz von mineralischen Stoffen aus Bautätigkeiten
(Recycling-Baustoffe) im Straßen- und Erdbau
In this decree and the associated plants, the use and recycling areas in NRW for recycled
building materials are shown. In addition, documentation requirements are listed and the
more precise scope of application is limited.

• Info LANUV - Verfüllung von Abgrabungen
In this information from the State Office for Nature, Environment, Climate and Consumer
Protection it is pointed out that the LAGA M20 does not meet the requirements of the Soil
Protection Act. For this reason, the aforementioned regulation "Auf- und Einbringen von
Materialien unterhalb oder außerhalb einer durchwurzelbaren Bodenschicht " was enacted
for NRW. In addition, it is mentioned that this will be replaced by the coat ordinance, which
is still in the planning stage.

• Abfall- und bodenschutzrechtliche Anforderungen zum Umgang mit belastetem
Bodenmaterial
Presentation by the Ministry for Climate Protection, Environment, Agriculture, Nature
Conservation and Consumer Protection NRW of the substantive requirements of waste and
soil protection law for contaminated soil material.

• Bodenschutz beim Bauen
Hamburg
• Hinweise zur Anwendung der LAGA M20
Announcement that the LAGA M20 will be used until the final publication of the Ordinance.
Please note that if the requirements of LAGA M20 are met, there will be no contamination of
the groundwater and no adverse changes.

• Merkblatt - Ermittlung des höchsten zu erwartenden Grundwasserstandes beim Einsatz
von Ersatzbaustoffen in Hamburg

79 (104)

Leaflet for the recycling of substitute building materials with regard to the groundwater level
and in accordance with LAGA M20.

•

Abfallwirtschaftsplan Baggergut
3. Landfill situation in Germany

According to an assessment by the Federal Ministry for the Environment, Nature
Conservation and Nuclear Safety from 2017 (data basis 2015), a disposal guarantee of
approximately 13-14 years can be assumed. But these are distributed very differently across
the Federal Republic of Germany. However, these estimates do not yet take into account
the effects of the Mantelverordnung.
While the Federal Ministry is assuming an additional landfill volume of approx. 13 million t/a,
the BDE, as the industry association of the recycling and resource industry (Bundesverband
der Deutschen Entsorgungs-, Wasser- und Rohstoffwirtschaft e.V. - Federal Association of
the German Waste Management, Water and Raw Materials Industry), has quoted 50 million
t/a and the Central Association of the German Construction Industry has even quoted up to
70 million t/a of additional landfill volumes. The basis for the latter two figures is not known.
However, despite the lack of clarity, it can be assumed that the additional landfill volumes
will be considerable. At the same time, it should be noted in the assessment that a long
transitional period (up to 8 years) is provided for the implementation of the
Mantelverordnung for existing filling permits.
The cost assumption of 15 €/t for landfill, which was adopted in the impact assessment, can
already no longer be regarded as resilient. At present, the cost level for excavated soil is
approx. 30 €/t (± 10 €/t). Rather, it is to be expected that, with a further increase in disposal
quantities (MantelV) and declining landfill capacities, costs will develop in the direction of 40
to 50 €/t and, depending on the local situation, even beyond.
The transport distance to landfills, which currently vary regionally from 30 to 100 km (in
some regions also up to 200 km), will then also increase.
At the present time, it can be seen that numerous states are dealing with the creation of new
landfill space. Nevertheless, the “Interessengemeinschaft Deutscher Deponiebetreiber e.V.”
(InwesD), (Association of German Landfill Operators) evaluates in a recent publication,
assesses the situation to the effect that there is no sign of the landfill situation in Germany
easing.
The current update of the Lower Saxony Waste Management Plan also updates the landfill
planning there. In particular, the expansion of landfill capacities at DK I landfills is planned.
According to the current data, it is assumed that a further 11.8 million tonnes of approved
storage capacity (mainly under construction) will be available, in addition to the existing 4.3
million tonnes. The Lower Saxony Ministry for the Environment, Energy, Construction and
Climate Protection is therefore assuming a disposal guarantee of approx. 15 years
(calculated residual term).
Numerous initiatives have also been taken in North Rhine-Westphalia to noticeably expand
the available landfill space. The extent to which residual capacities of the existing power
plant waste landfills could be available elsewhere after the future withdrawal of coal has not
yet been discussed further.

80 (104)

4. Import/Export
In Germany, more than 6,488,000 tonnes of waste were imported in 2016. The level thus
remained high as in previous years. 2,883,000 tonnes of waste were exported. In August
2018, the Federal Environment Agency reported that the average transport distance
between the place where the waste was produced and the place where it was disposed of
was on average less than 500 kilometres.
In 2016, 129,000 tonnes of soil and 160,000 tonnes of dredged material were exported. For
2017, an increase from 129,000 tonnes to 318,000 tonnes for soil and from 160,000 tonnes
to 251,000 tonnes for dredged material was recorded.
Total exports increased in 2017 (3,608,000 tonnes of waste compared to 2,883,000 tonnes
of waste) (Deutschland, 2019). In return, 494,000 tonnes of soil, but no dredged material,
were imported in 2016. A decline to 457,000 tonnes of soil was registered for 2017. In total,
less waste was imported in 2017 than in 2016 (from 6,488,000 tonnes to 6,037,000 tonnes)
(Umweltbundesamt Deutschland, 2019).
NRW Export report
For the years 2015 and 2016, the Ministry for the Environment, Agriculture, Nature
Conservation and Consumer Protection of the State of North Rhine-Westphalia initiated a
report in which data on waste imports and waste exports were compiled. In summary, it was
stated that more waste was imported (1,731,641 tonnes) than exported (700,267 tonnes).
This corresponds to a ratio of 71% to 29% (Daten zu Abfallimporten und Abfallexporten
nach und aus Nordrhein-Westfalen, Oktober 2018).
Of the imported quantity, 31,692 tonnes were soil and stones containing dangerous
substances. No significant part of this was accounted for by the Netherlands (no value
given, i.e. ≤ 2,500 tonnes). 26,848 tonnes were soil and stones assigned to AVV number
170504. This proportion originates only from the Netherlands (Daten zu Abfallimporten und
Abfallexporten nach und aus Nordrhein-Westfalen, Oktober 2018).
Of the quantity exported, 6,020 tonnes were soil and stones containing dangerous
substances. All of this material was exported to the Netherlands. Material registered under
AVV number 170504, i.e. soil and stones defined as non-hazardous, was not exported
(Daten zu Abfallimporten und Abfallexporten nach und aus Nordrhein-Westfalen, Oktober
2018).
Notification procedure
The Federal Environment Agency describes the notification procedure as follows:
"In the notification procedure, waste must be pre-checked before the start of waste
shipments and for each waste transport. The exporter must apply to the competent authority
in his home country for the planned shipment of waste by means of the notification form and
the accompanying form as well as other required documents.”
"In Germany, the form set is issued by the competent authorities, or by licensed printers,
waste disposal companies and software manufacturers."
"Cross-border shipments of waste are only permitted if the competent authorities at the
place of dispatch (exporting country) and the place of destination (importing country) have
given their prior written consent. [...] "The consent is valid for one year. For exceptions to the
notification requirement for waste, the information requirements apply. The Bund-LänderArbeitsgemeinschaft Abfall (LAGA) has issued an enforcement aid for the VVA“
(Umweltbundesamt Deutschland, 2019).

81 (104)

2. Market in region of origin
The statistics listed below refer to material flows declared as waste. Materials that can be
used, i.e. that are often used directly on site as recyclable materials, are not covered by the
AVV and are therefore not listed in the official statistics. Information on these material flows
can only be obtained by evaluating the data published by industry associations. It is
therefore not possible to make an exact statement about this mass fraction.
In 2016, 127,644,000 tonnes of soil, stones and dredged material were produced in
Germany. Of these, 2,488,000 tonnes were classified as hazardous and 125,156,000
tonnes as non-hazardous (Statistisches Bundesamt (Destatis), 2018). The Federal
Statistical Office indicated a recycling rate of 85% for this group of materials. 37,535,500
tonnes were landfilled (Statistisches Bundesamt (Destatis)).
The "Mineralische Bauabfälle Monitoring 2016" reports on the occurrence and whereabouts
of mineral construction waste in 2016. The monitoring is carried out every 2 years by
various bodies from the construction, waste disposal and recycling sectors. In 2016, 125.2
million tonnes of excavated soil and dredged material were produced. In addition, 96.4
million tonnes of track ballast were produced, which are included in the following
proportions. 77% of this material was used in surface mining and other activities, mainly
landfill construction (Mineralische Bauabfälle Monitoring 2016, Dezember 2018). In addition,
11.3 million tonnes (9.1 percent) of recycled building materials were produced. 17.5 million
tonnes (13.9 percent) were disposed of in landfills and other measures. This results in an
overall recycling rate of 86.1 % for the material (Mineralische Bauabfälle Monitoring 2016,
Dezember 2018).
Regional soil exchange Ruhr (Regionalen Bodenbörse Ruhr)
There are approaches to more structured soil management for excavated soil and dredged
material, especially with regard to the networking of supply and demand for the materials.
To this end, efforts are being made to establish soil exchanges. In 2009, an expert opinion
was prepared for the Metropolregion Ruhr, which should describe the current situation of the
"Regional Soil Exchange Ruhr" (Kneib, Mai 2009). The results of this preliminary study were
as follows:
• Test values and other indicators for excavated soil and dredged material originate from
various legal and sublegal regulations. This does not make the implementation easy and
is often a serious obstacle in everyday practice.
• From the point of view of most institutions, harmonization of standards, both spatially
and in terms of content, and inter-municipal coordination of approval procedures is
indispensable.
• Current problems: The soil market is very complex and not to be understood as "freely
accessible", lack of capacity of interim storage facilities and ignorance of supply and
demand, pricing not transparent and inconsistent, lack of presence of existing soil
exchanges.
• No data information from actors on soil exchanges about material movement (too much
effort for evaluation and fear of market distortion).
Even 10 years after the publication of this report, there are still no great improvements to be
seen.

82 (104)

Market in Lower Saxony
Waste Management Plan Lower Saxony (Abfallwirtschaftsplan Niedersachsen Teilplan
Siedlungsabfälle und nicht gefährliche Abfälle, 2011)
Section 11 Generation and disposal of non-hazardous mineral waste in Lower Saxony
(page 49ff)
Section 11.1 Non-hazardous mineral waste generation in Lower Saxony
"According to this, approx. 1.5 million Mg of construction waste are to be disposed of in
landfills every year. Since the less polluted wastes are preferably recovered, the nonrecycled mineral wastes are to be assigned to landfill class I or higher to a significant extent.
The total mass of mineral waste to be landfilled - including the slightly contaminated waste may increase if the demand for recycling projects (e.g. noise barriers, large-scale
construction measures) fluctuates. This also applies if, in accordance with the requirements
of the expected Federal Replacement Building Materials Ordinance, certain mass flows may
no longer be able to be recovered."
Section 11.2.1 Landfills for low-contaminated mineral waste
"The safety of disposal of mineral waste for disposal is basically ensured to the extent that
even less contaminated waste than DK II can be deposited there. However, the landfill
situation for mineral waste with loads up to the classification values of landfill class I cannot
be regarded as sufficient without further ado. The class II landfills are technically equipped
to a higher standard than that required for this waste. As a rule, this results in higher
acceptance prices or fees compared to Class I landfills. The operators of Class II landfills
will avoid offering the Class II landfill volume created at a high investment cost with only low
cost recovery contributions at the prices that are adequate for a Class I landfill".
"A high price level for waste disposal compared to the technical requirements burdens the
economic sectors where the waste is generated. In addition, there is a financial incentive to
channel waste streams into recovery operations which, because of their burden and nature,
are not suitable for this purpose, or only to a limited extent".
"Since, as things stand at present, there are only a few Class I landfills in Lower Saxony
which are not distributed evenly across the region and which have been approved, the need
for additional landfill capacities can be identified regionally in order to ensure that disposal
options for this waste are appropriate in terms of costs.
Section 11.2.3 Class II (DK II) landfills
"With regard to the types of waste deposited in Class II landfills, in addition to mechanically
and biologically treated waste, the following can be noted: in the case of mineral waste, the
largest share (213,000 Mg) was accounted for by mineral construction waste, including in
particular contaminated excavated soil (148,000 Mg), road demolition (29,000 Mg) and
construction rubble mixtures (18,000 Mg).
"The existing capacities are sufficient, but not dispensable."

83 (104)

Section 11.4 Regionally loaded excavated soil and dredged material
"A special problem exists in regions with large-scale, damaging soil changes. [...].The often
relatively low solubility of the pollutants at these pressures despite increased total contents
allows in many cases to use the affected materials as waste for recycling within the areas
polluted on a large scale during the construction of earthworks. As far as this is not possible
due to the lack of structural suitability (e.g. in the case of an increased organic content in the
dredged material) or due to the lack of recycling projects, adequate disposal options are
required for this mineral waste. Since the disposal of these wastes at regular class I and II
landfills can be associated with disproportionately high disposal costs in terms of the degree
of pollution, it may be necessary to set up a monodump or a mono-section on an existing
landfill site.
"So far such landfills have not been established in Lower Saxony. Excavated soil and
dredgings from the affected areas could be accommodated predominantly in corresponding
recycling projects. In the recent past, however, there have also been cases in which this has
not been possible and, for example, dredging measures have been postponed due to a lack
of suitable disposal capacities. For this reason, this Waste Management Plan expressly
includes in its description the possibility of establishing special monodump sections or
monodumps for such wastes.“
The State Statistical Office of Lower Saxony reported for the year 2016 that 8,565,257
tonnes of soil (including excavation from contaminated sites), stones and dredged material
were deposited in disposal facilities in Lower Saxony. Of these, the largest fraction,
7,951,260 tonnes, fell to waste number 170504, i.e. soil and stones with the exception of
those contaminated with hazardous substances (Abfallentsorgung 2016, 2018). The
specified waste quantities were collected at waste disposal facilities. It was also recorded
that no waste was delivered from abroad, but 1,236,426 tonnes were delivered from other
German federal states under the waste number 170504.
Table 2 Input in waste disposal facilities (Abfallentsorgung 2016, 2018)

128,168 tons of soil and stones were removed from the waste disposal facilities.

84 (104)

Table 3 Output waste disposal facilities (Abfallentsorgung 2016, 2018)

Market in North Rhine-Westphalia
Waste management plan
In the waste management plan part Municipal waste there is no strategy specific to
excavated soil and dredged material. There are also significantly more landfills in NRW than
in NDS, for example (12 privately owned landfills for soil and building rubble alone)
(Abfallwirtschaftsplan Nordrhein-Westfalen - Teilplan Siedlungsabfall, 2015).
„On the basis of the forecast for 2017, lower volumes than in 2005 are to be expected in the
future, especially in the case of landfill, and higher volumes in the case of underground
storage and backfilling in particular. The largest part (> 70 %) of the volume to be deposited
in the future will be contaminated excavated soil, building rubble and building materials
containing asbestos“ (Abfallwirtschaftsplan des Landes NRW - Teilplan Sonderabfälle,
2015).
Amount (Abfallbilanz NRW für Siedlungsabfälle 2016, 2018)
170504
2018)
170503*

1,992,557 t (Abfallbilanz NRW für Siedlungsabfälle 2016,

39,135 t (Abfallbilanz NRW für Siedlungsabfälle 2016, 2018)

170506
170505*

6,602 t (Abfallbilanz NRW für Siedlungsabfälle 2016, 2018)
-

(Abfallbilanz NRW für Siedlungsabfälle 2016, 2018)

In 2016, 2,048,713 t of soil and stones were disposed of in NRW. Most of this was landfilled
(1,942,872 t, 95%). The remaining 5% were subjected to mechanical treatment (95,398 t).
Smaller quantities (< 1%) were treated thermally, stored, handled and disposed of in other
ways (Abfallbilanz NRW für Siedlungsabfälle 2016, 2018).
Further data can be found on the homepage of the State of NRW: https://www.abfallnrw.de/aida/amedaausw.php?
Market in Hamburg
Waste management plans

85 (104)

Waste management plans dredged material 2001
In 2001, the federal state of Hamburg drew up a waste management plan specifically for
dredged material from the port of Hamburg, the Elbe and other Hamburg waters. The topics
were areas of application and legal bases, dredged material volume, disposal concepts
(reduction, recycling and disposal) as well as future developments (Abfallwirtschaftsplan
Baggergut, 2001).
The plan was evaluated in 2012. It was found that the statements of the 2001 waste
management plan for dredged material still largely apply. However, the quantities of
dredged material to be deposited had decreased significantly, which led to a more relaxed
situation with regard to landfill requirements than had been assumed in 2001. Disposal is
therefore still assured.
Waste Management Plan Construction 2006 (Gemeinsamer Abfallwirtschaftsplan für
Bau- und Abbruchabfälle von Hamburg und Schleswig-Holstein, Mai 2006)
„Overall, it can be stated that the basic statements of the waste management plan of 2006
regarding waste quantities, disposal routes and disposal capacities continue to apply. There
were no significant changes in the waste streams in the period under review from 2006
onwards; the recycling rate is still over 90%. Based on an estimate of the quantities and
capacities of waste to be deposited, disposal is currently assured in the medium term.
In view of the planned statutory federal regulations for the recycling of mineral wastes in
construction measures and for the backfilling of excavations (Ordinance on the Backfilling of
Excavations), however, it must be examined in good time whether these regulations lead to
a significant change in the waste streams - possibly to increased disposal. This ultimately
depends on the final design of the regulations.
All in all, the consideration of the situation leads to the fact that at present there is no need
for an update of the waste management plan for construction and demolition waste. An
update of the AWP is to be tackled when the effects of the planned legislation (Ordinance
on Waste Management and Disposal) on future waste streams are foreseeable and, in
addition, better data bases will be available as a result of the amended Closed Substance
Cycle and Waste Management Act (Kreislaufwirtschafts- und Abfallgesetz). In this update,
industrial mineral waste or relevant substitute building materials (e.g. ashes and slags)
should also be taken into account."
The State Statistical Office in Hamburg stated for the year 2016 that 1,685,667 tonnes of
construction and demolition waste (AVV key 17.XX.XX) were disposed of in disposal
facilities in Hamburg. Of these, 463,126 tonnes were generated in the plants themselves.
Foreign waste accounted for 1,222,541 tonnes, of which 1,004,930 tonnes came from
Hamburg itself, 191,222 tonnes from other federal states and 26,389 tonnes from abroad
(Erhebung über die Aufbereitung undVerwertung von Bau- und Abbruchabfällen in Hamburg
2016, 2018).
747,648 tonnes from the waste disposal facilities were then further disposed of or recycled.
373,201 tonnes were used for waste disposal and 343,167 tonnes for recycling in waste
disposal facilities. Of the share of waste transferred to further-reaching waste disposal
facilities, 7,744 tonnes were accounted for by facilities abroad (Erhebung über die
Aufbereitung undVerwertung von Bau- und Abbruchabfällen in Hamburg 2016, 2018).
86 (104)

Table 4 Survey on the treatment and recycling of construction and demolition waste in
Hamburg 2016 by type of products, substances and wastes (input) (Erhebung
über die Aufbereitung undVerwertung von Bau- und Abbruchabfällen in Hamburg
2016, 2018)

Table 5 Input from waste disposal facilities in Hamburg 2016 by type of waste (Erhebung über
die Aufbereitung undVerwertung von Bau- und Abbruchabfällen in Hamburg 2016,
2018)

Table 6 Output of waste disposal facilities in Hamburg 2016 by type of waste (Erhebung über
die Aufbereitung undVerwertung von Bau- und Abbruchabfällen in Hamburg 2016,
2018)

87 (104)

3. Interviews and Surveys (questionnaire)
Feedback on the online survey
With regard to the online survey, it should be noted that, including the run-up to informing
the respondents, only a very short period of time was available. Despite the existing
personal contacts with the interviewees, there was generally a very high reluctance to
respond. The reasons for this were various:
• general scepticism regarding the use of the knowledge gained through the online survey,
• The questions listed in the online survey were not considered by the respondents to be
sufficient to describe the complex topic,
• The general reluctance of respondents to reiterate their own assessment of the market.
Nevertheless, we were able to gain the support of some of the participants who were to be
interviewed in order to share their assessment with us. As far as the scepticism about the
participation in the online survey could not be dispelled, some participants were convinced
to send us their answers by telephone or by a filled out hardcopy (under assurance of the
further choice of their anonymity). For these cases, we filled out the following online
questionnaires based on the knowledge we gained in this way.
Feedback from the interviews
In addition to sending out the online survey, telephone interviews were also conducted with
some market participants. For this purpose, the topic was discussed with the help of the
questionnaire and additional information was recorded. As with the feedback on the online
survey, there was a great reluctance to answer the questions or provide further
information/assessments. It was only possible to obtain information from the interviewees on
the basis of the long-standing and trusting cooperation.
However, it should be noted that employees of public authorities in particular did not only
hold back very much on the online survey, but also on the interviews usually conducted by
telephone. As a rule, employees are required by the authorities to coordinate information on
this online survey or on a telephone interview with their superiors. However, this was usually
not possible due to the very limited time window for the survey. Insofar as employees who
have been questioned have commented on the facts considered here, this has generally
been done with the assurance of confidentiality and our summary is included as a general
assessment.

4. Conclusion
At present, there is no nationwide regulation of the environmental compatibility requirement
for the reuse, recycling and disposal of excavated soil and dredged material. This is
currently still in preparation with the so-called "Mantelverordnung". This means that countryspecific regulations will continue to apply. In this respect, many federal states are working
on the basis of the Notification M20 of the Federal Government / Federal States Working
Group on Waste (LAGA M20). Some federal states have their own regulations, some of
which differ. For example, the Federal State of North Rhine-Westphalia has created a
corresponding legal basis with a number of decrees on this subject.
With regard to the landfill situation, it should be noted that in the majority of the federal
states there is sufficient landfill volume available or in preparation. In addition, on the basis
of the current legal framework conditions, a considerable mass flow is channeled into the
backfilling of excavations and opencast mines. With regard to the Ordinance on the Mining

88 (104)

Environment currently being prepared, there are very different forecasts in this respect as to
the extent to which this may still be the case in the future.
For the transport of excavated soil and/or dredged material abroad, a notification procedure
including the deposit of a guarantee is required. In this respect, the market participants
surveyed are of the opinion that the administrative costs for a shipment abroad are higher
than for recovery or disposal in the area of origin.
In general, market participants would like to see greater harmonization both with regard to
environmental standards and to the performance of sampling and analysis. These should
best be harmonized at European level, but at least between the Netherlands and Germany.

5. Bibliography
Baden-Württemberg, L. L. (08. 05 2019). Informationsportal zur Abfallbewertung. Von
https://www.abfallbewertung.org/repgen.php?report=ipa&char_id=1705_Boden&lan
g_id=de&avv=&synon=&kapitel=2&gtactive=no. abgerufen
Bau, K. (Dezember 2018). Mineralische Bauabfälle Monitoring 2016. Berlin: Bundesverband
Baustoffe-Steine und Erden e.V.
BMUB, R. W. (2016). Deutsches Ressourceneffizienzprogramm II. Berlin:
Bundesministerium für Umwelt, Naturschutz, Bau und Reaktorsicherheit (BMUB).
Deutschland, U. (27. 05 2019). Umweltbundesamt Deutschland. Von Umweltbundesamt
Deutschland: https://www.umweltbundesamt.de/themen/abfallressourcen/grenzueberschreitende-abfallverbringung/notifizierungsverfahren
abgerufen
EUWID. (28. 03 2019). EUWID-Recycling und Entsorgung. Von Mantelverordnung: LänderGespräche geben BMU Hoffnung auf positiven Abschluss: https://www.euwidrecycling.de/news/politik/einzelansicht/Artikel/mantelverordnung-laendergespraeche-geben-bmu-hoffnung-auf-positiven-abschluss.html abgerufen
Gesundheit, F. u. (2001). Abfallwirtschaftsplan Baggergut. Hamburg: Freie und Hansestadt
Hamburg Behörde für Umwelt und Gesundheit.
Gesundheit, F. u. (2012). Bewertung des Abfallwirtschaftsplans Baggergut 2001 im Hinblick
auf das Erfordernis einer Fortschreibung . Hamburg: Freie und Hansestadt
Hamburg Behörde für Umwelt und Gesundheit.
Hamburg, B. f. (Mai 2006). Gemeinsamer Abfallwirtschaftsplan für Bau- und Abbruchabfälle
von Hamburg und Schleswig-Holstein. Hamburg; Kiel: Behörde für Stadtentwicklung
und Umwelt Hamburg.
Klimaschutz, N. M. (2011). Abfallwirtschaftsplan Niedersachsen Teilplan Siedlungsabfälle
und nicht gefährliche Abfälle. Hannover: Niedersächsisches Ministerium für Umwelt
und Klimaschutz.
Kneib, W. (Mai 2009). REGIONALE BODENBÖRSE RUHR - Phase 1 – Vorstudie . Mülheim
an der Ruhr / Dortmund: Wirtschaftsförderung metropoleruhr GmbH; LEG
Stadtentwicklung GmbH & Co KG.
Landesamt für Natur, . V.-W.- . (Oktober 2018). Daten zu Abfallimporten und Abfallexporten
nach und aus Nordrhein-Westfalen. Düsseldorf:
Ministerium für Umwelt, Landwirtschaft, Natur- und Verbraucherschutz
des Landes Nordrhein-Westfalen (MULNV NRW).
Ministerium für Klimaschutz, U. L.-u.-W. (2015). Abfallwirtschaftsplan des Landes NRW Teilplan Sonderabfälle. Düsseldorf: Ministerium für Klimaschutz, Umwelt,
Landwirtschaft, Natur- und Verbraucherschutz des Landes Nordrhein-Westfalen.
Ministerium für Klimaschutz, U. L.-u.-W. (2015). Abfallwirtschaftsplan Nordrhein-Westfalen Teilplan Siedlungsabfall. Düsseldorf: Ministerium für Klimaschutz, Umwelt,
Landwirtschaft, Natur- und Verbraucherschutz des Landes Nordrhein-Westfalen.
Ministerium für Umwelt, L. N.-u. (2018). Abfallbilanz NRW für Siedlungsabfälle 2016.
Düsseldorf: MULNV.
89 (104)

Niedersachsen, L. f. (2018). Abfallentsorgung 2016. Hannover: Landesamt für Statistik
Niedersachsen.
PFEFFERKORN, C. e. (Juni 2018). Merkblatt DWA-M 513-1. Umgang mit Sedimenten und
Baggergut bei Gewässerunterhaltung und -ausbau – Teil 1:
Handlungsempfehlungen und Untersuchungsprogramm. Hennef, NordrheinWestfalen, Deutschland: Deutsche Vereinigung für Wasserwirtschaft, Abwasser und
Abfall e. V. (DWA) .
Schleswig-Holstein, S. A. (2018). Erhebung über die Aufbereitung undVerwertung von Bauund Abbruchabfällen in Hamburg 2016. Hamburg: Statistisches Amt für Hamburg
und Schleswig-Holstein.
Statistisches Bundesamt (Destatis), 2. (2018). Abfallbilanz (Abfallaufkommen/-verbleib,
Abfallintensität, Abfallaufkommen nach Wirtschaftszweigen). Statistisches
Bundesamt (Destatis), 2018.
Verbraucherschutz, B. d. (10. Dezember 2001). Abfallverzeichnis-Verordnung. Deutschland.
Verkehr, N. L. (Februar 2014). Handreichung. Qualifizierte Entsorgung . Hannover,
Niedersachsen, Deutschland.

90 (104)

Bijlage 6

Onderzochte normen

Stof
Lutum
Organische stof
Land
Land-Norm
Arseen (As)
Cadmium (Cd)
Chroom (Cr) (III)
Chroom VI
Koper (Cu)
Kwik (Hg)
Nikkel (Ni)
Lood (Pb)
Zink (Zn)
PAK 10 van VROM
PCB (7)
Minerale olie

Nederland
25
10

LB

LB

LB

LB

WB

WB

AW
NL

MwW
NL

MwI
NL

I
NL

MwA
NL

MwB
NL

NL-AW-LB

NL-Mw W-LB

NL-Mw I-LB

NL-I -LB

20
0,6
55

27
1,2
62

76
4,3
180

76
13
180

29
4
120

85
14
380

40
0,15
35
50
140
1,5
0,02
190

54
0,83
39
210
200
6,8
0,04
190

190
4,8
100
530
720
40
0,5
500

190
36
100
530
720
40
1
5000

96
1,2
50
138
563
9
0,14
1250

190
10
210
580
2000
40
1
5000

NL-Mw A-WB NL-Mw B-WB

91 (104)

Stof
Lutum
Organische stof
Land
Land-Norm
Arseen (As)
Cadmium (Cd)
Chroom (Cr) (III)
Chroom VI
Koper (Cu)
Kwik (Hg)
Nikkel (Ni)
Lood (Pb)
Zink (Zn)
PAK 10 van VROM
PCB (7)
Minerale olie

Vlaanderen
25
10

S
VL

R
VL

BBG
VL

BSN-II
VL

BSN-III
VL

BSN-IV
VL

BSN-V
VL

VL -S-

VL -R-

VL-BBG-

VL -BSN-II-

VL -BSN-III-

VL -BSN-IV-

VL -BSN-V-

16
0,7
62

35
1,2
91

267
30
880

58
2
130

103
6
240

267
9,5
560

267
30
880

20
0,1
16
31
77
1,19
0,011
50

72
1,7
48
120
200
28
0,033
300

500
11
530
1250
1250
158
0,5
1000

120
2,9
93
200
333

197
4,8
95
560
333

500
4,8
530
735
1000

880
11
530
1250
1250

2

9

140

140

er is (voorlopig) gerekend met std bdm uit vlarebo (navigator, geraadpleegd op 4-7-2019
PAK10: er gelden individuele normen voor PAK16 (hier zijn de PAK10 gesommeerd)
voor BBG geldt geen norm voor anthraceen, bij de overige normen wel

92 (104)

Bij deze normen van Vlaanderen gelden de volgende opmerkingen:
• Evenals in Nederland worden in Vlaanderen de normen van metalen gecorrigeerd voor het lutum en organische stofgehalte. In Vlaanderen wordt een
correctie toegepast die verschilt per zwaar metaal. Voor Cd wordt een exponentiële correctiefunctie gebruikt met de pH in de exponent. Deze correctie
geldt enkel voor bestemmingstype I en II. Voor Cu en Zn wordt de bodemsaneringsnorm (BSN) voor bestemmingstype I, II en III gecorrigeerd door een
exponentiële functie met een vaste exponent en met klei, organisch materiaal en pH in het grondtal. Voor Cr, Ni en Pb wordt de BSN voor geen enkel
bestemmingstype gecorrigeerd. De niet-gecorrigeerde normen gelden voor een ‘gemiddelde’ bodem, dit wil zeggen een bodem met een kleigehalte van
10%, een gehalte aan organisch materiaal van 2% en een pH van 5.
• Bij organische parameters wordt, evenals in Nederland, gecorrigeerd voor het organische stofgehalte, waarbij bij sommige parameters de correctie
afhankelijk is van het bestemmingstype. De wijze van correctie wijkt dus af van die in Nederland.
• Voor PAK gelden individuele normen. Om de normen vergelijkbaar te maken zijn de individuele normen van de 10 PAK’s die in de som PAK10 van
Nederland zijn opgenomen gesommeerd. Hierbij moet bedacht worden dat dit een theoretische waarde betreft, omdat in praktijk niet waarschijnlijk is dat
elk van de 10 individuele PAK in het maximaal toegestane gehalte in de bodem voorkomt;
• Bodemtypecorrectie: de vermelde normen waarvan de waarden staan vermeld in de Navigator hebben betrekking op een standaard bodem10. Welk
organische stof- en lutumgehalte een standaardbodem heeft is niet bekend.

10 https://navigator.emis.vito.be/mijn-navigator?woId=23676

93 (104)

Stof
Lutum
Organische stof
Land
Land-Norm
Arseen (As)
Cadmium (Cd)
Chroom (Cr) (III)
Chroom VI
Koper (Cu)
Kwik (Hg)
Nikkel (Ni)
Lood (Pb)
Zink (Zn)
PAK 10 van VROM
PCB (7)
Minerale olie

Brussel
25
10

SN
Brussel

IN
bijzonder
Brussel

IN
wonen
Brussel

IN
industrie
Brussel

IN80%
bijzonder
Brussel

IN80%
wonen
Brussel

IN80%
industrie
Brussel

Brussel--SN
Brussel-bijzonder-IN
Brussel-w onen-IN
Brussel-industrie-IN
Brussel-bijzonder-IN80%
Brussel-w onen-IN80%
Brussel-industrie-IN80%

35
1,2
91

58
2
130

103
6
240

267
30
880

46,4
1,6
104

82,4
4,8
192

213,6
24
704

72
1,7
56
120
200
86,5
0,033
300

120
2,9
93
200
333
262
0,24

197
4,8
95
560
333
4315
0,91

500
11
530
1250
1250
11877
10,44

96
2,32
74,4
160
266
210
0,192

157,6
3,84
76
448
266
3452
0,728

400
8,8
424
1000
1000
9502
8,352

SN: saneringsnorm
IN: interventienorm
PCB: 5 st.
PAK10: er gelden individuele normen voor PAK16 (hier zijn de PAK10 gesommeerd)
Bij deze normen van Brussel gelden de volgende opmerkingen:
• voor PAK gelden individuele normen. Om de normen vergelijkbaar te maken zijn de individuele normen van de 10 PAK’s die in de som PAK10 van
Nederland zijn opgenomen gesommeerd. Hierbij moet bedacht worden dat dit een theoretische waarde betreft, omdat het in praktijk niet waarschijnlijk is
dat de elk van de 10 individuele PAK in het maximaal toegestane gehalte in de bodem voorkomt;
• de normen voor PCB gelden voor PCB (5), terwijl we in Nederland aan PCB (7) toetsen.

94 (104)

Wallonie
Lutum
Organische stof
Land
Land-Norm
Arseen (As)
Cadmium (Cd)
Chroom (Cr) (III)
Chroom VI
Koper (Cu)
Kwik (Hg)
Nikkel (Ni)
Lood (Pb)
Zink (Zn)
PAK 10 van VROM
PCB (7)
Minerale olie

25
10

30-10-2019 30-10-2019
Non-cont.
Cont.
WA
WA

I
VL
WA

I
VS
WA

II
VL
WA

II
VS
WA

III
VL
WA

III
VS
WA

IV
VL
WA

IV
VS
WA

V
VL
WA

VS
VS
WA

WA -Non-cont.-43768
WA -Cont.-43768

WA -VL-I

WA -VS-I

WA -VL-II

WA -VS-II

WA -VL-III

WA -VS-III

WA -VL-IV

WA -VS-IV

WA -VL-V

WA -VS-VS

30
1,8
57
4
53
1,1
87
120
196
36,67

24
1,44
45,6
3,2
42,4
0,88
69,6
96
156,8
29,336

30
1,8
57
4
53
1,1
87
120
196
36,67

32
2,4
62,4
3,2
124,8
1,4
116,8
160
332
44,64

40
3
78
4
156
1,75
146
200
415
55,8

32
8
112
10,4
392
4
280
312
2400
71,28

40
10
140
13
490
5
350
390
3000
89,1

52
16
230,4
10,4
480
4
280
1472
2400
133,52

65
20
288
13
600
5
350
1840
3000
166,9

1450

22
1
65

100
8
230

50
70
40
70
150
6,8
0,002
500

210
15
150
1150
680
437

24
1,44
45,6
3,2
42,4
0,88
69,6
96
156,8
29,336

750

580

1450

1450

4680

9520

PAK; PAK9
VL: valeur limite (=0,8*VS, bij olie: 0,4*VS))
Berekend met std bdm (os2/lut10)
VS:
PAK10: er gelden individuele normen voor PAK16 (hier zijn de PAK10 gesommeerd)
Minerale olie: er gelden normen voor individuele oliefracties (hier is de som van de fracties genomen (C10-C35)
Wallonie heeft geen PCB-normen

Bij deze normen van Wallonië gelden de volgende opmerkingen:
• voor PAK gelden individuele normen. Om de normen vergelijkbaar te maken zijn de individuele normen van de 10 PAK’s die in de som PAK10 van
Nederland zijn opgenomen gesommeerd. Hierbij moet bedacht worden dat dit een theoretische waarde betreft, omdat het in de praktijk niet waarschijnlijk
is dat de elk van de 10 individuele PAK in het maximaal toegestane gehalte in de bodem voorkomt;
• voor minerale olie gelden per oliefractie individuele normen. In de grafiek is de som van de oliefracties C10-C12, C12C-16, C16-C21 en C21-C35 vermeld;
• er zijn geen normen voor PCB gevonden.

95 (104)

Stof
Lutum
Organische stof
Land
Land-Norm
Arseen (As)
Cadmium (Cd)
Chroom (Cr) (III)
Chroom VI
Koper (Cu)
Kwik (Hg)
Nikkel (Ni)
Lood (Pb)
Zink (Zn)
PAK 10 van VROM
PCB (7)
Minerale olie

Duitsland
25
10

VSW
klei / >8% os
DEU

VSW
leem / <8% os
DEU

DEU-klei / >8% os-VSW

DEU-leem / <8% os-VSW

1,5
100

1
60

0,4
30

60
1
70
100
200
10
0,1

40
0,5
50
70
150
3
0,05

20
0,1
15
40
60

VSW: vorsorgewerte
PCB: betreft PCB6
PAK: betreft PAK10
PAK: er is ook een individuele norm voor benzo(a)pyreen

VSW
zand
DEU

PW
KSP
DEU

PW
Wonen
DEU

PW
PRK
DEU

PW
IND
DEU

Z0
zand
DEU

Z0
leem
DEU

Z0
klei
DEU

DEU

DEU

DEU

DEU-zand-VSW DEU-KSP-PW DEU-Wonen-PW DEU-PRK-PW DEU-IND-PW

DEU-zand-Z0

DEU-leem-Z0

DEU-klei-Z0

DEU--Z0*

DEU--Z1

DEU--Z2

10
0,4
30

15
1
60

20
1,5
100

15
1
120

45
3
180

150
10
600

20
0,1
15
40
60
3

40
0,5
50
70
150
3

60
1
70
100
200
3

80
1
100
140
300
3

120
1,5
150
210
450
3

400
5
500
700
1500
30

100

100

100

200

0,15

0,5

25
10
200

50
20
400

125
50
1000

140
60
1000

10
70
200

20
140
400

50
350
1000

80
900
2000

0,4

0,8

2

8

Z0*

Z0: er geldt ook een eis voor TOC (0,5/1,0 gew.%)!

KSP: kinderspeelplaats
PRK: park
IND: industrie
PCB-IND: norm gedeeld door 5, cf. voetnoot

96 (104)

Z1

Z2

Bijlage 7

Vergelijking hergebruiksnormen Nederland, België en Duitsland

97 (104)

NL-AW-LB

1200
1000
800
600
400
200
0

98 (104)

DEU--Z2

DEU--Z1

DEU--Z0*

DEU-klei-Z0

DEU-leem-Z0

DEU-zand-Z0

DEU-IND-PW

DEU-PRK-PW

DEU-Wonen-PW

DEU-KSP-PW

DEU-zand-VSW

DEU-leem / <8%…

DEU-klei / >8%…

Brussel-…

Brussel-wonen-…

Brussel-…

Brussel-…

Brussel-wonen-IN

Brussel-…

Brussel--SN

VL -BSN-V-

VL -BSN-IV-

VL -BSN-III-

VL -BSN-II-

VL-BBG-

VL -R-

VL -S-

WA -VS-VS

WA -VL-V

WA -VS-IV

WA -VL-IV

WA -VS-III

WA -VL-III

WA -VS-II

WA -VL-II

WA -VS-I

WA -VL-I

WA -Cont.-43768

WA -Non-cont.-…

NL-MwB-WB

NL-MwA-WB

NL-I -LB

NL-MwI-LB

NL-MwW-LB

Chroom (Cr)

NL NL NL NL NL NLWAWAWAWAWAWAWAWAWAWAWAWA VL VL VL VL VL VL VL
Brussel
Brussel
Brussel
Brussel
Brussel
Brussel
Brussel
DEU
DEU
DEU
DEU
DEU
DEU
DEU
DEU
DEU
DEU
DEU
DEU
DEU

99 (104)

100 (104)

101 (104)

NL-MwI-LB
NL-MwA-WB
NL-MwB-WB
WA -Non-cont.43768
WA -Cont.-43768
VL -SVL -RVL-BBG-

NL
NL
NL
NL
NL
WA
WA
VL
VL
VL Brussel
Brussel
Brussel
BrusselDEU DEU DEU DEU DEU DEU DEU DEU DEU DEU DEU DEU DEU

102 (104)

DEU--Z2

DEU--Z1

DEU--Z0*

DEU-klei-Z0

DEU-leem-Z0

DEU-zand-Z0

DEU-IND-PW

DEU-PRK-PW

DEU-Wonen-PW

DEU-KSP-PW

DEU-zand-VSW

Brussel-bijzonderIN80%
Brussel-wonenIN80%
Brussel-industrieIN80%
DEU-klei / >8% osVSW
DEU-leem / <8% osVSW

Brussel--SN

NL-MwW-LB

6000
5000
4000
3000
2000
1000
0
NL-AW-LB

Minerale olie

Bijlage 8

Afkortingen in relatie tot normen

103 (104)

Bijlage 9

Geraadpleegde literatuur

MWH B.V. – Overcapaciteit in Nederland? Resultaten van een onderzoek naar de capaciteit
van diepe plassen (lopende projecten en in voorbereiding zinde initiatieven) in
Nederland. 24 juni 2014.
Hoen, H. ‘t – Toepassing grond en bagger in diepe plassen. H2H Advies, 29 november
2018.
Potter, B. – Resultaten van analyse naar kaders verondiepen van diepe plassen op basis
van enquête waterbeheerders. Stantec, 18 februari 2019.

Zie hoofdstuk 8 van bijlage 6 voor de literatuur geraadpleegd voor het onderzoek in
Duitsland.

104 (104)