Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

33 576

Natuurbeleid

Nr. 113

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 juli 2017
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen aan de Staatssecretaris van Economische Zaken voorgelegd
over de brief van 13 april 2017 inzake het rapport bevindingen verbeteren
implementatie Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) in Nederland (Kamerstuk
33 576, nr. 100), over de brief van 2 juni 2017 inzake het fiche een actieplan
voor de natuur, de mensen en de economie (Kamerstuk 22 112, nr. 2356
en over de brief van 7 juni 2017 inzake toezegging schriftelijke reactie op
kritiek van groene organisaties op het actieplan Vogel- en Habitatrichtlijn
(Kamerstuk 33 576, nr. 107).
De vragen en opmerkingen zijn op 12 juni 2017 aan de Staatssecretaris
van Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 14 juni 2017 zijn de
vragen, die betrekking hebben op het Europese actieplan en de Milieuraad
van 19 juni 2017, beantwoord (Kamerstuk 33 576, nr. 108) en bij brief van
7 juli 2017 zijn de overige vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Ziengs
Adjunct-griffier van de commissie,
Kruithof

kst-33576-113
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie stellen vast dat de Staatssecretaris in de brief
over het rapport «Een betere implementatie van de VHR in Nederland»
aangeeft dat deskundigen concluderen dat de meeste dilemma’s
voortkomen uit beperkingen die voortvloeien uit de richtlijnen en de
interpretatie van het Europees Hof van Justitie daarvan en niet uit de
Nederlandse implementatie.
In hoeverre is met de aanwijzing en implementatie rekening gehouden
met de te behalen doelen van habitattype of soorten? Of met andere
woorden: worden de juiste doelen in de juiste gebieden gesteld zodat de
doelen ook haalbaar zijn en de huidige staat van de natuur ook daadwerkelijk een verbetering kan laten zien? Op basis van welke wetenschappelijke onderbouwing en onderbouwing van bijlage III van de Habitatrichtlijn
komt de Staatssecretaris tot deze conclusie? Het rapport geeft immers aan
dat niet duidelijk is of bij de aanmelding en aanwijzing van de gebieden
volledig rekening gehouden is met deze criteria. Kan de Staatssecretaris
hier een uitgebreide toelichting op geven?
Bij de aanmelding en aanwijzing van de Natura 2000-gebieden is alle
destijds beschikbare kennis gebruikt om tot een gedegen selectie van
gebieden te komen. De doelen zijn zodanig aan gebieden toegedeeld dat
een landelijk gunstige staat van instandhouding zo eenvoudig mogelijk
bereikt zou kunnen worden.
De criteria van bijlage III van de Habitatrichtlijn zijn in Nederland geïntegreerd in de interpretatie van de habitattypen. Als oppervlakte, representativiteit of behoudsstatus (de criteria van bijlage III HR) van een vegetatie
in een gebied onvoldoende zijn, voldoet het niet aan de definitie van het
habitattype. In dat geval wordt het gebied dan ook niet voor dat habitattype aangewezen. Omgekeerd voldoet alles dat aan de definitie van een
habitattype voldoet daarmee per definitie ook aan de criteria van bijlage
III. De drempelwaarden voor de definities van de habitattypen zijn
gebaseerd op de ecologie van het habitattype. Ze zijn voor een belangrijk
deel te vinden in de profielen van de habitattypen.
Voor soorten is vooral gekeken of het een bestendig voorkomen in een
gebied betreft en niet een eenmalige waarneming of een toevallig voorkomen in een ongeschikt leefgebied.
Deze methodiek is in zijn algemeenheid goedgekeurd door de Europese
Commissie. Dat neemt niet weg dat de toepassing van deze methodiek
niet kritisch gevolgd is tijdens het proces van aanwijzing en dat in
specifieke gevallen wijzigingen mogelijk zijn. Bij de geplande evaluatie
van het Natura 2000-doelendocument kan worden nagegaan of nieuwe
kennis of veranderde inzichten over definities van habitattypen of
voorkomen van soorten aanleiding geven om aanwijzingsbesluiten aan te
passen.
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de geplande evaluatie van
het Natura 2000-doelendocument plaatsvindt.
De evaluatie van het Natura 2000-doelendocument vindt in 2018 plaats.
Hoeveel middelen van het Plattelandsontwikkelingsprogramma worden
besteed aan natuur, biodiversiteit, faunabeheer, enzovoorts?
Uw Kamer is op 2 april 2014 (Kamerstuk 28 625, nr. 189) geïnformeerd
over de financiële verdeling van het Plattelandsontwikkelingsprogramma
2014–2020 (POP3). Bijgaand overzicht is afkomstig uit deze brief. De
middelen uit POP3, die worden aangewend aan bovengenoemde doelen
zijn afkomstig uit de thema’s «Natuur en landschap» en «Verbetering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

2

de waterkwaliteit». Voor een periode van 7 jaar betreft dit jaarlijks in totaal
€ 111,6 miljoen waarvan € 86,4 miljoen vanuit het thema Natuur en
landschap en € 25,2 miljoen vanuit het thema Verbetering van de waterkwaliteit (die deels buiten Natura 2000 worden ingezet ten behoeve van de
Kaderrichtlijn Water). Van dit budget zijn de EU middelen afkomstig uit het
Europese Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO). Dit is
50% van het totale budget. De overige 50% is afkomstig vanuit de
nationale cofinanciering door provincies en Rijk.
Tabel 1: financiële verdeling van de POP3 middelen in miljoen euro per jaar

Daarnaast heb ik eerder in het verslag van het schriftelijk overleg over de
stand van zaken inzake de uitvoering van het Plattelandsontwikkelingsprogramma van 19 juni 2017 (Kamerstuk 28 625, nr. 246) al aangegeven dat ik
overweeg om specifiek voor het behoud van de weide- en akkervogels
van betaaljaar 2019 nog eens jaarlijks € 20 miljoen afkomstig van pijler 1
in te zetten.
Hoeveel Natura 2000-gebieden hebben nog geen vastgesteld beheerplan?
Wie is bij deze beheerplannen de penvoerder?
Op dit moment zijn 92 beheerplannen voor Natura 2000-gebieden
definitief vastgesteld. Dit betekent dat er nog 71 beheerplannen vastgesteld moeten worden. De penvoerders van deze beheerplannen zijn de
provincies (behalve de provincies Friesland en Flevoland), het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu en het Ministerie van Defensie. Van deze
beheerplannen zijn er 40 al in ontwerp vastgesteld. Dat wil zeggen dat ze
ter inzage liggen of gelegen hebben en dat ze, afhankelijk van de
zienswijzen, op redelijk korte termijn vastgesteld kunnen worden.
Deze leden geven aan dat bij soortenbescherming de predatie een
belangrijke rol speelt. Hoeveel signalen zijn er van provinciale of lokale
overheden over predatie en het onvoldoende kunnen beschermen van
voorgestelde soorten?
Provincies zijn verantwoordelijk voor het faunabeheer. Verschillende
provincies gebruiken die bevoegdheid om predatoren te bestrijden. Dit
maakt onderdeel uit van hun eigen instrumentarium. Het Rijk heeft van
provincies enkele signalen ontvangen over predatie in relatie tot bescherming van weidevogels. Voor soorten die in het gehele land schade
veroorzaken is voorzien in een landelijke vrijstellingslijst. Hierop staan
bijvoorbeeld de vos en de zwarte kraai. Provincies kunnen bij verordening
een vrijstelling geven voor het doden van soorten die schade veroorzaken
en die niet op deze landelijke lijst staan en niet in hun voortbestaan
worden bedreigd of gevaar lopen (artikel 3.15 en 3.16 van de Wet
natuurbescherming). Als er zich een probleem voordoet met betrekking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

3

tot predatie, kan de provincie op verzoek ontheffing verlenen om
maatregelen te nemen tegen predatoren.
De leden van de VVD-fractie vragen welke voorbeelden er zijn van
grensoverschrijdende maatregelen. Hoe vaak wordt hiervan gebruik
gemaakt? Wordt er voldoende rekening gehouden met grensoverschrijdende soortenbescherming en zo ja, waar blijkt dit uit?
Natuur houdt zich niet aan landsgrenzen, daarom is het nodig om op
Europees niveau maatregelen te nemen voor de bescherming van natuur.
Tegen die achtergrond zijn destijds ook de verdragen van Bern en Bonn
tot stand gebracht. De Vogel- en Habitatrichtlijn voorzien op EU-niveau in
de implementatie van deze verdragen. Grensoverschrijdende soortbescherming vindt op Europese schaal op dit moment vooral plaats in
relatie tot grote roofdieren die vaak in de berggebieden op landsgrenzen
voorkomen. Daarnaast is het vooral van belang voor trekkende soorten.
Zo wordt stroomopwaarts van onze grote rivieren zalm en andere
vissoorten uitgezet in paaigebieden en andersom faciliteert Nederland de
stroomopwaartse vismigratie terug naar deze paaiplaatsen. Een ander
voorbeeld is het AEWA-Verdrag voor trekvolgels tussen Eurazië en Afrika.
Verder worden er vanuit bijvoorbeeld de Kaderrichtlijn Water (KRW) de
nodige grensoverschrijdende maatregelen genomen. Bovenstroomse
landen nemen bijvoorbeeld maatregelen om in benedenstroomse
lidstaten een goede waterkwaliteit te bewerkstelligen.
Hoe ziet de Staatssecretaris het voor zich tot een evenredige belangenbehartiging te komen, met zoveel verschillende belanghebbenden en
daarnaast ook de nationale, regionale en lokale bestuursorganen die
hierover gaan? Welk afwegingskader wordt hierbij gehanteerd?
De Nederlandse activiteiten in het kader van het actieplan kunnen
uitgevoerd worden binnen de bestaande kaders voor belangenbehartiging
en afstemming met andere overheden en. De Vogel- en Habitatrichtlijn
zijn daarbij vanzelfsprekend leidend als afwegingskader.
In het fiche lezen de leden van de VVD-fractie dat het plan is om het
combineren van natuur met economische ontwikkelingen en maatschappelijke opgaves zoals water en infrastructuur te vergemakkelijken en
ineffectieve onderdelen van uitvoering van beleid aan te pakken. Deze
leden vragen of de Staatssecretaris kan toelichten wat hier concreet mee
wordt bedoeld. Welke opgaves worden vergemakkelijkt en welke
beleidsonderdelen worden aangepakt? Hoe verhoudt zich dit tot de
uitgangspunten in het Deltaprogramma? Waar wordt op gedoeld als het
gaat om ineffectieve onderdelen? Wat betekent dat concreet?
De inzet is dat de implementatie effectiever en efficiënter wordt: procedures, bijvoorbeeld voor vergunningaanvragen, moeten eenvoudiger
doorlopen kunnen worden, doordat de stappen en voorwaarden bij
eenieder bekend zijn, de benodigde kennis beschikbaar is en passende
beoordelingen snel en goed uitgevoerd kunnen worden aan de hand van
heldere criteria. Er wordt op dit moment al zo veel mogelijk gezocht
worden naar synergie met andere beleidsopgaven, zoals het Deltaprogramma. Dit zal blijven gebeuren en waar mogelijk zal worden gekeken
waar dit beter kan. Dit is ook de inzet van de Rijksnatuurvisie. In het
lopende LIFE-IP-project Deltawateren wordt op dit moment gekeken naar
governance en synergie met betrekking tot alle opgaven in de grote
wateren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het rapport «Een
betere implementatie van de VHR in Nederland», de brief over dit rapport
en de fiche over het actieplan voor de natuur, de mensen en de economie.
Hierover hebben deze leden nog vragen.
De leden van de CDA-fractie zien goede stappen in het actieplan. Het
actieplan komt in de ogen van deze leden echter niet met een oplossing
van fundamentelere problemen in afwegingen tussen de bescherming
van verschillende soorten en habitat. De recente uitspraken van het Hof
van Justitie inzake Briels en Orleans geven aan het voorzorgbeginsel een
strikte toepassing die in de weg staat van een dynamischere ecosysteembenadering. De leden van de CDA-fractie vragen welke mogelijkheden de
Staatssecretaris ziet om toe te werken naar een dynamische ecosysteembenadering in plaats van een instandhoudingsbenadering van alle
doelsoorten en habitats. Hoe kunnen we toe naar een systeem waarin het
juridisch mogelijk is om het beleid in te richten op een habitat en soorten
die goed bij elkaar aansluiten, zelfs als één van de doelsoorten daarmee
niet geholpen kan worden? Hoe zorgen we ervoor dat in het beleid keuzes
gemaakt kunnen worden toegesneden op de veranderende aard van de
natuur en van ecosystemen, en niet soms tegen beter weten in vastzitten
in behouden?
In principe is de VHR een ecosysteembenadering en laat het natuurlijke
dynamiek toe. In de praktijk lopen we in Nederland echter aan tegen de
uitleg van het Europese Hof. De door de leden van de CDA-fractie gestelde
vragen schetsen precies het dilemma dat dan ontstaat. Zoals de deskundigen aangeven in hun notitie is de slechte staat van instandhouding van
veel habitattypen en soorten een belangrijke beperking, waardoor er op
dit moment niet veel ruimte is om natuurherstel en (herstel van) natuurlijke dynamiek te kunnen toepassen. Eén van de onderwerpen voor het
bilaterale overleg met de Europese Commissie zou dan ook kunnen zijn
hoe het in deze context mogelijk is om meer ruimte te creëren voor een
ecosysteembenadering en meer natuurlijke dynamiek.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de aanwijzing van gebieden
mogelijk slimmer gemaakt kan worden en soortenbescherming mogelijk
efficiënter (Kamerstuk 33 576, nr. 100 ). Hoe gaat de Staatssecretaris dit
advies in het licht van bovenstaande in de praktijk brengen, zo vragen
deze leden.
In het kader van de evaluatie van het doelendocument Natura 2000 kan
gekeken worden of de juiste doelen nog in de juiste gebieden liggen.
Nieuwe kennis en inzichten, bijvoorbeeld uit de monitoring en de beheerplanprocessen, kunnen uitwijzen dat uitbreidings- of hersteldoelen
mogelijk efficiënter bereikt kunnen worden op andere plaatsen dan waar
ze nu gesteld zijn. Dit kan aanleiding zijn om doelen anders te lokaliseren
of gebieden anders te begrenzen. De aanwijzingsbesluiten zullen daar dan
op aangepast moeten worden. Het is aan een volgend kabinet om hier
inhoudelijk verdere invulling aan te geven.
Wat betreft de soortenbescherming is al een slag gemaakt in het kader
van de nieuwe Wet natuurbescherming. Door het rijk, in samenwerking
met provincies en gemeenten, is geïnvesteerd in het organiseren van
cursussen en regiobijeenkomsten door het hele land en het ontwikkelen
van tools en informatiemateriaal om provincies en gemeenten op weg te
helpen. Het is nu aan de decentrale overheden om daar verder uitvoering
aan te geven. Met betrekking tot kennisdelen verwijs ik u naar het
antwoord op de vraag hierover van de leden van de SP-fractie hieronder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

5

In het fiche lezen de leden van de CDA-fractie dat de Staatssecretaris inzet
op een gemeenschappelijke visie over het landgebruik in Europa en dat
natuurinclusieve landbouw daar onderdeel van uitmaakt. Deze leden zijn
van mening dat de landbouw inclusief natuur is. Onze boeren zijn immers
de beheerders en stoffeerders van een groot gedeelte van ons landschap.
Wat verstaat de Staatssecretaris precies onder een natuurinclusieve
landbouw?
Over natuurinclusieve landbouw heb ik uw Kamer eerder geïnformeerd in
de Voortgangsbrief Natuur (Kamerstuk 33 576, nr. 93). Een natuurinclusieve landbouw is een landbouw die de positieve effecten van natuur op
de bedrijfsvoering zoveel mogelijk benut en waarin de negatieve effecten
van de bedrijfsvoering op de natuur zo klein mogelijk zijn. Daarbij denk ik
vooral aan prestaties op de volgende terreinen:
• duurzaam gebruik maken van natuurlijke diensten, bijvoorbeeld door
het gebruik van natuurlijke plaagbestrijders en natuurlijke ziekte- en
plaagwering in de bodem in plaats van chemische gewasbeschermingsmiddelen, het stimuleren van natuurlijke bodemvruchtbaarheid
in plaats van het gebruik van kunstmest en het aantrekken van wilde
bestuivende insecten door bloemenranden;
• beperken van de negatieve effecten op de omliggende natuur,
bijvoorbeeld door een circulaire bedrijfsvoering op bedrijfs- of
regionaal niveau en emissies van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen naar bodem, grond- en oppervlaktewater en de lucht
minimaliseren; en
• zorgen voor de natuur op het bedrijf, bijvoorbeeld door deelname aan
agrarisch natuurbeheer.
Tijdens de begrotingsbehandeling heb ik uw Kamer toegezegd een beeld
uit te werken voor de ontwikkeling van natuurinclusieve landbouw in
Nederland. Een brief met dat beeld ontvangt u separaat.
Welke organisaties, buiten de geraadpleegde deskundigen, zijn betrokken
geweest bij de totstandkoming van het rapport «Een betere implementatie
van de VHR in Nederland»?
De geraadpleegde deskundigen putten uit hun uitgebreide ervaringen met
de VHR in diverse contexten. Zij hebben, op eigen verantwoordelijkheid,
mogelijk overleg gehad met derden. De dilemma’s en de oplossingsrichtingen die zij geanalyseerd hebben, zijn afkomstig uit de Nederlandse
questionnaire van de Fitness Check met achterliggende bronnen, uit
rapporten van Alterra, het Netwerk Groene Bureaus, Universiteit Tilburg
en van EP-lid Annie Schreijer en zijn daarnaast aangedragen door diverse
partijen tijdens de Nederlandse publieksdialoog in het kader van de
Fitness Check waar eenieder ideeën kon inbrengen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het rapport met
bevindingen van experts voor een betere implementatie van de Vogel- en
Habitatrichtlijn in Nederland evenals de reactie van de Staatssecretaris op
het actieplan voor de natuur, de mensen en de economie van de Europese
Commissie.
Hoewel deze leden begrip hebben voor de opvatting van de Staatssecretaris dat het aan een volgend kabinet wordt gelaten om inhoudelijk
invulling te geven aan de vervolgstappen die de Europese Commissie met
lidstaten wil zetten, constateren zij tegelijkertijd dat er nog slechts weinig
tijd rest tot de EU Biodiversiteitsdoelstelling 2020. Zou in dat licht niet
toch nu al begonnen moeten worden met het verbeteren van de implementatie? Op welke deelaspecten ziet de Staatssecretaris daar ruimte voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

6

en op welke niet? Waarom? Ziet de Staatssecretaris nog risico’s in het
overlaten aan een volgend kabinet in het onbenut laten van budgetten?
Zijn er in dat verband nog deadlines die cruciaal zijn?
Nederland doet er alles aan om invulling te geven aan de EU-biodiversiteitsdoelstellingen voor 2020, waaronder de implementatie van de VHR
en de uitvoering van het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Een aantal
acties betreft lopende trajecten en kan gewoon doorgang vinden. Input
voor de richtsnoeren (actie 1), in de zin van aangedragen dilemma’s en
best practices, kan ambtelijk geleverd worden binnen het door de
Commissie voorziene proces. Het verbeteren van het beschikbaar stellen
van kennis (actie 3) is een essentiële stap voor het verbeteren van de
implementatie. Op dit gebied wordt momenteel door rijk en provincies
onderzocht hoe dat het beste kan, mede in het licht van de Digitale Keten
Natuur van de provincies en het digitaal stelsel Omgevingswet. Beide zijn
in ontwikkeling. Het afronden van de aanwijzing van gebieden en het
opstellen van beheerplannen voor die gebieden (actie 4) is één van de
belangrijkste acties voor het behalen van het eerste biodiversiteitsdoel,
een gunstige staat van instandhouding. Dit proces loopt vooralsnog
volgens planning door.
Het schuiven van budgetten tussen Europese fondsen is op dit moment
niet aan de orde, omdat de Europese budgetten tot 2020 vastgelegd zijn in
het meerjaarlijkse financieel kader. Ik heb u op 19 juni jl. geïnformeerd dat
ik wel voornemens ben om binnen het GLB € 20 miljoen over te hevelen
van pijler 1 naar pijler 2 ten behoeve van agrarisch natuurbeheer voor
weide- en akkervogels (Kamerstuk 28 625, nr. 246). Daarnaast moeten de
mogelijkheden die er nu al zijn voor biodiversiteit in bestaande EUfondsen maximaal worden benut. Ik ben hierover in gesprek met de
provincies.
De leden van de D66-fractie lezen dat het zowel grote (beheers)inspanningen vergt om in bepaalde Natura 2000-gebieden laagveengebieden in
stand te houden omdat het zich wil ontwikkelen naar een hoogveengebied, als dat op andere plekken slechts met grote moeite hoogveentypen in stand gehouden wordt. Deze leden vragen wat voor toetsingskader verantwoord toegepast zou kunnen worden om te bezien of die
ontwikkeling ondersteund of tegengaan moet worden, zo nodig gevolgd
door een aanpassing van de habitattypen waarvoor het gebied is
aangewezen.
Het toetsingskader voor de keuze welke doelen in welke gebieden gesteld
moeten worden zijn de richtlijnen zelf, in dit geval het behalen van de
landelijke gunstige staat van instandhouding en de leden van artikel 6. Het
is alleen mogelijk om laagveengebieden te laten doorontwikkelen naar
hoogveengebieden als dat absoluut noodzakelijk is voor het behalen van
een gunstige staat van instandhouding van de hoogveentypen en -soorten
en tevens als dat het behalen van een gunstige staat van instandhouding
voor de laagveentypen en -soorten niet in gevaar brengt. Dat wil overigens niet zeggen dat bestaande hoogveengebieden dan verwaarloosd
mogen worden, voor Natura 2000-gebieden geldt immers het verslechteringsverbod. De gebieden kunnen ook niet zomaar van hun status van
Natura 2000 ontdaan worden, dat kan alleen als natuurlijke ontwikkelingen de bijdrage van het gebied aan het netwerk onmogelijk maken.
Omdat de door de leden voorgelegde keuze wel effect kan hebben op de
efficiëntie waarmee de doelen gehaald kunnen worden, is dit een mogelijk
onderwerp om te bespreken in het bilaterale overleg met de Europese
Commissie.
De leden van de D66-fractie merken op dat de experts als aanbeveling
meegeven dat natuurlijke dynamiek niet altijd de beste optie is. Zij geven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

7

aan dat ook meer van beheer afhankelijke waarden die in een gebied
voorkomen in beginsel behouden moeten worden. Deze leden vragen of
deze aanbeveling tot bijstelling van de beheersplannen in één of meer
natuurgebieden gaat leiden. Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
In de beheerplannen staan de instandhoudingsmaatregelen voor het zo
efficiënt mogelijk behalen van de gestelde instandhoudingsdoelen in een
gebied centraal. Het zal per gebied verschillen wat de meest efficiënte
methode is. Als soorten of habitattypen aanwezig zijn die specifiek beheer
behoeven, zal daar rekening mee gehouden moeten worden in het
beheerplan. Het is mogelijk dat in een tweede beheerplan anders besloten
wordt over het mogelijk maken van natuurlijke dynamiek dan in het eerste
beheerplan van een gebied, bijvoorbeeld als uit ervaringen uit de eerste
beheerplanperiode blijkt dat bepaalde waarden geen profijt hebben van
het beheer uit het eerste beheerplan. Aangezien de meeste beheerplannen
van de eerste generatie recent zijn of binnenkort worden vastgesteld,
volgt deze aanpassing over ongeveer zes jaar. Of en in welke mate dit zal
gaan gebeuren kan ik daarom op dit moment niet overzien.
De leden van de D66-fractie vragen waarom beheerplannen nu geregeld
slechts beheermaatregelen en bestaand gebruik bevatten, in plaats van
ook geplande projecten en kwaliteitsimpulsen. Deze leden vragen of het
klopt dat in beheerplannen weinig maatregelen opgenomen zijn die
buiten de Natura 2000-gebieden genomen dienen te worden. Zou dat
echter omwille van bijvoorbeeld in- en uitspoeling niet logisch zijn
voortaan als actief overwegingskader mee te nemen in het opstellen van
beheerplannen?
Het beheerplan is van oorsprong primair bedoeld voor het uitwerken van
de Natura 2000-doelstellingen in omvang, ruimte en tijd en het vastleggen
van instandhoudingsmaatregelen om die doelstellingen te bereiken. Later
is daaraan in de natuurwetgeving toegevoegd de mogelijkheid om in het
beheerplan vrijstelling te verlenen van de vergunningplicht voor activiteiten – in het bijzonder bestaande activiteiten – die overeenkomstig het
beheerplan worden uitgevoerd, mits dat verantwoord is in het licht van de
vereiste ecologische onderbouwing. Daarnaast is afgesproken dat
beheerplannen waar mogelijk duidelijkheid bieden voor het beleid voor
vergunningverlening. Door de deskundigen wordt aangegeven dat er
nadelen kleven aan het opnemen van geplande projecten in het beheerplan. Er moet bijvoorbeeld zekerheid zijn dat eventuele negatieve effecten
van een project de doelstellingen niet in gevaar brengen en dat mitigerende of compenserende maatregelen aanvullend zijn op de reguliere
maatregelen en bovendien hun effect moeten hebben voordat het project
uitgevoerd kan worden. Bovendien moet het project toevallig aansluiten
op het proces van het opstellen van het beheerplan. Het is niet eenvoudig
om te doen, maar kan de moeite waard zijn om te onderzoeken in
specifieke gevallen. Beheerplannen kunnen ook opgenomen worden in
een ander plan op groter schaalniveau waarin een op synergie gerichte
afweging kan worden gemaakt.
Kwaliteitsimpulsen voor natuur en landschap kunnen een belangrijke
bijdrage leveren aan het behalen van de Natura 2000-doelen. Maatregelen
die voortkomen uit het PAS zijn voor een belangrijk deel ook herstelmaatregelen. Daarbij moet wel rekening gehouden worden dat ontwikkeling en
herstel van natuur niet ten koste mag gaan van bestaande beschermde
waarden. In 2011 is afgesproken dat de inzet voor de eerste beheerplanperiode gericht mag zijn op het behoud van de bestaande waarden. Als
uitbreiding of verbetering in deze periode een onverantwoord grote
inspanning vraagt, kan dat verschoven worden naar volgende beheerplanperioden. Daar waar tegen redelijke inspanningen verbeteringen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

8

uitbreidingen kunnen worden bereikt, moet dat natuurlijk niet worden
nagelaten (zie Kamerstuk 32 670, nr. 1).
Wat betreft maatregelen buiten het gebied: in zoverre die essentieel zijn
voor het behalen van de doelen in het gebied, zouden ze (al) aangegeven
moeten worden in het beheerplan.
De leden van de D66-fractie zouden graag een overzicht krijgen van alle bij
de Staatssecretaris bekende initiatieven van het Rijk, provincies en
gemeenten om op participatieve wijze draagvlak te krijgen voor natuurbeheer. Welke lessen kunnen daaruit getrokken worden die voor andere
beheertrajecten van toegevoegde waarde zouden kunnen zijn?
Er lopen diverse initiatieven waarbij ook het op participatieve wijze
draagvlak verkrijgen voor natuurbeheer een rol spelen. Voorbeelden
hiervan zijn DuurzaamDoor (www.duurzaamdoor.nl) en Tweede Natuur
(www.tweedenatuur.nl) en Leernetwerk Samenspel burgerinitiatieven en
overheden in het groene domein (http://www.wur.nl/nl/artikel/
Leernetwerk-Samenspel-burgerinitiatieven-en-overheden-in-het-groenedomein.htm).
Ik heb het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gevraagd om in de
Balans van de Leefomgeving 2018 het thema natuur en samenleving uit te
werken. Het PBL heeft aangegeven in deze balans de maatschappelijke
betrokkenheid en de vermaatschappelijking van het natuurbeleid te
schetsen. Verder onderzoekt het PBL de opties om vermaatschappelijking
te stimuleren en de potenties voor initiatieven van burgers en bedrijven
voor de ecologie, het draagvlak en het verweven van economie en
ecologie. Of hier lessen voor andere trajecten uit getrokken kunnen
worden, kan ik niet op voorhand aangeven.
Ook Green Deals kunnen een bijdrage leveren aan de doelen en het
draagvlak voor natuurbeheer. Leerervaringen op het gebied van biodiversiteit heb ik vorig jaar juni met uw Kamer gedeeld (Kamerstuk 33 043,
nr. 71).
De leden van de D66-fractie constateren dat de experts aanbevelen bij
bestemmingsplannen niet reeds uit te gaan van de maximale planologische invulling, maar een minder stringent toetsingskader te hanteren.
Op dit moment levert voldoen aan het bestemmingsplan echter een
planologische titel op. Welke (on)mogelijkheden ziet de Staatssecretaris
om de aanbeveling van de experts op te volgen zonder dat de
bescherming van natuur in het geding komt, als er onverhoopt wel een
maximaal planologische invulling van het bestemmingsplan komt? Zou
een aanpassing in de Omgevingswet verwerkt moeten worden via de
invoeringswet, de aanvullingswet Natuur of lagere regelgeving bij de
Omgevingswet? In hoeverre hebben gemeenten op dit moment voorts
voldoende ecologische kennis en expertise in huis om het toetsen op
ecologische impact op goede wijze uit te voeren?
De door de experts geconstateerde strikte toetsing van bestemmingsplannen ten aanzien van de gevolgen voor Natura 2000-gebieden, vloeit
voort uit de uitleg die door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State wordt gegeven aan artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn.
Mogelijk in samenhang met het feit dat een bestemmingsplan (zonder
uitwerkingsplicht) het planologisch deel van een bouwtitel verschaft en
dat dit plan op grond van de Wet ruimtelijke ordening uitvoerbaar moet
zijn. Volgens de Afdeling moet bij de passende beoordeling van een
bestemmingsplan worden uitgegaan van een maximale planologische
invulling. In het bijzonder ingeval bestemmingsplannen functies toelaten
die stikstofdepositie veroorzaken op Natura 2000-gebieden die voor
stikstof gevoelig zijn, is in de praktijk door gemeenten vaak moeilijk te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

9

voldoen aan de eisen die de Afdeling vanuit dit worst case-scenario aan
de onderbouwing stelt. Dit terwijl voor de daadwerkelijke realisatie van
een functie met mogelijk significante gevolgen voor een Natura 2000gebied ook altijd nog een afzonderlijke projectvergunning op grond van
de artikelen 2.7 en 2.8 van de Wet natuurbescherming is vereist. Ook in
dat verband moet een passende beoordeling worden opgesteld waaruit
zonder redelijke wetenschappelijke twijfel moet blijken dat de instandhoudingsdoelstellingen van het gebied niet in gevaar komen. Bovendien
geldt, voor zover het gaat om stikstofbelasting, inmiddels een programmatische aanpak stikstof (artikelen 2.1 e.v. Besluit natuurbescherming).
Het PAS verzekert dat de stikstofbelasting op Natura 2000-gebieden daalt
en dat de noodzakelijke maatregelen worden getroffen om de instandhoudingsdoelstellingen te realiseren.
De experts wijzen terecht op de conclusie van de Advocaat-Generaal bij
het Hof van Justitie van de Europese Unie d.d. 9 juni 2005 in zaak C-6/04
(Commissie tegen het Verenigd Koninkrijk) die meer ruimte lijkt te bieden
dan de jurisprudentie van de Afdeling. Thans worden – buiten invoering
van de stelselwijziging van de Omgevingswet – geen specifieke wettelijke
maatregelen voorzien om tegemoet te komen aan het punt van de
expertgroep. De Wet natuurbescherming – die met de voorgenomen
Aanvullingswet natuur beleidsneutraal zal worden overgezet naar de
Omgevingswet – doet niets anders dan het 1-op-1 omzetten van artikel 6,
derde lid, van de Habitatrichtlijn en bevat als zodanig niet de eisen die de
Afdeling in haar jurisprudentie aan de passende beoordeling van bestemmingsplannen verbindt; aanvullende nationale bepalingen zouden uit de
pas kunnen gaan lopen met toekomstige jurisprudentie van het Hof van
Justitie van de Europese Unie over artikel 6, derde lid, en dat zou kunnen
leiden tot de constatering dat sprake is van een onjuiste omzetting van de
richtlijn.
Voor zover de jurisprudentie van de Afdeling voort zou vloeien uit het
huidige stelsel van de Wet ruimtelijke ordening, zou de stelselwijziging
van de Omgevingswet soelaas moeten bieden, nu daarin bestemmingsplannen worden vervangen door omgevingsplannen die een heel ander
karakter hebben en nu de Omgevingswet niet een soortgelijke uitvoerbaarheidstoets als de huidige Wet ruimtelijke ordening bevat; de
Omgevingswet bevat ook geen uitwerkingsbevoegdheid meer.
Afgewacht moet worden welke invloed de recente invoering van de
programmatische aanpak stikstof en de stelselwijziging onder de
Omgevingswet zullen hebben op de eisen die de Afdeling aan de
passende beoordeling van een bestemmingsplan danwel een omgevingsplan stelt. In de tussentijd bezien Rijk, provincies en gemeenten nu al
samen welke ondersteuning aan de praktijk kan worden geboden bij de
uitvoering van de plantoets.
De wijze waarop gemeenten verzekeren dat zij over voldoende ecologische kennis beschikken verschilt overigens van gemeente tot gemeente;
sommige gemeenten huren die expertise in, andere gemeenten hebben
de expertise zelf in huis of organiseren expertise samen met andere
gemeenten en in voorkomend geval de provincie.
De leden van de D66-fractie vragen hoeveel procent van de onderzoeken
naar de effecten van beheer- of herstelmaatregelen reeds vrij toegankelijk
ter beschikking gesteld worden.
Omdat onderzoeken naar effecten van beheer- en herstelmaatregelen
uitgevoerd worden door veel verschillende organisaties in opdracht van
diverse opdrachtgevers kan ik geen percentage geven van de vrij
beschikbare resultaten daarvan. Onderzoek dat in opdracht van de
overheid wordt uitgevoerd, wordt in elk geval vrij toegankelijk ter
beschikking gesteld. Voorbeelden zijn onderzoek in het kader van het
Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN) op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

10

www.natuurkennis.nl en in het kader van het PAS in de vorm van de
herstelstrategieën. Voor commerciële bureaus ligt het ter beschikking
stellen van hun onderzoeksgegevens uiteraard ingewikkelder.
De leden van de D66-fractie vernemen graag of de Staatssecretaris
onderzoek gaat doen naar de mogelijkheden tot voorinvesteren in natuur
door de private sector ten behoeve van toekomstige compensatieopgaven
en de wijze waarop de Staatssecretaris dat gaat doen.
In de Natuurvisie wordt een omslag geïntroduceerd van natuur
beschermen tégen de samenleving naar natuur versterken mét de
samenleving. Daarin past de opgave om te zoeken naar mogelijkheden
voor private financieringsscenario’s voor natuurontwikkeling. Hier is
inmiddels het nodige onderzoek naar verricht. Zo heeft het Groenfonds in
2014 in opdracht van EZ en naar aanleiding van de motie Jacobi onderzoek verricht naar mogelijkheden van publiek-private samenwerking bij
natuurinvesteringen (Kamerstuk 33 576, nr. 19). PBL heeft onderzocht wat
natuur kan leren van de cultuursector. Hier speelden soortgelijke vragen.
In vervolg op dit onderzoek heeft de Kwinkgroep in opdracht van EZ
onderzoek uitgevoerd wat de natuursector kan leren van de financiering
van cultuur. https://www.kwinkgroep.nl/2016/01/kan-de-natuursector-lerenvan-financiering-van-cultuur/
IUCN, de koepelorganisatie namens de natuurbeschermingsorganisaties,
organiseert in coproductie met Nyenrode en Alterra de «Green finance
academy» waarin natuurorganisaties worden ondersteund bij het
ontwikkelen van business cases voor natuurprojecten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het
«Rapport bevindingen verbeteren implementatie Vogel- en Habitatrichtlijn
in Nederland» en het actieplan VHR met de Nederlandse appreciatie. Deze
leden zijn verheugd met de conclusie van de Europese Commissie dat de
VHR-richtlijnen niet zullen worden aangepast, maar dat landen deze
richtlijn beter dienen na te komen. Ook Nederland schiet daarin te kort en
bungelt onderaan de Europese lijstjes. Het voorgestelde actieplan daarin
is een goede start, maar volgens deze leden niet afdoende om daadwerkelijk te zorgen dat lidstaten de staat van hun natuur en soorten daadwerkelijk gaan verbeteren. Zij hebben daarom nog een aantal aanvullende
vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen op de constatering van de
experts in het rapport dat er meer winst valt te behalen en doen drie
aanbevelingen. Zou de Staatssecretaris een beschouwing kunnen geven
op deze drie aanbevelingen? Deelt de Staatssecretaris de mening van de
experts? Zo ja, wat zou Nederland op korte termijn al kunnen doen om
vooruitgang te kunnen boeken in de implementatie van de Vogel- en
Habitatrichtlijn? Deze leden constateren dat, buiten de programmatische
aanpak stikstof, nog nimmer gekozen is voor een programmatische
aanpak. Kan de Staatssecretaris toelichten waarom dit wettelijke
instrument tot heden niet is ingezet? De experts bevelen aan dit
instrument vaker in te zetten. Is de Staatssecretaris bereid om artikel 1.13
van de nieuwe wet natuurbescherming daadwerkelijk te gaan gebruiken?
Deelt de Staatssecretaris tevens de mening om nationale biodiversiteitsdoelen op te stellen zodat Nederland gaat voldoen aan de 2020
doelstellingen?
De aanbevelingen van de deskundigen klinken plausibel en zijn de moeite
waard om verder uit te werken. Het is aan een volgend kabinet om hier
inhoudelijk invulling aan te geven. Voor de acties die op de korte termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

11

al bij kunnen dragen aan het behalen van de doelstellingen verwijs ik u
naar het antwoord op de eerste vraag van de leden van de D66-fractie.
Het treffen van actieve maatregelen op het vlak van soortenbescherming
is primair de verantwoordelijkheid van de provincies, zoals sinds 1 januari
2017 ook nadrukkelijk is verankerd in artikel 1.12 van de Wet natuurbescherming. Eén van de instrumenten die de provincies daarvoor kunnen
inzetten, is een programmatische aanpak. Het is aan de provincies om te
kiezen welke instrumenten gegeven de specifieke omstandigheden in de
regio worden ingezet. Voor mij telt het resultaat, namelijk het realiseren
van een gunstige staat van instandhouding voor de habitattypen en
soorten waarvoor internationale verplichtingen gelden. Over de monitoring van dit doel heb ik met de provincies afspraken gemaakt in het kader
van het Natuurpact.
Ik zie op dit moment geen toegevoegde waarde van extra nationale
biodiversiteitsdoelen voor 2020 naast de bestaande internationale in het
kader van het Verdrag inzake Biologische Diversiteit (CBD) voor 2020 en
de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDGs) van de Verenigde Naties voor
2030, naast de bestaande EU biodiversiteitsdoelen voor 2020 en naast de
bestaande nationale ambities voor het Natuurpact voor 2027 en de
landelijke doelen voor de Natura 2000-gebieden. Bovendien kost natuurherstel tijd en zijn nieuwe doelen voor deze korte termijn niet zinvol te
formuleren. Het lijkt mij zinvoller om die tijd en energie te besteden aan
acties om te voldoen aan de al bestaande doelstellingen. Overigens wordt
deze suggestie niet geopperd in het rapport van de deskundigen.
De leden van de GroenLinks-fractie zien in het rapport over het verbeteren
van de implementatie van de Vogel- en Habitatrichtlijn ook veel aanbevelingen voor gemeenten en provinciale overheden, bijvoorbeeld in de
aanpassing van de vergunningverlening. Is de Staatssecretaris al in
gesprek met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het
Interprovinciaal Overleg (IPO) over deze aanbevelingen? Zo ja, wat is de
status daarvan? Is de Staatssecretaris bereid de Kamer van de uitkomsten
van dit overleg op de hoogte te stellen?
Het is aan een volgend kabinet om in overleg met provincies en
gemeenten inhoudelijk invulling te geven aan de vervolgstappen die
volgen uit de aanbevelingen van de experts. Wat betreft de soortenbescherming zijn al grote stappen gezet bij de inwerkingtreding van de Wet
natuurbescherming (zie ook het antwoord op de vraag hierover van de
leden van de CDA-fractie).
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met instemming kennis genomen van
het rapport voor een beter implementatie van de VHR in Nederland. Zij
zien dat in Nederland niet zozeer de Europese regelgeving, maar de
uitvoering in de praktijk voor knelpunten in de VHR zorgt.
De leden van de SP-fractie constateren dat het rapport stelt dat ontwikkelingsruimte onder de PAS nu wordt verdeeld door middel van het «wie
eerst komt, wie eerst maalt»-principe, maar dat beter voorrang kan
worden gegeven aan bedrijven die al milieu bevorderende maatregelen
treffen. Komt de Staatssecretaris nog met een voorstel in deze richting?
De verlening van Natura 2000-vergunningen op grond van de Wet
natuurbescherming betreft een bevoegdheid die goeddeels bij de
provincies is belegd; het zijn dan ook de provincies die bevoegd zijn om
op dit vlak beleidsregels vast te stellen. Voor zover eisen worden gesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

12

op het vlak van duurzaamheid, moeten deze overigens aansluiten bij de
wettelijke doelstellingen waarop activiteiten met mogelijke nadelige
gevolgen voor Natura 2000-gebieden worden getoetst, omdat provincies
anders hun wettelijke bevoegdheden oneigenlijk zouden gebruiken.
Deze leden stellen vast dat het rapport specifiek het gebrek aan ecologische kennis in de helft van de gemeenten noemt. Hoe kan dit nader
versterkt worden? Ziet de Staatssecretaris hier een rol voor provincies als
bovengemeentelijke overheid weggelegd?
De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het natuurbeleid is
gedecentraliseerd. Het is derhalve aan de provincies te bepalen hoe de
kwaliteit van de uitvoering geborgd wordt. Ik verwijs hierbij ook naar het
antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie, waarin gewezen
wordt op de door Rijk, provincies en gemeenten georganiseerde regiobijeenkomsten. Bij die regiobijeenkomsten lag de nadruk, naast kennisoverdracht, ook op samenwerking en netwerkvorming tussen gemeenten,
omgevingsdiensten en provincies. Dit kan ook helpen bij het vergroten
van ecologische kennis van zowel gemeenten, omgevingsdiensten als
provincies.
Deze leden merken op dat het monitoren van de PAS in de verschillende
gebieden nationale coördinatie vereist. Op welke wijze gaat de Staatssecretaris zorgen dat er een nationale infrastructuur is om dit op een goede
en eenduidige manier te laten gebeuren?
Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) beoogt economische ontwikkeling
samen te laten gaan met, op termijn, een realisatie van de natuurdoelen
voor de Natura 2000-gebieden. Het programma omvat daartoe bronmaatregelen die leiden tot afname van de stikstofdepositie in deze gebieden,
en herstelmaatregelen ter versterking van de natuurwaarden aldaar. Om
de doelstellingen van het PAS te kunnen volgen en bewaken, is een
systeem van monitoring, rapportage en bijsturing ontwikkeld. Dit systeem
kent verschillende rapportages: één voor de ontwikkelingen in de stikstofdepositie en één voor de instandhoudingsdoelstellingen van de natuur.
Daarnaast wordt over beide overkoepelend gerapporteerd. Rijk en
provincies werken hier samen aan en de uitvoering er van is belegd bij het
PAS-bureau.
De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris verder puntsgewijs kan aangeven op welke wijze de aanbevelingen van het rapport
wel of niet gaan worden doorgevoerd.
Het is aan een volgend kabinet om inhoudelijk invulling te geven aan de
vervolgstappen die volgen uit de aanbevelingen van de experts. Op een
aantal onderdelen ben ik in eerdere vragen iets verder ingegaan op de
(door-)lopende zaken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met interesse het
actieplan voor de natuur, de mensen en de economie gelezen. Zij
onderstrepen het belang van een actieplan omdat in Nederland nog altijd
60% van de beschermde dieren en planten en 77% van hun leefgebied in
gevaar is. Slechts 4% van hun leefgebied verkeert in een gunstige staat
van instandhouding. Tot op heden is de inzet van het kabinet onvoldoende
om het verlies aan biodiversiteit te stoppen en te keren. Een radicale
koerswijziging in het kabinetsbeleid is noodzakelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

13

De leden van de PvdD-fractie waarderen dat het kabinet en de Europese
Commissie zich met dit actieplan committeren aan het redden van
bedreigde soorten en leefgebieden. Maar deze leden delen de kritiek van
groene maatschappelijke organisaties dat de voorgestelde maatregelen
onvoldoende zijn om de internationale biodiversiteitsdoelstellingen te
halen. Een belangrijke tekortkoming is dat de integratie tussen Europees
natuurbeleid en landbouwbeleid uitblijft, terwijl de intensieve landbouw
en veehouderij de grootste veroorzakers zijn van de slechte staat van de
natuur1. Een fundamentele wijziging van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is noodzakelijk, waarbij stevig wordt ingezet op de
transitie van intensieve landbouw naar natuurinclusieve landbouw. Op
welke wijze gaat de Staatssecretaris zich inspannen voor een GLB dat
coherent en complementair is aan de biodiversiteitsdoelen? Wat betekenen de bevindingen uit de evaluatie van de Meststoffenwetgeving hierin,
waaruit blijkt dat de afname van de milieubelasting stagneert en de
doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) in grote delen van het land niet
gehaald gaan worden? Graag een reactie.
Voor wat betreft mijn inzet voor biodiversiteitsdoelen in het GLB verwijs ik
u naar mijn brief over de modernisering en vereenvoudiging van het GLB
die uw Kamer 3 juli jl. heeft ontvangen (Kamerstuk 28 625, nr. 247).
Daarnaast wordt uw Kamer in een brief over natuurinclusieve landbouw,
welke ik separaat aan uw Kamer stuur, hier nader over geïnformeerd.
De grondslag voor de mestwetgeving is de EU-Nitraatrichtlijn. De
Nitraatrichtlijn ziet op verminderen en voorkomen van verontreiniging
door nitraat en eutrofiëring door de landbouw om een betere waterkwaliteit te bereiken. Uit de bevindingen van de synthese Evaluatie meststoffenwet blijkt dat er met name regionaal een opgave ligt voor de landbouw
in relatie tot verbetering van de grond- en of oppervlaktewaterkwaliteit. In
het verlengde daarvan zullen in het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn
maatregelen genomen worden, hierover is uw Kamer op 4 juli jl.
geïnformeerd (Kamerstuk 33 037, nr. 219). De maatregelen in het zesde
actieprogramma beogen ook bij te dragen aan het bereiken van de doelen
van de Kaderrichtlijn Water.
De leden van de PvdD-fractie stellen vast dat een andere tekortkoming het
ontbreken van de benodigde financiering voor het behalen van de biodiversiteitsdoelen is. De Fitness Check van de Vogel- en Habitatrichtlijn
heeft laten zien dat maar 20% van de benodigde financiering beschikbaar
is voor de uitvoering van het Europese natuurbeleid. Onderschrijft de
Staatssecretaris de analyse dat een omschakeling naar natuurinclusieve
en biologische landbouw een aanzienlijke bijdrage zal leveren aan het
realiseren van de biodiversiteitsdoelen? Zo nee, op welke gronden denkt
de Staatssecretaris die analyse te kunnen verwerpen? Zo ja, is de
Staatssecretaris bereid te pleiten voor het inrichten van een
GLB-subsidiestructuur die een dergelijke omschakeling kan bewerkstelligen? Zo nee, waarom laat de Staatssecretaris deze kans voor natuurherstel en een gezonde, toekomstgerichte landbouw liggen?
Natuurinclusieve en biologische landbouw dragen bij aan het terugbrengen van negatieve effecten van de landbouw op de omgeving.
Daarnaast kan natuurinclusieve landbouw een positief effect hebben op
de toestand van specifieke soorten. Ik verwijs u in dat kader naar een brief
over natuurinclusieve landbouw die separaat aan uw Kamer wordt
verzonden. Naar mijn overtuiging moeten de directe betalingen dan ook
1

Zo is o.a. vastgesteld in a) de Fitness Check van de vogel- en Habitatrichtlijnen; b) de Mid Term
Review van de EU biodiversiteitsstrategie 2020; en c) de evaluatie van het natuurpact door het
Planbureau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

14

worden omgevormd tot gerichte ondersteuning voor maatschappelijke
diensten, zoals natuur. Te denken valt aan aanpassing van de bedrijfsvoering om natuur op en om het bedrijf beter te beschermen of zelfs
volledig te integreren in de bedrijfsvoering. De motie van het lid
Ouwehand inzake omschakelsubsidies voor boeren om daarmee om te
schakelen naar natuurinclusieve en/of biologische landbouw past in deze
lijn omdat via stimulering van dergelijke maatschappelijke diensten ook
indirect de omschakeling naar deze bedrijfsvormen worden gestimuleerd.
Nationale cofinanciering van dergelijke gerichte ondersteuning en
subsidies ligt in de rede, waarbij overigens wel het Europese gelijke
speelveld moet worden geborgd. Zie voor mijn verdere inzet mijn brief die
uw Kamer 3 juli jl. heeft ontvangen (Kamerstuk 28 625, nr. 247).
De leden van de PvdD-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven
hoe het Europese actieplan zich verhoudt tot het toegezegde nationale
actieplan dat de Staatssecretaris gaat opstellen met de provincies2. Welke
rol krijgen natuur- en dierenbeschermingsorganisaties bij het opstellen
hiervan? Gaan in dit nationale actieplan aanvullende maatregelen
genomen worden ten opzichte van het Europese actieplan?
In opdracht van EZ en provincies heeft het Planbureau voor de leefomgeving (PBL) een evaluatie uitgevoerd van het Natuurpact. Uit de
evaluatie blijkt dat de provincies op de goede weg zijn met betrekking tot
het doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijnen (VHR). Het PBL doet een
aantal aanbevelingen om de uitvoering te versterken. Ik ben met de
provincies in overleg over de beleidsmatige doorvertaling van deze
aanbevelingen.
Tot slot reflecteren de leden van de PvdD-fractie kort op de notitie die is
opgesteld door juridische, bestuurskundige en ecologische deskundigen
(Kamerstuk 33 576, nr. 100). Deze leden delen de aanbeveling om meer te
investeren in natuur, zodat ingrepen minder significant zijn. Zij pleiten
voor goed natuurbeleid, waarbij de natuur écht beschermd wordt en de
natuur actief verbeterd wordt. Dat maakt micromanagement gericht op
strikte sturing van soorten en een dicht getimmerd regelnetwerk minder
nodig. Welke maatregelen gaat de Staatssecretaris, al dan niet samen met
de provincies, nemen om deze actieve benadering te stimuleren?
De experts noemen een aantal opties in hun rapport om investeringen in
natuur te vergroten die het onderzoeken waard zijn. Het is echter aan een
volgend kabinet om, in overleg met de provincies, inhoudelijk invulling te
geven aan de vervolgstappen die volgen uit de aanbevelingen van de
experts.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie constateren dat de deskundigen in het
rapport «Een betere implementatie van de VHR in Nederland» adviseren
om bij de geplande evaluatie van het Natura 2000-doelendocument «te
bezien (bijvoorbeeld aan de hand van nieuwe kennis of veranderde
inzichten in definities van habitattypen) of er destijds habitattypen en
soorten in de aanwijzingsbesluiten zijn opgenomen, die, mede op basis
van nieuwe kennis, niet blijken te voldoen aan de criteria van bijlage III.»
Zij vinden dat voorkomen moet worden dat gebieden worden aangewezen voor habitattypen waarvoor geen perspectief voor de instandhouding bestaat. Is de Staatssecretaris voornemens hier gevolg aan te
geven?
2

Toegezegd tijdens het in ontvangstnemen van het PBL-rapport «Lerende evaluatie van het
Natuurpact», uitgebracht op 25 januari 2017 (bijlage bij Kamerstuk 33 576, nr. 96).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

15

Ik verwijs u naar mijn antwoord op de eerste vraag van de leden van de
VVD-fractie over een mogelijke invulling van de evaluatie van het
doelendocument Natura 2000.
De leden van de SGP-fractie stellen vast dat de deskundigen adviseren om
de toewijzing van de instandhoudingsdoelen van het Nederlandse deel
van het netwerk in de komende tijd tegen het licht te houden. De vraag is
of de juiste doelen aan de juiste gebieden zijn toegekend. Dit omdat we nu
meer kennis hebben over de verschillende gebieden en omdat ontwikkelingen in een gebied niet stil hebben gestaan. Is de Staatssecretaris
voornemens hier gevolg aan te geven?
Ik verwijs u naar mijn antwoord op de eerste twee vragen van de leden
van de VVD-fractie over een mogelijke invulling en planning van de
evaluatie van het doelendocument Natura 2000.
De deskundigen constateren dat hoge eisen worden gesteld aan de
toetsing van bestemmingsplannen, omdat uitgegaan moet worden van de
maximale planologische invulling. Zij zien hiervoor echter geen noodzaak
in de Vogel- en Habitatrichtlijn. De leden van de SGP-fractie zetten evenals
de deskundigen vraagtekens bij deze «dubbele toetsing» van bestemmingsplannen. De deskundigen geven in overweging te onderzoeken of
en zo ja hoe de systematiek van het ruimtelijke ordeningsrecht op dit punt
kan worden gewijzigd. Is de Staatssecretaris voornemens hier werk van te
maken?
Ik verwijs u naar mijn antwoord op de vraag van de leden van de
D66-fractie over de toetsing van bestemmingsplannen.
De leden van de SGP-fractie wijzen op de constatering van de deskundigen dat de Raad van State sinds het Briels-arrest eist dat de effecten van
mitigerende (beheer)maatregelen zich moeten voordoen daar waar zich
ook de negatieve effecten van het project voordoen. Zij geven aan dat dit
volgens de Afdeling ook betekent dat, indien zich al een overschrijding
van de kritische depositiewaarden voordoet, een verhoging van de
depositie op een bepaalde plek niet mag worden verrekend door de
verlaging van de depositie op een ander deel van het gebied. Externe
saldering, al dan niet via een bank, zou dus alleen nog mogelijk zijn als
daardoor op geen enkele plek van het beschermd gebied een verhoging
van de depositie optreedt. De deskundigen zetten daar, gelet op de inhoud
en context van het Briels-arrest, vraagtekens bij. Volgens hen bestaat dus
binnen de Europese randvoorwaarden mogelijk meer ruimte voor externe
saldering dan thans door de Nederlandse rechter wordt toegestaan. De
leden van de SGP-fractie vragen of de Staatssecretaris de visie van de
deskundigen deelt. Is Staatssecretaris voornemens meer ruimte te creëren
voor externe saldering?
De opvatting van de experts hangt samen met het feit dat een enkele
depositiestijging op een locatie nog niet onmiddellijk een aantasting van
het betrokken habitat op die locatie met zich brengt. Tegelijk is duidelijk
dat voor alle voor stikstofgevoelige habitattypen en leefgebieden in
Natura 2000-gebieden die te maken hebben met een te hoge stikstofbelasting een aanpak nodig is die is gericht op een ambitieuze daling van de
stikstofdepositie en op natuurherstel, zodat de voor de betrokken habitattypen en soorten geformuleerde instandhoudingsdoelen op termijn
kunnen worden gerealiseerd. Daarvoor is het PAS vastgesteld, waarvoor
als uitgangspunt geldt dat op alle habitattypen en leefgebieden op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

16

onderscheiden locaties in het gebied moet dalen, zonder verrekening
tussen locaties. Ik zie thans geen aanleiding in de uitgangspunten van die
aanpak wijzigingen aan te brengen.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 576, nr. 113

17