INBRENG TER VERDIEPING EN VOORBEREIDING OP HET

RONDETAFELGESPREK
‘DEELECONOMIE‘
Tweede Kamer der Staten-Generaal
Vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat
17 januari 2018

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

VOORWOORD

Amsterdam, 11 januari 2018

Geachte leden van de vaste commissie voor Economische Zaken en

zowel de kansen als de uitdagingen. Dit doen wij in nauwe

Klimaat,

samenwerking met het gehele speelveld, bestaande uit online
platformen, overheden, bedrijfsleven, ngo’s en kennisinstellingen uit

Allereerst willen wij u hartelijk danken voor de uitnodiging om deel te
nemen aan het rondetafelgesprek over de deeleconomie dat plaats zal

binnen- en buitenland. Daarnaast zijn we ook veelvuldig
gesprekspartner van de media en de politiek.

vinden op woensdag 17 januari in Den Haag.
De afgelopen jaren hebben we zowel op de voorgrond als op de
Op verzoek treft u ter verdieping en voorbereiding op het aanstaande
gesprek een beknopt overzicht van enkele activiteiten die wij sinds 2013
hebben verricht binnen het domein van de deeleconomie.

achtergrond (mee)gewerkt aan vele bijeenkomsten, projecten,
publicaties, scenario’s en onderzoeken. Op de volgende pagina’s lichten
we hiervan slechts enkele voorbeelden uit. We hopen en vertrouwen
erop dat ons werk doorlopend bijdraagt aan een genuanceerde en
gemeenschappelijk gedragen visie op het fenomeen deeleconomie.

Er is al veel over de deeleconomie gedacht, geschreven en gesproken.
De verwachting is dat dit komende tijd niet anders zal zijn. Met elkaar
de dialoog (blijven) voeren is essentieel om de deeleconomie op
gebalanceerde wijze tot wasdom te laten komen. Dit is sinds de start
van shareNL (medio 2013) dan ook ons uitgangspunt: het op
onafhankelijke wijze ontwikkelen van de deeleconomie, met oog voor

SHARE NL

Hartelijke groet, mede namens ons team,
Pieter van de Glind & Harmen van Sprang
co-founders shareNL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

DIVERSITEIT DEELECONOMIE
De visie van shareNL is sinds haar oprichting onveranderd gebleven.

Niets is minder waar; het merendeel van de in Nederland bekende

Het hiernavolgende artikel (september 2014) stamt uit een periode dat

deelplatformen zijn slechts enkele jaren geleden bedacht. De oprichters

de deeleconomie steeds verder vorm kreeg en een stevige groei had

van platformen waar nu volop auto’s, ritten, spullen, maaltijden,

ingezet (tussen 2013 en 2016 steeg het aantal Nederlanders dat gebruik

accommodatie en vaardigheden gedeeld worden, werden tot voor kort

maakte van online platformen van 6 naar 25 procent). De strekking van

nog raar aangekeken. ‘Leuk idee! Maar… wie wil dit in vredesnaam?’ was

dit artikel, getiteld ‘De diversiteit van de deeleconomie’ is nog altijd

een veelgehoorde reactie. De nieuwe generatie deelplatformen (boten,

relevant en daarom het delen waard:

kleding, kapitaal etc.) horen eerder: ‘Goed idee! Maar… dat mag toch
niet?’

DE DIVERSITEIT VAN DE DEELECONOMIE (september 2014)
De opkomst van de deeleconomie heeft de afgelopen week met

Dit is kenmerkend voor de fase waarin de deeleconomie zich nu

kritische artikelen in, onder andere, de Volkskrant en nrc next een

bevindt. De peuterschoenen gaan langzaam aan en er wordt volop

interessant punt bereikt. Na een aantal jaren waarin positieve

geëxperimenteerd en ontdekt. De platformen groeien hard en komen

berichtgeving de boventoon voerde, ontstaat er nu meer ruimte voor

daarmee steeds scherper op de radar van het reguliere bedrijfsleven,

kritiek. Dat is maar goed ook, want ook dat heeft de deeleconomie

overheden, onderzoeksinstellingen, adviesbureaus en media. Er

nodig. Zoals opinieleider Rachel Botsman stelde tijdens

ontstaat een paradox van enerzijds een ’booming business’ en

haar presentatie bij een internationale deeleconomie-conferentie

anderzijds een hoog gemotiveerd ondernemersveld waar vaak vanuit

eerder dit jaar in Parijs: 'De deeleconomie is slechts een baby.’

de principes van het sociaal ondernemen, elke dag met veel passie

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

DIVERSITEIT DEELECONOMIE
gewerkt wordt aan een meer verbonden en duurzame samenleving

marktplaatsen met, en marktplaatsen zonder financiële vergoeding. Het

waar buurtgenoten elkaar kennen en helpen. Deze paradox is ook

onderscheid tussen Airbnb en Couchsurfing is hier een aardig

duidelijk zichtbaar bij degenen die gebruik maken van de

voorbeeld van. Tot zover is er niets aan de hand, maar zoals in elk

deeleconomie-platformen. Uit eigen onderzoek blijkt dat mensen zowel

gevarieerd speelveld ontstaan er ook uitersten. Het zijn die uitersten die

intrinsieke als extrinsieke beweegredenen hebben om gebruik te maken

nu zorgen voor de nodige kritiek.

van dergelijke platformen. Sommigen doen het om elkaar te helpen,
sommigen doen het om geld te besparen of te verdienen. Veel mensen
hebben een combinatie aan motieven, waar duurzaamheid vaak ook
onderdeel van is.

De uitersten van de paradox zijn wederom zichtbaar bij gebruikers van
de platformen, maar ook binnen de platformen zelf. Bij de gebruikers
zien we bijvoorbeeld de ’illegale hotels’ van individuen die via Airbnb
meerdere panden verhuren en daar veel geld mee verdienen, terwijl

Paradox tussen ‘sociaal’ en ‘big business’

legale hotels en bed & breakfasts te maken hebben met regelgeving,

De paradox tussen ’sociaal’ en ’big business’ heeft tot nog toe

belasting en controle van de overheid (Volkskrant d.d. 30 augustus

bevorderend gewerkt voor de ontwikkeling van de deeleconomie. De

2014). Binnen de platformen zien we bijvoorbeeld bedrijven als Uber

indrukwekkende variatie aan motieven die mensen kunnen hebben

die, gevoed door miljardeninvesteringen, in een duizelingwekkend

zorgt voor een extra snelle groei, en biedt kansen aan ondernemers uit

tempo de markt op komen en daarbij veel losmaken (nrc next d.d. 3

de deeleconomie om platformen zo in te steken dat de ideologie past

september 2014).

bij een bepaalde groep mensen. Zo ontstaan er bijvoorbeeld

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

DIVERSITEIT DEELECONOMIE
Diversiteit omarmen
Ook overheden zullen om moeten leren gaan met deze paradox.

De opkomst van de deeleconomie is onomkeerbaar. De uitdaging voor

Overheden zijn nog niet klaar met het vorige pakket aan regelgeving en

ons allemaal is om de deeleconomie niet overhaast volwassen te laten

nieuwe technologische ontwikkelingen zorgen alweer voor de noodzaak

worden, haar diversiteit te omarmen, haar zoveel mogelijk vrijheid te

om dat wat besloten is weer onder de loep te nemen. Dit schept

gunnen en als het nodig is af en toe een grens stellen.

verantwoordelijkheid voor de journalistiek om alle betrokkenen scherp
te houden. Vanuit shareNL, het Nederlandse kennis- en
netwerkplatform voor de deeleconomie, juichen we kritiek dan ook toe.
Ook zien we een noodzaak voor meer dialoog tussen, en meer kennis
voor, eenieder die met de deeleconomie te maken heeft. De kansen op
het gebied van sociale cohesie, economische zelfredzaamheid en
duurzaamheid die de deeleconomie biedt zijn te mooi om
overschaduwd te worden door de doembeelden van haar excessen. Wij
geloven dat we als samenleving de kansen die de deeleconomie biedt
het beste kunnen benutten door vanuit een objectieve rol,
samenwerking te faciliteren tussen alle betrokkenen.

SHARE NL

Bron: http://sharenl.nl/nieuws/de-diversiteit-van-de-deeleconomie

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

DUIDING DEELECONOMIE
Doorlopend werken we, in samenwerking met opinieleiders uit binnenen buitenland, aan duiding en definiering van de deeleconomie. Zo
lanceerden we in januari 2016 het zogenaamde ‘ecosysteem van de
deeleconomie.’ Zie http://sharenl.nl/nieuws/ecosysteem-deeleconomie.

Omdat de deeleconomie en het umfeld zich blijven ontwikkelen hebben
we recent enkele aanscherpingen aangebracht:

De platformeconomie bestaat uit alle economische activiteiten
gefaciliteerd door online platformen en kent de volgende
subcategorieën:

Deeleconomie platformen stellen mensen in staat om tijdelijk gebruik
te maken van elkaars overcapaciteit, eventueel tegen betaling. Bv.
Peerby | Snappcar | MyWheels | Thuisafgehaald | Barqo | WeHelpen |
Konnektid | Vandebron | 3DHubs | Airbnb | Blablacar

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

DUIDING DEELECONOMIE
Kluseconomie platformen matchen vraag en aanbod op de
arbeidsmarkt. Bv.
Helpling | Deliveroo | Foodora | Uber | Werkspot | Taskrabbit |
Upwork

Markteconomie platformen faciliteren de handel van goederen en
diensten. Bv.
Booking.com | Amazon | Apple Store | Bol.com | Facebook

Zie ook: http://sharenl.nl/nieuws/ecosysteem-deeleconomie

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

RIJKSOVERHEID
Al sinds 2013 adviseert shareNL diverse ministeries. Zo verrichtten we
onderzoeken voor onder meer het Ministerie van Economische Zaken
en voor het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Hier zijn twee
rapporten uit voortgekomen die in december 2015 aan de Tweede
Kamer zijn gestuurd:

Aldus de voormalige minister van EZ, Henk Kamp in zijn brief:
‘Het kabinet zal zich de komende tijd inzetten om de verdere
ontplooiiing van de deeleconomie te faciliteren en zal zich hiertoe waar
nodig inzetten om belemmeringen en onduidelijkheden weg te nemen
en kansen optimaal te benutten.’

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/12/18/
kamerbrief-over-toekomstbestendige-wetgeving-digitale-platforms-ende-deeleconomie-waaronder-particuliere-verhuur-aan-toeristen

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

RIJKSOVERHEID
‘Innoveren in de deeleconomie’ - in opdracht van EZ
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2015/11/01/
innoveren-in-de-deeleconomie
> samenvatting: http://www.sharenl.nl/nieuws/onderzoek/ez

‘Milieu-impact en -kansen deeleconomie’ - in opdracht van I+M
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2015/11/01/
milieu-impact-en-kansen-deeleconomie
> samenvatting: http://www.sharenl.nl/nieuws/onderzoek/ienm

Het eerstgenoemde rapport beschrijft vele kansen, uitdagingen en
handelingsperspectieven die ook als basis hebben gediend voor
rapporten van derden de afgelopen jaren en veelal ook nu nog relevant
zijn. Het verdient de aanbeveling deze perspectieven ook te bekijken in
aanloop naar het rondetafelgesprek in de Tweede Kamer op 17 januari.

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

INTERNATIONALE OVERHEDEN & NGO’S
Vanuit shareNL dragen we ook direct en indirect bij aan verschillende
publicaties en bijeenkomsten van internationale organen zoals:

Europese Commissie (2013-2017)
http://ec.europa.eu/growth/single-market/services/collaborativeeconomy_nl
OECD (juni 2015)
https://www.oecd.org/forum/about/OECD-Forum-2015-PDFProgramme.pdf
ISO-standaardisatie: IWA principles + framework (maart 2017)
https://www.iso.org/standard/72643.html
Verenigde Naties (oktober 2017)
https://www.unece.org/index.php?id=46514
World Economic Forum (december 2017)
https://www.weforum.org/whitepapers/collaboration-in-cities-fromsharing-to-sharing-economy

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

GEMEENTEN
Sinds het ontstaan van shareNL werken we samen met Gemeente
Amsterdam. Hieruit is onder meer het initiatief ‘Amsterdam Sharing
City’ ontstaan (lancering februari 2015) en heeft deze samenwerking
geleid tot diverse bijeenkomsten, projecten en publicaties. Denk hierbij
bijvoorbeeld aan het ‘Actieplan Deeleconomie’ waaraan wij hebben
bijgedragen: https://www.slideshare.net/shareNL/actieplandeeleconomie-gemeente-amsterdam

De afgelopen jaren hebben we ook internationaal met en voor
gemeenten gewerkt, hetgeen heeft geleid tot de oprichting van de
‘Sharing Cities Alliance’ halverwege 2017. Deze stichting staat los van
shareNL en heeft tot doel om gemeenten wereldwijd te verbinden en
samen op te laten lopen op het domein deel- en platformeconomie,
met een oog voor zowel de kansen als de uitdagingen ervan.
Aangesloten bij de Alliance zijn onder meer Amsterdam, Den Haag,
Kopenhagen, Barcelona, Gotenburg, New York, Washington, Tel Aviv,
Toronto, Singapore en Seoul. Zie ook: http://sharingcitiesalliance.com.

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

PLATFORMS & BEDRIJFSLEVEN
Zoals gesteld geloven wij in de kracht van samenwerking met het gehele
speelveld. En dus werken wij niet alleen met en voor overheden, maar
komen we ook over de vloer bij zowel de platforms alsook het reguliere
bedrijfsleven. Het maakt dat we de deel- en platformeconomie van alle
kanten kunnen bekijken, hetgeen bijdraagt aan een gebalanceerde
ontwikkeling van het fenomeen. Of het nu de oprichter is van Peerby of
Thuisafgehaald, een directeur bij ’s lands grootste verzekeraar of de
CEO van een landelijk opererend postbedrijf, we spreken ze allemaal en
kennen dus ook de personen en de verhalen achter deze organisaties.
Ook brengen we al deze gezichten en geluiden geregeld bij elkaar op
bijeenkomsten, of het nu rondetafelgesprekken zijn van de overheid,
meetups en conferenties van eigen hand of bijeenkomsten van derden.
We zijn dan ook altijd bereid de waardevolle inzichten die hieruit
ontstaan weer te delen.

Een overzicht van zowel de private als de publieke partijen waar wij zoal
mee samenwerk(t)en is hier te vinden: http://www.sharenl.nl/network.

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

PUBLIEK-PRIVATE SAMENWERKING
Publiek-private samenwerkingen zijn in onze ogen van groot belang om
de deel- en platformeconomie op een evenwichtige wijze verder vorm
te geven. Niet alleen onze samenwerking met diverse gemeenten is er
een voorbeeld van. Vooral ook de Green Deal ‘Autodelen’ laat zien dat er
in Nederland door een veelheid aan zowel publieke als private
organisaties samengewerkt kan worden aan een gemeenschappelijk
doel, in dit geval meer deelauto’s. Uiteraard is het niet altijd een
gemakkelijke opgave om circa 40 partijen samen te laten werken, maar
alleen al het feit dat dit partnership al bijna drie jaar bestaat en
hoogstwaarschijnlijk ook een vervolg krijgt, laat zien dat verschillende
achtergronden en beweegredenen ook deels tot een gezamenlijke visie
en beweging kunnen leiden.

Meer informatie over de Green Deal ‘Autodelen’:
http://autodelen.info

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

SAMEN VOORTBOUWEN
De voorgaande voorbeelden geven aan dat we de afgelopen jaren met

Daarnaast hebben we in ons onderzoeksrapport in opdracht voor EZ

een grote diversiteit aan partijen in binnen- en buitenland hebben

eind 2015 zoals eerder al aangehaald een serie

gewerkt aan de verdere vormgeving van de deel- en platformeconomie.

handelingsperspectieven geformuleerd. We onderschrijven deze

We beseffen ons dat dit pas het begin is. Langzamerhand hebben meer

uiteraard nog altijd.

en meer individuen, ondernemers, overheden, bedrijven en
kennisinstellingen dit fenomeen in het vizier. Het moge duidelijk zijn dat
dat een veelheid aan kansen biedt, maar evenzoveel uitdagingen.

Tenslotte zien we ook waarde in de Europese agenda voor de
deeleconomie die is samengesteld door de Europese Commissie in
2016.

Juist omdat we geloven in samenwerking en in samen voortbouwen,
willen we benadrukken dat we de aanbevelingen in twee recente
publicaties merendeels onderschrijven. Op de achtergrond hebben we
met genoegen ook een rol gespeeld in de totstandkoming ervan. We
hebben het hier over het in mei 2017 gepubliceerde rapport ‘Eerlijk
delen: waarborgen van publieke belangen in de deeleconomie en de
kluseconomie’ (Rathenau Instituut) en de kabinetsreactie hierop van de

Voortbouwend op dit alles delen we hierbij graag nog enkele suggesties
en overdenkingen (in willekeurige volgorde) die ook als gespreksstof
kunnen dienen voor het aanstaande rondetafelgesprek (zie volgende
pagina). Laten we gezamenlijk blijven werken aan de ontwikkeling van
de deel- en platformeconomie.

hand van staatssecretaris Keijzer van 9 januari jongstleden.

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

ENKELE SUGGESTIES
•

geef ruimte aan de kansen van de deel- en platformeconomie

•

waarborg de publieke belangen; besef wel dat de burger ook snel

om als rijksoverheid een goede binding te onderhouden met wat er

verandert qua beleving, behoeften en bijbehorend gedrag

binnen steden (gemeenten) gebeurt en hiervoor ruimte te geven

•

•

blijf in gesprek met de platforms en de personen erachter;

•

•

ook ‘krimpgebieden’ en dunner bevolkte regio’s kunnen veel baat
hebben bij een ontwikkelde deel- en platformeconomie. Het credo

verbind opgedane kennis en ervaring omtrent al langer bestaande

‘bestaande capaciteit beter benutten’ kan deze gebieden economisch

online platforms als Marktplaats en bol.com aan de nieuwe generatie

en sociaal vitaal houden en publieke diensten (zorg, onderwijs,

platforms uit deel- en kluseconomie. Houd oog voor de nuances en

mobiliteit) op pijl houden
•

beoordeel waar een sectorale benadering functioneler is dan een

besef dat veel platforms van Nederlandse bodem nog relatief
beperkte schaalgrootte en slag-/mankracht hebben

integrale aanpak

•

durf als rijk te experimenteren (pilots) en deel opgedane inzichten

het tempo van de ontwikkelingen vraagt om een systematiek waarbij

•

stimuleer (sociaal) ondernemerschap en innovatie

de overheid snel kan schakelen indien nodig (bv. om publieke

•

‘social enterprises’ binnen de deel- en platformeconomie kunnen

belangen actief en ad hoc te waarborgen). Dit vraagt om een
benadering waarbij de verschillende sectoren van de deel- en

•

steden vormen de ‘speeltuin’ voor de deeleconomie. Het is raadzaam

optimaliseer onderlinge kennisuitwisseling en externe kenniswinning

diversiteit
•

•

ingezet worden om beleidsdoelen te helpen verwezenlijken
•

over de hele wereld werken overheden aan visie en beleid ten

platformeconomie gemonitord worden, inclusief best practices en

aanzien van de deel- en platformeconomie. Wees wijs en werk

onderzoeken

internationaal samen

vergroot bekendheid en bewustzijn bij de burger (bekrachtiging)

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

VISIE + STRUCTURELE SAMENWERKING
Ons land bevindt zich internationaal momenteel in de voorhoede van
de deel-en platformeconomie. Er is de afgelopen jaren veel kennis
opgebouwd en ervaring opgedaan. De kans doet zich nu voor om dit
verder samen te brengen en een ambitie en visie te formuleren en
vorm te geven die ons koploper kunnen doen blijven en daarmee
vooruit te kunnen lopen op zowel de kansen als de uitdagingen van de
deel- en platformeconomie.

Al jaren wordt shareNL door diverse ministeries en andere
rijksinstanties betrokken bij onder meer interne bijeenkomsten en de
totstandkoming van beleid. Onze kennis en ons netwerk binnen de
publieke en private sector in binnen- en buitenland dragen hier aan bij.
Om dit een stap verder te brengen ligt er momenteel een voorstel bij
EZK voor een structurele samenwerking waardoor iedere ambtenaar
binnen de overheid die met het thema deel- en platformeconomie te
maken heeft, doorlopend terecht kan voor kennis en inzichten alsook
verbinding onderling en verbinding met de verschillende actoren actief
in de deel- en platformeconomie.

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

SLOTWOORD
Onze reis bij shareNL begon met de opkomst van de deeleconomie. De
afgelopen jaren ondervonden wij hoe online platforms de manieren
waarop we ons met elkaar verbinden op een nieuwe wijze vormgeven,
en hoe dat sectoren en samenlevingen verandert.

Vandaag de dag zijn we stevig geworteld in de deel- en
platformeconomie. We ondervinden dat online platforms slechts de
basis vormen van waar we naartoe bewegen. Nieuwe technologieën als
blockchain, artificiële intelligence en robotisering ontstaan en borduren
voort op bestaande online platforms en zorgen voor een versnelde
platformisering en automatisering. Het belang wordt almaar groter om
de balans te bewaken tussen ‘mens en machine.’

Wij blijven onze expertise, ervaring en ons sterke netwerk met alle
toewijding en plezier inzetten om ervoor te zorgen dat we deze rol
kunnen vervullen en daarmee doorlopend samen voortbouwen aan
onze samenleving.

SHARE NL

RE:SHAPING THE WAY WE LIVE, WORK & PLAY

MEER WETEN ?
shareNL

Boek

http://sharenl.nl/nieuws

‘Aan de hand van onderzoek en vele praktijkvoorbeelden brengen Van

http://twitter.com/share_NL

de Glind en Van Sprang in hun boek de deeleconomie per markt in
kaart. Dit boek geeft een unieke inkijk in de ontwikkeling van deze

Sharing Cities Alliance
http://sharingcitiesalliance.com
http://twitter.com/sharingcity

Green Deal ‘Autodelen’
http://autodelen.info

nieuwe economie. Het laat zien welke kansen en uitdagingen er zijn
voor zowel opkomende als gevestigde organisaties en hoe de koplopers
de toekomst al aan het vormgeven zijn.’
http://shareNL.nl/boek

Sprekers
http://sharenl.nl/speaking

http://twitter.com/autodelen_info

Collaborative Economy (gecureerd wereldwijd onderzoek)
http://collaborativeeconomy.com
http://twitter.com/collabecon

Contact
Wees altijd welkom bij ons in Amsterdam of bel 06 19 352 723.
Een mailtje mag natuurlijk ook: info@shareNL.nl.