Cahier 2019-20

Recidive na maatregelen rijvaardigheid en
geschiktheid
M. Blom
D. Blokdijk
G. Weijters

Cahier
De reeks Cahier omvat de rapporten van onderzoek dat door en in opdracht van het
WODC is verricht. Opname in de reeks betekent niet dat de inhoud van de rapporten
het standpunt van de Minister van Justitie en Veiligheid weergeeft.

Alle rapporten van het WODC zijn gratis te downloaden van www.wodc.nl

Inhoud
Afkortingen — 5
Samenvatting — 6
1
1.1
1.1.1
1.1.2
1.1.3
1.1.4
1.1.5
1.2
1.3

Inleiding — 12
Maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid — 12
LEMA — 15
EMA — 16
ASP — 16
Onderzoek alcohol — 17
EMG — 18
Recidivemetingen maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid — 18
Huidige studie — 19

2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.3
2.3.1
2.3.2

Methode — 24
Databronnen — 24
Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD) — 24
Rapsody Centraal Management Informatiesysteem (RAC-min) — 25
Informatiesysteem Mulder — 25
CBR-systemen: MOVE en RIT — 26
Onderzoeksgroepen — 26
Deelnemersgroepen — 27
Controlegroepen alcoholmaatregelen — 29
Controlegroep EMG — 31
Variabelen en statistische analyses — 35
Achtergrondkenmerken — 35
Recidive — 36

3
3.1
3.2
3.3

Resultaten Lichte Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer
(LEMA) — 41
Achtergrondkenmerken — 41
Recidive — 43
Effectiviteit van de LEMA — 45

4
4.1
4.2
4.3
4.3.1
4.3.2
4.3.3

Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer (EMA) — 46
Achtergrondkenmerken — 46
Recidive — 48
Effectiviteit van de EMA — 49
Recidive in de deelnemers- en in de controlegroep — 49
Vergelijkbaarheid van de deelnemers- en de controlegroep — 50
Effectschatting EMA — 52

5
5.1
5.2
5.3
5.3.1
5.4
5.4.1

Resultaten alcoholslotprogramma (ASP) — 55
Achtergrondkenmerken — 55
Recidive tijdens het ASP — 57
Recidive na het ASP — 57
Annuleringen — 59
Effectiviteit van het ASP — 59
Recidive in de deelnemers- en in de controlegroep — 59

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 3

5.4.2
5.4.3

Vergelijkbaarheid van de deelnemers- en de controlegroep — 60
Effectschatting ASP — 63

6
6.1
6.2
6.3

Resultaten onderzoek alcohol — 65
Achtergrondkenmerken — 65
Recidive — 67
Effectiviteit van het onderzoek alcohol — 69

7
7.1
7.2
7.3
7.3.1
7.3.2
7.3.3

Resultaten Educatieve Maatregel Gedrag en verkeer (EMG) — 70
Achtergrondkenmerken — 70
Recidive — 72
Effectiviteit van de EMG — 73
Recidive in de deelnemers- en in de controlegroep — 74
Vergelijkbaarheid van de deelnemers- en de controlegroep — 77
Effectschatting EMG — 80

8
8.1
8.1.1
8.1.2
8.1.3
8.1.4
8.1.5
8.2
8.3

Conclusie en discussie — 82
Belangrijkste bevindingen — 83
LEMA — 83
EMA — 84
ASP — 84
Onderzoek alcohol — 85
EMG — 85
Beperkingen en aanbevelingen — 86
Conclusie — 87
Summary — 89
Literatuur — 94
Bijlagen
1 Samenstelling begeleidingscommissie — 96
2 Stroomschema vorderingsprocedure — 97
3 Overzicht risicovolle gedragingen waarvoor een EMG kan worden
opgelegd — 99
4 Indeling EMG-gerelateerde delicten — 101
5 Oude en nieuwe definitie EMG-gerelateerde delicten — 104
6 Resultaten robuustheidsanalyses — 105

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 4

Afkortingen
AAG
ASP
AVG
BAG
BI
BRP
BSN
CBR
CJIB
DPIA
EMA
EMG
EV
GBA
GV
IenW
JDS
Justid
LEMA
OBJD
OBM
OM
OR
RAC-min
REPRIS
RVV 1990
SPV 2030
VenW
VIF
WAM
WODC
WVW 1994

ademalcoholgehalte
Alcoholslotprogramma
Algemene Verordening Gegevensbescherming
bloedalcoholgehalte
betrouwbaarheidsinterval
Basisregistratie Personen
burgerservicenummer
Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
Centraal Justitieel Incassobureau
Data Protection Impact Assessment
Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer
Educatieve Maatregel Gedrag en verkeer
Eigen Verklaring
Gemeentelijke Basisadministratie
Gezondheidsverklaring
Infrastructuur en Waterstaat
Justitieel Documentatiesysteem
Justitiële Informatiedienst
Lichte Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer
Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie
Ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen
Openbaar Ministerie
odds ratio
Rapsody Centraal Management Informatiesysteem
Recidive Prevalentie Informatiesysteem
Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens 1990
Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030
Verkeer en Waterstaat
variance inflation factor
Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
Wegenverkeerswet 1994

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 5

Samenvatting
Achtergrond
Om de verkeersveiligheid te vergroten, bestaan er in Nederland verschillende
(verkeersgedrags)maatregelen voor bestuurders van motorrijtuigen die zich
schuldig hebben gemaakt aan rijden onder invloed of risicovol rijgedrag. Voor
personen die zijn staandegehouden vanwege het rijden onder invloed van alcohol
gaat het hierbij om de LEMA (Lichte Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer), de
EMA (Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer) en het onderzoek geschiktheid
(vanwege alcohol, drugs of medische redenen). Van december 2011 tot en met
september 2014 kon in Nederland aan deze groep ook een alcoholslotprogramma
(ASP) worden opgelegd. Voor personen die zich schuldig hebben gemaakt aan
risicovol rijgedrag gaat het om de EMG (Educatieve Maatregel Gedrag en verkeer)
en het onderzoek rijvaardigheid.
Het WODC is door Rijkswaterstaat – namens het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat – gevraagd om jaarlijks de recidive van de deelnemers aan deze maatregelen te monitoren en de effectiviteit daarvan in termen van het voorkomen van
recidive vast te stellen. In dit onderzoek zijn de kenmerken en de recidive van
deelnemers aan de verschillende maatregelen onderzocht, alsmede de effectiviteit
van de EMA, het ASP en de EMG in termen van recidivevermindering. Het onderzoek
geschiktheid vanwege drugsgebruik en medische redenen en het onderzoek rijvaardigheid vallen buiten het bestek van de recidivestudie en worden hier niet verder
besproken. Onderzoek naar de effectiviteit van de LEMA is eerder uitgevoerd (Blom,
Blokdijk & Weijters, 2017). Voor het onderzoek alcohol wordt geen effectstudie
uitgevoerd, aangezien het hoofddoel van het onderzoek alcohol het vaststellen
betreft of iemand aan de geschiktheidseisen voldoet om over een rijbewijs te mogen
beschikken en niet om een maatregel met als doel het voorkomen van recidive. In
deze studie is op de volgende onderzoeksvragen een antwoord gezocht:
1 Wat zijn de achtergrondkenmerken van de verschillende deelnemersgroepen?
2 Wat is het recidivebeeld van de verschillende deelnemersgroepen?
3 Zijn de EMA, het ASP en de EMG effectief in het terugdringen van recidive?

Methode
De gegevens voor het recidiveonderzoek zijn afkomstig uit de Onderzoeks- en
Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD). De OBJD is een gepseudonimiseerde versie van het Justitieel Documentatiesysteem (JDS), het wettelijke
registratiesysteem voor de afdoeningen van strafzaken. Justitiële gegevens uit
de OBJD zijn voor de deelnemers aan een verkeersgedragsmaatregel aangevuld
met informatie over de oplegging en de uitvoering van de maatregelen afkomstig
van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR).
Het recidiveonderzoek is uitgevoerd volgens de methode van de WODC-Recidivemonitor. Volgens deze werkwijze wordt recidive gedefinieerd als het opnieuw plegen
van een delict dat heeft geleid tot een strafzaak. De Recidivemonitor kent een
aantal vaste criteria voor het meten van de terugval. In dit onderzoek worden vier
recidivecriteria gehanteerd: algemene recidive, verkeersrecidive, rijden-onderinvloedrecidive en EMG-gerelateerde recidive. Algemene recidive wil zeggen dat
iemand een nieuwe strafzaak heeft wegens enig delict. Dit kan een verkeersmisdrijf

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 6

zijn, zoals het rijden onder invloed, maar ook een andersoortig delict, zoals diefstal
of mishandeling. Van verkeersrecidive is sprake als iemand opnieuw wegens een
verkeersdelict met justitie in aanraking komt. Verkeersdelicten betreffen zowel
verkeersmisdrijven, zoals het rijden onder invloed of het doorrijden na een ongeval,
als in de OBJD geregistreerde verkeersovertredingen, zoals ernstige snelheidsovertredingen of het met een onverzekerd voertuig de weg op gaan. Gedragingen
die onder de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wahv,
ook wel Wet Mulder genoemd) vallen, zogenoemde Muldergedragingen tellen niet
mee bij het vaststellen van de verkeersrecidive. Voorbeelden van Muldergedragingen zijn lichte snelheidsovertredingen en roodlichtnegatie. Rijden-onder-invloedrecidive wil zeggen dat iemand een nieuwe strafzaak heeft vanwege een rijdenonder-invloeddelict. EMG-gerelateerde recidive betreft risicovol rijgedrag, zoals
benoemd in bijlage 1 van de Regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid
2011, onder A, onderdeel III, rijgedrag. Dit kunnen zowel delicten zijn die geregistreerd worden in de OBJD als Muldergedragingen. Voor de EMG-gerelateerde recidive is het niet van belang of een dergelijke gedraging eenmalig of herhaaldelijk
binnen één rit wordt vertoond (en men dus opnieuw in aanmerking zou komen voor
een EMG); elke nieuwe risicovolle gedraging kwalificeert als een EMG-gerelateerd
recidivedelict.
In deze studie staan deelnemers centraal die uiterlijk in 2015 een delict hebben
gepleegd waarvoor ze een maatregel opgelegd hebben gekregen. Bestuurders die
aan de LEMA deelnamen zijn in de periode 2009 tot en met 2015 staandegehouden
vanwege een rijden-onder-invloeddelict. Deelnemers aan de EMA of het onderzoek
alcohol die in de huidige studie worden gevolgd zijn in 2015 staandegehouden vanwege een rijden-onder-invloeddelict. Verder wordt de recidive van personen die
tussen 2012 en (september) 2014 een ASP-waardig delict pleegden in beeld
gebracht, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen nieuwe delicten die
tijdens het programma worden gepleegd en de recidive die optreedt nadat het
programma is afgerond. Ten slotte worden EMG-deelnemers gevolgd naar aanleiding van het plegen van een EMG-gerelateerd delict in de periode 2009 tot en
met 2015.
Bij de effectschattingen voor de EMA, het ASP en de EMG is uitgegaan van het
meest recente (volledige) jaar dat de recidive van de deelnemers kon worden
gevolgd. Voor de EMA en de EMG is dit 2015, voor het ASP 2013. Ten behoeve
van de effectschattingen zijn controlegroepen samengesteld van personen die in
dezelfde periode een ‘maatregel-waardig’ delict pleegden, maar voor wie daarvoor
geen mededeling aan het CBR is uitgebracht. Maatregel-waardige delicten zijn
(combinaties) van delicten op basis waarvan men in aanmerking komt voor
oplegging van de betreffende maatregel. Gelet op artikel 130 lid 1 van de Wegenverkeerswet 1994 (WVW 1994) dient de politie de divisie vorderingen van het CBR
te informeren als er een vermoeden bestaat van een gebrekkige rijvaardigheid
dan wel geschiktheid. De praktijk laat echter zien dat dit in het verleden niet
altijd gebeurde. In de huidige studie wordt hiervan gebruikgemaakt; personen
die geen maatregel opgelegd hebben gekregen maar hier naar aanleiding van
het gepleegde delict wel voor in aanmerking zouden komen, worden gebruikt
als controlegroep.
Door de invloed van deelname aan de EMA, het ASP of de EMG op het niveau van
de rijden-onder-invloed- dan wel EMG-gerelateerde recidive te bekijken, rekening
houdend met eventuele verschillen tussen de groepen wat betreft hun achtergronden, wordt duidelijk of de maatregel effectief is in het terugdringen van de
recidive in haar doelgroep. Met behulp van een statistisch model wordt de invloed
van de samenstelling van de onderzoeksgroepen op de hoogte van de recidive als
het ware afgescheiden van de invloed van deelname aan de maatregel. Op die

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 7

manier kan worden nagegaan of deelname aan een EMA, een ASP of een EMG
gepaard gaat met een lagere recidive, los van de invloed van verschillen op
gemeten achtergrondkenmerken tussen de deelnemers- en de controlegroepen.

Belangrijkste bevindingen
LEMA
 Achtergronden. Bestuurders die een LEMA hebben moeten volgen zijn voor het
merendeel man (82%), geboren in Nederland (85%) en gemiddeld is men 36 jaar
oud wanneer men staandegehouden werd voor het rijden-onder-invloeddelict dat
leidde tot deelname aan de LEMA. Ongeveer een kwart van de LEMA-deelnemers
(23%) is eerder staandegehouden en veroordeeld voor rijden onder invloed.
 Recidive. Een kleine 7% van de LEMA-deelnemers recidiveert binnen twee jaar
met een rijden-onder-invloeddelict.
 Effectmeting. In deze rapportage is de effectiviteit van de LEMA niet onderzocht.
Over deze effectmeting is reeds in 2017 gerapporteerd (Blom, Blokdijk &
Weijters, 2017). De belangrijkste conclusie ten aanzien van de effectiviteit van
de LEMA was dat niet is aangetoond dat de LEMA leidt tot een reductie van de
rijden-onder-invloedrecidive onder haar doelgroep.
EMA
 Achtergronden. Ook de EMA-deelnemers bestaan voor het grootste gedeelte uit
mannen (88%) en uit personen geboren in Nederland (85%). Gemiddeld is men
38 jaar oud bij het plegen van het delict waarvoor men aan de EMA moest deelnemen. Bijna de helft (45%) van de EMA-deelnemers is eerder met justitie in
aanraking gekomen voor rijden onder invloed.
 Recidive. Van de EMA-deelnemers recidiveert 7% binnen twee jaar met een
rijden-onder-invloeddelict.
 Effectmeting. De EMA lijkt een bijdrage te leveren aan het voorkomen van rijdenonder-invloedrecidive. Als de recidivekans van twee personen – één die alleen
volgens het strafrecht is berecht en één die daarnaast ook een EMA heeft
gevolgd, maar die verder op alle overige kenmerken hetzelfde zijn – vergeleken
wordt, dan blijkt de kans op tweejarige rijden-onder-invloed-recidive van een
EMA-deelnemer 2 procentpunt lager te liggen (7% versus 9%). Dit verschil is
statistisch significant.
ASP
 Achtergronden. Deelnemers aan het ASP zijn voornamelijk mannen (85%) en
geboren in Nederland (84%). Verder zijn de ASP-deelnemers gemiddeld 37 jaar.
Ongeveer een derde (34%) is eerder veroordeeld voor het rijden onder invloed.
 Recidive. Aangezien het ASP minimaal twee jaar duurt, is zowel gekeken naar de
recidive tijdens het programma als naar de recidive na afloop van het programma. Gedurende het programma wordt bijna 1 op de 100 deelnemers opnieuw
staandegehouden en veroordeeld voor rijden onder invloed. Het percentage
rijden-onder-invloedrecidive in de eerste twee jaar na afloop van het ASP ligt
op 4%.
 Effectmeting. Het ASP lijkt een bijdrage te leveren aan het voorkomen van rijdenonder-invloedrecidive, niet alleen tijdens het programma, maar ook na uitbouw
van het slot. Als de recidivekans van twee personen – één die alleen volgens het

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 8

strafrecht is berecht en één die daarnaast ook een ASP heeft gevolgd, maar die
verder op alle overige kenmerken hetzelfde zijn – vergeleken wordt, dan blijkt
de kans op tweejarige rijden-onder-invloed-recidive van een ASP-deelnemer 4
procentpunt lager te liggen (4% versus 8%). Dit verschil is statistisch significant.
Onderzoek alcohol
 Achtergronden. Het grootste deel van de personen die deel hebben moeten
nemen aan het onderzoek alcohol is man (89%), drie kwart is geboren in
Nederland (75%) en gemiddeld is men 37 jaar. Een meerderheid (56%) is
al eerder veroordeeld geweest voor rijden onder invloed.
 Recidive. Van de deelnemers in 2015 wordt 8% binnen twee jaar opnieuw
vervolgd voor rijden onder invloed.
 Effectmeting. Voor het onderzoek alcohol is geen effectstudie uitgevoerd,
aangezien het doel van deze maatregel is vaststellen of iemand geschikt is
om een motorrijtuig te besturen en niet het voorkomen van recidive.
EMG
 Achtergronden. De EMG is bedoeld voor mensen die worden staandegehouden
voor risicovol rijgedrag. Ongeveer de helft van de groep krijgt een EMG opgelegd
voor een snelheidsovertreding van 50 km/u of meer binnen de bebouwde kom.
Verder krijgt 41% een EMG-opgelegd voor een snelheidsovertreding in combinatie
met een andersoortig EMG-delict. Slechts 9% heeft een EMG opgelegd gekregen
zonder dat er sprake is van een snelheidsdelict. Het merendeel van de EMG-ers is
man (97%) en geboren in Nederland (89%) en gemiddeld is men 30 jaar oud bij
het plegen van het EMG-delict. EMG-deelnemers kennen een uitgebreide historie
van EMG-waardige delicten: gemiddeld heeft men in de vijf voorafgaande jaren
3,7 EMG-waardige delicten gepleegd.
 Recidive. Van de EMG-deelnemers recidiveert bijna de helft (49%) binnen twee
jaar met een nieuw EMG-gerelateerd delict. Dit percentage ligt veel hoger dan
in eerdere rapportages (zie bijvoorbeeld Blom et al., 2017). Dit komt doordat bij
het berekenen van de EMG-recidive in het huidige onderzoek ook de EMG-gerelateerde Muldergedragingen zijn meegenomen. In eerder onderzoek is alleen
gekeken naar delicten die binnen het strafrecht werden afgedaan.
 Effectmeting. Het was gegeven de bestaande gegevensregistraties en de daarin
beschikbare informatie voor dit onderzoek alleen mogelijk een effectmeting uit te
voeren voor EMG-deelnemers die naar aanleiding van een snelheids-overtreding
binnen de bebouwde kom van 50 km/u of meer een EMG kregen opgelegd. Voor
de overige groepen EMG-deelnemers kon geen valide controlegroep worden
samengesteld. Uit de effectmeting komt dat de EMG voor deze groep snelheidsovertreders niet effectief lijkt in het voorkomen van EMG-gerelateerde recidive.
De recidive van de experimentele groep verschilde statistisch niet significant van
de recidive van de controlegroep.

Beperkingen en aanbevelingen
Er zijn een aantal beperkingen waar we in dit onderzoek tegenaan zijn gelopen die
genoemd moeten worden. Zo was het niet mogelijk de controlegroep samen te
stellen op basis van random toewijzing. Daarom is ervoor gekozen een controlegroep samen te stellen die zoveel als mogelijk vergelijkbaar is aan de groep die de
interventie heeft ondergaan. Personen die een maatregel-waardig delict pleegden,

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 9

maar voor wie daarvoor geen mededeling aan het CBR is uitgebracht zijn geselecteerd voor de controlegroepen. Hierbij is het de vraag of de personen die niet
zijn doorverwezen naar het CBR een selectieve groep betreffen. Er zijn geen aanwijzingen voor regionale verschillen in het uitbrengen van een mededeling door de
politie aan het CBR (Blom, Blokdijk & Weijters, 2017). Verder is in dit onderzoek
gecontroleerd voor verschillen in gemeten kenmerken, waaronder het delictverleden, tussen de groepen. Dit heeft niet geleid tot een bijstelling van de
conclusies van het onderzoek.
Om de controlegroepen samen te stellen was informatie nodig die is vastgelegd in
verschillende (soms overlappende) informatiesystemen. Probleem hierbij was dat
informatie over het delict waarvoor iemand in aanmerking kwam voor de maatregel
ontbreekt, niet voldoende gedetailleerd is of veel handmatige bewerking vraagt.
Daarnaast wordt de wijze waarop een feit geconstateerd is (kentekenconstatering
of staandehouding) nog niet bijgehouden binnen het strafrecht. Het is daarom
aan te bevelen de informatievoorziening zodanig uit te breiden dat toekomstige
onderzoeksvragen met betrekking tot verkeersdelicten beter beantwoord kunnen
worden.
De vraag naar de effectiviteit van de EMG had beter beantwoord kunnen worden
wanneer meer gedetailleerde en voor het onderzoek relevante informatie beschikbaar was geweest. In het huidige onderzoek was het alleen mogelijk een controlegroep samen te stellen voor personen die zich schuldig maakten aan een snelheidsovertreding van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom (of van ten minste
31 km/u in geval van bromfietsers of bij wegwerkzaamheden). Dit betekent dat de
uitkomsten van de effectmeting alleen gelden voor personen die een EMG volgden
naar aanleiding van een dergelijke snelheidsovertreding. Over de effectiviteit van de
EMG voor plegers van (combinaties van) overige EMG-gerelateerde delicten kon in
deze studie geen uitspraak worden gedaan.
Bij het bepalen van de effectiviteit van de EMG is gekeken naar het effect op het
voorkomen van EMG-gerelateerde recidive. Voor het berekenen van EMG-gerelateerde recidive zijn Muldergedragingen van EMG-deelnemers gekoppeld aan hun
verkeersstrafzaken geregistreerd in de OBJD. De Wet Mulder kent de zogenoemde
kentekenaansprakelijkheid. Dat wil zeggen dat de administratieve sanctie, als de
identiteit van de bestuurder niet aanstonds is vastgesteld, aan de kentekenhouder
wordt opgelegd. Ook onder het strafrecht kan, als de bestuurder onbekend is gebleven, de kentekenhouder van het voertuig worden aangesproken.
Dit betekent dat de EMG-gerelateerde recidive in het huidige onderzoek niet noodzakelijkerwijs een beeld geeft van de EMG-gerelateerde delicten die zijn begaan
door personen in de onderzoeksgroep, maar van de overtredingen die zijn begaan
met een voertuig wat op hun naam staat en waarvoor zij verantwoordelijk zijn.
Overigens geldt andersom ook dat verkeersovertredingen die zijn begaan door
personen in de onderzoeksgroep op iemand anders conto kunnen komen, wanneer het voertuig waarmee de overtreding werd begaan niet op naam hun
naam stond.
Een nuancering hierbij is wel dat uit robuustheidsanalyses waarbij voor het vaststellen van de effectiviteit van de EMG alleen is gekeken naar staandehoudingen
(dus waarbij de identiteit van de bestuurder is vastgesteld) hetzelfde resultaat
kwam, namelijk dat de EMG geen effect liet zien.
In dit onderzoek is de effectiviteit van de verschillende maatregelen onderzocht met
recidive als uitkomstmaat. Een voorname reden voor het instellen van de verschillende verkeersgedragsmaatregelen is echter het verbeteren van de verkeersveiligheid en het voorkomen van ongelukken. Het is daarom aan te bevelen onderzoek te
verrichten naar de effectiviteit van de verschillende verkeersgedragsmaatregelen
met ongevallen als uitkomstmaat.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 10

Conclusie
Het is bemoedigend dat de EMA en het ASP een bijdrage lijken te leveren aan het
voorkomen van het rijden onder invloed van alcohol. Het is met name interessant
dat het ASP in deze studie een positief effect laat zien op het voorkomen van rijdenonder-invloedrecidive na afloop van het programma. Uit eerdere internationale
overzichtsstudies naar het effect van alcoholslotprogramma’s kwam naar voren
dat het effect van dergelijke programma’s zich voornamelijk leek te beperken tot
de periode dat het alcoholslot was ingebouwd. Na uitbouw van het slot leek het
effect vaak weg te ebben.
Al met al lijken de resultaten van het huidige onderzoek te betekenen dat het
opleggen van een educatieve maatregel of een alcoholslotprogramma een zinvolle
aanvulling is op de strafrechtelijke afdoening als het gaat om het terugdringen van
de rijden-onder-invloed-recidive in Nederland.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 11

1

Inleiding

Begin jaren zeventig van de vorige eeuw waren er in Nederland jaarlijks ruim 3.000
verkeersdoden te betreuren. In 2018 was dit aantal flink gedaald tot 678 verkeersdoden, mede dankzij maatregelen als het verplicht stellen van gordelgebruik, de
bouw van rotondes en het stellen van alcohollimieten. In het Strategisch Plan
Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) heeft de overheid zichzelf voor 2050 een nulambitie gesteld: elk verkeersslachtoffer is er één te veel (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 2018). Door het in kaart brengen van risico’s en vervolgens
maatregelen te nemen om de grootste risico’s te verminderen beoogt men de
verkeersveiligheid te vergoten. Het plan beschrijft verschillende beleidsthema’s
met de belangrijkste risico’s voor verkeerveiligheid, waaronder het rijden onder
invloed.
Op dit thema zijn in de afgelopen decennia diverse maatregelen genomen. De
vorderingsprocedure is een verkeersveiligheidsmaatregel die wordt uitgevoerd door
de divisie Rijgeschiktheid van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR).
Bestuurders die door de politie zijn staandegehouden, bijvoorbeeld vanwege het
rijden onder invloed van alcohol of na het fors overschrijden van de maximum
toegestane snelheid, moeten naast een strafrechtelijke vervolging door het
Openbaar Ministerie (OM) ook worden aangemeld bij het CBR. Het CBR kan
vervolgens besluiten tot het opleggen van een educatieve maatregel of een
zogenoemd onderzoek naar de rijvaardigheid of geschiktheid. Als de betrokkene
tijdens een onderzoek niet rijvaardig of ongeschikt wordt bevonden, wordt het
rijbewijs ongeldig verklaard. Daarnaast is een ongeldigverklaring van het rijbewijs
aan de orde als de betrokkene onvoldoende medewerking verleent aan de aan hem
of haar opgelegde maatregel. In de periode december 2011 tot en met september
2014 kon het CBR ook een alcoholslotprogramma (ASP) opleggen. In maart 2015
bepaalde de Raad van State echter dat het CBR geen nieuwe ASP’s meer op mocht
leggen.1 Op 21 september 2016 heeft het toenmalige ministerie van Infrastructuur
en Milieu het ASP in Nederland helemaal stopgezet.
De belangrijkste doelstelling van de verschillende educatieve maatregelen en het
ASP is te voorkomen dat deelnemers in de toekomst opnieuw onder invloed van
alcohol deelnemen aan het verkeer of weer risicovol rijgedrag vertonen. Op die
manier wil de overheid een bijdrage leveren aan het reduceren van het aantal
verkeersslachtoffers. Om duidelijk te krijgen of deze doelstelling wordt gehaald
heeft Rijkswaterstaat (RWS) – namens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) – het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
gevraagd de recidive van de deelnemers aan de maatregelen rijvaardigheid en
geschiktheid te monitoren en de maatregelen te evalueren op het voorkomen
van het opnieuw rijden onder invloed of het vertonen van risicovol rijgedrag.

1.1

Maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid

Er bestaan verschillende bestuursrechtelijke maatregelen die door het CBR kunnen
worden opgelegd als het gaat om het rijden onder invloed van alcohol of risicovol
rijgedrag: de Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer (EMA), de Lichte EMA (LEMA)
1

Dit geldt – met terugwerkend kracht – vanaf september 2014. Alle mededelingen die sinds september 2014 door
het CBR zijn aangehouden, zijn al naar gelang de mate van overschrijding omgezet in ofwel een Educatieve
Maatregel Alcohol en verkeer (EMA) ofwel een Onderzoek naar de geschiktheid.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 12

en de Educatieve Maatregel Gedrag en verkeer (EMG). Daarnaast kan het CBR
besluiten dat iemand zich moet laten onderzoeken, bijvoorbeeld omdat iemand
heeft gereden onder invloed van alcohol. Dit wordt ook wel het onderzoek alcohol
genoemd.2 Ten slotte was er in de periode december 2011 tot en met september
2014 de mogelijkheid om iemand deel te laten nemen aan het ASP. Hieronder
worden de verschillende maatregelen kort beschreven. Tabel 1 geeft een schematisch overzicht van de belangrijkste criteria voor het opleggen van een rijvaardigheids- of een geschiktheidsmaatregel. Bijlage 2 geeft een volledig overzicht van
de criteria voor de maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid.
De diverse maatregelen staan niet los van elkaar. Ten eerst geldt dat de criteria
voor de geschiktheidsmaatregelen zoals die hieronder en in bijlage 2 worden beschreven gelden voor first offenders die in de periode van vijf jaar voorafgaand
aan het rijden-onder-invloeddelict niet eerder in aanmerking kwamen voor de
betreffende (of voor een zwaardere) maatregel. Een eerdere deelname is een
contra-indicatie voor het opleggen van een bepaalde geschiktheidsmaatregel;
in plaats daarvan wordt de eerstvolgende zwaardere maatregel opgelegd. Verder
geldt dat niet iedereen die een maatregel opgelegd krijgt daar ook daadwerkelijk
mee start. In het vervolg van dit rapport wordt gesproken van maatregelen die
‘geannuleerd’ zijn.3 Daarnaast is het zo dat dat niet iedereen die met een maatregel
start deze met een positief resultaat afrondt. Personen die niet of niet voldoende
aan de maatregel hebben meegewerkt en voor wie de maatregel daarom voortijdig
wordt beëindigd, worden in het vervolg van het rapport aangeduid met de term
‘afhakers’. Personen die een maatregel opgelegd krijgen, maar deze niet succesvol
afronden krijgen de mogelijkheid om binnen 3 jaar (voor het ASP gold een periode
van 5 jaar) alsnog als zogenoemde spijtoptant aan de maatregel deel te nemen. Dat
betekent dat personen voor wie de maatregel in eerste instantie is geannuleerd of
die op enig moment zijn afgehaakt op een later moment – vanwege hetzelfde delict
– mogelijk opnieuw instromen in de betreffende maatregel.4 Ten slotte geldt voor
het onderzoek alcohol dat personen die door de medisch specialist geschikt worden
geacht, eerst nog een EMA (en voorheen een ASP) moeten volgen om hun rijbewijs
weer terug te krijgen.
Administratieve en strafrechtelijke afdoening
Bij het opmaken van proces-verbaal voor diverse verkeersovertredingen kan dit
administratiefrechtelijk of strafrechtelijk worden afgedaan. Parallel aan deze afdoening wordt een mededeling aan het CBR uitgebracht teneinde de vorderingsprocedure op te starten. De administratiefrechtelijke of strafrechtelijke afdoening
vindt plaats conform diverse OM-richtlijnen voor verkeersovertredingen en de
Aanwijzing feitgecodeerde misdrijven, overtredingen en muldergedragingen (College
van procureurs-generaal, 2017). Deze aanwijzing geeft regels voor de administratiefrechtelijke handhaving van verkeersvoorschriften en de afdoening van overige
feitgecodeerde5 misdrijven en overtredingen.

2

De vorderingsprocedure kent nog een tweetal andere onderzoeken naar de geschiktheid (onderzoek drugs en
onderzoek medisch) en het onderzoek rijvaardigheid, dat kan worden opgelegd in geval van risicovol rijgedrag.
Deze maatregelen vallen buiten het bestek van de recidivestudie en worden hier niet verder besproken.

3

De vaakst voorkomende redenen voor het annuleren van een maatregel is het overschrijden van de eerste
betalingstermijn van de kosten van de maatregel en het na zeven maanden nog steeds niet zijn gestart met
de maatregel.

4

Personen voor wie de maatregel is geannuleerd of voortijdig beëindigd van wie bekend is dat zij op een later
moment als spijtoptant met de maatregel starten worden in het recidiveonderzoek geteld als spijtoptant; de
geannuleerde of voortijdig beëindigde deelname blijft in dat geval in dat geval buiten beschouwing.

5

Alle zaken die met gebruikmaking van een feitcode geautomatiseerd in de strafrechtketen worden verwerkt.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 13

Tabel 1

Criteria maatregelen rijvaardigheid en geschiktheida

Maatregel

Type bestuurder

Bloedalcoholgehalte (BAG)

Geldigheidsperiode

LEMA

Beginnende bestuurder

0,5-0,8‰

≥1-10-2008 t/m heden

Ervaren bestuurder

0,8-1,0‰

≥1-12-2011 t/m heden

Beginnende bestuurder

0,8-1,3‰ of weigering tot medewerking

≥1-4-2015 t/m heden

EMA

aan adem- en/of bloedonderzoek
Ervaren bestuurder

1,0-1,8‰ of weigering tot medewerking

≥1-4-2015 t/m heden

aan adem- en/of bloedonderzoek
ASP

Beginnende bestuurder

1,0-1,8‰ of weigering tot medewerking

1-12-2011 t/m 31-3-2015

aan adem- en/of bloedonderzoek
Ervaren bestuurder

1,3-1,8‰ of weigering tot medewerking

1-12-2011 t/m 31-3-2015

aan adem- en/of bloedonderzoek
Onderzoek

Beginnende bestuurder

≥1,3‰

≥1-4-2015 t/m heden

alcohol

Ervaren bestuurder

≥1,8‰

≥1-4-2015 t/m heden

EMG

• Overschrijding maximum snelheid ≥50 km/u en niet een bromfiets

≥1-10-2008 t/m heden

binnen de bebouwde kom
• Overschrijding maximum snelheid ≥31 km/u en niet een bromfiets
binnen de bebouwde kom bij wegwerkzaamheden
• Overschrijding max. snelheid ≥31 km/u met bromfiets binnen de
bebouwde kom
• Herhaaldelijk binnen 1 rit risicovol rijgedrag vertoond hebben
a

Criteria voor first offenders; voor recidivisten gelden andere, strengere criteria.

Voor het rijden onder invloed hangt de strafeis conform de Richtlijn voor strafvordering rijden onder invloed van alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod
(College van procureurs-generaal, 2018) af van het type voertuig (fiets, bromfiets
of ander motorrijtuig), het type bestuurder (beginnende of ervaren bestuurder), de
zwaarte van het alcoholfeit (BAG) en of er sprake is van recidive (first offender, 1e
recidive of meervoudige recidive).
De meeste straffen voor het rijden onder van alcohol variëren van het uitvaardigen
van een OM-strafbeschikking door de officier van justitie tot het opleggen van een
boete of een taakstraf door de rechter, mogelijk in combinatie met een tijdelijke
ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen (OBM). Zo is de strafvorderingseis voor een ervaren, voor de eerste keer recidiverende bestuurder van
een personenauto bij wie een BAG van 1,0‰ is geconstateerd, een ‘kale’ strafbeschikking van € 550. Bij een beginnende bestuurder van een bromfiets die voor
het eerst is staandegehouden vanwege het rijden onder invloed bij wie eveneens
een BAG van 1,0‰ is geconstateerd, wordt een strafbeschikking uitgevaardigd van
€ 125 in combinatie met een onvoorwaardelijke OBM met een duur van één maand.
EMG-delicten kunnen zowel langs de administratiefrechtelijke weg worden afgedaan
als binnen het strafrecht worden afgehandeld, veelal met enigerlei vorm van een
financiële sanctie. In de bijlage als bedoeld in artikel 2, eerste lid van de Wahv is te
zien of het Mulderfeiten (administratiefrechtelijke afhandeling) of OM-feiten (strafrechtelijke afhandeling) betreft. Voor Mulderfeiten en soms ook voor OM-feiten staat
per voertuigcategorie een boetetarief vermeld. In geval van Mulderfeiten en OMfeiten waarbij een tarief vermeld staat wordt via het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) respectievelijk een Mulderbeschikking of een strafbeschikking
verzonden. Indien geen tarief vermeld staat dient de overtreding aan de hand
van het proces-verbaal individueel te worden beoordeeld of zijn de tarieven vastgesteld in een andere richtlijn. De tarieven voor EMG-delicten lopen sterk uiteen. Zo
is het tarief voor het afslaan zonder richting aan te geven en het negeren van een

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 14

geslotenverklaring voor een personenauto in januari 2019 vastgesteld op € 95,
terwijl voor roodlichtnegatie en handheld bellen een Mulderbeschikking van € 240
wordt uitgevaardigd. Bij de strafrechtelijke afdoening gelden voor het onvoldoende
afstand houden (bumperkleven) en snelheidsovertredingen daarnaast recidiveregelingen, waarbij herhaalde overtredingen zwaarder bestraft worden.
1.1.1

LEMA

De LEMA is een ‘light versie’ van de EMA die sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw
wordt opgelegd aan bestuurders die zijn staandegehouden voor rijden onder invloed
van alcohol. In oktober 2008 is de LEMA ingevoerd voor beginnende bestuurders. 6
Sinds december 2011 – tegelijk met de invoering van het ASP – kunnen ook ervaren
bestuurders een LEMA opgelegd krijgen. Ervaren bestuurders komen in aanmerking
voor een LEMA indien bij hen een bloedalcoholgehalte (BAG 7) wordt geconstateerd
tussen 0,8‰ en 1,0‰. Voor beginnende bestuurders zijn de instroomcriteria
strenger: zij komen in aanmerking voor een LEMA indien bij hen een BAG wordt
geconstateerd tussen 0,5‰ en 0,8‰.8
Hoe hoog iemands BAG is, hangt niet alleen af van de hoeveelheid geconsumeerde
alcohol, maar ook van een aantal andere factoren (Mathijssen & Twisk, 2001). De
belangrijkste daarvan zijn: de snelheid waarmee de alcohol in het bloed wordt
opgenomen (onder andere afhankelijk van het drinktempo, de maagvulling en de
mate van activiteit van het maagdarmkanaal), de snelheid waarmee de alcohol
over het lichaam gedistribueerd wordt (vooral afhankelijk van de mate van doorbloeding), de hoeveelheid lichaamsvocht (afhankelijk van postuur, botstructuur
en vetgehalte) en de snelheid waarmee de lever de alcohol weer afbreekt (onder
andere afhankelijk van de mate van gewenning en etnische afkomst). Om een
indicatie te geven: een man van 70 kg met een gemiddeld postuur, die in relatief
korte tijd (zeg een half uur) drie standaardglazen alcoholhoudende drank consumeert en wiens lever gemiddeld 0,15‰ alcohol per uur afbreekt heeft ongeveer
drie kwartier na de start van het drinken een maximaal BAG van 0,51‰ en voldoet
dus aan de criteria voor de LEMA voor de beginnende bestuurder.
De LEMA-cursus duurt twee dagdelen met een week tussenpoos en is met name
gericht op kennisoverdracht. Deelnemers worden tijdens de cursus geïnformeerd
over de invloed van alcohol op het lichaam en het rijgedrag en over de risico’s van
alcoholgebruik in het verkeer. Daarnaast werken zij zowel tijdens de dagdelen van
de cursus als thuis actief aan enkele opdrachten en vindt een uitwisseling van
ervaringen plaats.
De kosten voor de oplegging en de uitvoering van de LEMA zijn voor de deelnemer.
Deze zijn anno 2019 vastgesteld op € 625. Deelname aan de LEMA is niet vrijblijvend; wanneer men niet voldoet aan de verplichtingen die de maatregel met zich
meebrengt, wordt het rijbewijs ongeldig verklaard. Binnen drie jaar kan de persoon
weer in het bezit komen van een geldig rijbewijs door alsnog de kosten te voldoen
en deel te nemen aan de maatregel. Om na afloop van deze periode weer in het

6

Iedereen die zijn eerste rijbewijs haalt, valt onder de regeling van het beginnersrijbewijs (zie artikel 130 en
volgende van de WVW 1994). In de tijdsperiode dat de recidivemetingen plaatsvinden gold dat personen die op
16- of 17-jarige leeftijd hun eerste rijbewijs halen, gedurende zeven jaar een beginnende bestuurder waren.
Personen die hun eerste rijbewijs na hun 18e verjaardag halen, waren vijf jaar een beginnende bestuurder. Per
15-3-2018 zijn de criteria voor beginnende en ervaren bestuurders gewijzigd (zie 8 lid 3 van de WVW 1994).

7

Telkens in deze rapportage een bepaald BAG genoemd wordt, wordt ook het overeenkomstige ademalcoholgehalte (AAG) bedoeld.

8

Deze promillages gelden voor first offenders. Voor recidivisten gelden andere, strengere instroomcriteria.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 15

bezit te komen van een geldig rijbewijs moet een zogenoemde Gezondheidsverklaring, afgekort GV (voorheen: Eigen Verklaring, afgekort EV) worden ingediend. Op basis van deze verklaring beoordeelt het CBR of iemand geestelijk en
lichamelijk weer in staat is om te rijden. Bij gebleken geschiktheid kan een nieuw
rijbewijs worden aangevraagd.
1.1.2

EMA

De EMA bestaat al sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw en is bedoeld voor bestuurders die zijn staandegehouden vanwege het rijden onder invloed van alcohol.
De instroomcriteria van de EMA zijn in de loop der jaren aan verandering onderhevig
geweest. Sinds de invoering van de LEMA voor beginnende bestuurders in 2009
(en voor ervaren bestuurders eind 2011) komt het lichtste segment van de EMAkandidaten (dat wil zeggen met de laagste BAG’s) in aanmerking voor een LEMA.
Daarnaast kwam het zwaarste segment van de EMA-kandidaten (dat wil zeggen met
de hoogste BAG’s) in de bestaansperiode van het ASP in aanmerking voor een ASP.
Sinds april 2015 wordt de EMA opgelegd aan beginnende bestuurders met een BAG
tussen 0,8‰ en 1,3‰ en aan ervaren bestuurders met een BAG tussen 1,0‰
en 1,8‰.9 Ook kan de EMA worden opgelegd aan personen die weigeren mee te
werken aan een adem-/bloedonderzoek naar alcohol en aan personen die na een
onderzoek alcohol ’geschikt’ worden bevonden.
De EMA-cursus bestaat uit een hele cursusdag en twee dagdelen en wordt afgesloten met een individueel nagesprek met een trainer. Tijdens de cursus krijgen
deelnemers informatie over de risico’s van alcoholgebruik in het verkeer. Daarnaast
wisselen deelnemers ervaringen uit en gaan ze actief aan de slag met opdrachten,
waaronder het maken van een individueel plan van aanpak om rijden onder invloed
in de toekomst te voorkomen.
De kosten voor de oplegging en de uitvoering van de EMA zijn voor de deelnemer.
Deze zijn anno 2019 vastgesteld op € 1.000. Deelname aan de EMA is niet vrijblijvend; wanneer men niet voldoet aan de verplichtingen die de maatregel met zich
meebrengt, wordt het rijbewijs ongeldig verklaard. Binnen drie jaar kan de persoon
weer in het bezit komen van een geldig rijbewijs door alsnog de kosten te voldoen
en deel te nemen aan de maatregel. Om na afloop van deze periode weer in het
bezit te komen van een geldig rijbewijs moet een GV worden ingediend. Op basis
van deze verklaring beoordeelt het CBR of iemand geestelijk en lichamelijk weer in
staat is om te rijden. Bij gebleken geschiktheid kan een nieuw rijbewijs worden
aangevraagd.
1.1.3

ASP

Van december 2011 tot maart 2015 kon het ASP worden opgelegd aan beginnende
bestuurders met een BAG tussen 1,0‰ en 1,8‰ en aan ervaren bestuurders met
een BAG tussen 1,3‰ en 1,8‰.10 Ook kon het ASP worden opgelegd aan personen
die weigerden mee te werken aan een adem-/bloedonderzoek naar alcohol en aan
personen die na een onderzoek alcohol geschikt werden bevonden.
Tijdens het programma dat ten minste twee jaar duurde kregen deelnemers in hun
auto een alcoholslot ingebouwd. Voor het starten van de auto diende de deelnemer
een blaastest uit te voeren. Als de deelnemer volgens de blaastest te veel had
gedronken, startte de auto niet. Daarnaast volgden de deelnemers binnen de eerste
zes maanden verplicht een motivatieprogramma van drie dagdelen. Sinds oktober

9

Deze promillages gelden voor first offenders. Voor recidivisten gelden andere, strengere instroomcriteria.

10 Deze promillages gelden voor first offenders. Voor recidivisten golden andere, strengere instroomcriteria.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 16

2012 komen bromfietsers niet meer in aanmerking voor een ASP. In plaats daarvan
kregen zij – afhankelijk van de ernst van het gepleegde delict – een EMA of een
onderzoek alcohol opgelegd.
De huidige recidivemeting betreft zowel het ASP toen dit nog aan bromfietsers kon
worden opgelegd (namelijk voor zover het rijden-onder-invloeddelicten betreft die
zijn gepleegd in de periode tot 1 oktober 2012) als het ASP toen dit alleen nog kon
worden opgelegd aan bestuurders van motorvoertuigen11 (namelijk voor zover het
rijden-onder-invloeddelicten betreft die zijn gepleegd vanaf 1 oktober 2012). De
effectmeting van het ASP heeft betrekking op deelnemers uit 2013 en betreft
daarom alleen bestuurders van motorvoertuigen.
De kosten voor de oplegging en de uitvoering van het ASP waren voor de deelnemer. Deze liepen ruwweg uiteen van € 3.940 tot € 4.266 afhankelijk van het
gekozen leasepakket. Deelname aan het ASP was niet vrijblijvend; wanneer men
niet voldeed aan de verplichtingen die de maatregel met zich meebracht, werd het
rijbewijs ongeldig verklaard. Binnen vijf jaar kon de persoon weer in het bezit
komen van een geldig rijbewijs door alsnog de kosten te voldoen en deel te nemen
aan het programma. Om na afloop van deze periode weer in het bezit te komen van
een geldig rijbewijs moest een EV worden ingediend. Op basis van deze verklaring
beoordeelde het CBR of iemand geestelijk en lichamelijk weer in staat was om te
rijden. Bij gebleken geschiktheid kon een nieuw rijbewijs aangevraagd.
1.1.4

Onderzoek alcohol

Het onderzoek alcohol behelst een psychiatrisch, een lichamelijk en een bloedonderzoek naar de geschiktheid in verband met rijden onder invloed van alcohol. Hierbij
wordt beoordeeld of bij de betrokkene sprake is van probleemgebruik en of het
veilig is dat de persoon een rijbewijs heeft en deelneemt aan het verkeer. Sinds
april 2015 wordt het onderzoek alcohol opgelegd aan beginnende bestuurders die
werden staandegehouden met een BAG van 1,3‰ of meer en aan ervaren bestuurders die werden staandegehouden met een BAG van 1,8‰ of meer.12, 13
De kosten voor de oplegging en de uitvoering van het onderzoek alcohol zijn voor
de deelnemer. Deze zijn anno 2019 (voor het eerste onderzoek alcohol) vastgesteld
op € 1.192. Deelname aan het onderzoek alcohol is niet vrijblijvend; wanneer men
wegblijft van een afspraak met de medisch specialist geldt een wegblijftarief van
€ 565. Wanneer de uitslag van het onderzoek alcohol is dat de persoon geschikt is,
volgt de oplegging van een EMA. Wanneer de uitslag van het onderzoek alcohol is
dat de persoon ongeschikt is blijft het rijbewijs ongeldig, net zo lang totdat er (na
een vervolgonderzoek) een recidivevrije periode van ten minste één jaar is geconstateerd en aan de overige geschiktheidseisen wordt voldaan. Alleen dan kan een
nieuw rijbewijs worden aangevraagd, in eerste instantie met een beperkte geldigheid van één jaar. Om na afloop van deze periode weer in het bezit te komen van
een rijbewijs met een onbeperkte geldigheidsduur moet een GV worden ingediend.
Op basis van deze verklaring beoordeelt het CBR of iemand geestelijk en lichamelijk
weer in staat is om te rijden. Bij gebleken geschiktheid kan een nieuw rijbewijs
worden aangevraagd met een onbeperkte geldigheidsduur.

11 Motorvoertuigen zijn volgens het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens 1990 (RVV 1990) alle

gemotoriseerde voertuigen, behalve bromfietsen (inclusief snorfietsen), fietsen met trapondersteuning en
gehandicaptenvoertuigen, bestemd om anders dan langs rails te worden voortbewogen.
12 Deze promillages gelden voor first offenders. Voor recidivisten gelden andere, strengere instroomcriteria.
13 Van 1 december 2011 tot april 2015 – tijdens de bestaansperiode van het alcoholslotprogramma – lag de grens

voor het onderzoek alcohol zowel voor beginnende als voor ervaren bestuurders bij een BAG van 1,8‰.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 17

1.1.5

EMG

De EMG heeft een andere doelgroep dan de vier bovengenoemde maatregelen,
namelijk bestuurders van motorrijtuigen die 50 km/u of meer te hard reden binnen
de bebouwde kom (voor bromfietsers en bij wegwerkzaamheden ligt de grens bij
31 km/u), personen die zich binnen één rit herhaaldelijk schuldig hebben gemaakt
aan risicovol rijgedrag (zie bijlage 3) of personen voor wie de uitslag van een
Onderzoek naar de rijvaardigheid (rijgedrag) geen aanleiding gaf tot ongeldigverklaring van het rijbewijs, maar wel tot het opleggen van een cursus. Tot eind
2012 bestond de EMG uit een individueel voorgesprek en drie volledige cursusdagen
(‘EMG-oude-stijl’). Deelnemers aan de EMG-cursus leerden onder begeleiding van
een trainer op een veilige manier deel te nemen aan het verkeer en kregen inzicht
in hun verkeersgedrag. Deelnemers wisselden ervaringen uit en werkten actief aan
enkele opdrachten.
Sinds januari 2013 is de EMG-cursus verkort en is de cursusmethodiek gewijzigd
(‘EMG-nieuwe-stijl’). Zo duurt de cursus nu in totaal twee in plaats van drie dagen.
Bij het ontwerp van de maatregel is gebruikgemaakt van intervention mapping, een
protocol voor de ontwikkeling van evidence-based en theoretisch goed onderbouwde
interventies. De huidige recidivemeting betreft zowel de ‘EMG-oude-stijl’ (namelijk
voor zover het EMG-delicten betreft die zijn gepleegd in de periode 2009 tot en met
2012) als de ‘EMG-nieuwe-stijl’ (namelijk voor zover het EMG-delicten betreft die
zijn gepleegd in de periode 2013 tot en met 2015). De effectmeting van de EMG
heeft betrekking op deelnemers uit 2015 en betreft daarom de ‘EMG-nieuwe-stijl’
zoals deze anno 2019 nog steeds wordt uitgevoerd.
De kosten voor de oplegging en de uitvoering van de EMG zijn voor de deelnemer.
Deze zijn anno 2019 vastgesteld op € 1.080. Deelname aan de EMG is niet vrijblijvend; wanneer men niet voldoet aan de verplichtingen die de maatregel met
zich meebrengt, wordt het rijbewijs ongeldig verklaard. Binnen drie jaar kan de
persoon weer in het bezit komen van een geldig rijbewijs door alsnog de kosten te
voldoen en deel te nemen aan de maatregel. Om na afloop van deze periode weer
in het bezit te komen van een geldig rijbewijs, moet opnieuw met goed gevolg een
theorie- en praktijkexamen worden afgelegd.

1.2

Recidivemetingen maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid

In 2009 heeft RWS het WODC gevraagd om recidivemetingen naar de maatregelen
rijvaardigheid en geschiktheid op te zetten en om onderzoek te doen naar de effectiviteit van de maatregelen. In 2013 is overeengekomen het onderzoek naar de
LEMA uit te breiden met ervaren bestuurders14 en de recidive te onderzoeken
van deelnemers aan de EMA en mensen die een onderzoek alcohol moeten
ondergaan.
Afgesproken is op gezette tijden een rapport uit te brengen en in de tussenliggende
jaren geactualiseerde recidivecijfers te publiceren in REPRIS (wodc-repris.nl), een
webapplicatie waar de recidivecijfers van verschillende dadergroepen te raadplegen
zijn. Een overzicht van de planning en producten is weergegeven in tabel 2.
Daarnaast staat in de tabel aangegeven in welk jaar van publicatie over welke

14 Bij aanvang van het onderzoek in 2009 kon de LEMA alleen worden opgelegd aan beginnende bestuurders. Sinds

december 2011 – tegelijk met de invoering van het ASP – kan de LEMA ook worden opgelegd aan ervaren
bestuurders.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 18

onderzoeksgroepen en welke cohorten15 is gepubliceerd of nog zal worden
gepubliceerd.
Zoals af te lezen valt aan tabel 2 zijn er reeds vijf rapporten verschenen waarin het
recidivebeeld van deelnemers aan een educatieve verkeersmaatregel of het ASP
wordt besproken. Het in 2017 verschenen Cahier (Blom, Blokdijk & Weijters, 2017)
gaf een beschrijving van de achtergrondkenmerken en recidive van LEMA-, ASP- en
EMG-deelnemers. Tevens werd de effectiviteit van de LEMA onderzocht. Daaruit
kwam naar voren dat het percentage LEMA-deelnemers uit 2013 dat binnen twee
jaar opnieuw wordt vervolgd voor het rijden onder invloed niet statistisch significant
afwijkt van het percentage recidivisten in de controlegroep. Dit beeld verandert niet
als wordt gecontroleerd voor verschillen in demografische kenmerken en de justitiële voorgeschiedenis van personen in de onderzoeksgroepen. De vergelijking van
de recidive van LEMA-deelnemers met een gelijktijdige controlegroep heeft dus geen
aanwijzingen opgeleverd voor de effectiviteit van de LEMA-cursus in vergelijking
met alleen een strafrechtelijke afdoening. Deze bevinding was niet in lijn met eerdere studies (Blom, 2013; Blom, 2014) waarin de conclusies ten aanzien van de
effectiviteit van de LEMA voorzichtig positief waren. Hierbij moet echter wel worden
aangetekend dat in de voorgaande studies historische controlegroepen werden
gehanteerd vanwege de voorgenomen landelijke invoering van de maatregelen.
Dat wil zeggen dat de controlegroepen bestonden uit verkeersovertreders die in
een eerdere periode dan de deelnemers een verkeersdelict hebben gepleegd. Aangezien bekend is dat er over de jaren heen sprake is van een sterk afnemende
verkeershandhaving en met name het aantal staandehoudingen (Goldenbeld &
Houwing, 2015) is de vraag relevant hoeveel waarde aan de resultaten op basis
van de historische controlegroepen gegeven kan worden.
Het totale onderzoeksprogramma beslaat grofweg drie tijdsperiodes (figuur 1). Ten
eerste de periode 2009 tot en met 2011. De aanvang van dit tijdvak valt ongeveer
samen met de introductie van de LEMA en de EMG in Nederland op 1 oktober 2008.
In tijdvak 1 wordt de recidive na deze twee educatieve maatregelen gevolgd. Het
tweede tijdvak valt samen met de periode dat in Nederland het ASP werd opgelegd
aan zware alcoholovertreders. In het tweede tijdvak wordt behalve de recidive na
een LEMA of een EMG, ook de recidive tijdens en na afloop van het ASP gemonitord.
Het derde en laatste tijdvak heeft betrekking op de periode na de afschaffing van
het ASP. Personen die eerder in aanmerking zouden zijn gekomen voor een ASP
krijgen in dit tijdvak – afhankelijk van de mate van overschrijding – ofwel een EMA
ofwel een onderzoek alcohol opgelegd. Behalve een beschrijving van de recidive na
een LEMA of een EMG wordt in tijdvak drie de recidive na een EMA of een onderzoek
alcohol in beeld gebracht.

1.3

Huidige studie

In de voorliggende studie wordt verslag gedaan van de ontwikkelingen in de
kenmerken en de recidive van deelnemers aan de LEMA, de EMA, het ASP, het
onderzoek alcohol en de EMG. Tevens wordt de effectiviteit van de EMA, het ASP
en de EMG in termen van recidivevermindering onderzocht. Onderzoek naar de
effectiviteit van de LEMA is eerder uitgevoerd (Blom, Blokdijk & Weijters, 2017).
Voor het onderzoek alcohol wordt geen effectstudie uitgevoerd, aangezien het
hoofddoel van het onderzoek alcohol het vaststellen betreft of iemand aan de
geschiktheidseisen voldoet om over een rijbewijs te mogen beschikken en niet

15 Binnen een cohort vallen de personen die in het betreffende jaar een verkeerdelict hebben gepleegd waarvoor

ze een maatregel rijvaardigheid of geschiktheid opgelegd hebben gekregen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 19

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel 2
Jaar van

Overzicht planning en producten recidivemetingena
Product(en)

publicatie

LEMA

LEMA

beginnende

ervaren

bestuurders

bestuurders

EMA

ASP tijdens

ASP na

Onderzoek

EMG

alcohol

2012

Memorandum (Blom, 2012)

2013

Memorandum (Blom, 2013)

(nulmeting t.a.v. historische controlegroepen LEMABB, ASP en EMG)
2009

-

-

-

-

-

2009

2014

Memorandum (Blom, 2014)

2009-2010

-

-

-

-

-

2009-2010

2015

REPRIS

2009-2011

-

-

-

-

-

2009-2011

2016

REPRIS

2009-2012

2012

-

-

-

-

2009-2012

2017

Cahier (Blom, Blokdijk & Weijters,

2009-2013

2012-2013

-

2012-2013

-

-

2009-2013

2009-2013

2012-2013

-

2012-2014

2012

-

2009-2013

2017) + REPRIS
2018

Factsheet (Blom, Blokdijk &
Weijters, 2018) + REPRIS

2019

Cahier + REPRIS

2009-2015

2012-2015

2015

2012-2014

2012-2014

2015

2009-2015

2020

REPRIS

2009-2016

2012-2016

2015-2016

2012-2014

2012-2014

2015-2016

2009-2016

2021

REPRIS

2009-2016

2012-2016

2015-2016

2012-2014

2012-2014

2015-2016

2009-2016

2022

Rapport + REPRIS

2009-2016

2012-2016

2015-2016

2012-2014

2012-2014

2015-2016

2009-2016

a

Voor deelnemers aan het alcoholslotprogramma wordt zowel de recidive gedurende de looptijd van het programma gemeten (‘recidive tijdens’) als de recidive na uitbouw van het slot (‘recidive
na’).

Cahier 2019-20 | 20

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Figuur 1

Tijdsperiodes recidivemetingen
PERIODE 1

PERIODE 2

PERIODE 3

LEMA BB
EMG

LEMA EB

ASP

EMA
Onderzoek alcohol

2009

2010

Okt. 2008
Introductie LEMA BB en EMG

2011

2012

2013

Dec. 2011
Introductie ASP en LEMA EB

2014

2015

2016

Sept. 2014
Geen ASP meer
voor nieuwe gevallen

2017

Sept. 2016
Stopzetting ASP

2018

Jul. 2018
Einde observatieperiode recidive

Cahier 2019-20 | 21

om een maatregel met als doel het voorkomen van recidive. Voor de EMA en het
onderzoek alcohol gaat het om de eerste keer dat over deze groep gerapporteerd
wordt.
In deze studie staan deelnemers centraal die uiterlijk in 2015 een delict hebben
gepleegd waarvoor ze een maatregel opgelegd hebben gekregen. Voor de deelnemers aan de LEMA voor beginnende bestuurders en de deelnemers aan de EMG
kan worden teruggekeken tot en met 2009, voor deelnemers aan de LEMA voor
ervaren bestuurders kan worden teruggekeken tot en met 2012. Deelnemers aan
de EMA of het onderzoek alcohol die in de huidige studie worden gevolgd zijn in
2015 staandegehouden vanwege een rijden-onder-invloeddelict. Ten slotte wordt
de recidive van personen die tussen 2012 en (september) 2014 een ASP-waardig
delict pleegden in beeld gebracht, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen
nieuwe delicten die tijdens het programma worden gepleegd en de recidive die
optreedt nadat het programma is afgerond.
Bij de effectschattingen voor de EMA, het ASP en de EMG is uitgegaan van het
meest recente (volledige) jaar dat de recidive van de deelnemers kon worden
gevolgd. Voor de EMA en de EMG is dit 2015, voor het ASP 2013. Ten behoeve
van de effectschattingen zijn controlegroepen samengesteld van personen die in
dezelfde periode een ‘maatregel-waardig’ delict pleegden, maar voor wie daarvoor
geen mededeling aan het CBR is uitgebracht. Maatregel-waardige delicten zijn
(combinaties) van delicten op basis waarvan men aanmerking komt voor oplegging
van de betreffende maatregel. Gelet op artikel 130 lid 1 Wegenverkeerswet (WVW)
1994 dient de politie de divisie vorderingen van het CBR te informeren als er een
vermoeden bestaat van een gebrekkige rijvaardigheid dan wel geschiktheid. De
praktijk laat echter zien dat dit in het verleden niet altijd gebeurde. In de huidige
studie wordt hiervan gebruikgemaakt; personen die geen maatregel opgelegd
hebben gekregen maar hier naar aanleiding van het gepleegde delict wel voor
in aanmerking zouden komen, worden gebruikt als controlegroep.
In de huidige studie worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord:
1 Wat zijn de achtergrondkenmerken van de verschillende deelnemersgroepen?
2 Wat is het recidivebeeld van de verschillende deelnemersgroepen?
3 Zijn de EMA, het ASP en de EMG effectief in het terugdringen van recidive?
In tabel 3 is per maatregel te zien welke onderzoeksvragen van toepassing zijn op
welke onderzoeksperiode.
In het vervolg van het voorliggende rapport wordt alleen ingegaan op het meest
recente jaar van de in tabel 3 aangegeven onderzoeksperiode, met uitzondering
van het ASP: voor deze maatregel zijn de cijfers over de jaren 2012-2014 samengenomen. Cijfers ten aanzien van de achtergronden en de feitelijke recidive na het
afronden van een maatregel in andere (cohort)jaren zijn te vinden in REPRIS)16,
een interactieve webapplicatie die toegankelijk is via de website van het WODC.
Tevens biedt REPRIS naast de prevalentie ook de frequentie en omvang van de
verschillende typen recidive, is er de mogelijkheid om de recidivecijfers uit te

16 Cijfers ten aanzien van de achtergronden en de feitelijke recidive van LEMA-deelnemers uit de periode 2009-

2011 zijn op te vragen bij de auteurs. De LEMA kon in die periode alleen opgelegd worden aan beginnende
bestuurders, terwijl de cijfers in REPRIS de totale groep beginnende en ervaren bestuurders betreffen. Ook cijfers
ten aanzien van de achtergronden en de feitelijke recidive van EMG-deelnemers uit de periode 2009-2014 zijn op
te vragen bij de auteurs. Voor deze cohorten is de hoogte van de specifieke EMG-gerelateerde recidive niet
beschikbaar. Hetzelfde geldt voor het uitsplitsingskenmerk aantal eerdere zaken met een EMG-gerelateerd delict
in de afgelopen vijf jaar.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 22

Tabel 3

Onderzoeksvragen en -periodes

Maatregel

Onderzoeksvraag
1

2

3

Achtergrondkenmerken

Recidivebeeld

Effectschatting

LEMA

2009-2015

2009-2015

a

EMA

2015

2015

2015

ASP (tijdens)

2012-2014

2012-2014

N.v.t.

ASP (na)

2012-2014

2012-2014

2013

onderzoek alcohol

2015

2015

b

EMG

2009-2015

2009-2015

2015

a

Een effectmeting voor de LEMA is reeds uitgevoerd in 2017 (Blom, Blokdijk & Weijters, 2017).

b

Het onderzoek alcohol is niet gericht op recidivevermindering. Daarom wordt voor deze maatregel geen effectschatting gedaan.

splitsen naar verschillende achtergrondkenmerken en kan de recidive na kortere
of langere observatieperiodes worden bekeken.
Na een beschrijving van de gehanteerde onderzoeksmethode in hoofdstuk 2, komen
in de hoofdstukken 3 tot en met 7 de resultaten van het onderzoek aan bod: in
hoofdstuk 3 worden de resultaten met betrekking tot de deelnemers aan de LEMA
beschreven en in hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de EMA. Hoofdstuk 5 betreft het
ASP, hoofdstuk 6 het onderzoek alcohol en hoofdstuk 6 geeft de resultaten weer
met betrekking tot de deelnemers aan de EMG. Hoofdstuk 8 ten slotte geeft een
samenvatting van de resultaten, een beschrijving van de beperkingen en aanbevelingen van het onderzoek en enkele concluderende opmerkingen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 23

2

Methode

2.1

Databronnen

Ten behoeve van dit onderzoek zijn gegevens verzameld uit drie verschillende
bronnen. De gegevens voor het recidiveonderzoek zijn overwegend afkomstig uit de
Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD), aangevuld met
enkele gegevens uit het Rapsody Centraal Management Informatiesysteem (RACmin). De gegevens voor het recidiveonderzoek zijn voor de deelnemers aan een
geschiktheidsmaatregel of een EMG aangevuld met informatie over de oplegging en
uitvoering van de maatregel afkomstig van het CBR. Tot slot zijn ten behoeve van
de recidivemeting en de effectschatting van de EMG gegevens verkregen uit het
informatiesysteem Mulder wat wordt beheerd door het CJIB.
2.1.1

Onderzoeks- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD)

De OBJD is een gepseudonimiseerde versie van het Justitieel Documentatiesysteem
(JDS), het wettelijke registratiesysteem voor de afdoeningen van strafzaken dat
wordt beheerd door de Justitiële Documentatiedienst (Justid). In het ‘Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens’ staat beschreven welke strafbare feiten (ook wel:
delicten) precies in aanmerking komen voor opname in de Justitiële Documentatie.
Alle misdrijven17 dienen in het JDS te worden opgenomen. Dit kunnen verkeersmisdrijven zijn, zoals rijden onder invloed, maar ook delicten zoals diefstal of vernieling. Overtredingen worden ook in het JDS opgenomen, tenzij er uitsluitend een
geldboete wordt opgelegd van minder dan € 100 of de zaak door de officier van
justitie (zonder voorwaarden) wordt geseponeerd. Voor enkele overtredingen 18 geldt
hierop echter een uitzondering. Voor wat betreft verkeersovertredingen gaat het om
bumperkleven en te hard rijden (voor zover voor de overtreding geen administratiefrechtelijke sanctie wordt opgelegd19), het rijden in een onverzekerd motorrijtuig
en het rijden zonder te beschikken over een (geldig) rijbewijs. Deze overtredingen
dienen altijd te worden geregistreerd.
De OBJD is speciaal bedoeld voor wetenschappelijk onderzoek. Aan de gegevens
in de OBJD is – onder strenge voorwaarden – geen maximale bewaartermijn verbonden, zoals dat voor het gebruik van justitiële gegevens ten behoeve van de
strafrechtspleging wel het geval is. Dit betekent dat met de OBJD de complete
strafrechtelijke carrière van iedereen die sinds 1997 met justitie in aanraking kwam,
in beeld kan worden gebracht.
Het gebruik van de OBJD voor het meten van criminaliteit en met name verkeerscriminaliteit kent een aantal beperkingen. Ten eerste impliceert het gebruik van
deze bron dat alleen de criminaliteit die onder de aandacht komt van politie en
justitie in kaart wordt gebracht. Delicten die niet worden opgespoord of door de
politie niet worden doorgestuurd naar het OM, blijven buiten beschouwing. Slechts
een klein deel van de gepleegde delicten kan dus met behulp van de OBJD in beeld
17 Misdrijven zijn relatief zware strafbare feiten. Minder zware strafbare feiten worden aangeduid als een over-

treding.
18 Zie artikel 4 van het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens.
19 Bumperkleven bij snelheden tot en met 80 km/u en snelheidsovertredingen van ten hoogste 30 km/u (op de

autosnelweg ligt de grens bij 40 km/u) komen in de meeste gevallen in aanmerking voor administratiefrechtelijke
afhandeling en worden in dat geval niet in het JDS geregistreerd.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 24

worden gebracht. Ten tweede kunnen veel gedragingen (in het verkeer) sinds de
invoering van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften in
1990 (ook wel: Wet Mulder) administratiefrechtelijk worden afgehandeld. Voorbeelden hiervan zijn (lichte) snelheidsovertredingen en door rood licht rijden. Dergelijke
gedragingen worden niet in de OBJD geregistreerd. Dit heeft met name consequenties voor de recidivemeting voor de EMG, omdat een belangrijk deel van de
gedragingen die de EMG beoogt te voorkomen, gedragingen zijn die onder de Wet
Mulder vallen. Ten derde worden gedragingen die in aanmerking komen voor een
fiscale afdoening, zoals parkeerovertredingen waarbij de automobilist niet heeft
betaald voor het parkeren of waarbij de duur van de parkeertijd wordt overschreden, niet vastgelegd in de OBJD. Omdat dergelijke gedragingen geen belangrijke rol
spelen in dit onderzoek, is het ontbreken ervan niet problematisch.
Ten slotte geldt binnen het strafrecht dat indien de bestuurder onbekend is gebleven, op grond van artikel 181 van de Wegenverkeerswet 1994 (WVW 1994) de
kentekenhouder van het voertuig in zijn plaats kan worden aangesproken. De
kentekenhouder heeft vervolgens de mogelijkheid om de daadwerkelijke bestuurder
aan te wijzen. Dit betekent dat het huidige onderzoek niet noodzakelijkerwijs een
beeld geeft van de verkeersdelicten die zijn begaan door personen in de onderzoeksgroep, maar van de delicten die zijn begaan met een voertuig wat op hun
naam staat en waarvoor zij verantwoordelijk zijn. Overigens geldt andersom ook
dat de verkeersdelicten die zijn begaan door personen in de onderzoeksgroep op
iemand anders conto komen, wanneer het voertuig waarmee de overtreding werd
begaan niet op hun naam stond.
2.1.2

Rapsody Centraal Management Informatiesysteem (RAC-min)

Ten behoeve van de samenstelling van de vergelijkingsgroepen is behalve de OBJD
ook het RAC-min geraadpleegd. Het RAC-min bevat gegevens over strafzaken die
zijn ingeschreven bij het OM en geeft uitgebreide informatie over de aard van de
gepleegde feiten, de verschillende handelingen en beslissingen in de zaak door het
OM en de rechter in eerste aanleg, en de opgelegde straffen en maatregelen. Uit
het RAC-min is meer gedetailleerde delictinformatie gekoppeld. Voor rijden-onderinvloeddelicten gaat het om het precieze alcoholpromillage en voor de EMG-gerelateerde delicten die door het OM werden afgehandeld om het soort constatering
(staandehouding of kentekenregistratie). Deze gegevens zijn op basis van het
parketnummer van de strafzaak gekoppeld aan de gegevens uit de OBJD.
2.1.3

Informatiesysteem Mulder

Een belangrijke beperking van het gebruik van de OBJD als bron voor recidiveonderzoek onder verkeersovertreders is het feit dat zogenoemde
‘Mulder-gedragingen’ daarin ontbreken. Dit heeft met name consequenties voor de
recidivemeting en de effectstudie onder EMG-deelnemers, omdat een belangrijk deel
van de gedragingen die de EMG beoogt te voorkomen, gedragingen zijn die onder
de Wet Mulder vallen. Het CJIB registreert deze gedragingen. Om een vollediger
beeld te krijgen van de verkeersdelicten gepleegd door EMG-ers is een koppeling
tot stand gebracht tussen (de strafzaken van) personen in de OBJD en de Muldergedragingen die onder het burgerservicenummer (BSN) van de betreffende persoon
in het informatiesysteem Mulder geregistreerd zijn.
Het informatiesysteem Mulder bevat gegevens over de betrokkene, het gepleegde
feit en de afhandeling daarvan. In geval van een staandehouding is de betrokkene
gelijk aan degene die de overtreding beging. Bij kentekenconstateringen is dit niet

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 25

per se het geval en komt de registratie op conto van de kentekenhouder van het
voertuig waarmee de overtreding werd begaan.20
Een afslag van de gegevens uit het informatiesysteem Mulder blijft bewaard in het
datawarehouse van het CJIB dat onder meer bedoeld is voor het genereren van
managementinformatie en het toegankelijk maken van de gegevens voor wetenschappelijk onderzoek.
De Wet Mulder kent de zogenoemde kentekenaansprakelijkheid. Dat wil zeggen dat
conform artikel 5 van de Wahv de administratieve sanctie, als de identiteit van de
bestuurder niet aanstonds is vastgesteld, aan de kentekenhouder wordt opgelegd.
Dit betekent dat het huidige onderzoek niet noodzakelijkerwijs een beeld geeft van
de Mulderovertredingen die zijn begaan door personen in de onderzoeksgroep, maar
van de overtredingen die zijn begaan met een voertuig wat op hun naam staat en
waarvoor zij verantwoordelijk zijn. Overigens geldt andersom ook dat Mulderovertredingen die zijn begaan door personen in de onderzoeksgroep op iemand anders
conto komen, wanneer het voertuig waarmee de overtreding werd begaan niet op
hun naam stond.21
2.1.4

CBR-systemen: MOVE en RIT

Gegevens ten aanzien van de deelnemers aan een verkeersgedragsmaatregel zijn
afkomstig uit het informatiesysteem MOVE van het CBR. Voor het ASP is tevens het
informatiesysteem RIT geraadpleegd. Deze informatiesystemen ondersteunen de
medewerkers van het proces Vorderingen bij het uitvoeren van de werkstroom. De
gegevens hebben betrekking op de deelnemers, het delict wat zij pleegden en de
maatregel die werd opgelegd. Hieronder vallen onder andere de aanhoudingsdatum,
het gemeten alcoholgehalte, het type bestuurder (beginnend of ervaren), het soort
maatregel en de start- en de einddatum van de maatregel. Deze gegevens zijn
op basis van het (gepseudonimiseerde) BSN van de persoon gekoppeld aan de
gegevens uit de OBJD.
Het onderzoek is uitgevoerd volgens de Algemene Verordening gegevensbescherming (AVG). Een Data Protection Impact Assessment (DPIA) is uitgevoerd teneinde
de privacyrisico’s van de gegevensverwerking in kaart te brengen en vervolgens
maatregelen te kunnen nemen om de risico’s te verkleinen.

2.2

Onderzoeksgroepen

In deze rapportage wordt ingegaan op de achtergronden en de recidive van deelnemers aan de LEMA, de EMA, het ASP, het onderzoek alcohol en de EMG. Het gaat
hierbij om personen die met de betreffende maatregel zijn gestart, ongeacht de
afloop (succesvol afgerond of afhaker) van de maatregel.
Personen die een maatregel opgelegd kregen maar die daar nooit mee zijn gestart
(zogenoemde annuleringen) blijven – met uitzondering van het ASP – buiten be-

20 In artikel 8 van de Wahv is een drietal gronden opgenomen om een beschikking opgelegd aan de kenteken-

houder te vernietigen.
21 Helaas zijn er geen exacte cijfers beschikbaar ten aanzien van het aandeel kentekenhouders dat niet de daad-

werkelijke bestuurder was. SMS & Significant (2018) werkten met een educated-guess. Op basis van ervaringen
van de Rechtspraak bij kantonzaken voor verkeersovertreders en data over Mulderzaken waarin de (erkennende)
bestuurder werd opgegeven wordt aangenomen dat ‘tussen de 15% en 35% van de zaken op basis van kentekenconstatering niet bij de betreffende kentekenhouder hoort’.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 26

schouwing bij de recidivemeting. Zo’n 3 à 4% van de personen aan wie een educatieve maatregel (LEMA, EMA of EMG) wordt opgelegd, start in eerste instantie niet
met de maatregel.22 Voor het onderzoek alcohol ligt het percentage annuleringen op
7%. Voor het ASP is het percentage annuleringen het hoogst. Ongeveer de helft
(51%) van de personen aan wie een ASP wordt opgelegd start in eerste instantie
niet met het programma. Het (absoluut en relatief) hoge aandeel annuleringen voor
het ASP is reden om de recidive van de personen van wie het ASP geannuleerd is
apart in beeld te brengen. Dit wordt alleen gedaan voor annuleringen door eigen
keuze van de deelnemer. Hiervan is bijvoorbeeld sprake als iemand niet voldoet aan
de gestelde (eerste) betalingstermijn of als iemand zeven maanden na het voldoen
van de eerste betalingstermijn nog niet met het programma gestart is. Annuleringen
vanwege administratieve of technische redenen blijven geheel buiten beschouwing
in deze rapportage. Het gaat dan bijvoorbeeld om een zogenoemd intrekkingsbesluit
waarna een nieuw dossier gestart wordt, een betrokkene die is overleden, een
verkeerde beoordeling van de mededeling of een bezwaarschrift dat gegrond is
verklaard.
Voor de deelnemers van de EMA, het ASP en de EMG wordt de recidive tevens
afgezet tegen de recidive in een controlegroep. De term controlegroep wordt in deze
rapportage gebruikt om een groep personen aan te duiden die in dezelfde periode
eenzelfde soort feit hebben gepleegd (in het geval van de EMA en het ASP het rijden
onder invloed van alcohol, in het geval van de EMG risicovol rijgedrag), maar voor
wie daarvoor geen mededeling aan het CBR is gestuurd en aan wie zodoende geen
bestuursrechtelijke maatregel is opgelegd.
In deze studie wordt een zogenoemd non-equivalent groups design (zie bijvoorbeeld
Trochim, 2006) gehanteerd, waarbij personen niet willekeurig zijn toegewezen aan
de onderzoeksgroepen. Het gebruik van een dergelijk quasi-experimenteel design
betekent dat er verschillen kunnen bestaan tussen de achtergronden van de
experimentele groep (de deelnemers aan de maatregelen) en de personen in de
controlegroep. De vraag is of de criminogene factoren van personen voor wie geen
mededeling is verstuurd aan het CBR verschillen van de criminogene factoren van
personen die wel naar het CBR zijn verwezen. Voor eventuele verschillen tussen
de kenmerken van de experimentele groep en de kenmerken van de controlegroep
kan met behulp van statistische modellen worden gecontroleerd, mits bekend is op
welke kenmerken er verschillen bestaan en er informatie over deze kenmerken
beschikbaar is.
Hieronder wordt uiteengezet hoe de deelnemers- en controlegroepen zijn
samengesteld.
2.2.1

Deelnemersgroepen

In dit onderzoek wordt gekeken naar personen die naar aanleiding van een
verkeersdelict doorgestuurd zijn naar het CBR, een maatregel opgelegd hebben
gekregen en daarmee zijn gestart. Voor het ASP wordt daarnaast gekeken naar
personen die een ASP opgelegd kregen, maar daar door eigen keuze in eerste
instantie niet mee zijn gestart (annuleringen).
De deelnemersgroepen betreffen niet alleen personen die constructief hebben
meegewerkt aan de maatregel, maar ook de zogenoemde afhakers. Afhakers zijn
personen die niet of niet voldoende aan de maatregel hebben meegewerkt. Niet
meewerken kan betekenen dat men de kosten voor de cursus niet betaalt, niet

22 Een deel van de personen voor wie de maatregel is geannuleerd neemt op een later moment als ‘spijtoptant’

alsnog deel aan de maatregel en wordt op die manier dus toch betrokken in het recidiveonderzoek.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 27

verschijnt bij de bijeenkomsten of niet constructief heeft deelgenomen. Afhakers die
zich binnen drie jaar23 bedenken (zogenoemde ‘spijtoptanten’), krijgen alsnog de
gelegenheid om aan de maatregel deel te nemen. In dat geval wordt alleen de
tweede deelname meegenomen in het onderzoek; de eerdere, mislukte deelname
blijft buiten beschouwing.
Binnen alle deelnemersgroepen24 is een selectie gemaakt van personen die de
maatregel voor 3 juli 2016 (al dan niet succesvol) hebben afgerond. Op deze wijze
kon voor alle personen in het onderzoek minimaal de tweejarige recidive na de
maatregel worden vastgesteld. De WODC-Recidivemonitor hanteert deze observatietermijn als minimum. De stabiliteit van het meetresultaat is bij het meten van de
tweejarige recidive voldoende gegarandeerd en deze uitkomstmaat geeft een valide
indicatie van de terugval op langere termijn. Bij een kortere observatieperiode
bestaat de kans dat nog niet alle, met name recente, strafzaken zijn geregistreerd
waardoor de recidive onderschat wordt.
Ten slotte geldt voor geschiktheidsmaatregelen dat deelnemers die niet bekend zijn
in de justitiële documentatie, niet zijn meegenomen in het recidiveonderzoek. Voor
de EMG geldt dit criterium niet, omdat de EMG ook kan worden opgelegd naar
aanleiding van een Muldergedraging die (per definitie) niet in aanmerking komt
voor registratie in de justitiële documentatie.
Alcoholmaatregelen
Deelnemers aan alcoholmaatregelen zijn bestuurders van motorrijtuigen die een
rijden-onder-invloeddelict pleegden en daarvoor een educatieve (geschiktheids-)
maatregel, een alcoholslotprogramma of een onderzoek alcohol opgelegd kregen
(zie bijlage 2 voor de precieze criteria voor deze maatregelen). De deelnemersgroep
van de LEMA bestaat uit beginnende en ervaren bestuurders die in 2015 een LEMAwaardig rijden-onder-invloeddelict pleegden en daarvoor een LEMA opgelegd kregen
en daarmee zijn gestart (N=2.444). De deelnemersgroep van de EMA bestaat uit
bestuurders die in 2015 een EMA-waardig rijden-onder-invloeddelict pleegden en
daarvoor een EMA hebben gekregen en daarmee zijn gestart (N=5.320). De onderzoeksgroep van het ASP bestaat uit personen die in de periode 2012-2014 een ASPwaardig rijden-onder-invloeddelict pleegden waarvoor zij een ASP opgelegd hebben
gekregen. De ASP-groep wordt opgesplitst in personen aan wie een ASP is opgelegd,
maar voor wie het ASP voor de start is geannuleerd (N=3.253), personen die met
het ASP zijn gestart (N=5.384)25 en personen die met het ASP zijn gestart en na
afloop van het programma minimaal twee jaar gevolgd konden worden (N=4.127)26.
Tot slot, de deelnemersgroep voor het onderzoek alcohol bestaat uit bestuurders
die in 2015 een onderzoek-alcohol-waardig rijden-onder-invloeddelict pleegden
waarvoor zij een onderzoek alcohol opgelegd hebben gekregen en daarmee zijn
gestart (N=2.680).
EMG
De deelnemersgroep van de EMG bestaat uit bestuurders van motorrijtuigen die in
2015 een EMG-gerelateerd delict pleegden en daarvoor een EMG opgelegd kregen
en daarmee zijn gestart (N=933).

23 Voor het ASP gold een periode van vijf jaar.
24 Voor ASP-deelnemers wordt daarnaast ook gekeken naar de totale groep personen die met het ASP zijn gestart,

ongeacht het moment waarop zij het programma hebben afgerond.
25 Voor deze groep worden de achtergrondkenmerken en de recidive tijdens het programma beschreven.
26 Voor deze groep wordt de recidive na afloop van het programma beschreven.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 28

2.2.2

Controlegroepen alcoholmaatregelen

De controlegroepen voor de EMA- en de ASP-deelnemers zijn geselecteerd op basis
van justitiële gegevens uit de OBJD. De controlegroepen betreffen bestuurders van
motorrijtuigen die in 201527 onder invloed van alcohol hebben gereden waarvoor
zij een geldige28 strafrechtelijke afdoening opgelegd kregen, maar waar de politie
het CBR niet heeft geïnformeerd met een mededeling en aan wie zodoende geen
bestuursrechtelijke maatregel is opgelegd. Door gegevens van het CBR te koppelen
aan de OBJD zijn personen die naar aanleiding van een rijden-onder-invloed-feit uit
2015 naar het CBR doorverwezen zijn (ongeacht of ze daadwerkelijk zijn gestart
met een maatregel) uit de controlegroepen gehouden. Voor de controlegroep van
het ASP zijn tevens personen die naar aanleiding van een rijden-onder-invloeddelict
in 2013 het ASP hebben gevolgd – de ASP-deelnemers – buiten de selectie van de
controlegroepen gehouden.
Of iemand voldoet aan de ingangscriteria voor de EMA of het ASP hangt onder meer
af van de zwaarte van het gepleegde rijden-onder-invloeddelict en van het type
bestuurder (beginnende of ervaren bestuurder). Conform de criteria van de vorderingsprocedure (zie bijlage 2) zijn beginnende bestuurders van motorrijtuigen met
een BAG tussen 0,8‰ en 1,0‰ en ervaren bestuurders met een BAG tussen
1,0‰ en 1,8‰ geselecteerd voor de controlegroep voor de EMA. Voor de controlegroep voor het ASP zijn beginnende bestuurders van motorrijtuigen met een BAG
tussen 1,0 en 1,8‰ en ervaren bestuurders met een BAG tussen 1,3‰ en 1,8‰
geselecteerd. Binnen de hierboven beschreven selectie is een aantal aanvullende
keuzes en selecties gemaakt (zie hieronder). De definitieve controlegroep voor de
EMA bestaat uit 1.120 personen. De definitieve controlegroep voor het ASP bestaat
uit 907 personen.
Type bestuurder
 Voor beginnende bestuurders gelden andere, strengere criteria dan voor ervaren
bestuurders. Tenzij uit de gebruikte velden bleek dat het delict (of een later delict
van dezelfde persoon) door een beginnende bestuurder werd gepleegd, is ervan
uitgegaan dat het delict door een ervaren bestuurder werd gepleegd en zijn dus
de minder strenge criteria voor ervaren bestuurders gehanteerd om te bepalen of
iemand in de controlegroepen moest worden geselecteerd.
 De EMA en het ASP zijn bedoeld voor bestuurders van motorrijtuigen; fietsers
komen niet in aanmerking voor deze maatregelen. Tenzij uit de gebruikte velden
bleek dat het delict door een fietser werd gepleegd, is ervan uitgegaan dat het
delict werd gepleegd door een bestuurder van een motorrijtuig en is de dader van
het betreffende delict dus geselecteerd voor de controlegroepen.
Type delict
 De ondergrens voor de maatregelen die in het kader van de vorderingsprocedure
kunnen worden opgelegd is 0,5‰ voor beginnende bestuurders en 0,8‰ voor
ervaren bestuurders. Tenzij uit de gebruikte velden bleek dat het promillage te
laag was om in aanmerking te komen voor één van de bestuursrechtelijke

27 Ondanks dat de effectmeting van het ASP deelnemers uit 2013 betreft, is ervoor gekozen om de controlegroep

van het ASP uit personen in 2015 te selecteren. De reden hiervoor is dat op deze manier enigszins rekening
gehouden kan worden met de duur van het ASP, die ongeveer 2 jaar is. Door de controlegroep te selecteren in
2015 ligt het startpunt van de recidivemeting dichter bij dat van de deelnemers. Op die manier wordt de recidive
in dezelfde periode gemeten en blijven handhavings- en registratie-effecten beperkt.
28 Dat wil zeggen strafzaken die zijn afgedaan door het OM (exclusief technische sepots), zijn geëindigd in een

schuldigverklaring door de rechter of nog niet onherroepelijk zijn afgedaan.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 29

maatregelen, is ervan uitgegaan dat het BAG dermate hoog was dat op basis
daarvan een maatregel kan worden opgelegd en is de dader van het betreffende
delict dus geselecteerd voor de controlegroepen.
 In sommige gevallen sloot de informatie uit de OBJD en het RAC-min niet goed
aan op de criteria uit de vorderingsprocedure. In deze gevallen is ervoor gekozen
om deze feiten ‘conservatief’ in te delen in de maatregelen: er is dan gekozen
voor de lichtste van de twee maatregelen.
 De EMA en het ASP grijpen in op het rijden onder invloed van alcohol. Rijders
onder invloed van drugs komen niet in aanmerking voor een EMA of het ASP;
voor deze groep bestaat het Onderzoek drugs. Tenzij uit de gebruikte velden
bleek dat het delict rijden onder invloed van drugs betrof, is ervan uitgegaan dat
het om rijden onder invloed van alcohol ging en is de dader van het betreffende
delict dus geselecteerd voor de controlegroepen.
 Het veroorzaken van een ongeval waarbij sprake is van de dood of zwaar lichamelijk letsel (artikel 6 van de WVW 1994) is een contra-indicatie voor de EMA en
het ASP. Indien uit de gebruikte velden bleek dat er sprake was van het rijden
onder invloed van alcohol in combinatie met het veroorzaken van een ongeval
met dood of zwaar lichamelijk letsel, is het betreffende delict uitgesloten van
selectie voor de controlegroepen.
Geldigheid rijbewijs
 De vorderingsprocedure kan leiden tot invordering, schorsing van de geldigheid
en uiteindelijk ongeldigverklaring van het rijbewijs. Bestuurders die niet in het
bezit zijn van een geldig rijbewijs29 komen daarom niet in aanmerking voor een
maatregel in het kader van de vorderingsprocedure. Daarnaast hebben personen
die in het ASP zitten een beperkende code op het rijbewijs waarmee ze zijn uitgesloten voor het rijden in een motorvoertuig zonder alcoholslot.30 Ook zij komen
niet in aanmerking voor een maatregel. Tenzij uit de gebruikte velden bleek dat
het delict werd gepleegd door een persoon die niet in het bezit was van een
geldig rijbewijs, is ervan uitgegaan dat de persoon een geldig rijbewijs had en is
de dader van het betreffende delict dus geselecteerd voor de controlegroepen.
Eerdere geschiktheidsmaatregelen
 Personen die in de periode van vijf jaar voorafgaand aan het rijden-onderinvloeddelict in 2015 al eerder een geschiktheidsmaatregel opgelegd kregen,
komen niet opnieuw in aanmerking voor diezelfde maatregel. In plaats daarvan
krijgen zij een zwaardere maatregel opgelegd (bijvoorbeeld een EMA in plaats van
een LEMA). In de OBJD wordt geen informatie vastgelegd over de oplegging van
bestuursrechtelijke maatregelen. Om te bepalen of een persoon in de afgelopen
vijf jaar al eerder een geschiktheidsmaatregel opgelegd kreeg, is uitgegaan van
registraties van eerdere rijden-onder-invloeddelicten in de OBJD. Personen voor
wie eerdere rijden-onder-invloeddelicten bekend zijn, worden op basis daarvan
ingedeeld in een zwaardere maatregel dan puur en alleen op grond van het
betreffende BAG geïndiceerd zou zijn. Hierbij is rekening gehouden met de
wijzigingen die hebben plaatsgevonden in de vorderingsprocedure, zowel op het
vlak van de invoering en afschaffing van bepaalde maatregelen als aangaande
verschuivingen in de criteria voor de verschillende alcoholmaatregelen.

29 Blijkend uit de registratie van een van de artikelen 9 lid 2, 107 of 110 WVW 1994 op dezelfde datum als het

geselecteerde rijden-onder-invloeddelict.
30 Blijkend uit de registratie van een van de artikel 9 lid 9 WVW 1994 op dezelfde datum als het geselecteerde

rijden-onder-invloeddelict.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 30

Overig
 Contra-indicaties voor de EMA en het ASP zijn: de Nederlandse taal onvoldoende
beheersen, een psychiatrische of lichamelijke stoornis hebben, een vermoeden
van alcohol afhankelijkheid en bekend zijn als gebruiker van drogerende stoffen.
Deze informatie wordt niet in de OBJD geregistreerd. Personen wie dit betrof
konden derhalve niet worden uitgesloten van selectie voor de controlegroepen.
 Geschiktheidsmaatregelen kunnen alleen worden opgelegd aan personen die
beschikken over een BSN. Om die reden zijn alleen personen die bekend zijn in
de Basisregistratie Personen (BRP)31 geselecteerd voor de controlegroepen.
2.2.3

Controlegroep EMG

Ten behoeve van de controlegroep voor de EMG-deelnemers is gezocht naar personen die in dezelfde periode een EMG-gerelateerd delict pleegden, waarvoor zij
een geldige32 administratieve of strafrechtelijke afdoening opgelegd kregen, maar
waar de politie het CBR niet heeft geïnformeerd met een mededeling en aan wie
zodoende geen bestuursrechtelijke maatregel is opgelegd. Een dergelijke controlegroep is alleen gevonden voor de deelnemers die een EMG opgelegd kregen vanwege een snelheidsovertreding van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom
of van ten minste 31 km/u in geval van bromfietsers of bij wegwerkzaamheden
binnen de bebouwde kom. Voor een verdere toelichting zie box 1. In het hierna
volgende wordt alleen ingegaan op de definitieve controlegroep die is gebruikt
om de effectiviteit van de EMG-cursus in termen van recidive vast te stellen (zie
paragraaf 7.3).
De controlegroep voor de EMG is geselecteerd op basis van gegevens uit de OBJD.
De controlegroep betreft bestuurders van motorrijtuigen die in 2015 de maximum
toegestane snelheid binnen de bebouwde kom met ten minste 50 km/u hebben
overschreden (voor bromfietsers en bij wegwerkzaamheden ligt de grens bij 31
km/u) waarvoor zij een geldige33 strafrechtelijke afdoening opgelegd kregen. Door
gegevens van het CBR te koppelen aan de OBJD zijn personen die naar aanleiding
van een EMG-delict uit 2015 naar het CBR doorverwezen zijn uit de controlegroep
gehouden. Binnen de hierboven beschreven selectie is een aantal aanvullende
keuzes en selecties gemaakt (zie hieronder). De definitieve controlegroep voor
de EMG bestaat uit 525 personen.
Geldigheid rijbewijs
 De vorderingsprocedure kan leiden tot invordering, schorsing van de geldigheid
en uiteindelijk ongeldigverklaring van het rijbewijs. Bestuurders die niet in het
bezit zijn van een geldig rijbewijs34 komen niet in aanmerking voor een maatregel
in het kader van de vorderingsprocedure. Daarnaast hebben personen die in het
ASP zitten een beperkende code op het rijbewijs waarmee ze zijn uitgesloten voor

31 Voorheen Gemeentelijke Basisadministratie (GBA).
32 Voor Mulderzaken gaat het om beschikkingen die niet zijn gecorrigeerd of vernietigd. Voor strafzaken gaat het

om zaken die zijn afgedaan door het OM (exclusief technische sepots), zijn geëindigd in een schuldigverklaring
door de rechter of nog niet onherroepelijk zijn afgedaan.
33 Dat wil zeggen strafzaken die zijn afgedaan door het OM (exclusief technische sepots), zijn geëindigd in een

schuldigverklaring door de rechter of nog niet onherroepelijk zijn afgedaan.
34 Blijkend uit de registratie van een van de artikelen 9 lid 2, 107 of 110 van de WVW 1994 op dezelfde datum als

de geselecteerde snelheidsovertreding.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 31

het rijden in een motorvoertuig zonder alcoholslot.35 Ook zij komen niet in
aanmerking voor een maatregel. Tenzij uit de gebruikte velden bleek dat het
delict werd gepleegd door een persoon die niet in het bezit was van een geldig
rijbewijs, is ervan uitgegaan dat de persoon een geldig rijbewijs had en is de
dader van het betreffende delict dus geselecteerd voor de controlegroep.
Ongeval met dood of zwaar lichamelijk letsel
 Het veroorzaken van een ongeval waarbij sprake is van de dood of zwaar
lichamelijk letsel (artikel 6 van de WVW 1994) is een contra-indicatie voor de
EMG. Indien uit de gebruikte velden bleek dat er sprake was van het veroorzaken
van een ongeval met dood of zwaar lichamelijk letsel, is het betreffende delict
uitgesloten van selectie voor de controlegroep.
Eerdere EMG’s
 Personen die in de vijf jaar voorafgaand aan het EMG-gerelateerde delict in 2015
al twee keer eerder een EMG opgelegd kregen, komen niet opnieuw in aanmerking voor een EMG. In plaats daarvan krijgen zij een onderzoek rijvaardigheid
opgelegd. In de OBJD wordt geen informatie vastgelegd over de oplegging van
bestuursrechtelijke maatregelen. Om te bepalen of een persoon in de afgelopen
vijf jaar al eerder een EMG opgelegd kreeg, is uitgegaan van registraties van
administratief of binnen het strafrecht afgehandelde EMG-gerelateerde delicten.
Conform de criteria van de EMG worden gedragingen anders dan snelheidsovertredingen van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom (voor bromfietsers
en bij wegwerkzaamheden ligt de grens bij 31 km/u) alleen geteld als binnen
één rit herhaaldelijk risicovol gedrag is vertoond. Daarbij wordt aangenomen
dat delicten of gedragingen die binnen 30 minuten op dezelfde dag of – indien
het precieze tijdstip van plegen ontbreekt in de registratie – op dezelfde dag in
dezelfde gemeente gepleegd zijn, binnen één rit zijn begaan. Personen voor wie
twee of meer (combinaties van) eerdere EMG-gerelateerde delicten bekend zijn,
worden op basis daarvan ingedeeld in een zwaardere maatregel (namelijk het
onderzoek rijvaardigheid) dan puur en alleen op grond van het huidige delict
geïndiceerd zou zijn.
Overig
 Contra-indicaties voor de EMG zijn: bewust op een ander voertuig hebben
ingereden, de Nederlandse taal onvoldoende beheersen, een psychiatrische
of lichamelijke stoornis hebben, een vermoeden van alcohol afhankelijkheid
en bekend zijn als gebruiker van drogerende stoffen. Deze informatie wordt niet
in de OBJD geregistreerd. Personen wie dit betrof konden derhalve niet worden
uitgesloten van selectie voor de controlegroepen.
 De EMG kan alleen worden opgelegd aan personen die beschikken over een BSN.
Om die reden zijn alleen personen die bekend zijn in de BRP geselecteerd voor de
controlegroep.

35 Blijkend uit de registratie van een van de artikel 9 lid 9 van de WVW 1994 op dezelfde datum als de geselec-

teerde snelheidsovertreding.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 32

Box 1

Totstandkoming controlegroep EMG

De EMG kan worden opgelegd aan bestuurders van motorrijtuigen die 50 km/u of meer te
hard reden binnen de bebouwde kom (voor bromfietsers en bij wegwerkzaamheden ligt de
grens bij 31 km/u), personen die zich binnen één rit herhaaldelijk schuldig hebben gemaakt
aan risicovol rijgedrag of personen voor wie de uitslag van een onderzoek rijvaardigheid geen
aanleiding gaf tot ongeldigverklaring van het rijbewijs, maar wel tot het opleggen van een
educatieve maatregel.
Om uitspraken te kunnen doen over de effectiviteit van de EMG is een controlegroep nodig.
Voor EMG-deelnemers die zich binnen één rit herhaaldelijk schuldig hebben gemaakt aan
risicovol rijgedrag kon in Mulder en/of de OBJD echter geen goed vergelijkbare groep worden
gevonden. Dit betekent dat de effectschatting voor de EMG alleen kan worden uitgevoerd
voor personen die een snelheidsovertreding van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde
kom (of van ten minste 31 km/u in geval van bromfietsers of bij wegwerkzaamheden)
begingen. Hieronder wordt kort uiteen gezet hoe hiertoe besloten is.
Ten behoeve van de effectmeting voor de EMG is in eerste instantie gezocht naar een
controlegroep van personen die een EMG-gerelateerd delict pleegden waarvoor zij een
geldigea administratieve of strafrechtelijke afdoening opgelegd kregen, maar voor wie
daarvoor geen mededeling aan het CBR is uitgebracht. De eerste stap bij het samenstellen
van een dergelijke controlegroep was het opstellen van een lijst met daarop de gedragingen
waarvoor een EMG kan worden opgelegd en de politiefeitcodes en wetsartikelen waaronder
deze gedragingen in de justitieregistraties vastgelegd worden. Vervolgens is aan de hand van
deze lijst een selectie gemaakt van EMG-gerelateerde Muldergedragingen en strafbare feiten
in de desbetreffende informatiesystemen. Daarbij zijn delicten of gedragingen anders dan
snelheidsovertredingen van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom (of van ten minste
31 km/u in geval van bromfietsers of bij wegwerkzaamheden) – conform de criteria van de
vorderingsprocedure – alleen geselecteerd indien ze herhaaldelijk binnen één rit gepleegd
zijn. Daarbij is aangenomen dat delicten die binnen 30 minuten op dezelfde dag of – indien
het precieze tijdstip van plegen ontbreekt in de registratie – op dezelfde dag in dezelfde
gemeente zijn gepleegd, binnen één rit zijn begaan.
In tabel 4 staan de delictkenmerken van EMG-deelnemers (de experimentele groep) en
de initiële controlegroep naast elkaar weergegeven. De controlegroep is onderverdeeld in
personen die vanwege een combinatie van Muldergedragingen in de controlegroep zijn
opgenomen en personen voor wie een strafzaak de aanleiding was om hem of haar voor
de controlegroep te selecteren.
Te zien is dat de EMG bij de experimentele groep in meer dan 90% van de gevallen wordt
opgelegd vanwege een snelheidsovertreding. In de helft van de gevallen gaat het om een
snelheidsovertreding van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom (of van ten minste
31 km/u in geval van bromfietsers of bij wegwerkzaamheden), in de andere helft van de
gevallen betreft het een overige snelheidsovertreding die is gepleegd tijdens een rit waarin
ook nog een andere risicovolle gedraging werd geconstateerd. In minder dan 10% van de
gevallen wordt een EMG-cursus opgelegd aan personen die zich alleen schuldig maakten
aan (een combinatie van) EMG-gerelateerde delicten anders dan snelheidsovertredingen.
Bij de controlegroepen valt als eerste op dat de potentiële controlegroep op basis van Mulder
volledig anders is samengesteld wat betreft delictgegevens.
Snelheidsovertredingen van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom komen (per
definitie) niet voor in de Mulder-controlegroep. Slechts 6% van de personen in de Muldercontrolegroep is geselecteerd vanwege een snelheidsovertreding (van 30-40 km/u op de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 33

autosnelweg) in combinatie met een ander EMG-waardige gedraging. De overige personen
zijn opgenomen in de Mulder-controlegroep vanwege een combinatie van risicovolle gedragingen anders dan snelheidsovertredingen. Bij de experimentele groep ging dit maar om een
kleine 10%. Om deze reden is het dus niet opportuun een controlegroep samen te stellen op
basis van Mulder.
Snelheidsovertredingen van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom (of van ten
minste 31 km/u in geval van bromfietsers of bij wegwerkzaamheden) vallen onder het
strafrecht en zijn dus alleen terug te zien in de controlegroep die op basis van de OBJD
kon worden samengesteld. Ook de meeste overige snelheidsovertredingen waarvoor in
combinatie met een andere risicovolle gedraging een EMG kan worden opgelegd (de grens
is in dit onderzoek gelegd bij snelheidsovertredingen van ten minste 30 km/u) vallen onder
het strafrecht. Dit is terug te zien in de verdeling van type delict in de initiële controlegroep
op basis van de OBJD. Personen in de OBJD-controlegroep zijn overwegend geselecteerd
vanwege een snelheidsovertreding. Een kleine drie kwart van de OBJD-controlegroep betreft
snelheidsovertredingen van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom (of van ten minste
31 km/u in geval van bromfietsers of bij wegwerkzaamheden) en bijna 20% een combinatie
overige EMG-gerelateerde delicten waaronder een overige snelheidsovertreding.
De combinatiegroep van EMG-gerelateerde delicten waaronder snelheid is in de experimentele groep echter anders samengesteld dan in de OBJD-controlegroep. In de experimentele
groep komen EMG-gerelateerde snelheidsovertredingen met een breed scala aan combinaties
met overige EMG-gerelateerde delicten voor. De drie meest voorkomende delictcategorieën
betreffen richting aangeven/voorsorteren (57%), gevaarlijk inhalen (48%) en bumperkleven
(36%). In de OBJD-controlegroep betreft de categorie overige EMG-gerelateerde delicten
waaronder snelheidsovertredingen in 70% van de gevallen echter personen die binnen één
rit herhaaldelijk te hard hebben gereden (en daarvoor apart bestraft zijn). In 19% van de
gevallen is sprake van een combinatie van te hard rijden en bumperkleven en 10% van de
delictcombinaties betreft overige combinaties. De combinatiegroep waaronder snelheid
verschilt dus zodanig tussen de experimentele groep en OBJD-controlegroep dat er voor
gekozen is om voor deze groep geen effectmeting uit te voeren.

Tabel 4

Type delict van EMG-deelnemers en initiële EMG-controlegroep
uit 2015
EMG-deelnemers
(N=933)

Snelheidsovertreding ≥ 50 km/u binnen de

Controlegroep

Controlegroep

EMG (Mulder)

EMG (OBJD)

(N=3.513)

(N=525)

Abs.

%

Abs.

%

Abs.

%

469

50,3

0

0,0

380

72,4

378

40,5

123

3,5

101

19,2

86

9,2

3.390

96,5

43

8,2

bebouwde kom
Combinatie van overige EMG-gerelateerde
delicten w.o. snelheid
Combinatie van overige EMG-gerelateerde
delicten
a

Voor Mulderzaken gaat het om beschikkingen die niet zijn gecorrigeerd of vernietigd. Voor strafzaken gaat het
om zaken die zijn afgedaan door het OM (exclusief technische sepots), zijn geëindigd in een schuldigverklaring
door de rechter of nog niet onherroepelijk zijn afgedaan.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 34

2.3

Variabelen en statistische analyses

2.3.1

Achtergrondkenmerken

Om de eerste onderzoeksvraag te beantwoorden, en zo meer zicht te krijgen op de
samenstelling van de deelnemersgroepen, zijn frequentieoverzichten van de demografische kenmerken, de kenmerken van het uitgangsdelict36 en de kenmerken van
de justitiële voorgeschiedenis gemaakt. Ook zijn frequentieoverzichten gemaakt van
de achtergrondkenmerken van personen die zijn betrokken bij de effectschatting
voor de EMA, het ASP en de EMG.
De volgende demografische kenmerken zijn beschikbaar: sekse (man; vrouw),
geboorteland (Nederland; buitenland), leeftijd bij aanvang van de recidivemeting
(24 jaar of jonger37; 25-29 jaar; 30-39 jaar; 40-49 jaar; 50 jaar of ouder) en type
bestuurder (beginnende bestuurder; ervaren bestuurder).
Kenmerken van het uitgangsdelict zijn: zwaarste afdoening van de strafzaak (financiële strafbeschikking; (on)voorwaardelijke geldboete opgelegd door de rechter;
taakstraf opgelegd door het OM of de rechter veelal in de vorm van een werkstraf;
overige afdoening/onbekend; n.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan); n.v.t. (geen
strafzaak gevonden)), een indicatie of er in de strafzaak een OBM is opgelegd (nee;
ja; n.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan); n.v.t. (geen strafzaak gevonden)), een
indicatie of de persoon als spijtoptant aan de maatregel heeft deelgenomen (nee;
ja), afloop van de maatregel (succesvol afgerond; afhaker en – alleen voor het
ASP – van rechtswege beëindigd). Voor het onderzoek alcohol wordt verder een
uitsplitsing gemaakt naar uitslag van het onderzoek (geschikt; ongeschikt). Voor
de EMG wordt een uitsplitsing gemaakt naar het soort constatering (kentekenconstatering; staandehouding)38, type delict en het soort snelheidsovertreding
(≥50 km/u binnen de bebouwde kom, ≥31 km/u binnen de bebouwde kom –
bromfietsers; ≥31 km/u binnen de bebouwde kom – wegwerkzaamheden). Voor
type delict zijn twee indelingen gehanteerd: type delict indeling 1 (snelheidsovertreding ≥50 km/u39 binnen de bebouwde kom; combinatie van overige EMGgerelateerde delicten waaronder een snelheidsovertreding, combinatie van overige
EMG-gerelateerde delicten) en type delict indeling 2 (snelheid, agressief gedrag,
botsing, bumperkleven, gevaarlijk inhalen, gevaarlijke manoeuvres, richting
aangeven/voorsorteren; rijden waar dat niet mag; rijrichting; roodlichtnegatie;
voorrang; overige gedragingen). Zie bijlage 4 voor een overzicht van de feitcodes
en wetsartikelen die onder de verschillende delictcategorieën vallen.
Ten slotte zijn de volgende kenmerken van de justitiële voorgeschiedenis beschikbaar: leeftijd bij inschrijving van de eerste strafzaak40 (17 jaar of jonger, 18-24

36 Dat wil zeggen het delict (of de delicten) op grond waarvan iemand in de betreffende onderzoeksgroep is

opgenomen.
37 Voor de LEMA is deze categorie vanwege het grote aantal adolescenten/jongvolwassenen uitgesplitst per

leeftijdsjaar.
38 Voor strafzaken wordt het soort constatering niet geregistreerd. Wel wordt vastgelegd of ingevolge artikel 181

van de WVW 1994 bij een onbekend gebleven bestuurder de kentekenhouder is vervolgd. Uit een klein
dossieronderzoek uitgevoerd door het OM bleek dat indien de registratie laat zien dat de kentekenhouder in
plaats van de bestuur is vervolgd, het een kentekenconstatering betreft en dat in alle andere gevallen sprake
is van een staandehouding. Voor strafzaken is het soort constatering daarom afgeleid van de indicatie of
ingevolge artikel 181 van de WVW 1994 de kentekenhouder in plaats van de bestuurder is vervolgd.
39 Voor bromfietsers en bij wegwerkzaamheden ligt de grens bij 31 km/u.
40 Indien de strafzaak naar aanleiding van de maatregel iemands eerste strafzaak is, wordt de leeftijd bij aanvang

van de recidivemeting als leeftijd eerste strafzaak genomen. Personen die niet bekend zijn in de justitiële

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 35

jaar37; 25-29 jaar, 30-39 jaar, 40-49 jaar; 50 jaar of ouder), het aantal eerdere
strafzaken met een rijden-onder-invloeddelict (0; 1 of meer), het aantal eerdere
strafzaken met een verkeersdelict (0; 1-2; 3-4; 5 of meer) en het totaal aantal
eerdere strafzaken (0; 1-2; 3-4; 5 of meer). Voor de EMG is in plaats van het aantal
eerdere rijden-onder-invloed-zaken het aantal eerdere zaken met een EMG-gerelateerd delict (0; 1-2; 3-4; 5 of meer) in de afgelopen vijf jaar beschikbaar. Dit
betreft niet alleen eerdere EMG-gerelateerde strafzaken, maar ook eerdere Mulderzaken die EMG-gerelateerd zijn. Ten slotte is ten behoeve van de effectschattingen
de veroordelingsdichtheid berekend. De veroordelingsdichtheid is gedefinieerd
als het aantal eerdere zaken (met een verkeers-, rijden onder invloed- of EMGgerelateerd delict) gedeeld door de lengte van de actieve justitiële carrière (plus
1 dag) in dagen.
Om te bepalen of de achtergrondkenmerken van personen in de experimentele
groep verschillen van de achtergrondkenmerken van personen in de controlegroep
zijn t-toetsen (in geval van binaire of continue variabelen) en chi-kwadraattoetsen
(in geval van categorische variabelen) uitgevoerd.
2.3.2

Recidive

Het recidiveonderzoek is uitgevoerd volgens de methode van de WODCRecidivemonitor (Wartna, Blom & Tollenaar, 2011). Volgens deze werkwijze wordt
recidive gedefinieerd als het opnieuw plegen van een delict dat heeft geleid tot een
strafzaak, blijkend uit een registratie in de Justitiële Documentatie.
De Recidivemonitor kent een aantal vaste criteria voor het meten van recidive. In
dit onderzoek worden vier recidivecriteria gehanteerd: algemene recidive, verkeersrecidive, rijden-onder-invloedrecidive en EMG-gerelateerde recidive (zie tabel 5).
Algemene recidive wil zeggen dat iemand een nieuwe strafzaak heeft wegens enig
delict. Dit kan een verkeersmisdrijf zijn, zoals rijden onder invloed, maar ook een
andersoortig delict, zoals diefstal of mishandeling. Ook nieuwe in de OBJD geregistreerde verkeersovertredingen tellen mee.41 Van verkeersrecidive is sprake als
Tabel 5

Recidivecriteria

Criterium

Omschrijving

Algemene recidive

Nieuwe, geldigea strafzaken naar aanleiding van een misdrijf ongeacht de aard van de
gepleegde delicten of een verkeersovertreding vallend onder het strafrecht

Verkeersrecidive

Nieuwe, geldigea strafzaken naar aanleiding van een verkeersdelict vallend onder het
strafrecht

Rijden-onder-invloed-

Nieuwe, geldigea strafzaken naar aanleiding van het rijden onder invloed

recidive
EMG-gerelateerde recidive

Nieuwe, geldigea,b straf- of Mulderzaken naar aanleiding van risicovol rijgedrag zoals
bedoeld in bijlage 1, onder A, onderdeel III, rijgedrag van de Regeling maatregelen
rijvaardigheid en geschiktheid 2011

a

Strafzaken die zijn afgedaan door het OM (exclusief technische sepots), zijn geëindigd in een schuldigverklaring
door de rechter of nog niet onherroepelijk zijn afgedaan.

b

Mulderzaken die niet zijn gecorrigeerd of vernietigd.

documentatie (dit komt met name voor bij EMG-ers) worden in gedeeld in een aparte categorie n.v.t. (geen
strafzaken in carrière).
41 Doorgaans wordt binnen de WODC-Recidivemonitor een engere definitie van algemene recidive gehanteerd,

waarbij alleen nieuwe misdrijven geteld worden en (verkeers)overtredingen buiten beschouwing blijven (Wartna,
Blom & Tollenaar, 2011). Omdat een groot deel van de verkeersdelicten overtredingen zijn, wordt in deze studie
afgeweken van de standaard definitie en worden verkeersovertredingen ook in het onderzoek betrokken.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 36

iemand opnieuw wegens een verkeersdelict42 met justitie in aanraking komt.
Verkeersdelicten betreffen zowel verkeersmisdrijven, zoals het rijden onder invloed
of het doorrijden na een ongeval, als in de OBJD geregistreerde verkeersovertredingen, zoals ernstige snelheidsovertredingen of het met een onverzekerd voertuig
de weg op gaan. Muldergedragingen, zoals lichte snelheidsoverschrijdingen of
roodlichtnegatie, tellen niet mee bij het vaststellen van de verkeersrecidive. Als
laatste worden twee vormen van specifieke recidive gehanteerd. Er is sprake van
specifieke recidive als iemand een nieuwe zaak heeft naar aanleiding van hetzelfde
type delict als in de uitgangszaak. Voor deelnemers aan een alcoholgerelateerde
maatregel heeft specifieke recidive betrekking op het opnieuw rijden onder invloed.43 In die gevallen wordt in dit rapport gesproken van rijden-onder-invloedrecidive. Voor EMG-deelnemers heeft specifieke recidive betrekking op het opnieuw
vertonen van risicovol rijgedrag, zoals benoemd in bijlage 1 van de Regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid 2011, onder A, onderdeel III, rijgedrag (zie
bijlage 3). Dit kunnen zowel delicten zijn die geregistreerd worden in de OBJD als
Muldergedragingen. In het vervolg van het rapport wordt dit EMG-gerelateerde
recidive genoemd. Voor de EMG-gerelateerde recidive is het niet van belang of een
dergelijke gedraging eenmalig of herhaaldelijk binnen één rit wordt vertoond (en
men dus opnieuw in aanmerking zou komen voor een EMG); elke nieuwe risicovolle
gedraging die de EMG beoogt te voorkomen (zie bijlage 3) kwalificeert als een EMGgerelateerd recidivedelict.
In tegenstelling tot eerdere metingen, omvat de EMG-gerelateerde recidive in deze
rapportage zowel de gedragingen die in de OBJD geregistreerd zijn als de gedragingen die onder de Wet Mulder vallen en door het CJIB geregistreerd worden. Door
beide bronnen te raadplegen kan een completer beeld van de EMG-gerelateerde
recidive gegeven worden. In figuur B1 in bijlage 5 is te zien hoe de EMG-gerelateerde recidive volgens de oude definitie (exclusief EMG-gerelateerde Muldergedragingen) en de nieuwe definitie (inclusief EMG-gerelateerde Muldergedragingen) zich verhoudt.
Gezien de doelstelling van de verkeersgedragsmaatregelen, namelijk voorkomen dat
een deelnemer opnieuw onder invloed van alcohol deelneemt aan het verkeer of
weer risicovol rijgedrag vertoont, zijn met name de rijden-onder-invloedrecidive en
de EMG-gerelateerde recidive interessant. Door ook aandacht te besteden aan de
algemene recidive (inclusief verkeersovertredingen die onder het strafrecht vallen)
en de (strafrechtelijke) verkeersrecidive kan inzicht worden verkregen in hoeverre
deelnemers zich ook schuldig maken aan andere vormen van criminaliteit.
Voor alle criteria geldt dat alleen zaken met een zogenoemde ‘geldige’ afdoening
worden geteld. Voor strafzaken zijn dit zaken die zijn afgedaan door het OM (exclusief technische sepots44) en zaken die zijn geëindigd in een schuldigverklaring door
de rechter. Daarnaast worden ook zaken meegenomen die nog niet onherroepelijk
zijn afgedaan, omdat de praktijk laat zien dat de meeste strafrechtelijke vervolgingen eindigen met een geldige afdoening (Vink & Van der Braak, 2018). Voor
Muldergedragingen zijn dit zaken die zijn geregistreerd door het CJIB en die niet
zijn gecorrigeerd of vernietigd.

42 Delict dat strafbaar gesteld in één van de volgende wetten:

–

Wegenverkeerswet 1994 (WVW 1994);

–

Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens 1990 (RVV 1990);

–

Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen (WAM), met uitzondering van artikel 30 lid 2 van de WAM.

43 Eén van de misdrijven omschreven in artikel 8 of artikel 163 van de WVW 1994.
44 Beslissing van het OM, waarbij het afziet van vervolging van een strafbaar feit omdat het van mening is dat

vervolging niet tot een veroordeling zal leiden.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 37

De in dit onderzoek gehanteerde recidivecriteria zijn genest, dat wil zeggen dat
de algemene recidive ook de verkeersrecidive omvat en de verkeersrecidive ook
de rijden onder invloed- en EMG-gerelateerde recidive voor zover het strafzaken
betreft.
Voor LEMA-, EMA-, onderzoek alcohol- en EMG-deelnemers is het startpunt van de
periode waarover de recidive wordt vastgesteld de datum waarop de cursus of het
onderzoek (al dan niet succesvol) werd afgerond.45 Het eindpunt van de observatieperiode is 3 juli 2018. Voor ASP-deelnemers wordt in dit onderzoek zowel de recidive tijdens als na de looptijd van het programma vastgesteld. Het startpunt van de
periode waarover de recidive tijdens het ASP wordt berekend, is de datum waarop
men met het ASP is gestart. Het eindpunt van de observatieperiode is het moment
waarop het programma (al dan niet succesvol) werd afgerond. Het startpunt van de
periode waarover de recidive na het ASP wordt berekend, is de datum waarop het
programma (al dan niet succesvol) werd afgerond. Voor de controlegroepen van de
EMA, het ASP en de EMG wordt de recidive vastgesteld vanaf het moment dat hun
strafzaak is afgedaan door het OM of de rechter.46 Het eindpunt van alle observatieperioden is 3 juli 2018.
Feitelijke recidive
Ter beantwoording van onderzoeksvraag 2 (recidivebeeld) wordt in dit rapport gerapporteerd over de prevalentie van tweejarige recidive. In REPRIS (zie paragraaf
1.3) kan de recidive na kortere of langere observatieperiodes worden bekeken en
zijn ook andere uitkomstmaten op te vragen. De prevalentie van recidive heeft
betrekking op het percentage personen dat binnen een bepaalde periode opnieuw
met justitie in aanraking is gekomen. De prevalentie wordt berekend met behulp
van Cox regressieanalyse, een vorm van survivalanalyse. Met deze techniek kan de
recidive over de tijd in beeld worden gebracht, rekening houdend met verschillen in
de lengte van de observatieperiode (zie bijvoorbeeld Lawless, 2003). Daarnaast
wordt bij het vaststellen van de recidive tijdens het alcoholslotprogramma gebruikgemaakt van competing risks survivalanalyse. Met deze methode worden personen
die het programma niet afmaakten, maar voortijdig zijn afgehaakt, bijvoorbeeld
omdat ze niet betaalden of niet goed meewerkten aan het motivatieprogramma,
vanaf het moment van afhaken buiten de risicopopulatie voor de recidivemeting van
de recidive tijdens het ASP gelaten. Zij worden in de recidivemeting betrokken voor
zo lang als zij aan het ASP deelnamen.
Om te bepalen of de feitelijke recidive van afhakers verschilt van de recidive van
personen die de maatregel succesvol hebben afgerond zijn proportietoetsen voor
verschillen tussen twee steekproeven uitgevoerd. Op dezelfde manier is getoetst
of de feitelijke recidive van personen voor wie de uitslag van het onderzoek alcohol
wel of niet geschikt was van elkaar afwijkt en of er verschillen zijn in de feitelijke
recidive van personen in de experimentele en in de controlegroepen die ten behoeve
van de effectschattingen zijn samengesteld.

45 De EMG kan in een periode van vijf jaar meer dan één (maximaal twee) keer worden opgelegd. Ook kan het

zijn dat een persoon – vanwege verschillende rijden-onder-invloeddelicten – vaker een onderzoek alcohol moet
ondergaan. Wanneer voor een persoon meerdere afrondingsdatums in hetzelfde onderzoeksjaar bekend zijn,
wordt de recidive vastgesteld na de eerste afrondingsdatum. Vervolgdeelnames (in hetzelfde jaar) blijven buiten
beschouwing in het recidiveonderzoek.
46 Iemand kan meerdere strafzaken hebben op basis waarvan hij/zij is geselecteerd voor opname in een van de

controlegroepen. Wanneer voor een persoon meerdere beslisdatums bekend zijn, wordt de recidive vastgesteld
na de eerste beslisdatum. Strafzaken die later in het jaar zijn afgedaan blijven buiten beschouwing bij het
recidiveonderzoek.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 38

Effectschattingen
Voor de EMA, het ASP en de EMG wordt in deze studie een inschatting gemaakt van
de effectiviteit van de maatregel in termen van recidivevermindering (onderzoeksvraag 3). Dit gebeurt in ruwweg drie stappen. De eerste stap is het imputeren
van ontbrekende waarden op achtergrondkenmerken met behulp van multipele
imputatie middels de zogenoemde chained equations-methode (Van Buuren, Boshuizen & Knook, 1999; White, Royston & Wood, 2011), zodat ook deels incomplete
cases in de analyses kunnen worden betrokken. De tweede stap is het vinden van
een goed passend multivariaat regressiemodel waarmee de invloed van deelname
aan de betreffende maatregel op het niveau van de tweejarige recidive kan worden
beschreven, rekening houdend met eventuele verschillen tussen de groepen wat
betreft hun achtergronden. Op die manier kan worden nagegaan of deelname aan
een maatregel gepaard gaat met een lagere recidive, los van de invloed van verschillen op gemeten achtergrondkenmerken tussen de deelnemers en de controlegroep. Met behulp van een binair logistisch regressiemodel47 wordt de invloed van
de samenstelling van de onderzoeksgroepen op het recidiveniveau als het ware
afgescheiden van de invloed van deelname aan de maatregel. Om voor elk van de
maatregelen tot het best passende model te komen is de onderlinge samenhang
tussen de achtergrondkenmerken onderzocht door te kijken naar Pearson’s correlatiecoëfficiënt r en naar de zogenoemde variance inflation factor (VIF). Een te
sterke onderlinge samenhang (‘multicollineariteit’) kan er toe leiden dat de schattingen minder accuraat zijn. In geval van correlaties >0,6 en/of VIF-scores >4
is een keuze gemaakt tussen de betreffende achtergrondkenmerken. Alleen het
kenmerk wat (bivariaat) het sterkst samenhangt met recidive is in dat geval in
het uiteindelijke model opgenomen.
Tabel 6 geeft een overzicht van de achtergrondkenmerken die in het uiteindelijke
model voor de EMA, het ASP en de EMG zijn meegenomen. Over het algemeen geldt
dat er een te sterke samenhang is tussen de leeftijd ten tijde van het indexdelict en
de leeftijd bij inschrijving van de eerste strafzaak om deze samen in een regressiemodel te kunnen opnemen. Ook de variabelen die de justitiële voorgeschiedenis
beschrijven (aantal eerdere zaken en veroordelingsdichtheid) hangen te sterk
samen om deze tegelijk in een regressiemodel te kunnen opnemen. Op basis van
de bivariate samenhang met recidive is een keuze gemaakt tussen deze achtergrondkenmerken.
De uitkomstmaat van de logistische regressiemodellen is de zogenoemde odds ratio
(OR).48 De OR geeft aan wat de unieke bijdrage is van een bepaald kenmerk in de
voorspelling van recidive. De OR kan variëren van nul tot plus oneindig. Ligt de OR
tussen nul en één dan is het verband tussen het betreffende kenmerk en recidive
negatief. Dat wil zeggen dat een hogere waarde op het kenmerk samengaat met
een kleinere odds op recidive. Bij OR’s groter dan één is sprake van een positieve
samenhang; een hogere waarde op het kenmerk gaat samen met een grotere odds
op recidive.

47 Vanwege de lage prevalentie van de rijden-onder-invloed en EMG-gerelateerde recidive was het niet mogelijk de

een goed passend survival regressiemodel te vinden waarmee de duur tot aan recidive kon worden beschreven.
48 De odds is een kans- of wedverhouding, namelijk de verhouding van de kans op recidive en de kans dat geen

recidive plaatsvindt. Bijvoorbeeld:
Van de 1.500 mannen recidiveren er 500 (1.000 recidiveren niet). De odds voor recidive in deze groep is
500:1.000. Van de 2.500 vrouwen recidiveren er eveneens 500. De odds voor recidive is dus 500:2000.
De odds ratio is de verhouding tussen twee odds. In het bovengenoemde voorbeeld is de odds ratio voor
mannen (ten opzichte van vrouwen, de referentiecategorie): (500:1.000) : (500:2.000) = 0,5:0,25 = 2.
De odds voor recidive is voor mannen dus twee keer zo groot als voor vrouwen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 39

Tabel 6

Achtergrondkenmerken in de modellen effectschatting EMA, ASP
en EMG

Achtergrondkenmerk

EMA

ASP

EMG

Onderzoeksgroep (deelnemer of controlegroep)

Ja

Ja

Ja

Sekse

Ja

Ja

Ja

Geboorteland

Ja

Ja

Ja

Leeftijd

Nee

Nee

Ja

Leeftijd eerste strafzaak

Ja

Ja

Nee

Aantal eerdere zaken

Nee

Nee

Nee

Aantal eerdere zaken met een verkeersdelict

Nee

Nee

Nee

Ja

Ja

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

Ja

Aantal eerdere zaken met een rijden-onder-invloeddelict
Aantal eerdere zaken met een EMG-gerelateerd delict
Veroordelingsdichtheida eerdere zaken

Ja

Ja

Ja

Veroordelingsdichtheida eerdere zaken met een verkeersdelict

Nee

Nee

Nee

Veroordelingsdichtheida eerdere zaken met een rijden-onder-invloeddelict

Nee

Nee

N.v.t.

Veroordelingsdichtheida eerdere zaken met een EMG-gerelateerd delict

N.v.t.

N.v.t.

Nee

Type bestuurder (beginnende of ervaren bestuurder)

Ja

Ja

N.v.t.b

Afdoening binnen het strafrecht

Ja

Ja

Ja

OBM opgelegd

Ja

Ja

Ja

Soort constatering

N.v.t.

N.v.t.

Ja

Soort snelheidsovertreding

N.v.t.

N.v.t.

Ja

a

De veroordelingsdichtheid is gedefinieerd als het aantal eerdere zaken (met een verkeers-, rijden onder invloedof EMG-gerelateerd delict) gedeeld door de lengte van de actieve justitiële carrière.

b

Het kenmerk type bestuurder is niet beschikbaar voor personen in de EMG-controlegroep en kon daarom niet in
het model voor de EMG worden opgenomen.

Om het geschatte effect van deelname aan de EMA, het ASP of de EMG te berekenen, wordt gebruikgemaakt van de zogenoemde marginalen-methode. Hierbij wordt
voor iedere geobserveerde persoon de recidivekans geschat op basis van zijn of
haar achtergrondkenmerken, met uitzondering van het kenmerk onderzoeksgroep
(deelnemer of controlegroep). Dit gebeurt door de waarde van het kenmerk onderzoeksgroep eerst voor alle observaties op ‘deelnemer’ te zetten en het gemiddelde
van alle geschatte kansen te berekenen. Vervolgens wordt voor elke observatie de
waarde van onderzoeksgroep op ‘controlegroep’ gezet en wordt weer het gemiddelde berekend. Het verschil tussen de twee gemiddelde (marginale) kansen is de
geschatte bijdrage van deelname aan de maatregel op de recidivekans.
Voor het datamanagement, het berekenen van beschrijvende statistieken en voor
het uitvoeren van de Cox regressieanalyses is gebruikgemaakt van IBM SPSS
Statistics 21. Voor de effectschattingen is gebruikgemaakt van StataSE 15. Stata
is ook gebruikt voor de berekening van de recidive tijdens het ASP en voor het
uitvoeren van de proportietoetsen (zie onder ‘Feitelijke recidive’).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 40

3

Resultaten Lichte Educatieve Maatregel Alcohol
en verkeer (LEMA)

3.1

Achtergrondkenmerken

In tabel 7 staan de achtergrondkenmerken weergegeven van bestuurders die in
2015 zijn staandegehouden voor rijden onder invloed en daarvoor hebben moeten
deelnemen aan een LEMA. Van alle LEMA-deelnemers is 82% man en 85% is geboren in Nederland. De gemiddelde leeftijd van bestuurders die moesten deelnemen
aan een LEMA is 36 jaar en gemiddeld kwam men op 27-jarige leeftijd voor de
eerste keer voor een strafzaak met justitie in aanraking. Een derde van de LEMAdeelnemers is aan te merken als beginnende bestuurder en twee derde als ervaren
bestuurder.
Van de LEMA-deelnemers is 59% eerder met een strafzaak met justitie in aanraking
gekomen, 45% van de LEMA-deelnemers heeft een eerdere strafzaak voor een verkeersdelict en 23% is eerder vervolgd voor rijden onder invloed. Het in de afgelopen
vijf jaar al eerder een alcoholgerelateerde maatregel opgelegd hebben gekregen, is
een contra-indicatie voor het opleggen van een LEMA. Dit sluit niet uit dat LEMAdeelnemers toch één of meer eerdere strafzaken met een rijden-onder-invloeddelict
kunnen hebben. Rijden onder invloed is strafbaar vanaf 0,5‰ (0,2‰ voor beginnende bestuurders), terwijl men pas vanaf 0,8‰ (0,5‰ voor beginnende bestuurders)
in aanmerking komt voor een LEMA. Ook kan het zijn dat men weliswaar in aanmerking kwam voor een LEMA, maar dat geen mededeling aan het CBR is uitgebracht
en dus ook geen LEMA is opgelegd. Verder heeft het aantal eerdere strafzaken
betrekking op de justitiële carrière vanaf het moment dat men strafrechtelijk aansprakelijk is (i.e. 12 jaar), terwijl volgens de ingangscriteria voor de LEMA maximaal
vijf jaar terug moet worden gekeken om te bepalen of iemand al eerder een maatregel opgelegd kreeg. Ten slotte werd de LEMA voor beginnende bestuurders in
oktober 2008 ingevoerd en voor ervaren bestuurder in december 2011. Personen
die voor die tijd onder invloed reden konden daarvoor geen LEMA krijgen (en alleen
in de zwaardere gevallen een EMA).
Verder is gekeken bij welk deel van de deelnemers de maatregel succesvol is afgerond en naar het aandeel spijtoptanten dat de cursus – nadat zij eerder voortijdig
afhaakten – alsnog met een positief resultaat hebben afgerond. Ruim 96% van
alle deelnemers rondt de maatregel succesvol af en 4% van alle deelnemers is
spijtoptant.
Ten slotte is gekeken welke strafrechtelijke afdoening de deelnemers opgelegd
hebben gekregen. Te zien is dat het gros van de LEMA-deelnemers een financiële
strafbeschikking krijgt opgelegd; overige afdoeningen komen nauwelijks voor. Dit
geldt eveneens voor rijontzeggingen; minder dan 1% van de LEMA-deelnemers
heeft een OBM opgelegd gekregen. Gezien de Richtlijn voor strafvordering rijden
onder invloed van alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod (College van
procureurs-generaal, 2017) ligt dit in de lijn der verwachting.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 41

Tabel 7

Achtergrondkenmerken van LEMA-deelnemers uit 2015
LEMA-deelnemers
(N=2.444)
Aantal

%

Man

2.003

82,0

Vrouw

441

18,0

Nederland

2.079

85,1

Buitenland

364

14,9

18 jaar of jonger

43

1,8

19 jaar

106

4,3

20 jaar

102

4,2

21 jaar

114

4,7

22 jaar

112

4,6

23 jaar

118

4,8

Sekse

Geboorteland

Leeftijd

24 jaar

95

3,9

25-29 jaar

367

15,0

30-34 jaar

298

12,2

35-39 jaar

222

9,1

40-44 jaar

177

7,2

45-49 jaar

232

9,5

50 jaar of ouder

458

18,7

Gemiddelde leeftijd

35,6

Type bestuurder
Beginnende bestuurder

817

33,4

1.627

66,6

Financiële strafbeschikking

2.197

89,9

Geldboete door de rechter

34

1,4

Taakstraf

8

0,3

Ervaren bestuurder
Strafrechtelijke afdoening

Overige afdoening/onbekend

179

7,3

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

7

0,30

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

19

0,80

2.408

98,5

Ja

10

0,4

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

7

0,3

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

19

0,8

2.357

96,4

87

3,6

2.352

96,2

92

3,8

OBM opgelegd
Nee

Spijtoptant
Nee
Ja
Afloop maatregel
Succesvol afgerond
Afhaker

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 42

Tabel 7

(vervolg)
LEMA-deelnemers
(N=2.444)
Aantal

%

17 jaar of jonger

497

20,3

18 jaar

143

5,9

19 jaar

158

6,5

20 jaar

141

5,8

21 jaar

134

5,5

22 jaar

125

5,1

23 jaar

88

3,6

24 jaar

96

3,9

25-29 jaar

316

12,9

30-34 jaar

184

7,5

35-39 jaar

154

6,3

40-44 jaar

102

4,2

45-49 jaar

96

3,9

50 jaar of ouder

210

8,6

Gemiddelde leeftijd eerste strafzaak

27,4

Leeftijd eerste strafzaak

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onder-invloeddelict
0 eerdere zaken
1 of meer eerdere zaken
Gemiddeld aantal eerdere zaken met een rijden-onder-invloeddelict

1.880

76,9

564

23,1

0,5

Aantal eerdere strafzaken met een verkeersdelict
0 eerdere zaken

1.333

54,5

1-2 eerdere zaken

680

27,8

3-4 eerdere zaken

220

9,0

5 of meer eerdere zaken

211

8,6

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een verkeersdelict

1,4

Aantal eerdere strafzaken
0 eerdere zaken

1.006

41,2

1-2 eerdere zaken

699

28,6

3-4 eerdere zaken

290

11,9

5 of meer eerdere zaken

449

18,4

Gemiddeld aantal eerdere zaken

3.2

2,8

Recidive

In figuur 2 wordt een beschrijving gegeven van de verschillende onderscheiden
soorten recidive van LEMA-deelnemers. Hierbij gaat het om de rijden-onder-invloedrecidive, de verkeersrecidive en de algemene recidive. Ongeveer 7% van de LEMAdeelnemers wordt binnen twee jaar opnieuw staandegehouden en veroordeeld voor
rijden onder invloed, 13% pleegt binnen twee jaar opnieuw een verkeersdelict waarop een veroordeling volgt en 19% pleegt binnen twee jaar enig delict waarvoor men
veroordeeld wordt, ongeacht de aard daarvan (algemene recidive).

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 43

Figuur 2

Prevalentie van de feitelijke tweejarige rijden-onder-invloed-,
verkeers- en algemene recidive van LEMA-deelnemers uit 2015
25

% recidivisten

20

15

10

5

0

LEMA-deelnemers
LEMA-deelnemers (N=2.444)
(N=2.444)

Rijden-onder-invloedrecidive

6,8

Verkeersrecidive

13,1

Algemene recidive

18,6

In figuur 3 is te zien hoe de recidive zich verhoudt van LEMA-deelnemers die de
cursus succesvol hebben afgerond en van personen voor wie de maatregel voortijdig
is beëindigd. Te zien is dat de recidive van ‘afhakers’ hoger is dan de recidive van
degenen die de maatregel succesvol afrondden. Dit geldt zowel voor de rijdenonder-invloedrecidive als voor de verkeers- en de algemene recidive. Hierbij moet
wel worden opgemerkt dat het verschil in de rijden-onder-invloedrecidive statistisch
niet significant is.
Figuur 3

Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onder-invloed-,
verkeers- en algemene recidive van LEMA-deelnemers uit 2015
naar afloop maatregel
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0

Succesvol afgerond
(N=2.352)

Afhaker (N=92)

Rijden-onder-invloedrecidive

6,7

11,0

Verkeersrecidive

12,5

29,7

Algemene recidive

17,7

40,7

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 44

3.3

Effectiviteit van de LEMA

De effectiviteit van de LEMA is in 2017 reeds onderzocht (Blom, Blokdijk & Weijters,
2017). De belangrijkste conclusie ten aanzien van de effectiviteit van deze maatregel was dat niet is aangetoond dat de LEMA leidt tot een reductie van de rijdenonder-invloedrecidive in haar doelgroep.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 45

4

Educatieve Maatregel Alcohol en verkeer (EMA)

4.1

Achtergrondkenmerken

In tabel 8 staan de achtergrondkenmerken weergegeven van bestuurders die in
2015 zijn staandegehouden voor rijden onder invloed en daarvoor hebben moeten
deelnemen aan een EMA. Wat betreft de demografische kenmerken blijkt dat het
merendeel van de deelnemers man (88%) en in Nederland geboren (85%) is. De
gemiddelde leeftijd van de EMA-deelnemers is 37 jaar en op 27-jarige leeftijd
kwamen zij voor het eerst met justitie in contact. Een behoorlijk deel van de bestuurders die een EMA hebben gevolgd zijn eerder met justitie in contact gekomen.
Bijna drie kwart van de groep heeft één of meer eerdere strafzaken wegens enig
delict op zijn of haar naam staan (gemiddeld 4 strafzaken), zo’n 61% vanwege een
verkeersdelict (gemiddeld 2 strafzaken) en 45% wegens een eerder rijden-onderinvloeddelict (gemiddeld 1 strafzaak). Ook is gekeken bij welk deel van de deelnemers de maatregel succesvol is afgerond en naar het aandeel spijtoptanten dat
de cursus – nadat zij eerder voortijdig afhaakten – alsnog met een positief resultaat
heeft afgerond. Het merendeel van de deelnemers sluit de EMA succesvol af, zo’n
91%. Slechts 4% volgt de maatregel alsnog als spijtoptant. Ten slotte is gekeken
welke strafrechtelijke afdoening de deelnemers opgelegd hebben gekregen. Iets
minder dan drie kwart van de EMA-deelnemers krijgt een financiële strafbeschikking
opgelegd. Zo’n 10% van de rijden-onder-invloed-zaken wordt afgedaan met een
boete door de rechter. Ook wordt soms een taakstraf gegeven (4%). Naast een
veelal financiële sanctie kreeg bijna 40% van de EMA-deelnemers een tijdelijke
rijontzegging opgelegd.
Tabel 8

Achtergrondkenmerken van EMA-deelnemers uit 2015
EMA-deelnemers
(N=5.320)
Aantal

%

Man

4.669

87,8

Vrouw

651

12,2

Nederland

4.508

84,8

Buitenland

810

15,2

24 jaar of jonger

935

17,6

25-29 jaar

940

17,7

30-39 jaar

1.224

23,0

40-49 jaar

1.073

20,2

50 jaar of ouder

1.148

21,6

Sekse

Geboorteland

Leeftijd

Gemiddelde leeftijd

37,9

Type bestuurder
Beginnende bestuurder

1.104

20,8

Ervaren bestuurder

4.216

79,2

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 46

Tabel 8

(vervolg)
EMA-deelnemers
(N=5.320)
Aantal

%

Financiële strafbeschikking

3.802

71,5

Geldboete door de rechter

581

10,9

Taakstraf

223

4,2

Overige afdoening/onbekend

579

10,9

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

71

1,3

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

64

1,2

Nee

3.223

60,6

Ja

Strafrechtelijke afdoening

OBM opgelegd

1.962

36,9

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

71

1,30

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

64

1,20

Nee

5.132

96,5

Ja

188

3,5

4.844

91,1

476

8,9

17 jaar of jonger

1.157

21,7

18-24 jaar

1.814

34,1

25-29 jaar

703

13,2

30-39 jaar

733

13,8

40-49 jaar

474

8,9

50 jaar of ouder

439

8,3

Gemiddelde leeftijd eerste strafzaak

27,3

Spijtoptant

Afloop maatregel
Succesvol afgerond
Afhaker
Leeftijd eerste strafzaak

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onder-invloeddelict
0 eerdere zaken

2.949

55,4

1 of meer eerdere zaken

2.371

44,6

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een rijden-onder-invloeddelict

0,9

Aantal eerdere strafzaken met een verkeersdelict
0 eerdere zaken

2.073

39,0

1-2 eerdere zaken

1.835

34,5

3-4 eerdere zaken

699

13,1

5 of meer eerdere zaken

713

13,4

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een verkeersdelict

2,0

Aantal eerdere strafzaken
0 eerdere zaken

1.488

28,0

1-2 eerdere zaken

1.658

31,2

3-4 eerdere zaken

818

15,4

1.356

25,5

5 of meer eerdere zaken
Gemiddeld aantal eerdere zaken

3,7

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 47

4.2

Recidive

In figuur 4 wordt een overzicht gegeven van de verschillende soorten recidive van
EMA-deelnemers uit 2015. Als eerste is gekeken naar de rijden-onder-invloedrecidive. Zo’n 7% van de groep recidiveert binnen twee jaar met een rijden-onderinvloeddelict. Van de EMA-deelnemers pleegt 12% binnen twee jaar opnieuw een
verkeersdelict dat tot een veroordeling leidt. Ten slotte is 18% van de deelnemers in
2015 binnen twee jaar opnieuw vervolgd voor enig delict ongeacht de aard daarvan.
Figuur 4

Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onder-invloed-,
verkeers- en algemene recidive van EMA-deelnemers uit 2015
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0

EMA-deelnemers (N=5.320)

Rijden-onder-invloedrecidive

6,5

Verkeersrecidive

12,2

Algemene recidive

18,0

Figuur 5

Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onder-invloed-,
verkeers- en algemene recidive van EMA-deelnemers uit 2015
naar afloop maatregel
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0

Succesvol afgerond
(N=4.844)

Afhaker (N=476)

Rijden-onder-invloedrecidive

6,3

8,7

Verkeersrecidive

11,3

20,7

Algemene recidive

16,4

33,6

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 48

In figuur 5 is te zien hoe de recidive zich verhoudt van EMA-deelnemers die de
cursus succesvol hebben afgerond en van personen voor wie de maatregel voortijdig is beëindigd. Te zien is dat de recidive van ‘afhakers’ hoger is dan de recidive
van degenen die de maatregel succesvol afrondden. Dit geldt zowel voor de rijdenonder-invloedrecidive als voor de verkeers- en de algemene recidive. Alle verschillen
zijn statistisch significant.

4.3

Effectiviteit van de EMA

Om uitspraken te kunnen doen over de effectiviteit van de EMA wordt de recidive
van de EMA-deelnemers uit 2015 vergeleken met de recidive van personen die in
dezelfde periode voor een EMA-waardig delict zijn staandegehouden maar niet aan
de EMA hebben hoeven deelnemen. Hiervoor wordt eerst in paragraaf 4.3.1 de
feitelijke recidive van de EMA-deelnemers afgezet tegen de feitelijke recidive van de
controlegroep. Vervolgens wordt in paragraaf 4.3.2 ingegaan op de overeenkomsten
en verschillen tussen de twee groepen wat betreft hun achtergrondkenmerken. In
paragraaf 4.3.3 wordt ten slotte getoetst of deelname aan de EMA samengaat met
minder rijden-onder-invloedrecidive wanneer rekening wordt gehouden met verschillen in achtergrondkenmerken tussen de EMA-deelnemers en de controlegroep.
4.3.1

Recidive in de deelnemers- en in de controlegroep

Figuur 6 geeft de tweejarige rijden-onder-invloedrecidive weer van de EMA-deelnemers uit 2015 en de personen in de controlegroep uit 2015. Van de EMA-deelnemers recidiveert 7% binnen twee jaar met een rijden-onder-invloeddelict. Het
recidivepercentage van de controlegroep ligt hoger dan het recidivepercentage van
de EMA-deelnemers: twee jaar na het rijden-onder-invloeddelict in 2015 is 10%
opnieuw staandegehouden vanwege het rijden onder invloed. De feitelijke recidive
van de deelnemersgroep is dus lager dan die van personen in de controlegroep. Uit
figuur 6 blijkt verder dat het recidiverisico van de EMA-deelnemers niet binnen het
Figuur 6

Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onderinvloedrecidive van EMA-deelnemers en controlegroep uit 2015
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0
Deelnemers EMA
EMA (N=5.320)
(N=5.320)
Deelnemers

Controlegroep EMA
Controlegroep EMA (N=1.120)
(N=1.120)

6,5

9,7

Rijden-onder-invloedrecidive

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 49

95%-betrouwbaarheidsinterval (BI) van de controlegroep valt. De gevonden verschillen in de recidiveprevalentie zijn dus statistisch significant (z=3,79, p<0,001).
De recidivecijfers in figuur 6 zijn echter niet gecorrigeerd voor eventuele verschillen
in achtergrondkenmerken tussen de groepen. Dat is wel nodig, omdat de hoogte
van de recidivepercentages in ieder geval deels afhangt van de base rate van de
recidive in de groepen. Wanneer de onderzoeksgroepen niet allemaal even zwaar of
‘recidivegevoelig’ zijn, bemoeilijkt dit de onderlinge vergelijking van de recidivecijfers.
Het valt immers te verwachten dat de recidive in een relatief zware groep (zoals
bijvoorbeeld een groep met veel mannen met een omvangrijke justitiële voorgeschiedenis) hoger uitvalt dan in een groep met een verhoudingsgewijs laag a priori
recidiverisico (zoals bijvoorbeeld een groep met veel vrouwen die voor het eerst met
justitie in aanraking kwamen). In paragraaf 4.3.2 wordt nagaan hoe de EMAdeelnemers en personen in de controlegroep verschillen qua recidivegevoeligheid.
4.3.2

Vergelijkbaarheid van de deelnemers- en de controlegroep

Voor de vergelijking van de groep EMA-deelnemers met de controlegroep zijn verschillende kenmerken bekeken. In tabel 9 staan de achtergrondkenmerken van de
EMA-deelnemers en de controlegroep naast elkaar weergegeven. Voor elk kenmerk
EMA-deelnemers (N=5.320)

Tabel 9

Achtergrondkenmerken van EMA-deelnemers en controlegroep
uit 2015
EMA-deelnemers
(N=5.320)
Aantal

Sekse

%

Controlegroep EMA
(N=1.120)
Aantal

%

t(6438)=0,656, p=0,512

Man

4.669

87,8

975

87,1

Vrouw

651

12,2

145

12,9

Geboorteland

t(1402)=5,175, p<0,001

Nederland

4.508

84,8

829

77,7

Buitenland

810

15,2

238

22,3

Leeftijd
24 jaar of jonger

t(6438)=-6,536, p<0,001
935

17,6

315

28,1

25-29 jaar

940

17,7

170

15,2

30-39 jaar

1.224

23,0

257

22,9

40-49 jaar

1.073

20,2

191

17,1

50 jaar of ouder

1.148

21,6

187

16,7

Gemiddelde leeftijd

37,9

Type bestuurder

35,0
t(1520)=-5,468, p<0,001

Beginnende bestuurder

1.104

Ervaren bestuurder

4.216

Strafrechtelijke afdoening

20,8

322

28,8

79,2

798

71,3

χ2(5)=218,498, p<0,001

Financiële strafbeschikking

3.802

71,5

685

61,2

Geldboete door de rechter

581

10,9

277

24,7

Taakstraf

223

4,2

87

7,8

Overige afdoening/onbekend

579

10,9

71

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

71

1,3

N.v.t.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

64

1,2

N.v.t.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

6,3

Cahier 2019-20 | 50

Tabel 9

(vervolg)
EMA-deelnemers
(N=5.320)
Aantal

OBM opgelegd

%

Controlegroep EMA
(N=1.120)
Aantal

%

χ2(3)=60,746, p<0,001

Nee

3.223

60,6

748

66,8

Ja

1962

36,9

372

33,2

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

71

1,30

N.v.t.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

64

1,20

N.v.t.

Leeftijd eerste strafzaak

t(1677)=-3,588, p<0,001

17 jaar of jonger

1.157

21,7

296

26,4

18-24 jaar

1.814

34,1

394

35,2

25-29 jaar

703

13,2

119

10,6

30-39 jaar

733

13,8

159

14,2

40-49 jaar

474

8,9

80

7,1

50 jaar of ouder

439

8,3

72

6,4

Gemiddelde leeftijd eerste strafzaak

27,3

25,8

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onderinvloeddelict

t(1419)=1,05, p=0,294

0 eerdere zaken

2.949

55,4

697

62,2

1 of meer eerdere zaken

2.371

44,6

423

37,8

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een rijden-onderinvloeddelict

0,9

Aantal eerdere strafzaken met een verkeersdelict

1,0
t(1448)=1,512, p=0,131

0 eerdere zaken

2.073

39,0

514

45,9

1-2 eerdere zaken

1.835

34,5

311

27,8

3-4 eerdere zaken

699

13,1

122

10,9

5 of meer eerdere zaken

713

13,4

173

15,4

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een verkeersdelict

2,0

Aantal eerdere strafzaken

2,2
t(1347)=4,011, p<0,001

0 eerdere zaken

1.488

28,0

375

33,5

1-2 eerdere zaken

1.658

31,2

297

26,5

3-4 eerdere zaken

818

15,4

119

10,6

1.356

25,5

329

29,4

5 of meer eerdere zaken
Gemiddeld aantal eerdere zaken

3,7

4,9

Veroordelingsdichtheid eerdere strafzaken met een rijdenonder-invloeddelict

t(1608)=-0,454, p=0,650
0,07

0,07

Veroordelingsdichtheid eerdere strafzaken met een
verkeersdelict

t(1336)=3,252, p=0,001
0,15

Veroordelingsdichtheid eerdere strafzaken
0,26

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

0,18
t(1361)=6,459, p<0,001
0,36

Cahier 2019-20 | 51

is nagegaan of de verschillen tussen de EMA-deelnemers en de controlegroep statistisch significant zijn. De significantie is bepaald middels een onafhankelijke t-toets
(in geval van binaire of continue variabelen) of een Chi-kwadraat toets (in geval
van categorische variabelen) waarvan de resultaten naast het betreffende kenmerk
vermeld staan.Te zien is dat de EMA-deelnemers op een aantal punten significant
afwijken van personen in de controlegroep. Onder de EMA-deelnemers zijn
gemiddeld genomen meer personen die in Nederland geboren zijn dan onder
personen in de controlegroep. EMA-deelnemers zijn bij het plegen van het rijdenonder-invloeddelict in 2015 gemiddeld ouder en komen op een latere leeftijd voor
het eerst met justitie in contact dan personen in de controlegroep. Verder is de
groep beginnende bestuurders oververtegenwoordigd in de deelnemersgroep. Tot
slot werden de deelnemers gemiddeld genomen lichter bestraft: financiële
strafbeschikkingen komen vaker voor en zij krijgen gemiddeld genomen minder
vaak een tijdelijke rijontzegging.
Tabel 9 laat zien dat de deelnemersgroep op een aantal kenmerken significant verschilt van de controlegroep en daardoor mogelijk ook een ander a priori recidiverisico heeft. Met dit gegeven moet rekening worden gehouden als de feitelijke
recidivecijfers worden vergeleken. Dit gebeurt door in aanvulling op de berekening
van de feitelijke recidivecijfers (zoals weergegeven in figuur 6) een multipele
regressieanalyse uit te voeren, waarbij het effect van deelname op de hoogte van
de rijden-onder-invloedrecidive wordt geschat, los van de invloed van verschillen
tussen de groepen in gemeten achtergrondenkenmerken. De resultaten van deze
analyses worden besproken in paragraaf 4.3.3.
4.3.3

Effectschatting EMA

In tabel 10 staan de resultaten samengevat van een multipele binaire logistische
regressieanalyse met als uitkomstmaat de prevalentie van tweejarige rijden-onderinvloedrecidive. De gemeten achtergrondkenmerken zijn als controlevariabelen
opgenomen in het model. Tevens is een variabele aan het model toegevoegd die
aangeeft of de persoon heeft deelgenomen aan de EMA-cursus. De OR voor ‘EMGdeelnemer’ geeft een schatting van de unieke bijdrage die deelname aan de EMAcursus gemiddeld heeft gehad op de prevalentie van rijden-onder-invloedrecidive
binnen twee jaar. De OR tussen 0 en 1 wijst op een negatieve samenhang: deelname gaat gepaard met een lager recidiverisico. Uit de analyse blijkt dat deelname
aan de EMA-cursus, ook na correctie voor verschillen op achtergrondkenmerken,
een statistisch significante bijdrage levert aan de voorspelling van de prevalentie
van tweejarige rijden-onder-invloedrecidive.
Deze resultaten wijzen erop dat de EMA-cursus een bijdrage lijkt te leveren aan het
voorkomen van rijden-onder-invloedrecidive.
Uit de logistische regressie is duidelijk geworden wat de unieke bijdrage is van deelname aan de EMA op de tweejarige rijden-onder-invloed-recidive. Het blijft echter
lastig in te schatten wat in termen van recidivevermindering bereikt kan worden
door – naast een strafrechtelijke afdoening – ook een EMA op te leggen. Daarom
is een schatting gemaakt van de kans op recidive voor personen die wel en voor
personen die niet aan de maatregel hebben deelgenomen, maar die verder op alle
overige kenmerken hetzelfde zijn (zogenoemde marginale effecten). Door deze
kansen te vergelijken, kan een schatting worden gemaakt van het effect van EMAdeelname.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 52

Tabel 10

Logistische regressie van de tweejarige prevalentie van rijdenonder-invloedrecidive op achtergrondkenmerken (N=6.440)

Achtergrondkenmerk

Model 0
OR (95% BI)

EMA-deelnemer (t.o.v. controlegroep)

0,647

(0,516-0,811)

Model 1
Sign.
***

OR (95% BI)

Sign.

0,770

(0,606-0,978)

*

Man (t.o.v. vrouw)

1,149

(0,808-1,636)

n.s.

Buitenland (t.o.v. Nederland)

1,096

(0,851-1,413)

n.s.

Beginnende bestuurder (t.o.v. ervaren bestuurder)

1,771

(1,392-2,255)

***

Geldboete door de rechter

1,142

(0,863-1,514)

n.s.

Taakstraf

1,127

(0,751-1,693)

n.s.

Overige afdoening/onbekend

0,971

(0,700-1,350)

n.s.

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

1,242

(0,524-2,945)

n.s.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

Strafrechtelijke afdoening (t.o.v. financiële
strafbeschikking)

0,550

(0,170-1,790)

n.s.

OBM opgelegd (t.o.v. geen OBM opgelegd)

1,044

(0,842-1,296)

n.s.

Leeftijd eerste strafzaak

0,993

(0,983-1,004)

n.s.

1,155

(1,100-1,213)

***

2,754

(2,004-3,785)

***

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onderinvloeddelict
Veroordelingsdichtheid alle strafzaken

a

n.s. p≥0,05; * p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,001
a

Vanwege het non-lineaire verband van de veroordelingsdichtheid met recidive wordt een zogenoemde square
root transformatie gebruikt.

Als de kans op recidive van twee personen – één die alleen volgens het strafrecht
is berecht en één die daarnaast een EMA heeft gevolgd, maar die verder op alle
overige kenmerken hetzelfde zijn – vergeleken wordt, dan blijkt de kans op tweejarige rijden-onder-invloed-recidive van een EMA-deelnemer 2 procentpunt lager
te liggen (7% versus 9%) dan die van een persoon in de controlegroep.
Robuustheidsanalyse
Het onvoldoende beheersen van de Nederlandse taal is een contra-indicatie voor het
opleggen van een EMA. In de OBJD wordt echter niet bijgehouden welke taal (of
talen) iemand spreekt. Bij het selecteren van de controlegroep voor de EMA kon dus
geen rekening worden gehouden met deze contra-indicatie.
In tabel 9 is te zien dat personen die in het buitenland geboren zijn, zijn oververtegenwoordigd in de controlegroep (15% van de EMA-deelnemers tegenover 22%
van de personen in de controlegroep). Er van uit gaande dat personen die in het
buitenland geboren zijn een grotere kans hebben om de Nederlandse taal onvoldoende te beheersen dan personen die in Nederland geboren zijn, wijst de oververtegenwoordiging van personen geboren in het buitenland er mogelijk op dat
onvoldoende rekening is gehouden met deze contra-indicatie en personen die de
Nederlandse taal onvoldoende beheersen ten onrechte voor de controlegroep
geselecteerd zijn.
Om uit te sluiten dat deze mogelijk ten onrechte geselecteerde personen de uitkomst van de effectschatting hebben bepaald, is de effectschatting herhaald voor de
subgroep van personen die in Nederland geboren zijn (zie tabel B3 in bijlage 6 voor
de resultaten van deze analyse). Dit verandert echter niets aan de uitkomst van de

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 53

effectschatting: EMA-deelnemers recidiveren minder met een rijden-onder-invloeddelict dan personen in de controlegroep, ook wanneer alleen gekeken wordt naar
mensen geboren in Nederland.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 54

5

Resultaten alcoholslotprogramma (ASP)

5.1

Achtergrondkenmerken

In tabel 11 staan de achtergrondkenmerken weergegeven van bestuurders die in
de periode 2012-2014 zijn staandegehouden voor rijden onder invloed en daarvoor
zijn gestart met het alcoholslotprogramma. Het merendeel van de ASP-deelnemers
is man (85%) en in Nederland geboren (84%). Ten tijde van de aanhouding voor
rijden onder invloed zijn de deelnemers gemiddeld 36 jaar oud. Gemiddeld komen
de ASP-deelnemers op 27-jarige leeftijd voor het eerst met justitie in contact. Van
de onderzoeksgroep heeft twee derde één of meer eerdere strafzaken op hun naam
staan (gemiddeld 3 strafzaken), bij iets meer dan de helft was dat vanwege een
verkeersdelict (gemiddeld 2 strafzaken) en bij ongeveer een derde vanwege een
eerder rijden-onder-invloeddelict (gemiddeld 1 strafzaak). Op het moment van het
rijden-onder-invloeddelict was 33% van de ASP-deelnemers nog een beginnende
bestuurder. Het merendeel van de ASP’s dat in 2012-2014 is opgelegd wordt
succesvol afgerond en ongeveer 5% van de deelnemers is voortijdig afgehaakt.
Zo’n 12% van de onderzoeksgroep bestaat uit spijtoptanten. De helft van de deelnemers kreeg behalve het ASP ook een financiële strafbeschikking opgelegd. Twee
op de tien deelnemers kreeg een boete opgelegd door de rechter en 7% moest een
taakstraf uitvoeren vanwege het rijden-onder-invloeddelict. Naast deze veelal
financiële afdoening kreeg twee derde van de ASP-deelnemers ook een tijdelijke
rijontzegging opgelegd.
Tabel 11

Achtergrondkenmerken van ASP-deelnemersa uit 2012-2014
ASP-deelnemers in 2012-2014
(N=5.384)
Aantal

%

Man

4.568

84,8

Vrouw

816

15,2

Nederland

4.518

83,9

Buitenland

866

16,1

1.325

24,6

25-29 jaar

844

15,7

30-39 jaar

1.173

21,8

40-49 jaar

1.068

19,9

50 jaar of ouder

967

18,0

Gemiddelde leeftijd

36,2

Sekse

Geboorteland

Leeftijd
24 jaar of jonger

Type bestuurder
Beginnende bestuurder

1.800

33,4

Ervaren bestuurder

3.584

66,6

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 55

Tabel 11

(vervolg)
ASP-deelnemers in 2012-2014
(N=5.384)
Aantal

%

Financiële strafbeschikking

2.572

47,8

Geldboete door de rechter

1.060

19,7

Strafrechtelijke afdoening

Taakstraf

377

7,0

1.200

22,3

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

45

0,8

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

130

2,4

Nee

1.687

31,3

Ja

Overige afdoening/onbekend

OBM opgelegd

3.522

65,4

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

45

0,8

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

130

2,4

Nee

4.735

87,9

Ja

649

12,1

4.399

81,7

Spijtoptant

Afloop maatregel
Succesvol afgerond
Afhaker

274

5,1

Van rechtswege beëindigd

711

13,2

17 jaar of jonger

1.088

20,2

18-24 jaar

1.926

35,8

25-29 jaar

675

12,6

30-39 jaar

779

14,5

40-49 jaar

518

9,6

50 jaar of ouder

391

7,3

Gemiddelde leeftijd eerste strafzaak

27,3

Leeftijd eerste strafzaak

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onder-invloeddelict
0 eerdere zaken

3.573

66,4

1 of meer eerdere zaken

1.811

33,6

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een rijden-onder-invloeddelict

0,7

Aantal eerdere strafzaken met een verkeersdelict
0 eerdere zaken

2.544

47,3

1-2 eerdere zaken

1.665

30,9

3-4 eerdere zaken

620

11,5

5 of meer eerdere zaken

555

10,3

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een verkeersdelict

1,7

Aantal eerdere strafzaken
0 eerdere zaken

1.794

33,3

1-2 eerdere zaken

1.662

30,9

3-4 eerdere zaken

779

14,5

1.149

21,3

5 of meer eerdere zaken
Gemiddeld aantal eerdere zaken
a

3,2

Deelnemers die daadwerkelijk zijn gestart met het ASP.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 56

5.2

Recidive tijdens het ASP

In figuur 7 staat de prevalentie weergegeven van de tweejarige recidive tijdens het
alcoholslotprogramma van de ASP-deelnemers in de periode 2012-2014, uitgesplitst
naar rijden-onder-invloed-, verkeers- en algemene recidive. Minder dan 1% van de
ASP-deelnemers uit 2012-2014 wordt opnieuw staandegehouden en veroordeeld
wegens het rijden onder invloed. Specifiek gekeken naar nieuwe verkeersdelicten,
blijkt dat 5% van de deelnemers uit 2012-2014 binnen twee jaar na aanvang van
het programma opnieuw geregistreerd werd vanwege een verkeersdelict. Tot slot
blijkt dat 10% van de ASP-deelnemers uit 2012-2014 tijdens de eerste twee jaar
van het programma opnieuw met justitie in aanraking kwam vanwege het plegen
van en vervolging voor een strafbaar feit ongeacht de aard daarvan.
Figuur 7

Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onder-invloed-,
verkeers- en algemene recidive tijdens het ASP uit 2012-2014a
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0
Rijden-onder-invloedrecidive

a

ASP-deelnemers
ASP-deelnemers (N=5.384)
(N=5.384)
0,9

Verkeersrecidive

5,0

Algemene recidive

10,5

Deelnemers die daadwerkelijk zijn gestart met het ASP.

5.3

Recidive na het ASP

In figuur 8 staat de prevalentie weergegeven van de tweejarige recidive na afloop
van het alcoholslotprogramma van de ASP-deelnemers uit de periode 2012-2014
die zijn gestart met het ASP en na afloop van het programma minimaal twee jaar
gevolgd konden worden. Van de deelnemers uit 2012-2014 heeft 12% binnen twee
jaar na het ASP een nieuwe strafzaak vanwege enig delict. Van de ASP-deelnemers
uit 2012-2014 komt 8% binnen twee jaar na afronding van het programma opnieuw
met justitie in aanraking voor een strafzaak met een verkeersdelict. Tot slot heeft
4% van de deelnemers binnen twee jaar een nieuwe strafzaak met een rijdenonder-invloeddelict.
In figuur 9 is te zien hoe de recidive zich verhoudt van ASP-deelnemers uit de
periode 2012-2014 die de maatregel succesvol hebben afgerond en van personen
voor wie de maatregel voortijdig is beëindigd (‘afhakers’). Het gaat daarbij om de
recidive die optreedt na afloop van het ASP. Te zien is dat de recidive van ‘afhakers’

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 57

Figuur 8

Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onder-invloed-,
verkeers- en algemene recidive na het ASP uit 2012-2014a
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0

ASP-deelnemers (N=4.127)

Rijden-onder-invloedrecidive

a

3,5

Verkeersrecidive

7,7

Algemene recidive

12,0

Deelnemers die daadwerkelijk zijn gestart met het ASP en die na afloop van het programma ten minste twee jaar
gevolgd konden worden.

Figuur 9

Prevalentie van tweejarige rijden-onder-invloed-, verkeers- en
algemene recidive na het ASP uit 2012-2014 naar afloop
maatregela
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0

a

Succesvol afgerond
(N=3.863)

Afhaker (N=264)

Rijden-onder-invloedrecidive

3,0

9,6

Verkeersrecidive

6,7

22,2

Algemene recidive

10,5

34,4

Deelnemers die daadwerkelijk zijn gestart met het ASP en die na afloop van het programma ten minste twee jaar
gevolgd konden worden.

hoger is dan de recidive van degenen die de maatregel succesvol afrondden. Dit
geldt zowel voor de rijden-onder-invloedrecidive als voor de verkeers- en de
algemene recidive. Alle verschillen zijn statistisch significant.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 58

5.3.1

Annuleringen

In figuur 10 staat de prevalentie weergegeven van de tweejarige recidive na afloop
van het alcoholslotprogramma van personen uit de periode 2012-2014 voor wie het
ASP voor de start is geannuleerd. Van deze groep heeft 6% binnen twee jaar een
nieuwe strafzaak met een rijden-onder-invloeddelict en 13% vanwege een verkeersdelict. Tot slot heeft 24% van de deelnemers uit 2012-2014 binnen twee jaar na het
ASP een nieuwe strafzaak vanwege enig delict ongeacht de aard daarvan.
Figuur 10 Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onder-invloed-,
verkeers- en algemene recidive na het ASP uit 2012-2014a
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0
Rijden-onder-invloedrecidive

a

Bestuurder
Bestuurdersmet
metgeannuleerd
geannuleerdASP
ASP(N=3.253)
(N=3.253)
6,5

Verkeersrecidive

13,6

Algemene recidive

24,3

Bestuurders met een geannuleerd ASP.

5.4

Effectiviteit van het ASP

Om uitspraken te kunnen doen over de effectiviteit van het ASP wordt de recidive
van de ASP-deelnemers uit de periode 2012-2014 vergeleken met de recidive van
personen die in dezelfde periode voor een ASP-waardig delict zijn staandegehouden
maar niet aan het ASP hebben hoeven deelnemen. Voor de deelnemers gaat het
hierbij om personen die zijn gestart met het ASP en na afloop van het programma
minimaal twee jaar gevolgd konden worden. Eerst wordt in paragraaf 5.4.1 de
feitelijke recidive van de ASP-deelnemers afgezet tegen de feitelijke recidive van de
controlegroep. Vervolgens wordt in paragraaf 5.4.2 ingegaan op de overeenkomsten
en verschillen tussen de twee groepen wat betreft hun achtergrondkenmerken. In
paragraaf 5.4.3 wordt ten slotte getoetst of deelname aan het ASP samengaat met
minder rijden-onder-invloedrecidive wanneer rekening wordt gehouden met verschillen in achtergrondkenmerken tussen de ASP-deelnemers en de controlegroep.
5.4.1

Recidive in de deelnemers- en in de controlegroep

Figuur 11 geeft de tweejarige rijden-onder-invloedrecidive weer van de ASP-deelnemers uit 2013 en de personen in de controlegroep uit 2015. Van de ASP-deelnemers die zijn gestart met het ASP en na afloop van het programma minimaal

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 59

twee jaar gevolgd konden worden recidiveert 3% binnen twee jaar met een rijdenonder-invloeddelict. Het recidivepercentage van de controlegroep ligt hoger dan het
recidivepercentage van de ASP-deelnemers: twee jaar na het rijden-onder-invloeddelict in 2015 is 10% opnieuw staandegehouden vanwege het rijden onder invloed.
De feitelijke recidive van de deelnemersgroep is dus lager dan die van personen in
de controlegroep. Uit figuur 11 blijkt verder dat het recidiverisico van de ASP-deelnemers niet binnen het 95%-BI van de controlegroep valt. De gevonden verschillen
in de recidiveprevalentie zijn dus statistisch significant (z=7,085, p<0,001).
Figuur 11 Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onderinvloedrecidive van ASP-deelnemersa uit 2013 en de
controlegroep uit 2015
40
35
30

% recidivisten

25
20
15
10
5
0

Deelnemers ASP (N=1.676)

Controlegroep ASP (N=907)

3,2

9,9

Rijden-onder-invloedrecidive
a

Deelnemers die daadwerkelijk zijn gestart met het ASP en die na afloop van het programma ten minste twee jaar
gevolgd konden worden.

De recidivecijfers in figuur 11 zijn echter niet gecorrigeerd voor eventuele verschillen in achtergrondkenmerken tussen de groepen. Dat is wel nodig, omdat de
hoogte van de recidivepercentages in ieder geval deels afhangt van de base rate
van de recidive in de groepen. Wanneer de onderzoeksgroepen niet allemaal even
zwaar of ‘recidivegevoelig’ zijn, bemoeilijkt dit de onderlinge vergelijking van de
recidivecijfers. Het valt immers te verwachten dat de recidive in een relatief zware
groep (zoals bijvoorbeeld een groep met veel mannen met een omvangrijke justitiële voorgeschiedenis) hoger uitvalt dan in een groep met een verhoudingsgewijs
laag a priori recidiverisico (zoals bijvoorbeeld een groep met veel vrouwen die voor
het eerst met justitie in aanraking kwamen). In paragraaf 5.4.2 wordt nagaan hoe
de ASP-deelnemers en personen in de controlegroep verschillen qua recidivegevoeligheid.
5.4.2

Vergelijkbaarheid van de deelnemers- en de controlegroep

Voor de vergelijking van de groep ASP-deelnemers met de controlegroep zijn verschillende kenmerken bekeken. In tabel 12 staan de achtergrondkenmerken van
de ASP-deelnemers en de controlegroep naast elkaar weergegeven. Voor elk kenmerk is nagegaan of de verschillen tussen de ASP-deelnemers en de controlegroep

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 60

Tabel 12

Achtergrondkenmerken van ASP-deelnemers uit 2013 (die daadwerkelijk zijn gestart met het ASP) en de controlegroep uit 2015
ASP-deelnemers
(N=1.676)
Aantal

Sekse

Controlegroep ASP
(N=907)

%

Aantal

%

t(2081)=-3,277, p=0,001

Man

1.396

83,4

798

88,0

Vrouw

278

16,6

109

12,0

Geboorteland

t(906)=-7,855, p<0,001

Nederland

1.440

85,9

636

74,9

Buitenland

234

14,0

213

25,1

Leeftijd

t(2579)=-7,549, p<0,001

24 jaar of jonger

277

16,5

276

30,4

25-29 jaar

290

17,3

145

16,0

30-39 jaar

380

22,7

191

21,1

40-49 jaar

343

20,5

151

16,6

50 jaar of ouder

384

22,9

144

15,9

Gemiddelde leeftijd

38,6

Type bestuurder
Beginnende bestuurder
Ervaren bestuurder

34,4
t(17927)=-3,022, p=0,003

525

31,3

338

37,3

1.151

68,7

569

62,7

Strafrechtelijke afdoening

χ2(5)=220,815, p<0,001

Financiële strafbeschikking

811

50,3

336

37,0

Geldboete door de rechter

362

22,5

365

40,2

Taakstraf

96

6,0

127

14,0

Overige afdoening/onbekend

343

21,3

79

8,7

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

28

1,7

N.v.t.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

36

2,1

N.v.t.

OBM opgelegd

χ2(3)=35,612, p<0,001

Nee

532

32,4

289

Ja

1.108

67,6

618

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

28

1,7

N.v.t.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

36

2,1

N.v.t.

Leeftijd eerste strafzaak

31,9
68,1

t(2010)=-7,594, p<0,001

17 jaar of jonger

278

16,6

264

29,1

18-24 jaar

557

33,3

329

36,3

25-29 jaar

233

13,9

88

9,7

30-39 jaar

266

15,9

110

12,1

40-49 jaar

177

10,6

64

7,1

50 jaar of ouder

163

9,7

52

5,7

Gemiddelde leeftijd eerste strafzaak

28,9

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onder-invloeddelict
0 eerdere zaken
1 of meer eerdere zaken

25,1
t(1243)=6,990, p<0,001

1.123

67,0

529

58,3

553

33,0

378

41,7

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een rijden-onderinvloeddelict

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

0,6

1,2

Cahier 2019-20 | 61

Tabel 12

(vervolg)
ASP-deelnemers
(N=1.676)
Aantal

Aantal eerdere strafzaken met een verkeersdelict

%

Controlegroep ASP
(N=907)
Aantal

%

t(1201)=6,935, p<0,001

0 eerdere zaken

822

49,0

401

44,2

1-2 eerdere zaken

522

31,1

246

27,1

3-4 eerdere zaken

177

10,6

79

8,7

5 of meer eerdere zaken

155

9,2

181

20,0

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een verkeersdelict

1,5

Aantal eerdere strafzaken

2,7
t(1103)=7,886, p<0,001

0 eerdere zaken

590

35,2

295

32,5

1-2 eerdere zaken

536

32,0

226

24,9

3-4 eerdere zaken

235

14,0

89

9,8

5 of meer eerdere zaken

315

18,8

297

32,7

Gemiddeld aantal eerdere zaken

2,7

5,6

Veroordelingsdichtheid eerdere strafzaken met een rijdenonder-invloeddelict

t(1200)=8,149, p<0,001
0,04

0,08

Veroordelingsdichtheid eerdere strafzaken met een
verkeersdelict

t(1201)=8,178, p<0,001
0,11

Veroordelingsdichtheid eerdere strafzaken

0,20
t(1172)=11,398, p<0,001

0,19

0,40

statistisch significant zijn. De significantie is bepaald middels een onafhankelijke
t-toets (in geval van binaire of continue variabelen) of een Chi-kwadraat toets (in
geval van categorische variabelen) waarvan de resultaten naast het betreffende
kenmerk vermeld staan. Te zien is dat de ASP-deelnemers op de meeste kenmerken
significant afwijken van personen in de controlegroep. Onder de ASP-deelnemers
zijn gemiddeld genomen minder mannen en meer personen die in Nederland
geboren zijn dan onder personen in de controlegroep. ASP-deelnemers zijn bij
het plegen van het rijden-onder-invloeddelict in 2013 gemiddeld ouder en komen
op een latere leeftijd voor het eerst met justitie in contact dan personen in de
controlegroep. Kenmerken die de justitiële voorgeschiedenis betreffen, laten zien
dat ASP-deelnemers over het algemeen een minder omvangrijk verleden hebben
dan personen in de controlegroep. Verder is het aandeel beginnende bestuurders
in de deelnemersgroep kleiner vergeleken met de controlegroep. Tot slot werden
de deelnemers gemiddeld genomen lichter bestraft: financiële strafbeschikkingen
worden vaker opgelegd aan deelnemers, geldboetes door de rechter en taakstraffen
worden gemiddeld vaker opgelegd aan personen in de controlegroep. Wat betreft
het aandeel rijontzeggingen is geen verschil te zien.
Bovengenoemde verschillen in de kenmerken wijzen erop dat de deelnemersgroep
mogelijk een lichtere populatie omvat met gemiddeld genomen een lager a priori
recidiverisico dan de controlegroep. Met dit gegeven moet rekening worden gehouden als de feitelijke recidivecijfers worden vergeleken. Dit gebeurt door in aanvulling
op de berekening van de feitelijke recidivecijfers (zoals weergegeven in figuur 11)
een multipele regressieanalyse uit te voeren, waarbij het effect van deelname op de
hoogte van de rijden-onder-invloedrecidive wordt geschat, los van de invloed van
verschillen tussen de groepen in gemeten achtergrondenkenmerken. De resultaten
van deze analyses worden besproken in paragraaf 5.4.3.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 62

5.4.3

Effectschatting ASP

In tabel 13 staan de resultaten samengevat van een multipele binaire logistische
regressieanalyse met als uitkomstmaat de prevalentie van tweejarige rijden-onderinvloedrecidive. De gemeten achtergrondkenmerken zijn als controlevariabelen
opgenomen in het model. Tevens is een variabele aan het model toegevoegd die
aangeeft of de persoon heeft deelgenomen aan het ASP. De OR voor het kenmerk
‘onderzoeksgroep’ geeft een schatting van de unieke bijdrage die deelname aan het
ASP gemiddeld heeft gehad op de prevalentie van rijden-onder-invloedrecidive
binnen twee jaar. De OR tussen 0 en 1 wijst op een negatieve samenhang: deelname gaat gepaard met een lager recidiverisico. Uit de analyse blijkt dat deelname
aan het ASP, ook na correctie voor verschillen op achtergrondkenmerken, een
statistisch significante bijdrage levert aan de voorspelling van de prevalentie van
tweejarige rijden-onder-invloedrecidive.
Deze resultaten wijzen erop dat het ASP een bijdrage lijkt te leveren aan het voorkomen van rijden-onder-invloedrecidive na afloop van het programma.
Tabel 13

Logistische regressie van de tweejarige prevalentie van rijdenonder-invloedrecidive op achtergrondkenmerken (N=2.583)

Achtergrondkenmerk

Model 0
OR (95% BI)

ASP-deelnemer (t.o.v. controlegroep)

0,302

(0,214-0,428)

Model 1
Sign.
***

OR (95% BI)

Sign.

0,423

(0,287-0,624)

***

Man (t.o.v. vrouw)

0,806

(0,459-1,415)

n.s.

Buitenland (t.o.v. Nederland)

1,517

(0,999-2,302)

n.s.

Beginnende bestuurder (t.o.v. ervaren bestuurder)

1,029

(0,687-1,543)

n.s.

Geldboete door de rechter

0,802

(0,510-1,259)

n.s.

Taakstraf

1,112

(0,634-1,953)

n.s.

Overige afdoening/onbekend

1,264

(0,721-2,216)

n.s.

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

1,424 (0,182-11,138) n.s.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

Strafrechtelijke afdoening (t.o.v. financiële
strafbeschikking)

0,575

(0,073-4,506)

n.s.

OBM opgelegd (t.o.v. geen OBM opgelegd)

0,902

(0,597-1,364)

n.s.

Leeftijd eerste strafzaak

0,980

(0,959-1,000)

n.s.

1,162

(1,073-1,258)

***

2,750

(1,599-4,730)

***

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onderinvloeddelict
Veroordelingsdichtheid alle strafzaken

a

n.s. p≥0,05; * p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,001
a

Vanwege het non-lineaire verband van de veroordelingsdichtheid met recidive wordt een zogenoemde square
root transformatie gebruikt.

Uit de logistische regressie is duidelijk geworden wat de unieke bijdrage is van deelname aan het ASP op de tweejarige rijden-onder-invloed-recidive. Het blijft echter
lastig in te schatten wat in termen van recidivevermindering bereikt kan worden
door – naast een strafrechtelijke afdoening – ook een ASP op te leggen. Daarom
is een schatting gemaakt van de kans op recidive voor personen die wel en voor
personen die niet aan de maatregel hebben deelgenomen, maar die verder op alle
overige kenmerken hetzelfde zijn (zogenoemde marginale effecten). Door deze
kansen te vergelijken, kan een schatting worden gemaakt van het effect van ASPdeelname.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 63

Als de kans op recidive van twee personen – één die alleen volgens het strafrecht is
berecht en één die daarnaast aan het ASP heeft deelgenomen, maar die verder op
alle overige kenmerken hetzelfde zijn – vergeleken wordt, dan blijkt de kans op
tweejarige rijden-onder-invloed-recidive van een ASP-deelnemer 4 procentpunt
lager te liggen (4% versus 8%) dan die van een persoon in de controlegroep.
Robuustheidsanalyse
Het onvoldoende beheersen van de Nederlandse taal is een contra-indicatie voor
het opleggen van een ASP. In de OBJD wordt echter niet bijgehouden welke taal (of
talen) iemand spreekt. Bij het selecteren van de controlegroep voor het ASP kon dus
geen rekening worden gehouden met deze contra-indicatie.
In tabel 12 is te zien dat personen die in het buitenland geboren zijn, zijn oververtegenwoordigd in de controlegroep (14% van de ASP-deelnemers tegenover 25%
van de personen in de controlegroep). Er van uit gaande dat personen die in het
buitenland geboren zijn een grotere kans hebben om de Nederlandse taal onvoldoende te beheersen dan personen die in Nederland geboren zijn, wijst de oververtegenwoordiging van personen geboren in het buitenland er mogelijk op dat
onvoldoende rekening is gehouden met deze contra-indicatie en personen die de
Nederlandse taal onvoldoende beheersen ten onrechte voor de controlegroep
geselecteerd zijn.
Een andere contra-indicatie voor het opleggen van een bepaalde geschiktheidsmaatregel is als de persoon in de afgelopen vijf jaar al aan de betreffende maatregel
heeft deelgenomen. Bij het selecteren van de controlegroepen voor de geschiktheidsmaatregelen is rekening gehouden met deze contra-indicatie door personen
met eerdere rijden-onder-invloeddelicten in de OBJD in te delen in een zwaardere
maatregel dan puur en alleen op grond van het betreffende BAG geïndiceerd zou
zijn. Bekend is echter dat niet elk rijden-onder-invloeddelict leidt tot het opstarten
van de vorderingsprocedure. Dit betekent dat personen mogelijk te snel worden
toebedeeld aan een zwaardere maatregel, zoals het ASP.
In tabel 12 is te zien dat personen met één (of meer) eerdere strafzaken met een
rijden-onder-invloeddelict, zijn oververtegenwoordigd in de controlegroep (33% van
de ASP-deelnemers tegenover 42% van de personen in de controlegroep). Dit wijst
er mogelijk op dat onvoldoende rekening is gehouden met deze contra-indicatie
en personen die feitelijk niet eerder aan een educatieve maatregel deelnamen ten
onrechte voor de (zwaardere) controlegroep voor het ASP geselecteerd zijn.
Om uit te sluiten dat deze mogelijk ten onrechte geselecteerde personen de uitkomst van de effectschatting hebben bepaald, is de effectschatting herhaald voor
de subgroep van subgroep van personen die in Nederland geboren zijn en voor de
subgroep van first (rijden-onder-invloed) offenders (zie tabel B4 in bijlage 6 voor
de resultaten van deze analyses). Dit verandert echter niets aan de uitkomst van de
effectschatting: deelname aan het ASP leidt tot minder rijden-onder-invloedrecidive,
ook wanneer alleen gekeken wordt naar mensen geboren in Nederland of first
offenders.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 64

6

Resultaten onderzoek alcohol

6.1

Achtergrondkenmerken

In tabel 14 staan de achtergrondkenmerken weergegeven van bestuurders die in
2015 zijn staandegehouden voor rijden onder invloed en daarvoor hebben moeten
deelnemen aan het onderzoek alcohol. Het merendeel van de deelnemers is man
(89%). Vergeleken met de andere maatregelen is een relatief groot deel van de
deelnemers aan het onderzoek alcohol niet in Nederland geboren (26%). Dit kan
mogelijk verklaard worden doordat het niet beheersen van de Nederlandse taal
een contra-indicatie is voor de overige alcoholgerelateerde maatregelen. Deze personen worden gelijk doorgestuurd naar het onderzoek alcohol en zitten in deze
onderzoeksgroep. Ten tijde van de aanhouding voor rijden onder invloed zijn de
deelnemers aan het onderzoek gemiddeld 36 jaar oud. Gemiddeld komen de
deelnemers op 26-jaroge leeftijd voor het eerst met justitie in contact. Van de
onderzoeksgroep heeft drie kwart één of meer eerdere strafzaken op hun naam
staan (gemiddeld 5 strafzaken), bij twee derde was dat vanwege een verkeersdelict
Tabel 14

Achtergrondkenmerken van deelnemers aan het onderzoek
alcohol in 2015
Onderzoek alcohol-deelnemers
(N=2.680)
Aantal

%

Man

2.371

88,5

Vrouw

309

11,5

Nederland

1.978

74,4

Buitenland

681

25,6

24 jaar of jonger

570

21,3

25-29 jaar

449

16,8

30-39 jaar

596

22,2

40-49 jaar

529

19,7

50 jaar of ouder

536

20,0

Gemiddelde leeftijd

36,9

Sekse

Geboorteland

Leeftijd

Type bestuurder
Beginnende bestuurder

796

29,7

1.884

70,3

Financiële strafbeschikking

697

26,0

Geldboete door de rechter

979

36,5

Taakstraf

425

15,9

Overige afdoening/onbekend

509

19,0

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

31

1,2

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

39

1,5

Ervaren bestuurder
Strafrechtelijke afdoening

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 65

Tabel 14

(vervolg)
Onderzoek alcohol-deelnemers
(N=2.680)
Aantal

%

Nee

962

35,9

Ja

1.648

61,5

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

31

1,2

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

39

1,5

2.608

97,3

72

2,7

2.196

81,9

484

18,1

Betrokkene is geschikt

465

21,2

Betrokkene is ongeschikt

1.731

78,8

17 jaar of jonger

640

23,9

18-24 jaar

956

35,7

25-29 jaar

294

11,0

30-39 jaar

348

13,0

40-49 jaar

246

9,2

50 jaar of ouder

196

7,3

Gemiddelde leeftijd eerste strafzaak

26,5

OBM opgelegd

Spijtoptant
Nee
Ja
Afloop onderzoek
Onderzoek afgerond
Afhaker
Uitslag onderzoek

Leeftijd eerste strafzaak

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onder-invloeddelict
0 eerdere zaken

1.178

44,0

1 of meer eerdere zaken

1.502

56,0

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een rijden-onder-invloeddelict

1,4

Aantal eerdere strafzaken met een verkeersdelict
0 eerdere zaken

920

34,3

1-2 eerdere zaken

852

31,8

3-4 eerdere zaken

391

14,6

5 of meer eerdere zaken

517

19,3

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een verkeersdelict

2,6

Aantal eerdere strafzaken
0 eerdere zaken

667

24,9

1-2 eerdere zaken

752

28,1

3-4 eerdere zaken

393

14,7

5 of meer eerdere zaken

868

32,4

Gemiddeld aantal eerdere zaken

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

4,8

Cahier 2019-20 | 66

(gemiddeld 3 strafzaken) en bij ongeveer de helft vanwege een eerder rijden-onderinvloeddelict (gemiddeld 1 strafzaak). Op het moment van het rijden-onder-invloeddelict is zo’n 30% van de deelnemers aan het onderzoek alcohol nog een beginnende bestuurder. Het merendeel van de onderzoeken dat in 2015 is opgelegd wordt
succesvol afgerond en ongeveer 18% van de deelnemers is voortijdig afgehaakt.
Van de deelnemers die het onderzoek afronden wordt het merendeel ongeschikt
verklaard (79%) en wordt het rijbewijs ongeldig verklaard.
Slechts 3% van de onderzoeksgroep bestaat uit spijtoptanten. Een kwart van
de personen die een onderzoek alcohol moesten ondergaan kreeg behalve het
onderzoek alcohol ook een financiële strafbeschikking opgelegd. Iets minder dan
40% kreeg een boete opgelegd door de rechter en ruim 15% moest een taakstraf
uitvoeren vanwege het rijden-onder-invloeddelict. Naast een veelal financiële
sanctie kreeg ruim zes op de tien personen die een onderzoek alcohol moesten
ondergaan een tijdelijk rijontzegging opgelegd.

6.2

Recidive

Figuur 12 laat zien dat 8% van de deelnemers uit 2015 binnen twee jaar na het
afronden van het onderzoek opnieuw wordt vervolgd voor het rijden onder invloed.
Van de deelnemers pleegt 14% binnen twee jaar opnieuw een verkeersdelict dat
tot een veroordeling leidt. Ten slotte pleegt 22% van de deelnemers binnen twee
jaar na het afronden van het onderzoek een nieuw delict waarvoor hij of zij wordt
vervolgd (algemene recidive).
In figuur 13 is te zien hoe de recidive zich verhoudt van deelnemers aan het onderzoek alcohol die het onderzoek succesvol hebben afgerond en van personen voor
wie de maatregel voortijdig is beëindigd. Te zien is dat de recidive van ‘afhakers’
Figuur 12 Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onder-invloed-,
verkeers- en algemene recidive van deelnemers aan het
onderzoek alcohol in 2015
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0

Onderzoek alcohol-deelnemers (N=2.680)

Rijden-onder-invloedrecidive

7,5

Verkeersrecidive

14,1

Algemene recidive

21,1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 67

Figuur 13 Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden-onder-invloed-,
verkeers- en algemene recidive van deelnemers aan het
onderzoek alcohol in 2015 naar afloop maatregel
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0

Succesvol afgerond
(N=2.196)

Afhaker (N=484)

Rijden-onder-invloedrecidive

6,4

12,5

Verkeersrecidive

12,1

23,2

Algemene recidive

18,1

34,6

hoger is dan de recidive van degenen die de maatregel succesvol afrondden. Dit
geldt zowel voor de rijden-onder-invloedrecidive als voor de verkeers- en de
algemene recidive. Alle verschillen zijn statistisch significant.
In figuur 14 is te zien hoe de recidive zich verhoudt van deelnemers aan het onderzoek alcohol voor wie de uitslag van het onderzoek alcohol geschikt is en van
deelnemers voor wie de uitslag ongeschikt is. De rijden-onder-invloedrecidive van
Figuur 14 Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden onder invloed-,
verkeers- en algemene recidive van deelnemers aan het
onderzoek alcohol in 2015 naar uitslag maatregel
50
45
40

% recidivisten

35
30
25
20
15
10
5
0

Geschikt (N=465)

Ongeschikt (N=1.731)

Rijden-onder-invloedrecidive

8,4

5,9

Verkeersrecidive

10,3

12,6

Algemene recidive

15,9

18,7

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 68

personen met uitslag ongeschikt ligt lager dan de recidive van personen die geschikt
worden geacht. De verkeers- en de algemene recidive van personen die geschikt
werden geacht is hoger dan die van personen voor wie de uitslag van het onderzoek
ongeschikt was. Geen van de gevonden verschillen is echter statistisch significant.

6.3

Effectiviteit van het onderzoek alcohol

Voor het onderzoek alcohol wordt geen effectstudie uitgevoerd, aangezien het doel
van deze maatregel is vaststellen of iemand geschikt is om een motorrijtuig te
besturen en niet het voorkomen van recidive.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 69

7

Resultaten Educatieve Maatregel Gedrag en
verkeer (EMG)

7.1

Achtergrondkenmerken

In tabel 15 staan de achtergrondkenmerken weergegeven van personen die in 2015
zijn staandegehouden voor een EMG-gedraging en daarvoor hebben moeten deelnemen aan een EMG. Het merendeel van de EMG-deelnemers uit 2015 is man
Tabel 15

Achtergrondkenmerken van EMG-deelnemers uit 2015
EMG-deelnemers
(N=933)
Aantal

%

Sekse
Man

904

96,9

Vrouw

29

3,1

Nederland

794

88,6

Buitenland

102

11,4

24 jaar of jonger

340

36,4

25-29 jaar

223

23,9

30-39 jaar

196

21,0

40-49 jaar

107

11,5

50 jaar of ouder

67

7,2

Gemiddelde leeftijd

30,4

Geboorteland

Leeftijd

Type bestuurder
Beginnende bestuurder

348

37,3

Ervaren bestuurder

585

62,7

Snelheidsovertreding ≥50 km/u binnen de bebouwde koma

469

50,3

Combinatie van overige EMG-gerelateerde delicten w.o. snelheid

378

40,5

Combinatie van overige EMG-gerelateerde delicten

86

9,2

Snelheid

847

90,8

Agressief gedrag

126

13,5

Botsing

227

24,3

Bumperkleven

196

21,0

Gevaarlijk inhalen

339

36,3

Gevaarlijke manoeuvres

109

11,7

Richting aangeven/voorsorteren

304

32,6

Rijden waar dat niet mag

181

19,4

Rijrichting

147

15,8

Roodlichtnegatie

207

22,2

Voorrang

86

9,2

Overige gedragingen

182

19,5

≥50 km/u binnen de bebouwde kom

429

50,6

≥31 km/u binnen de bebouwde kom - bromfietser

13

1,5

≥31 km/u binnen de bebouwde kom - wegwerkzaamheden

27

3,2

Overige snelheidsovertreding

378

44,6

Type delict

Soort snelheidsovertreding

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 70

Tabel 15

(vervolg)
EMG-deelnemers
(N=933)
Aantal

%

Strafrechtelijke afdoening
Financiële strafbeschikking

459

49,2

Geldboete door de rechter

78

8,4

Taakstraf

37

4,0

Overige afdoening/onbekend

69

7,4

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

22

2,4

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

268

28,7

Nee

309

33,1

Ja

334

35,8

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

22

2,4

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

268

28,7

Nee

883

94,6

Ja

50

5,4

Succesvol afgerond

874

93,7

Afhaker

59

6,3

17 jaar of jonger

330

36,8

18-24 jaar

369

41,2

25-29 jaar

76

8,5

30-39 jaar

70

7,8

40-49 jaar

38

4,2

50 jaar of ouder

13

1,5

N.v.t. (geen strafzaken in carrière)

37

Gemiddelde leeftijd eerste strafzaak

21,5

OBM opgelegd

Spijtoptant

Afloop maatregel

Leeftijd eerste strafzaak

Aantal eerdere zaken met een EMG-gerelateerd delict in de afgelopen 5 jaar
0 eerdere zaken

220

23,6

1-2 eerdere zaken

292

31,3

3-4 eerdere zaken

169

18,1

5 of meer eerdere zaken

252

27,0

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een EMG-gerelateerd delict in de
afgelopen 5 jaar

3,7

Aantal eerdere strafzaken met een verkeersdelict
0 eerdere zaken

297

31,8

1-2 eerdere zaken

317

34,0

3-4 eerdere zaken

129

13,8

5 of meer eerdere zaken

190

20,4

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een verkeersdelict

2,6

Aantal eerdere strafzaken
0 eerdere zaken

210

22,5

1-2 eerdere zaken

239

25,6

3-4 eerdere zaken

157

16,8

5 of meer eerdere zaken

327

35,0

Gemiddeld aantal eerdere zaken
a

5,0

Voor bromfietsers en bij wegwerkzaamheden ligt de grens bij 31 km/u.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 71

(97%) en in Nederland geboren (89%). Ten tijde van de EMG-gedraging zijn de
deelnemers gemiddeld 30 jaar. Op het moment dat de deelnemers voor het eerst
met justitie in aanraking komen vanwege een strafzaak zijn ze gemiddeld 22 jaar
oud. Meer dan drie kwart van de EMG-deelnemers heeft één of meer eerdere strafzaken op hun naam staan (gemiddeld 5 strafzaken). Ruim een derde heeft vijf of
meer eerdere zaken. Ruim twee derde van de deelnemers heeft één of meer
eerdere strafzaken met een verkeersdelict (gemiddeld 3 strafzaken) en drie kwart
één of meer eerdere Mulderzaken of strafzaken met een EMG-gerelateerd delict
(gemiddeld 4 zaken). Wat betreft de EMG-gedraging waar de deelnemers in 2015
zich hebben schuldig gemaakt blijkt dat iets meer dan 90% van de deelnemers,
eventueel in combinatie met een andere EMG-gerelateerde gedraging, een snelheidsovertreding heeft begaan. Naast snelheid komt ook gevaarlijk inhalen (36%),
geen richting aangeven of verkeerd voorsorteren (33%) en het (bijna) veroorzaken
van een botsing (24%) veel voor. De EMG-cursus is door 94% van de deelnemers
succesvol afgerond; 6% haakt voortijdig af. Zo’n 5% volgt de EMG als spijtoptant.
Voor zover het EMG-delict ook via het strafrecht is afgedaan (dit geldt voor 70%
deelnames) is gekeken naar de strafrechtelijke afdoening. Zeven op de tien EMGdeelnemers uit 2015 met een strafrechtelijke afdoening kreeg behalve een EMG
een (financiële) strafbeschikking opgelegd. Ruim 10% kreeg naast de EMG een
geldboete opgelegd door de rechter en 6% moest een werkstraf (opgelegd in het
kader van een strafbeschikking of door de rechter) uitvoeren. Verder kreeg de helft
van de EMG-deelnemers een tijdelijke rijontzegging opgelegd.

7.2

Recidive

In figuur 15 wordt een overzicht gegeven van de verschillende soorten recidive van
de deelnemers aan de EMG in 2015. De algemene en de verkeersrecidive hebben
alleen betrekking op strafzaken. Als het gaat om de EMG-gerelateerde recidive
worden niet alleen strafzaken, maar ook relevante Mulder-beschikkingen geteld.
Daarbij is het niet van belang of een dergelijke gedraging eenmalig of herhaaldelijk
Figuur 15 Prevalentie van feitelijke tweejarige EMG-gerelateerde,
verkeers- en algemene recidive van EMG-deelnemers in 2015
60

50

% recidivisten

40

30

20

10

0

EMG-deelnemers (N=933)

EMG-gerelateerde recidive

49,4

Verkeersrecidive

19,6

Algemene recidive

28,7

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 72

binnen één rit wordt vertoond (en men dus opnieuw in aanmerking zou komen voor
een EMG); elke nieuwe risicovolle gedraging (zie bijlage 3) kwalificeert als een EMGgerelateerd recidivedelict.
Te zien dat bijna de helft van de EMG-deelnemers in 2015 binnen twee jaar na
afloop van de maatregel recidiveert vanwege een EMG-gerelateerd delict. Zo’n 20%
heeft binnen twee jaar een nieuwe strafzaak vanwege een verkeersdelict. Tot slot
recidiveerde 29% van de EMG-deelnemers uit 2015 binnen twee jaar na afloop van
de maatregel vanwege een verkeersovertreding of een misdrijf ongeacht de aard
daarvan.
De EMG-gerelateerde recidive ligt hoger dan in eerdere metingen het geval was. Dit
heeft te maken met de gewijzigde definitie van EMG-gerelateerde recidive waarbij
in de huidige meting niet alleen delicten worden geteld die binnen het strafrecht
worden afgedaan, maar ook delicten die leiden tot het uitvaardigen van een Mulderbeschikking (zie ook paragraaf 2.3.2 en figuur B1 in bijlage 5).
In figuur 16 is te zien hoe de recidive zich verhoudt van EMG-deelnemers die de
cursus succesvol hebben afgerond en van personen voor wie de maatregel voortijdig
is beëindigd. Te zien is dat zowel de algemene als de verkeersrecidive van ‘afhakers’
hoger is dan die van degenen die de maatregel succesvol afrondden. De EMGgerelateerde recidive van afhakers ligt lager dan die van de ‘afmakers’. Dit in tegenstelling tot de recidive van afhakers bij de alcoholmaatregelen. Die is – volgens alle
onderscheiden criteria – hoger dan de recidive van afmakers. Alle verschillen zijn
– ondanks de kleine N – statistisch significant.
Figuur 16 Prevalentie van feitelijke tweejarige EMG-gerelateerde,
verkeers- en algemene recidive van EMG-deelnemers in 2015,
naar afloop maatregel
60

50

% recidivisten

40

30

20

10

0

7.3

Succesvol afgerond (N=874)

Afhaker (N=59)

EMG-gerelateerde recidive

51,0

25,5

Verkeersrecidive

18,8

32,4

Algemene recidive

27,0

54,4

Effectiviteit van de EMG

Om uitspraken te kunnen doen over de effectiviteit van de EMG wordt de recidive
van de EMG-deelnemers uit 2015 die binnen de bebouwde kom ten minste 50 km/u
(voor bromfietsers en bij wegwerkzaamheden ligt de grens bij 31 km/u) te hard

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 73

reden vergeleken met de recidive van personen die in dezelfde periode voor een
dergelijke snelheidsovertreding zijn staandegehouden maar niet aan de EMG hebben
hoeven deelnemen. Hiervoor wordt eerst in paragraaf 7.3.1 de feitelijke EMG-gerelateerde recidive van de deelnemers afgezet tegen de feitelijke EMG-gerelateerde
recidive van de controlegroep. Vervolgens wordt in paragraaf 7.3.2 ingegaan op
de overeenkomsten en verschillen tussen de twee groepen wat betreft hun achtergrondkenmerken. In paragraaf 7.3.3 wordt ten slotte getoetst of deelname aan de
EMG samengaat met minder (administratief of binnen het strafrecht afgehandelde)
EMG-gerelateerde recidivedelicten wanneer rekening wordt gehouden met verschillen in achtergrondkenmerken tussen de EMG-deelnemers en de controlegroep.
De EMG-gerelateerde recidive betreft niet alleen strafzaken, maar ook relevante
Mulder-beschikkingen. Daarbij is het niet van belang of een dergelijke gedraging
eenmalig of herhaaldelijk binnen één rit wordt vertoond (en men dus opnieuw in
aanmerking zou komen voor een EMG); elke nieuwe risicovolle gedraging (zie
bijlage 3) kwalificeert als een EMG-gerelateerd recidivedelict.
7.3.1

Recidive in de deelnemers- en in de controlegroep

Figuur 17 geeft de tweejarige EMG-gerelateerde recidive weer van de EMG-deelnemers uit 2015 die binnen de bebouwde kom ten minste 50 km/u te hard reden en
de personen in de controlegroep uit 2015. Van de EMG-deelnemers recidiveert 43%
binnen twee jaar met een (administratief of binnen het strafrecht afgehandeld)
EMG-gerelateerd delict. Het recidivepercentage van de controlegroep ligt lager dan
het recidivepercentage van de deelnemers: twee jaar na het EMG-gerelateerde
delict in 2015 is 36% opnieuw staandegehouden vanwege een EMG-gerelateerd
delict. De feitelijke recidive van de deelnemersgroep is dus hoger dan die van personen in de controlegroep. Uit figuur 17 blijkt echter dat het recidiverisico van de
EMG-deelnemers binnen het 95%-BI van de controlegroep valt. De gevonden
verschillen in de recidiveprevalentie zijn dus statistisch niet significant (z=1,952,
p=0,051).
Figuur 17 Prevalentie van feitelijke tweejarige EMG-gerelateerde recidive
van EMG-deelnemers en de controlegroep uit 2015
60

50

% recidivisten

40

30

20

10

0
EMG-gerelateerde recidive

Deelnemers EMG snelheid
(N=469)

Controlegroep EMG (N=380)

42,7

36,1

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 74

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Figuur 18 EMG-gerelateerde recidivezaken naar type delict
a Deelnemers EMG snelheid (N=469)

Overige gedragingen Snelheid
7%
11%
Snijden
6%

Agressief
gedrag
8%
Gevaarlijk inhalen
6%

Roodlichtnegatie
11%

Gevaarlijke
manoeuvres
8%

Rijrichting
7%

Groot licht voeren
6%

Rijden waar
dat niet mag
15%

Cahier 2019-20 | 75

Snelheid
Parkeren

Agressief
gedrag
Rijden waar
dat niet mag

Gevaarlijk inhalen
Rijrichting

Handheld bellen
9%
Parkeren
7%

Gevaarlijke
manoeuvres
Roodlichtnegatie

Groot licht voeren

Handheld bellen

Snijden

Overige gedragingen

Noot. De categorie parkeren verwijst naar het blokkeren van doorgangen of dubbel parkeren. Parkeerovertredingen waarbij de automobilist niet heeft betaald voor het parkeren of waarbij de duur
van de parkeertijd wordt overschreden vallen hier niet onder.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

b Controlegroep EMG (N=380)

Overige gedragingen
9%
Snijden
6%
Roodlichtnegatie
8%

Snelheid
10%
Agressief
gedrag
11%

Gevaarlijk inhalen
4%
Rijrichting
7%
Gevaarlijke
manoeuvres
11%
Rijden waar
dat niet mag
20%

Snelheid
Cahier 2019-20 | 76

Parkeren

Agressief
gedrag
Rijden waar
dat niet mag

Gevaarlijk inhalen
Rijrichting

Groot licht voeren
6%
Parkeren
3%
Handheld bellen
4%

Gevaarlijke
manoeuvres
Roodlichtnegatie

Groot licht voeren

Handheld bellen

Snijden

Overige gedragingen

Noot. De categorie parkeren verwijst naar het blokkeren van doorgangen of dubbel parkeren. Parkeerovertredingen waarbij de automobilist niet heeft betaald voor het parkeren of waarbij de duur
van de parkeertijd wordt overschreden vallen hier niet onder.

In figuur 18 zijn de EMG-gerelateerde recidivezaken van EMG-deelnemers (a) en de
controlegroep (b) uitgesplitst naar het type delict van de feiten in de recidivezaak. Te
zien is dat de aard van de EMG-gerelateerde recidivedelicten van EMG-deelnemers
en van personen in de controlegroep erg heterogeen is. Het rijden waar dat niet
mag komt in beide groepen het vaakst voor. In deze categorie vallen gedragingen
zoals het door de (midden)berm rijden, het over de stoep, het fietspad of de busbaan rijden terwijl deze niet voor het betreffende voertuig bedoeld is en de vluchtstrook of een afgezette rijstrook gebruiken. Andere delictcategorieën die relatief
vaak voorkomen zijn snelheidsovertredingen, agressief gedrag (het negeren van
optische signalen of gegeven stoptekens, verbaal agressief reageren op de staandehouding en wederspannigheid), het uitvoeren van gevaarlijke manoeuvres (het
maken van handrembochten, wheelies of 360’s, onnodig slippen of slingerend
rijden en het deelnemen aan een illegale straatrace), rijrichting (negeren geslotenverklaring, tegen de rijrichting in rijden of spookrijden, keren terwijl een keerverbod
geldt) en roodlichtnegatie. Er zijn geen duidelijke verschillen tussen de deelnemers
en personen in de controlegroep wat betreft de aard van hun (EMG-gerelateerde)
recidivedelicten.
De recidivecijfers in figuur 17 zijn niet gecorrigeerd voor eventuele verschillen
in achtergrondkenmerken tussen de groepen. Dat is wel nodig, omdat de hoogte
van de recidivepercentages in ieder geval deels afhangt van de base rate van de
recidive in de groepen. Wanneer de onderzoeksgroepen niet allemaal even zwaar
of ‘recidivegevoelig’ zijn, bemoeilijkt dit de onderlinge vergelijking van de recidivecijfers. Het valt immers te verwachten dat de recidive in een relatief zware groep
(zoals bijvoorbeeld een groep met veel mannen met een omvangrijke justitiële
voorgeschiedenis) hoger uitvalt dan in een groep met een verhoudingsgewijs laag
a priori recidiverisico (zoals bijvoorbeeld een groep met veel vrouwen die voor het
eerst met justitie in aanraking kwamen). In paragraaf 7.3.2 wordt nagegaan hoe
de EMG-deelnemers en personen in de controlegroep verschillen qua recidivegevoeligheid.
7.3.2

Vergelijkbaarheid van de deelnemers- en de controlegroep

Voor de vergelijking van de groep EMG-deelnemers die binnen de bebouwde
kom ten minste 50 km/u te hard reden met de controlegroep zijn verschillende
kenmerken bekeken. In tabel 16 staan de achtergrondkenmerken van de EMGdeelnemers en de controlegroep naast elkaar weergegeven. Voor elk kenmerk
is nagegaan of de verschillen tussen de EMG-deelnemers en de controlegroep
statistisch significant zijn. De significantie is bepaald middels een onafhankelijke
t-toets (in geval van binaire of continue variabelen) of een Chi-kwadraat toets (in
geval van categorische variabelen) waarvan de resultaten naast het betreffende
kenmerk vermeld staan.
Te zien is dat de EMG-deelnemers op veel kenmerken significant afwijken van
personen in de controlegroep. Onder de EMG-deelnemers zijn gemiddeld genomen
meer mannen en meer personen die in Nederland geboren zijn dan onder personen
in de controlegroep. EMG-deelnemers zijn bij het plegen van het EMG-delict in 2015
gemiddeld jonger en komen op een jongere leeftijd voor het eerst met justitie in
contact dan personen in de controlegroep. Wat betreft kenmerken die de justitiële
voorgeschiedenis betreffen zijn geen statistisch significante verschillen te zien
tussen EMG-deelnemers en personen in de controlegroep. Wat betreft het soort
snelheidsovertreding blijkt dat negen op de tien EMG-deelnemers een snelheidsovertreding van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom beging. Bromfietsers
die binnen de bebouwde kom ten minste 31 km/u te hard reden en personen die

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 77

Tabel 16

Achtergrondkenmerkena van EMG-deelnemers uit 2015 en de
controlegroep
EMG-deelnemers

Controlegroep

(snelheid)

EMG

(N=469)

(N=380)

Aantal
Sekse

%

Aantal

%

t(639)=2,768, p=0,006

Man

453

96,6

350

92,1

Vrouw

16

3,4

30

7,9

Geboorteland

t(834)=1,605, p=0,109

Nederland

411

Buitenland

45

Leeftijd

90,1

329

86,6

9,9

51

13,4

t(379)=-6,954, p<0,001

24 jaar of jonger

140

29,9

124

32,7

25-29 jaar

113

24,1

71

18,7

30-39 jaar

122

26,0

75

19,8

40-49 jaar

61

13,0

63

16,6

50 jaar of ouder

33

7,0

46

12,1

Gemiddelde leeftijd

31,3

Soort snelheidsvertreding

33,1
χ2(2)=90,973, p<0,001

≥50 km/u binnen de bebouwde kom

429

91,5

252

66,3

≥31 km/u binnen de bebouwde kom - bromfietser

13

2,8

78

20,5

≥31 km/u binnen de bebouwde kom - wegwerkzaamheden

27

5,8

50

13,2

Soort constatering
Kentekenconstatering
Staandehouding

t(379)=-6,954, p<0,001
0

0

43

11,3

469

100,0

337

88,7

Strafrechtelijke afdoening

χ2(5)=91,847, p<0,001

Financiële strafbeschikking

285

73,5

256

67,4

Geldboete door de rechter

39

10,1

74

19,5

Taakstraf

26

6,7

31

8,2

Overige afdoening/onbekend

38

9,8

19

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

17

b

N.v.t.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

64

b

N.v.t.

OBM opgelegd

5,0

χ2(2)=90,973, p<0,001

Nee

109

23,2

173

Ja

279

59,5

207

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

17

b

N.v.t.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

64

b

N.v.t.

Leeftijd eerste strafzaak

45,5
54,5

t(700)=3,228, p=0,001

17 jaar of jonger

144

31,6

107

28,2

18-24 jaar

187

41,0

135

35,6

25-29 jaar

47

10,3

42

11,1

30-39 jaar

47

10,3

46

12,1

40-49 jaar

22

4,8

27

7,1

50 jaar of ouder

9

2,0

22

N.v.t. (geen strafzaken in carrière)

13

b

Gemiddelde leeftijd eerste strafzaak

22,8

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

5,8
N.v.t.

25,2

Cahier 2019-20 | 78

Tabel 16

(vervolg)
EMG-deelnemers

Controlegroep

(snelheid)

EMG

(N=469)

(N=380)

Aantal

%

Aantal

%

Aantal eerdere zaken met een EMG-gerelateerd delict in de
afgelopen 5 jaar

t(847)=0,052, p=0,959

0 eerdere zaken

138

29,4

150

39,5

1-2 eerdere zaken

160

34,1

110

28,9

3-4 eerdere zaken

74

15,8

49

12,9

5 of meer eerdere zaken

97

20,7

71

18,7

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een EMG-gerelateerd
delict in de afgelopen 5 jaar

3,0

Aantal eerdere strafzaken met een verkeersdelict

3,0
t(847)=-0,58, p=0,562

0 eerdere zaken

164

35,0

163

42,9

1-2 eerdere zaken

161

34,3

116

30,5

3-4 eerdere zaken

57

12,2

54

14,2

5 of meer eerdere zaken

87

18,6

47

12,4

Gemiddeld aantal eerdere zaken met een verkeersdelict

2,3

Aantal eerdere strafzaken

2,2
t(847)=-0,961, p=0,337

0 eerdere zaken

124

26,4

122

32,1

1-2 eerdere zaken

116

24,7

110

28,9

3-4 eerdere zaken

76

16,2

60

15,8

5 of meer eerdere zaken

153

32,6

88

23,2

Gemiddeld aantal eerdere zaken
a

4,3

3,8

Het kenmerk type bestuurder (beginnende of ervaren bestuurder) is niet beschikbaar voor personen in de EMGcontrolegroep en is daarom niet in de tabel opgenomen.

b

Ten behoeve van de vergelijkbaarheid met de controlegroep (waarin deze categorie per definitie niet voorkomt),
is de categorie n.v.t. (geen strafzaken in carrière) niet meegeteld bij het vaststellen van de percentages.

binnen de bebouwde kom ten minste 31 km/u te hard reden terwijl er wegwerkzaamheden plaatsvonden, zijn relatief vaak geselecteerd voor de controlegroep
(respectievelijk 21% en 13% van de personen in controlegroep tegenover 3% en
6% van de EMG-deelnemers).
Voor zover het EMG-delict ook via het strafrecht is (of zal worden) afgedaan
(dit geldt voor 86% van de deelnames) is gekeken naar de strafrechtelijke
afdoening.49
EMG-deelnemers werden gemiddeld genomen lichter bestraft: financiële strafbeschikkingen worden vaker opgelegd aan deelnemers en geldboetes door de
rechter worden vaker opgelegd aan personen in de controlegroep. Tot slot kregen
deelnemers (72%) vaker een tijdelijke rijontzegging opgelegd dan personen in de
controlegroep (55%).
Bovengenoemde verschillen in de kenmerken wijzen erop dat de EMG-deelnemersgroep mogelijk een zwaardere populatie omvat met gemiddeld genomen een hoger
a priori recidiverisico dan de controlegroep. Met dit gegeven moet rekening worden
gehouden als de feitelijke recidivecijfers worden vergeleken. Dit gebeurt door in
aanvulling op de berekening van de feitelijke recidivecijfers (zoals weergegeven
in figuur 17) een multipele regressieanalyse uit te voeren, waarbij het effect van
deelname op de hoogte van de EMG-gerelateerde recidive wordt geschat, los van
49 Personen in de controlegroep zijn geselecteerd vanwege het hebben van een onherroepelijk afgedane strafzaak.

Voor deze groep is dus per definitie een afdoening binnen het strafrecht bekend.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 79

de invloed van verschillen tussen de groepen in gemeten achtergrondenkenmerken.
De resultaten van deze analyses worden besproken in paragraaf 7.3.3.
7.3.3

Effectschatting EMG

In tabel 17 staan de resultaten samengevat van een multipele binaire logistische
regressieanalyse met als uitkomstmaat de prevalentie van tweejarige EMG-gerelateerde recidive. De gemeten achtergrondkenmerken zijn als controlevariabelen
opgenomen in het model. Tevens is een variabele aan het model toegevoegd die
aangeeft of de persoon heeft deelgenomen aan de EMG. De OR voor EMG-deelnemer geeft een schatting van de unieke bijdrage die deelname aan de EMG
gemiddeld heeft gehad op de prevalentie van EMG-gerelateerde recidive binnen
twee jaar. Uit de analyse blijkt dat deelname aan de EMG-cursus, ook na correctie
voor verschillen op achtergrondkenmerken, statistisch geen significante bijdrage
levert aan de voorspelling van de prevalentie van tweejarige EMG-gerelateerde
recidive.
Op basis van deze resultaten kan niet worden geconcludeerd dat de EMG effectief is
in het voorkomen van nieuwe EMG-gerelateerde delicten.
Tabel 17

Logistische regressie van de tweejarige prevalentie van EMGgerelateerde recidive op achtergrondkenmerken (N=849)

Achtergrondkenmerk

Model 0
OR (95% BI)

EMG-deelnemer (t.o.v. controlegroep)

1,319

(0,999-1,742)

Model 1
Sign.
n.s.

OR (95% BI)

Sign.

1,244

(0,885-1,751)

n.s.

Man (t.o.v. vrouw)

1,033

(0,518-2,060)

n.s.

Buitenland (t.o.v. Nederland)

0,908

(0,560-1,473)

n.s.

Leeftijd

0,969

(0,955-0,983)

***

0,788

(0,452-1,372)

n.s.

wegwerkzaamheden

1,430

(0,785-2,606)

n.s.

Kentekenconstatering (t.o.v. staandehouding)

1,415

(0,631-3,170)

n.s.

Geldboete door de rechter

1,302

(0,778-2,179)

n.s.

Taakstraf

1,32

(0,718-2,43)

n.s.

Overige afdoening/onbekend

1,133

(0,608-2,111)

n.s.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

1,238

(0,633-2,420)

n.s.

0,974

(0,655-1,448)

n.s.

gerelateerd delict in de afgelopen 5 jaar

1,138

(1,085-1,194)

***

Veroordelingsdichtheid alle strafzakena

2,332

(1,487-3,659)

***

Soort snelheidsovertreding (t.o.v. ≥50 km/u
binnen de bebouwde kom)
≥31 km/u binnen de bebouwde kom bromfietser
≥31 km/u binnen de bebouwde kom -

Strafrechtelijke afdoening (t.o.v. financiële)
strafbeschikking)

OBM opgelegd (t.o.v. geen OBM opgelegd)
Aantal eerdere strafzaken met een EMG-

n.s. p≥0,05; * p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,001
a

Vanwege het non-lineaire verband van de veroordelingsdichtheid met recidive wordt een zogenoemde square
root transformatie gebruikt.

Robuustheidsanalyse
Voorwaarde voor het opleggen van een EMG is dat een persoon staandegehouden is
door de politie. Voor feiten of gedragingen die op kenteken geconstateerd zijn kan
geen EMG worden opgelegd. Dit in tegenstelling tot personen in de EMG-controle-

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 80

groep die in 11% van de gevallen op basis van een kentekenconstatering geselecteerd zijn (zie paragraaf 7.3.2). Het is denkbaar dat het staandegehouden worden
an sich een (dempend) effect heeft op de recidive die optreedt. In dat geval worden
de resultaten van de effectschatting vertroebeld door de aanwezigheid van
kentekenconstateringen in de controlegroep.
Verder zijn personen in de EMG-controlegroep geselecteerd op basis van een afdoening binnen het strafrecht. Voor één op de zeven EMG-deelnemers (14%) met een
snelheidsovertreding van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom (of ten
minste 31 km/u in geval van bromfietsers of bij wegwerkzaamheden) kon echter
geen strafzaak worden teruggevonden (zie de categorie n.v.t. (geen strafzaak
gevonden) in tabel 16), terwijl snelheidsovertredingen met een dergelijke mate van
overschrijding wel in de justitiële documentatie vastgelegd zouden moeten worden.
De aanname is dat deze overtredingen alleen via het bestuursrecht en niet ook via
het strafrecht zijn afgedaan.
Om het eventuele effect van de staandehouding of van de strafrechtelijke afdoening
uit te sluiten is de effectschatting herhaald voor de subgroep van personen die zijn
staandegehouden en voor de subgroep van personen voor wie het EMG-delict heeft
geleid tot een strafrechtelijke afdoening (zie tabel B5 in bijlage 6 voor de resultaten
van deze analyses). Dit verandert echter niets aan de uitkomst van de effectschatting: deelname aan de EMG-cursus leidt niet tot minder EMG-gerelateerde
recidive, ook niet voor deze subgroepen.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 81

8

Conclusie en discussie

Om de verkeersveiligheid te vergroten, bestaan er in Nederland verschillende (verkeersgedrags)maatregelen voor bestuurders van motorrijtuigen die zich schuldig
hebben gemaakt aan rijden onder invloed of risicovol rijgedrag. Voor personen die
zijn staandegehouden vanwege het rijden onder invloed gaat het hierbij om de
LEMA, de EMA en het onderzoek geschiktheid (vanwege alcohol, drugs of medische
redenen). Van eind 2011 tot en met september 2014 kon in Nederland aan deze
groep ook een alcoholslotprogramma worden opgelegd. Voor personen die zich
schuldig hebben gemaakt aan risicovol rijgedrag gaat het om de EMG en het
onderzoek rijvaardigheid.
Het WODC is door RWS – namens het ministerie van IenW – gevraagd om de
recidive van de deelnemers aan deze maatregelen te monitoren en de effectiviteit
van deze maatregelen in termen van het voorkomen van recidive vast te stellen. In
dit rapport worden de kenmerken en de recidive van deelnemers aan de verschillende maatregelen onderzocht, alsmede de effectiviteit van de EMA, het ASP en de
EMG in termen van recidivevermindering. Het onderzoek geschiktheid vanwege
drugsgebruik en medische redenen en het onderzoek rijvaardigheid vallen buiten
het bestek van de recidivestudie en worden hier niet verder besproken. Onderzoek
naar de effectiviteit van de LEMA is eerder uitgevoerd (Blom, Blokdijk & Weijters,
2017). Voor het onderzoek alcohol wordt geen effectstudie uitgevoerd, aangezien
het hoofddoel van het onderzoek alcohol het vaststellen betreft of iemand aan de
geschiktheidseisen voldoet om over een rijbewijs te mogen beschikken en niet
om een maatregel met als doel het voorkomen van recidive. Voor de EMA en het
onderzoek alcohol gaat het om de eerste keer dat over deze groep gerapporteerd
wordt.
In deze studie staan deelnemers centraal die uiterlijk in 2015 een delict hebben
gepleegd waarvoor ze een maatregel opgelegd hebben gekregen. Bestuurders die
aan de LEMA deelnamen zijn in de periode 2009 tot en met 2015 staandegehouden
vanwege een rijden-onder-invloeddelict. Deelnemers aan de EMA of het onderzoek
alcohol die in de huidige studie worden gevolgd zijn in 2015 staandegehouden vanwege een rijden-onder-invloeddelict. Verder wordt de recidive van personen die
tussen 2012 en (september) 2014 een ASP-waardig delict pleegden in beeld gebracht, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen nieuwe delicten die tijdens
het programma worden gepleegd en de recidive die optreedt nadat het programma
is afgerond. Ten slotte worden EMG-deelnemers gevolgd naar aanleiding van het
plegen van een EMG-gerelateerd delict in de periode 2009 tot en met 2015.
Bij de effectschattingen voor de EMA, het ASP en de EMG is uitgegaan van het
meest recente (volledige) jaar dat de recidive van de deelnemers kon worden
gevolgd. Voor de EMA en de EMG is dit 2015, voor het ASP 2013. Ten behoeve
van de effectschattingen zijn controlegroepen samengesteld van personen die in
dezelfde periode een ‘maatregel-waardig’ delict pleegden, maar voor wie daarvoor
geen mededeling aan het CBR is uitgebracht. Maatregel-waardige delicten zijn
(combinaties) van delicten op basis waarvan men in aanmerking komt voor
oplegging van de betreffende maatregel. Gelet op artikel 130 lid 1 van de WVW
1994 dient de politie de divisie vorderingen van het CBR te informeren als er een
vermoeden bestaat van een gebrekkige rijvaardigheid dan wel geschiktheid. De
praktijk laat echter zien dat dit in het verleden niet altijd gebeurde. In de huidige
studie wordt hiervan gebruikgemaakt; personen die geen maatregel opgelegd
hebben gekregen maar hier naar aanleiding van het gepleegde delict wel voor
in aanmerking zouden komen, worden gebruikt als controlegroep.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 82

In deze rapportage worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord:
1 Wat zijn de achtergrondkenmerken van de verschillende deelnemersgroepen?
2 Wat is het recidivebeeld van de verschillende deelnemersgroepen?
3 Zijn de EMA, het ASP en de EMG effectief in het terugdringen van recidive?

8.1

Belangrijkste bevindingen

8.1.1

LEMA

Achtergronden
Bestuurders die een LEMA hebben moeten volgen zijn voor het merendeel man
(82%), geboren in Nederland (85%) en gemiddeld is men 36 jaar oud wanneer
men staandegehouden werd voor het rijden-onder-invloeddelict dat leidde tot deelname aan de LEMA. Ongeveer een kwart van de LEMA-deelnemers (23%) is eerder
staandegehouden en veroordeeld voor rijden onder invloed. Het merendeel van de
deelnemers (96%) rondt de LEMA succesvol af.
Recidive
Een kleine 7% van de LEMA-deelnemers recidiveert binnen twee jaar met een
rijden-onder-invloeddelict (zie figuur 19). Als uitgesplitst wordt naar degenen die
de LEMA succesvol afronden en degenen die afhaken, dan geldt dat de afhakers
meer recidiveren dan degenen die de cursus succesvol afronden.
Effectmeting
In deze rapportage is de effectiviteit van de LEMA niet onderzocht. Over deze
effectmeting is reeds in 2017 gerapporteerd (Blom, Blokdijk & Weijters, 2017). De
belangrijkste conclusie ten aanzien van de effectiviteit van de LEMA was dat niet is
aangetoond dat de LEMA leidt tot een reductie van de rijden-onder-invloedrecidive
onder haar doelgroep.
Figuur 19 Prevalentie van feitelijke tweejarige rijden onder invloed-,
verkeers- en algemene recidive van deelnemers aan
geschiktheidsmaatregelen
25

% recidivisten

20

15

10

5

0

Rijden-onder-invloedrecidive

6,8

6,5

ASPdeelnemers
2012-2014
(N=4.127)
3,5

Verkeersrecidive

13,1

12,2

7,7

14,1

Algemene recidive

18,6

18,0

12,0

21,1

LEMALEMAdeelnemers
deelnemers
(N=2.444)
(N=2.444)

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

EMAEMAdeelnemers
deelnemers
(N=5.320)
(N=5.320)

Onderzoek
alcoholdeelnemers
(N=2.680)
7,5

Cahier 2019-20 | 83

8.1.2

EMA

Achtergronden
Ook de EMA-deelnemers bestaan voor het grootste gedeelte uit mannen (88%) en
uit personen geboren in Nederland (85%). Gemiddeld is men 38 jaar oud bij het
plegen van het delict waarvoor men aan de EMA moest deelnemen. Bijna de helft
(45%) van de EMA-deelnemers is eerder met justitie in aanraking gekomen voor
rijden onder invloed. Vergeleken met de LEMA haakt een groter deel af tijdens de
maatregel (9%).
Recidive
Van de EMA-deelnemers recidiveert 7% binnen twee jaar met een rijden-onderinvloeddelict (zie figuur 19). Uitgesplitst naar personen die de EMA succesvol
afronden en degenen die gedurende de EMA afhaken, dan valt op dat de afhakers
meer recidiveren met een rijden-onder-invloeddelict dan degenen die de maatregel
af hebben gerond.
Effectmeting
In dit rapport is voor het eerst een effectmeting uitgevoerd van de EMA waarbij
een controlegroep is gebruikt van personen die in dezelfde periode een EMA-waardig
delict hebben gepleegd als degenen die daadwerkelijk een EMA kregen opgelegd. Uit
deze analyse komt naar voren dat de EMA een bijdrage lijkt te leveren aan het voorkomen van rijden-onder-invloedrecidive. Als de recidivekans van twee personen –
één die alleen volgens het strafrecht is berecht en één die daarnaast ook een EMA
heeft gevolgd, maar die verder op alle overige kenmerken hetzelfde zijn – vergeleken
wordt, dan blijkt de kans op tweejarige rijden-onder-invloed-recidive van een EMAdeelnemer 2 procentpunt lager te liggen (7% versus 9%). Dit verschil is statistisch
significant.
8.1.3

ASP

Achtergronden
Deelnemers aan het ASP zijn voornamelijk mannen (85%) en geboren in Nederland
(84%). Verder zijn de ASP-deelnemers gemiddeld 37 jaar. Ongeveer een derde
(34%) is eerder veroordeeld voor het rijden onder invloed. Ruim 80% van de
deelnemers rondt het ASP succesvol af, 5% valt uit gedurende het ASP en van
de overige deelnemers is het ASP van rechtswege beëindigd.
Recidive
Aangezien het ASP minimaal twee jaar duurt, is zowel gekeken naar de recidive
tijdens het programma als naar de recidive na afloop van het programma. Gedurende het programma wordt bijna 1 op de 100 deelnemers opnieuw staandegehouden en veroordeeld voor rijden onder invloed. Het percentage rijden-onderinvloedrecidive in de eerste twee jaar na afloop van het ASP ligt op 4% (zie figuur
19). Ook bij het ASP geldt dat de recidive na afloop van de maatregel beduidend
hoger ligt onder de afhakers dan onder degenen die het programma hebben
afgerond.
Effectmeting
De oorspronkelijke aanleiding voor het verzoek van het toenmalige ministerie van
Verkeer en Waterstaat (VenW) aan het WODC voor het uitvoeren van periodiek
recidiveonderzoek naar de verschillende verkeersgedragsmaatregelen was de
invoering van het ASP. Speciale wens was het op termijn uitvoeren van een meting

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 84

van het effect van het ASP op het voorkomen van het opnieuw rijden onder invloed.
In deze studie is een dergelijke effectmeting uitgevoerd. Hieruit komt naar voren
dat het ASP een bijdrage lijkt te leveren aan het voorkomen van rijden-onderinvloedrecidive, niet alleen tijdens het programma, maar ook na uitbouw van het
slot. Als de recidivekans van twee personen – één die alleen volgens het strafrecht
is berecht en één die daarnaast ook een ASP heeft gevolgd, maar die verder op alle
overige kenmerken hetzelfde zijn – vergeleken wordt, dan blijkt de kans op tweejarige rijden-onder-invloed-recidive van een ASP-deelnemer 4 procentpunt lager
te liggen (4% versus 8%). Dit verschil is statistisch significant.
8.1.4

Onderzoek alcohol

Achtergronden
Het grootste deel van de personen die deel hebben moeten nemen aan het onderzoek alcohol is man (89%), drie kwart is geboren in Nederland (75%) en gemiddeld
is men 37 jaar. Een meerderheid (56%) is al eerder veroordeeld geweest voor rijden
onder invloed. Verder rondt 82% het onderzoek daadwerkelijk af. Voor het merendeel van de groep (79%) is de uitslag van het onderzoek alcohol ongeschikt; voor
hen wordt het rijbewijs ongeldig verklaard.
Recidive
Van de deelnemers in 2015 wordt 8% binnen twee jaar opnieuw vervolgd voor
rijden onder invloed (zie figuur 19). Ook voor het onderzoek alcohol geldt dat
afhakers beduidend meer recidiveren dan degenen die het onderzoek hebben
voltooid.
Effectmeting
Voor het onderzoek alcohol is geen effectstudie uitgevoerd, aangezien het doel van
deze maatregel is vaststellen of iemand geschikt is om een motorrijtuig te besturen
en niet het voorkomen van recidive.
8.1.5

EMG

Achtergronden
De EMG is bedoeld voor mensen die worden staandegehouden voor risicovol
rijgedrag. Ongeveer de helft van de groep krijgt een EMG opgelegd voor een
snelheidsovertreding van 50 km/u of meer binnen de bebouwde kom. Verder heeft
41% een EMG-opgelegd gekregen in combinatie met een andersoortig EMG-delict
dan snelheid. Slechts 9% heeft een EMG opgelegd gekregen zonder dat er sprake
is van een snelheidsdelict. Het merendeel van de EMG-ers is man (97%) en geboren
in Nederland (89%) en gemiddeld is men 30 jaar oud bij het plegen van het EMGdelict. EMG-deelnemers kennen een uitgebreide historie van EMG-waardige delicten:
gemiddeld heeft men in de vijf voorafgaande jaren 3,7 EMG-waardige delicten
gepleegd. Het merendeel (94%) van de groep rondt de EMG succesvol af.
Recidive
Van de EMG-deelnemers recidiveert bijna de helft (49%) binnen twee jaar met een
nieuw EMG-gerelateerd delict. Dit percentage ligt veel hoger dan in eerdere rapportages (zie bijvoorbeeld Blom et al., 2017). Dit komt doordat bij het berekenen van de
EMG-recidive in het huidige onderzoek ook de EMG-gerelateerde Muldergedragingen
zijn meegenomen. In eerder onderzoek is alleen gekeken naar delicten die binnen
het strafrecht werden afgedaan. Opmerkelijk is dat de EMG-gerelateerde recidive
van afhakers beduidend lager ligt dan de EMG-gerelateerde recidive van degenen

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 85

die de EMG succesvol hebben afgerond (respectievelijk 26% en 51%). De vraag
is hoe dit verschil verklaard kan worden. Het kan duiden op het effect van de
ongeldigverklaring van het rijbewijs als gevolg van het voortijdig afhaken doordat
deze personen daadwerkelijk de auto laten staan en niet meer deelnemen aan het
verkeer. Het kan echter ook een meer toevallige verklaring hebben, aangezien de
groep afhakers maar betrekkelijk klein is (N=59).
Effectmeting
Het was gegeven de bestaande databestanden en de daarin beschikbare informatie
voor dit onderzoek alleen mogelijk een effectmeting uit te voeren voor EMG-deelnemers die naar aanleiding van een snelheidsovertreding binnen de bebouwde kom
van 50 km/u of meer een EMG kregen opgelegd. Voor de overige groepen EMGdeelnemers kon geen valide controlegroep worden samengesteld.
Uit de effectmeting komt dat de EMG voor deze groep snelheidsovertreders niet
effectief lijkt in het voorkomen van EMG-gerelateerde recidive. De recidive van de
experimentele groep verschilde statistisch niet significant van de recidive van de
controlegroep.

8.2

Beperkingen en aanbevelingen

Er zijn een aantal beperkingen waar we in dit onderzoek tegenaan zijn gelopen die
genoemd moeten worden. Zo was het niet mogelijk de controlegroepen samen te
stellen op basis van random toewijzing. Om de effectiviteit van een interventie op
een valide wijze te kunnen bepalen, is het van belang de groep die de interventie
ondergaat te vergelijken met een groep die zoveel als mogelijk gelijk is aan deze
experimentele groep. In het ideale geval is de toewijzing van personen aan de
experimentele groep of de controlegroep willekeurig. Echter, in dit onderzoek was
een dergelijke aanpak niet mogelijk. Daarom is ervoor gekozen een controlegroep
samen te stellen die zoveel als mogelijk vergelijkbaar is aan de groep die de interventie heeft ondergaan. Personen die een ‘maatregel-waardig’ delict pleegden, maar
voor wie daarvoor geen mededeling aan het CBR is uitgebracht zijn geselecteerd
voor de controlegroepen. Hierbij is het de vraag of de personen die niet zijn doorverwezen een selectieve groep betreffen. Zo kan wellicht de aanpak tussen verschillende politie-eenheden verschillen. Hier is in dit onderzoek niet naar gekeken,
maar wel in het onderzoek naar de effectmeting van de LEMA (Blom et al., 2017).
Uit dat onderzoek kwamen geen verschillende resultaten in verschillende regio’s
naar voren. Verder is in dit onderzoek gecontroleerd voor verschillen in gemeten
kenmerken tussen de groepen. Dit heeft niet geleid tot een bijstelling van de conclusies die op basis van de resultaten worden getrokken. We kunnen echter niet
uitsluiten dat er verschillen bestaan in ongemeten kenmerken die de uitkomsten
van het onderzoek kunnen beïnvloeden. Hierbij moet wel aangegeven worden dat
in dit onderzoek is gecontroleerd voor het delictverleden van de personen in de
experimentele en controlegroep. Het delictverleden is de meest bepalende factor
bij het voorspellen of iemand zal recidiveren (Tollenaar, Van der Heijden, Wartna &
Bogaerts, 2016).
Om de controlegroepen samen te stellen was informatie nodig die is vastgelegd in
verschillende (soms overlappende) informatiesystemen beheerd door verschillende
organisaties. Probleem hierbij was dat informatie over het delict waarvoor iemand
in aanmerking kwam om de maatregel te ondergaan ontbreekt, niet voldoende
gedetailleerd is of veel handmatige bewerking vraagt. Daarnaast wordt de wijze
waarop een feit geconstateerd is (kentekenconstatering of staandehouding) nog niet

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 86

bijgehouden binnen het strafrecht. Het is daarom aan te bevelen de informatievoorziening zodanig uit te breiden dat toekomstige onderzoeksvragen met
betrekking tot verkeersdelicten beter beantwoord kunnen worden.
De vraag naar de effectiviteit van de EMG had beter beantwoord kunnen worden
wanneer meer gedetailleerde en voor het onderzoek relevante informatie beschikbaar was geweest. In het huidige onderzoek was het alleen mogelijk een
controlegroep samen te stellen voor personen die zich schuldig maakten aan een
snelheidsovertreding van ten minste 50 km/u binnen de bebouwde kom (of van ten
minste 31 km/u in geval van bromfietsers of bij wegwerkzaamheden). Dit betekent
dat de uitkomsten van de effectmeting alleen gelden voor personen die een EMG
volgden naar aanleiding van een dergelijke snelheidsovertreding. Over de effectiviteit van de EMG voor plegers van (combinaties van) overige EMG-gerelateerde
delicten kon in deze studie geen uitspraak worden gedaan.
Bij het bepalen van de effectiviteit van de EMG is gekeken naar het effect op het
voorkomen van EMG-gerelateerde recidive. Voor het berekenen van EMG-gerelateerde recidive zijn Muldergedragingen van EMG-deelnemers gekoppeld aan hun
verkeersstrafzaken geregistreerd in de OBJD. De Wet Mulder kent de zogenoemde
kentekenaansprakelijkheid. Dat wil zeggen dat de administratieve sanctie, als de
identiteit van de bestuurder niet aanstonds is vastgesteld, aan de kentekenhouder
wordt opgelegd. Ook onder het strafrecht kan, als de bestuurder onbekend is gebleven, de kentekenhouder van het voertuig worden aangesproken.
Dit betekent dat de EMG-gerelateerde recidive in het huidige onderzoek niet noodzakelijkerwijs een beeld geeft van de EMG-gerelateerde delicten die zijn begaan
door personen in de onderzoeksgroep, maar van de overtredingen die zijn begaan
met een voertuig wat op hun naam staat en waarvoor zij verantwoordelijk zijn.
Overigens geldt andersom ook dat verkeersovertredingen die zijn begaan door
personen in de onderzoeksgroep op iemand anders conto kunnen komen, wanneer
het voertuig waarmee de overtreding werd begaan niet op naam hun naam stond.
Een nuancering hierbij is wel dat uit robuustheidsanalyses waarbij voor het vaststellen van de effectiviteit van de EMG alleen is gekeken naar staandehoudingen
(dus waarbij de identiteit van de bestuurder is vastgesteld) hetzelfde resultaat
kwam, namelijk dat de EMG geen effect liet zien.
In dit onderzoek is de effectiviteit van de verschillende maatregelen onderzocht met
recidive als uitkomstmaat. Een voorname reden voor het instellen van de verschillende verkeersgedragsmaatregelen is echter het verbeteren van de verkeersveiligheid en het voorkomen van ongelukken. Het is daarom aan te bevelen onderzoek
te verrichten naar de effectiviteit van de verschillende verkeersgedragsmaatregelen
met ongevallen als uitkomstmaat. Op basis van dit onderzoek lijken met name de
alcoholgerelateerde maatregelen, de EMA en het ASP, het opnieuw rijden onder
invloed te voorkomen. Hiermee is het de verwachting dat de verkeersveiligheid
wordt vergroot en ongevallen worden voorkomen, maar harde uitspraken hierover
kunnen niet worden gedaan.

8.3

Conclusie

Naast een beschrijving van de achtergrondkenmerken en recidive van deelnemers
aan verschillende verkeersgedragsmaatregelen is in deze studie voor het eerst een
effectevaluatie uitgevoerd voor een drietal verkeersgedragsmaatregelen: de EMA,
het ASP en de EMG. Het is bemoedigend dat de EMA en de ASP een bijdrage lijken
te leveren aan het voorkomen van het rijden onder invloed van alcohol. Met name
gegeven het feit dat in een eerdere studie (Blom et al., 2017) voor de lichte EMA
(LEMA) geen effect werd gevonden op het voorkomen van herhaald rijden onder

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 87

invloed. Verder is het interessant dat het ASP in deze studie een positief effect laat
zien op het voorkomen van rijden-onder-invloedrecidive na afloop van het programma. Uit eerdere internationale overzichtsstudies naar het effect van alcoholslotprogramma’s leek het effect van dergelijke programma’s zich voornamelijk voor
te doen tijdens de periode dat het alcoholslot was ingebouwd (zie bijv. Elder et al.,
2011). Na uitbouw van het slot leek het effect vaak weg te ebben.
Al met al lijken de resultaten van het huidige onderzoek te betekenen dat het
opleggen van een educatieve maatregel of een alcoholslotprogramma een zinvolle
aanvulling is op de strafrechtelijke afdoening als het gaat om het terugdringen van
de rijden-onder-invloed-recidive in Nederland.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 88

Summary
Background
In order to improve road safety, The Netherlands has several (behavioural)
measures that can be issued to drivers for driving under the influence or for risky
driving behaviour. For those who are pulled over for drink driving the penalty can
be either the Educational Measure for Alcohol and Traffic (in Dutch: Educatieve
Maatregel Alcohol en verkeer [LEMA]), a light version of the EMA [LEMA] or a
fitness-to-drive test (in Dutch: onderzoek geschiktheid) related to either alcohol
or drugs, or for medical reasons. From December 2011 until September 2014 an
Alcohol Interlock programme (in Dutch: alcoholslotprogramma [ASP]) was issued for
more serious or repeat drink-driving offenders. For persons who were found guilty
of risky driving behaviours the penalty can be either the Educational Measure for
Behaviour and Traffic (in Dutch: Educatieve Maatregel Gedrag en Verkeer [EMG])
or a driving ability test (in Dutch: onderzoek rijvaardigheid).
The WODC has been asked by Rijkswaterstaat (an executive agency of the Ministry
of Infrastructure and Water Management) to monitor recidivism by participants of
these behavioural measures and to determine the effectiveness of these measures
in terms of preventing recidivism. In this study, the characteristics of and recidivism
by participants of the behavioural measures were investigated, as well as the
effectiveness of the EMA, the ASP and the EMG in terms of relapse reduction.
No effect study is being carried out into the fitness-to-drive test, since the main
goal of the fitness-to-drive test is to determine whether a person meets the fitness
requirements for having a driver's license and it is therefore not a measure aimed at
preventing recidivism.
This study answers the following research questions:
1 What are the background characteristics of the participant groups?
2 What is the pattern of recidivism for the participant groups?
3 Are the EMA, the ASP and the EMG effective in reducing recidivism?

Method
Data for the measurement of recidivism originates from the Research and Policy
Database for Judicial Information (OBJD). The OBJD is a pseudonymous version of
the Justice Documentation System (JDS), the legal registration system for criminal
cases. These data originated from the information system MOVE from the Central
Driving License Issuing Authority (in Dutch Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
[CBR]).
This study was carried out following the WODC Recidivism Monitor procedure.
According to the Recidivism Monitor, recidivism is defined as the registration of a
punishable offence (by an ex-offender) in the Judicial Documentation. There are a
number of set criteria for the measurement of recidivism. In this study four criteria
are applied: general recidivism, traffic recidivism, drink-driving recidivism and EMG
related recidivism. General recidivism refers to when a person is convicted of any
new offence. This can be a traffic offence, such as drink-driving, but can also refer
to another kind of offence, for example theft or assault. Traffic recidivism refers to
when a person comes back into contact with the justice system having committed a
traffic offence. Traffic offences can be crimes, such as drink-driving or hit-and-run

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 89

accidents, but can also refer to misdemeanours registered in the judicial documentation like serious speeding or driving without insurance. Behaviours that
fall under the Traffic Regulations Administrative Enforcement Act (in Dutch: Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften [Wahv], also known
as Wet Mulder), so-called Mulder offences, do not count when determining traffic
recidivism. Examples of Mulder offences are light speed violations and ignoring a
red light. Drink-driving recidivism refers to when a person is reconvicted of drinkdriving. EMG related recidivism concerns behaviours which have been identified as
risky as listed in the appendix to the Regulation on fitness-to-drive and driving
ability tests 2011 (in Dutch: Regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid
2011). These can be both offences that are registered in the OBJD and Mulder
offences. For the EMG-related recidivism, it is not relevant whether such behaviour
is shown only once or repeatedly within one occasion (and therefore one would
again be eligible for an EMG); each new risky behaviour qualifies as an EMG-related
repeat offence.
This study focuses on participants who had a measure imposed for an offence
committed in 2015 at the latest. Drivers who participated in the LEMA and were
pulled over due to a driving-under-influence offence in the period 2009 to 2015
were included in this study, as were participants in the EMA or a fitness-to-drive test
who were pulled over due to a driving-under-influence offence in 2015. In addition,
recidivism by persons who committed an ASP worthy offence between 2012 and
(September) 2014 is also examined. A distinction is made between repeat offences
committed during the programme and repeat offences occurring after the programme has been completed. Finally, participants who committed an EMG related
offence in the period 2009 to 2015 were examined.
The impact assessments for the EMA, the ASP and the EMG were based on the most
recent (full) year in which the participants’ repeat offences could be measured. For
the EMA and the EMG this is 2015, for the ASP 2013. For the purpose of the impact
assessments, control groups were established, consisting of persons who committed
a ‘measure worthy’ offence in the same period, but for whom no notification to the
CBR was made for this. ‘Measure worthy’ offences are (combinations of) offences on
the basis of which one is eligible for imposing the relevant measure. According to
Article 130, paragraph 1, of the Road Traffic Act 1994 (in Dutch: Wegenverkeerswet
1994 [WVW 1994]), the police must inform the CBR if there is a suspicion of poor
driving fitness or driving ability. However, practice shows that, in the past, this
did not always happen. This irregularity is being put to use in the current study;
persons who did not receive a measure, but who would be have eligible for it as
a result of the offence committed, are assigned to a control group.
By examining the influence of participation in the EMA, the ASP or the EMG on
the level of drink-driving or EMG related recidivism, taking into account possible
differences between the groups with regard to their backgrounds, the effectiveness
of the measures in reducing recidivism in their target group can be judged. With the
help of a statistical model, the influence of the composition of the research groups
on the level of recidivism can be separated from the influence of participation in the
measure. In this way, we can check whether participation in an EMA, an ASP or an
EMG is associated with a lower recurrence, regardless of the influence of differences
on measured background characteristics between the participants and the control
groups.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 90

Main findings
LEMA
 Background characteristics. Most LEMA participants are male (82%) and born in
the Netherlands (85%). On average they were 36 years old when caught for the
driving-under-influence offence that led to participation in the LEMA. About a
quarter of the LEMA participants (23%) were previously convicted of drinkdriving.
 Recidivism. Just under 7% of LEMA participants relapsed within two years with a
drink-driving offence.
 Effectiveness. The effectiveness of the LEMA was not the subject of investigation
in this report: This has previously been reported on in 2017 (Blom, Blokdijk &
Weijters, 2017). The most important conclusion of the report into the effectiveness of the LEMA was that that the LEMA was not demonstrated to lead to a
reduction of the drink-driving recidivism among its target group.
EMA
 Background characteristics. The majority of the EMA participants are also male
(88%) and born in the Netherlands (85%). On average they were 38 years old
when caught for the driving-under-influence offence that led to participation in
the EMA. Almost half (45%) of the EMA participants had previously come into
contact with the justice system for drink-driving.
 Recidivism. Of the EMA participants, 7% relapsed within two years with a drinkdriving offence.
 Effectiveness. The EMA appears to contribute to the prevention of drink-driving
recidivism. If the chance of recidivism by two people – one who was tried only
in accordance with criminal law and one who also participated in an EMA, but
who are otherwise the same on all other characteristics – is compared, within a
period of two years, the chance of drink-driving recidivism by the EMA participant
appears to be two percentage points lower (7% versus 9%). This difference is
statistically significant.
ASP
 Background characteristics. ASP participants are mainly male (85%) and born in
the Netherlands (84%). Furthermore, ASP participants were on average 37 years.
About a third (34%) have previously been convicted of drink-driving.
 Recidivism. Since the ASP lasts at least two years, both recidivism during the
programme and recidivism after the programme has been considered. During the
programme, almost 1 in 100 participants is pulled over and reconvicted of drinkdriving. The percentage of drink-driving recidivism in the first two years after
completing the ASP is 4%.
 Effectiveness. The ASP appears to contribute to the prevention of drink-driving
recidivism, not only during the programme, but also after the removal of the
interlock device. If the chance of recidivism by two people – one who was tried
only in accordance with criminal law and one who also participated in an ASP, but
who are otherwise the same on all other characteristics – is compared, within a
period of two years, the chance of drink-driving recidivism by an ASP participant
appears to be four percentage points lower (4% versus 8%). This difference is
statistically significant.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 91

Fitness-to-drive test
 Background characteristics. Most participants in the fitness-to-drive test are male
(89%), three-quarters were born in the Netherlands (75%) and on average they
were 37 years old. A majority (56%) have previously been convicted of drinkdriving.
 Recidivism. Of the participants in 2015, 8% were reconvicted for drink-driving
within two years.
 Effectiveness. No effect study was carried out for the fitness-to-drive test, since
the purpose of this measure is to determine whether someone is capable of
driving a motor vehicle and not to prevent recidivism.
EMG
 Background characteristics. The EMG is intended for people who are pulled over
for risky driving behaviour. About half of the group received an EMG for a speed
violation of 50 km/h or more in built-up areas. In addition, 41% received an EMG
for speeding in combination with a different type of EMG related offence. Only 9%
received an EMG due to risky behaviours other than speeding. The majority of
EMG participants are male (97%) and born in the Netherlands (89%), and on
average they were 30 years old when they committed the EMG offence. EMG
participants have an extensive history of EMG related offences: on average, 3.7
EMG related offences were committed in the five preceding years.
 Recidivism. Of the EMG participants, almost half (49%) is reconvicted within two
years for a new EMG related offence. This percentage is much higher than in
previous reports (see, for example, Blom et al., 2017). This is due to the fact
that, in the current study, EMG related Mulder offences are included in calculating
EMG recidivism. Previous research only included offences that were dealt with
within criminal law.
 Effectiveness. Given the existing registration systems and the information
available for this research, it was only possible to carry out an effect study for
EMG participants who had an EMG imposed as a result of a speed violation within
the built-up area of 50 km/h or more. A valid control group could not be
established for the other groups of EMG participants. The effect measurement
shows that the EMG for this group of speed offenders does not appear to be
effective in preventing EMG related recidivism. The reconviction rate of the
experimental group did not statistically significantly differ from the reconviction
rate of the control group.

Limitations and recommendations
There are a number of limitations that we have encountered in this study that
should be mentioned. For example, it was not possible to establish a control group
based on random assignment. Therefore, control groups were established that
were as similar as possible to the groups that had participated in the measures
in question. Persons who committed a ‘measure worthy’ offence, but for whom
no notification was made to the CBR, were selected for the control groups. The
question remains whether those who were not referred to the CBR are a selective
group. However, there is no indication of regional differences in notifications by the
police to the CBR (Blom, Blokdijk & Weijters, 2017). Furthermore, we controlled for
differences in measured background characteristics, including offence history,

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 92

between the groups. This did not lead to an adjustment of the conclusions of our
study.
To establish the control groups, information was required that was recorded in
various (sometimes overlapping) information systems. Problems arose due to
data about the offence for which someone was eligible for participating in a
certain measure, either not being sufficiently detailed or requiring a lot of
manual processing. Improvements in the way in which data is recorded would
ensure questions relating to traffic offences can be more comprehensively
answered in the future.
The question of the effectiveness of the EMG could have been more comprehensively answered if more detailed information relevant to the study had been
available. In the current study it was only possible to establish a control group for
drivers who committed a speeding violation of at least 50 km/h within built-up areas
(or at least 31 km/h in the case of mopeds or road works). This means that the
results of the effect measurement only apply to drivers who participated in the EMG
as a result of such a speeding violation. In this study, no statement could be made
about the effectiveness of the EMG for perpetrators of (combinations of) other EMG
related offences.
When determining the effectiveness of the EMG, the effect on the prevention of EMG
related recidivism was considered. For the calculation of EMG related recidivism,
Mulder offences by EMG participants are linked to their traffic penalty cases
registered in the OBJD. Liability in Mulder Act offences lies with the vehicle owner
rather than the driver. This means that the administrative sanction, if the identity of
the driver cannot be established immediately, is imposed on the vehicle owner. Even
under criminal law, if the driver remains unknown, the vehicle owner can be held
liable. This means that in the current investigation, the EMG related recidivism does
not necessarily give a picture of the EMG related offences committed by persons in
the research group, but of the offences committed with a vehicle in their name and
for which they are responsible. Equally, it is also possible for traffic violations
committed by persons in the investigation group to be credited to someone else,
if the vehicle with which the violation was committed was not registered in their
name. A nuance in this regard is that robustness analyses that only looked at cases
were the suspect was pulled over (i.e., where the identity of the driver was known)
showed the same result, namely, that the EMG showed no effect on recidivism.
This study investigated the effectiveness of the various measures with recidivism
as the outcome measure. A major reason for introducing the traffic behaviour
measures was to improve road safety and to prevent accidents. It is therefore
advisable to conduct research into the effectiveness of the various traffic behaviour
measures with road accidents as the outcome measure.

Conclusion
It is encouraging that the EMA and the ASP seem to contribute to the prevention of
drink-driving. It is particularly interesting that in this study the ASP shows a positive
effect on the occurrence of drink-driving after completing the programme. Previous
international overview studies on the effect of alcohol interlock programmes showed
that the effect of such programmes seemed to be limited mainly to the period that
the interlock device was in place. After the removal of the interlock device, the
effect often seemed to fade away.
All in all, the results of the current study seem to indicate that the imposition of an
educational measure or an alcohol interlock programme are useful sanctions when it
comes to reducing driving-under-influence recidivism in the Netherlands.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 93

Literatuur
Blom, M. (2012). Nulmeting recidive ASP, LEMA en EMG: Achtergrondkenmerken en
strafrechtelijke recidive van personen uit de doelgroep van drie verkeersgedragsmaatregelen. Den Haag: WODC. Memorandum 2012-4.
Blom, M. (2013). Recidivemeting LEMA en EMG 2009: Achtergrondkenmerken en
strafrechtelijke recidive van de eerste LEMA- en EMG-deelnemers. Den Haag:
WODC. Memorandum 2013-3.
Blom, M. (2014). Recidivemeting LEMA en EMG 2009-2010: Achtergrondkenmerken
en strafrechtelijke recidive van LEMA- en EMG-deelnemers. Den Haag: WODC.
Memorandum 2014-5.
Blom, M., Blokdijk, D., & Weijters, G. (2017). Recidive na een educatieve maatregel
voor verkeersovertreders of tijdens een Alcoholslotprogramma. Den Haag:
WODC. Cahier 2017-15.
Blom, M., Blokdijk, D., & Weijters, G. (2018). Recidive tijdens en na het alcoholslotprogramma. Den Haag: WODC. Factsheet 2018-8.
Buuren, S. van, Boshuizen, H.C., & Knook, D.L. (1999). Multiple imputation of
missing blood pressure covariates in survival analysis. Statistics in Medicine,
18(6), 681-694.
College van procureurs-generaal (2017). Aanwijzing feitgecodeerde misdrijven,
overtredingen en muldergedragingen (2017A009). Geraadpleegd van
www.om.nl/@101509/aanwijzing-1/
College van procureurs-generaal (2018). Richtlijn voor strafvordering rijden onder
invloed van alcohol en/of drugs en rijden tijdens een rijverbod (2018R004).
Geraadpleegd van www.om.nl/@102406/richtlijn-1f/
Elder, R.W., Voas, R., Beirness, D., Shults, R.A., Sleet, D.A., Nichols, J.L., &
Compton, R. (2011). Effectiveness of ignition interlocks for preventing alcoholimpaired driving and alcohol-related crashes: A community guide systematic
review. American Journal of Preventive Medicine, 40(3), 362-376.
Goldenbeld, Ch., & Houwing, S. (2015). Staandehoudingen in het verkeer: Signalering van achtergronden en ontwikkelingen in de verkeershandhaving. Den
Haag: SWOV.
Lawless, J.F. (2003). Statistical models and methods for lifetime data (2e ed.).
Hoboken: John Wiley and Sons.
Mathijssen, M.P.M., & Twisk, D.A.M. (2001). Opname en afbraak van alcohol in het
menselijk lichaam: Verslag van een demonstratie naar aanleiding van een
‘experiment’ in het tv-programma “Blik op de Weg”. Leidschendam: SWOV.
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (2018). Veilig van deur tot deur. Het
Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030: Een gezamenlijke visie op aanpak
verkeersveiligheidsbeleid. Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
White, I.R., Royston, P., & Wood, A. (2011). Multiple imputation using chained
equations: Issues and guidance for practice. Statistics in Medicine, 30(4), 377399.
Tollenaar, N., Heijden, P.G.M. van der, Wartna, B.S.J., & Bogaerts, S. (2016).
StatRec – Performance, validation and preservability of a static risk prediction
instrument. Bulletin of Sociological Methodology/Bulletin de Méthodologie
Sociologique, 129(1), 25-44.
Trochim, W.M. (2006). The Research Methods Knowledge Base (2e ed.).
Geraadpleegd op 21 oktober 2019: www.socialresearchmethods.net/kb/.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 94

Vink, M.E., & Braak, S.W. van den (2018). Berechting. In S. Kalidien (red.),
Criminaliteit en rechtshandhaving 2017: Ontwikkelingen en samenhangen. (pp.
63-69). Den Haag: WODC, CBS, Raad voor de rechtspraak. Cahier 2018-19.
Wartna, B.S.J., Blom, M., & Tollenaar, N. (2011). De WODC-Recidivemonitor: 4e,
herziene versie. Den Haag: WODC. Memorandum 2011-3.
White, I.R., Royston, P., & Wood, A.M. (2011). Multiple imputation using chained
equations: Issues and guidance for practice. Statistics in Medicine, 30(4), 377399.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 95

Bijlage 1 Samenstelling begeleidingscommissie
Voorzitter
Prof. dr. J. Commandeur

Senior onderzoeker bij de Stichting Wetenschappelijk
Onderzoek Verkeersveiligheid en bijzonder hoogleraar
Statistische Modellen voor Risico en Veiligheid, Vrije
Universiteit Amsterdam

Leden
Ing J. de Boer MSc

Onderzoeker, directie Coördineren & Informeren,
Centraal Justitieel Incassobureau
K. van den Eijken
Productmanager Vorderingen, divisie vorderingen,
Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
Ir. M.R. Goedvolk
Senior consultant, Significant
Drs. A.C.C.J. van den Heuvel-Scheepens
Senior beleidsmedewerker, directie Wegen en Verkeersveiligheid, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Mr. S. Hugen
Beleidsmedewerker, Parket Centrale Verwerking
Openbaar Ministerie
Drs. R. Nägele
Senior adviseur Verkeersveiligheid, Water Verkeer en
Leefomgeving, Rijkswaterstaat
Mr. Y.C. van Santen
Senior beleidsmedewerker, directie Rechtshandhaving en
Criminaliteitsbestrijding, Ministerie van Justitie en
Veiligheid

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 96

Bijlage 2 Stroomschema vorderingsprocedure
Stroomschema vorderingsprocedure voor alle aanhoudingen na 10 april 2015 ten aanzien van de LEMA, de EMA en het onderzoek alcohol
Criteria

Maatregel

Situatie

Gevolg

Contra-indicaties
• Ongeluk met dood of zwaar lichamelijk letsel = onderzoek

Beginnende bestuurders:

alcohol

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

• ≥220 μg/l of 0,5‰ <350 μg/l of 0,8‰

LEMA
gevolgd?

• Onvoldoende NL taal beheerst = onderzoek alcohol

 Betrokkene behoudt rijbewijs

• Binnen 5 jaar al 1 x LEMA = EMA
• Binnen 5 jaar al 1 x ond. alcohol of EMA = onderzoek

Ervaren bestuurders:
• ≥350 μg/l of 0,8‰ <435 μg/l of 1,0‰

alcohol



LEMA


LEMA niet
gevolgd?



Rijbewijs
ongeldig

- of binnen 3 jaar

• Vermoeden alcohol afhankelijkheid = onderzoek alcohol

alsnog LEMA

• Bekend als gebruiker drogerende stoffen = onderzoek
medisch



• Psychiatrische/lichamelijke stoornis = onderzoek medisch
- of 3 jaar wachten en
dan EV
• Ongeluk met dood of zwaar lichamelijk letsel = onderzoek

Beginnende bestuurders:

alcohol

• ≥350 μg/l of 0,8‰ <570 μg/l of 1,0‰
• Binnen 5 jaar ten minste 3x proces-verbaal opgemaakt op

EMA

verdenking van artikel 8, wv 1x >88 μg/l of 0,2‰ of 1x

gevolgd?

• Onvoldoende NL taal beheerst = onderzoek alcohol
• Binnen 5 jaar al 1 x ond. alcohol, ASP of EMA = onderzoek

 Betrokkene behoudt rijbewijs

alcohol

weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte

• Vermoeden alcohol afhankelijkheid = onderzoek alcohol

• 1x weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte
Ervaren bestuurders:

• Bekend als gebruiker drogerende stoffen = onderzoek



EMA



medisch
- of binnen 3 jaar

• ≥435 μg/l of 1,0‰ <785 μg/l of 1,8‰

• Psychiatrische/lichamelijke stoornis = onderzoek medisch

alsnog EMA

• Binnen 5 jaar ten minste 3x proces-verbaal opgemaakt op

EMA niet

verdenking van artikel 8, wv 1x >88 μg/l of 0,2‰ of 1x

gevolgd?

weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte



Rijbewijs
ongeldig


- of 3 jaar wachten en

• 1x weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte

dan EV

Beginnende bestuurders:
• ≥570 μg/l of 1,3‰
• Binnen 5 jaar ten minste 3x proces-verbaal opgemaakt op

 Geschikt

 Betrokkene behoudt rijbewijs

verdenking van artikel 8, wv 1x >88 μg/l of 0,2‰ of 1x
onderzoek

weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte

Cahier 2019-20 | 97

alcohol
gevolgd?
onderzoek


Ervaren bestuurders:

alcohol





Niet
geschikt



Rijbewijs
ongeldig

 - na recidivevrije periode van 1 jaar EV procedure starten

+ schorsen

• ≥785 μg/l of 1,8‰
• Binnen 5 jaar ten minste 3x proces-verbaal opgemaakt op
verdenking van artikel 8, wv 1x >88 μg/l of 0,2‰ of 1x
weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte

onderzoek
alcohol
niet
gevolgd?



Rijbewijs ongeldig



- of binnen 3 jaar alsnog onderzoek alcohol
- of 3 jaar wachten en dan EV

Stroomschema vorderingsprocedure voor alle aanhoudingen tussen 1 oktober 2012 en 10 april 2015 ten aanzien van de ASP
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Criteria

Maatregel

Situatie

Gevolg

Contra-indicaties
• Onvoldoende NL taal beheerst = onderzoek alcohol

Beginnende bestuurders:

• Binnen 5 jaar al 1x onderzoek alcohol, tenzij deze

• ≥435 μg/l of 1,0‰ <785 μg/l of 1,8‰ (muv AM)

Betrokkene krijgt

• Binnen 5 jaar ten minste 3x proces-verbaal opgemaakt op

ASP

verdenking van artikel 8, wv 1x >88 μg/l of 0,2‰ of 1x

gevolgd?

 nieuw rijbewijs zonder
code 103

weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte

deelname volgt uit uitslag onderzoek = wel ASP, zo niet =
onderzoek + schorsen
• Binnen 5 jaar al 1x ASP, tenzij deze deelname volgt uit
uitslag onderzoek = wel ASP, zo niet = onderzoek alcohol

• 1x weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte



+ rijbewijs



=rijbewijs B

ongeldig

Ervaren bestuurders:

+ schorsen

Meewerken?

ASP

met code



103 + AM

• ≥570 μg/l of 1,3‰ <785 μg/l of 1,8‰ (muv AM)

ASP niet

• Binnen 5 jaar ten minste 3x proces-verbaal opgemaakt op

gevolgd?

verdenking van artikel 8, wv 1x >220 μg/l of 0,5‰ of 1x



Rijbewijs
ongeldig



weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte
• 1x weigering onderzoek adem-/bloedalcoholgehalte

- of

• Psychiatrische/lichamelijke stoornis = onderzoek

binnen

medisch

5 jaar

• Bekend als gebruiker drogerende stoffen = onderzoek

alsnog

medisch

ASP

• Uitsluitend beschikking over rijbewijs cat. A =

- of 5

onderzoek + schorsen

jaar

• Betrokkene woont op moment van besluit niet in NL =

wachten

onderzoek alcohol

en dan

• Aanhouding AM = EMA

EV

Stroomschema vorderingsprocedure voor alle aanhoudingen na 10 april 2015 ten aanzien van de EMG
Criteria

Maatregel

Situatie

Gevolg

EMG

Betrokkene behoudt

• Overschrijding maximum snelheid ≥50 km/u en niet een

gevolgd?

bromfiets binnen de bebouwde kom



rijbewijs

• Overschrijding maximum snelheid ≥31 km/u en niet een

• Herhaaldelijk binnen 1 rit risicovol rijgedrag vertoond hebben

Cahier 2019-20 | 98

• Rijbewijs niet ongeldig na onderzoek rijvaardigheid

rijvaardigheid
• Bewust ingereden = onderzoek medisch
• Onvoldoende NL taal beheerst = onderzoek rijvaardigheid
• Binnen 5 jaar al 2 x EMG = onderzoek rijvaardigheid

bromfiets binnen de bebouwde kom bij wegwerkzaamheden
• Overschrijding max. snelheid ≥31 km/u met bromfiets binnen de
bebouwde kom

Contra-indicaties
• Ongeluk met dood of zwaar lichamelijk letsel = onderzoek

Zowel beginnende als ervaren bestuurders:



EMG

- of

• Psychiatrische/lichamelijke stoornis = onderzoek medisch

binnen 3

• Vermoeden alcohol afhankelijkheid = onderzoek alcohol

 jaar



alsnog

EMG
niet
gevolgd?



Rijbewijs

EMG

ongeldig

- of 3

• Bekend als gebruiker drogerende stoffen = onderzoek
medisch

jaar

 wachten
en dan
examen

Voor meer informatie over de vorderingsprocedure wordt verwezen naar de website van het CBR (https://cbr.nl).

Bijlage 3 Overzicht risicovolle gedragingen waarvoor
een EMG kan worden opgelegd50
1 Gevaarzettend rijgedrag waardoor:
a andere weggebruikers of obstakels rakelings worden gepasseerd;
b andere weggebruikers worden klem gereden of de weg wordt afgesneden.
2 Gebrek aan inzicht in risico’s in het verkeer, zoals:
a onvoldoende anticiperen op het gedrag van andere weggebruikers;
b niet adequaat reageren op bijzondere verkeerssituaties, zoals filevorming;
c niet tijdig onderkennen van de invloed van externe factoren, zoals het weer, de
toestand van de weg, het tijdstip, de aanwezigheid van scholen, voetgangersoversteekplaatsen, de specifieke eigenschappen en de toestand van het eigen
motorrijtuig en van andere voertuigen en van de vervoerde lading, of wegwerkzaamheden, of van interne factoren zoals het ‘hand held bellen’, afleiding
door audiovisuele middelen of vermoeidheid;
d uitvoeren van gevaarlijke inhaalmanoeuvres of inhalen nabij voetgangersoversteekplaatsen, waarbij voetgangers duidelijk in gevaar zijn gebracht;
e met een te hoge snelheid naderen van of inhalen nabij voetgangersoversteekplaatsen of in andere onoverzichtelijke situaties, zoals kruisingen en spoorwegovergangen;
f aanhouden van, gelet op de snelheid waarmee gereden wordt, een te korte en
derhalve onveilige volgafstand;
g geen rekening houden met de belangen van andere weggebruikers, zoals het:
– geen gelegenheid geven tot invoegen bij een rijbaanversmalling, na inhalen,
vanaf de invoegstrook;
– blokkeren van doorgangen of dubbel parkeren.
3 Incorrect samenspel met andere verkeersdeelnemers in het verkeer, dat blijkt
uit:
a rijden met een niet aan de snelheid van de overige gelijksoortige verkeersdeelnemers aangepaste snelheid;
b onnodig remmen en stoppen;
c snijden: het niet juist afmaken van de inhaalmanoeuvre door te snel en te
abrupt naar rechts of naar links te gaan;
d op te korte afstand volgen van voorliggers;
e onjuist invoegen of onjuist uitvoegen.
4 Duidelijk een gedrag tentoonspreiden dat in strijd is met de essentiële verkeersregels en verkeerstekens ter zake van:
a de plaats op de weg, waaronder begrepen spookrijden;
b het inhalen;
c het verlenen van voorrang;
d het naar links of rechts afslaan;
e het gebruik van lichten en geven van signalen;
f het rijden op auto(snel)wegen: bijvoorbeeld het rijden op de vluchtstrook of
het negeren van het rode kruis boven een rijstrook;
g het negeren van een rood verkeerslicht;

50 Bron: bijlage 1, onder A, onderdeel III van de Regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid 2011.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 99

h het als bestuurder van een motorrijtuig, niet zijnde een bromfiets, overschrijden van de toegestane maximumsnelheid met 50 kilometer of meer op wegen
binnen de bebouwde kom;
i het als bestuurder van een motorrijtuig overschrijden van de toegestane
maximumsnelheid met 31 kilometer of meer op wegen binnen de bebouwde
kom bij wegwerkzaamheden;
j het als bestuurder van een bromfiets overschrijden van de toegestane
maximumsnelheid met 31 kilometer of meer op wegen binnen de bebouwde
kom.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 100

Bijlage 4 Indeling EMG-gerelateerde delicten51
Tabel B1
Snelheid

VL031A

Politiefeitcodes van EMG-gerelateerde delicten in Mulder naar
type delict

Bumper

Gevaar-

Richting

Rijden

Rijrich-

Rood-

Voor-

Overige

kleven

lijk

/voor-

waar dat

ting

licht

rang

gedragingen

inhalen

sorteren

niet mag

S005A

negatie

R326

R346

R310

R550A

R602

R336

R301

R426B

VL032A

R593

R513

R311

R550B

R604

R337

R303A

R426C

VL033A

R594

R514

R312B

R551B

R608

R338

R331

R428A

VL034A

R595

R515

R315A

R552A

R609

R340B

R340A

R428B

VL035

R617A

R516

R315B

R552B

R614

R341

R395

R431D

VL035A

R617B

R517

R319

R553B

R342

R396A

R431E

VL036A

R617C

R518

R323

R554A

R347A

R396B

R431F

VL037A

R618

R461A

R554B

R347B

R396C

R432D

VL038A

R618A

R465B

R554C

R347C

R396D

R432E

VL039A

R619

R465C

R554D

R348

R396E

R432F

VL040

R619A

R466

R554E

R486

R396F

R434

VL040A

R467

R555

R492

R396G

R436

VM031A

R468A

R557

R505

R396H

R451C

VM032A

R472B

R558

R506

R396I

R451D

VM033A

R472C

R559

R507

R396J

R453

VM034A

R611

R560

R508

R397A

R456A

VM035

R622

R562

R509

R397B

R456B

VM035A

R622A

R564

R510

R397C

R458

VM036A

R565

R511

R397J

R459

VM037A

R566

R512

R398

R478

VM038A

R567A

R519

R406

R522

VM039A

R567B

R548

R406A

R526

VM040

R567C

R549A

R419

R545

VM040A

R568A

R549B

R421A

R584

VN031A

R568B

R549C

R421B

R585

VN032A

R568C

R597

R421C

R587B

VN033A

R569A

R603

R425

R596

VN034A

R569B

R605

R426A

R601

VN035

R569C

R620

VN035A

R571

R621

VN036A

R575

VN037A

R576

VN038A

R577

VN039A

R578

VN040

R579

VN040A
Noot. In het informatiesysteem Mulder komen geen politiefeitcodes voor die in één van de categorieën agressief
gedrag, gevaarlijke manoeuvres en onbekend vallen.

51 Alleen delicten die voorkomen in de Mulderbeschikkingen of de strafzaken van deelnemers of personen in de

controlegroep zijn ingedeeld.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 101

Tabel B2

Wetsartikelen van EMG-gerelateerde delicten in de OBJD naar
type delict)

Snelheid

Agressief

Bumper-

Gevaarlijk

Gevaarlijke

Richting/

rijgedrag

kleven

inhalen

manoeuvres

voorsorteren

RVV 1990 20

RVV 1990 82/1

RVV 1990 19

RVV 1990 11/1

WVW 1994 10

RVV 1990 17/2

RVV 1990 20/1/A

RVV 1990 82/1/A

RVV 1990 11/2

WVW 1994 10/1

RVV 1990 55

RVV 1990 20/A

RVV 1990 82/1/B

RVV 1990 12

WVW 1994 11

RVV 1990 77

RVV 1990 20/A/1

RVV 1990 82/1/C

RVV 1990 62/F1

RVV 1990 77/1

RVV 1990 20/B

RVV 1990 82/1/D

RVV 1990 76/1

RVV 1990 78

RVV 1990 20/B/1

RVV 1990 82/3

RVV 1990 76/1/A

RVV 1990 78/1

RVV 1990 20/B/2

RVV 1990 82/4

RVV 1990 76/1/B

RVV 1990 20/B/3

RVV 1990 82A

RVV 1990 20/C

RVV 1990 83

RVV 1990 21

RVV 1990 83

RVV 1990 21/1/A

WVW 1994 12/1

RVV 1990 21/A

WVW 1994 160/1/A

RVV 1990 21/A/1

WVW 1994 160/1/B

RVV 1990 21/A/3

WVW 1994 160/1/C

RVV 1990 21/A1

WVW 1994 160/1/D

RVV 1990 21/A3

WVW 1994 160/1/E

RVV 1990 21/B

WVW 1994 160/4

RVV 1990 21/B/1

WVW 1994 160/7

RVV 1990 21/B/2

WVW 1994 60/1/A

RVV 1990 21/B/3
RVV 1990 21/C
RVV 1990 22
RVV 1990 22/1
RVV 1990 22/1/A
RVV 1990 22/1/B
RVV 1990 22/1/D
RVV 1990 22/1/E
RVV 1990 22/2
RVV 1990 22/A
RVV 1990 22/B
RVV 1990 22/C
RVV 1990 22/D
RVV 1990 22/E
RVV 1990 22/F
RVV 1990 22/G
RVV 1990 22A
RVV 1990 45
RVV 1990 62/A1
RVV 1990 62/A3
RVV 1990 65/A1
RVV 1990 86B

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 102

Tabel B2

(vervolg)

Rijden waar dat

Rijrichting

niet mag

Roodlicht-

Voorrang

negatie

Overige

Onbekend

gedragingen

RVV 1990 10/1

RVV 1990 43/1

RVV 1990 68/1/C

RVV 1990 15/1

RVV 1990 14

RVV 1990 10/2

RVV 1990 43/1

RVV 1990 69/1/B

RVV 1990 15/2/A

RVV 1990 15A/1

RVV 1990 62

RVV 1990 42/1

RVV 1990 43/1

RVV 1990 70/1/C

RVV 1990 15/2/B

RVV 1990 23/1/A

RVV 1990 42/2

RVV 1990 43/1

RVV 1990 71/B

RVV 1990 15A/2

RVV 1990 23/1/D

RVV 1990 43/3

RVV 1990 62/46

RVV 1990 72

RVV 1990 18/1

RVV 1990 24/1/C

RVV 1990 43/3

RVV 1990 62/47

RVV 1990 18/2

RVV 1990 3

RVV 1990 6/1

RVV 1990 62/C1

RVV 1990 49/1

RVV 1990 3/1

RVV 1990 6/2

RVV 1990 62/C12

RVV 1990 49/1

RVV 1990 30/1

RVV 1990 62/G11

RVV 1990 62/C15

RVV 1990 49/2

RVV 1990 31

RVV 1990 73/B

RVV 1990 62/C17

RVV 1990 49/2

RVV 1990 32/1

RVV 1990 81

RVV 1990 62/C19

RVV 1990 50

RVV 1990 33

RVV 1990 62/C2

RVV 1990 54

RVV 1990 34/1

RVV 1990 62/C20

RVV 1990 62/B6

RVV 1990 34/2

RVV 1990 62/C21

RVV 1990 62/B7

RVV 1990 39

RVV 1990 62/C3

RVV 1990 62/F5

RVV 1990 41A/1/A

RVV 1990 62/C4

RVV 1990 79

RVV 1990 43/2

RVV 1990 62/C6

RVV 1990 80

RVV 1990 43/2

RVV 1990 62/D1

RVV 1990 46/1

RVV 1990 62/D2

RVV 1990 57

RVV 1990 62/D4

RVV 1990 61A

RVV 1990 62/D5

RVV 1990 62/E2

RVV 1990 62/D6

RVV 1990 62/E3

RVV 1990 62/D7

RVV 1990 62/E6
RVV 1990 62/F7
RVV 1990 68/1/A
RVV 1990 68/1/B
WVW 1994 5

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 103

Bijlage 5 Oude en nieuwe definitie EMG-gerelateerde
delicten
In het voorliggende rapport heeft EMG-gerelateerde recidive betrekking op het
opnieuw plegen van een snelheidsovertreding binnen de bebouwde kom van 50
km/u of meer (voor bromfietsers en in geval van wegwerkzaamheden ligt de grens
bij 31 km/uur) of van één van de gedragingen die in de bijlage van de Regeling
maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid 2011 zijn bestempeld als risicovol (zie
bijlage 3). Dit kunnen zowel delicten zijn die geregistreerd worden in de OBJD als
Muldergedragingen. In eerdere metingen (zie bijvoorbeeld Blom, Blokdijk & Weijters, 2017), betrof de EMG-gerelateerde recidive alleen delicten die in de OBJD
geregistreerd zijn.
In figuur B1 is te zien hoe de EMG-gerelateerde recidive volgens de oude definitie
(exclusief EMG-gerelateerde Muldergedragingen) en de nieuwe definitie (inclusief
EMG-gerelateerde Muldergedragingen) zich verhoudt.
De definitiewijziging betreft alleen de EMG-gerelateerde recidive; de definitie van de
verkeersrecidive en van de algemene recidive van EMG-deelnemers is onveranderd
gebleven.
Figuur B1 Prevalentie van feitelijke tweejarige EMG-gerelateerde recidive
van EMG-deelnemers in 2015 volgens de oude en de nieuwe
definitie
100
90
80

% recidivisten

70
60
50
40
30
20
10
0

EMG-gerelateerde recidive

Oude definitie

12,8

Nieuwe definitie

49,4

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Cahier 2019-20 | 104

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Bijlage 6 Resultaten robuustheidsanalyses
Tabel B3

Logistische regressie van de tweejarige prevalentie van rijden-onder-invloedrecidive op achtergrondkenmerken
van EMA-deelnemers en controlegroep uit 2015

Achtergrondkenmerk

Totaal deelnemers en

Selectie personen

personen in controlegroep

geboren in Nederland

(N=6.440)
OR (95% BI)

(N=5.337)
Sign.

OR (95% BI)

Sign.

EMA-deelnemer (t.o.v. controlegroep)

0,770

(0,606-0,978)

*

0,705

(0,539-0,921)

*

Man (t.o.v. vrouw)

1,149

(0,808-1,636)

n.s.

1,088

(0,742-1,597)

n.s.

Buitenland (t.o.v. Nederland)

1,096

(0,851-1,413)

n.s.

Beginnende bestuurder (t.o.v. ervaren bestuurder)

1,771

(1,392-2,255)

***

1,918

(1,467-2,508)

***

Geldboete door de rechter

1,142

(0,863-1,514)

n.s.

1,266

(0,924-1,734)

n.s.

Taakstraf

1,127

(0,751-1,693)

n.s.

1,010

(0,629-1,622)

n.s.

Overige afdoening/onbekend

0,972

(0,700-1,350)

n.s.

0,966

(0,659-1,416)

n.s.

N.v.t. (strafzaak nog niet afgedaan)

1,040

(0,524-2,945)

n.s.

1,257

(0,487-3,243)

n.s.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

0,993

(0,170-1,790)

n.s.

0,856

(0,260-2,817)

n.s.

Geen OBM opgelegd (t.o.v. OBM opgelegd)

1,155

(0,842-1,296)

n.s.

1,122

(0,883-1,425)

***

Leeftijd eerste strafzaak

2,753

(0,983-1,004)

n.s.

0,993

(0,981-1,005)

***

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onder-invloeddelict

0,770

(1,100-1,213)

***

1,171

(1,107-1,238)

***

Veroordelingsdichtheid alle strafzakena

1,149

(2,004-3,785)

***

2,800

(1,946-4,028)

***

N.v.t.

Strafrechtelijke afdoening (t.o.v. financiële strafbeschikking)

Cahier 2019-20 | 105

n.s. p≥0,05; * p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,001
a

Vanwege het non-lineaire verband van de veroordelingsdichtheid met recidive wordt een zogenoemde square root transformatie gebruikt.

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B4

Logistische regressie van de tweejarige prevalentie van rijden-onder-invloedrecidive op achtergrondkenmerken
van ASP-deelnemers uit 2013 en controlegroep uit 2015

Achtergrondkenmerk

Totaal deelnemers en

Selectie personen

Selectie first (rijden-onder-

personen in controlegroep

geboren in Nederland

invloed) offenders

(N=2.583)

(N=2.076)

(N=1.652)

OR (95% BI)

Sign.

OR (95% BI)

Sign.

OR (95% BI)

Sign.

ASP-deelnemer (t.o.v. controlegroep)

0,423

(0,287-0,624)

***

0,404

(0,256-0,637)

***

0,471

(0,272-0,815)

***

Man (t.o.v. vrouw)

0,806

(0,459-1,415)

n.s.

0,734

(0,380-1,418)

n.s.

0,612

(0,324-1,158)

n.s.

Buitenland (t.o.v. Nederland)

1,517

(0,999-2,302)

n.s.

1,000

(0,998-1,001)

n.s.

Beginnende bestuurder (t.o.v. ervaren bestuurder)

1,029

(0,687-1,543)

n.s.

0,926

(0,575-1,492)

n.s.

1,265

(0,703-2,275)

n.s.

Geldboete door de rechter

0,802

(0,510-1,259)

n.s.

0,772

(0,446-1,336)

n.s.

0,756

(0,387-1,476)

n.s.

Taakstraf

1,112

(0,634-1,953)

n.s.

0,992

(0,518-1,902)

n.s.

1,249

(0,560-2,784)

n.s.

Overige afdoening/onbekend

N.v.t.

Strafrechtelijke afdoening (t.o.v. financiële strafbeschikking)

1,264

(0,721-2,216)

n.s.

1,608

(0,835-3,094)

n.s.

0,939

(0,410-2,152)

n.s.

OBM opgelegd (t.o.v. geen OBM opgelegd)

0,902

(0,597-1,364)

n.s.

1,121

(0,680-1,848)

n.s.

0,740

(0,407-1,336)

n.s.

Leeftijd eerste strafzaak

0,980

(0,959-1,000)

n.s.

0,966

(0,939-0,993)

*

0,978

(0,950-1,007)

n.s.

Aantal eerdere strafzaken met een rijden-onder-invloeddelict

1,162

(1,073-1,258)

***

1,172

(1,068-1,287)

**

Veroordelingsdichtheid alle strafzakena

2,750

(1,599-4,730)

***

3,624

(1,849-7,104)

***

n.s. p≥0,05; * p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,001
a

Vanwege het non-lineaire verband van de veroordelingsdichtheid met recidive wordt een zogenoemde square root transformatie gebruikt.

N.v.t.
2,853

(1,459-5,580)

n.s.

Cahier 2019-20 | 106

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

Tabel B5

Logistische regressie van de tweejarige prevalentie van rijden-onder-invloedrecidive op achtergrondkenmerken
van EMG-deelnemers en controlegroep uit 2015

Achtergrondkenmerk

Totaal deelnemers en

Selectie

Selectie zaken met

personen in controlegroep

staandehoudingen

strafrechtelijke afdoening

(N=849)

(N=806)

(N=785)

OR (95% BI)

Sign.

OR (95% BI)

Sign.

OR (95% BI)

Sign.

EMG-deelnemer (t.o.v. controlegroep)

1,244

(0,885-1,751)

n.s.

1,264

(0,896-1,783)

n.s.

1,255

(0,897-1,757)

n.s.

Man (t.o.v. vrouw)

1,033

(0,518-2,060)

n.s.

1,023

(0,481-2,174)

n.s.

0,989

(0,495-1,978)

n.s.

Buitenland (t.o.v. Nederland)

0,908

(0,560-1,473)

n.s.

0,975

(0,591-1,609)

n.s.

0,961

(0,583-1,584)

n.s.

Leeftijd

0,969

(0,955-0,983)

***

0,972

(0,957-0,986)

***

0,971

(0,956-0,985)

***

≥31 km/u binnen de bebouwde kom - bromfietser

0,788

(0,452-1,372)

n.s.

0,865

(0,464-1,614)

n.s.

0,87

(0,506-1,495)

n.s.

≥31 km/u binnen de bebouwde kom - wegwerkzaamheden

1,430

(0,785-2,606)

n.s.

1,406

(0,768-2,574)

n.s.

1,383

(0,769-2,485)

n.s.

1,415

(0,631-3,170)

n.s.

1,545

(0,717-3,327)

n.s.

Geldboete door de rechter

1,302

(0,778-2,179)

n.s.

1,243

(0,72-2,147)

n.s.

Taakstraf

1,32

(0,718-2,43)

n.s.

1,30

(0,697-2,438)

n.s.

Overige afdoening/onbekend

1,133

(0,608-2,111)

n.s.

1,062

(0,563-2,003)

n.s.

N.v.t. (geen strafzaak gevonden)

1,238

(0,633-2,42)

n.s.

1,135

(0,545-2,361)

n.s.

0,974

(0,655-1,448)

n.s.

0,927

(0,616-1,395)

n.s.

0,954

(0,67-1,358)

n.s.

1,138

(1,085-1,194)

***

1,125

(1,071-1,182)

***

1,150

(1,092-1,212)

***

2,332

(1,487-3,659)

***

2,811

(1,741-4,538)

***

2,427

(1,51-3,902)

***

Soort snelheidsovertreding (t.o.v. ≥50 km/u binnen de
bebouwde kom)

Kentekenconstatering (t.o.v. staandehouding)

N.v.t.

Strafrechtelijke afdoening (t.o.v. financiële strafbeschikking)

OBM opgelegd (t.o.v. geen OBM opgelegd)

N.v.t.

Aantal eerdere strafzaken met een EMG-gerelateerd delict
in de afgelopen 5 jaar
Veroordelingsdichtheid alle strafzaken

a

Cahier 2019-20 | 107

n.s. p≥0,05; * p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,001
a

Vanwege het non-lineaire verband van de veroordelingsdichtheid met recidive wordt een zogenoemde square root transformatie gebruikt.