Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

627
Vragen van de leden Van Dam, Van Toorenburg (beiden CDA) en Kuiken
(PvdA) aan de Minister van Justitie en Veiligheid over het bericht «Geheim
telefoonverkeer legt ernstige corruptie bij politie bloot» (ingezonden
18 september 2020).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
3 november 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021,
nr. 273.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Geheim telefoonverkeer legt ernstige
corruptie bij politie bloot»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u een analyse geven van de aard en omvang van de geconstateerde
corruptie bij de politie en specifiek bij de Landelijke Eenheid die door het
onderzoek 26Lemont naar de encryptiedienst EncroChat bekend geworden is?
Bent u bereid deze analyse openbaar – dan wel vertrouwelijk – te delen met
de Kamer?
Antwoord 2
Nee, ik doe geen uitspraken over lopende onderzoeken. Het Openbaar
Ministerie rapporteert jaarlijks over de onderzoeken die de Rijksrecherche
heeft uitgevoerd in haar jaarbericht. De politie rapporteert in de jaarverantwoording over het aantal gestarte (disciplinaire) onderzoeken en de opgelegde disciplinaire maatregelen.

1

ah-tk-20202021-627
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

De Telegraaf, 16 september 2020, «’Geheim» telefoonverkeer legt ernstige corruptie bij politie
bloot» (https://www.telegraaf.nl/nieuws/1151344252/geheim-telefoonverkeer-legt-ernstigecorruptie-bij-politie-bloot)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 3
Heeft deze corruptiezaak alleen betrekking op de Landelijke Eenheid van de
politie, of ook op medewerkers van andere eenheden? Welke andere
opsporingsdiensten komen uit de EncroChat-informatie naar voren als
diensten waar medewerkers corrupt zijn?
Antwoord 3
Het verstrekken van informatie hierover kan lopende opsporingsonderzoeken
schaden. Ik doe hierover dan ook geen uitspraken.
Vraag 4
Deelt u de mening van de korpschef dat corruptie bij de politie onmiskenbaar
aanwezig is en eerder toeneemt dan afneemt? Komt deze constatering uit het
onderzoek 26Lemont voort of zijn daar ook andere aanwijzingen voor? Hoe
kan het dat corruptie bij de politie zo’n hardnekkig probleem is? Speelt de
grote vervangingsvraag bij de politie een rol hierbij?
Antwoord 4
De politie kan niet met zekerheid zeggen of de toename in het aantal signalen
komt door een betere signalering of door een toename van corruptie binnen
de eigen organisatie. Dit bevestigt wel opnieuw dat blijvende aandacht voor
integriteit nodig is binnen de politieorganisatie, net als – overigens – in vele
andere organisaties. In een organisatie van meer dan 60.000 medewerkers
kunnen integriteitsschendingen nooit helemaal worden voorkomen, maar er
moet zoveel als mogelijk gedaan worden om de kans op integriteitsschendingen te verkleinen. De politie neemt maatregelen om de integriteit van de
organisatie te bewaken. Ik zal uw Kamer hierover voor het einde van het jaar
nader informeren.
Vraag 5
Welk verband ziet u tussen de verdenkingen en waarnemingen die voortvloeien uit dit corruptieonderzoek en de waarnemingen die recent in het door
KPMG ingestelde cultuuronderzoek bij de Landelijke Eenheid zijn uitgevoerd?
Ziet u verband met de thans lopende onderzoeken van de Inspectie Justitie
en Veiligheid ten aanzien van de Landelijke Eenheid?
Antwoord 5
Uiteraard kan ik niet ingaan op de corruptieonderzoeken noch vooruitlopen
op een Inspectierapport dat ik nog niet ken. Wel geldt in den brede dat een
open cultuur van elkaar kunnen aanspreken en kunnen leren, van groot
belang is en preventieve werking heeft.
Vraag 6
Kunt u in zijn algemeenheid – u hoeft niet op individueel herleidbare
personen in te gaan – aangeven uit wat voor personen het Team Aanpak
Corruptie bestaat? Heeft u er vertrouwen in dat dit team de corruptie binnen
de politie ook echt kan aanpakken? Ligt het niet voor de hand om dit
onderzoek volledig door de Rijksrecherche uit te laten voeren?
Antwoord 6
Voor het onderzoek naar mogelijke ambtelijke corruptie binnen de politie naar
aanleiding van de PGP-berichten uit de server van EncroChat is bij de
Rijksrecherche een speciaal Team Aanpak Corruptie in het leven geroepen. Dit
team staat onder leiding van de Rijksrecherche onder gezag van de officier
van justitie en wordt ondersteund door rechercheurs van de landelijke
eenheid, om zo optimaal gebruik te maken van de reeds opgedane kennis en
expertise. Ik heb er vertrouwen in dat dit team de corruptiegevallen ook echt
kan aanpakken.
Vraag 7
Zijn er – naast de nieuwe screeningswet – volgens u nog aanvullende
maatregelen nodig om paal en perk te stellen aan corruptie bij de politie dan
wel bij andere organisaties? Zo ja, welke? Bent u bereid dit soort maatregelen
met prioriteit uit te rollen? Geven deze signalen van corruptie aanleiding om
terug te komen op uw eerdere standpunt ten aanzien van huisbezoeken bij
politiemensen, zowel tijdens het selectieproces als daarna?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 7
De politie neemt reeds een aantal preventieve en repressieve maatregelen op
haar integriteitsbeleid, autorisatiebeleid en screeningsbeleid om normschendingen zoveel mogelijk te voorkomen. Om medewerkers bewust te maken en
het goede gesprek te stimuleren over integriteit is er een toolbox ontwikkeld.
Daarnaast gaan teamchefs en Operationeel Experts op leiderschapstraining.
Meldingen en signalen van corruptie (en van andere vermoedens van
plichtsverzuim), worden altijd onderzocht door de Rijksrecherche en/of de
VIKs onder leiding van het openbaar ministerie2 en bij vastgesteld plichtsverzuim, wordt daartegen strafrechtelijk en/of disciplinair opgetreden.
Voor een goede toegangsbeveiliging is het proces van verstrekken en
intrekken van autorisaties voor politiesystemen in geval van plaatsing,
verplaatsing en uitdiensttreding van medewerkers inmiddels geautomatiseerd. Ook hanteert de politie sinds januari 2016 het vierogen-principe,
waarbij de aanvraag voor een autorisatie boven een bepaald niveau door een
extra leidinggevende wordt getoetst. Om zicht te houden op het gebruik van
de systemen worden alle systemen aangesloten op de Logging as a Service
(LaaS) omgeving. Hiermee kan worden bijgehouden wie welke informatie
heeft geraadpleegd. De wijze van logging wordt daarmee geüniformeerd.
Deze signalen van corruptie geven geen aanleiding tot een gewijzigd
standpunt ten aanzien van huisbezoeken. Het uitgangspunt vormt het
zogenoemde betrouwbaarheidsonderzoek. Het betrouwbaarheidsonderzoek
omvat een onderzoek van justitiële gegevens, politiegegevens, gegevens uit
open bronnen, gegevens afkomstig van referenten en van de betrokkene zelf
omtrent onder meer afhankelijkheden en de financiële situatie van de
betrokkene. Een gesprek op een politielocatie, naast de andere onderdelen
van het betrouwbaarheidsonderzoek, is voldoende om de betrouwbaarheid
van de betrokkene te beoordelen. Een huisbezoek is een grote inmenging in
de persoonlijke levenssfeer. Gesprekken vinden daarom in de eerste instantie
op de politielocatie plaats. Indien er aanleiding is, dan kan alsnog besloten
worden om het gesprek thuis te voeren.
Vraag 8
Tegen welke privacywetgeving loopt de politie precies aan bij de uitrol van de
software waarbij verdacht zoekgedrag door politiemensen binnen de
systemen automatisch moet kunnen worden opgemerkt? Deelt u de mening
dat privacy nooit boven maatschappelijke veiligheid mag gaan? Bent u bereid
dit – en andere noodzakelijke software- met prioriteit te ontwikkelen en te
implementeren om zo corruptie en ondermijnende criminaliteit tegen te
gaan?
Antwoord 8
De politie is verantwoordelijk voor een grote hoeveelheid aan gegevens.
Misbruik van informatie moet voorkomen worden. Daarnaast moet informatie
beschikbaar blijven en niet door technische bedreigingen (bijvoorbeeld een
virus of malware) beschadigd worden of onbeschikbaar raken.
De politie is daartoe begin 2019 gestart met een pilot waarmee stapsgewijs
een systeem en werkwijze ontwikkeld wordt. Het doel is om oneigenlijk
gebruik van politie-informatie en politie-systemen proactief te herkennen en
hier adequate opvolging aan te kunnen geven.
De resultaten dienen als opstap voor een landelijke implementatie. De pilot
wordt in het eerste kwartaal van 2021 afgerond. Na evaluatie zal het systeem
en de werkwijze landelijk uitgerold worden. Deze monitoring op atypische
signalen is gefocust op datagebruik en niet in de eerste plaats op individuele
politiemedewerkers. Mocht het blijken dat het een individu betreft, dan zal de
betreffende melding (overigens is niet elke melding plichtsverzuim) bij het
sectorhoofd worden neergelegd en het reguliere proces gevolgd worden.
Vraag 9
Deelt u de mening van de korpschef dat vertrouwen het uitgangspunt moet
zijn in de relatie tussen werkgever en werknemer? Hoe gaat u ervoor zorgen
dat eventuele maatregelen om corruptie uit te bannen niet leiden tot een
collectief wantrouwen bij dienders?
2

Kamerstuk 28 844, nr. 166

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Zowel de samenleving als politiemensen onderling moeten erop kunnen
vertrouwen dat de politie integer en betrouwbaar haar werk uitvoert. De
maatregelen zijn erop gericht om corruptie vroegtijdig te herkennen en te
voorkomen. Vertrouwen blijft het uitgangspunt, daar hoort monitoren en
controleren ook gewoon bij als waarborg.
Vraag 10
Kunt u aangeven wat de omvang is van de informatie die uit de 23 miljoen
ontcijferde misdaadberichten, middels het kraken van de encryptiedienst
EncroChat, te destilleren valt? Kunt u aangeven of de politie en het Openbaar
Ministerie (OM) (inclusief de Rijksrecherche) over voldoende middelen
beschikken om adequaat op deze informatie te reageren? Zijn er (tijdelijk)
extra middelen nodig bij de politie en het OM om ervoor te zorgen dat de
informatie en daaruit voortvloeiende arrestaties – uit het bericht blijkt dat er
al meer dan 100 arrestaties zijn verricht, liquidaties en ontvoeringen zijn
verijdeld, 20 drugslabs, 8.000 kilo cocaïne, 12.000 kilo crystalmeth en zo’n 14
miljoen aan contant misdaadgeld in beslag genomen zijn – tot een succesvol
einde te brengen en hiermee de (ondermijnende) criminele netwerken het
meest effectief te ontmantelen?
Antwoord 10
Zoals uw Kamer weet is de capaciteit van politie en handhavingsdiensten per
definitie schaars. Dat betekent dat door het gezag keuzes dienen te worden
gemaakt in lijn met de Veiligheidsagenda en de lokaal gestelde prioriteiten.
Ondermijning is een landelijke prioriteit voor politie en openbaar ministerie.
Die aanpak van de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit krijgt niet
alleen via de strafrechtelijke weg vorm, maar ook via preventie, toezicht en
handhaving, bijvoorbeeld op fiscaal of bestuurlijk terrein. Bovendien verricht
ook de Rijksrecherche onderzoeken naar aanleiding van de verkregen
informatie. In het kader van het breed offensief tegen georganiseerde
criminaliteit is extra capaciteit toegekend ten behoeve van de oprichting van
een landelijk multidisciplinair interventieteam (MIT) ter versterking van de
(inter)nationale slagkracht. Dit team bestaat zowel uit toezicht, handhaving als
opsporingsteams van politie, FIOD, KMar, OM, douane en belastingdienst. Het
MIT heeft als doel om het verdienmodel van de (inter)nationale georganiseerde, ondermijnende criminaliteit duurzaam te verstoren. Ook is de
capaciteit bij het OM en bij de Rijksrecherche als belangrijke partner van het
MIT, fors en structureel versterkt met de middelen uit het offensief.
Het gebruik van de informatie uit ontsleutelde berichten kan dus op diverse
manieren bijdragen aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Gelet op
de grote hoeveelheid informatie is prioritering in tijd en aanpak noodzakelijk.
Vraag 11
Is de politie – op landelijk of regionaal niveau – bezig met andere, maar
vergelijkbare onderzoeken als het zeer effectieve onderzoek 26Lemont? Deelt
u de mening dat dit soort onderzoeken tot een schat aan zeer waardevolle
informatie kunnen leiden? Als u deze vraag niet openbaar kunt beantwoorden, bent u dan bereid dit vertrouwelijk aan de Kamer te laten weten?
Antwoord 11
Zoals u weet kan ik niet in gaan op lopende strafrechtelijke onderzoeken.
Deze worden uitgevoerd onder gezag van de officier van justitie. Ik deel de
mening dat dit soort onderzoeken van onschatbare waarde zijn voor de
aanpak van de veelal verbogen (inter)nationale georganiseerde, ondermijnende criminaliteit. Met deze informatie verkrijgen we steeds een beter zicht
op de aard, omvang en werkwijzen van criminele netwerken. Eerder lukte dit
ook door de onderzoeken naar Ennetcom, IronChat en PGP-safe.
Vraag 12
Hoe staat het met de implementatie en de uitrol van het Multidisciplinair
Interventieteam (MIT)? Heeft het integrale karakter op enige wijze bijgedragen
aan het thans bekend worden van de omvang van dit corruptieschandaal bij
zowel de politie als andere ketenpartners of organisaties? Wat wordt er
gedaan met de informatie uit het EncroChatonderzoek dat criminelen
beschikken over contacten binnen grote, gerenommeerde ketens op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

gebied van kleding en elektronica die toegang hebben tot gegevens van
klanten? Worden dit soort (private) partijen ook bij een integrale aanpak van
ondermijnende criminaliteit betrokken? Hoe staat het met eventuele afspraken
over het delen van opsporingsinformatie tussen politie en dit soort organisaties in het kader van de bestrijding van ondermijnende criminaliteit? Hoe
staat het met het delen van informatie in het kader van een integrale aanpak
van ondermijnende criminaliteit tussen verschillende (overheids)partners?
Antwoord 12
Het multidisciplinair interventieteam (MIT) is op dit moment nog volop in
oprichting. De op- en inrichting van een nieuw en innovatief team van
honderden specialisten uit 6 verschillende organisaties is uniek. Dit proces is
complex en vergt zorgvuldigheid en tijd. Vanaf april jl. werken de eerste
mensen aan de bouw en de vliegende start van het MIT. In dit kader wordt in
een tweetal projecten operationele ervaring opgedaan met de vernieuwende
multidisciplinaire samenstelling en werkwijze. Er wordt gewerkt aan een
eerste (juridisch) kader voor de informatiedeling in het MIT. De ervaringen
van de startfase worden hierin meegenomen. Het kraken van de Encrochatserver en het ontdekken van de corruptiegevallen is primair te danken aan de
inspanningen van de Dienst landelijke recherche van de landelijke eenheid.
Het MIT kan in de toekomst mogelijk wel een belangrijke bijdrage gaan
leveren aan de opvolging van die informatie, dit in nauwe samenwerking met
de Dienst landelijke recherche en andere (bijzondere) opsporingsdiensten.
Onderdeel daarvan is om samen met partners barrières op te werpen voor
crimineel handelen. Op die wijze geeft het MIT invulling aan: «oprollen,
afpakken en voorkomen». Uw Kamer wordt middels de voortgangsbrief
ondermijning medio november nader geïnformeerd over de oprichting van
het MIT.
Vraag 13
Bent u bereid deze vragen afzonderlijk van elkaar tijdig te beantwoorden?
Antwoord 13
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5