Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1807
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Staatssecretaris Veiligheid en
Justitie over het bericht dat er generaties in Nederland geboren Molukkers
stateloos zijn (ingezonden 29 maart 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Dijkhoff (Veiligheid en Justitie) mede namens
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen 10 mei
2017) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1707.
Vraag 1
Hoe oordeelt u over het bericht dat Molukkers die hier geboren zijn en een
Nederlands paspoort hebben, niet allemaal Nederlands blijken te zijn?1
Vraag 2
Hoe kan het dat mensen een Nederlands paspoort hebben, maar niet de
Nederlandse nationaliteit hebben? Wat is de status van dit faciliteitenpaspoort
en welke nadelen ondervinden zij hiervan?
Antwoord 1 en 2
Het is begrijpelijk dat dit bericht aandacht schenkt aan een soms voor
betrokkenen verwarrende kwestie. Van de groep Molukse KNIL-militairen en
hun gezinsleden, die in 1951 naar Nederland zijn overgebracht, heeft een deel
bewust en om principiële redenen geen gebruik willen maken van de
mogelijkheid om de Nederlandse nationaliteit aan te nemen. Net als hun
ouders (voor zo ver dezen nog in leven zijn) worden deze kinderen, op grond
van de Wet betreffende de positie van Molukkers van 9 september 1976
(Stb.1976, 468 (hierna: de faciliteitenwet), behandeld als Nederlander.
De faciliteitenwet is ingevoerd om de betreffende groep ondanks het
ontbreken van het bezit van het Nederlanderschap rechtspositioneel zoveel
mogelijk gelijk te stellen aan Nederlanders. Iemand die onder de faciliteitenwet valt, komt in aanmerking voor verstrekking van Nederlandse reisdocumenten. Aanvankelijk beperkte dat zich tot de verstrekking van een faciliteitenpaspoort, waarin standaard de aanduiding betreffende de Nederlandse
nationaliteit werd doorgehaald en een clausule werd opgenomen dat de
houder van het document als Nederlander wordt behandeld. Dit leidde in de

1

ah-tk-20162017-1807
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Molukkers stateloos ondanks Nederlands paspoort, B. Tetelepta. De Gelderlander. 24-03-2017,
http://www.gelderlander.nl/arnhem/molukkers-stateloos-ondanks-nederlandspaspoort~afe82eca/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

praktijk echter tot problemen, omdat de houder van dat paspoort door
diverse landen als niet-Nederlander en dus als visumplichtig werd
beschouwd. Bovendien wilde een aantal landen houders van een dergelijk
paspoort geen toestemming tot binnenkomst geven, wanneer in het paspoort
niet was aangegeven dat de mogelijkheid van terugkeer naar Nederland werd
gegarandeerd.
Dit heeft ertoe geleid dat in 1991 de faciliteitenwet werd gewijzigd. Aan artikel
1 werd een derde lid toegevoegd, inhoudende dat zij die ingevolge deze wet
als Nederlander worden behandeld, indien zij daarom verzoeken, als
Nederlander gelden in de zin van de Paspoortwet en dat in het aan hen op
zodanig verzoek te verstrekken nationaal paspoort de Nederlandse nationaliteit wordt vermeld.2 Die bepaling trad op 1 januari 1992, tegelijk met de
nieuwe Paspoortwet, in werking. Later is daar de Nederlandse identiteitskaart
aan toegevoegd als document dat ook door deze groep personen kan worden
aangevraagd en waarop eveneens de Nederlandse nationaliteit wordt
vermeld. De aanvrager die dit wenst kan echter nog steeds kiezen voor een
(faciliteiten)paspoort, waarin de clausule is opgenomen dat de houder als
Nederlander wordt behandeld. Er is geen sprake van een (faciliteiten)identiteitskaart.
Deze specifieke regeling is, zoals gezegd, bedoeld om het reizen van de
betrokken personen buiten Nederland met Nederlandse reisdocumenten te
vergemakkelijken, maar laat onverlet dat zij op grond van de faciliteitenwet
als Nederlander worden behandeld, zonder de Nederlandse nationaliteit te
bezitten. Zij ondervinden bij het reizen en terugkeren naar Nederland daar
verder geen nadelen van.
Vraag 3
Hoeveel gevallen zijn bij u bekend van mensen die een Nederlands paspoort
hebben, maar niet de Nederlandse nationaliteit? Op welke manier worden zij
voorgelicht?
Antwoord 3
Er zijn op dit moment 1289 personen als ingezetene ingeschreven in de
basisregistratie personen (BRP) met de vermelding dat zij als Nederlander
worden behandeld. Zoals gemeld in het antwoord op de vragen 1 en 2
komen zij allen in aanmerking voor verstrekking van een Nederlands
reisdocument, waarin op grond van de Paspoortwet de Nederlandse
nationaliteit is opgenomen. Bij de aanvraag van een Nederlands reisdocument zal de basisregistratie personen worden geraadpleegd en daaruit blijken
dat de betrokken persoon als Nederlander wordt behandeld. Het is niet
bekend in hoeverre gemeenten vervolgens aan de betrokken aanvrager
expliciet de vraag stellen of deze een paspoort wenst waarin de Nederlandse
nationaliteit wordt vermeld. Het is, blijkens het krantenartikel, niet uit te
sluiten dat in de praktijk de aanvraag voor een paspoort of Nederlandse
identiteitskaart van een persoon die als Nederlander wordt behandeld
standaard wordt opgevat als een verzoek om een reisdocument waarin de
Nederlandse nationaliteit van de houder is opgenomen. De bedoeling van de
wijziging van de faciliteitenwet in 1991 was immers het reizen voor deze
groep personen te vergemakkelijken door daarin de Nederlandse nationaliteit
op te nemen.
Vraag 4
Hoe wordt gehandeld wanneer iemand met een faciliteitenpaspoort een kind
krijgt? Worden zij van de status van hun paspoort op de hoogte gesteld en in
de gelegenheid gesteld hun kind wél de Nederlandse nationaliteit te geven?
Vraag 5
Welke mogelijkheden hebben mensen met een faciliteitenpaspoort teneinde
de Nederlandse nationaliteit te verkrijgen?

2

Zie voor de toelichting op deze wijziging de nota naar aanleiding van het verslag bij het
wetsvoorstel, Kamerstukken II, 1990–1991, 20 524, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 6
Waarom moeten mensen die niet goed zijn voorgelicht en waarvan het geen
bewuste keuze was om de Nederlandse nationaliteit niet te verkrijgen, alsnog
de normale naturalisatieprocedure doorlopen met kosten die kunnen oplopen
tot 800 euro? Bent u bereid het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit
voor hen te vergemakkelijken en in ieder geval zonder kosten?
Antwoord 4, 5 en 6
Om de Nederlandse nationaliteit te krijgen, kunnen personen die onder de
faciliteitenwet vallen opteren of naturaliseren. Op personen die onder de
faciliteitenwet vallen, is de Vreemdelingenwet 2000 niet van toepassing,
hetgeen bij het opteren of naturaliseren ertoe leidt dat aan de optie- of
naturalisatievoorwaarde van «toelating» voorbij wordt gegaan. In plaats van
«toelating op grond van de Vreemdelingenwet» geldt dan de status «behandeling als Nederlander». Daarnaast wordt het Nederlanderschap automatisch
verworven door de (klein)kinderen van de oorspronkelijke immigrerende
groep. Het Nederlandse nationaliteitsrecht kent al heel lang een derdegeneratieregel. Deze houdt sinds 1985 in dat bij geboorte Nederlander wordt
het kind dat geboren wordt uit een in Nederland wonende moeder of een
vader, die zelf is geboren uit een in Nederland wonende moeder of vader (art.
4, derde lid RWN). Voor 1985 gold een soortgelijke, maar iets beperktere
regeling. Op deze manier wordt vermeden dat generatie op generatie het
«vreemdelingenschap» zou worden doorgegeven als er geen generatie is die
kiest voor optie of naturalisatie.
Het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit is voor deze groep vergemakkelijkt. Zo hoeven Molukkers op wie de faciliteitenwet van toepassing is geen
leges te betalen voor naturalisatie of optie. Ook behoeven zij geen naturalisatietoets te doen.
Vraag 7
Hoe kunnen mensen zelf onderzoeken of zij over de Nederlandse nationaliteit
beschikken als zij een Nederlands paspoort hebben? Bent u bereid deze
procedure voor Molukkers kosteloos beschikbaar te stellen zodat zij in ieder
geval weten waar zij aan toe zijn?
Antwoord 7
Degenen die onder de werking van de faciliteitenwet vallen en op grond
daarvan als Nederlander worden behandeld, zijn als zodanig ook geregistreerd in de basisregistratie personen. Op grond van artikel 2.55, tweede lid,
van de Wet BRP kan een ieder bij het college van burgemeester en wethouders van een gemeente op diens verzoek binnen vier weken kosteloos inzage
krijgen in de gegevens die over hem in de basisregistratie zijn opgenomen.
Daarmee wordt de betrokkene in staat gesteld te achterhalen of hij als
Nederlander is geregistreerd of als een persoon die als Nederlander wordt
behandeld. Het is ook mogelijk om met gebruikmaking van DigiD deze
gegevens, eveneens kosteloos, op elektronische wijze in te zien in het portaal
Mijn Overheid.nl.
Voor de verkiezingen voor de Tweede Kamer en voor provinciale staten
ontvangen zij geen oproep (art. 4 van de faciliteitenwet), hetgeen voor
betrokkenen ook als een aanwijzing kan gelden.
Vraag 8
Bent u bereid te onderzoeken welke mensen een Nederlands paspoort
hebben, maar niet de Nederlandse nationaliteit, en hen hierover te informeren zodat zij de benodigde stappen kunnen nemen? Zo ja, wanneer kunt u dit
doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Het niet bezitten van de Nederlandse nationaliteit is het gevolg van een
bewuste keuze van ouders of grootouders die nauw samenhangt met de
persoonlijke beleving van de Molukse identiteit binnen de desbetreffende
gemeenschap. Tegen deze achtergrond past een terughoudende opstelling
van de Nederlandse overheid. Het actief informeren van de betrokken
personen over hun behandeling als Nederlander is daarmee niet in overeenstemming. Dit ligt echter anders op het moment dat betrokkenen een
aanvraag doen voor een Nederlands reisdocument. Met het oog daarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

zullen de gemeenten en de andere paspoortverstrekkende autoriteiten er,
voor zover nodig, op worden gewezen dat zij aanvragers die blijkens de
basisregistratie personen als Nederlander worden behandeld, van dit feit op
de hoogte stellen en hen te vragen of zij een paspoort wensen waaruit hun
behandeling als Nederlander blijkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4