Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 752

Modernisering van het ondernemingsrecht

Nr. 12

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2018
Ondernemers zijn de motor van onze economie. Creatieve zelfstandigen,
innovatieve startups, trotse familiebedrijven, mondiale ondernemingen en
een groot, gevarieerd en robuust midden- en kleinbedrijf zorgen voor
welvaart, banen en andere mogelijkheden tot ontwikkeling. Naast goed
onderwijs, betrouwbare en veilige (digitale) infrastructuur, goede zorg en
een divers cultureel aanbod werkt het kabinet aan een aantrekkelijk
vestigingsklimaat met een goed en gelijk speelveld voor ondernemers.
Het ondernemingsrecht vormt de juridische infrastructuur voor Nederlandse ondernemers. De verschillende rechtsvormen dienen in de
behoeften van al deze gebruikers te voorzien en bij de tijd te zijn. Uit
oogpunt van coherentie en consistentie van wetgeving op het terrein van
het ondernemingsrecht worden de verschillende ondernemingsrechtelijke
initiatieven in samenhang bezien, in vervolg op de Nota voortgang
modernisering ondernemingsrecht (Kamerstuk 29 752, nr. 9).
Deze brief is als volgt opgebouwd:
1. Reactie op het evaluatieonderzoek onder supervisie van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC) naar de
doelbereiking en effectiviteit van de Wet aanpassing enquêterecht in
de praktijk (Kamerstuk 29 752, nr. 10);
2. Modernisering van het NV-recht:
a. implementatie richtlijn aandeelhoudersbetrokkenheid;
b. bedenktijd voor beursvennootschappen (uitvoering regeerakkoord);
c. onderzoek naar een breder palet aan beschermingsinstrumenten, zoals aangekondigd door mijn ambtgenoot van Economische Zaken en Klimaat in de brief van 29 maart 2018 (Kamerstuk
29 826, nr. 97) in reactie op de motie daaromtrent van uw Kamer
(Kamerstuk 29 826, nr. 85);
d. aanpassing en terugvordering van bonussen van bestuurders;
e. verplichte omzetting aandelen aan toonder;
f.
Verdere modernisering van het NV-recht;

kst-29752-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

1

3.
4.

5.
6.
7.

Modernisering van het recht inzake personenvennootschappen;
Onderzoek naar standpuntrecht van de ondernemingsraad over het
bezoldigingsbeleid bij besloten vennootschappen en stichtingen,
zoals toegezegd door mijn ambtgenoot van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (Kamerstuk 34 494, nr. 20);
Europees richtlijnvoorstel inzake digitale oprichting van kapitaalvennootschappen;
Richtlijnvoorstel grensoverschrijdende omzetting, fusie en splitsing;
Overzicht en planning van de maatregelen.

1. Evaluatie enquêterecht
In iedere rechtspersoon kan verschil van inzicht ontstaan over het te
volgen beleid en de gang van zaken. Soms leiden deze verschillen van
inzicht tot geschillen tussen het bestuur, aandeelhouders en werknemers.
Het is in het belang van de rechtspersoon dat deze geschillen effectief en
efficiënt worden beslecht en niet eindeloos voortslepen.
De Ondernemingskamer (OK) van het Gerechtshof Amsterdam kan op
basis van het enquêterecht op verzoek van een belanghebbende of het
Openbaar Ministerie bij een rechtspersoon ingrijpen met het oog op
sanering en herstel van de gezonde verhoudingen. Zij kan een onderzoek
bevelen naar het beleid en de gang van zaken bij de rechtspersoon
wanneer blijkt dat er gegronde redenen zijn om aan dat beleid te twijfelen.
De OK oordeelt op basis van het onderzoek of sprake is van wanbeleid.
Desgewenst kan zij (onmiddellijke) voorzieningen treffen. Zo kunnen
besluiten van de aandeelhoudersvergadering, het bestuur en de raad van
commissarissen worden geschorst of vernietigd of kunnen bestuurders en
commissarissen worden geschorst of ontslagen. De OK kan eveneens
tijdelijk andere bestuurders of commissarissen aanstellen of tijdelijk van
statutaire bepalingen afwijken. In beginsel draagt de rechtspersoon de
kosten van het onderzoek.
Het enquêterecht heeft zich in de loop van de jaren bewezen als een
effectief en efficiënt middel om geschillen binnen een rechtspersoon te
beslechten. De effectiviteit en efficiëntie van het enquêterecht ligt mede in
het feit dat de OK snel en deskundig oordeelt in deze geschillen. In 2009 is
het enquêterecht geëvalueerd. De conclusie was dat er geen fundamentele problemen waren met het bestaande enquêterecht, maar dat het
enquêterecht op onderdelen kon worden verbeterd. Daarnaast bracht de
Sociaal Economische Raad een advies uit met aanbevelingen voor het
enquêterecht. Naar aanleiding van deze evaluatie en het SER-advies is op
1 januari 2013 de wijziging van Boek 2 BW in verband met de aanpassing
van het recht van enquête in werking getreden (Wet aanpassing enquêterecht). Deze wet heeft het enquêterecht op een aantal onderdelen
gewijzigd. Deze wijzigingen hadden betrekking op: (i) de toegang tot de
enquêteprocedure; (ii) het treffen van onmiddellijke voorzieningen; (iii)
waarborgen in de onderzoeksfase; (iv) indienen van verweerschriften; en
(v) de kosten van verweer.
De Wet aanpassing enquêterecht bevat een evaluatiebepaling waarin is
opgenomen deze wijzigingen na drie jaar na inwerkingtreding te
evalueren. Het onderzoek is verricht door de Universiteit van Tilburg en
beslaat de periode van 1 januari 2013 tot 1 januari 2017. De evaluatie is op
7 februari 2018 afgerond en bouwt voort op het eerder empirisch
onderzoek dat is verricht voor de evaluatie in 2009. Het onderzoek is
uitgevoerd door middel van een analyse van alle uitspraken van de OK en
door middel van een vragenlijst die bij advocaten, wetenschappers,
onderzoekers, rechters en belangenbehartigers betrokken bij het
enquêterecht is uitgezet. Ten slotte zijn enkele verdiepende gesprekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

2

gevoerd. De onderzoekers hebben onderzocht in hoeverre het doel van
het enquêterecht dat ziet op snelle en effectieve beslechting van
geschillen wordt bereikt door de invoering van de Wet aanpassing
enquêterecht. Daarnaast is bekeken of de wetswijziging nog tot andere
effecten heeft geleid. In het algemeen concluderen de onderzoekers dat de
gestelde doelen van de verschillende wetswijzigingen grotendeels worden
bereikt.
Naar aanleiding van het onderzoek heeft op 10 september 2018 een
expertbijeenkomst plaatsgevonden waarin de belangrijkste uitkomsten
van dit rapport zijn besproken. Hieraan namen experts deel afkomstig uit
de wetenschap, advocatuur, van aandeelhouderszijde en bedrijfsleven.
Daarnaast is – mede naar aanleiding van de toezegging van de toenmalige
Minister van Veiligheid en Justitie – besproken op welke wijze de
effectiviteit van de geschillenregeling kan worden verbeterd. Hieronder
wordt ingegaan op de afzonderlijke onderdelen.
a. Wijziging van de toegang tot de enquêteprocedure
De Wet aanpassing enquêterecht heeft gewijzigde ontvankelijkheidseisen
geïntroduceerd voor de toegang tot de enquêteprocedure, teneinde een
redelijke verhouding tot stand te brengen tussen de omvang van het
belang van aandeelhouders in grote vennootschappen en de omvang van
de vennootschap bij de toegang tot de enquêteprocedure. Daartoe zijn de
ontvankelijkheidseisen aangescherpt voor aandeelhouders van grote NV’s
of BV’s. Dit zijn vennootschappen met een geplaatst kapitaal van meer
dan 22,5 miljoen euro. Artikel 2:346 lid 1 onderdeel c van het Burgerlijk
Wetboek (BW) bepaalt dat één of meer aandeelhouders van deze
vennootschappen die ten minste (i) één procent van het geplaatste
kapitaal of, indien zij beursgenoteerd zijn, (ii) een beurswaarde van 20
miljoen euro moeten vertegenwoordigen op de dag dat het verzoekschrift
wordt ingediend. Vóór de wetswijziging waren aandeelhouders ontvankelijk die ten minste (i) een tiende deel van het geplaatste kapitaal
vertegenwoordigen of (ii) rechthebbenden waren tot aandelen of
certificaten daarvan tot een nominale waarde van 225.000 euro.
De achtergrond van de introductie van onderdeel c in artikel 2:346, lid 1
BW was dat de eis die thans is opgenomen in onderdeel b onvoldoende
zou garanderen dat aandeelhouders en certificaathouders van NV’s en
BV’s van grote vennootschappen een voldoende substantieel belang in de
vennootschap vertegenwoordigen om een enquêteonderzoek te rechtvaardigen. Deze nieuwe ontvankelijkheidseis werd geïntroduceerd naar
aanleiding van het SER-advies «Evenwichtig ondernemingsbestuur» uit
2008 (SER 08/01). De SER adviseerde de Minister de toegang tot de
enquêteprocedure voor beursvennootschappen te wijzigen. In de praktijk
had de drempel van tien procent volgens de SER slechts betekenis voor
relatief kleine ondernemingen. De SER merkte op dat het vaste drempelbedrag nooit aan de economische groei en inflatie was aangepast en dat
daardoor een relatief gering aandelenbezit reeds toegang gaf tot het
enquêterecht.
De onderzoekers concluderen dat uit de jurisprudentieanalyse niet blijkt
dat de wijziging van de ontvankelijkheidseisen voor grote vennootschappen een onevenredig effect heeft gehad op de mogelijkheid van
aandeelhouders van deze vennootschappen om enquêteprocedures te
starten. Uit de opmerkingen van de respondenten in de vragenlijst blijkt
dat er een onevenredige beperking zou kunnen bestaan voor aandeelhouders van grote vennootschappen met aandelen met een lage
nominale waarde. De jurisprudentieanalyse kan dit beeld van de respondenten volgends de onderzoekers niet bevestigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

3

Uitkomsten expertbijeenkomst
Tijdens de expertbijeenkomst werden de conclusies van de onderzoekers
door de deelnemers bevestigd. Wel vindt het overgrote deel van de
deelnemers dat de toegangseisen tot de enquêteprocedure aanpassing
behoeven om te voorkomen dat beursvennootschappen met een hoge
beurswaarde de toegang tot de enquêteprocedure kunnen bemoeilijken
door een lage nominale waarde toe te kennen aan de geplaatste aandelen.
Deelnemers merkten op dat beursvennootschappen in de praktijk een
drempel opwerpen voor toegang tot het enquêterecht door de nominale
waarde van hun beursgenoteerde aandelen op één eurocent vast te
stellen. Daardoor moet één of meer aandeelhouder minimaal 22,5 miljoen
aandelen verwerven tegen de beurswaarde van dat betreffende aandeel
om toegang te krijgen tot de enquêteprocedure. Beursvennootschappen
met een lager geplaatst kapitaal dan 22,5 miljoen euro kunnen daarmee in
de praktijk een veel hogere toegangsdrempel opwerpen voor de toegang
tot de enquêteprocedure dan de beurswaarde van 20 miljoen euro. Deze
laatste eis geldt als ontvankelijkheidseis voor de toegang tot de enquête
voor beursvennootschappen met een hoger geplaatst kapitaal dan 22,5
miljoen euro. Bovendien werd gesignaleerd dat een toenemend aantal
vennootschappen gebruik maakt van deze mogelijkheid. De deelnemers
verschilden van mening over de wijze waarop een nieuwe drempel zijn
beslag zou kunnen krijgen. Mogelijkheden die zijn besproken zijn een
bedrag in absolute zin, uitsluitend een percentage van het geplaatst
kapitaal of een combinatie van beide. Ook verschilden de deelnemers van
mening over de hoogte van het bedrag en het percentage van de drempel.
Appreciatie
Ik onderschrijf de conclusies van de onderzoekers dat de gewijzigde
ontvankelijkheidseisen in artikel 2:346 lid 1 onderdeel c BW aandeelhouders niet onevenredig hebben belemmerd om een enquêteprocedure
te starten. Wel is tijdens de expertbijeenkomst naar voren gekomen dat de
reeds bestaande ontvankelijkheidseis uit artikel 2:346 lid 1 onderdeel b
BW de toegang voor aandeelhouders van grote vennootschappen met
een geplaatst kapitaal van minder dan 22,5 miljoen euro mogelijk
onevenredig kan belemmeren door de eis dat een aandeelhouder een
geplaatst kapitaal van minimaal 225.000 euro moet hebben. Uit de
evaluatie kan niet worden afgeleid of deze praktijk samenhangt met de
wetswijziging uit 2013. Tijdens de expertbijeenkomst bleek dat het aantal
beursvennootschappen dat over een dergelijke lage nominale waarde
beschikt aan het stijgen is. Gelet op de bezwaren die in de literatuur en de
praktijk zijn geuit, zie ik aanleiding verder te verkennen of deze praktijk
leidt tot ongerechtvaardigde ongelijkheid in de toegang tot de enquêteprocedure voor aandeelhouders van beursvennootschappen met een
geplaatst kapitaal lager dan 22,5 miljoen euro ten opzichte van aandeelhouders van beursvennootschappen met een hoger geplaatst kapitaal dan
22,5 miljoen euro. Gelet op de verschillende criteria die zijn aangedragen,
zijn als eerste stap de in de expertbijeenkomst gesignaleerde aanknopingspunten voor de toegang van aandeelhouders van beursvennootschappen tot de enquêteprocedure besproken met de Commissie
vennootschapsrecht.
b. Wijziging van de onmiddellijke voorzieningen
De Wet aanpassing enquêterecht heeft de mogelijkheden aangescherpt
om bij de OK een voorlopige voorziening te treffen indien dat in verband
met de toestand van de rechtspersoon of in het belang van het onderzoek
is vereist. Doel van de wetswijziging is om de band tussen het enquêteverzoek en de onmiddellijke voorzieningen te versterken en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

4

onzekerheid over een eventueel later te bevelen onderzoek weg te nemen.
De wetswijziging heeft de reeds in de jurisprudentie bestaande belangenafweging voor het treffen van een onmiddellijke voorziening gecodificeerd
in artikel 2:349a lid 2 BW: slechts indien er naar het voorlopig oordeel van
de OK gegronde redenen zijn om aan een juist beleid of juiste gang van
zaken te twijfelen, kunnen onmiddellijke voorzieningen worden getroffen
voordat een onderzoek is gelast. Thans is bovendien in artikel 2:349a lid 3
BW bepaald dat slechts indien er naar het voorlopig oordeel van de OK
gegronde redenen zijn om aan een juist beleid te twijfelen onmiddellijke
voorzieningen kunnen worden gelast. De OK moet binnen een redelijke
termijn nadien beslissen of een onderzoek plaatsvindt.
De onderzoekers concluderen dat ten aanzien van de codificatie van de
belangenafweging in artikel 2:349a lid 2 BW en ten aanzien van de eis die
de band tussen onderzoek en enquêteverzoek moet versterken dat er
weinig merkbare effecten zijn in de praktijk. Het percentage enquêteverzoeken dat vergezeld gaat van een verzoek om voorlopige voorzieningen
is sinds de inwerkingtreding van de wet in 2013 gelijk gebleven. Wel
signaleren de onderzoekers een stijging van het aantal verzoeken waarin
naast onmiddellijke voorzieningen eveneens een onderzoek wordt
verzocht. Deze stijging, hoewel niet significant, is volgens onderzoekers
een lichte indicatie dat er sinds de wetswijziging een sterkere koppeling is
tussen de toewijzing van voorzieningen en het bevelen van een onderzoek
in de enquêteprocedure. Uit de analyse blijkt dat sinds de inwerkingtreding van de wet de tijd is bekort die verstrijkt tussen het bevelen van de
onmiddellijke voorzieningen en het bevelen van een onderzoek. De
onderzoekers merken ook hier op dat de daling niet significant is en het
slechts een klein aantal beschikkingen betreft. De onderzoekers concluderen daaruit dat de jurisprudentie-analyse een lichte indicatie geeft dat
de eis dat de OK binnen een redelijke termijn na het treffen van een
voorziening moet beslissen of een onderzoek plaatsvindt zijn doel heeft
bereikt.
Appreciatie
Ik kan me vinden in de voorzichtige conclusie van de onderzoekers dat de
wetswijzigingen die zien op de onmiddellijke voorzieningen hun doel
hebben bereikt. Ik concludeer dat het overgrote deel van de respondenten
op de vragenlijst positief is over de wetswijzigingen. Daaraan doet niet af
dat het aantal beschikkingen soms te klein is om daar significant relevante
oordelen uit af te kunnen leiden en dat er nog steeds mogelijkheden
bestaan om het onderzoek uit te stellen. Dit laatste voorkomt naar mijn
mening dat partijen die hun geschil onderling willen beslechten, onnodig
in deze mogelijkheid wordt beknot. Ik zie derhalve geen aanleiding voor
een wetswijziging op dit punt.
c. Wijziging in de waarborgen in de onderzoeksfase en inzake het verweer
De Wet aanpassing enquêterecht bevat een drietal wijzigingen die
betrekking hebben op de onderzoeksfase van de enquêteprocedure. Ten
eerste is in artikel 2:351 lid 5 BW beoogd het aansprakelijkheidsrisico van
onderzoekers te beperken door een verduidelijking van de aansprakelijkheidsnorm. Daarnaast volgt uit artikel 2:351 lid 4 BW dat personen die in
het verslag van een onderzoeker worden genoemd in de gelegenheid
moeten worden gesteld om opmerkingen te maken ten aanzien van
wezenlijke bevindingen ten aanzien van die personen. Ten slotte is er bij
de Wet aanpassing enquête een raadsheer-commissaris geïntroduceerd
die toezicht houdt op de onderzoeksfase.
De onderzoekers kunnen geen sluitende conclusie trekken of de verduidelijking van de aansprakelijkheidsnorm voor onderzoekers beantwoordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

5

aan het doel. Wel stellen de onderzoekers dat er indicaties zijn dat deze
aansprakelijkheidsstelling in de praktijk geen groot probleem oplevert. Er
zijn geen gevallen van aansprakelijkheid gevonden in de onderzochte
periode. De aanstellingstermijn is niet significant verkort sinds de
wetswijziging. Respondenten zijn over het algemeen positief over de
wetswijziging. Daarnaast blijkt uit gehouden interviews dat de OK geen
moeilijkheden ondervindt onderzoekers bereid te vinden een onderzoekstaak op zich te nemen.
Ten aanzien van wettelijke verankering van de gelegenheid om hoor en
wederhoor te plegen en de introductie van de raadsheer-commissaris
concluderen de onderzoekers dat deze wijzigingen ertoe hebben geleid
dat de waarborgen in de onderzoeksfase zijn vergroot. Uit de bevindingen
van de onderzoekers blijkt dat het aantal onderzoeksverslagen, gespreksverslagen en plannen van aanpak die worden voorgelegd aan betrokkenen en partijen (al dan niet significant) is gestegen. De reacties op de
conceptverslagen worden beter verwerkt in de onderzoeksverslagen. Ook
de respondenten zijn over het algemeen positief over de gelegenheid om
hoor en wederhoor te plegen. De introductie van de raadsheercommissaris heeft ertoe geleid dat in praktisch alle enquêteprocedures
een raadsheer-commissaris is benoemd. Ook maken partijen gebruik van
de raadsheer-commissaris. Respondenten zijn over het algemeen neutraal
tot positief over de rol van de raadsheer-commissaris, terwijl sommige
respondenten signaleren dat er onduidelijkheid is met betrekking tot diens
rol.
De OK is sinds de wetswijziging in 2013 verplicht voorafgaand aan de
zitting een tijdstip te bepalen voor het indienen van verweerschriften
(artikel 2:349a lid 1 BW). Hiermee wordt beoogd een goede procesorde te
bevorderen. De onderzoekers concluderen dat de wetswijziging zijn doel
heeft bereikt, doordat de termijn voor het indienen van verweer significant
langer zijn en de respondenten van mening zijn dat de goede procesorde
hierdoor bevorderd wordt.
De Wet aanpassing enquêterecht regelt dat de redelijke en redelijk
gemaakte kosten voor het verweer van onderzoekers en
OK-functionarissen die aansprakelijk zijn gesteld voor rekening van de
vennootschap komen (artikel 2:350 lid 3 BW juncto 2:357 lid 6 BW en
artikel 2:359 lid 2 BW). De rechtspersoon die onderwerp van de enquête is,
moet de redelijk en redelijke gemaakte kosten vergoeden van de
onderzoekers. Voor OK-functionarissen geldt dat de OK kan bepalen dat
deze kosten voor rekening van de rechtspersoon komen. Daarnaast kan
een eenmaal door de OK toegekende vergoeding of de beloning van
onderzoekers en OK-functionarissen niet later worden teruggevorderd als
onverschuldigde betaling. Doelstelling is te voorkomen dat onderzoekers
vanwege het hoge aansprakelijkheidsrisico afzien van een onderzoeksopdracht. Uit de bevindingen van de onderzoekers volgt dat de aanstellingstermijn voor onderzoekers en OK-functionarissen niet significant is
veranderd. De onderzoekers concluderen dat de wetswijziging goed werkt
voor onderzoekers, maar dat dit niet geldt voor de positie van de
functionarissen die volgens de respondenten in de praktijk nog steeds
dreiging met aansprakelijkheidsstellingen ondervinden.
Uitkomsten expertbijeenkomst
Tijdens de expertbijeenkomst werden de conclusies van de onderzoekers
door de deelnemers bevestigd. De meeste deelnemers waren van mening
dat het aantal aansprakelijkheidsstellingen in de praktijk kan worden
verminderd, bijvoorbeeld door de best practices van de Stichting Rimari
aan te passen. De meeste deelnemers waren geen voorstander van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

6

wetswijziging ten aanzien van de OK-functionarissen. De achtergrond
daarvan was dat de «kan»-bepaling in artikel 2:357 lid 6 BW de OK ook de
nodige flexibiliteit kan bieden indien een OK-functionaris misbruik zou
maken van zijn functie als bestuurder. Een dergelijk risico speelt bij de
onderzoeker niet. Een bemiddelende functie van de raadsheercommissaris werd evenmin als wenselijk gezien, omdat de rechter in de
praktijk dan teveel op de stoel van de bestuurder kan komen te zitten.
Appreciatie
Ik concludeer dat de introductie van de gelegenheid om hoor en
wederhoor te introduceren een positieve invloed heeft gehad op de
waarborgen in de onderzoeksfase en dat de goede procesorde wordt
bevorderd door het bepalen van een tijdstip voor het indienen van
verweerschriften. Daarnaast is de raadsheer-commissaris van toegevoegde waarde gebleken. Ten aanzien van de verduidelijking van de
aansprakelijkheidsnorm voor onderzoekers concludeer ik dat het feit dat
deze norm niet in de praktijk is getest een evaluatie lastig maakt. Ik zie
geen aanleiding tot wijziging van deze norm, ook omdat in de praktijk
voldoende onderzoekers beschikbaar zijn.
Ik onderschrijf de conclusie van de onderzoekers dat de regeling dat de
redelijke en redelijk gemaakte kosten voor het verweer van onderzoekers
en OK-functionarissen voor rekening van de rechtspersoon komen, in
overwegende mate haar doel heeft bereikt. Op basis van de uitkomsten
van de expertbijeenkomst zie ik geen aanleiding voor een wetswijziging
op dit punt.
d. Verbeteren effectiviteit geschillenregeling
In het kader van de flexibilisering van het BV-recht is in 2012 de geschillenregeling aangepast en uitgebreid (Stb. 2012, nr. 299). Doel van deze
aanpassing was de geschillenregeling aantrekkelijker te maken. De
huidige regeling kent de mogelijkheid tot uitstoting van een aandeelhouder. Verder biedt artikel 2:343 BW de mogelijkheid om zelf als
aandeelhouder uit te treden en een afnameverplichting op de andere
aandeelhouders of aan de vennootschap op te leggen. De rechter oordeelt
of er aanleiding is voor uittreding of uitstoting van een aandeelhouder.
Connexe vorderingen die samenhangen met de uitstoting of uittreding
kunnen bij dit vonnis eveneens worden betrokken. Wanneer de rechter
overgaat tot uitstoting of uittreding van een aandeelhouder kan hij bij
tussenvonnis een deskundige benoemen die een waardering van de
aandelen vaststelt. Op basis daarvan kunnen de aandelen worden
overgedragen. Een vonnis van de rechter is uitvoerbaar bij voorraad en
hoger beroep kan worden ingesteld bij de OK.
Expertbijeenkomst
Tijdens de expertbijeenkomst is naar aanleiding van de toezegging
gesproken over de effectiviteit van de geschillenregeling. De deelnemers
meenden dat de geschillenregeling op dit moment niet effectief functioneert en dat de regeling moet worden aangepast aan de huidige tijd.
Volgens de deelnemers zijn rechtbanken in het algemeen te terughoudend, zodat uittreding of uitstoting van aandeelhouders niet mogelijk
is in de praktijk. Een deel van de deelnemers vindt daarom dat de
procedure bij de OK zou moeten worden belegd, al dan niet in een
regeling waarbij de enquêteprocedure en de geschillenprocedure in elkaar
worden geschoven. Dit zou de OK meer mogelijkheden geven de
voorzieningen uit de geschillenregeling te gebruiken in een enquête.
Bijvoorbeeld wanneer een gedwongen overdracht nodig is in het belang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

7

van de partijen. Andere suggesties om de procedure effectiever te maken
die naar voren kwamen zijn het aanwijzen van de OK als eerste en enige
instantie en het introduceren van het criterium «duurzame ontwrichting»
om de uittreding van aandeelhouders te vergemakkelijken.
Appreciatie
Gelet op de uitkomsten van de expertbijeenkomst ben ik van mening dat
de effectiviteit van de geschillenregeling verder kan worden verbeterd. Dit
kan in samenhang worden bezien met een eventuele aanpassing in de
toegang van de enquêteprocedure.
2. Modernisering NV-recht
De naamloze vennootschap is van oudsher gericht op het bijeenbrengen
van kapitaal door kapitaalverschaffers met een bestuur van de vennootschap dat het beleid en de dagelijkse gang van zaken bepaalt (scheiding
van eigendom en zeggenschap). De naamloze vennootschap wordt bij
uitstek gebruikt als rechtsvorm voor een beursnotering. De overgrote
meerderheid van de circa 4.000 NV’s is evenwel niet aan de beurs of ander
handelsplatform genoteerd. Bij een niet-beurs-NV hoeven er geen
minderheidsaandeelhouders te zijn en kunnen de aandeelhouders dichter
op het bestuur staan (als een quasi-BV). Bij een beurs-NV zijn er altijd
minderheidsaandeelhouders die afhankelijk zijn van aan hen toegekende
wettelijke en statutaire rechten. Dat maakt dat de bescherming van
minderheidsaandeelhouders bij beursvennootschappen zoveel aandacht
krijgt. Bij een beurs-NV is de aandelenkoers een belangrijke factor voor
het handelen van het bestuur en voor de aan- en verkoopbeslissingen van
aandeelhouders. De wet biedt een tegenwicht tegen de gerichtheid op de
aandelenkoers op de korte termijn, onder andere door werknemersvertegenwoordigers specifieke bevoegdheden toe te kennen. Bij de modernisering van het NV-recht wordt rekening gehouden met de verschillende
verschijningsvormen van de NV in de praktijk, waarbij in de regel de NV
met een verspreid aandelenbezit tot uitgangspunt wordt genomen.
De modernisering van het NV-recht bevat de volgende onderdelen:
a) Het wetsvoorstel ter implementatie van Richtlijn 2017/828/EU van het
Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2017 tot wijziging van
richtlijn 2007/36/EG wat het bevorderen van de langetermijnbetrokkenheid van aandeelhouders betreft (PbEU 2017, L132, hierna richtlijn
bevordering aandeelhoudersbetrokkenheid);
b) Het voorontwerp bedenktijd voor beursvennootschappen;
c) Een analyse van een breder palet aan beschermingsmaatregelen;
d) Aanpassing en terugvordering van bezoldiging van bestuurders;
e) Het wetsvoorstel omzetting aandelen aan toonder;
f) Verdere modernisering van het NV-recht.
a. Implementatie richtlijn bevordering aandeelhoudersbetrokkenheid
De Richtlijn bevordering aandeelhoudersbetrokkenheid beoogt de
betrokkenheid van aandeelhouders bij de corporate governance van
beursvennootschappen verder te vergroten en de transparantie tussen
beursvennootschappen en beleggers te bevorderen. De uiterste datum
waarop de richtlijn moet zijn omgezet in Nederlands recht is 10 juni 2019.
Daartoe is op 16 oktober 2018 een wetsvoorstel bij uw Kamer ingediend
(Kamerstuk 35 058, nrs. 1–3).
Het wetsvoorstel geeft onder meer aanvullende voorschriften omtrent de
inhoud van het bezoldigingsbeleid voor bestuurders en commissarissen.
Zo dient het beleid een toelichting te bevatten op de wijze waarop het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

8

beleid bijdraagt aan de bedrijfsstrategie, de langetermijnbelangen en de
duurzaamheid van de vennootschap. Tevens worden beursvennootschappen verplicht jaarlijks een bezoldigingsverslag aan de algemene
vergadering voor te leggen, voor grote beursvennootschappen ter
adviserende stemming, voor overige beursvennootschappen ter
bespreking. Het bezoldigingsverslag moet onder andere inzicht bieden in
de verhouding van de ontwikkeling in de bezoldiging van het bestuur en
de raad van commissarissen ten opzichte van de beloning van de
gemiddelde werknemer. Voorts bevat het wetsvoorstel een regeling voor
de openbaarmaking van bepaalde transacties van de vennootschap met
verbonden partijen. De raad van commissarissen krijgt een goedkeuringsbevoegdheid voor dergelijke transacties. Het gaat bijvoorbeeld om
transacties met grootaandeelhouders die koersgevoelig zijn. Minderheidsaandeelhouders krijgen hierdoor meer invloed op de corporate governance van beursvennootschappen. Op 4 december 2018 heeft de vaste
commissie voor Justitie en Veiligheid het verslag vastgesteld (Kamerstuk
35 058, nr. 4).
b. Bedenktijd voor beursvennootschappen
Vanaf 7 december 2018 loopt de internetconsultatie over het voorontwerp
tot wijziging van Boek 2 BW in verband met het inroepen van een
bedenktijd door het bestuur van een naamloze vennootschap in geval van
een dreigend ontslag van bestuurders of commissarissen als gevolg van
het niet ingaan op ideeën van aandeelhouders met betrekking tot de
strategie of bij een dreigende (vijandige) overname. Het voorontwerp
strekt er toe het bestuur van een beursvennootschap meer tijd en rust te
gunnen voor de inventarisatie en weging van belangen van de vennootschap en haar stakeholders. Daartoe wordt in de eerste plaats het primaat
van het bestuur ten aanzien van strategie gecodificeerd. In de tweede
plaats krijgt het bestuur de mogelijkheid om een bedenktijd in te roepen
bij een verzoek tot agendering van het ontslag, de schorsing of de
benoeming van bestuurders of commissarissen als gevolg van het niet
ingaan op ideeën van aandeelhouders met betrekking tot de strategie of
bij een aangekondigd overnamebod. Daarmee wordt tegemoet gekomen
aan de motie Van Rooijen, waarin de regering wordt aangespoord het
voorstel voor een wettelijke bedenktijd met grote voortvarendheid uit te
werken (Kamerstuk 29 826, nr. 78). Tevens wordt in overeenstemming met
de motie Paternotte in het voorontwerp de bedenktijd zo ingericht dat
deze periode wordt aangewend voor zorgvuldig overleg met stakeholders
en het eventueel aanwenden van een alternatieve strategie (Kamerstuk
29 826, nr. 74). Over de Europeesrechtelijke aspecten is voorlichting
gevraagd aan de Afdeling advisering van de Raad van State. De
voorlichting is in de concept memorie van toelichting verwerkt. U treft het
voorontwerp, de concept memorie van toelichting en de voorlichting als
bijlage bij deze brief aan1. De consultatie loopt tot 7 februari 2019.
c. Breder palet aan beschermingsinstrumenten
Zoals toegezegd bij de eerdergenoemde brief van 29 maart 2018 zal ik
hieronder ingaan op het verzoek in de motie Van den Berg c.s. (Kamerstuk
29 826, nr. 85) om te onderzoeken hoe, naast de wettelijke bedenktijd, een
breder palet aan maatregelen van beschermingsinstrumenten die
bedrijven kunnen gebruiken, wettelijk is vast te leggen. Meer concreet zal
ik daarbij ook ingaan op de vragen van de leden Van den Berg en
Paternotte of aandelen met dubbel stemrecht zoals gehanteerd in
Frankrijk of aandelen zonder nominale waarde zoals in Luxemburg ook
toepasbaar zou kunnen zijn in de Nederlandse context.
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

9

Aandelen met dubbel stemrecht
Net als in Nederland (artikel 2:118 BW) geldt in Frankrijk als uitgangspunt
dat aan ieder aandeel in een Société Anonyme één stem is gekoppeld.
Sinds de inwerkingtreding van de zogenoemde Loi Florange op 29 maart
2014 krijgen aandeelhouders van Franse beursvennootschappen die hun
aandelen langer dan twee jaar houden een dubbel stemrecht, tenzij dit in
de statuten wordt uitgesloten.
Een neveneffect van de bevordering van langetermijnbetrokkenheid van
aandeelhouders die deze regeling meebrengt, is een versteviging van de
positie van de – meestal langstzittende – controlerende aandeelhouder,
ten koste van de minderheidsaandeelhouders. Om het dubbele stemrecht
te kunnen uitsluiten is een twee derde meerderheid in de AVA nodig,
hetgeen betekent dat slechts een derde van de stemmen voldoende is om
de uitsluiting te blokkeren. In Frankrijk heeft dit al vóór 2016 tot
onenigheid geleid tussen bestuurders en minderheidsaandeelhouders van
beursvennootschappen aan de ene kant en de Franse staat aan de andere
kant.2 Deze onenigheid vloeide voort uit het feit dat de Franse staat
aandelen houdt in een aantal beursvennootschappen en heeft voorkomen
dat de mogelijkheid tot het verlenen van dubbele stemrechten door de
AVA werd uitgesloten. Niet bekend is in hoeverre de Franse wet en praktijk
gevolgen hebben voor de bereidheid van (internationale) beleggers om in
Franse vennootschappen te investeren of voor de liquiditeit van de
aandelen.
In Nederland kan een met dubbel stemrecht vergelijkbaar resultaat
worden gerealiseerd via de statuten van een vennootschap door de
uitgifte van verschillende soorten aandelen. Voor een dergelijke statutenwijziging is – bij bestaande vennootschappen – instemming van zittende
aandeelhouders nodig.
Ik acht het naar Frans voorbeeld omkeren van het uitgangspunt dat ieder
aandeel recht geeft op één stem, niet wenselijk. Meer dan in Frankrijk (met
een grote thuismarkt) doen Nederlandse beursvennootschappen een
beroep op de internationale kapitaalmarkt. Dit maakt de vraag in hoeverre
de invoering van dubbel stemrecht een effect heeft op de liquiditeit van de
aandelen en de bereidheid van beleggers om in Nederlandse vennootschappen te investeren extra pregnant. De introductie van de bedenktijd
zoals het kabinet voorstelt, biedt het bestuur van de vennootschap een
mogelijkheid om te reageren op voorstellen van aandeelhouders of
overnamepogingen. Daarmee wordt naar mijn idee een betere balans
tussen (minderheids-)aandeelhouders en bestuur van de vennootschap
gevonden dan een permanente toekenning van dubbel stemrecht.
Aandelen zonder nominale waarde
In het EU-recht worden aandelen zonder nominale waarde ook wel
aandelen met fractiewaarde genoemd. Deze komen onder meer voor bij
NV’s in België, Luxemburg, Duitsland en Frankrijk. Hiervoor zijn de
EU-voorschriften inzake kapitaalbescherming (voorheen richtlijn
2012/30/EU, nu opgenomen in richtlijn 2017/1132) relevant. Op grond van
deze richtlijn kunnen aandelen een nominale waarde of een fractiewaarde
hebben. Naamloze vennootschappen dienen een geplaatst kapitaal te
hebben van ten minste 25.000 euro (artikel 45 richtlijn 2017/1132).
Aandelen kunnen niet worden uitgegeven tegen een lager bedrag dan de
nominale waarde of bij gebreke daarvan, dan de fractiewaarde (artikel 47
richtlijn 2017/1132). In de akte van oprichting of de statuten dient het
geplaatst kapitaal te worden vermeld, evenals het aantal geplaatste
2

The Economist, 2 mei 2015, «Short-term or short changed?».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

10

aandelen waarvan de nominale waarde niet is vermeld (artikel 3 en 4
richtlijn 2017/1132). Doordat de aandelen met fractiewaarde een deel van
het geplaatst kapitaal vertegenwoordigen, bestaat er steeds een
verhouding tussen het aantal aandelen en het geplaatst kapitaal. Met
andere woorden: als het geplaatst kapitaal van een NV 25.000 euro
bedraagt en het is verdeeld in 1000 aandelen, is de fractiewaarde van elk
aandeel 25 euro. Indien de vennootschap 100 nieuwe aandelen wil
uitgeven van ten minste 25 euro, dan dient zij het geplaatst kapitaal te
verhogen en de statuten te wijzigen. Dit vergt een besluit van de
algemene vergadering.
Bij wet van 10 augustus 2016 heeft Luxemburg zijn vennootschapsrecht
gemoderniseerd. Eén van de veranderingen is de introductie van de
mogelijkheid om aandelen zonder nominale waarde beneden pari uit te
geven, op voorwaarde dat dit expliciet op de agenda van de algemene
vergadering wordt vermeld en vergezeld gaat van een verslag van het
bestuur en een verklaring van een bedrijfsrevisor of een accountant
waarin hij verklaart dat de financiële informatie gegeven door het bestuur
getrouw en voldoende is om de algemene vergadering voor te lichten.
Deze wijziging is geïnspireerd op het Belgische recht, dat een vergelijkbare regeling kent.
Overigens bestaan er zogenaamde real no par value shares. Deze
aandelen staan niet in verhouding tot het kapitaal van een vennootschap,
maar vertegenwoordigen een deel van de waarde van de vennootschap.
Onder meer de Verenigde Staten (Delaware) en Australië kennen dit type
aandeel. In deze landen is niet de algemene vergadering, maar het
bestuur bevoegd tot uitgifte van aandelen. Ook Curaçao kent real no par
value shares. Het voordeel van real no par value shares is dat een
vennootschap die in financiële moeilijkheden verkeert, aandelen kan
uitgeven tegen de marktwaarde dan wel tegen een prijs die door het
bestuur als passend wordt aangemerkt. In geval van aandelen met
nominale waarde loopt de vennootschap aan tegen het verbod van
uitgifte van aandelen beneden pari ter bescherming van de zittende
aandeelhouders.
In het kader van de vereenvoudiging en flexibilisering van het Nederlandse BV-recht is overwogen om aandelen zonder nominale waarde te
introduceren. De BV is niet gebonden aan de Europese kapitaalbeschermingsregels. Een argument voor afschaffing van de nominale waarde is
dat de valse schijn die er door wordt opgeroepen, wordt vermeden. Het
lijkt alsof aandelen een bepaalde waarde hebben, terwijl dat in de meeste
gevallen niet overeenstemt met de werkelijkheid. Naar aanleiding van de
consultatie over het BV-recht is gekozen voor handhaving van de
nominale waarde. Uit de consultatie is gebleken dat de nominale waarde
ook in een systeem zonder kapitaalbescherming behulpzaam kan zijn bij
het vaststellen van aandeelhoudersrechten en dat de voorgestelde
afschaffing van de kapitaalbeschermingsregels in voldoende mate
tegemoet komt aan de wensen van de praktijk. Daarnaast is opgemerkt
dat een systeem dat uitgaat van aandelen zonder nominale waarde niet
noodzakelijkerwijs leidt tot een vereenvoudiging van de wettelijke
regeling.
Voor het NV-recht geldt dat de regeling in het Luxemburgse en Belgische
recht om onder bepaalde voorwaarden uitgifte van aandelen met
fractiewaarde beneden pari toe te staan, nader kan worden betrokken bij
de verdere modernisering van het NV-recht (zie onder f).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

11

d. Aanpassing en terugvordering van bonussen van bestuurders
Sinds 1 januari 2014 is in artikel 2:135 BW neergelegd dat de raad van
commissarissen dan wel de algemene vergadering van een naamloze
vennootschap onder omstandigheden de hoogte van een bonus van een
bestuurder kan aanpassen en een bonus kan terugvorderen. Tot 1 juli 2017
bevatte artikel 2:135 lid 7 een regeling voor bestuurders van beursvennootschappen die eventuele koerswinst verrekenden met de bezoldiging
van de bestuurder (de zogenoemde afroomregeling). In de Nota
voortgang modernisering ondernemingsrecht is naar aanleiding van de
evaluatie van deze afroomregeling aangekondigd om een effectievere
afroomregeling voor te bereiden dan de thans vervallen regeling. Tevens
heeft de vorige Minister van Financiën samen met de toenmalige Minister
van Veiligheid en Justitie onderzoek gedaan naar het toepassingsbereik
van de terugvorderingsregeling (claw back) in artikel 2:135 lid 8 BW en de
mogelijkheden voor aanpassing van dat artikel. De conclusies van dat
onderzoek zijn aan uw Kamer gestuurd bij brief van 19 juli 2017
(Kamerstuk 28 165, nr. 271). Gezien de demissionaire status van het
kabinet destijds, is een beslissing over aanpassing van artikel 2:135 lid 8
BW overgelaten aan het volgende (huidige) kabinet.
Artikel 2:135 lid 8 BW regelt dat een bonus kan worden teruggevorderd als
sprake is van onjuiste informatie over het bereiken van de aan de bonus
ten grondslag liggende doelen of over de omstandigheden waarvan de
bonus afhankelijk was gesteld. De regeling vormt een concretisering van
de regeling inzake onverschuldigde betaling (artikel 6:203 BW), op grond
waarvan degene die een ander zonder rechtsgrond een geldsom heeft
betaald, gerechtigd is dit bedrag van de ontvanger als onverschuldigd
betaald terug te vorderen. Het doel van invoering van de claw back
regeling was om te verduidelijken onder welke omstandigheden terugvordering van bonussen mogelijk is. De overweging daarvoor was dat indien
het kader voor de afweging duidelijker is, het naar verwachting eenvoudiger zal zijn voor de raad van commissarissen om af te wegen of er
voldoende grondslag is voor terugvordering. Het terugvorderen van een
bonus is mogelijk in geval van aan de bestuurder te verwijten fraude,
ernstige misdraging of nalatigheid, indien dit in enig oorzakelijk verband
staat met de doelen en/of omstandigheden op basis waarvan de bonus is
uitgekeerd. De regeling is daartoe echter niet beperkt. Ook als er een fout
wordt gemaakt waardoor het ten onrechte lijkt alsof de gestelde doelen
zijn bereikt, is er sprake van onjuiste informatie op grond waarvan de raad
van commissarissen kan overgaan tot terugvordering van een uitgekeerde
bonus. Voor de toepassing van artikel 2:135 lid 8 BW moet er dus sprake
zijn van onjuiste informatie en kan er sprake zijn van fraude.
Tijdens het onderzoek van het vorige kabinet is gekeken of de wet andere
mogelijkheden biedt om een bonus terug te vorderen. Buiten een in artikel
2:135 lid 8 BW genoemde situatie, zou een beroep kunnen worden gedaan
op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid ex artikel
6:248 lid 2 BW. Dit artikel maakt (rechterlijk) ingrijpen in de uitvoering van
de overeenkomst mogelijk, indien sprake is van uitzonderlijke omstandigheden die ongewijzigde uitvoering van de overeenkomst onaanvaardbaar
maken. Hierbij zou kunnen worden gedacht aan de situatie dat doelstellingen van de vennootschap waar de bonus van afhankelijk was, zijn
behaald of beïnvloed door fraude, ernstige misdragingen of nalatigheid
van de bestuurder. In dat geval is er sprake van fraude, maar op zich niet
van onjuiste informatie over de behaalde doelstellingen.
Een andere mogelijkheid tot het terugvorderen van een bonus biedt het
kader van een persoonlijke aansprakelijkstelling van een bestuurder
wegens onbehoorlijke taakvervulling. Indien de bonus van een bestuurder
onderdeel uitmaakt van de schade die de vennootschap heeft geleden als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

12

gevolg van het onbehoorlijk bestuur, kan de bonus, als onderdeel van de
schade, terug worden gevorderd.
Het vorige kabinet heeft verder de mogelijkheid onderzocht de tekst van
artikel 2:135 lid 8 BW aan te passen. Daarbij is gekeken naar de bepaling
over de toegekende maar nog niet uitgekeerde bonus in artikel 2:135 lid 6
BW. Op grond van deze laatste bepaling kan de hoogte van een bonus
worden aangepast als uitkering naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Dit kunnen gevallen zijn waarin sprake
is van fraude, ernstige misdragingen of nalatigheid van de bestuurder. Het
is denkbaar om ook voor reeds uitgekeerde bonussen deze maatstaf te
hanteren, door artikel 2:135 lid 8 BW in lijn te brengen met lid 6, bijvoorbeeld door het toevoegen van de volgende zinsnede aan artikel 2:135 lid 8
BW: «of indien het behoud van de uitkering van de bonus naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn».
Ten aanzien van de afroomregeling heeft de toenmalige Minister van
Veiligheid en Justitie het denkbaar geacht om de raad van commissarissen een aanvullende bevoegdheid te geven inzake de aanpassing van
de bezoldiging in het kader van belangrijke besluiten zoals overnames.
Het kabinet onderkent de noodzaak om prikkels bij bestuurders tot
oneigenlijke beïnvloeding bij major corporate events tegen te gaan.
Overwogen kan worden om aan te sluiten bij de discretionaire
bevoegdheid van de raad van commissarissen om af te wegen wat
redelijk en billijk is in geval van bonussen. Dat past ook bij de rol die de
raad van commissarissen in overname situaties al heeft. Het kabinet is
voornemens om de hiervoor beschreven voorstellen (aanvulling van
artikel 2:135 lid 8 BW en het treffen van een regeling ter vervanging van
de afroomregeling in het vervallen artikel 2:135 lid 7 BW) te betrekken bij
de modernisering van het NV-recht (zie hieronder onder f).
e. Verplichte omzetting van aandelen aan toonder
Alleen NV’s kennen aandelen aan toonder. Traditioneel werden aandelen
aan toonder gebruikt bij beurs-NV’s vanwege het feit dat zij eenvoudiger
verhandelbaar waren dan aandelen op naam. Inmiddels bestaat in de
praktijk geen onderscheid meer in de verhandelbaarheid, zodat ook
beursvennootschappen aandelen op naam uitgeven. Het anonieme
karakter van aandelen aan toonder is voor op de beurs verhandelde
aandelen evenzeer verdwenen, sinds de verplichte dematerialisatie van
giraal verhandelde aandelen aan toonder in 2011. De identiteit van de
aandeelhouder is daarmee te achterhalen via diens effectenrekening.
Aandelen aan toonder kunnen ook voorkomen bij niet-beurs-NV’s. Indien
aandeelhouders anoniem kunnen blijven, kan dit leiden tot misbruik,
belastingontduiking en witwassen. Om die reden is op 9 april 2018 de Wet
omzetting aandelen aan toonder bij de Tweede Kamer ingediend
(Kamerstuk 34 930, nrs. 1–4). Het wetsvoorstel maakt de identificatie van
alle houders van aandelen aan toonder mogelijk in Europees Nederland
en in Bonaire, Eustatius en Saba (BES). Fysieke toonderstukken die
aandeelhouders zelf bewaren, worden afgeschaft. Aandelen aan toonder
kunnen na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel alleen nog worden
verhandeld via een effectenrekening aangehouden bij een intermediair,
zoals een bank of een beleggingsonderneming. Aandelen aan toonder die
(nog) niet giraal worden verhandeld, moeten door de vennootschap
worden omgezet in aandelen op naam. Wanneer deze wijziging niet voor
1 januari 2020 heeft plaatsgevonden, komen de aandelen aan toonder van
rechtswege op naam te luiden. Thuisbewaarders kunnen vervolgens tot
1 januari 2021 hun aandeelbewijs inleveren bij de vennootschap die de
aandelen heeft uitgegeven en zich laten registreren als aandeelhouder.
Totdat de aandeelhouders hun toonderstuk hebben ingeleverd kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

13

aandeelhouders de aan een toonderaandeel verbonden rechten niet
uitoefenen. Op 5 juni 2018 heeft de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid verslag uitgebracht (Kamerstuk 34 930, nr. 5). Op 26 september
2018 is de nota naar aanleiding van het verslag aan uw Kamer verzonden
(Kamerstuk 34 930, nr. 6).
f. Verdere modernisering van het NV-recht
In de eerdergenoemde Nota voortgang modernisering ondernemingsrecht is een modernisering van het NV-recht aangekondigd. Inmiddels
vindt modernisering reeds plaats met de implementatie van de richtlijn
aandeelhoudersbetrokkenheid (zie onder a) en de introductie van de
bedenktijd voor beursvennootschappen (zie onder b). Voor het overige
ben ik voornemens in het eerste kwartaal van 2019 een stakeholdersbijeenkomst te organiseren om te peilen in hoeverre er behoefte bestaat aan
de hierboven beschreven onderwerpen van de aandelen zonder nominale
waarde en de bezoldiging van bestuurders. Ook kunnen daar andere
onderwerpen aan de orde komen die in de Nota zijn genoemd, waaronder
wijziging van de rechten van certificaathouders, de introductie van stemen winstrechtloze aandelen en een verkorting van de oproepingstermijn
voor de algemene vergadering.
3. Modernisering van het recht inzake personenvennootschappen
Zoals aangekondigd in de Nota voortgang modernisering ondernemingsrecht en bevestigd in het MKB-Actieplan (Kamerstuk 32 637, nr. 316), is
modernisering van het recht inzake personenvennootschappen ter hand
genomen. Doel is te voorzien in een nieuwe regeling voor de maatschap,
vennootschap onder firma en commanditaire vennootschap in het BW. De
huidige regeling stamt uit 1838 en is toe aan vervanging. Ik werk aan een
nieuwe wettelijke regeling die beantwoordt aan de behoeften van de
praktijk. Startpunt voor deze nieuwe regeling is een ontwerp dat door een
werkgroep uit de praktijk onder voorzitterschap van prof. mr. Van Olffen is
voorbereid. Ik betrek bij het wetsontwerp de in de literatuur en praktijk
gegeven aandachtspunten. Op basis van (voorlopige) concepten heb ik
van gedachten gewisseld met zowel de werkgroep als met de Commissie
vennootschapsrecht. Ik verwacht begin 2019 een conceptwetsvoorstel
voor een nieuwe titel 7.13 BW inzake personenvennootschappen in
consultatie te brengen. Het overgangsrecht en de noodzakelijke aanpassingen in andere rechtsgebieden volgen daarna.
4. De mogelijkheid tot invoering van een spreekrecht voor de OR
bij BV’s en stichtingen
Bij behandeling in de Tweede Kamer van het voorstel tot wijziging van de
Wet op de ondernemingsraden in verband met de bevoegdheden van de
ondernemingsraad inzake de beloningen van bestuurders (Kamerstuk 34
494 (Handelingen II 2017/18, nr. 40, item 4)) is een motie aangenomen dat
onderzoek wordt gedaan naar de mogelijkheid van het invoeren van een
spreekrecht voor de OR bij besloten vennootschappen en stichtingen
(Kamerstuk 34 494, nr. 20). In de Memorie van Antwoord heeft de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid toegezegd dat dit onderzoek zou
worden uitgewerkt in deze voortgangsbrief. Hierbij kom ik die toezegging
na.
Op grond van de Wet op de ondernemingsraden heeft iedere onderneming, waaronder ook ondernemingen die door stichtingen en besloten
vennootschappen worden gedreven, met ten minste 50 werknemers een
ondernemingsraad. De OR heeft een adviesrecht (artikel 25 WOR) en een
instemmingsrecht (artikel 27 WOR) over bepaalde onderwerpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

14

Ondernemers moeten daarnaast op grond van artikel 31d van de WOR
schriftelijk informatie verstrekken aan de OR over de arbeidsvoorwaardelijke regelingen van de werknemers en de beloningsafspraken van het
bestuur. Sinds de hiervoor genoemde wijziging van de WOR in verband
met de bevoegdheden van de ondernemingsraad inzake de beloningen
van bestuurders is daar nog een verplichting bij gekomen voor grote
ondernemingen (waar ten minste 100 personen werkzaam zijn) om de
informatie bedoeld in artikel 31d van de WOR te bespreken met de OR.
Ook de ontwikkeling van de beloningsverhoudingen ten opzichte van het
voorgaande jaar per verschillende groep van de in de onderneming
werkzame personen dient dan besproken te worden. Deze verplichtingen
gelden eveneens voor alle ondernemingen als bedoeld in de WOR.
Boek 2 BW bevat sinds 1 juli 2010 de bevoegdheid voor de OR van
naamloze vennootschappen om een standpunt in te nemen over bepaalde
belangrijke bestuursbesluiten, over besluiten tot benoeming, schorsing en
ontslag van bestuurders en over het bezoldigingsbeleid van de vennootschap. Dit betekent dat als de algemene vergadering van een naamloze
vennootschap een besluit neemt over het al dan niet vaststellen van het
bezoldigingsbeleid, de OR zich daarover mag uitlaten voordat de
algemene vergadering een besluit neemt. Het spreekrecht van de OR geldt
niet voor besluiten over de bezoldiging van individuele bestuurders, die
doorgaans door de raad van commissarissen wordt genomen.
De hiervoor genoemde motie richt zich op deze bevoegdheid tot standpuntbepaling van de OR in de algemene vergadering en de vraag of die
bevoegdheid ook zou moeten gelden voor BV’s en stichtingen. Boek 2 BW
kent uitsluitend een standpuntrecht van de OR bij naamloze vennootschappen, omdat uitsluitend naamloze vennootschappen een bezoldigingsbeleid moeten hebben dat is vastgesteld door de algemene
vergadering. Stichtingen hebben geen algemene vergadering. Besloten
vennootschappen hebben doorgaans een beperkt aantal aandeelhouders
die mogelijk tegelijkertijd bestuurders zijn. Doordat aandeelhouders in de
regel dichter op het bestuur staan, zou een verplicht bezoldigingsbeleid in
veel gevallen louter een papieren exercitie worden. Dit is anders bij
beursgenoteerde BV’s, die worden meegenomen in het wetsvoorstel
implementatie richtlijn aandeelhoudersbetrokkenheid (zie hierboven).
Gelet op bovenstaande is het kabinet van mening dat invoering van een
standpuntrecht van de OR bij stichtingen dan wel BV’s onvoldoende
toegevoegde waarde met zich brengt.
5. Digitale oprichting van vennootschappen
Op 25 april 2018 heeft de Europese Commissie een richtlijnvoorstel
uitgebracht inzake de online oprichting van kapitaalvennootschappen.
Doel is om het eenvoudiger te maken om een vennootschap met beperkte
aansprakelijkheid op te richten. Onnodige lasten en onnodige verschillen
tussen lidstaten moeten volgens de Commissie verdwijnen. Het voorstel
gaat uit van erkenning van elektronische identificatiesystemen onder het
nationale recht en erkenning van elektronische identificatiesystemen van
andere lidstaten bij de oprichting en inschrijving van een kapitaalvennootschap. De oprichting en inschrijving in het handelsregister moet volledig
online kunnen, zonder dat de aanvragers of hun vertegenwoordigers zich
daarvoor fysiek moeten aanmelden bij een bevoegde autoriteit of een
andere persoon of instantie die de aanvraag tot inschrijving behandelt.
Voor de NV geldt de mogelijkheid voor lidstaten om deze uit te zonderen
van volledige online oprichting en inschrijving. Verder voorziet het
voorstel dat bepaalde informatie over het bestuur en de structuur van de
vennootschap online beschikbaar is, in sommige gevallen zonder kosten
voor de gebruiker. Via een koppeling van registers, kunnen de registers uit
andere lidstaten bevraagd worden of een bestuurder eventueel een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

15

bestuursverbod opgelegd heeft gekregen. Op 15 juni 2018 is het
BNC-fiche naar uw Kamer gestuurd (Kamerstuk 22 112, nr. 2589). De
onderhandelingen lopen zowel in de Raad als in het Europees Parlement.
Op 4 december 2018 heeft de JURI-Commissie van het Europees
Parlement ingestemd met het rapport van rapporteur Zwiefka.3 Op
5 december 2018 is voor de Raad een mandaat vastgesteld voor de
informele triloog onderhandelingen met het Europees Parlement.4
6. Grensoverschrijdende omzetting, fusie en splitsing
Ten slotte zijn in de Nota modernisering ondernemingsrecht maatregelen
aangekondigd ten aanzien van de mogelijkheden tot herstructurering van
ondernemingen, meer specifiek grensoverschrijdende omzetting en
splitsing van vennootschappen. Sinds de Nota voortgang modernisering
ondernemingsrecht heeft het Hof van Justitie van de EU het zogenoemde
Polbud-arrest gewezen, waarin is bevestigd dat grensoverschrijdende
omzetting mogelijk moet zijn ter bevordering van de interne markt en
vanwege de vrijheid van vestiging. Mede naar aanleiding van dat arrest
heeft de Europese Commissie een richtlijnvoorstel gepubliceerd over
grensoverschrijdende omzetting, fusie en splitsing en zijn de onderhandelingen daarover begonnen. Het voorstel heeft tot doel de vrijheid van
vestiging binnen de EU te bevorderen door het voor bedrijven gemakkelijker te maken om een grensoverschrijdende omzetting, fusie of splitsing
te effectueren, terwijl de wettelijke en contractuele rechten van betrokkenen zoals aandeelhouders, schuldeisers en werknemers worden
gewaarborgd. Daarvoor wordt richtlijn EU 2017/1132 aangaande bepaalde
aspecten van het vennootschapsrecht (codificatie) gewijzigd (ten aanzien
van de grensoverschrijdende fusie) en aangevuld (ten aanzien van de
grensoverschrijdende omzetting en splitsing). Op 15 juni 2018 is het
BNC-fiche naar uw Kamer gestuurd (Kamerstuk 22 112, nr. 2590). De
onderhandelingen lopen zowel in de Raad als in het Europees Parlement.
7. Overzicht
Op basis van het voorgaande ziet de planning voor de modernisering van
het ondernemingsrecht er als volgt uit:
Voorstel

Volgende stap

Implementatie richtlijn aandeelhoudersbetrokkenheid

Nota n.a.v. Verslag

Aanpassing enquêterecht

Commissie vennootschapsrecht

Bedenktijd voor beursvennootschappen

Verwerking reacties consultatie

Omzetting aandelen aan toonder

Behandeling Tweede Kamer

Modernisering NV-recht

Stakeholdersbijeenkomst

Modernisering personenvennootschappen

Internetconsultatie

Digitale oprichting en inschrijving

Standpunt Raad/EP

Grensoverschrijdende omzetting, fusie en splitsing

Standpunt Raad/EP

3

http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=REPORT&reference=A8-20180422&format=XML&language=EN.
4
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2018/12/05/company-law-adapted-tothe-digital-era-council-position-agreed/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

16

Hiermee wordt bewerkstelligd dat het Nederlandse ondernemingsrecht
blijft aansluiten bij de behoeften van de verschillende gebruikers en
belanghebbenden. Dit draagt bij aan de versterking van het vestigingsklimaat en de concurrentiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 752, nr. 12

17