Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

polis
polis
polis

polis

september 2015
verder

1

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

1

2

3

4

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

5

6

7

8

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

9

10

11

12

TERUG

verder

2

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Samenvatting

1

TERUG

verder

3

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

samenvatting

Samenvatting
De NZa kijkt jaarlijks naar de stand van zaken op de markt
voor zorgverzekeringen. Aan de hand van kwalitatieve en
kwantitatieve analyses vormen wij ons een beeld van de werking

Conclusies en aandachtspunten
- Consumenten willen meer informatie over de prijs en voorwaarden
van de zorg, en over de taken van zorgverzekeraars. 				
Zorgverzekeraars zouden die informatie in samenwerking met 		
de overheid moeten bieden, zeker ook om het vertrouwen van 		
consumenten in zorgverzekeraars te vergroten.
- Er is een grote variatie aan polissen. Er is dus voldoende keus voor
consumenten om een verzekering te kiezen die bij hen past.
We vinden dit positief, maar zien ook het risico dat het voor 		
consumenten te moeilijk wordt om zorgpolissen met elkaar te 		
vergelijken. De NZa wil daarom dat zorgverzekeraars investeren 		
in de vergelijkbaarheid en inzichtelijkheid van hun aanbod. 			
Ook onderzoekt de NZa of dit brede aanbod aan polissen nadelig is
voor specifieke doelgroepen.
- De NZa ziet positieve ontwikkelingen in het aanbod aan 			
aanvullende verzekeringen: het gebruik van acceptatievoorwaarden
is sterk verminderd en integrale pakketten van basis- en aanvullende
verzekeringen komen niet meer voor.

TERUG

van deze markt. Dit beeld publiceren wij in de marktscan
Zorgverzekeringsmarkt. Hieronder volgt een samenvatting van
de bevindingen en conclusies in deze marktscan voor 2015.
We beginnen met de belangrijkste aandachtspunten voor de
zorgverzekeringsmarkt.

- De marktaandelen van de kleinere verzekeraars nemen al een
aantal jaren licht toe. Wel is het moeilijk om als nieuwe 		
zorgverzekeraar toe te treden. Er hoeven nu geen maatregelen
genomen te worden. We zien geen aanwijzingen dat er 		
onvoldoende concurrentie is. Maar de NZa blijft de concentratie
van de markt kritisch volgen.
- Bij sommige aanvullende verzekeringen wordt een toeslag 		
gevraagd op de aanvullende verzekering als de basisverzekering
bij een andere zorgverzekeraar is afgesloten. De NZa vindt dit
onwenselijk, omdat het verzekerden kan belemmeren om over te
stappen.
- De NZa start een onderzoek naar de collectieve verzekeringen,
om de voor- en nadelen van deze verzekeringen voor 			
consumenten in kaart te brengen.
- Bij het afsluiten van een zorgverzekering worden soms kortingen
gegeven, maar ook geschenken. Omdat die geschenken 		
niet voor alle doelgroepen aantrekkelijk zijn, kunnen dit 		
soort giften leiden tot doelgroepselectie. Denk bijvoorbeeld aan
een spelcomputer. Hoewel het geven van geschenken niet altijd
verboden is, vinden we het wel onwenselijk.

verder

4

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

samenvatting

Premies en zorgkosten
De zorgverzekering blijft duurder worden voor consumenten. De totale
omzet van zorgverzekeraars ten laste van de Zorgverzekeringswet stijgt
van 2014 op 2015 met € 1,8 miljard (4,5%) tot een totaal van
€ 41,7 miljard. In 2015 is de gemiddeld betaalde nominale premie ten
opzichte van 2014 met € 60 gestegen naar € 1.158. De variatie tussen
de hoogste en de laagste premies is ook gestegen. De premiestijging
is vooral het gevolg van een toename van de zorguitgaven en de
overhevelingen van de AWBZ naar de Zvw. De nominale premies waren
dit jaar wel beperkt gestegen, door de inzet van bedrijfsresultaten uit
het verleden.
Naast de nominale premies betalen consumenten in 2015 gemiddeld
ongeveer € 1.900 via hun belastingen mee aan de uitvoering van
de Zorgverzekeringswet. Ter illustratie: de inkomensafhankelijke
werkgeversbijdrage kan oplopen tot ruim € 3.600 bij een brutoinkomen in loondienst hoger dan € 51.976. De eigen betalingen
(waaronder het verplicht eigen risico) maken bovendien een steeds
groter deel uit van de zorgkosten voor consumenten. Verzekerden
betaalden in 2014 gemiddeld € 209 aan het verplicht eigen risico.
Daarbij valt op dat mensen steeds vaker kiezen voor een vrijwillig eigen
risico. De mensen die een vrijwillig eigen risico namen, waren daar
gemiddeld € 48 aan kwijt. Als consumenten een vrijwillig eigen risico
nemen, nemen zij meestal de hoogste categorie (€ 500 boven op het
wettelijk verplichte eigen risico).

TERUG

Betaalbaarheid
Hoe staat het met de betaalbaarheid van zorgverzekeringen?
Om die in de gaten te houden, kijken we elk jaar naar enkele
indicatoren: de aantallen onverzekerden, wanbetalers en mensen
die het eigen risico herverzekeren.
Onverzekerden en wanbetalers
Het aantal onverzekerden is van 2013 op 2014 licht gestegen naar
29.454 (+2,5%). Wel is dit aantal maar ongeveer de helft van wat
het in 2011 was. Dat was voordat de ‘Wet opsporing en verzekering
onverzekerden zorgverzekering’ in werking trad. Het aantal
wanbetalers is van 2013 op 2014 ook licht gestegen naar 329.291
(+2%). Deze toename lijkt structureel.
Herverzekeringen
De NZa vindt herverzekering van het eigen risico in principe
onwenselijk. De herverzekering is ten eerste een ontduiking van het
minimale wettelijk eigen risico. Herverzekering neemt bovendien
de beoogde prikkel weg tot gematigd zorggebruik, terwijl die
prikkel juist het doel is van het eigen risico. Er zijn echter groepen
die zoveel moeite hebben om het eigen risico te betalen dat de
herverzekering een goede oplossing is voor hun situatie. Zolang
het herverzekeren beperkt blijft tot deze specifieke groepen, is er
geen probleem op de markt. Per februari 2015 zijn er bijna 200.000
verzekerden met een herverzekering van het eigen risico. Die groep
bestaat voor 73% uit minima en uitkeringsgerechtigden en voor
24% uit buitenlandse seizoenarbeiders.

verder

5

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

samenvatting

Gezien de toenemende kosten voor consumenten en de lichte toename
van het aantal wanbetalers en de herverzekering van het eigen risico
blijft de betaalbaarheid van de zorgverzekering de komende jaren
aandacht vragen. Wij zullen deze ontwikkelingen daarom blijven
monitoren.
Ontwikkeling marktstructuur
In 2015 zijn er 25 zorgverzekeraars actief op de zorgverzekeringsmarkt.
Zorgverzekeraar AGIS is opgeheven en de verzekerdenportefeuille is
overgenomen door Zilveren Kruis Achmea.
Toetreding
In 2015 is het ANNO12 uiteindelijk niet gelukt om toe te treden tot
de zorgverzekeringsmarkt. De NZa heeft met ANNO12 gesproken
over de redenen van de mislukte toetreding. ANNO12 kon uiteindelijk
(naar eigen zeggen) niet toetreden vanwege het onaantrekkelijke
aanbod voor nieuwe verzekerden. De oorzaak hiervoor lag vooral in
de hoge kapitaaleisen. De zorgverzekering was in combinatie met de
participatie in ANNO12 relatief duur en complex. Een andere reden
is het langdurige en moeizame toelatingstraject, waardoor te weinig
tijd overbleef om verzekerden te werven. De NZa concludeert dat
het voor nieuwe toetreders (zonder kapitaal en verzekerden) uiterst
moeilijk is om toe te treden tot de zorgverzekeringsmarkt. Ook voor
kapitaalkrachtige partijen bestaan er grote drempels. Zoals de complexe
regelgeving, de onzekerheid rondom politieke beslissingen over onder
andere het verzekerde pakket, en de hoge investeringen vanwege de
solvabiliteitseisen.

TERUG

Door de weggevallen potentiële toetreding lijkt er sprake te zijn
van een gesloten landelijke markt. Dit kan risico’s inhouden
voor de concurrentie op de zorgverzekerings-markt. Voor het
behoud van de bestaande concurrentie vinden wij het dan ook
van belang dat er geen verdere concentratie plaatsvindt op de
zorgverzekeringsmarkt. Er zijn echter ook diverse indicatoren die
wijzen op concurrentie. Deze lichten wij hieronder verder toe.
Concentratie
Ondanks het gedaalde aantal zorgverzekeraars op de markt is de
concentratie licht afgenomen. Dit komt met name doordat de
grote zorgverzekeringsconcerns al jaren marktaandeel verliezen
aan de kleine zorgverzekeraars. Ook voor kleinere zorgverzekeraars
zijn er dus kansen op de markt. Het is ook een aanwijzing dat er
concurrentie is en dat verzekerden echt iets te kiezen hebben.
De concentratie van de markt blijft wel relatief hoog. We vinden het
daarom van belang dat er geen verdere concentratie plaatsvindt.
Overstappers
Het aantal overstappers op de zorgverzekeringsmarkt is toegenomen
van 7,0% in 2014 naar 7,3% in 2015. De hiermee geboekte overstapwinst is gegroeid van 54 miljoen euro in 2014 naar 69 miljoen
euro in 2015. Een relatief groot deel van deze overstappers is
overgestapt naar een zorgverzekering met beperkende voorwaarden
(‘budgetpolis’). Inmiddels zijn er 17 van deze polissen op de markt
en zij zijn goed voor 7,5% van de verzekerden. Dit is 70% meer dan
in 2014.

verder

6

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

samenvatting

Resultaten en financiële positie
Zorgverzekeraars hebben in 2014 goede financiële resultaten behaald.
De afschaffing van de ex-postcompensatie in combinatie met lager
uitgevallen zorguitgaven is de meest waarschijnlijke oorzaak van die
goede financiële resultaten. De exploitatieresultaten in 2014 waren wel
minder positief dan in 2012 en 2013.
De daling van de resultaten in 2014 kan mogelijk worden verklaard doordat
zorgverzekeraars positieve resultaten uit eerdere jaren hebben teruggegeven
aan verzekerden, via een negatieve premieopslag in 2014.

aanvullende zorgverzekeringen omvat een kleine 300 verzekeringen
(inclusief mondzorgverzekeringen). Per basispolis heeft een
verzekerde gemiddeld de keus uit 4,5 aanvullende verzekeringen
en iets meer dan twee mondzorgverzekeringen. Wel kan een
verzekerde kiezen voor een natura-, restitutie- of combinatiepolis
(al of niet met beperkende voorwaarden), een vrijwillig eigen risico,
een aanvullende en/of tandartsverzekering en tot slot ook nog voor
deelname aan een collectiviteit. Dat alles maakt de keuze voor een
zorgverzekering wel moeilijk.

Gerekend onder Solvency 1-eisen is de gemiddelde solvabiliteit
gestegen van 216% van de minimaal vereiste solvabiliteit in 2013, naar
241% in 2014. Gerekend onder de nieuwe regels van Solvency II hebben
zij 149% van het minimum in kas voor de basisverzekering. Gezien
de toenemende eisen aan de solvabiliteit in de komende jaren en de
toenemende financiële risico’s, is er op dit moment geen aanleiding om
te denken dat de financiële reserves onnodig hoog zijn.

De NZa ziet een grote variatie in zorgpolissen. Dit kan voordelen
hebben voor consumenten, maar er zijn ook risico’s aan verbonden.
Ten eerste kan een groter aanbod leiden tot ongelijke toegang voor
bepaalde doelgroepen of prijsdiscriminatie ten koste van specifieke
doelgroepen. De NZa doet hier op dit moment onderzoek naar.
Ten tweede bestaat het risico dat het moeilijk wordt voor
consumenten om een goede keus te maken. We willen daarom
dat zorgverzekeraars investeren in de vergelijkbaarheid en
inzichtelijkheid van hun aanbod.

Vanwege de hiervoor beschreven ontwikkelingen zijn wij van mening
dat er ondanks het gesloten karakter van de markt op dit moment geen
aanwijzingen zijn dat er onvoldoende concurrentie is.
Polisaanbod
Keuzemogelijkheden
De NZa heeft het polisaanbod voor de gehele ziektekostenmarkt
in Nederland in kaart gebracht. Het aantal basispolissen is sinds
de invoering van de Zvw gestegen. Er zijn op dit moment 71
basispolissen op de markt van 25 zorgverzekeraars. Het aanbod van
TERUG

Polissen vergelijken
Polissen met beperkende voorwaarden zijn gemiddeld goedkoper
dan de andere polissen. Maar ze bieden meestal lagere
vergoedingen bij niet-gecontracteerde zorg. Ook hebben ze een
beperkt netwerk aan gecontracteerde aanbieders. Er zijn bovendien
grote prijsverschillen tussen polissen, ook als ze ogenschijnlijk
identiek zijn. Dat alles kan zorgen voor verwarring bij consumenten,
hoewel er ook financiële voordelen te behalen zijn. Zij doen er goed
verder

7

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

samenvatting

aan om kritisch te kijken naar zorgverzekeringen en deze te vergelijken
aan de hand van hun eigen voorkeuren.
Vergelijkingssites vereenvoudigen het keuzeproces aanzienlijk. Het is
belangrijk dat de vergelijkingssites objectief zijn en het belang van de
verzekerde voorop zetten. Daarnaast is het belangrijk dat verzekerden
goed op de hoogte zijn van de gevolgen van hun beslissingen in het
kiezen van een zorgverzekering. Ook is het goed dat verzekeraars zelf
initiatief nemen om de informatie vergelijkbaar, juist en volledig te
maken, zoals ze hebben toegezegd in het actieplan Kern-gezond. We
ondernemen zelf ook stappen. Per 1 november treedt de beleidsregel
‘Informatieverstrekking via vergelijkingssites’ in werking. Deze
beleidsregel expliciteert de verantwoordelijkheden van zorgverzekeraars
voor informatie over hun aanbod op vergelijkingssites. De NZa zal hier
toezicht op houden.
Collectieve verzekeringen
We zien dit jaar voor het eerst een kleine afname van het aantal
collectief verzekerden van 70% naar 69%. Ook is de gemiddelde
collectiviteitskorting ten opzichte van individueel verzekerden gedaald
van 5% naar 4,4%. De NZa gaat onderzoeken wat de meerwaarde nog
is van collectieve zorgverzekeringen. We zien bijvoorbeeld dat een
aantal zorgverzekeraars geen collectiviteitskorting meer biedt. In plaats
daarvan bieden zij een lagere basispremie voor al hun verzekerden. De
zorgverzekeraars willen hiermee het aanbod transparanter maken en
iedereen een scherpe premie aanbieden. Dit roept de vraag op of het
niet mogelijk is om over de hele breedte een beter aanbod aan polissen
te krijgen als de collectiviteitskorting wordt losgelaten.
TERUG

Dat zou bijvoorbeeld voordelig zijn voor de transparantie. Zo lijkt
het nu alsof collectieve verzekeringen per definitie goedkoper
zijn, maar dat is niet zo. Er zijn ook erg voordelige individuele
verzekeringen op de markt.
Ten tweede zien we dat individueel verzekerden gemiddeld
voor een lagere basispremie kiezen. Dit kan een aanwijzing zijn
dat mensen zonder collectiviteitskorting prijsbewuster zijn en/
of dat de beschikbare collectiviteiten voor hen niet goedkoper
zijn dan een individuele verzekering. Ook zien we de gemiddelde
collectiviteitskorting afnemen. Bovendien creëren collectiviteiten
een zekere ongelijkheid op de polismarkt. Bijna iedereen heeft
toegang tot een collectiviteit, maar niet altijd kan dezelfde korting
behaald worden: werkgeverscollectiviteiten bieden de hoogste
kortingen, maar zijn alleen toegankelijk voor mensen met een baan.
Dat wil niet zeggen dat collectiviteiten en de collectiviteitskorting
geen voordelen hebben. Te denken valt aan betaling van de
premie door de werkgever. Of de mogelijkheid om met een groot
collectief over de prijs te onderhandelen en dus een scherpe
prijs te bedingen. En synergievoordelen door combinaties met
andere verzekeringen of bedrijfsgezondheidszorg. Bovendien
verliezen mensen bij het afschaffen van collectiviteiten eventueel
hun lage premie.
Gezien de ontwikkelingen vinden we het van belang om goed te
onderzoeken wat de voor- en nadelen zijn van de collectiviteiten en
collectiviteitskorting.

verder

8

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

samenvatting

Een belangrijke vraag is of collectiviteiten voldoen aan hun
oorspronkelijke doelstelling: het bedingen van een scherpe premie.
Overigens kan het ook zo zijn dat de huidige collectiviteiten anders
werken dan oorspronkelijk bedacht, maar dat zij toch nog altijd
voordelig zijn voor consumenten.
Risicoselectie
Opvallend zijn de verschillen in de vereveningsresultaten tussen de
zorgverzekeraars. Het verschil tussen de resultaten kan mogelijk wijzen
op risicoselectie. De NZa werkt op dit moment aan een kwantitatief
en een kwalitatief onderzoek naar risicoselectie.
Kortingen
Zorgverzekeraars bieden diverse kortingen op de te betalen premie.
Veel voorkomend zijn kortingen voor kwartaal-/jaarbetaling of
betaling via de werkgever en pakketkortingen. Daarnaast worden
soms welkomstkortingen gegeven. Er zijn geen aanwijzingen dat
zorgverzekeraars met kortingen sturen op het aantrekken van
specifieke groepen verzekerden. De kortingen zijn niet gericht op
een doelgroep of kenmerken van een doelgroep. Bovendien zijn de
kortingen bereikbaar voor iedereen, met uitzondering van bepaalde
collectiviteiten.
Sommige bemiddelende websites bieden cadeaus aan in plaats
van korting. Hiermee kan in theorie wel op een specifieke doelgroep
gestuurd worden. We vinden financiële kortingen daarom in principe
beter dan cadeaus. De NZa zal dit fenomeen tijdens de volgende
overstapperiode in het najaar van 2015 verder onderzoeken.

TERUG

Toeslag
De NZa heeft verder geconstateerd dat er aanvullende
verzekeringen zijn waarvoor een forse toeslag wordt gerekend
als de verzekerde géén basisverzekering afneemt bij dezelfde
zorgverzekeraar. Dat kan overstappen belemmeren. We vinden
dat dan ook onwenselijk.
Ontwikkelingen aanvullende verzekeringen
Zorgverzekeraars kunnen de aanvullende verzekering inzetten om
verzekerden te sturen en zo op risico’s te selecteren. We zien hier
twee positieve ontwikkelingen. Zo komen de integraal aangeboden
pakketten van basisverzekeringen en aanvullende verzekeringen
niet meer voor. Ook hanteren zorgverzekeraars ten opzichte van
2012 veel minder acceptatievoorwaarden voor de aanvullende
verzekeringen.
Consumenten
De NZa peilde voor deze marktscan hoe consumenten denken
over de zorgverzekeraars en hun taken. Uit dit onderzoek blijkt
dat 57% van de consumenten (veel) vertrouwen heeft in de eigen
zorgverzekeraar. Het vertrouwen in de sector in het algemeen is
veel lager: 28% van de consumenten heeft (veel) vertrouwen in
zorgverzekeraars. Misvattingen over de rol van zorgverzekeraars
blijken een belangrijke oorzaak. Verzekerden vinden ook dat ze
onvoldoende informatie krijgen over de prijs en de voorwaarden
van zorg en hun verzekering. Dit gebrek aan informatie verkleint
hun vertrouwen.

verder

9

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

samenvatting

Tot slot zien we dat consumenten die het makkelijker vinden om
een zorgverzekering af te sluiten, ook meer vertrouwen hebben in
zorgverzekeraars.
De NZa analyseerde ook de vragen die consumenten stellen via de
mail of telefoon. De meeste vragen gaan over de vergoedingen door
verzekeraars of de rekeningen van zorgaanbieders. Het blijkt dat
onduidelijkheid over deze onderwerpen direct van invloed is op het
vertrouwen in zorgverzekeraars. Al met al ligt er voor zorgverzekeraars
een uitdaging om volledige en duidelijk uitleg te geven aan hun
verzekerden over de financiële aspecten van zorg en hun taken.

TERUG

verder

10

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zorgverzekeraars

2
Aantal zorgverzekeraars
Concentratie
Toetreding

TERUG

verder

11

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zo r gverzekeraa rs > aanta l zo r g ver z ek er aa r s

Aantal zorgverzekeraars
In 2015 zijn er 25 zorgverzekeraars in Nederland. De meeste
daarvan vallen onder een overkoepelend concern. Op dit
moment zijn er negen concerns. In 2015 is er één zorgverzekeraar
opgeheven, namelijk Agis. De verzekerden van Agis zijn binnen
het Achmea-concern overgegaan naar Zilveren Kruis Achmea.

Marktaandelen zorgverzekeringsconcerns

VGZ
24,7%

Marktaandelen
Marktaandelen geven weer hoe groot de verschillende spelers op de
zorgverzekeringsmarkt zijn. De vier grootste zorgverzekeringsconcerns
verliezen jaarlijks iets van hun marktaandeel aan de kleinere concerns.
Samen hebben de vier grootste in 2015 een marktaandeel van 88,8%
(2014: 89,6%). Het totale aandeel van de overige concerns stijgt van
10,4% in 2014 naar 11,2% in 2015, vooral door de flinke stijging bij
DSW.

CZ
20,5%

12,6%
31,1%
Achmea

Menzis
11,2%
Overig
DSW-Stad Holland 3,2%
ONVZ 2,7%
Zorg&Zekerheid 2,5%
ASR 1,9%
Eno 0,9%

Bron: NZa (op basis van Vektis, Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag).
De figuur telt op tot meer dan 100%. Dit komt door de afronding.

TERUG

verder

12

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zo r gverzekeraa rs > aanta l zo r g ver z ek er aa r s

Aanbod concerns en zorgverzekeraars
Concern

Zorgverzekeraar

Concern

Achmea
Avero Achmea Zorgverzekeringen N.V.
	De Friesland Zorgverzekeraar N.V.
FBTO Zorgverzekeringen N.V.
Interpolis Zorgverzekeringen N.V.
OZF Achmea Zorgverzekeringen N.V.
Zilveren Kruis Achmea Zorgverzekeringen N.V.
ASR

ASR Basis Ziektekostenverzekeringen N.V.

CZ	Delta Lloyd Zorgverzekering N.V.
OHRA Ziektekostenverzekeringen N.V.
OHRA Zorgverzekeringen N.V.
OWM CZ Groep Zorgverzekeringen U.A.
DSW-SH

OWM DSW Zorgverzekeraar U.A.
Stad Holland Zorgverzekeraar O.W.M. U.A.

Zorgverzekeraar

Eno	Eno Zorgverzekeraar N.V.
Menzis

Anderzorg N.V.
Azivo Zorgverzekeraar N.V.
Menzis Zorgverzekeraar N.V.

ONVZ

ONVZ Ziektekostenverzekeraar N.V.

VGZ

IZA Zorgverzekeraar N.V.
IZZ Zorgverzekeraar N.V.
N.V. Univé Zorg
N.V. Zorgverzekeraar UMC
	VGZ Zorgverzekeraar N.V.
N.V. VGZ Cares
Zorg en Zekerheid

OWM Zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid UA

9

concerns

25

zorgverzekeraars

Bron: Modelovereenkomsten (NZa).

Bron: Modelovereenkomsten (NZa)

TERUG

verder

13

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

D e zor g v er zeker aar s > conce nt ratie

Concentratie
Concentratie zegt iets over het aantal en de omvang van de spelers
op een markt. Bij een hoge concentratie (geconcentreerde markt)
zijn er weinig spelers en hebben de spelers een groot marktaandeel.
Bij een lage concentratie zijn er veel kleine spelers. We veronderstellen dat er bij een lage concentratie meer concurrentie tussen
verzekeraars is, en meer keuze voor consumenten.

Concentratiegraad zorgverzekeringsmarkt per provincie (HHI)

Om de concentratiegraad van zorgverzekeraars in een regio te bepalen,
hanteren we de Herfindahl-Hirschman Index (HHI). Die is gebaseerd
op de marktaandelen. Hoe hoger de index, hoe hoger de concentratie
in de markt. Bij een HHI van 2.000 of hoger spreken we van een
geconcentreerde markt.
Deze tabel toont de concentratiegraad van de zorgverzekeringsmarkt
per provincie en voor Nederland in totaal, uitgedrukt in de HHI. In 2015
neemt de concentratiegraad alleen in Zuid-Holland (licht) toe. Dit komt
door een flinke stijging van het marktaandeel van zorgverzekeraar
DSW in deze provincie. Over heel Nederland daalt de HHI al een aantal
jaar licht. Het landelijke cijfer is het relevante cijfer voor de mate
van concurrentie en keuzevrijheid. De regionale cijfers geven we om
ontwikkelingen ten opzichte van eerdere jaren te kunnen duiden.

TERUG

Provincie

2013

2014

2015

Drenthe

3.659

3.539

3.478

Flevoland

3.715

3.555

3.324

Friesland

6.202

6.028

5.873

Gelderland

2.330

2.318

2.278

Groningen

3.581

3.486

3.463

Limburg

3.487

3.456

3.392

Noord-Brabant

3.203

3.191

3.153

Noord-Holland

3.058

2.973

2.930

Overijssel

2.595

2.558

2.538

Utrecht

2.882

2.808

2.684

Zeeland

4.026

3.949

3.921

Zuid-Holland

1.882

1.878

1.880

Nederland

2.264

2.240

2.224

Bron: NZa op basis van Vektis: Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag
(2013,2015) en Aanlevering Verzekerden Gegevens (2014).

verder

14

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zo r gverzekeraa rs > conc entr atie

Effect van overstappen
Van 2011 op 2012 nam de HHI toe van 2105 naar 2277 door een fusie
tussen Achmea en De Friesland. Deze fusie vertekent het beeld van de
ontwikkelingen in de marktconcentratie. Om alleen de effecten van
het overstappen door verzekerden in beeld te krijgen, hebben we een
analyse gemaakt van de marktaandelen van de grootste vier concerns
zonder De Friesland mee te tellen.

De kaart hieronder toont de concentratiegraad (HHI) van de
zorgverzekeringsmarkt op gemeenteniveau. De donkergekleurde
gebieden hebben de hoogste concentratiegraad. Uit de kaart blijkt
dat de provincie Friesland de hoogste concentratiegraad heeft.
Oorzaak hiervan is vooral het grote marktaandeel van De Friesland
in deze regio. In Midden-Nederland is het marktaandeel van de
verzekeraars relatief het laagst.
Concentratiegraad zorgverzekeringsmarkt per gemeente in 2015 (HHI)

De marktaandelen van de grote vier concerns zonder De Friesland
2011
Grote vier excl. De Friesland

2012

2013

2014

2015

87,6% 86,8% 86,5% 86,3% 85,4%

Deze tabel toont dat de grote vier concerns de afgelopen jaren te
maken hebben gehad met een kleine, maar structurele daling van hun
marktaandeel.

HHI
(6000,->)
(5000,6000)
(4000,5000)
(3000,4000)
(2000,3000)
(1000,2000)

Bron: NZa.

TERUG

verder

15

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zo r gverzekeraa rs > conc entr atie

De hoogte van het gewogen marktaandeel laat zien wat de positie is
van het zorgverzekeringsconcern tegenover de zorgaanbieders. Een
hoger gewogen marktaandeel versterkt de onderhandelingsmacht
van het concern bij het inkopen van zorg voor zijn verzekerden.
De figuur laat zien dat gewogen gemiddelde marktaandelen van
de zorgverzekeringsconcerns dalen of (in twee gevallen) ongeveer
gelijk blijven. Dit wijst erop dat de zorgverzekeringsconcerns steeds
minder sterk zijn in hun oorspronkelijke werkgebieden.

Gewogen marktaandelen zorgverzekeringsconcerns

50%
45%
40%
Gewogen marktaandeel

Gewogen gemiddelde marktaandelen
Een andere manier om de marktconcentratie weer te geven is
met de indicator ‘gewogen gemiddelde marktaandelen’. Hierbij
kijken we naar het marktaandeel van zorgverzekeringsconcerns per
viercijferig postcodegebied. Die marktaandelen krijgen per postcode
een weging mee: ze wegen zwaarder als het concern in dat gebied
meer verzekerden heeft. En lichter als dat er juist weinig of geen
zijn. Door die gewogen marktaandelen op te tellen krijgen we het
gemiddelde. Een klein zorgverzekeringsconcern dat lokaal een sterke
positie heeft, krijgt dan een even hoog marktaandeel als een groot
landelijk zorgverzekeringsconcern dat in heel Nederland een hoog
marktaandeel kent.

35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

In 2015 hadden de zorgverzekeringsconcerns gemiddeld een
marktaandeel van 34% in de voor hen relevante postcodegebieden.

2011
2012
2013
2014
2015

1

2

3

4

5
Concerns

6

7

8

9

Bron: NZa op basis van data van Zorginstituut Nederland.

TERUG

verder

16

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zo r gverzekeraa rs > conc entr atie

Conclusies NZa
De concentratie van de zorgverzekeringsmarkt daalt licht. De
grootste vier concerns hebben in de afgelopen jaren structureel
een beetje marktaandeel verloren. Ook zien we een kleine afname
van de gewogen marktaandelen. Deze lichte maar structurele
deconcentratie van de zorgverzekeringsmarkt is een aanwijzing dat
er concurrentie is en dat verzekerden echt iets te kiezen hebben.
De concentratie van de markt blijft wel relatief hoog. We vinden het
daarom van belang dat er geen verdere concentratie plaatsvindt.

TERUG

verder

17

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zo r gverzekeraa rs > toetr eding

Toetreding
Is het mogelijk om een nieuwe zorgverzekeraar te starten? In de
afgelopen jaren is dit nog niet gelukt. De vraag is: waarom niet?
Op deze pagina blikken we terug op een eerdere analyse van de
NZa over toetreding. Pagina 19 en 20 bieden een weergave van de
toetreding van ANNO12. En op pagina 21 volgt onze visie op de
huidige mogelijkheden voor toetreding.
Terugblik: Monitor Toetredingsdrempels Zorgverzekeraars
De NZa concludeerde in 2012 dat de zorgverzekeringsmarkt weliswaar
drempels kent, maar dat toetreding door nieuwe zorgverzekeraars wel
mogelijk is. Die conclusie stond in onze Monitor Toetredingsdrempels
Zorgverzekeringsmarkt.
Dit waren de belangrijkste toetredingsdrempels die de NZa in 2012
signaleerde:
- Zorgverzekeraars zijn wettelijk verplicht om een financiële buffer 		
aan te leggen van 11% van de gedeclareerde zorgkosten, met een 		
ondergrens van € 2,3 miljoen.
- Zorgverzekeringen kennen een relatief laag rendement.
- Hoge regeldruk als gevolg van zorgverzekeringspecifieke regels (voor
het wettelijk verzekerd pakket en het vereveningssysteem).
- Voor de basisverzekering moeten zorgverzekeraars iedereen 			
accepteren. Zij hebben een acceptatieplicht. Ook moeten zij voor 		
alle doelgroepen dezelfde premie hanteren voor de basisverzekering.
Dit is anders dan bij bijvoorbeeld levensverzekeringen, woonhuis- of
autoverzekeringen.
TERUG

- Door grote publieke belangen ligt de markt onder een politiek
vergrootglas, wat vooral buitenlandse partijen afschrikt.
- Veranderingen in de bekostiging van de zorg vragen veel 		
flexibiliteit van de organisatie van de zorgverzekeraar. Deze 		
veranderingen leiden ook tot onzekerheid over de verwachte 		
financiële resultaten.
- Om zorg in te kunnen kopen heb je als zorgverzekeraar 		
een landelijke dekking nodig. Die kan een nieuwe 			
zorgverzekeraar nog niet op orde hebben. Doordat deze nog 		
geen inkoopcontracten heeft kunnen afsluiten, moet zij de zorg
altijd tegen de hoge ‘passantentarieven’ vergoeden. Dit leidt tot
hogere zorgkosten.
Toch zagen we in 2012 mogelijkheden voor toetreding, op
voorwaarde dat de nieuwe zorgverzekeraar:
- een duidelijk eigen gezicht heeft;
- een concurrerende premie kan bieden;
- taken als zorginkoop kan uitbesteden;
- de mobiliteit van verzekerden voldoende is om binnen enkele
jaren een minimaal noodzakelijke schaal te bereiken.
Dit beeld werd destijds bevestigd doordat er initiatieven waren
voor nieuw toetredende zorgverzekeraars. Eén daarvan was
ANNO12. Hun poging tot toetreding strandde echter in 2015. Lees
hierna meer over de achtergronden van die mislukte toetreding.

verder

18

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zo r gverzekeraa rs > toetr eding

De mislukte toetreding: ANNO12
Vier jaar lang probeerde ANNO12 zich te vestigen als nieuwe zorgverzekeraar. Hoewel ANNO12 uiteindelijk wel een vergunning heeft
gekregen, is het haar niet gelukt succesvol toe te treden. We spraken
hierover met initiatiefnemer Rob Adolfsen, oud-bestuurder van AGIS
en VGZ. Hieronder volgt een korte weergave van dat gesprek. Adolfsen
ziet twee redenen voor het falen van ANNO12: het toelatingsproces
en de marktomstandigheden.
Toelatingsproces
Adolfsen ervoer het toelatingsproces als zeer moeizaam. ‘Het heeft
vanaf ons eerste initiatief in 2011 tot september 2014, bijna vier jaar,
geduurd om de vergunning voor het voeren van een zorgverzekering
rond te krijgen. De eisen voor de toelating zijn erg hoog en kosten
veel werk. Soms zijn de regels voor nieuwkomers zelfs scherper dan
voor bestaande partijen.
Daarnaast moesten we van de Autoriteit Financiële Markten
goedkeuring krijgen voor de participaties van onze leden in de
coöperatie ANNO12.
Op basis van Europese regelgeving moesten we bovendien uitgebreide
documenten toevoegen aan de polis. Dit heeft niet bijgedragen aan
de duidelijkheid van ons product. Alles bij elkaar was het dus een
moeizaam toelatingsproces. Dat heeft het voor ons moeilijk gemaakt
om een goede propositie in de markt te zetten.’

destijds nog geen rekening met een verzekeraar zonder
verzekerdenbestand. Bovendien eist DNB van nieuwe toetreders dat
zij bij de start voor de komende vijf jaar hun vereiste vermogen op
grond van Solvency I gedekt hebben. Bestaande zorgverzekeraars
kunnen uitgaan van 11% van de gemiddelde schade van de
afgelopen drie jaar en kunnen tekorten in drie jaar tijd aanvullen.
Ik zou het wenselijk vinden als toezichthouders kijken naar hoe hun
beleid voor nieuwe toetreders in de praktijk uitpakt. Misschien dat
via bepaalde garanties vanuit de overheid of opbouwende eisen de
toetreding makkelijker gemaakt kan worden.’
Marktomstandigheden
Adolfsen vindt achteraf bezien dat ANNO12 de marktomstandigheden niet goed heeft ingeschat. ‘Het bleek voor
veel aspirant-verzekerden bijvoorbeeld niet haalbaar om in
de dure maand december 850 euro per verzekerde voor de
participatie in te leggen. Een alternatieve financiering voor de
vereiste solvabiliteit bleek niet mogelijk. Door de lage marge
van rond de twee procent op de basisverzekering waren er
geen investeerders te vinden. We hebben daarnaast met diverse
buitenlandse verzekeraars gesprekken gevoerd. Participatie in
ANNO12 was voor hen niet interessant; het politieke karakter
van de Nederlandse zorgverzekeringsmarkt zorgde voor te veel
onzekerheid.’
>>>

‘Mijn indruk was dat het beleid van toezichthouders niet altijd goed
toegerust is op nieuwe aanbieders. Zo hield het vereveningssysteem

TERUG

verder

19

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zo r gverzekeraa rs > toetr eding

>>>
‘Een ander nadeel was dat de startpremie van ANNO12 in 2015 ruim
boven de premies van de concurrenten lag. Die hebben namelijk
op verzoek van de minister hun winsten van eerdere jaren in 2015
teruggeven aan de verzekerden via lagere premies. Dit was voor
ANNO12 geen optie omdat wij pas in 2015 de markt op kwamen.
Daardoor was onze premie ongeveer € 60 per jaar duurder en stonden
wij direct op achterstand.’
Marketing
De marketingstrategie van ANNO12 was evenmin een succesfactor.
Adolfsen: ‘We hadden ervoor gekozen geen gebruik te maken van
kostbare reclames en advertenties. In plaats daarvan hoopten we
bekendheid te verwerven via televisieprogramma’s en social media.
Tegen onze verwachting in lukte het vaak niet om in die programma’s
te verschijnen. Ook de inzet van social media leidde niet tot de
verwachte resultaten. De reacties hierop waren minimaal. Mogelijk
had dit te maken met de onbekendheid van ANNO12 bij consumenten.
In enkele gevallen riep het gebruik van social media zelfs agressie op
bij consumenten. Het gevolg van onze aanpak was bovendien dat het
idee achter ons initiatief voor consumenten vaak niet duidelijk genoeg
was. Dit gold vooral voor de participatie.’

TERUG

ANNO12 slaagde er na vier jaar wel in een vergunning te krijgen
en toe te treden. Maar de zeer late vergunning (september
2014), de matige propositie en de falende mediacampagne
hebben uiteindelijk geleid tot stopzetting van het initiatief. Rob
Adolfsen adviseert toezichthouders om kritisch naar het beleid
te kijken dat effect heeft op de mogelijkheden tot toetreding.
Als de toezichthouders meer meedenkend, faciliterend en
servicegericht opereren en daarnaast meer vanuit vertrouwen dan
vanuit wantrouwen werken, wordt het volgens hem misschien
makkelijker voor nieuwe partijen om de markt te betreden.

verder

20

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

De zo r gverzekeraa rs > toetr eding

Conclusies NZa

Het model van ANNO12

Naast ANNO12 waren er nog enkele andere partijen die er niet
in slaagden tot de zorgverzekeringsmarkt toe te treden. Op basis
van hun ervaringen moeten we constateren dat de drempels
voor toetreding hoger zijn dan we in 2012 hadden ingeschat.
Vooral de vermogenseis in combinatie met het lage rendement
op zorgverzekeringen blijkt een groot struikelblok. Ook blijken de
regeldruk (de sectorspecifieke regulering) met de samenhangende
onzekerheid en vooral de complexe toetredingsprocedure als grote
drempels ervaren te worden.

Zorgverzekeraar ANNO12 richtte zich naar eigen zeggen op
betrokken verzekerden die hun eigen zorgconsumptie kritisch
willen en durven bekijken. Mensen die zelf willen investeren in
hun gezondheid en willen meedenken over het beleid van de
zorgverzekeraar. Alle verzekerden van ANNO12 zouden lid zijn
van een coöperatie die juridisch los staat van de zorgverzekeraar.
De coöperatie biedt de zorgverzekeraar het benodigde vermogen
om te voldoen aan de solvabiliteitseis. Verzekerden zouden
hierin participeren door een eenmalige storting van 850 euro.
Hierover ontvangen zij dan een rendement. Bij overstappen
ontvangen ze hun inleg terug. Voor de zorginkoop, schade- en
verzekerdenadministratie had ANNO12 samenwerking gezocht
met een andere zorgverzekeraar.

Wij concluderen dat het zeer moeilijk is voor nieuwe zorgverzekeraars
om toe te treden. Hierdoor is er sprake van een gesloten landelijke
markt.
Voor het behoud van de concurrentie vindt de NZa het dan ook
van belang dat er geen verdere concentratie plaatsvindt op de
zorgverzekeringsmarkt. We zullen deze concentratie dan ook
regelmatig blijven analyseren.
>> Lees meer over concurrentie op de zorgverzekeringsmarkt.

TERUG

verder

21

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Inkomsten

3
De omzet van zorgverzekeraars
Risicoverevening
Financiering zorgverzekering
Omzet basisverzekering

TERUG

verder

22

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

inkomst en > d e omz et van zo r g v er z ek er aa r s

De omzet van zorgverzekeraars

Eigen risico
Iedere verzekerde van achttien jaar en ouder heeft een verplicht eigen
risico voor de basisverzekering. Het is mogelijk om vrijwillig te kiezen
voor een hoger eigen risico.

Inkomsten

+

>> Bekijk de cijfers.

Nominale premies
Eigen risico
Vereveningsbijdrage
Nominale premie
De premies die verzekerden betalen voor hun basis- en eventuele
aanvullende verzekering vormen een belangrijke bron van inkomsten
voor zorgverzekeraars. Deze premie noemen we in het vervolg van dit
document de nominale premie.

Vereveningsbijdrage
Naast de premie aan de zorgverzekeraars dragen mensen ook
een inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet af
via hun werkgever. Voor mensen die niet in loondienst zijn,
gelden andere tarieven en manieren van innen. Dit geld belandt
in het Zorgverzekeringsfonds, waaruit zorgverzekeraars hun
vereveningsbijdrage ontvangen. De inkomensafhankelijke premie is
alleen van toepassing op de basisverzekering.
>> Zie volgende pagina voor een uitleg over het vereveningssysteem.

>> Bekijk de cijfers.

In dit document tellen we bewust het eigen risico als inkomsten. In de praktijk is
het eigen risico een verlaging van de uitgaven van de verzekeraars: Pas boven het
maximale bedrag betaalt de verzekeraar de zorgrekening.

TERUG

verder

23

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

inkomst en > risicovere ve ning

Risicoverevening
Wat is risicoverevening?
Nederlandse zorgverzekeraars hebben de verplichting om
iedereen te accepteren voor de basisverzekering. Tegelijkertijd is
premiedifferentiatie verboden: ze mogen geen hogere of lagere
prijzen hanteren voor specifieke bevolkingsgroepen voor dezelfde
polis. De zorguitgaven per verzekerde kunnen echter wel sterk
verschillen. Personen die veel en dure zorg krijgen, kosten meer voor
een verzekeraar. Een normale schadeverzekeraar vraagt een premie die
afhangt van het risico van de verzekerde; maar bij een zorgverzekering
mag dat dus niet. Daarom krijgen zorgverzekeraars compensatie
voor verzekerden met een hoog risicoprofiel, zoals chronisch zieken,
ouderen en vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Voor verzekerden met
een laag risico dragen zorgverzekeraars geld af. Dit mechanisme heet
‘risicoverevening’. Alle zorgverzekeraars krijgen jaarlijks een bijdrage
uit het Zorgverzekeringsfonds: de vereveningsbijdrage. De hoogte
hiervan hangt af van de samenstelling van hun verzekerdenpopulatie.
De risicoverevening zorgt voor een gelijke uitgangspositie van
zorgverzekeraars − en dus voor eerlijke concurrentie. Ook is het
daardoor mogelijk dat zieke en gezonde mensen dezelfde nominale
premie betalen.
Vooraf en achteraf
Het risicovereveningssysteem bestaat uit twee onderdelen:

1. Risicoverevening vooraf (ex-ante)
Voorafgaand aan het polisjaar worden de zorgkosten van een
zorgverzekeraar voorspeld. Dit gebeurt aan de hand van de
persoonskenmerken van de verzekerden. Deze voorspelde kosten
heten ‘normkosten’. Op basis van die normkosten krijgt de
zorgverzekeraar een vergoeding vooraf. Dit berekeningsmodel
wordt elk jaar verder verbeterd en verfijnd.
Enkele voorbeelden van persoonskenmerken die bepalend zijn voor
een vergoeding: leeftijd, geslacht, medicijngebruik in voorgaande
jaren en eerder gestelde diagnoses.
2. Compensaties achteraf (ex-post)
De risicoverevening ex-ante werkt heel goed, maar niet perfect.
Voor sommige vormen van zorg krijgen zorgverzekeraars daarom
achteraf vergoedingen om hun daadwerkelijk gemaakte kosten
te compenseren. Een nadeel van vergoedingen achteraf is dat
zorgverzekeraars minder geprikkeld worden om doelmatig zorg in
te kopen en de zorg daarmee betaalbaar te houden. De overheid
bouwt de ex-postcompensaties dan ook geleidelijk af. In 2015 zijn
bijna alle ex-postcompensaties afgeschaft voor de geneeskundige
zorg. Dat geldt nog niet voor de wijkverpleging, curatieve GGZ,
vaste kosten van ziekenhuizen en langdurige GGZ. De planning is
dat zorgverzekeraars per 2017 de Zorgverzekeringswet volledig
risicodragend uitvoeren voor de zorg die zij zelf inkopen.
>> Bekijk de resultaten van de risicoverevening.

TERUG

verder

24

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

inkomst en > financiering zo r g ver z ek er ing

Stelsel en financiering van
zorgverzekeraars

Verzekerde 1

Dit figuur geeft een
schematisch overzicht
van de financiering van
zorgverzekeraars. In het
voorbeeld staan fictieve
verzekerden en cijfers.
Verzekerde 1 is een
verzekerde met een relatief
hoog inkomen en relatief
lage verwachte zorgkosten.
Verzekerde 2 is een
verzekerde met een relatief
laag inkomen en relatief
hoge verwachte zorgkosten.
In het schema is goed te
zien hoe betalingen variëren
aan de hand van inkomen
en gezondheidsprofiel.

Verzekerde 2

500
Zorgtoeslag
Overheid
4000
Bijdrage via
belastingen

1500
Bijdrage via
belastingen
1200
Nominale
premie

1200
Nominale
premie

Zorgverzekeringsfonds
750
Risicoverevening

5000
Risicoverevening

Verzekeraar B

Verzekeraar A

TERUG

verder

25

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

inkomst en > omz et basisve rz ek er ing

Omzet basisverzekering

met 9,4% gestegen. Ook in 2015 is de premie weer gestegen,
ondanks het feit dat zorgverzekeraars geld uit hun financiële
resultaten hebben gebruikt om de premie te matigen.

Omzet BV (in miljarden euro’s)

2013

2014

2015

Nominale premies

16,1

14,6

15,5

	Eigen risico

2,9

3,1

3,2

Overige baten

0,0

0,0

0,0

Uitkeringen Zorgverzekeringsfonds

20,9

22,2

23,0

Totaal basisverzekering

39,8

39,9

41,7

+

Bron premies: NZa op basis van gegevens van Vektis (Mobiliteit en Keuzegedrag).
Bron overige cijfers: Rijksbegroting VWS 2015.

Zorgverzekering wordt duurder
De kosten van de zorg stijgen ieder jaar. De oorzaak hiervoor ligt
vooral in het toenemende zorggebruik. Dat neemt toe doordat er
steeds meer mogelijk is qua behandelingen. Er zijn bijvoorbeeld
nieuwe manieren om bepaalde aandoeningen te behandelen. Mede
door deze behandelingen leven mensen langer en gebruiken zij dus
ook langduriger zorg. Om deze zorg te kunnen betalen, hebben
zorgverzekeraars geld nodig. We hebben de omzet van zorgverzekeraars
sinds 2006 dan ook zien groeien. Die omzet is tussen 2012 en 2015

TERUG

In de omzet zien we een verschuiving van de opbrengsten uit de
nominale premie naar die uit het eigen risico. Dit wordt veroorzaakt
door de verhoging van het verplicht eigen risico in de afgelopen
jaren. In 2015 is daarnaast de omzet uit het Zorgverzekeringsfonds
(risicoverevening) toegenomen. Dit komt onder meer doordat
in 2015 grote delen van de langdurige zorg vanuit de AWBZ
(sinds 2015 de Wet langdurige zorg) zijn overgeheveld naar de
Zorgverzekeringswet. De wetgever heeft ervoor gekozen deze
overheveling gefaseerd in de premies tot uiting te laten komen. In
de eerste jaren is daarom de bijdrage vanuit het vereveningsfonds
opgehoogd. Hierdoor zijn de nominale premies in 2015 slechts
beperkt gestegen. Overigens leiden de overhevelingen uit de AWBZ
wel tot lagere kosten voor de langdurige zorg.
>> Lees meer over de ontwikkelingen in de nominale premie.
>> Wat betalen burgers extra vanwege de winst van
zorgverzekeraars?
>> Lees meer over de stijging van de zorguitgaven op de website
van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

verder

26

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Uitgaven

4
Bedrijfskosten
Zorguitgaven

TERUG

verder

27

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

uitgaven > bed rijfskosten

Bedrijfskosten

Gemiddelde bedrijfskosten per verzekerde van 18 jaar
of ouder

Bedrijfskosten zijn de kosten die zorgverzekeraars maken bij het
uitvoeren van hun taken.
In dit hoofdstuk hebben we deze berekend exclusief de schadeafhandelingskosten. Die laatste waren voor de basisverzekering in 2014
gemiddeld ongeveer € 13 per verzekerde van 18 jaar of ouder.

140

Bedrijfskosten blijven gelijk
De bedrijfskosten van alle zorgverzekeraars samen zijn de afgelopen
jaren naar verhouding ongeveer gelijk gebleven. Opvallend is dat die
kosten juist bij kleinere concerns zijn gestegen, waardoor zij nu hogere
bedrijfskosten hebben dan de grote vier concerns. Van 2010 tot 2014
namen de bedrijfskosten voor de basisverzekering gemiddeld toe met
10,7%. Dit is iets meer dan de inflatie. Als we de bedrijfskosten nemen
als percentage van de premie-inkomsten dan zijn de bedrijfskosten
tussen 2010 en 2014 licht toegenomen (van 3,0% naar 3,2%). Per saldo
zijn de bedrijfskosten van zorgverzekeraars dus licht gestegen. Uit de
grafiek blijkt dat van 2013 naar 2014 de grootste stijging plaatsvond. In
de jaren 2010-2013 bleven de bedrijfskosten bijna gelijk. In de jaren van
2007 tot en met 2010 daalden de bedrijfskosten sterk: van € 96 naar
€ 77 per verzekerde.

100

120

80
60
40
20
0
2010

2011

2012

2013

2014

Bedrijfskosten totaal (BV + AV)
Basisverzekering (BV)
Aanvullende verzekering (AV)
Bron: NZa (op basis van data van DNB uit jaarstaten Wft,
2014 voorlopig,4e kwartaalstaat Wft).

TERUG

verder

28

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

2013

2014

uitgaven > bed rijfskosten

Bedrijfskosten voor de basisverzekering in % van de premie-inkomsten
Bedrijfskosten vier grote concerns
2010

2011

2012

2013

Bedrijfskosten overige concerns
2014

2010

2011

2012

3,7%
3,6%
3,2%

3,2%
3,1%

3,1%

3,1%

3,0%
2,9%

2,9%

Bedrijfskosten alle zorgverzekeringsconcerns
2010

2011

2012

2013

2014

3,2%

3,2%
3,1%
3,0%

3,0%

Bron: NZa (op basis van data DNB uit jaarstaten Wft).

TERUG

verder

29

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

uitgaven > bed rijfskosten

Reclamekosten
Over het jaar 2014 is voor het eerst bekend wat zorgverzekeraars
hebben uitgegeven aan reclame en overige acquisitie. Alle
zorgverzekeringsconcerns samen hebben in 2014 € 39,7 miljoen
uitgegeven aan reclame (advertenties en mailings). Dit komt neer op
bijna € 3 per premiebetalende verzekerde. Aan acquisitie (kosten voor
verkoop via derden, zoals tussenpersonen en intermediairs) werd
€ 196 miljoen besteed. In totaal was met reclame en acquisitie
dus ongeveer € 236 miljoen gemoeid; € 18 per premiebetalende
verzekerde. Reclame- en acquisitiekosten zijn een relatief klein deel
van de totale bedrijfskosten. De kosten bedragen ongeveer 1,5%
van de nominale premie. De kosten van commerciële afdelingen zijn
niet apart inzichtelijk gemaakt. Deze kosten zitten dan ook niet in de
berekeningen in deze paragraaf.
ASR gaf per verzekerde het meeste geld uit aan reclame en acquisitie:
€ 42. Dat bedrag bestond bijna volledig uit acquisitiekosten. DSW-SH
gaf het minste uit, ongeveer € 7 per verzekerde. Zorgverzekeraars
hebben in het gezamenlijk opgestelde actieplan Kern-Gezond (april
2015) gesteld dat de reclamekosten niet zullen stijgen. De NZa zal in de
marktscan 2016 rapporteren of zij deze belofte hebben waargemaakt.

Reclame- en acquisitiekosten per verzekerde 2014 (in euro’s)
Reclamekosten
Acquisitiekosten
45
40
35
30
25
20
15
10
5

rh

VZ
ON

eid

R

ke
rg

en

Ze
verder

Zo

Bron: Jaarcijfers basisverzekering 2014,
websites zorgverzekeraars, peildatum juli
2015.

TERUG

AS

W
DS

o
En

is
nz

Me

CZ

Z
VG

Ac

hm

ea

0

30

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

uitgaven > zo rguitgaven

Gemiddelde ontwikkeling totale zorguitgaven BV + AV,
teruggerekend naar BV-verzekerde

Zorguitgaven

2010

De zorguitgaven van zorgverzekeraars bestaat uit de zorgkosten
inclusief afhandelingskosten. Bij de vier grote concerns is de
gemiddelde zorguitgaven in 2014 licht gestegen, terwijl dit bedrag
bij de overige concerns licht is gedaald.
Per saldo zijn de zorguitgaven omhoog gegaan. Oorzaken hiervoor
zijn het stijgende zorggebruik en de overheveling van de geriatrische
revalidatiezorg naar de Zorgverzekeringswet. De zorguitgaven beslaat
het grootste deel van de kosten van zorgverzekeraars. De ontwikkeling
van de zorguitgaven is dan ook een belangrijke indicatie voor de
ontwikkeling van de premie. De premie in een specifiek jaar kan
overigens wel anders uitvallen. De premie bepalen zorgverzekeraars niet
alleen aan de hand van de zorguitgaven. Ook (eisen aan) bijvoorbeeld
de opbouw van het eigen vermogen, resultaten uit eerdere jaren en
marketing spelen mee.
De figuren hiernaast hebben betrekking op alle concerns en laten niet
de afzonderlijke cijfers zien. De bovenste figuur is niet de optelsom
van de onderste twee.

2011

2012

2013

2014
e 2.838

e 2.793
e 2.711

e 2.707

e 2.706

Gemiddelde ontwikkeling totale zorguitgaven per BV-verzekerde
2010

e 2.442

2011

2012

2013

e 2.512
e 2.405

2014

e 2.557

e 2.407

Gemiddelde ontwikkeling totale zorguitgaven per AV-verzekerde
2010

2011

2012

e 337

e 339

2013

e 328

2014

e 333

e 298
Bron: NZa (op basis data DNB uit jaarstaten Wft).

TERUG

verder

31

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Resultaten

5
Exploitatieresultaat
Resultaten risicoverevening

TERUG

verder

32

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

r esu ltaten > exploitatie resu ltaat

Exploitatieresultaat

Gemiddeld exploitatieresultaat in euro’s per basisverzekerde
van 18 jaar en ouder

Het exploitatieresultaat is wat er overblijft als de opbrengsten
van zorgverzekeraars verminderd worden met hun zorguitgaven
en bedrijfskosten. Onderstaande figuur toont het gemiddelde
exploitatieresultaat van zorgverzekeraars per verzekerde op de
basisverzekering (BV), de aanvullende verzekering (AV) en het totaal
daarvan. Dit exploitatieresultaat is exclusief beleggingsresultaten
en resultaten uit andere bedrijfsactiviteiten.
Gunstige resultaten
De goede resultaten van de afgelopen jaren zijn ontstaan doordat
de zorgkosten voor de basisverzekering flink lager uitvielen dan
bij de premievaststelling was voorspeld. In 2014 is het gemiddelde
exploitatieresultaat per verzekerde (exclusief beleggingsopbrengsten)
voor ‘BV + AV’ gedaald ten opzichte van 2012 en 2013. Dit komt
doordat zorgverzekeraars in 2014 een deel van hun resultaten hebben
gebruikt om de premie laag te houden. Ook hebben ze de zorgkosten
lager ingeschat.

100
80
60
40
20
0
2010

2011

2012

2013

2014

Totaal exploitatieresultaat (BV + AV)
Exploitatieresultaat Basisverzekering
Exploitatieresultaat aanvullende verzekering
Bron: NZa (op basis data DNB uit jaarstaten Wft).

TERUG

verder

33

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

r esu ltaten > resu ltate n risicover evening

Resultaten risicoverevening

- Het ex-postresultaat is het resultaat na de vaststelling van
de ex-postcompensaties.

Omdat het systeem van risicoverevening uit twee onderdelen bestaat,
zijn er ook twee soorten resultaten:
- Het ex-anteresultaat is in grote lijnen de som van de
opbrengsten uit de nominale rekenpremie, het eigen risico
en de ex-antevereveningsbijdrage minus de schadelast exclusief
afhandelingskosten.

De resultaten van de risicoverevening worden vier jaar na
het jaar in kwestie definitief. De definitieve vaststelling
2011 is uitgesteld, wegens het ontbreken van goedkeurende
accountantsverklaringen. De meest recente definitieve gegevens
over het vereveningsresultaat zijn daarom van 2010.

Resultaat ex-ante risicoverevening
(in euro’s per verzekerde 18+)

Ex-post compensaties zorgkosten
(in euro’s per verzekerde 18+)

Resultaat ex-post risicoverevening
(in euro’s per verzekerde 18+)

150

150

150

100

100

100

130
109

50
10

0
-50

23

26

0

-22
-79

-50

-100
2010

2011 2012 2013
voorlopig

124

50

88

-9

-88

2009

50

42

0
-6

-6

2009

2010

-50

-10

-100

-100
2009

2010

2011

2012

2013

voorlopig

2011 2012 2013
voorlopig

Bron: NZa (op basis van data van het Zorginstituut, vaststelling vereveningsbijdrage).

TERUG

verder

34

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

r esu ltaten > resu ltate n risicover evening

Verschillen tussen zorgverzekeraars
Gemiddeld kregen de zorgverzekeraars in 2013 vooraf bijna 2800 euro
per verzekerde uit de riscoverevening. Niet alle verzekeraars kregen
hetzelfde bedrag: dit kon 150 euro meer of minder zijn. Dat komt
vooral door een verschil in opbouw van de verzekerdenpopulatie.
Maar de zorginkoop speelt eveneens een rol. Wel bestaan ook binnen
de grotere concerns, die een centrale zorginkoop hebben, verschillen in
de resultaten van zorgverzekeraars. Een mogelijke oorzaak kan zijn dat
de verzekerdenpopulaties van de zorgverzekeraars verschillen, hoewel
ze binnen hetzelfde concern opereren. In 2012 en 2013 hebben alle
zorgverzekeraars een positief resultaat behaald. In die jaren waren de
zorgkosten aanzienlijk lager dan het ministerie van VWS vooraf had
berekend voor het landelijke macrobudget.

Conclusies NZa
De positieve vereveningsresultaten en de verschillen tussen
zorgverzekeraars zijn een opvallende ontwikkeling in de markt.
De verschillen tussen verzekeraars gaan we nader onderzoeken.
Deze verschillen kunnen namelijk een signaal zijn dat er
risicoselectie plaatsvindt. We werken momenteel aan zowel een
kwantitatief als een kwalitatief onderzoek hiernaar.
>> Lees hier meer over de tussenresultaten van het kwantiatief
onderzoek naar risicoselectie.

Oorzaken
De vereveningsresultaten waren de afgelopen jaren positief. De
reden dat positieve resultaten op de verevening überhaupt mogelijk
waren, is dat de compensaties achteraf zijn verminderd. Met name de
afschaffing van de macronacalculatie in 2012 was relevant. Dit betekent
dat afwijkingen ten opzichte van de ramingen niet meer worden
gecorrigeerd. In de jaren daarna waren er twee oorzaken voor lagere
kosten. De eerste was een lagere groei van de zorguitgaven dan was
verwacht. En de tweede was dat zorgverzekeraars ook een sterkere
prikkel hadden om hun uitgaven te verlagen.
>> Lees wat zorgverzekeraars met de positieve bedrijfsresultaten doen.

TERUG

verder

35

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Financiële positie

6
Solvabiliteit
Wat gebeurt er met de winsten van de zorgverzekeraars?

TERUG

verder

36

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

financiël e positi e > solvabiliteit

Solvabiliteit
Zorgverzekeringsconcerns moeten eigen vermogen aanhouden,
onder andere om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. Dit
is van belang voor de continuïteit van het zorgstelsel.
De Nederlandsche Bank (DNB) stelt eisen aan de hoeveelheid eigen
vermogen van zorgverzekeraars. Zij moeten een bepaald percentage
van het driejarig gemiddelde van hun zorguitgaven als vermogen
aanhouden. Sinds 1 januari 2012 eist DNB dat het eigen vermogen ten
minste 11% van de schadelast bedraagt. De solvabiliteit wordt berekend
Gemiddelde solvabiliteit van zorgverzekeraars ten opzichte
van de Solvency 1-norm (BV + AV)
2010

2011

2012

2013

2014

216%

190%

Betere financiële positie
De financiële reserves van zorgverzekeraars zijn de afgelopen
jaren sterk gegroeid. Dit is mogelijk geweest door hun goede
financiële resultaten. Tegelijkertijd was het ook noodzakelijk dat
zorgverzekeraars meer vermogen opbouwden. Dat is het gevolg van
vier ontwikkelingen:
- De eisen van DNB zijn toegenomen in de afgelopen jaren. Per
1 januari 2010 is de eis verhoogd van 8% naar 9%. Op 1 januari
2012 is de eis opnieuw verhoogd, ditmaal naar 11%. Deze 		
kapitaaleisen zijn vastgelegd in een set regels die Solvency 1 heet.
- De kapitaaleisen zijn verhoogd omdat de financiële risico’s voor
zorgverzekeraars groter zijn geworden als gevolg van de 		
afschaffing van de meeste ex-postvergoedingen.

241%

188%

als percentage van de norm. Als een zorgverzekeringsconcern exact
voldoet aan de (minimum)eis heeft het een solvabiliteit van 100%.
Als een zorgverzekeraar met zijn solvabiliteit onder de norm zakt,
dan onderneemt DNB maatregelen.

- In 2017 nemen deze risico’s verder toe, omdat de ex-postverevening
dan grotendeels wordt afgeschaft en zorgverzekeraars dus bijna
volledig risicodragend zullen zijn.
- Vanaf 2016 geldt een nieuwe set regels om de minimale 		
solvabiliteit te meten. Deze set heet Solvency 2 en en pakt in de

187%

Bron: NZa op basis van gegevens DNB dd 17 juli 2015.

TERUG

verder

37

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

financiël e positi e > solvabiliteit

praktijk strenger uit dan de huidige regels. Om aan de nieuwe 		
regels te voldoen, hebben zorgverzekeraars meer eigen vermogen 		
nodig.

solvabele partij zit op 114%. De zorgverzekeraars hebben gerekend
onder de nieuwe eisen dus een lagere solvabiliteit dan onder de huidige
normen.

- De vermogenseisen zijn mede-afhankelijk van de zorguitgaven.
De uitgaven ten behoeve van de Zorgverzekeringswet zijn de 		
afgelopen jaren sterk gegroeid, onder andere door overheve-			
lingen van een deel van de AWBZ naar de Zorgverzekeringswet.		
De vermogenseisen zijn daardoor ook toegenomen.

Opbouw van reserves
De groei van het vermogen van zorgverzekeraars in 2014 was
mogelijk dankzij de positieve bedrijfsresultaten. Zorgverzekeraars
hebben gemiddeld 25% van hun resultaat toegevoegd aan hun
reserves. De onderlinge verschillen zijn wel groot. Achmea en Zorg en
Zekerheid besteden 45% respectievelijk 43% van hun resultaat op de
basisverzekering aan de opbouw van reserves. DSW-SH heeft als enige
zorgverzekeringsconcern geld uit de reserves (€ 2,6 miljoen) gebruikt
om de premies te verlagen. Uit de cijfers is geen oorzaak te halen voor
deze verschillen. Concerns maken zelf keuzes aan de hand van hun
eigen inschattingen van de risico’s, hun uitgangspositie qua eigen
vermogen en hun marketingstrategie.

Niet alleen de huidige normen bepalen de solvabiliteit. De nieuwe eisen
en toenemende zorguitgaven maken dat zorgverzekeringsconcerns
al vermogen moeten opbouwen in de jaren voorafgaand aan het
ingaan van de strengere normen. Dat doen zij geleidelijk, om abrupte
premiestijgingen te voorkomen.
Ruim boven huidige norm
Voor een beeld van de solvabiliteit bij de basisverzekering hebben we
gekeken naar de Jaarcijfers Basisverzekering 2014. Alle cijfers op deze
pagina zijn hierop gebaseerd. Gerekend onder de eisen van Solvency
1 hadden zorgverzekeraars in 2014 een solvabiliteit die neerkomt
op gemiddeld 251% van de norm. Op één concern na hadden alle
zorgverzekeringsconcerns een solvabiliteit boven 200% van de norm.
Als Solvency 2 al van toepassing was geweest, dan lag de gemiddelde
solvabiliteit op 149% van de minimumnorm. De meest solvabele partij
onder Solvency 2 heeft 172% van de minimumnorm in kas; de minst

TERUG

Conclusies NZa
Uit de cijfers komt naar voren dat zorgverzekeraars gerekend
onder Solvency 2 een minder goede solvabiliteitspositie hebben
dan onder Solvency 1. De gemiddelde solvabiliteit van de
zorgverzekeraars was onder Solvency 1 251%, terwijl deze met de
regels van Solvency 2 149% bedraagt. Zorgverzekeraars hebben
dan ook vermogen opgebouwd in 2014. De vermogensgroei van
zorgverzekeraars lijkt op dit moment in lijn met de groeiende
financiële risico’s en hogere solvabiliteitseisen in de nabije toekomst.

verder

38

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

financiël e positi e > wat gebe u r t er m et de winst en van zo r g v er z e k e raars ?

Wat gebeurt er met de winsten
van zorgverzekeraars?
Zorgverzekeraars boeken de laatste jaren positieve financiële
resultaten. Wat gebeurt er met dat geld?

Een analyse van de ontwikkeling van de bedrijfskosten in de
afgelopen jaren staat hier.

Verlaagde premie
Alle zorgverzekeringsconcerns samen hielden in 2014
€ 1,9 miljard over aan de basisverzekering. Dat is 6,0% van de
omzet. Van dit bedrijfsresultaat is 73% gebruikt om de premie van
zorgverzekeringen in 2015 te verlagen. Ruim € 1,4 miljard vloeit dus
terug naar verzekerden. Dat is € 105 per volwassen verzekerde. Het
bedrijfsresultaat ná toepassing van de premieverlaging komt
op ongeveer 1,6% van de omzet. (Bron: Jaarcijfers basisverzekering
2014 zorgverzekeraars.) Dit bedrag is bijna volledig (93%) gebruikt
voor de opbouw van reserves. Overigens was de verlaging van de
premies voor 2015 een incidentele maatregel naar aanleiding van
de goede bedrijfsresultaten in 2013 en 2014. Het is niet gezegd
dat de premie ook andere jaren verlaagd zal worden met geld uit
financiële resultaten van zorgverzekeraars.

Gemiddeld negatieve opslagpremie
In de premies zien we terug dat de bedrijfsresultaten zijn ingezet
om die premies te verlagen. De opbouw van de premie bestaat
in feite uit een schatting van de zorgkosten (rekenpremie)
en een opslag voor de kosten die zorgverzekeraars zelf
verwachten (opslagpremie). De opslagpremie dekt bijvoorbeeld
de bedrijfskosten. Ook kunnen zorgverzekeraars een opslag
rekenen als ze meer zorgkosten verwachten te maken dan de
overheid inschat. De opslagpremie was zowel in 2014 als in 2015
gemiddeld negatief. Dit betekent dat zorgverzekeraars lagere
premies hebben gerekend dan te verwachten viel aan de hand
van de voorspelde zorgkosten.
>>>

Voor een consument is het van belang om te weten of de kosten
van zorgverzekeraars stijgen. Hogere kosten kunnen immers leiden
tot hogere premies. Deze beweging is echter niet te zien in de
bedrijfskosten.

TERUG

verder

39

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

financiël e positi e > wat gebe u r t er m et de winst en van zo r g v er z e k e raars ?

>>>

Zorgverzekering goedkoper?
Zorgverzekeraar hebben hun financiële resultaten op de basisverzekering ingezet voor wenselijke doeleinden: het opbouwen
van noodzakelijk vermogen en het verlagen van de premie.
Ondanks het verlagen van de premie door zorgverzekeraars, zijn
consumenten niet minder gaan betalen voor hun zorgverzekering.
De premies zijn in 2015 gestegen ten opzichte van 2014. De reden
hiervan was dat de kosten voor de overhevelingen uit de AWBZ en
de groei van de zorguitgaven niet volledig gedekt konden worden
met de gelden die zorgverzekeraars hebben gebruikt voor
premieverlaging. In 2013 en 2014 zijn de premies weliswaar gedaald,
maar daar stond een verhoging van de eigen betalingen tegenover.
De zorgverzekering wordt dus nog steeds duurder voor consumenten.
>> Lees meer over de omzet van zorgverzekeraars.
>> Lees meer over de hoogte van de premies.

TERUG

verder

40

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Polissen

7

rest i tut ie
polis

combinat ie
polis

De basisverzekering
natur a
polis

Nieuw: polissen met beperkende voorwaarden
Soorten basisverzekeringen
Aanvullende verzekeringen
Collectieve zorgverzekeringen

TERUG

verder

41

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > De basisve rzekering

De basisverzekering
Alle inwoners van Nederland maken aanspraak op de zorg of
vergoeding van zorg die onder het basispakket van de Zvw valt.
Zorgverzekeraars zijn ervoor verantwoordelijk dat verzekerden
deze zorg ook daadwerkelijk kunnen krijgen. Zij moeten hiervoor
minstens één soort ‘basisverzekering’ aanbieden en mogen
daarbij niemand weigeren. Wel mogen ze voorwaarden stellen
voor vergoeding. Elke polis voor een basis-verzekering kan in
prijs verschillen van andere soorten.
Basispakket
Met elke basisverzekering is de consument verzekerd voor dezelfde
(door de overheid opgestelde) lijst met geneeskundige zorg,
geneesmiddelen en medische hulpmiddelen. Fysiotherapie, psychische
zorg, ziekenvervoer en tandheelkundige zorg vallen gedeeltelijk onder
de basisverzekering. Voor alles wat buiten dit ‘basispakket’ valt,
kunnen mensen zich aanvullend verzekeren. Het is verder mogelijk om
verzekeringen af te sluiten als individu of als collectief.
Categorieën basispolissen
Mensen kunnen kiezen uit verschillende soorten polissen voor de
basisverzekering. Die zijn te vatten in drie categorieën: de naturapolis,
de restitutiepolis en de combinatiepolis (een mix van een natura- en
restitutieverzekering). De verzekeringen verschillen van elkaar in de
manier waarop verzekerden hun zorg verkrijgen. Bij de combinatiepolis
verschilt het per type zorg of de regels van de naturaverzekering gelden
of de regels van de restitutieverzekering.
TERUG

verder

42

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > d e basisve rzekering

Naturapolis
Bij een naturapolis heeft een verzekerde recht op zorg. De zorgverzekeraar koopt deze zorg voor de verzekerde in en zorgt dat zorg
beschikbaar is. Juridisch is het zo dat de verzekeraar de zorg moet
(laten) leveren. Zorgverzekeraars kopen bij naturaverzekeringen
daarom zorg in bij zorgaanbieders. Hiertoe maken zij afspraken
over de prijs, kwaliteit, inhoud en doelmatigheid van de zorg.
Het gecontracteerde aanbod kan per polis verschillen. Soms zijn
aanbieders geselecteerd op prijs, soms op kwaliteit. Omdat bij
een naturapolis de verzekeraar meer controle heeft over prijs en
kwaliteit van zorg, kan hij vaak scherpere premies aanbieden dan
bij restitutieverzekeringen. Als een verzekerde besluit naar een
niet-gecontracteerde zorgaanbieder te gaan, kan het zijn dat een
verzekerde moet bijbetalen. De de hoogte van de vergoeding die de
verzekeraar dan geeft, staat in de polis vermeld en kan sterk variëren.
De vergoeding mag nooit zo laag zijn dat deze een hinderpaal vormt
om een niet-gecontracteerde aanbieder te bezoeken.

Restitutiepolis
Bij een restitutieverzekering heeft een verzekerde recht op
vergoeding van de kosten van zorg. De verzekerde zoekt zelf een
zorgverlener om de aanspraak te verzilveren. Soms declareert deze
zorgverlener zelf aan de zorgverzekeraar, soms moet de patiënt
de rekening voorschieten. De restitutieverzekeraar vergoedt in
principe alle verzekerde kosten die de verzekerde heeft gemaakt,
met uitzondering van kosten die hoger zijn dan ‘wat in Nederlandse
marktomstandigheden in redelijkheid passend is te achten’. Ook bij
een restitutieverzekering kan een verzekeraar contracten sluiten om
kwaliteit, prijs en wachttijden van de zorg te verbeteren.

natur a
polis

rest i tut ie
polis

TERUG

verder

43

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > De basisve rzekering

Vergoedingen niet-gecontracteerde zorg
Een zorgverzekeraar kan contracten sluiten met zorgaanbieders
over de zorg die geleverd wordt. En daarin afspraken maken met de
zorgaanbieder over de kwaliteit van zorg, de prijs ervan, de hoeveelheid
zorg en/of over de service aan de patiënt. In 2015 is 83% van de
zorg in de basisverzekering geleverd door zorgaanbieders waar de
zorgverzekeraar een contract mee heeft.
We zien dat naturapolissen gemiddeld de laagste vergoeding geven
voor niet-gecontracteerde zorg. Dat is voor een belangrijk deel te wijten
aan het bestaan van polissen met een beperkt netwerk. Dergelijke
polissen hebben een gemiddeld vergoedingspercentage van 70%.
Opvallend is verder dat in 2015 alle restitutiepolissen de zorg van
alle aanbieders volledig vergoeden. Dit is niet verplicht voor een
restitutiepolis. In het verleden waren er wel restitutiepolissen met
vergoedingsbeperkingen.

natur a
polis

75%

Gemiddelde vergoeding
niet-gecontracteerde zorg

rest i tut ie
polis

100%

Vergoeding
niet-gecontracteerde zorg

88%

Gemiddelde vergoeding
niet-gecontracteerde zorg

combinat ie
polis

Bron: NZa (Modelovereenkomsten 2015).

TERUG

verder

44

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > d e basisve rzekering

Verschil in premie binnen elke categorie
De zorgverzekeringspremies voor de basisverzekering lopen flink uiteen,
ook voor schijnbaar dezelfde categorie polissen.
Alle restitutiepolissen vergoeden in 2015 100% van de zorg geleverd
door niet-gecontracteerde zorgaanbieders. Het verschil tussen de
duurste en goedkoopste restitutiepolis is € 180 per jaar.
Ook is er een groep van acht naturapolissen die allemaal een
gecontracteerd netwerk hebben en 75% van de niet-gecontracteerde
zorg vergoeden. Hier is het verschil tussen de duurste en goedkoopste
verzekering € 125 per jaar.
Dat laatste verschil is € 150 als bij deze groep ook nog naturapolissen
worden gerekend met selectieve contractering: de varianten die ook
75% van de niet-gecontracteerde zorg vergoeden en evengoed een
gecontracteerd (zij het kleiner) netwerk hebben. Prijzen tussen polissen
met dezelfde voorwaarden kunnen dus sterk variëren.
Het loont dan ook de moeite voor consumenten om na het bepalen van
hun voorkeur voor een bepaald type zorgverzekering goed te kijken
naar de prijzen bij diverse aanbieders van die soort polis.

TERUG

verder

45

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > po lis me t be perken de voo r waa r den

Nieuw: polissen met beperkende
voorwaarden
De laatste jaren bieden zorgverzekeraars een toenemend aantal
polissen aan met beperkende voorwaarden. In de volksmond
heten dit ‘budgetpolissen’. In ruil voor een lagere premie gaan
deze verzekerden akkoord met aanvullende beperkingen. Het kan
daarbij onder meer gaan om minder keuze uit gecontracteerde
zorgaanbieders, een lagere vergoeding bij het gebruik van nietgecontracteerde zorg en/of de eis dat verzekerden bepaalde zaken
online regelen.
In 2015 zijn er zeventien van dit soort polissen met beperkende
voorwaarden en een gemiddeld lagere premie. In 2008 was dat
er nog maar een: de Zekur Polis van Univé. Al deze verzekeringen
verschillen van elkaar qua voorwaarden. Polissen met een
beperkter gecontracteerd netwerk geven de laagste vergoeding
bij niet-gecontracteerde zorg; gemiddeld over al deze polissen
70%.

Polissen met selectieve zorginkoop niet altijd
het voordeligst
Gemiddeld hebben polissen met selectieve zorginkoop de
laagste premie. Maar dat betekent niet dat al die polissen
behoren tot de verzekeringen met de laagste basispremie. Er
zijn ook zogenaamde budgetverzekeringen die duurder zijn dan
het gemiddelde van € 97 per maand. Bovendien zijn er zelfs
natura- en restitutiepolissen zónder extra voorwaarden die in de
prijsrange van ‘budgetpolissen’ zitten. Sommige polissen met
gemiddeld iets meer dan 50% vergoeding bij niet-gecontracteerde
zorg zijn even duur als restitutiepolissen met 100% vergoeding.
>> Lees meer over de prijzen van deze polissen in hoofdstuk 9.

Meer lezen: onderzoek van de NZa naar polissen met beperkende
voorwaarden (juni 2015).

TERUG

verder

46

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > po lis me t be perken de voo r waa r den

Zowel het aanbod van polissen met beperkende voorwaarden neemt
toe als de vraag ernaar (dat wil zeggen: het aantal daadwerkelijk
afgesloten polissen). Het percentage verzekerden met een dergelijke
polis in 2015 is toegenomen tot 7,5% van alle verzekerden (2014:
4,4%). Dat betekent dat ruim 1,25 miljoen verzekerden inmiddels één
van deze polissen hebben afgesloten.

Percentage afgesloten polissen met beperkende voorwaarden
2011

2012

2013

2014

2015

7,5%

Aantal zorgverzekeringspolissen met beperkende voorwaarden
2011

2012

2013

2014

2015

4,4%
17

3,3%
12
10
8

1,7%

5

1,1%

Bron: NZa (Modelovereenkomsten).

Bron: NZa (Modelovereenkomsten) en Vektis (Verzekerdenmobiliteit en keuzegedrag).

TERUG

verder

47

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > po lis me t be perken de voo r waa r den

Conclusies NZa
Polissen met beperkende voorwaarden zijn gemiddeld goedkoper
dan de andere polissen. Ze bieden meestal lagere vergoedingen
voor niet-gecontracteerde zorg. Vaak is er een beperkt aantal
zorgaanbieders gecontracteerd.
Er zijn bovendien grote prijsverschillen tussen polissen, ook als ze
ogenschijnlijk identiek zijn. Consumenten doen er goed aan om
kritisch te kijken naar zorgverzekeringen en deze te vergelijken
aan de hand van hun eigen voorkeuren. Polissen met beperkende
voorwaarden kunnen voor veel consumenten voordelig zijn, mits
ze zich bewust zijn van de consequenties van hun keuze.
Om de keuze tussen polissen makkelijker te maken, kan de
consument zichzelf in ieder geval de volgende twee vragen stellen.
Allereerst: wil hij kunnen kiezen uit veel verschillende zorgaanbieders
voor een iets hogere prijs of een beperkt netwerk voor een scherpe
prijs? Ten tweede: wil hij een vrijwillig eigen risico? Er zijn polissen
die met het laagste eigen risico erg goedkoop zijn (vergeleken met
andere polissen met het laagste eigen risico), maar met een hoger
eigen risico relatief duur. Een goede vergelijking is alleen te maken
als polissen met hetzelfde eigen risico tegenover elkaar
worden gezet. Tot slot is het goed om te bedenken dat een polis
met beperkende voorwaarden vaak goedkoper is qua premie, maar
erg duur is als de verzekerde gebruikmaakt van niet-gecontracteerde
zorgaanbieders.

TERUG

verder

48

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > SOORTEN B ASI SVERZ E K ER I NGE N

Soorten basisverzekeringen
In 2015 zijn er 71 verschillende polissen voor de basisverzekering op
de markt, verspreid over de drie categorieën. Het aantal basispolissen
is in 2015 opnieuw gegroeid, zij het minder sterk dan vorige jaren.
Verzekeringen die tussen 2011 en 2015 op de markt kwamen,
hebben vaak een lagere premie dan het gemiddelde op dat moment.
Tien van deze nieuwe verzekeringen zijn ‘polissen met beperkende
voorwaarden’. Polissen die de markt verlaten hebben juist dikwijls
een premie die boven dit gemiddelde ligt.

Sinds 2006 zijn er twee periodes van groei geweest in het aantal
polissen: 2006-2008 en 2011-2015. In 2015 worden voor het eerst
sinds enkele jaren weer provinciale zorgverzekeringen aangeboden.
Het betreft een polis van Eno en een van De Friesland.

Aantal basispolissen

Aantal en groei van basispolissen

60
40
20
0

2006 2007

2008 2009 2010

2011

2012 2013 2014 2015

Bron: NZa (Modelovereenkomsten).

TERUG

verder

49

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > SOORTEN B ASI SVERZ E K ER I NGE N

Percentage afgesloten basisverzekeringen per poliscategorie

Aantal basisverzekeringen per poliscategorie
Naturapolis
Restitutiepolis
Combinatiepolis

35
30

Naturapolis
Restitutiepolis
Combinatiepolis

60%
50%

25

40%

20

30%

15

20%

10

10%

5

0%

2011

2012

2013

2014

2015

0
2011

2012

2013

2014

2015

Bron: NZA op basis van NZA (Modelovereenkomsten) en Vektis (Verzekerdenmobiliteit en keuzegedrag).

Bron: NZa (Modelovereenkomsten).

Tot 2012 domineerde de restitutiepolis het aanbod aan basisverzekeringen. Maar na 2012 heeft de naturapolis die positie
overgenomen. Het aanbod van deze categorie verzekeringen blijft
groeien. Die groei is er ondanks het feit dat er twee naturapolissen
zijn verdwenen die in 2014 nog wel beschikbaar waren. Er zijn in
2015 namelijk vier nieuwe naturapolissen bij gekomen. Twee polissen
die voorheen in de combinatiecategorie vielen, zijn nu bovendien
aan te merken als naturaverzekering.
TERUG

Bovenstaande grafiek geeft weer welk percentage van de verzekerden
de afgelopen jaren welke categorie basisverzekering afsloot. Vielen de
combinatie- en naturapolissen in 2011 nog ongeveer even sterk in de
smaak, sindsdien is de vraag naar naturapolissen gestegen. Die groei
is inmiddels iets afgenomen, maar de keuze voor naturapolissen blijft
toenemen (2015: 55%, 2014: 53%). Dit komt onder andere door de
toenemende vraag naar naturapolissen met beperkende voorwaarden.

verder

50

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > aan vulle nd e verz ek er ing en

Aanvullende verzekeringen
Voor alle zorg buiten het basispakket kunnen mensen zich aanvullend
verzekeren. In 2015 sloot 84,1% van de verzekerden een aanvullende
verzekering af (2014: 84,5%). Dat komt neer op 14,2 miljoen
verzekerden. Dit is niet verplicht, in tegenstelling tot het afsluiten
van een basisverzekering.
Het percentage verzekerden met een aanvullende verzekering vertoont
al jaren een licht dalende lijn. Dat geldt voor zowel individueel als
collectief verzekerden. In 2015 is het percentage collectief verzekerden
met een aanvullende verzekering echter vrijwel gelijk gebleven ten
opzichte van 2014.

Percentage aanvullend verzekerden
2011

2012

2013

2014

2015

89%
88%

86%
84,5%

84,1%

Bron: NZa op basis van Vektis (Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag).

TERUG

verder

51

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > aan vulle nd e verz ek er ing en

Vooral mondzorg aanvullend verzekerd
In 2015 zijn er veertig aanbieders van aanvullende verzekeringen.
Hieronder vallen 23 zorgverzekeraars, vier volmachten en dertien
labels. Volmachten voeren zorgverzekeringen uit op risico van een
zorgverzekeraar. Voorbeelden zijn Aevitae en Turien & Co. Labels zijn
aparte merknamen waaronder zorgverzekeraars een zorgverzekering
aanbieden. Denk aan de Hema-polis (van Menzis), Bewuzt (van VGZ)
of Kiemer (van De Friesland).

Samen bieden deze partijen 276 verschillende aanvullende
verzekeringen aan, 94 mondzorgverzekeringen en 182 overige
aanvullende verzekeringen. Van de overige aanvullende
verzekeringen dekken er 44 ook mondzorg. Mensen sluiten vooral
voor mondzorg en fysiotherapie een aanvullende verzekering af.
Bijna driekwart (73%) van de aanvullend verzekerden heeft een
aanvullende verzekering met dekking voor mondzorg.

Aantal aanbieders van aanvullende verzekeringen

Soorten aanvullende verzekeringen

Totaal aantal aanbieders

40

Totaal aanvullende verzekeringen
waarvan normale aanvullende verzekering

276
108

aantal zorgverzekeraars die zelf eigen AV’s aanbieden

23

aantal volmachten

4

inclusief dekking mondzorg

44

aantal labels

13

modulair (bijv.: alleen fysio of buitenland)

30

mondzorgverzekering

94

Bron: NZa.
Bron: NZa.

Aanvullend? Dan ook basis.
De meeste mensen hebben hun basis- en aanvullende verzekering
bij dezelfde verzekeraar. Maar dit is niet verplicht. Een klein deel
van de verzekerden heeft de aanvullende verzekering bij een
andere verzekeraar afgesloten dan de basisverzekering. Deze groep
beslaat slechts 0,19% van de aanvullend verzekerden (2014: 0,22%,
2013: 0,22%).

TERUG

verder

52

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > aan vulle nd e verz ek er ing en

Aanvullende verzekeringen: conclusies NZa
1: Acceptatiebeleid
Een belangrijke reden waarom veel mensen niet overstappen, is
hun angst dat een nieuwe verzekeraar hen niet accepteert voor
een bepaalde aanvullende zorgverzekering. In het actieplan
Kern-gezond (april 2015) hebben zorgverzekeraars aangekondigd
deze drempel weg te zullen nemen. Ze gaan aspirant-verzekerden
zonder acceptatievoorwaarden toegang geven tot de aanvullende
verzekering, als die aspirant-verzekerden bij hun oude verzekeraar
een vergelijkbare aanvullende verzekering hadden. Daarnaast zeiden
de verzekeraars te streven naar een ruim aanbod van aanvullende
verzekeringen met een brede dekking, zonder toelatingseisen.
De huidige stand van zaken is al redelijk in lijn met de belofte uit
het actieplan. In 2015 hanteerden zorgverzekeraars nog maar bij
5% van de aanvullende verzekeringen een acceptatiebeleid. Bij losse
verzekeringen voor de mondzorg was dit 24%. In 2012 golden nog
acceptatievoorwaarden voor 42% van de aanvullende verzekeringen.
Waar op dit moment nog acceptatiebeleid wordt gehanteerd, geldt
dat voor de duurdere verzekeringen met de meest uitgebreide
dekkingen. Bijvoorbeeld bij mondzorgverzekeringen met een dekking
van € 500 of meer. De kans dat verzekerden niet worden geaccepteerd
voor een aanvullende verzekering is al met al fors afgenomen.

TERUG

Het risico op weigering bij een nieuwe aanvullende verzekering is
een belangrijke vrees van consumenten en een reden om niet over
te stappen.

Aantal aanvullende verzekeringen met acceptatievoorwaarden
		

2012

2015

Aanvullende verzekering (AV)

42%

4%

AV inclusief mondzorgdekking

n.b.

7%

Mondzorgverzekering

n.b.

24%

Bron: NZa.

verder

53

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > aan vulle nd e verz ek er ing en

2: Integrale verzekeringspakketten

3: Gecombineerde polissen

In 2014 boden zorgverzekeraars nog geregeld integrale
verzekeringspakketten aan. Denk aan een gezins-, 50-plus- of jongpolis. Het gebruik van dergelijke alles-in-één-producten gericht
op bepaalde doelgroepen leek makkelijk en overzichtelijk, maar
had een groot nadeel. Bij deze constructies bestaat het risico dat
zorgverzekeraars via de aanvullende verzekering kunnen sturen
welke verzekerden de basisverzekering nemen. Dit kan leiden tot
premiedifferentiatie. Daarnaast kwam het aanbieden van deze
pakketten naast losse basis- en aanvullende verzekeringen de
transparantie van het zorgaanbod niet ten goede.

We zien steeds meer aanvullende verzekeringen met een bredere
inhoud. Zo zijn er 44 aanvullende verzekeringen die ook een
vergoeding voor mondzorg bieden. In nog meer aanvullende
verzekeringen is ook een vergoeding voor orthodontie
opgenomen. Deels betreft het hier aanvullende verzekeringen
die voorheen als integrale verzekeringspakketten werden
aangeboden. De reden van deze verschuiving is niet direct
duidelijk.

Inmiddels blijkt dat zorgverzekeraars deze integrale pakketten niet
meer aanbieden. Op hun websites staat duidelijk aangegeven welke
basisverzekeringen zij aanbieden en welke aanvullende verzekeringen
daarbij nodig (kunnen) zijn. De aanvullende verzekeringen die eerder
in de integrale pakketten zaten, worden nu dus als aparte aanvullende
verzekering aangeboden. In een enkel geval zijn deze aanvullende
verzekeringen bij een beperkt aantal basisverzekeringen af te sluiten.
Verdere actie op het gecombineerd aanbieden van verzekeringen is
dus niet meer nodig.
We hebben gezien dat in ten minste één geval een toeslag van 50%
wordt gehanteerd op de aanvullende verzekering als iemand geen
basisverzekering heeft bij dezelfde verzekeraar. De NZa vindt dit
onwenselijk, omdat hiermee voor verzekerden drempels worden
opgeworpen om over te stappen.

TERUG

verder

54

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > Collectieve zo rgv er z ek er ing en

Collectieve zorgverzekeringen
Behalve individueel kunnen mensen zich ook collectief verzekeren.
Er zijn verschillende categorieën collectieve verzekeringen
(‘collectiviteiten’). Voor nagenoeg iedere Nederlander is er wel een
collectiviteit toegankelijk.
Mensen kunnen zich als individu laten verzekeren, maar ook als groep.
Als collectief kunnen ze soms bepaalde voordelen behalen die ze als
individueel verzekerde niet krijgen. Het belangrijkste voordeel is dat een
financiële korting mogelijk is. Deze korting is wettelijk gemaximeerd
op 10%. Tussen 2007 en 2014 steeg het percentage mensen dat zich
collectief liet verzekeren met gemiddeld 2% per jaar (van 57 naar 70%).
In 2015 nam dit percentage voor het eerst af (naar 69%).

Ontwikkeling percentage collectief en individueel verzekerden
2011

2012

2013

2014

2015

70%
69%

69%
67%

Collectief verzekerden

66%

34%
Individueel verzekerden

33%
31%

31%
30%

Bron: NZa (op basis van Vektis, Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag).

TERUG

verder

55

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > Collectieve zo rgv er z ek er ing en

Soorten collectiviteiten
De bekendste collectiviteiten zijn werkgeverscollectiviteiten.
Een werkgeverscollectiviteit wordt opgezet door een werkgever
en is speciaal bedoeld voor zíjn werknemers. Daarnaast zijn er
patiëntencollectiviteiten, vaak opgezet door patiëntenverenigingen
en bedoeld voor bepaalde patiëntgroepen.
De restcategorie bestaat uit talrijke gelegenheidscollectiviteiten,
geïnitieerd door onder anderen zelfstandigen, koepel- of
ledenorganisaties, verenigingen, bonden, sociale diensten van
gemeenten en aanbieders die hun collectieve zorgverzekeringen
via internet aanbieden.

Aantal collectiviteiten en gemiddeld aantal verzekerden per
collectiviteit 2015
		Aantal
Patiëntencollectiviteiten

Gem. omvang

155

320

Werkgeverscollectiviteiten

49.390

130

Overig

7.725

640

Collectief verzekerden naar soort collectiviteit
De verdeling van collectief verzekerden over de drie categorieën van
collectiviteiten is door de jaren heen nagenoeg gelijk gebleven. De
verschuivingen zijn relatief klein. Het aantal mensen dat is aangesloten
bij een werkgeverscollectiviteit steeg tussen 2014 en 2015 bijvoorbeeld
met slechts 15.000 tot 6,4 miljoen (56% van alle collectief verzekerden).
Het aantal verzekerden dat is aangesloten bij een patiëntencollectiviteit
is al sinds de invoering van de Zvw minder dan 100.000 en
bedraagt in 2015 circa 50.000. En de hoeveelheid verzekerden via
gelegenheidscollectiviteiten (‘anders’ in deze figuur) daalde in 2015
voor het tweede jaar op rij sinds de invoering van de Zvw. Het ging om
een daling van 310.000 tot afgerond 4,9 miljoen.

Patiëntencollectiviteiten
1%

Werkgeverscollectiviteiten

56%

2015

43%

Overig

Bron: NZa (Uitvraag collectiviteiten).

TERUG

verder

56

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > Collectieve zo rgv er z ek er ing en

Collectiviteitsgraad
De ‘collectiviteitsgraad’ zegt iets over de hoeveelheid mensen die
collectief verzekerd zijn, in verhouding tot de individueel verzekerden.
In 2015 is het aantal collectief verzekerden voor het eerst (licht)
gedaald. Zorgverzekeraars blijven echter sterk afhankelijk van
collectiviteiten in hun portefeuille. Van de 25 zorgverzekeraars hebben
er achttien meer dan 40% collectief verzekerden. Bij tien verzekeraars
is dat 80 à 100% (2014: 11, 2013: 10).

Prijsverschil collectiviteiten ten opzichte van individueel
verzekerden.
2011

2012

2013

2014

2015

5,8%
5,7%

5,7%

Collectieve korting per soort collectiviteit 2015
5,0%

6,7%

8,5%

6,4%
4,4%
Bron: NZa op basis van Vektis (Mobiliteit en Keuzegedrag).

Patiëntencollectiviteiten

Werkgeverscollectiviteiten

Overig

Bron: NZa (uitvraag collectiviteiten).

Deze figuur laat zien hoeveel korting wordt geboden ten opzichte van
de basispremie. Uit de figuur blijkt dat een collectieve zorgverzekering
via de werkgever iets meer korting oplevert dan andere collectieve
zorgverzekeringen.
Op de volgende pagina laten we zien hoe de betaalde premies voor
individueel en collectief verzekerden zich tot elkaar verhouden.

TERUG

Deze figuur laat zien hoeveel korting gemiddeld wordt geboden ten
opzichte van de individueel verzekerden. Kortingen voor vrijwillig
eigen risico en betalingskortingen bij vooruitbetaling zijn hier
buiten beschouwing gelaten.
Hoewel de basispremie voor collectieve verzekeringen gemiddeld
hoger is dan voor individuele verzekeringen, helpen kortingen de
uiteindelijke prijs toch lager te houden.

verder

57

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > co llectieve zo rgv er z ek er ing en

Wel wordt het prijsverschil steeds kleiner. Eén verklaring hiervoor
is dat individueel verzekerden de laatste paar jaar vaker voor
een polis kiezen met een ondergemiddelde basispremie. In 2015
betalen collectief verzekerden gemiddeld 4,4% minder premie dan
individueel verzekerden (2014: 5%, 2013: 5,7%).

Prijsvoordeel van collectieve zorgverzekeringen
2011

2012

2013

e 81

e 81

2014

2015

e 79

Werkgeverscollectiviteiten blijken met € 68 euro de hoogste korting
te bedingen op de basispremie (2014: € 70, 2013: € 81). In 2015
geldt voor alle collectiviteiten dat het prijsvoordeel ten opzichte
van de individuele basisverzekeringen minder groot is dan in
vorige jaren. Bij een aantal polissen krijgen collectief verzekerden
met ingang van 2015 helemaal geen korting meer op de basisverzekering.

Werkgeverscollectiviteiten
e 70
e 68

e 65
e 61

e 61
Overig

e 52
e 50
e 57
e 52
e 50
Patiëntencollectiviteiten

e 46

e 46

Bron: NZa op basis van Vektis (Mobiliteit en Keuzegedrag) en NZa
(uitvraag collectiviteiten).

TERUG

verder

58

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > co llectieve zo rgv er z ek er ing en

Conclusies NZa
De NZa gaat onderzoeken wat de meerwaarde nog is van
collectieve zorgverzekeringen. We zien bijvoorbeeld dat een aantal
zorgverzekeraars geen collectiviteitskorting meer biedt. In plaats
daarvan bieden zij een lagere basispremie voor al hun verzekerden.
De zorgverzekeraars willen hiermee het aanbod transparanter
maken en iedereen een scherpe premie aanbieden. Dit roept de
vraag op of het niet mogelijk is om over de hele breedte een beter
aanbod aan polissen te krijgen als de collectiviteitskorting wordt
losgelaten.
Dat zou bijvoorbeeld voordelig zijn voor de transparantie. Zo lijkt
het nu alsof collectieve verzekeringen per definitie goedkoper
zijn, maar dat is niet zo. Er zijn ook erg voordelige individuele
verzekeringen op de markt.
Ten tweede zien we dat individueel verzekerden gemiddeld
voor een lagere basispremie kiezen. Dit kan een aanwijzing zijn
dat mensen zonder collectiviteitskorting prijsbewuster zijn en/
of dat de beschikbare collectiviteiten voor hen niet goedkoper
zijn dan een individuele verzekering. Ook zien we de gemiddelde
collectiviteitskorting afnemen. Bovendien creëren collectiviteiten
een zekere ongelijkheid op de polismarkt. Bijna iedereen heeft
toegang tot een collectiviteit, maar niet altijd kan dezelfde korting
behaald worden: werkgeverscollectiviteiten bieden de hoogste
kortingen, maar zijn alleen toegankelijk voor mensen met een baan.
Dat wil niet zeggen dat collectiviteiten en de collectiviteitskorting

TERUG

geen voordelen hebben. Te denken valt aan betaling van de
premie door de werkgever. Of de mogelijkheid om met een groot
collectief over de prijs te onderhandelen en dus een scherpe
prijs te bedingen. En synergievoordelen door combinaties met
andere verzekeringen of bedrijfsgezondheidszorg. Bovendien
verliezen mensen bij het afschaffen van collectiviteiten eventueel
hun lage premie.
Gezien de ontwikkelingen vinden we het van belang om goed te
onderzoeken wat de voor- en nadelen zijn van de collectiviteiten en
collectiviteitskorting.
Een belangrijke vraag is of collectiviteiten voldoen aan hun
oorspronkelijke doelstelling: het bedingen van een scherpe premie.
Overigens kan het ook zo zijn dat de huidige collectiviteiten anders
werken dan oorspronkelijk bedacht, maar dat zij toch nog altijd
voordelig zijn voor consumenten.

verder

59

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > Te ve el po lissen op de mar kt?

Analyse: te groot aanbod?
De NZa krijgt vanuit verschillende hoeken het signaal dat het aanbod en de
diversiteit van zorgverzekeringen mogelijk té groot aan het worden is. De
zorg is daarbij dat consumenten door de bomen het bos niet meer kunnen
zien. En dat zij hierdoor niet overstappen. Daarmee zou de concurrentie
worden beperkt, terwijl juist die concurrentie een belangrijk uitgangspunt
is van het huidige verzekeringsstelsel. Is dit een terechte zorg?
1. Er zijn inderdaad erg veel keuzemogelijkheden
Verzekerden hebben veel te kiezen. Welk soort basisverzekering? Een
vrijwillig eigen risico, en zo ja: hoe hoog? Een aanvullende verzekering,
en zo ja: welke? Aansluiten bij een collectiviteit? Als we alle mogelijke
polissen voor een basisverzekering vermenigvuldigen met alle polissen
voor een aanvullende verzekering zijn er 1.136 mogelijke combinaties.
Als alle opties voor het eigen risico ook worden meegeteld zijn er voor
consumenten in 2015 ongeveer 5.940 verzekeringsopties. In dat aantal
tellen we de mogelijke collectiviteiten nog niet mee.
2. Het schrappen van keuzemogelijkheden lijkt onverstandig
Mensen hebben echt iets te kiezen qua zorgverzekering. Voorbeelden
zijn de verschillende varianten van het eigen risico, het onderscheid
naar natura en restitutie en de mogelijkheid om te kiezen tussen
polissen met een groot en klein netwerk aan gecontracteerde
aanbieders. Het gaat om echt andere verzekeringen, die zorgen
voor betere aansluiting bij persoonlijke voorkeuren en situatie van
verzekerden. Het schrappen van mogelijkheden maakt het aanbod
waarschijnlijk niet simpeler. Stel: alle zorgverzekeraars mogen nog
maar twee polissen aanbieden. Dan zijn er 50 polissen in plaats van
de huidige 71. Dat is nog steeds veel. Ten tweede is het de vraag of
TERUG

de concurrentie hierdoor toeneemt. Verzekeraars worden beperkt in
hun mogelijkheid om voor alle doelgroepen polissen aan te bieden.
Dit betekent dat er voor polissen voor specifieke doelgroepen minder
alternatieven voor handen zijn.
3. Marktsegmentatie zou onvoordelig kunnen uitpakken voor
consumenten
Marktsegmentatie, het aanbieden van verschillende producten
voor verschillende doelgroepen, is een kenmerkend fenomeen voor
markten. Zoals gezegd kan dit voordelen hebben. We vinden het wel
van belang dat de geboden polissen ook goed zijn voor consumenten.
We hebben in december 2014 al gewezen op de mogelijke risico’s
van marktsegmentatie: het onderscheid maken in polissen mag niet
leiden tot ongelijke toegang tot bepaalde verzekeringsvormen of
winstmaximalisatie ten koste van specifieke doelgroepen. Het is niet
uitgesloten dat deze effecten optreden. Zo zien we bijvoorbeeld dat veel
verzekeringen met gelijke voorwaarden toch sterk uiteenlopen qua prijs.
4. Inzicht in keuzemogelijkheden is wel essentieel
Het is volgens de NZa essentieel dat verzekerden duidelijk inzicht
hebben in hun keuzemogelijkheden en eventuele gevolgen van
hun keuzes. Zorgverzekeraars hebben beloofd hun best te doen de
relevante verschillen tussen hun polissen te laten zien, in het bijzonder
qua prijs en vergoeding. De meeste verzekeraars zetten de verschillen
tussen hun eigen verzekeringen helder op hun website. Ook zijn er
vergelijkingssites waarop bezoekers de polissen van verschillende
verzekeraars kunnen vergelijken.
>>Lees de conclusies van de NZa op de volgende pagina.
verder

60

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

P ol iss en > Te ve el po lissen op de mar kt?

Conclusies NZa
We zien een grote variatie in zorgpolissen. Dit kan voordelen
hebben voor consumenten, maar er zijn ook risico’s aan verbonden.
Ten eerste kan een groter aanbod leiden tot ongelijke toegang
voor bepaalde doelgroepen of prijsdiscriminatie ten koste van
specifieke doelgroepen. De NZa doet hier op dit moment onderzoek
naar. Ten tweede bestaat het risico dat het moeilijk wordt voor
consumenten om een goede keus te maken. We willen daarom
dat zorgverzekeraars investeren in de vergelijkbaarheid en
inzichtelijkheid van hun aanbod.
Voor een goede werking van de markt is het belangrijk dat
verzekerden alle opties eenvoudig kunnen vergelijken en filteren.
Vergelijkingssites vereenvoudigen het keuzeproces aanzienlijk.
Het is belangrijk dat de vergelijkingssites objectief zijn en het
belang van de verzekerde vooropzetten. De vergelijkingssite die
zorgverzekeraars hebben aangekondigd in het actieplan Kerngezond kan hierbij van nut zijn, als deze site leidt tot meer inzicht
in en een betere vergelijkbaarheid van zorgpolissen. Daarnaast

TERUG

is het belangrijk dat verzekerden goed op de hoogte zijn
van de gevolgen van hun beslissingen bij het kiezen van een
zorgverzekering. Een soort ‘bijsluiter’, zoals de zorgverzekeraars
voorstellen in het actieplan Kern-gezond, kan hierbij helpen.
We ondernemen zelf ook stappen. Per 1 november treedt de
beleidsregel ‘Informatieverstrekking via vergelijkingssites’
in werking. Deze expliciteert de verantwoordelijkheden van
ziektekostenverzekeraars voor informatie over hun aanbod op
vergelijkingssites. De NZa zal hier toezicht op houden.
>>Lees hier meer over de risico’s van veel zorgpolissen voor
specifieke doelgroepen.

verder

61

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Overstappen

8
Overstappen
Publicatiedatum premies nieuwe polissen
Aantal overstappers
Overstappen: waarom wel/niet

TERUG

verder

62

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

over stapp e n > ove rstappen

Overstappen
Verzekerden kunnen elk jaar veranderen van verzekeraar. De NZa heeft
het over ‘overstappen’ als een verzekerde de ene zorgverzekeraar
voor de andere verruilt. Het maakt niet uit of de twee verzekeraars tot
hetzelfde overkoepelende concern behoren. Er is volgens de definitie
geen sprake van een overstap als de verzekerde switcht tussen de labels
van één en dezelfde zorgverzekeraar. (Hoewel de verzekerde dit zelf
wel als een overstap kan ervaren.) Als een groep collectief verzekerden
in zijn geheel overstapt, dan wordt dit geteld als een overstap van elk
groepslid.

Anderzorg blijkt opnieuw de verzekeraar die als laatste de premie
bekendmaakte, namelijk op 19 november (2014: 18 november).
Zorgverzekeraars blijken bovendien langer dan gebruikelijk te
hebben gewacht met de bekendmaking voor 2015. Ook liggen
de data waarop ze dat deden minder ver uiteen. De helft van hen
maakte de premie openbaar tussen de één en zeven dagen voor de
deadline (2014 tussen de zeven en twintig dagen).

Spreiding publicatiedatum premie per zorgverzekeraar; aantal dagen
vóór de uiterste datum van 19 november van het voorafgaand jaar

Publicatiedatum premies bestaande polissen
Zorgverzekeraars moeten uiterlijk zes weken voor het ingaan van een
gewijzigde polis hun premie bekendmaken. In de praktijk komt het
erop neer dat zij hun premie voor het komende kalenderjaar uiterlijk 19
november openbaar maken.
De figuur hiernaast geeft weer hoeveel dagen vóór 19 november
zorgverzekeraars de premie voor het jaar daarop openbaar maakten.
Daarbij gaan we uit van de eerst bekendgemaakte premie per
zorgverzekeraar. Het gaat in de grafiek om bestaande polissen:
verzekeringen die al jaren op de markt zijn. Dit zijn ook de meest
verkochte polissen.

2011
2012
2013
2014
2015
60

50

40

30

20

10 dagen

19 nov

Bron: Zorgverzekeraars; persberichten, websites (t/m 2012 ministerie van VWS).

TERUG

verder

63

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

over stapp e n > publicatie d atum p r emies ni euwe pol iss en

Publicatiedatum premies nieuwe polissen
Steeds meer zorgverzekeraars bieden naast reguliere polissen ook
verzekeringen aan die (tegen extra voorwaarden) goedkoper zijn.
Voor veel van deze ‘budgetpolissen’ lag het moment van publicatie
van de premie voor 2015 tussen één dag en enkele uren voor het
verstrijken van de uiterste datum. Voornaamste reden hiervan lijkt dat
concurrenten hierdoor geen mogelijkheid meer hebben om de premie
aan te passen aan de premie van de zorgverzekeraar om zo verzekerden
weg te kunnen kapen.

De onderstaande figuur laat zien dat bij de helft van de polissen
een paar dagen voor 19 november de premies bekend waren. Eén
polis was bijna zestig dagen eerder. Drie nieuwe polissen voor 2015
zijn geïntroduceerd tussen één en 23 dagen na 19 november. Eén
polis was ruim 20 dagen later. Bij één polis is na 19 november de
prijs opnieuw en lager vastgesteld.

Boxplot van spreiding publicatiedata
2015

-60

-50

-40

-30

-20

-10 dagen

19 nov

+10

+20

+30

Bron: Zorgverzekeraars; persberichten, websites (t/m 2012 ministerie van VWS).

TERUG

verder

64

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

over stapp e n > AANTAL OVERSTA P P ER S

Aantal overstappers
Het percentage overstappers is in 2015 gestegen, na een daling in
2014. Per 2015 zijn 1,22 miljoen mensen overgestapt (2014: 1,16
miljoen). Dat is 7,3% van de polishouders. In totaal is dus 92,7% bij
dezelfde zorgverzekeraar gebleven.

Door over te stappen bespaarden consumenten in 2015 gezamenlijk
€ 69 miljoen aan premiegelden voor de basisverzekering. De
prijsgevoeligheid blijkt opnieuw -1,3. Dat betekent dat een
premieverhoging van 1% van een polis (terwijl de prijs van andere
polissen gelijk blijft) leidt tot een afname van de vraag naar die
polis van 1,3%.

Jaarlijks percentage verzekerden dat overstapt

Hoeveel bespaarden verzekerden in 2015 met overstappen?

2011

2012

2013

2014

2015

2,1%

2,6%

4,9%

4,7%

1,9%
1,6%

2,1%

3,9%

3,9%

6,3%

e 1.163
Totaal

5,5%

6,0%

8,2%

7,0%

e 1.158

7,3%

Naar een individuele verzekering
Naar een collectieve verzekering
Totaal e 69 miljoen
overstapwinst
Bron: NZa op basis van Vektis-gegevens over Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag (20112013) en het Vektis/Vecozo-bestand Aanlevering Verzekerden Gegevens (2014,2015).

TERUG

Bron: NZa op basis van NZa-gegevens over Modelovereenkomsten 2015 en Vektis-gegevens over
Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag.

verder

65

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

over stapp e n > ove rstappen: waa r om w el / ni et ?

Overstappen: waarom wel/niet?

Top 3 van redenen om wel over te stappen:

Top 3 van redenen om niet over te stappen:
-

46% is tevreden over de dekking van de totale polis.

-

23% kiest voor nieuwe zorgverzekering met een lagere totale premie.

-

30% is al heel lang bij huidige zorgverzekeraar.

-

14% verwacht dat zijn/haar zorggebruik anders wordt.

-

20% is tevreden over de service van huidige zorgverzekeraar.

-

14% wil deelnemen aan een collectieve zorgverzekering bij een
andere verzekeraar.

Bron: Reitsma-van Rooijen, M., Brabers, A.E.M., Jong, J.D. de. Vrije keuze van
zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een polis. Utrecht: NIVEL, 2015.

TERUG

verder

66

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Prijs van
zorgverzekeringen

Zorgverzekering

9
Premie voor de basisverzekering
Inkomensafhankelijke bijdrage
Kortingen op nominale premie

TERUG

verder

67

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

p rij s van zo rgve rzekeringen > p r emie basisv er z ek er ing

Premie voor de basisverzekering
De nominale premie is het vaste bedrag dat mensen rechtstreeks
aan hun zorgverzekeraar betalen. We onderscheiden dit van de
inkomensafhankelijke bijdrage, die verderop aan bod komt.
Opbouw van de premie voor de basisverzekering
Onderstaande tabel geeft de gemiddelde opbouw weer van de
nominale premie voor 2015, gewogen naar het aantal verzekerden van
18 jaar of ouder per zorgverzekeraar in 2014. Die weging houdt in dat
Opbouw van de nominale basispremie (in euro’s per jaar)

	Rekenpremie VWS

1.196

	Resultaat op zorgactiviteiten

-38

Bedrijfskosten

84

Beleggingsopbrengsten

-3

Onttrekking aan reserves

-101

Toevoeging aan reserves

1

Opslag winst

0

Oninbare premies

25

Opslag collectieve kortingen

87

Totaal basispremie

1.225

de opbouw van een polis met veel verzekerden zwaarder meeweegt
voor het gemiddelde dan een polis met minder verzekerden.
De cijfers betreffen de jaarlijkse premie zonder kortingen.
Gemiddeld betaalde premie basisverzekering
Als gevolg van de toegenomen zorguitgaven is de gemiddelde
premie (inclusief collectiviteitskortingen) gestegen van € 1.098 in
2014 naar € 1.158 in 2015.
In 2015 varieert de premie voor de basisverzekering van € 957 tot
€ 1.367 euro per jaar. De goedkoopste premie wordt betaald door
600 verzekerden met een naturapolis met beperkende voorwaarden
en collectiviteitskorting. De hoogste premie wordt betaald door
20.000 verzekerden met een restitutiepolis. Van alle verzekerden
betaalt 60% een modale premie (de meest voorkomende premie).

Gemiddelde premie basisverzekering per jaar
2011

2012

2013

e1.226

e1.213

2014

2015

e1.158

e1.199
e1.098

+

Bron: NZa op basis van Vektis (Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag).

Bron: Websites zorgverzekeraars, overzichten opbouw
nominale premie voor het komend jaar.

TERUG

verder

68

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

p rij s van zo rgve rzekeringen > p r emie basisv er z ek er ing

Gemiddeld betaalde premie per polissoort
In onderstaande tabel is de gewogen gemiddeld betaalde premie
inclusief collectiviteitskortingen weergegeven voor de verschillende
soorten polissen. De polissen met beperkende voorwaarden zijn apart
vermeld.
Verzekerden betalen duidelijk minder premie voor een polis met
beperkende voorwaarden dan voor de andere soorten polissen.
De figuur laat daarnaast zien dat er weinig prijsverschil is tussen
een restitutiepolis en een naturapolis. In 2015 is door de keuzes
van verzekerden de gewogen gemiddeld betaalde prijs voor een
restitutiepolis lager dan die voor een gewone naturapolis.

Gemiddelde prijs per type polis in 2015

Naturapolis

e 1.174

Restitutiepolis

e 1.169

Combinatiepolis

e 1.148

Polis met beperkende
voorwaarden

e 1.056

Bron: NZa op basis van Vektis (Mobiliteit en Keuzegedrag) en NZa (uitvraag collectiviteiten).

TERUG

verder

69

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

p rij s van zo rgve rzekeringen > inkom ensafhank el i j k e bi j dr age

Inkomensafhankelijke bijdrage
Naast de nominale premie aan de zorgverzekeraars dragen verzekerden
ook een inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet af. Deze
belasting wordt voor mensen in loondienst rechtstreeks door de
werkgever afgedragen en gaat niet (direct) ten koste van het brutoloon.
De bijdrage is een jaarlijks variërend percentage van het brutoloon.
Er is een maximum aan het bedrag aan brutoloon waarover de bijdrage
wordt berekend: de maximumbijdrage. In onderstaande tabel staat voor
verschillende hoeveelheden brutoloon aangegeven welke bijdrage men
betaalt.

Vergelijking
Een volwassen Nederlander betaalt gemiddeld € 1.158 per jaar
aan premie en € 1.578 via de inkomensafhankelijke bijdrage.
Dat laatste bedrag is berekend door de totale omzet van de
inkomensafhankelijke bijdrage zoals weergegeven op de begroting
van VWS te delen door het aantal premie-betalende Nederlanders.
Naast de inkomensafhankelijke bijdrage betaalt men volgens de
begroting van VWS gemiddeld ongeveer € 320 per verzekerde om
de zorg voor kinderen en de overheveling van de AWBZ naar de
Zvw te bekostigen. Ook deze € 320 komt via de risicoverevening
grotendeels bij zorgverzekeraars terecht

Uit de kolom is op te maken dat de inkomensafhankelijke bijdrage van
mensen in loondienst sterk uiteenloopt. Met de inkomensafhankelijke
bijdrage wordt onder anderen risicoverevening betaald.
Hoogte van de inkomensafhankelijke bijdrage
2013

2014

2015

7,75%

7,50%

6,95%

Maximumbijdrage

e 50.853,00

e 51.414,00

e 51.976,00

e 20.000,00

e 1.550,00

e 1.500,00

e 1.390,00

e 40.000,00

e 3.100,00

e 3.000,00

e 2.780,00

Vanaf de maximumbijdrage

e 3.941,33

e 3.856,05

e 3.612,33

Percentage

Bron: Website Belastingdienst.

TERUG

verder

70

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

p rij s van zo rgve rzekeringen > ko r ting en op nominal e p r emie

Kortingen op nominale premie
Zorgverzekeraars bieden soms kortingen aan op de premie van
hun zorgverzekeringen. Voor de basisverzekering geldt dat
de zorgverzekeraar iedereen moet accepteren als verzekerde
(acceptatieplicht) en dat de premie voor dezelfde verzekering voor
iedereen gelijk moet zijn (verbod op premiedifferentiatie). Het
selecteren van verzekerden door selectieve voordelen te bieden (zoals
welkomstcadeau’s) vindt de NZa onwenselijk, hoewel dit niet altijd
verboden is. Om in kaart te brengen of zorgverzekeraars door middel
van kortingen bepaalde groepen verzekerden proberen aan te trekken,
heeft de NZa onderzocht in welke situaties zorgverzekeraars een
korting op de premie aanbieden.
Welke kortingen bestaan er?
Zorgverzekeraars bieden in diverse gevallen een korting aan.
Wettelijke geregelde kortingen op de premiegrondslag:
- Bij een collectieve verzekering: de korting die de zorgverzekeraar 		
hiervoor kan geven is in de Zvw vastgelegd en bedraagt maximaal 		
10%. Bijna alle zorgverzekeraars bieden een collectiviteitskorting
aan.
- Bij het afsluiten van een vrijwillig eigen risico: hoe hoger het vrijwillig
eigen risico, hoe hoger de korting op de premie. De korting verschilt
per verzekeraar/label en varieert van een paar euro tot ruim twintig
euro op de maandelijks te betalen premie.

TERUG

Kortingen op de betaling van de premie:
- Bij vooruitbetaling van de premie: op één verzekeraar na biedt 		
iedere verzekeraar de mogelijkheid tot vooruitbetalen. De korting 		
die men hiervoor krijgt, verschilt per verzekeraar en soms ook per 		
label. Vooruitbetalen kan over het algemeen per half jaar (1-2% 		
korting) of jaar (2-3% korting) en bij sommige verzekeraars ook 		
per kwartaal (0,5-1% korting).
- Bij het betalen van de premie via de werkgever: gezien de lagere 		
administratieve lasten rekent een aantal zorgverzekeraars een 		
extra korting van 1% als de collectief verzekerde via de werkgever 		
zijn premie aan de verzekeraar betaalt.
- Pakketkorting: Als een verzekerde meerdere verzekeringen afsluit 		
bij dezelfde verzekeraar krijgt hij soms korting op zijn overige 		
verzekeringen. De basisverzekering telt dan mee in de hoogte
van de korting die op de overige verzekeringen wordt gegeven. 		
De korting wordt niet over de basisverzekering gegeven, 			
maar wel over bijvoorbeeld de inboedel-, auto- of overlijdens-		
risicoverzekering.

verder

71

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

p rij s van zo rgve rzekeringen > ko r ting en op nominal e p r emie

Cadeaus
Er zijn websites die (welkomst)cadeaus aanbieden bij het afsluiten
van een zorgverzekering. Denk aan een tablet, een spelcomputer of
korting in een winkel. Bij een basisverzekering worden deze cadeaus
vaak ingezet in plaats van een financiële collectiviteitskorting.
Een cadeau trekt eerder een bepaald type verzekerde aan dan een
korting. Een spelcomputer is bijvoorbeeld niet voor alle verzekerden
aantrekkelijk − een korting wel.
Ook vergelijkingswebsites bieden (collectiviteits)kortingen aan op
zowel de basisverzekering als de aanvullende verzekering. Deze
korting varieert voor de basisverzekeringen tussen 4% en 10%,
terwijl de korting op een aanvullende verzekering kan oplopen tot
25%.

TERUG

Conclusies NZa
Er zijn geen aanwijzingen dat zorgverzekeraars met kortingen sturen
op het aantrekken van specifieke groepen verzekerden. De kortingen
zijn over het algemeen niet gericht op een doelgroep of kenmerken
van een doelgroep. Bovendien zijn de kortingen bereikbaar voor
iedereen, met uitzondering van bepaalde collectiviteiten (bijvoorbeeld
werkgevers). Sommige bemiddelende websites bieden cadeaus aan
in plaats van korting. Wij menen dat met cadeaus eerder gestuurd
kan worden op specifieke doelgroepen dan met kortingen. We
vinden financiële kortingen daarom in principe beter dan cadeaus,
met het oog op het voorkomen van risicoselectie. Overigens kan ook
door de manier van aanbieden van een korting gestuurd worden
op de doelgroep. Dit zijn we niet tegengekomen; het is uiteraard
ook onwenselijk. De NZa zal premiekortingen tijdens de volgende
overstapperiode in het najaar van 2015 verder onderzoeken.

verder

72

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Eigen risico

10
e 375
Eigen risico
Vrijwillig eigen risico
Herverzekeren eigen risico

TERUG

verder

73

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

e igen r isico > eigen risico

Eigen risico
Alle verzekerden van 18 jaar en ouder hebben in 2015 een
verplicht eigen risico van € 375 voor de basisverzekering.

Verplicht eigen risico in 2015
€ 375

Dit betekent dat zij van hun zorgkosten de eerste € 375 zelf moeten
betalen. Daarnaast kunnen zij in ruil voor een premiekorting kiezen
voor een vrijwillig eigen risico van € 100, € 200, € 300, € 400
of € 500. De maximale hoogte van het eigen risico is dus € 875.
Gemaakte zorgkosten gaan eerst ten laste van het (verplicht en
vrijwillig) eigen risico en pas daarna van de zorgverzekering.
Diverse zorgvormen zijn uitgesloten van het eigen risico, zoals
huisartsenzorg, verloskundige zorg en kraamzorg.

Vrijwillig eigen risico
100

200

Er bestaan ook eigen bijdrages, maar die worden rechtstreeks aan
de zorgaanbieder betaald en blijven daarom buiten deze marktscan.
300

Volwassen verzekerden betaalden in 2014 gemiddeld € 209 aan
het verplicht eigen risico.

400

500

TERUG

verder

74

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

e igen r isico > vrijwi llig eigen r isico

Vrijwillig eigen risico
Premiekorting bij vrijwillig eigen risico in 2015 (gemiddeld per jaar)
Hoe hoger het gekozen vrijwillig eigen risico, hoe meer
premiekorting de verzekerde krijgt.
De gemiddeld door zorgverzekeraars aangeboden premiekorting voor
een vrijwillig eigen risico is in de loop der jaren licht gestegen. In 2015
is deze premiekorting ten opzichte van 2014 vrijwel niet veranderd.

€ 375

Vrijwillig eigen risico

premie

Premiekorting

100

45

200

89

300

132

400

176

500

236

Bron: NZa (Modelovereenkomsten).

TERUG

verder

75

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

e igen r isico > vrijwi llig eigen r isico

Premiekorting
De premiekorting per categorie van vrijwillig eigen risico verschilt per
polis. De figuur hiernaast geeft de laagste en hoogste aangeboden
korting weer.
Uit deze cijfers blijkt dat er een groot verschil is tussen de laagste en
de hoogste korting door het vrijwillig eigen risico. In 2015 kan de
verzekerde bij een eigen risico van € 500 op de ene polis jaarlijks
€ 150 korting krijgen en op een andere polis € 324.

Laagste en hoogst geboden premiekorting in 2015 bij vrijwillig
eigen risico (per jaar)

premie

e 375

Vrijwillig eigen risico

100

200

300

Laagst en hoogst
geboden korting
e 30
e 72
e 60
e 144
e 90

verschil e 42

verschil e 84

verschil e 102

e 192
e120
verschil e 120

400
e 240
e 150

verschil e 174

500
e 324
Bron: NZa (Modelovereenkomsten).

TERUG

verder

76

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

e igen r isico > vrijwi llig eigen r isico

Steeds meer mensen kiezen voor een vrijwillig eigen risico. De grootste
stijger is de categorie van € 500. In 2015 kiest 8,2% (2014: 7,1%) van
de verzekerden voor deze hoogste categorie vrijwillig eigen risico. Door
deze ontwikkeling wordt een groter deel van de zorgkosten gedekt
door eigen betalingen van de consument, in plaats van via de premie.
De mensen die in 2014 een vrijwillig eigen risico hadden, waren daar
gemiddeld € 48 per persoon aan kwijt.

Conclusies NZa
Opvallende ontwikkeling in het eigen risico is dat steeds meer
mensen een vrijwillig eigen risico nemen. Het vaakst kiest men dan
voor de hoogste categorie (€ 500). Deze ontwikkeling draagt er
mede aan bij dat het eigen risico een groeiend deel van de omzet
is voor zorgverzekeraars.
>> Lees hier meer over de omzetontwikkeling.

Percentage verzekerden 18+ per vrijwillig eigen risico categorie

e375
e 100
e 200
e 300
e 400
e 500

e 0
88,2%
e 100 		 1,4%
e 200 		 1,3%
e 300		0,7%
e 400 		 0,2%
e 500 		 8,2%

Bron: NZa op basis van Vektis (Verzekerdenmobiliteit en Keuzegedrag).

TERUG

verder

77

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

e igen r isico > herverze ke ren eigen r isico

Herverzekering eigen risico
Bij een herverzekering van het eigen risico hoeft de verzekerde
geen eigen risico te betalen als hij zorg ontvangt. Hij betaalt alleen
een verzekering om het risico te ondervangen dat hij het eigen
risico later direct moet betalen. Herverzekering van het eigen
risico is voor zorgverzekeraars een middel om een (voorspelbaar)
debiteurenrisico te beperken.
Doelgroepen
Herverzekering is maar voor enkele (risico)doelgroepen toegankelijk,
zoals: seizoensarbeiders, uitkeringsgerechtigden, expats en
zeevarenden. Bij deze groepen bestaat de kans dat deze groepen het
eigen risico niet betalen als zorgkosten ten laste van het eigen risico
komen. Een verzekerde met een laag inkomen is soms niet in staat
een eigen risico van € 375 op te brengen. In het geval van
seizoenarbeiders en expats is de kans aanzienlijk dat de verzekerde
niet meer in Nederland is wanneer de zorgverzekeraar een declaratie
ontvangt. Het incasseren van het eigen risico in het woonland van
de seizoenarbeider kan moeizaam verlopen. Herverzekering van het
verplicht eigen risico voorkomt dit soort betalingsproblemen. Ditzelfde
geldt voor zeevarenden, die het merendeel van het jaar op zee zijn.

TERUG

Cijfers
Het percentage verzekerden met een herverzekering van het
eigen risico nam in 2015 toe met 32%, na een afname in 2014.
De groei is bijna volledig het gevolg van collectieve contracten
met gemeenten voor uitkeringsgerechtigden en minima. Per
februari 2015 zijn er 197.583 verzekerden met een herverzekering
van het eigen risico. Die groep bestaat voor 73% uit minima
en uitkeringsgerechtigden en voor 24% uit buitenlandse
seizoenarbeiders.

Conclusies NZa
Wij vinden herverzekering van het eigen risico in principe
onwenselijk. De herverzekering is ten eerste een manier om het
maximale verplichte bedrag te verlagen. Herverzekering neemt
bovendien de beoogde prikkel weg tot gematigd zorggebruik,
terwijl die prikkel juist het doel is van het eigen risico. Er zijn
echter groepen waarbij de betaling van het eigen risico niet
altijd mogelijk is. Voor deze groepen is herverzekering een goede
oplossing voor de zorgverzekeraar. Een relatief kleine hoeveelheid
verzekerden maakt gebruik van herverzekering van het eigen
risico. Zolang het herverzekeren beperkt blijft tot deze specifieke
groepen, ziet de NZa hierin geen probleem.

verder

78

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Toegankelijkheid

11

polis

Onverzekerden en wanbetalers

TERUG

verder

79

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

e igen r isico > Onverze ke rd e n en wanb eta l er s

Onverzekerden en wanbetalers
In dit hoofdstuk brengen we de toegankelijkheid van
zorgverzekeringen in beeld. Dat wil zeggen: hoeveel mensen
hebben moeite met het verwerven of betalen van een zorgverzekering?
Onverzekerden
Een zorgverzekering is sinds 2006 verplicht voor alle Nederlandse
ingezetenen. Met ingang van 2011 zijn er regelingen om deze
verplichting te handhaven. Het aantal onverzekerden is daardoor
sindsdien sterk teruggelopen.
Na een forse daling in de jaren ervoor is het aantal onverzekerden van
2013 op 2014 licht gestegen, met 2,5%. Op 31 december 2014 waren
er 29.454 onverzekerden. In 2011 waren dat er nog 57.965.
Wanbetalers
Wanbetalers zijn verzekerden met een betalingsachterstand van ten
minste zes maanden nominale premie. Het gaat daarbij alleen om
mensen die geen betalingsregeling hebben met de zorgverzekeraar,
niet in een wettelijk of minnelijk schuldhulptraject zitten en geen
stabilisatieovereenkomst hebben gesloten. Zorgverzekeraars melden
verzekerden af als wanbetaler zodra de premieschuld is afgelost, als
de verzekerde een regeling voor schuldhulpverlening heeft getroffen
of als de verzekerde is toegelaten tot de wettelijke schuldsanering.

TERUG

Uit de figuur blijkt dat het aantal wanbetalers van 2013 op 2014
met ongeveer 2% gestegen is. Deze stijging was niet incidenteel,
het aantal wanbetalers stijgt al een aantal jaren op rij.
Aantal wanbetalers (aan het einde van het jaar)

2010

2011

2012

2013

322.922
304.532

2014

329.291

296.369

267.626

Bron: Zorginstituut Nederland.

verder

80

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Consumenten

12
Vertrouwen in zorgverzekeraars
Informatielijn NZa

TERUG

verder

81

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

consum ente n > ve rtrouwen in zo r g v er z ek er aa r s

Vertrouwen in zorgverzekeraars
Hebben consumenten vertrouwen in de zorgverzekeraars? En hoe
hangt de rol van zorgverzekeraars samen met het vertrouwen?
In 2015 deed NIVEL hier onderzoek naar met subsidie van de NZa.
In dit hoofdstuk presenteren we de bevindingen.

Publiek vertrouwen in zorgverzekeraars in het algemeen, in eigen
zorgverzekeraar en andere zorgverleners en instanties binnen en buiten
de gezondheidszorg in % (n=514-517)
Huisartsen
Specialisten

Uit het onderzoek blijkt dat verzekerden een veel positiever beeld
hebben van hun eigen zorgverzekeraar dan van zorgverzekeraars in
het algemeen. 57% van de mensen heeft (heel) veel vertrouwen in de
eigen zorgverzekeraar. Iets meer dan een kwart van de mensen heeft
in het algemeen (heel) veel vertrouwen in zorgverzekeraars. Het beeld
van zorgverzekeraars in het algemeen is negatiever dan voor andere
partijen in de gezondheidszorg: 90% van de mensen heeft bijvoorbeeld
vertrouwen in huisartsen en specialisten.
Weinig vertrouwen in adviezen
Mensen vertrouwen zorgverzekeraars het minst op het gebied van de
kwaliteit van zorg. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om advies over de
keuze voor een zorgaanbieder of welke behandelingen zorgaanbieders
mogen leveren. Minder dan een kwart van de respondenten vindt dit
een taak van de zorgverzekeraars en maar 10% heeft er vertrouwen in.

Ziekenhuizen
Uw eigen
zorgverzekeraar
Andere
verzekeraars*
Zorgverzekeraars
Verzekeringsartsen/
keuringsartsen
Banken
Toezichthouders
in de zorg
Bestuurders
in de zorg
0%

40%

60%

80%

100%

*Geen zorgverzekeraars, maar andere verzekeraars zoals voor het
afsluiten van een reisverzekering of een lijfrenteverzekering.

Opvallend is dat wel steeds meer mensen kiezen voor een polis waarbij
de zorgverzekeraar sterk bepaalt naar welke zorgaanbieder verzekerden
toe kunnen gaan. Zo is het aantal verzekerden dat kiest voor een polis
met beperkende voorwaarden toegenomen met 70% tussen 2014 en
2015.
TERUG

20%

(Heel) veel vertrouwen
(Heel) weinig vertrouwen
Geen mening

verder

82

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

consum ente n > ve rtrouwen in zo r g v er z ek er aa r s

Oorzaken van het lage vertrouwen
Een eerste mogelijke oorzaak voor het lage vertrouwen is dat er onder
burgers in het algemeen weinig vertrouwen is in grote organisaties.
Uit ander onderzoek is bekend dat mensen meer vertrouwen hebben in
personen dan in organisaties.
Ten tweede lijkt het dat men verzekeraars wantrouwt omdat het beeld
bestaat dat zij handelen uit financieel eigenbelang. De helft van de
mensen is bijvoorbeeld van mening dat zorgverzekeraars niet alles
zullen betalen bij een (zware) zorgvraag. En opnieuw bijna de helft
van de mensen denkt dat zorgverzekeraars zorggeld niet besteden aan
taken waar het geld voor bedoeld is. Bijna 70% van de ondervraagden
denkt dat zorgverzekeraars het belangrijker vinden om geld te besparen
dan om de benodigde zorg in te kopen.

van informatie over zorgverzekeringen en het beheersen van
zorgkosten. Consumenten vinden echter minder vaak dat
zorgverzekeraars deze taken daadwerkelijk goed uitvoeren. Uit het
onderzoek van NIVEL blijkt dat deze mismatch samenhangt met het
lage vertrouwen in zorgverzekeraars.

Conclusies NZa
Het vergroten van vertrouwen is een taak van de overheid en de
sector samen. Dit onderzoek laat zien dat er meer en duidelijke
informatie nodig is over de taken van de zorgverzekeraar. Ook
is er meer informatie nodig over prijs en beschikbaarheid van de
zorg.

Een opvallend punt is dat mensen die beter zijn in het zoeken en vinden
van een zorgverzekering, meer vertrouwen hebben in zorgverzekeraars.
Waar mensen hun informatie vandaan krijgen, heeft ook invloed op het
beeld dat zij ontwikkelen. Informatie van de eigen verzekeraar draagt
bij aan een positief beeld van de zorgverzekeraar, terwijl informatie in
de media het beeld over zorgverzekeraars negatiever kleurt.
Tot slot spelen de verwachtingen over zorgverzekeraars een belangrijke
rol. Vooral de mismatch tussen enerzijds de verwachtingen van
verzekerden over de taken die zorgverzekeraars hebben en anderzijds
het beeld van hoe zij die taken uitvoeren, leidt tot een lager vertrouwen
bij verzekerden. Taken die de meeste verzekerden belangrijk vinden
en als taak van de zorgverzekeraar zien, zijn bijvoorbeeld het geven
TERUG

De NZa heeft deze bevindingen gebaseerd op een factsheet van het NIVEL:
Hoefman, R., Brabers, A.E.M., en Jong, J.D. de. Vertrouwen in zorgverzekeraars
hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars. Utrecht: NIVEL, 2015).

verder

83

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

consum ente n > informatie lij n NZ a

Informatielijn NZa
Wat vragen mensen over zorgverzekeraars?
Via de Informatielijn krijgt de NZa veel vragen over het handelen van
zorgverzekeraars. Deze vragen geven een goed beeld van het opereren
van zorgverzekeraars in de dagelijkse praktijk.

Om inzicht te geven in het type vragen hebben we de vragen
uit november 2014, december 2014 en januari 2015 nader
bekeken. In die periode beantwoordde de NZa 1116 vragen over
zorgverzekeraars.

Categorieën vragen over zorgverzekeraars

		
		
Vergoeding/afwijsgrond
Zorgprestaties en eigen risico
Hoge nota/informatie op de nota
Eigen risico
Zorgplicht
Afsluiten verzekering
Voorwaarden verzekering
Schending privacy

TERUG

verder

Totaal
categorie

Percentage
van totaal

307
208
313
20
39
93
123
13

28%
19%
28%
2%
3%
8%
11%
1%

84

Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015

Samenvatting

De zorgverzekeraars

Inkomsten

Uitgaven

Resultaten

Financiële
positie

Polissen

Overstappen

Prijs van
zorgverzekeringen

Eigen risico

Toegankelijkheid

Consumenten

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

consum ente n > informatie lij n NZ a

Opvallend is dat de NZa relatief veel vragen krijgt over zaken waarvoor
wij duidelijk niet de eerst aangewezen partij zijn om informatie
te geven. Te denken valt aan informatie over polisvoorwaarden of
specifieke declaraties van consumenten. Zorgverzekeraars kunnen deze
vragen wel beantwoorden. Van consumenten horen we regelmatig
dat zij door een medewerker van een zorgverzekeraar zijn doorverwezen
naar de NZa.
Overigens is het totale aantal vragen dat de NZa krijgt over zorgverzekeraars naar onze mening laag: gemiddeld 372 per maand
in de onderzochte periode, terwijl 13,4 miljoen volwassen Nederlanders
een zorgverzekering hebben.

TERUG

Conclusies NZa
De meeste vragen van consumenten aan de NZa gaan over
de vergoedingen door verzekeraars of de rekeningen van
zorgaanbieders. Uit het NIVEL-onderzoek bleek dat dit factoren zijn
die direct invloed hebben op het vertrouwen in zorgverzekeraars.
Daarnaast is duidelijk dat het bij zorg gaat om grote financiële
belangen. Goede informatie is dan ook van belang voor
consumenten.
Overheid, zorgaanbieders en zorgverzekeraars moeten samenwerken
om de informatievoorziening aan consumenten en verzekerden
te verbeteren. De NZa spant zich daar zelf ook voortdurend voor
in. Voor zorgverzekeraars ligt er een uitdaging om volledige en
begrijpelijke uitleg te geven aan hun verzekerden. Met name over de
zorgpolis, maar ook over de taken van de zorgverzekeraar zelf.

85