Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 924

Toezichtsverslagen AIVD en MIVD

Nr. 112

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 30 juni 2014
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over het intrekken Verklaring van Geen
Bezwaar.
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 27 juni 2014.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
Van Leiden

kst-29924-112
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 112

1

1
Hoe strookt de keuze in de beleidsregel voor het categorisch
benoemen van een aantal misdrijven als gevolg waarvan de
Verklaring van Geen Bezwaar (VGB) moet worden ingetrokken,
met de keuze die de wetgever heeft gemaakt door in de wet te
bepalen dat een VGB kan worden ingetrokken, en zodoende
ruimte laat voor een beoordeling op maat in het kader van de
daadwerkelijke risico’s voor de nationale veiligheid?
Het gaat bij een veiligheidsonderzoek om het risico dat iemand kan
vormen voor de nationale veiligheid. Gezien de specifieke taken voor
Defensie alsmede de omstandigheden waaronder de Defensie-taken
dienen te worden uitgevoerd, worden bijzondere normen gesteld. Zo zal
het plegen van ieder strafbaar feit als omschreven in artikel 13, tweede lid,
van de Opiumwet als regel tot weigering respectievelijk intrekking van een
verklaring leiden.
2
Hoe strookt de keuze in de beleidsregel voor het moeten
intrekken van een VGB wegens de omstandigheid dat de militair
een partner heeft uit een land, waarmee geen samenwerkingsrelatie bestaat op het gebied van veiligheidsonderzoek, met de
keuze die de wetgever heeft gemaakt, door in de wet te bepalen
dat een VGB kan worden ingetrokken, en zodoende ruimte laat
voor een beoordeling op maat in het kader van de daadwerkelijke
risico’s voor de nationale veiligheid?
Bij een verblijf in een ander land van langer dan drie maanden doet de
MIVD, via de AIVD, navraag bij een buitenlandse dienst waarmee de AIVD
op het gebied van de uitwisseling van persoonsgegevens samenwerkt.
Indien dat, door het ontbreken van een dergelijke relatie, niet mogelijk is,
geeft de MIVD in principe geen VGB af op grond van het onvoldoende
verkrijgen van betrouwbare gegevens. Defensie heeft een aantal
mogelijke uitzonderingen op die regel geformuleerd. Daarbij wordt, in een
aantal gevallen en onder strikte voorwaarden, toch een VGB afgegeven.
Om het risico dat ontstaat door het ontbreken van de gegevens van de
partnerdienst te beperken, is dat niet een VGB voor het hoogste veiligheidsmachtigingsniveau. Defensie maakt hierbij een individuele beoordeling conform de kaders van de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo).
3
Welke termijnen hanteert u bij het afhandelen van het bezwaar
dat militairen mogelijk indienden tegen het intrekken van de
VGB, gezien de forse gevolgen die het intrekken van het VGB
voor de militair kan hebben?
Bij een intrekking van een VGB wordt altijd eerst een voornemen naar
betrokkene verzonden en wordt het betreffende defensieonderdeel
hierover geïnformeerd. Betrokkene heeft dan twintig dagen de tijd om zijn
of haar zienswijze naar de MIVD te zenden. Indien betrokkene (of diens
advocaat) daarom verzoekt, wordt extra reactietijd voor de zienswijze
verleend. Na ontvangst van de zienswijze wordt deze beoordeeld. Het
besluit luidt dan ofwel handhaving intrekking ofwel handhaving VGB.
Betrokkene en diens veiligheidsfunctionaris worden van dat besluit op de
hoogte gebracht. Vervolgens krijgt betrokkene zes weken om bezwaar
tegen dat besluit te maken bij de Minister. De Minister legt de bezwaren
voor bij een onafhankelijke bezwarencommissie. Dat bezwaar heeft echter
geen opschortende werking; de VGB is op dat moment ingetrokken en
betrokkene dient binnen acht weken te worden ontheven uit de vertrou-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 112

2

wensfunctie. De (wettelijke) afhandelingstermijn voor Defensie bedraagt
zes weken, eventueel te verlengen met zes weken.
4
Is het advies van de bezwarencommissie Veiligheidsonderzoeken
bindend? Zo nee, waarom niet?
Het advies van de bezwarencommissie Veiligheidsonderzoeken is niet
bindend. Dit omdat de beslissingsbevoegdheid aangaande het intrekken
van de VGB bij de Minister van Defensie ligt.
5
Kunt u toelichten hoe de samenvoeging van de beleidsregelingen
uit 1997 en een codificatie uit bestaande praktijk wordt ervaren
sinds 1 november 2013?
6
Welk gewicht en welke functie heeft de zienswijze van de
commandant bij de beoordeling over het al dan niet intrekken of
weigeren van een VGB?
7
Spelen beoordelingsgesprekken over het functioneren van de
militair een rol bij de beoordeling over het al dan niet intrekken
(of weigeren) van een VGB? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke?
8
Op welke wijze worden persoonlijke en verzachtende omstandigheden door de MIVD meegenomen in het veiligheidsonderzoek?
9
Welke rol spelen de persoonlijke en verzachtende omstandigheden bij het besluit tot intrekken van een VGB?
Ten aanzien van de partner geldt dat dit aspect niet nieuw is, maar
codificatie van bestaand beleid, ook bij de AIVD. Reeds bij Defensie
werkzame medewerkers met een partner, die verbleven in een land
waarmee geen samenwerkingsverband bestaat, waren zich bij het
aangaan van de relatie mogelijk onvoldoende bewust van het partnerbeleid en de eventuele gevolgen daarvan voor hun werk. Om de rol van
de partner in samenhang met onvoldoende gegevens nogmaals te
benadrukken, zal het defensiepersoneel vanaf week 26 wederom over
deze kwestie worden geïnformeerd. De rol van de commandant in dit
VGB-proces is nieuw en vereist nog enige gewenning. Het gaat bij een
veiligheidsonderzoek niet om het functioneren van betrokkene, maar om
het risico dat iemand kan vormen voor de nationale veiligheid. De
commandant kan bijzondere feiten en omstandigheden kenbaar maken
die in zijn ogen een rol zouden moeten spelen bij de afweging al dan niet
de VGB in te trekken. De beleidsregel maakt duidelijk in welke gevallen de
MIVD de commandant om zijn zienswijze vraagt. In de overige gevallen
staat het de commandant vrij om op eigen initiatief zijn zienswijze te
geven.
10
Welke rol spelen de overwegingen van de strafrechter bij de
beoordeling of een VGB zou moeten worden ingetrokken? Heeft
de MIVD hierin een adviserende of bepalende rol?
Bij de beoordeling of een VGB wordt afgegeven, wordt uitgegaan van het
vonnis en de daarin vermelde strafmaat. Defensie treedt niet in het
oordeel van de rechter. Bij het uitbrengen van het voornemen en later het
besluit heeft de MIVD een adviserende rol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 112

3

11
In hoeveel gevallen heeft de zienswijze van de commandant de
doorslag gegeven bij een besluit tot het niet intrekken van een
VGB?
12
Op welke wijze worden persoonlijke en eventueel verzachtende
omstandigheden meegenomen in de beoordeling over het al dan
niet intrekken of weigeren van een VGB?
De zienswijze van de commandant wordt bij de afweging betrokken. Dit
heeft tot op heden geen doorslaggevend effect gehad op het besluit.
Persoonlijke en verzachtende omstandigheden worden altijd betrokken bij
de besluitvorming over het al dan niet intrekken van de VGB, tenzij die al
door de strafrechter zijn verdisconteerd in diens vonnis.
13
In hoeveel gevallen is op basis van persoonlijke en eventueel
verzachtende omstandigheden besloten dat een VGB niet zal
worden ingetrokken?
De MIVD registreert niet separaat in welke gevallen persoonlijke en
verzachtende omstandigheden de doorslag gaven bij het besluit de VGB
niet in te trekken.
14
Kunt u toelichten wat voor consequenties het intrekken van VGB
met zich meebrengt voor een medewerker die al in het verleden
een vertrouwensfunctie heeft uitgevoerd?
Na het intrekken van de VGB dient betrokkene binnen acht weken te
worden ontheven van de vertrouwensfunctie. Voor die medewerkers geldt
dat zij met begeleiding van Defensie op zoek kunnen gaan naar een
niet-vertrouwensfunctie binnen Defensie of een functie elders.
15
Op welke wijze zijn de militairen voorafgaand aan de inwerkingtreding van de nieuwe beleidsregel veiligheidsonderzoeken
geïnformeerd?
Nieuwe medewerkers worden tijdens het wervings- en selectieproces
geïnformeerd over de beleidsregel veiligheidsonderzoeken door
CDC/Dienstencentrum Werving & Selectie. Communicatie hierover
verloopt ook via de commandantenlijn en in functionele lijnen
(beveiligings-,personeels- en communicatiefunctionarissen). Er wordt
hierover ook gecommuniceerd via publicaties in de Defensie bladen, op
het Intranet van Defensie en op www.defensie.nl. Een voorlichtingsbrochure over het veiligheidsonderzoek is op grote schaal verspreid, zowel
digitaal als fysiek.
16
Hoe geeft u invulling aan de inspanningsverplichting: «De MIVD
dient binnen de grenzen van het redelijke datgene te doen wat
nodig is om de voor een verantwoorde oordeelsvorming
benodigde gegevens te verkrijgen»?
17
Hoe vaak gebruikt men alternatieve bronnen en kanalen,die de
achtergrond van de buitenlandse partner kunnen onderzoeken
ten behoeve van informatievergaring?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 112

4

18
Wat is de status bij de beoordeling over het al dan niet intrekken
of weigeren van een VGB van (indirecte) informatie die uit de
samenwerking in Benelux verband is of kan worden verkregen?
19
Wat is de status bij de beoordeling over het al dan niet intrekken
of weigeren van een VGB van (indirecte) informatie die uit de
samenwerking met de NAVO-partners is of kan worden
verkregen?
20
Wat is de status bij de beoordeling over het al dan niet intrekken
of weigeren van een VGB van (indirecte) informatie die via de
EU-lidstaten is of kan worden verkregen?
De MIVD verzoekt, via de AIVD, de partnerdienst in het desbetreffende
land om de noodzakelijke gegevens, indien met die partnerdienst
persoonsgegevens worden uitgewisseld. Of het desbetreffende land tot
de Benelux behoort, een Navo-lid is of tot de EU behoort, is daarbij geen
uitgangspunt. Bij het aangaan van een samenwerkingsverband tot het
uitwisselen van persoonsgegevens worden de criteria voor samenwerking
betrokken, waaronder de democratische inbedding van de desbetreffende
dienst, het mensenrechtenbeleid van het desbetreffende land, de
professionaliteit, de betrouwbaarheid en het karakter van de dienst. Dat is
ook van belang voor betrokkene zelf, omdat diens gegevens, inclusief het
gegeven dat betrokkene een vertrouwensfunctie vervult of gaat vervullen,
bij de desbetreffende partnerdienst bekend worden.
21
Zijn de militairen vooraf bekend met de landen waarmee een
samenwerkingsverband met de betreffende buitenlandse inlichtingendienst ontbreekt? Zo nee, waarom niet?
22
Op welke wijze kunnen militairen kennis vernemen van de landen
waarmee een samenwerkingsverband met de betreffende
buitenlandse inlichtingendienst ontbreekt?
Vertrouwensfunctionarissen (militairen en burgers) kunnen bij hun
veiligheidsfunctionaris informeren of met de dienst in een bepaald land
een samenwerkingsrelatie op het gebied van uitwisseling van persoonsgegevens bestaat. De lijst kan niet worden gepubliceerd, omdat het
openbaren van samenwerkingsrelaties tussen diensten inzicht geeft in de
werkwijze en de aard van de samenwerkingsverbanden. Temeer nu de
inhoud van de lijst geen vast gegeven is, maar aan verandering
onderhevig.
23
Geldt de werkwijze van de beoordeling over het al dan niet
intrekken of weigeren van een VGB ook in het geval van (al dan
niet aangetrouwde) familieleden van buitenlandse afkomst?
24
Geldt de werkwijze van de beoordeling over het al dan niet
intrekken of weigeren van een VGB ook ingeval het betreft een
voormalige partner van buitenlandse afkomst?
25
Hoe ziet de beoordeling van het al dan niet intrekken of weigeren
van een VGB er uit, wanneer het de kinderen betreft die een
militair heeft met een voormalige partner van buitenlandse
afkomst?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 112

5

Bij het veiligheidsonderzoek worden naast betrokkene primair de
eventuele huidige partner in ogenschouw genomen. Het is van belang dat
voldoende gegevens over de partner kunnen worden verkregen. Dat kan
normaliter bij verblijf in Nederland en bij verblijf in landen waar met de
betreffende dienst in dat land persoonsgegevens worden uitgewisseld.
Buitenlandse afkomst speelt daarbij geen enkele rol. Het beleid geldt ook
voor iemand met de Nederlandse nationaliteit die langer dan drie
maanden in het buitenland heeft gewoond. Zo kan bijvoorbeeld een te
grote binding met een risicoland een veiligheidsrisico vormen en dat zou
kunnen leiden tot het weigeren of intrekken van de VGB.
26
Op welke termijn verwacht u duidelijkheid over het maatwerk
voor die militairen die bij het aangaan van een relatie mogelijk
onvoldoende bewust waren van het partnerbeleid met betrekking
tot buitenlandse partners?
Direct na het zomerreces spreek ik over het maatwerk met de bonden.
Zodra ik hierover met hen afspraken heb gemaakt, zal ik u nader
informeren.
27
Welke rol speelt artikel 8 van het Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden bij de beoordeling over het al dan niet intrekken of
weigeren van een VGB?
Artikel 8 EVRM vereist dat de inbreuk op de privacy voorzienbaar is,
grondslag vindt in een wet en onder de in dit artikel genoemde doelcriteria valt, waaronder het belang van de nationale veiligheid. De Wvo
voorziet hierin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 112

6