Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 455

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 april 2019
Hierbij bied ik u, mede namens de Staatssecretaris van Economische
Zaken en Klimaat, het verslag aan van de informele Raad voor Concurrentievermogen die op 3 april plaatsvond in Boekarest, Roemenië.
Deze informele Raad bestond uitsluitend uit een onderzoeksdeel en
bevatte geen deel industrie en interne markt. Het Roemeense Voorzitterschap had het verbreden van deelname aan het Kaderprogramma en
spreiden van excellentie geagendeerd, evenals samenwerking rondom de
Zwarte Zee. Vanwege het besloten karakter van deze Raad vond er een
vrije gedachtewisseling plaats, zonder besluitvorming.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

kst-21501-30-455
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 455

1

VERSLAG VAN DE INFORMELE RAAD VOOR CONCURRENTIEVERMOGEN
Widening participation
De Raad sprak in de eerste sessie over het verbreden van deelname aan
het Kaderprogramma voor onderzoek en innovatie en het spreiden van
excellentie («widening participation»). De kern van deze discussie is dat
met name deelnemers uit Centraal- en Oost-Europese landen (EU13-landen) relatief weinig financiering uit het Kaderprogramma verwerven en de
deelname aan het Kaderprogramma graag wijder verspreid zien binnen
Europa. De voorliggende vraag tijdens deze sessie was welke maatregelen
effectief zijn om excellentie meer te verspreiden en deelname aan het
Kaderprogramma te verbreden.
Eurocommissaris Moedas ging bij dit agendapunt in op het bereikte
akkoord in eerste lezing over de verordening van Horizon Europe.1 Hij
benadrukte dat de uitkomst tegemoet komt aan de wensen van zowel de
EU-13 als andere landen, waarbij excellentie en impact de leidende
principes van het Kaderprogramma voor onderzoek en innovatie blijven.
Hij benoemde een aantal kenmerken van het nieuwe Kaderprogramma:
open science, de Europese Innovatieraad, de missies om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken en de cross-sectorale clusters om synergie
te bevorderen.
Tijdens het debat werd door veel lidstaten het belang onderstreept van
excellentie en impact als uitgangspunten voor Horizon Europe. Daarnaast
benadrukten met name de EU13-landen ook het belang van de specifieke
elementen binnen Horizon Europe die gericht zijn op het verbeteren van
de participatie van minder onderzoeks-en innovatie intensieve lidstaten.
Een enkele lidstaat benoemde daarbij de voorkeur voor regionale
enveloppen voor financiering van onderzoek en innovatie om de
innovatiekloof te kunnen dichten.
Nederland heeft het belang van het akkoord onderstreept. In de discussie
bracht Nederland in dat synergie van het Kaderprogramma met de
Europese Structuur- en Investeringsfondsen belangrijk is voor capaciteitsopbouw, evenals nationale investeringen in onderzoek en innovatie. Dit
zijn noodzakelijke voorwaarden voor een sterke basis in onderzoek en
innovatie, waarmee «widening participation» gerealiseerd kan worden. De
financiering die landen uit het Kaderprogramma kunnen ontvangen is
aanvullend aan nationale investeringen in onderzoek en innovatie. Dit
standpunt werd door diverse lidstaten vanuit alle windrichtingen van de
Europese Unie gesteund.
Eurocommissaris Moedas concludeerde, in lijn met de Nederlandse
inbreng, dat de Europese Commissie samen met de lidstaten aan de slag
dient te gaan om de synergie te zoeken met de Europese Structuur- en
Investeringsfondsen. Ook hij benadrukte dat het belangrijk is dat landen
nationaal investeren in onderzoek en innovatie en benoemde de ondersteuning van National Contact Points als een van de mogelijkheden
binnen Horizon Europe om EU13-landen te ondersteunen. Hij sprak de
wens uit dat deze maatregelen ertoe zullen leiden dat er in het tiende
EU-Kaderprogramma voor onderzoek en innovatie (de opvolger van
Horizon Europe) geen «widening» maatregelen meer nodig zullen zijn.

1

Uw Kamer ontvangt een separate brief met de appreciatie van dit akkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 455

2

Samenwerking rondom de Zwarte Zee
In de middag sprak de Raad over de ontwikkeling van een strategisch
kader voor samenwerking op het gebied van onderzoek en innovatie
rondom de Zwarte Zee. Deze regio vormt de oostgrens van Europa en
heeft prioriteit voor het Roemeense EU-voorzitterschap. Sinds 1992
werken de aan de Zwarte Zee grenzende landen samen om het
ecosysteem rondom de Zwarte Zee nieuw leven in te blazen. In mei wil
het voorzitterschap een conferentie organiseren waar een Strategische
Onderzoeks-en Innovatie Agenda voor de Zwarte Zee wordt gelanceerd.
Hiermee willen de omliggende landen groei rondom deze zee stimuleren
en het (economisch) potentieel benutten.
Eurocommissaris Moedas gaf aan dat we reeds veel weten van sterren en
planeten, maar zeer weinig over de oceanen. Het is daarom goed dat een
dergelijke strategische agenda voor de Zwarte Zee wordt gelanceerd. Dit
is volgens Moedas niet enkel goed voor de wetenschap, maar het draagt
vanwege de ligging van deze zee bijvoorbeeld ook bij aan wetenschapsdiplomatie en culturele uitwisselingen.
Veel lidstaten benadrukten de sociaal economische waarde van oceanen
en het belang van samenwerking over grenzen heen, ook met landen
buiten de Europese Unie. Ook onderstreepten enkele lidstaten dat de
Europese Structuur- en Investeringsfondsen en het Europese Nabuurschapsbeleid hier mogelijk een bijdrage aan kunnen leveren.
Gezien de focus van de discussie heeft Nederland zijn inbreng gericht op
het belang van samenwerking rondom oceanen, ook om sociaaleconomische impact te vergroten. Nederland heeft aangegeven dat onze
ervaringen met samenwerking tussen visserijstakeholders, start-ups,
overheden, industrie en boeren mogelijk als handvat kunnen dienen voor
de samenwerking rondom de Zwarte Zee. Nederland deelt deze
ervaringen graag met geïnteresseerden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 455

3