Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 637

Bedrijfslevenbeleid

Nr. 18

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 20 oktober 2011
De vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie1
heeft een aantal vragen voorgelegd aan de minister van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie over de brief van 13 september 2011
inzake de kabinetsreactie op de adviezen: «Naar de Top, het bedrijvenbeleid in actie(s)» en de «Visie op de Noordvleugel» (Kamerstuk 32 637,
nr. 15).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 19 oktober 2011.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van der Ham
Adjunct-griffier van de commissie,
Schüssel

1
Samenstelling:
Leden: Thieme, M.L. (PvdD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Dijkgraaf, E.
(SGP), Ziengs, E. (VVD), Schaart, A.H.M.
(VVD), Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD), Lodders,
W.J.H. (VVD), Dijksma, S.A.M. (PvdA),
Samsom, D.M. (PvdA), Smeets, P.E. (PvdA),
Vliet, R.A. van (PVV), Gerbrands, K. (PVV),
Graus, D.J.G. (PVV), Werf, M.C.I. van der
(CDA), Koppejan, A.J. (CDA), Koopmans,
G.P.J. (CDA), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP),
Jansen, P.F.C. (SP), ondervoorzitter, Braakhuis,
B.A.M. (GL), Tongeren, L. van (GL), Ham, B.
van der (D66), voorzitter, Verhoeven, K. (D66)
en Jacobi, L. (PvdA).
Plv. leden: Ouwehand, E. (PvdD), Schouten,
C.J. (CU), Staaij, C.G. van der (SGP), Leegte,
R.W. (VVD), Houwers, J. (VVD), Elias, T.M.Ch.
(VVD), Taverne, J. (VVD), Jadnanansing, T.M.
(PvdA), Dekken, T.R. van (PvdA), Dikkers, S.W.
(PvdA), Bemmel, J.J.G. van (PVV), Mos, R. de
(PVV), Dijck, A.P.C. van (PVV), Ormel, H.J.
(CDA), Holtackers, M.P.M. (CDA), Blanksmavan den Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Gerven, H.P.J.
van (SP), Irrgang, E. (SP), Grashoff, H.J. (GL),
Gent, W. van (GL), Koolmees, W. (D66),
Veldhoven, S. van (D66) en Groot, V.A. (PvdA).

kst-32637-18
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

1

1
Wat zijn volgens u de criteria om de routekaarten, die de topsectoren dit
najaar opstellen en voor het einde van dit jaar indienen voor ondersteuning door de overheid, te beoordelen en vervolgens middelen toe te
kennen?
De opdracht aan de boegbeelden van de respectievelijke topsectoren is
om voor het eind van het jaar een voorstel voor een innovatiecontract op
te stellen, waaraan partijen uit de hele keten zich verbinden, inclusief de
Rijksoverheid. Belangrijke elementen daarbij zijn onder andere het streven
naar een excellente kennisbasis, de bijdrage aan economie en
maatschappij o.a. blijkend uit de private bijdrage, aansluiting op de
Europese agenda en internationale netwerken en toegankelijkheid voor
het innovatieve mkb.
Als de sectoren er binnen de randvoorwaarden van de ondertekenaars zelf
uitkomen, betreft het formele kabinetsbesluit in principe een bevestiging
van de binnen de sector gemaakte afspraken en een vaststelling van de
eigen inbreng daarbij.
2
Heeft u in voorbereiding op het vaststellen van het nieuwe bedrijfslevenbeleid een integrale analyse gemaakt van de effectiviteit van het gevoerde
innovatiebeleid in de afgelopen jaren? Zo ja, welke interne en externe
analyses heeft u daarbij betrokken en welke conclusies heeft u getrokken?
Het vorige kabinet had reeds opdracht gegeven tot de Heroverweging
Innovatie en Toegepast Onderzoek, die een integrale analyse van het
innovatiebeleid bevatte. Onderdeel hiervan was de CPB-notitie «Keuzes bij
innovatiebeleid: Bouwstenen voor heroverwegingswerkgroep Innovatie
en Toegepast Onderzoek». Tevens zijn er evaluaties van instrumenten
beschikbaar. Deze analyses zijn mede aanleiding geweest om in het
regeerakkoord fundamentele wijzigingen voor het innovatiebeleid vast te
leggen. De brief «Naar de top; het bedrijfslevenbeleid in actie(s)» vormt
een uitwerking van het kabinetsbeleid en de integrale reactie op de tien
actieagenda’s die de topsectoren in juni aan mij hebben doen toekomen.
3
Hoe verhouden de R&D inspanningen van Nederlandse bedrijven in de
niet-dienstensectoren zich tot de R&D inspanningen van bedrijven in
dezelfde sectoren in andere Europese landen?
Nederland blijft bij de R&D-uitgaven in de niet-dienstensectoren achter bij
andere EU-landen. Dat blijkt uit statistieken van de OECD voor de
R&D-uitgaven op sectorniveau. EIM heeft met deze statistieken gewerkt
voor het onderzoek «Analyse sectorstructuur en private R&D» (2011),
uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie (EL&I). Het meest recente jaar waarvoor de
berekeningen konden worden uitgevoerd is 2007. Uit de berekeningen van
EIM is voor 2007 af te leiden dat Nederland bij de R&D-uitgaven van
bedrijven als percentage van de toegevoegde waarde in de niet-dienstensectoren 18% achterblijft bij het totaal van de EU15-landen. Bij de
R&D-uitgaven in de dienstensectoren bedraagt die achterstand van
Nederland 7%.
4
Welke rol hebben product- en bedrijfsschappen gespeeld bij het
versterken van het innovatieve vermogen van de betreffende sectoren?
Vindt u dat deze rol afgebouwd, gecontinueerd of versterkt moet worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

2

In de agrarische sectoren zijn de laatste jaren diverse innovatietrajecten
opgestart, waaronder «Kas als energiebron», convenant gewasbescherming en Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij. In deze
trajecten zijn overheid en bedrijfsleven samen opgetrokken. Wanneer er
sprake was van cofinanciering van kennis- en innovatieprojecten werd dit
door de agrarische productschappen geregeld.
Zoals ook is aangegeven in het kabinetsstandpunt dat de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, mede namens mij, op 5 oktober jl.
naar de Tweede Kamer heeft gestuurd, wil dit kabinet overgaan tot
afslanking van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (PBO). Heffingen
voor ondernemers zullen dalen doordat schappen voortaan uitsluitend
taken uitvoeren met publiek belang. Overige taken komen in beginsel te
vervallen, tenzij aan strikte criteria wordt voldaan. Of die rol van producten bedrijfsschappen bij innovatieprojecten aan deze strikte criteria
voldoet, zal te zijner tijd worden bezien.
5
Heeft u in de uitgewerkte bedrijfslevenbrief rekening gehouden met de
kritiek en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer over het innovatiebeleid? Zo ja, waar blijkt dat uit?
Het rapport van de Algemene Rekenkamer (ARK) heeft grotendeels
betrekking op het «oude» subsidiegedreven innovatiebeleid. Zoals de ARK
aangeeft, is het effect hiervan moeilijk vast te stellen, vandaar dat dit
kabinet heeft gekozen voor een heel nieuw bedrijfslevenbeleid, met onder
andere de focus op topsectoren.
In het onderdeel Bestuurlijke reactie verwijs ik naar de bedrijfslevenbrief
(februari, juni, september) waarin een hoofdstuk is opgenomen waarin ik
aangeef hoe de monitoring en effectmeting van het nieuwe beleid wordt
opgezet. Zo zal de monitoring op meerdere niveaus plaatsvinden: op
macro-economisch niveau (waarbij rekening gehouden moet worden met
invloeden van buitenaf die de effecten van beleid op economische
prestaties kunnen vertroebelen) en op topsectorniveau, aansluitend op
hun acties en instrumenten en tevens op hun inzet op kennis- en
innovatiethema’s. Over de algehele voortgang van de topsectorenaanpak
ontvangt de Kamer jaarlijks een brief. Daarnaast zal bij toekomstige
evaluaties waar mogelijk gebruik worden gemaakt van controlegroepen
en surveytechnieken waardoor de additionaliteit van innovatiebeleidsinstrumenten kan worden geschat. Hiermee sluit ik aan bij de aanbevelingen van de ARK ten aanzien van verbetering van evaluaties, effectmeting en integrale beleidsdoorlichting. Dat laatste omdat het
bedrijvenbeleid een breed palet aan aspecten in zich verenigt die het
concurrentievermogen van een sector kunnen beïnvloeden (van onderwijs
tot buitenlandbeleid; de door de ARK genoemde omgevingsfactoren).
Voor de aanbeveling van de ARK ten aanzien van coördinerend vermogen,
zie het antwoord op vraag 7.
6
Wat is uw inzet met betrekking tot het programmaonderzoek MKB en
ondernemerschap?
De huidige periode voor het programmaonderzoek loopt tot en met 2013.
De Tweede Kamer is hierover door mijn ambtsvoorganger geïnformeerd
(Kamerstukken II, 32 123 XIII, nr. 48). Dit is uitgewerkt in een meerjarenovereenkomst tussen het ministerie van EL&I en het EIM. Als gevolg van de
bezuinigingen op de subsidies voor ondernemingsklimaat bezie ik thans
wat dit betekent voor het budget in 2012 en 2013 en voor de vormgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

3

van het programma in 2014 en verder. Ik ben hierover in gesprek met EIM.
Zodra hier duidelijkheid over is, zal uw Kamer geïnformeerd worden.
7
Op welke wijze gaat u, gelet op de betrokkenheid van andere ministeries
en de kritiek van de Algemene Rekenkamer, de coördinerende rol van uw
ministerie van EL&I ten aanzien van het innovatiebeleid concreet
vormgeven? Wat is veranderd of gaat veranderen ten opzichte van de
coördinerende rol die de minister van EZ in de voorgaande jaren al had?
Dat ik als minister van EL&I een coördinerende rol heb ten aanzien van
innovatiebeleid, is vastgelegd in het regeerakkoord. Deze verankering
heeft onder meer geleid tot een overheveling van verantwoordelijkheid
voor TNO, DLO en de grote technologische instituten naar het departement. Voor NWO en KNAW draag ik medeverantwoordelijkheid met de
staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) met
doorzettingsmacht voor innovatie. Daarnaast is het hierdoor mogelijk
gebleken om te komen tot het bedrijfslevenbeleid en de topsectorenaanpak, waarin andere departementen met budgettaire middelen
deelnemen (zo blijkt ook uit de tabel in paragraaf 4.4 van de bedrijfslevenbrief). Het commitment van overheden, bedrijven en kennisinstellingen
wordt bovendien vastgelegd in Innovatiecontracten, die samen met de
boegbeelden en onder mijn coördinatie tot stand zullen komen.
8
Kunt u aangeven hoe u gaat garanderen dat met het nieuwe beleid de
toegang tot drinkwater van de allerarmsten in ontwikkelingslanden wordt
verbeterd en niet alleen de toegang van de middeninkomens in
ontwikkelingslanden?
Het verbeteren van de positie van de allerarmsten blijft een centrale
doelstelling van het OS-beleid. Programma’s die in het kader van de
intensivering op water uit het OS-budget worden gefinancierd, worden
getoetst op de bijdrage aan armoedebestrijding. In de uitvoering van de
programma’s worden ook partnerschappen aangegaan met Nederlandse
en lokale maatschappelijke organisaties die opkomen voor kwetsbare
groepen in de samenleving. Deze partijen zijn goed toegerust om
allerarmsten bij het proces te betrekken en te helpen om met betaalbare
technische oplossingen te komen.
9
Kunt u aangeven hoe u gaat garanderen dat met het nieuwe beleid
verbetering van de drinkwatervoorziening in de minst ontwikkelde landen
wordt gestimuleerd in plaats van in middeninkomens ontwikkelingslanden?
In het nieuwe OS-beleid is het aantal partnerlanden teruggebracht tot 15;
11 van de 15 partnerlanden vallen in de groep lage inkomenslanden of
fragiele staten. De intensivering op de beleidsprioriteiten vindt voor een
belangrijk deel plaats in de partnerlanden. Het zwaartepunt van de inzet
van ontwikkelingssamenwerking op het terrein van water ligt dus op de
minst ontwikkelde landen.
10
Vindt u het wenselijk dat Nederlandse publieke drinkwaterbedrijven in
ontwikkelingslanden de facto als private ondernemingen fungeren?
Het is wenselijk dat de Nederlandse drinkwaterbedrijven een bijdrage
leveren aan drinkwatervoorziening in ontwikkelingslanden De ruimte voor
drinkwaterbedrijven om in ontwikkelingslanden actief te zijn, is aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

4

geven in artikel 8, tweede en derde lid, van het Drinkwaterbesluit.
Drinkwaterbedrijven mogen tot maximaal 1% van hun omzet gebruiken
voor projecten ter bevordering van de drinkwatervoorziening in het
buitenland. Voor zover het commerciële activiteiten betreft, dienen deze
strikt te worden gescheiden van de publieke taak van de drinkwaterbedrijven: risico’s van dergelijke activiteiten mogen immers niet ten laste
komen van de Nederlandse consument van drinkwater via hun
drinkwaterrekening.
11
In hoeverre gaat u internationaal (zowel in Europa als daarbuiten) een lans
breken voor een andere benadering van risicobeoordeling zonder gebruik
van proefdieren?
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is primair
verantwoordelijk voor het beleid inzake proefdieren en alternatieven voor
dierproeven, dus ook in internationaal verband. De minister van VWS
heeft in het Actieplan Dierproeven en Alternatieven 2011–2021 (TK
2010–2011, 30 168, nr. 31) benoemd welke activiteiten in Europa en
daarbuiten lopen. Kortheidshalve verwijs ik u naar actiepunten 31 tot en
met 37 van dit plan. Indien proefdieren in internationaal overleg waaraan
ik deelneem aan de orde zullen komen, zal ik zeker aandacht vragen voor
deze problematiek en internationale aanpak voor een andere benadering
van risicobeoordeling bepleiten. Het behoud van een goede risicobeoordeling blijft daarbij uiteraard het uitgangspunt.
12
Hoe gaat u het advies van het topteam Life Sciences & Health, ten aanzien
van een manier van kennisvalorisatie die zonder de inzet van dieren de
voorspellende waarde van onderzoek kan verhogen, waardoor kostbare
ontwikkelingstijd kan worden gewonnen en dierenleed wordt verminderd,
oppakken?
De invulling van de door het topteam voorgestelde activiteiten binnen de
topsector Life Sciences Health (LSH) ligt thans primair in de driehoek
bedrijven, kennisinstellingen en overheid. In de komende maanden zal het
topteam LSH haar plannen uitwerken. Daarbij zal nadrukkelijk aandacht
worden gegeven aan onderzoek naar alternatieven om het gebruik van
proefdieren bij onderzoek te vermijden, zoals in genoemd advies van het
topteam LSH is aangegeven en ook in de bedrijfslevenbrief is opgenomen. Daarbij zal de overheid bevorderen dat ook onderzoekactiviteiten
vanuit de topsector LSH zullen worden ondernomen die ertoe kunnen
leiden dat zonder de inzet van proefdieren de voorspellende waarde van
onderzoek wordt verhoogd. Echter, implementatie kan enkel plaatsvinden
indien de onderzoeksresultaten zijn gevalideerd en EU-wet- en regelgeving zich daar tegen niet verzet.
13
Kunt u een uitgebreide analyse geven van het voorstel in het adviesrapport «Het proefdier voorbij» voor een nieuwe innovatieve manier van
risicobeoordeling, waaruit veel nieuwe bedrijvigheid kan komen als er een
proeftuin wordt opgezet?
Het adviesrapport «Het proefdier voorbij» presenteert een nieuwe manier
van risicobeoordeling van stoffen voor betere gezondheidsbescherming
zonder proefdieren. Het kader hiervoor is hetzelfde kader als dat voor het
Actieplan van de minister van VWS (zie antwoord op vraag 11).
Zoals de minister van VWS eerder heeft aangegeven, sluit het plan «Het
proefdier voorbij» goed aan bij de hoofdlijnen van het actieplan van de
overheid. In beide actieplannen wordt ingezet op de paradigmashift,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

5

onderwijs, kennisdeling, ketensamenwerking en focus op internationale
gremia. Een dergelijke aansluiting zou ook aan de orde kunnen zijn in het
kader van de uitwerking van het Topsectorplan LSH (zie ook antwoord op
vraag 12). Daar kan ik nu niet op vooruit lopen.
14
Welke positie op de wereldranglijst van kenniseconomieën beoogt u aan
het einde van deze kabinetsperiode?
Het kabinet ambieert een plek in de top vijf voor 2020. Er is geen
tussendoelstelling geformuleerd. Wel wordt jaarlijks de voortgang
gemonitord via de positie van Nederland op de ranglijst van World
Economic Forum.
15
Acht u het bereiken van de top vijf van kenniseconomieën mogelijk zonder
extra investeringen door de overheid in kennis en innovatie?
Voor goed onderwijs en voor een goede publieke kennisbasis zijn
investeringen van de overheid nodig. Het bereiken van de top 5 van
kenniseconomieën hangt echter niet alleen af van de omvang van de
publieke investeringen door de overheid in kennis en innovatie. Het gaat
daarnaast ook om het laten renderen van de private en publieke middelen
voor kennis. Verder heeft het beleid tot doel om de private investeringen
in R&D sterk te verhogen; juist daar heeft Nederland een forse achterstand
op andere landen. Dat vraagt om goede randvoorwaarden voor private
R&D en krachtige kennisintensieve topsectoren. Niet met extra overheidsmiddelen voor R&D, maar door bijvoorbeeld regels weg te nemen die
bedrijven hinderen bij innovatie, en publiek onderzoek beter aan te laten
sluiten bij de behoeften van bedrijven. Met het laatste snijdt het mes dan
aan twee kanten: de private investeringen in R&D worden bevorderd en
de rendementen op publieke kennisontwikkeling worden hoger. Ook
succesvolle internationale samenwerking en het aantrekken van buitenlandse R&D-investeringen zijn van groot belang om de Nederlandse
kenniseconomie verder te brengen. Met de publieke investeringen voor
kennis en innovatie die voor de periode tot aan 2015 zijn voorzien in de
Rijksbegroting, zijn er voldoende mogelijkheden om op al deze onderdelen grote stappen voorwaarts te zetten.
16
Kunt u aangeven hoe u een hogere positie op de wereldranglijst voor
kenniseconomieën is te rijmen met een bezuinigingen op onderwijs en
innovatie?

1
De specifieke invulling van deze ambities en
beleidsdoelen krijgt vorm in de beleidsbrieven, actieplannen en strategische agenda’s
voor de verschillende sectoren en voor het
lerarenbeleid, die in de afgelopen maanden
aan uw Kamer zijn aangeboden.

De uitgaven aan onderwijs liggen rond het OESO-gemiddelde. Met deze
gemiddelde uitgaven aan onderwijs weet het Nederlandse onderwijs in
internationaal perspectief goed te presteren. Zo presteert in Europa alleen
Finland op PISA (Program for International Student Assessment)beter. De
goede Nederlandse prestaties en gemiddelde uitgaven hangen samen
met het feit dat de fundamenten van het Nederlandse onderwijsstelsel op
orde zijn.
De ambitie van het kabinet is om tot de top 5 kenniseconomieën te
behoren. In het Global Competiveness Report 2011–2012, dat 7 september
jl. gepubliceerd is, neemt Nederland de zevende plaats in. In de beleidsagenda bij de OCW-begroting 2012 geeft het kabinet de streefdoelen voor
het onderwijs en onderzoek voor deze kabinetsperiode weer. Met het
waarmaken van die streefdoelen zal de positie van Nederland in de
internationale ranglijsten verbeteren. Om deze doelen te realiseren heeft
het kabinet een ambitieuze agenda neergelegd1. Met deze agenda’s bouwt
het kabinet voort op de kracht van het huidige stelsel. Daarbij ontziet het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

6

kabinet onderwijs, en ook wetenschap, bij de bezuinigingen.
Ook bezuinigt het kabinet niet op innovatie, zoals ook aangegeven wordt
bij de beantwoording van vraag 18. Wel worden belangrijke beleidswijzigingen doorgevoerd en budgetstromen anders gericht. Door de sectorale
aanpak, de stroomlijning en verbinding van de gehele kennisketen (via
o.a. innovatiecontracten), het integrale karakter van het nieuwe bedrijvenbeleid gericht op alle relevante randvoorwaarden én het algemene spoor
voor alle ondernemers is de ambitie om tot de top 5 van kenniseconomieën te behoren een haalbaar streven.
17
Kunt u een overzicht geven van zowel de absolute als de relatieve
uitgaven als percentage van het BBP aan R&D in Nederland tussen 2006
en 2015? Kunt u daarbij een uitsplitsing maken naar collectieve en private
uitgaven?
De R&D-uitgaven worden voor Nederland gemeten door het CBS. Het
meest recente jaar daarbij is vooralsnog 2009. Cijfers over 2010 zijn op
korte termijn te verwachten. Er zijn geen prognoses beschikbaar om een
beeld te geven van de te verwachten ontwikkeling van de R&D-uitgaven
tot 2015. Hieronder worden de R&D-uitgaven in de periode 2006–2009
weergegeven, zowel absoluut als in verhouding tot het bbp, met een
uitsplitsing naar privaat uitgevoerde en publiek uitgevoerde R&D.
2006

2007

20081

20091

R&D-uitgaven, in miljoen euro’s:
– Privaat uitgevoerde R&D
– Publiek uitgevoerde R&D
– Totaal

5 480
4 695
10 175

5 495
4 848
10 343

5 263
5 239
10 502

4 900
5 508
10 408

R&D-uitgaven, als % van bbp:
– Privaat uitgevoerde R&D
– Publiek uitgevoerde R&D
– Totaal

1,01
0,87
1,88

0,96
0,85
1,81

0,88
0,88
1,76

0,86
0,96
1,82

1

De R&D-uitgaven als percentage van het bbp zijn over 2008 en 2009 nog voorlopig, in verband
met het voorlopige karakter van de omvang van het bbp in die jaren.

Bron: CBS (2011), ICT, kennis en economie 2011, Den Haag/Heerlen.

Bij de verdeling privaat-publiek kan ook de financiering als invalshoek
worden genomen. Het CBS meet de financiering van R&D tweejaarlijks,
over oneven jaren. Fiscale R&D-stimulering wordt daarbij niet meegeteld
in de overheidsfinanciering van R&D, conform internationale richtlijnen
van de OECD. Verder komt bij de cijfers van het CBS een post financiering
uit het buitenland voor, die niet wordt uitgesplitst in financiering door
buitenlandse bedrijven en financiering door buitenlandse publieke
organisaties. Met kwalitatieve informatie van het CBS over de verdeling
privaat-publiek bij verschillende financieringsstromen uit het buitenland is
het mogelijk om de private en publieke financieringsstromen uit het
buitenland in te schatten. Voorts ben ik er voorstander van om ook de
fiscale R&D-stimulering via de WBSO (en vanaf 2012 tevens de nieuwe
RDA-faciliteit) tot de overheidsfinanciering van R&D te rekenen. Aan de
hand van begrotingscijfers kan die worden meegerekend. In verhouding
tot het bbp resulteren dan onderstaande cijfers voor 2007 en 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

7

2006

2007

20081

20091

R&D-uitgaven, in miljoen euro’s:
– Private financiering
– Publieke financiering
– Totaal

n.b.
n.b.
10 175

5 750
4 592
10 343

n.b.
n.b.
10 502

5 164
5 244
10 408

R&D-uitgaven, als % van bbp:
– Private financiering
– Publieke financiering
– Totaal

n.b.
n.b.
1,88

1,01
0,80
1,81

n.b.
n.b.
1,76

0,90
0,92
1,82

1

De R&D-uitgaven als percentage van het bbp zijn over 2008 en 2009 nog voorlopig, in verband
met het voorlopige karakter van de omvang van het bbp in die jaren.

Bron: berekeningen op basis van CBS-informatie en begrotingscijfers WBSO.

18
Klopt de stelling dat dit kabinet minder uitgeeft aan onderzoek en
innovatie dan het vorige kabinet? Zo ja of zo nee, waarom?
Voor kennisontwikkeling en innovatie is aan het eind van deze kabinetsperiode (2015) totaal een kleine € 4 mld1 beschikbaar. Vergeleken met het
pré-crisisjaar 2008 (€ 3,2 mld) ligt het uitgavenniveau (inclusief fiscale
maatregelen) in 2015 ruim € 0,7 mld hoger. Dit komt vooral door
uitbreiding van het fiscale pakket (WBSO, Innovatiebox, RDA, RDA+).
Tussen 2008 en 2009/2010 stegen de uitgaven voor kennisontwikkeling en
innovatie vooral door het tijdelijke pakket aan crisis- en herstelmaatregelen (o.a. kenniswerkersregeling en de intensivering van de WBSO). De
middelen voor kennisontwikkeling en innovatie nemen met € 0,4 mld af in
de periode 2011–2015.
Zie ook de brief aan uw Kamer met het overzicht van de Rijksbrede
Innovatiebudgetten. Opgemerkt dient te worden dat de eerste geldstroom
niet is opgenomen in deze bedragen.
19
Klopt de stelling dat dit kabinet tot in ieder geval 2015 zowel absoluut als
relatief jaarlijks steeds minder uit geeft aan R&D? Zo ja, waarom?
Er moet een onderscheid worden gemaakt naar uitgaven voor R&D
inclusief of exclusief de fiscale faciliteiten voor R&D, die de komende jaren
sterk worden geïntensiveerd. Voorlopige cijfers van het Rathenau Instituut
voor de periode 2008–2015 laten zien dat de Rijksuitgaven voor R&D
exclusief fiscale faciliteiten tussen 2010 en 2015 in absolute zin een
dalende ontwikkeling kennen. Daarbij dient er echter rekening mee te
worden gehouden dat deze uitgaven in 2009 en 2010 incidenteel sterk zijn
verhoogd in het kader van de crisismaatregelen. Ten opzichte van het
pre-crisisjaar 2008 is de daling beperkt. Worden vervolgens de fiscale
R&D-faciliteiten meegeteld bij de Rijksfinanciering van R&D-uitgaven, dan
is sprake van een forse toename ten opzichte van 2008. Dat geldt niet
alleen in absolute zin, maar ook in verhouding tot de omvang van het bbp.
Belangrijk bij de beoordeling van de financiering door het Rijk is dus om
rekening te houden met de incidentele crisismaatregelen in 2009 en 2010
en de vervanging van subsidies voor R&D door fiscale R&D-stimulering.
Als beide aspecten in aanmerking worden genomen, geldt zeker niet dat
het kabinet de financiering van R&D terugschroeft.
1
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen werd een totaalbedrag van € 3,8 mld
genoemd. Dat bedrag was echter gebaseerd
op voorlopige cijfers uit de tabellen in de
bijlage van deze brief.

20
Kunt u aangeven waarom u op pagina 3 stelt dat het nieuwe beleid
betekent dat er minder subsidies komen, terwijl u op pagina 5 stelt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

8

inzet (in ontwikkelingslanden) oploopt van € 200 mln in 2012 naar € 300
mln in 2015?
De subsidies waarvan sprake is op pagina 3 betreffen Innovatiesubsidies
(op voormalige EZ-begroting). Dit kabinet heeft ervoor gekozen te snijden
in Innovatiesubsidies en deze te verstrekken via een revolverend fonds,
zodat succesvolle innovaties zich terugbetalen.
De 300 mln euro die wordt genoemd op pagina 5 zijn geen subsidies,
maar reguliere gelden voor de financiering van programma’s voor
ontwikkelingssamenwerking (OS) die aansluiten bij de topsectoren.
21
Is consistentie van beleid en regelgeving richting het bedrijfsleven een
concreet aandachtspunt in het bedrijfslevenbeleid? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, hoe gaat u daar, als coördinerend bewindspersoon, handen en
voeten aan geven?
Ja, consistentie van beleid en regelgeving is een belangrijk aandachtspunt
in het kabinetsbrede bedrijfslevenbeleid, waarbij de betrokken departementen intensief samenwerken. Er is bewust gekozen voor doelstellingen
van het beleid die focussen op 2010, om zo mede consistentie te
waarborgen. De voortgang van de actieagenda’s uit de topsectorenaanpak
houd ik via monitoring en effectmeting in de gaten. Ik zal uw Kamer hier
jaarlijks over informeren.
Daarnaast geldt meer algemeen dat het ministerie van EL&I voorstellen
voor beleid en regelgeving toetst op effecten voor het bedrijfsleven via de
bedrijfseffectentoets. Daarnaast worden voorstellen voor wetten en
Algemene Maatregelen van Bestuur door het ministerie van Veiligheid en
Justitie getoetst aan de Aanwijzingen voor de regelgeving, waarin
consistentie een belangrijk criterium voor de kwaliteit van wetgeving is.
Beide kwaliteitseisen zijn als verplicht opgenomen in het Integraal
Afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK), dat wordt gehanteerd
bij de voorbereiding van beleid en regelgeving. Daarnaast worden
voorstellen met grote gevolgen voor de samenleving besproken in de
ambtelijke Commissie voor Effecttoetsing (CET). Deze commissie kijkt of
de effecten van het voorstel goed in beeld gebracht zijn conform de
verplichte kwaliteitseisen uit het IAK.
22
Welke garanties heeft u dat in 2020 daadwerkelijk 2,5% van ons BBP aan
R&D wordt uitgegeven?
De 2,5% bbp R&D-uitgavendoelstelling is een ambitie van dit kabinet,
opgenomen in het Nationaal Hervormingsprogramma 2011. Er zijn geen
garanties dat dit daadwerkelijk wordt bereikt. Wel is er de overtuiging bij
het kabinet dat het nieuwe bedrijfslevenbeleid de ambitie mogelijk maakt.
23
Kunt u aangeven hoe groot het publieke en private aandeel is van de
Nederlandse R&D-inspanningen bij de doelstelling van 2,5% van het BBP
(in 2020)?
Het kabinet maakt in het Nationaal Hervormingsprogramma 2011 (NHP)
bewust geen onderscheid naar publieke en private R&D-uitgaven.
Hiermee volgt Nederland de richtlijn van de Europese Commissie.
24
Klopt het, kijkend naar de onderliggende criteria, dat Nederland inmiddels
weer begint te dalen op de ranglijst van het WEF?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

9

Uit de meest recente publicatie van het Global Competitiveness Report
van World Economic Forum (editie 2011–2012 van 7 september 2011) blijkt
dat Nederland op de ranglijst van de Global Competitiveness Index is
gestegen van plaats 8 naar plaats 7. Positieve punten voor Nederland zijn
o.a. de instituties, de financiële markt, het Nederlandse bedrijfsleven en
het onderwijs. In september 2012 zal het WEF weer een nieuwe ranglijst
(editie 2012–2013) presenteren.
25 en 26
Op welke manier is de bijdrage van het bedrijfsleven van 40% gewaarborgd?
Wat gebeurt er als het bedrijfsleven niet bereid is deze bijdrage van 40%
te leveren? Wordt dan het geld gereserveerd voor de nog onbekende,
maar zeer innovatieve sector X? Zo nee, hoe kan de ondersteuning van de
nog onbekende, maar zeer innovatieve sector X, dan wel in het beleid
worden meegenomen?
Het beeld dat het kabinet voor ogen heeft, is dat in 2015 meer dan € 500
mln omgaat in de Topconsortia voor Kennis en Innovatie, waarvan
tenminste 40% gefinancierd door het bedrijfsleven. Op basis van de
huidige private bijdragen aan bijvoorbeeld de technologische topinstituten (TTI’s) (ruim 25%, waarbij de langlopende TTI’s een hogere private
bijdrage behalen) is dat weliswaar een ambitieuze, maar in de ogen van
het kabinet reële doelstelling. Om deze doelstelling te bereiken wordt de
RDA+ regeling uitgewerkt, als extra stimulans voor private financiers om
deel te nemen aan R&D-activiteiten onder de vlag van een TKI.
Topsectoren hebben een breed karakter; het gaat er vooral om de
innovatiespeerpunten. Omdat de innovatiecontracten «rolling
agenda’s» zijn die jaarlijks worden geactualiseerd, krijgen nieuwe
innovatieve speerpunten binnen de topsectoren ook een kans. Daarnaast
blijft bij de publieke kennisinstellingen ruimte voor vrij en ongebonden
onderzoek en voor onderzoek op terreinen buiten de topsectoren. Ook het
generieke innovatie-instrumentarium geeft ruimte aan bedrijven uit alle
sectoren. Als blijkt dat er andere sectoren zijn die zich in de loop van de
tijd ontwikkelen tot topsectoren, dan staat het kabinet daarvoor open.
27
Kunt u uiteenzetten hoe de maatschappelijke uitdaging om minder
proefdieren in te zetten bij risicobeoordeling en gezondheidsbescherming
past in het bedrijfslevenbeleid en hoe dit binnen de verschillende
actieplannen van de topsectoren wordt opgepakt?
Het kabinet vraagt in de bedrijfslevenbrief om aandacht voor deze
maatschappelijke uitdaging. Hoe dit concreet vormgegeven gaat worden,
is onderwerp van nader overleg en valt onder de verantwoordelijkheid
van het ministerie van VWS. Daar kan ik nu niet op vooruitlopen, maar
vanzelfsprekend wordt de wet- en regelgeving op dit punt nageleefd.
28
Is er bij de RDA-regeling sprake van een plafond per bedrijf?
Het kabinet acht het niet wenselijk om bij de RDA een plafond in te
voeren. Juist bedrijven die veel R&D doen, krijgen dan relatief weinig
RDA. In de Nederlandse kennisinfrastructuur zijn juist een aantal grote
bedrijven cruciale spelers relevant voor het systeem. Ook zijn middelgrote
en grote spelers eerder dan kleine bedrijven geneigd naar het buitenland
uit te wijken. Het kabinet is dus huiverig om die bedrijven op achterstand
te zetten. Om het belang van kleine bedrijven voldoende te borgen, is
tegelijkertijd wel bewust gekozen om de RDA van toepassing te laten zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

10

op zowel de vennootschapsbelasting als de inkomstenbelasting. Doordat
deze ook van toepassing is op de inkomstenbelasting, zullen namelijk ook
kleine bedrijven goed kunnen profiteren van de RDA.
Desalniettemin heeft het kabinet aangegeven dat in het voorjaar van 2012
bezien zal worden hoe de voordelen van de RDA verdeeld zijn over het
midden- en kleinbedrijf (mkb) en de grote ondernemingen. Naar
aanleiding daarvan kan worden bezien of voor de RDA een nadere
begrenzing (bijvoorbeeld door een plafond) of differentiatie nodig of
wenselijk is.
29
Hoe gaat u om met de Brusselse goedkeuringsprocedures voor de nog op
te stellen innovatiecontracten en hoe gaat u ervoor zorgen dat hiermee
niet onnodig veel tijd verloren zal gaan?
Vanzelfsprekend zal het ministerie van EL&I zijn expertise van de
Brusselse goedkeuringsprocedures inzetten bij het opstellen van de
innovatiecontracten, en zal daar waar nodig tijdig contact worden gezocht
met de Europese Commissie.
30
Kunt u aangeven wat de financiële consequenties zijn voor Nederlandse
bedrijven die deelnemen aan het 7e Kaderprogramma en Horizon 2020
door het besluit dat zij bij de berekening van hun loonkosten eerst het
WBSO-belastingvoordeel moeten aftrekken, voordat de loonkosten
kunnen worden gedeclareerd in Europese onderzoeksprojecten, met
hierbij een inzicht in de bedrijven die hierdoor worden getroffen en
eventueel de mogelijkheden die er zijn om hier iets aan te doen?
De Europese Commissie is de uitvoerder van het Kaderprogramma (KP).
Bedrijven nemen rechtstreeks deel aan het programma en zijn zelf
verantwoordelijk voor hun declaraties. Hier heeft de Nederlandse
overheid dus geen rol. Het ministerie kan niet overzien bij welke bedrijven
KP-declaraties en de WBSO precies samenkomen, en dus ook niet
aangeven wat de mogelijke financiële consequenties van het besluit van
de Europese Commissie over de berekening van de declarabele kosten in
het KP zijn.
Het ministerie van EL&I is zich wel bewust van de mogelijke impact van
het besluit. Er is op ambtelijk niveau een overleg met de Europese
Commissie opgestart om meer helderheid te krijgen over de juridische
basis hiervan en tegelijkertijd de Commissie nadere informatie te
verstrekken over de opzet en werking van de WBSO (een generieke
regeling in de sfeer van de directe belastingen).
31
Door het afschaffen van de WBSO als cofinancieringsinstrument en de
nationale generieke IT-programma’s bestaat er een risico dat het voor
bedrijven lastiger is om meer gebruik te maken van Europese subsidiegelden, kunt u aangeven welke mogelijkheden er zijn om ervoor te zorgen
dat de inkomsten uit EU-programma’s alsnog zullen toenemen?
De WBSO is geen cofinancieringsinstrument en wordt ook niet als zodanig
door de Europese Commissie gezien. De WBSO is een generieke fiscale
maatregel ter bevordering van private R&D-uitgaven in Nederland.
Naast de reguliere KP-projecten, waar nationale cofinanciering voor
bedrijven niet nodig is, ondersteunt het KP een aantal Joint Technology
Initiatives (JTI’s). Voor twee van deze JTI’s (ENIAC voor Nanotechnologie
en ARTEMIS voor Embedded Computing Systems) geldt dat deze
gezamenlijk worden gefinancierd door de Europese Commissie, lidstaten
en deelnemers. Voor wat betreft de deelname van Nederlandse partijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

11

aan Joint Technology Initiatives (JTIs) ENIAC en ARTEMIS is de nationale
financiering voor de calls van het najaar van 2011 nog gegarandeerd.
Deze worden uit de Nederlandse begroting van 2012 gefinancierd. Voor de
calls van 2012 en 2013 zoekt het kabinet in samenspraak met het veld naar
oplossingen. Voor de periode na 2013 is nog niet te overzien of en hoeveel
PPP’s met nationale cofinanciering terugkomen onder Horizon 2020
(opvolger KP7). Het is in de praktijk complex gebleken om procedures en
het beleid van lidstaten en de Europese Commissie in deze PPP’s goed af
te stemmen. Nederland vindt publiekprivate samenwerking zeer
belangrijk, maar zou het toejuichen om bij nieuwe PPP’s eerst te kijken
naar de optie van publiekprivate samenwerking waaraan enkel de
Europese Commissie en bedrijven en kennisinstellingen een bijdrage
leveren, zoals nu bijvoorbeeld het geval is bij de JTI Clean Sky (luchtvaart). Dit zorgt er tevens voor dat ook bedrijven en kennisinstellingen uit
landen die dit soort onderzoek meer via fiscale instrumenten in plaats van
via subsidies willen bevorderen deel kunnen nemen.
32
Waaruit bestaan de bijdragen die de regio’s leveren aan het nieuwe
beleid?
Een overzicht van de bijdrage die decentrale overheden kunnen leveren
aan het nieuwe beleid is weergegeven in bijlage 3 van de bedrijfslevenbrief. Daarnaast zijn in de kabinetsreactie per topsector voorbeelden
gegeven van acties van decentrale overheden op dat terrein.
33
Op welke manier heeft u een bijdrage geleverd aan de regionale inspanningen op de topsectoren?
De inzet van decentrale overheden in het bedrijfslevenbeleid is van groot
belang. Sterke (regionale) clusters staan mede aan de basis van het
succes van de topsectoren. Daarom is expliciet aan de topteams gevraagd
ook aandacht te besteden aan de bijdrage van decentrale overheden bij de
topsectoren. Het ministerie heeft hierbij een faciliterende rol gespeeld en
vanuit het ministerie is aan de regionale partijen gevraagd hoe zij willen
en kunnen bijdragen aan de topsectoren. In de kabinetsreactie zijn per
topsector voorbeelden gegeven van regionale inspanningen.
34
Kunt u aangeven door wie de RDA-regeling wordt uitgevoerd en onder
welke voorwaarden?
De regeling zal worden uitgevoerd door Agentschap NL. In beginsel vallen
onder de RDA alle direct aan speur- en ontwikkelingswerk toerekenbare
kosten met uitzondering van loonkosten. Voorts vallen de uitgaven voor
investeringen in bedrijfsmiddelen voor zover direct toerekenbaar aan
speur- en ontwikkelingswerk onder de RDA. Agentschap NL zal de hoogte
van de direct aan speur- en ontwikkelingswerk toerekenbare kosten en
investeringen vaststellen. Vervolgens wordt hiervan een bepaald
percentage genomen en de uitkomst daarvan wordt vastgelegd in een
beschikking: de RDA-beschikking. De belastingplichtige kan de
RDA-beschikking eenvoudig verzilveren door het bedrag van deze
beschikking als aftrekpost op te nemen in zijn fiscale winstberekening.
Door zo veel als mogelijk aan te sluiten bij de uitvoering van de WBSO
kunnen de administratieve lasten voor bedrijven alsmede de uitvoeringskosten voor Agentschap NL worden geminimaliseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

12

35
Kunt u aangeven voor welke bedrijven het mogelijk is om gebruik te
maken van de RDA en kunt u aangeven of er specifieke aansluiting is met
de topsectoren?
De RDA geldt voor alle Vpb-plichtige bedrijven, alsmede voor de bedrijven
die onder de inkomstenbelasting vallen, voor zover deze bedrijven aan
speur- en ontwikkeling doen. Er wordt geen onderscheid gemaakt naar
sectoren. De RDA is bedoeld als generieke verbetering van het fiscale
klimaat voor innovatieve bedrijven. Het kabinet acht daarom voor deze
regeling een onderscheid naar sectoren vanuit het innovatiebeleid
onwenselijk. Bovendien zou een dergelijk onderscheid kunnen stuiten op
Europeesrechtelijke bezwaren.
36
Kunt u aangeven of het buiten de boegbeelden om mogelijk is om
innovatiecontracten in te dienen ten behoeve van de inzet van publieke
kennismiddelen voor projecten buiten de topsectoren of voor transsectorale projecten?
De boegbeelden hebben als opdracht meegekregen om in de innovatiecontracten (die onder regie van de boegbeelden worden opgesteld)
inhoudelijk en financieel invulling te geven aan transsectorale projecten/
doorsnijdende thema’s. Dit betreft biobased economy, nanotechnologie,
ICT en eventuele andere sectoroverstijgende onderwerpen die gebaat zijn
bij een gezamenlijke aanpak. Zo kan ook sociale innovatie voor topsectoren relevant zijn. Daarnaast worden middels de innovatiecontracten niet
alle publieke kennismiddelen verdeeld. Publieke kennisinstellingen dienen
hun middelen dus deels in te zetten in het kader van deze innovatiecontracten (zie ook tabel 1 in «Naar de top, Het bedrijvenbeleid in actie(s)»)Bij
de toedeling van de publieke kennismiddelen blijft ruimte voor ondersteuning van projecten buiten de topsectoren.
Een innovatiecontract wordt juist opgesteld in samenspraak met alle
financiers, zowel publiek als privaat, zodat het bij ondertekening inhoudelijk en financieel gedragen is. Indien publieke en private partijen elkaar
vinden in een contract dat inhoudelijk en financieel gedragen wordt, juich
ik dat toe.
37
Kunt u aangeven welke ambitie u hebt wanneer u stelt dat de bedrijfsdeelname aangaande Europese programma’s in het kader van onder meer
Horizon 2020 omhoog moet? Hoe gaat u bedrijven daartoe verleiden en/of
helpen?
In de periode 2007 tot en met 2010 hebben Nederlandse organisaties
€ 1,6 miljard retour ontvangen uit het zevende kaderprogramma voor
Onderzoek en Technologische Ontwikkeling (KP7). Dit komt overeen met
een retourpercentage van 6,7%. Dit is hoger dan op basis van de
Nederlandse bijdrage aan de EU te verwachten is.
De deelname van bedrijven aan onderzoeksprojecten binnen het
kaderprogramma is een aandachtspunt voor Europa als geheel en voor
Nederland in het bijzonder. In opeenvolgende kaderprogramma’s is de
financiering die bedrijven hebben ontvangen afgenomen van 39% in het
vierde kaderprogramma naar 25% in de eerste drie jaar van KP7. In de
eerste helft van KP7 ontving het Nederlandse bedrijfsleven overigens
slechts 18% van de totale KP7-middelen voor Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

13

Allereerst zullen de innovatiecontracten van de topsectoren zo opgesteld
worden dat optimaal wordt ingespeeld op deelname aan de Europese
programma’s. De sectoren benoemen hoe de actielijnen aansluiten bij de
Europese publiek-private en publiek-publieke samenwerking gericht op
maatschappelijke uitdagingen en sleuteltechnologieën. De gezamenlijke
inspanning van bedrijven en onderzoekers in topsectoren zal zodanig
focus en massa geven dat de Nederlandse topsectoren ook beter
aansluiting kunnen vinden bij Europese programma’s.
Daarnaast is het nodig dat de Europese programma’s toegankelijker
worden voor de deelnemers, waaronder ook het bedrijfsleven. In de
kabinetsreactie op het groenboek «Van uitdagingen naar kansen: Naar een
gemeenschappelijk strategisch kader voor EU-financiering van onderzoek
en innovatie» (kamerstuk 32 744, nr. 1) heeft het kabinet de Nederlandse
prioriteiten gegeven voor Horizon 2020. Hieronder vallen ook veel
maatregelen die bedoeld zijn om de bedrijfsdeelname te bevorderen. Zo is
het allereerst van belang dat het Europese onderzoek- en innovatielandschap een overzichtelijk en toegankelijk geheel aan instrumenten biedt.
Deelname aan de programma’s moet zo min mogelijk lasten met zich mee
brengen. Het kabinet is daarom voorstander van een reductie van het
aantal instrumenten op Europees niveau en zal blijven pleiten voor
vermindering van de administratieve lasten.
Verder wil het kabinet dat er binnen een krappere Europese begroting
meer geïnvesteerd wordt in onderzoek en innovatie. Binnen het kaderprogramma ziet Nederland, naast het ondersteunen van excellente wetenschap en het tot stand brengen van één Europese Onderzoeksruimte,
onder andere graag verhoogde inspanningen op thema’s met een grote
maatschappelijke en/of economische impact en meer waardecreatie uit
kennis. Meer specifiek moet er extra geïnvesteerd worden in instrumenten
om de bedrijfsdeelname te bevorderen. Speciale aandacht moet daarbij
uitgaan naar het bevorderen van de deelname voor het mkb. Extra
investeringen zijn nodig voor grensoverschrijdende publiek-private
samenwerking, met bijzondere aandacht voor demonstratieprojecten, en
kapitaalmarktinstrumenten gericht op risicokapitaal en kredieten. Ook wil
het kabinet dat innovatief en precommercieel aanbesteden meer wordt
toegepast in Horizon 2020 en dat de flexibiliteit van projecten bevorderd
wordt. Op deze manier kan er meer ruimte komen voor kortdurende en
kleinschalige publiek-private en privaat-private samenwerking en wordt
bevorderd dat bedrijven later bij een consortium aan kunnen sluiten. Ook
kan bij toepassingsgerichte calls een zwaardere weging worden gegeven
aan impact van een project.
Het kabinet is van mening dat ook de structuurfondsen een grotere
bijdrage kunnen leveren aan innovatie en onderzoek door gerichte
investeringen in innovatieve projecten, onderzoeksinfrastructuur en
andere voorwaarden voor het Europese onderzoeksklimaat. Nederland
heeft deze stap reeds gemaakt en besteedt de helft van de EFRO-middelen
uit de periode 2007–2013 aan innovatie. De nieuwe structuurfondsenverordeningen die de Europese Commissie op 6 oktober jl. presenteerde,
vormen volgens het kabinet een stap in de goede richting door de
verplichte focus op de doelstellingen van de Europa2020-strategie. De
rijkste regio’s en transitieregio’s worden bovendien verplicht 80% van de
middelen te besteden aan drie doelstellingen: innovatie en onderzoek, de
concurrentiekracht van het mkb en/of de overstap naar een CO2-arme
economie. Het kabinet hecht aan een goede synergie met de opvolger van
KP7, Horizon2020. Cohesiebeleid kan dienen als «stairway to excellence»
door de sterke punten van regio’s te versterken (smart specialisation) en
zo excellent onderzoek en innovatie in de gehele Unie te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

14

38
Heeft u de ambitie om de onafhankelijkheid van wetenschappelijk
onderzoek in Nederland te waarborgen en kunt u aangeven in hoeverre
het faciliteren van de topsectoren door kennisinstituten hieraan bijdraagt?
In de bedrijfslevenbrief roept het kabinet de topsectoren op om innovatiecontracten te sluiten die de integrale kennisketen beslaan (inclusief het
voor de topsectoren relevante wetenschappelijk onderzoek). Vraagsturing
vanuit maatschappelijke en economische behoeften staat hierbij centraal.
Alle partijen uit de gouden driehoek zullen zich aan de innovatiecontracten verbinden. In dat kader zullen NWO en KNAW in samenspraak met
het bedrijfsleven invulling geven aan de € 90 mln in 2012, oplopend tot
€ 350 mln in 2015, die voor de topsectoren ter beschikking worden
gesteld. Tegelijkertijd blijft de kern van de werkwijze van NWO dat de
toekenning van financiering gebeurt in competitie en op basis van een
onafhankelijk oordeel over de wetenschappelijke kwaliteit, impact en
privaat commitment bij de ingediende onderzoeksvoorstellen. Kortom, het
verdelen van middelen voor fundamenteel onderzoek via NWO zal blijven
verlopen met beproefde procedures die de kwaliteit en de onafhankelijkheid garanderen. Ook voor KNAW geldt dat excellentie het
uitgangspunt blijft (van zowel onderzoek als onderzoekers), naast de
bijdrage die het onderzoek levert aan de innovatiecontracten van
relevante topsectoren. De wetenschappelijke onafhankelijkheid van de
onderzoeker is daarmee geborgd. Bovendien zal er ruimte overblijven
voor ongebonden niet-thematisch onderzoek.
39
Hoe gaat u er voor zorgen dat fundamenteel onderzoek buiten de
topsectoren financieel mogelijk blijft?
Zoals in de bedrijfslevenbrief is aangegeven, zal het NWO/KNAW-aandeel
in de topsectoren groeien van € 90 mln in 2012 tot € 350 mln in 2015.
Daarnaast blijft een substantieel bedrag op hun begrotingen over voor
fundamenteel onderzoek buiten de topsectoren. Voor NWO is dat
bijvoorbeeld de helft.
40 en 41
Kunt u aangeven hoeveel geld er vanuit de overheid op dit moment
beschikbaar is voor fundamenteel onderzoek op gebieden die niet onder
de topsectoren vallen?
Kunt u aangeven hoeveel geld er vanuit de overheid beschikbaar is voor
fundamenteel onderzoek op gebieden die niet onder de topsectoren vallen
van 2011 tot 2015?
De totale Rijksbijdrage aan NWO/KNAW bedraagt in 2011 ongeveer 700
mln euro (NWO 604 en KNAW 93 mln). Door taakstellingen en kortingen
zal dit bedrag voor de komende jaren afnemen.
Opgemerkt dient te worden dat NWO naast de rijksbijdragen eveneens
inkomsten heeft van bedrijven, overige derden en overige baten. Dit geldt
eveneens voor KNAW.
Het aandeel van de onderzoeksmiddelen van NWO/KNAW voor wetenschappelijk onderzoek dat gericht gaat worden op innovatie in de
topsectoren is € 90 mln in 2012, € 175 mln in 2013, € 260 in 2014 en
€ 350 mln in 2015.
Ten opzichte van de totale baten van NWO en KNAW betekent dit dat er
van 2011 tot 2015 jaarlijks een groter deel van de baten gericht gaat
worden op de topsectoren.
Zie ook antwoord op vraag 44.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

15

42
Is het juist dat het bedrijfsleven ook invloed krijgt op het fundamenteel
onderzoek?
Ja, het bedrijfsleven maakt deel uit van gouden driehoek en zal zodoende
in samenspraak met andere partijen invulling geven aan het voor de
topsectoren relevante fundamenteel onderzoek. Zie ook beantwoording
vraag 38.
43
Wordt het bedrijfsleven ook betrokken bij keuzes tussen fundamenteel
onderzoek aan de ene kant en toegepast onderzoek en valorisatie aan de
andere kant?
Bij de invulling van de innovatiecontracten zitten zowel bedrijven als
NWO/KNAW als TNO/GTI’s aan tafel. Binnen de gouden driehoek wordt de
inbreng van alle relevante partijen in de betreffende innovatiecontracten
vastgesteld. Dat betekent dat de partijen het onderling eens moeten
worden over het aandeel fundamenteel en het aandeel toegepast
onderzoek binnen ieder innovatiecontract en over de bijbehorende
valorisatie inspanningen. Het bedrijfsleven kan geen middelen voor
fundamenteel onderzoek van NWO/KNAW verschuiven naar toegepast
onderzoek bij TNO/GTI’s of andersom.
44
Kunt u uitgebreid aangeven wat de gevolgen zijn voor de keuze voor de
benoemde topsectoren en specifiek de keuzes van verschuivingen binnen
het budget van NWO voor de financiering vanuit de overheid voor
fundamenteel onderzoek buiten deze topgebieden?
De keuze voor topsectoren draagt zorg voor een betere aansluiting van de
publieke en private onderzoeksinspanningen en gaat daarmee de
hardnekkige innovatiekloof tegen. De keuze voor meer focus op de
topsectoren betekent vanzelfsprekend wel dat binnen NWO minder ruimte
zal zijn voor het financieren van onderzoek buiten de topsectoren. Welke
vakgebieden in welke mate minder middelen zullen kunnen ontvangen
hangt nauw samen met de (inhoudelijke) afbakening van de innovatiecontracten die momenteel voor de topsectoren worden ontwikkeld.
45
Is de fiscale aftrek voor R&D investeringen een open einde regeling? Zo
nee, hoe denkt u dan het budget over de aanvragers te verdelen (first
come, first served)? Zo ja, hoe houdt u dan de kosten onder de voorgestelde budgetten?
Het kabinet wil ondernemers zoveel mogelijk zekerheid bieden bij het
stimuleren van uitgaven voor R&D. Het recht op, en de hoogte van de
RDA worden daarom per kalenderjaar vastgesteld. De regeling wordt dus
niet gedurende het lopende jaar versoberd of gesloten. De RDA kent een
budgetsystematiek waarin een meerjarige budgetegalisatie zorgt voor
evenwicht tussen budget en realisatie (het feitelijke gebruik). De realisatie
van het budgettaire beslag van de RDA kan pas na afloop van het
begrotingsjaar definitief worden vastgesteld. Dan wordt vastgesteld of er
sprake is van een overschrijding of onderuitputting en kan bijgestuurd
worden middels het verlagen of verhogen van het RDA-aftrekpercentage.
De budgetsystematiek van de RDA is gelijk aan die van de S&O-afdrachtvermindering, zoals opgenomen in de Memorie van Toelichting bij het
Belastingplan 20121.
1

Kamerstukken II, 2010/11, 33 003, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

16

46
Hoe hangt dit samen met de gewenste toename van de private R&D?
De hoogte van het tarief vanaf van de RDA wordt bepaald op basis van
het beschikbare budget (€ 500 mln vanaf 2014) en de ontwikkeling van de
RDA-grondslag. Bij een laag niveau van private R&D uitgaven kan het
tarief omhoog waardoor bedrijven meer worden geprikkeld die uitgaven
wel te doen. Bij een toename van private R&D, stijgt de RDA-grondslag.
Als dat leidt tot een overschrijding van het beschikbare budget is dat
aanleiding voor verlaging van het RDA-aftrekpercentage (zie tevens
antwoord op vraag 45).
47
Is de veronderstelling juist dat de fiscale aftrek voor investeringen in R&D
zich meer richt op de gevestigde bedrijven die al winstgevend zijn en dat
het innovatiefonds MKB+ zich meer richt op startende en verliesgevende
bedrijven die innovatie nodig hebben om (weer) winst te maken?
De filosofie van dit kabinet is dat ondernemers geen complexe subsidies
nodig hebben om te innoveren, maar uitstekende randvoorwaarden.
Vanuit deze filosofie bouwt het kabinet aan een versterking van het
innovatievermogen met minder subsidies, meer kredieten, een aantrekkelijk fiscaal pakket en een kennisinfrastructuur die ten dienste staat van
economie en maatschappij. De RDA en het Innovatiefonds MKB+ geven
hier concreet invulling aan.
Door de generieke opzet van de RDA en het Innovatiefonds MKB+ wordt
geen onderscheid gemaakt tussen grote bedrijven en het mkb. Wel
hebben beide regelingen verschillende doelstellingen. Omdat de RDA
geldt voor de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting kunnen
alle bedrijven van de fiscale regeling gebruik maken. Bovendien wordt
met de RDA zoveel mogelijk aangesloten bij de WBSO waardoor toegang
tot de regeling een lage drempel kent. De doelgroep van de RDA is gelijk
aan de doelgroep voor de WBSO. Bedrijven die (nog) geen winst maken,
waaronder startende ondernemers, kunnen hun RDA dankzij de
mogelijkheid van verliesverrekening terugwentelen naar jaren waarin wel
winst werd gemaakt, dan wel meenemen naar de toekomst.
Het Innovatiefonds MKB+ is bedoeld als financiële ondersteuning bij de
ontwikkeling van rendabele nieuwe producten, diensten en processen die
een substantiële groei voor de onderneming kunnen betekenen. Het
uiteindelijke doel is om de productiviteit en de winstgevendheid van deze
ondernemingen en de sector te verhogen. Het fonds richt zich hierbij
zowel op ondernemingen die al winst maken en op ondernemingen die
nog geen winst maken. Het Innovatiefonds MKB+ bouwt onder meer voort
op bestaande revolverende innovatie-instrumenten, zoals het Innovatiekrediet en de Seed capital-regeling. De Seed capital-regeling binnen het
Innovatiefonds MKB+ richt zich wel specifiek op technostarters en jonge
ondernemingen uit de creative industries.
48
U stelt een garantieregeling van € 1 miljard voor, maar een garantie is
niet kosteloos: wat is het risicogehalte van de garanties en wat zijn
derhalve de werkelijke kosten?
Ondanks dat de BMKB als voorwaarde stelt dat het bedrijf wat een
borgstellingskrediet ontvangt voldoende zicht heeft op rentabiliteit en
continuïteit, is de regeling van oudsher beperkt verlieslatend. Dit wordt
geaccepteerd om een grote groep bedrijven te kunnen bereiken die in de
kern gezond zijn, maar zelfstandig moeilijk aan krediet kunnen komen. Het
verloop van de schades van borgstellingen verstrekt in een bepaald jaar,
en daarmee de uiteindelijke werkelijke kosten, is sterk afhankelijk van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

17

conjuncturele ontwikkeling gedurende de looptijd van het borgstellingskrediet. Zo is het verlies de afgelopen jaren beduidend hoger geweest
vanwege de gevolgen van de economische en financiële crisis. Op basis
van langjarige gemiddeldes wordt echter verwacht dat het verlies op de
regeling netto ca. 2% van het bedrag aan verstrekte borgstellingskredieten zal bedragen.
Bij de voorjaarsnota 2012 zal de kasraming voor de dekking van de
schades uit de borgstellingen worden geactualiseerd.
49
Wat betekent het right to challenge exact en krijgen burgers ditzelfde
recht?
Bedrijven, burgers, medeoverheden en professionals die kunnen
aantonen dat regelgeving, of de uitvoering en handhaving ervan, een
efficiënte en effectieve uitvoering van hun taken belemmert en tevens een
alternatief hebben voor een betere uitvoering, kunnen in de nabije
toekomst een verzoek indienen om met dit alternatief aan de slag te gaan.
Als daardoor het algemeen belang niet wordt geschaad en de taken
conform het doel van de wet worden uitgevoerd, zal de overheid,
eventueel na een experimenteerperiode, beoordelen hoe het alternatief
gerealiseerd kan worden.
50
Hoe moeten de 10–15 experimenten met right to challenge geïnterpreteerd worden? Krijgen 10–15 bedrijven een kans, of gaat plaatsvinden in
10–15 gemeenten?
Het is de bedoeling met 10 tot 15 voorstellen van bedrijven aan de slag te
gaan. De experimenten worden op dit moment geselecteerd aan de hand
van EL&I-doelstellingen zoals innovatie en duurzaamheid. Het is daarbij
de bedoeling dat er een redelijke spreiding in de experimenten zal zijn,
dus experimenten in verschillende locaties, met verschillende problemen
en in verschillende sectoren. Daarnaast gaat BZK met voorstellen voor
experimenten van burger, medeoverheden en professionals aan de slag.
51
Geldt het innovatiefonds alleen voor de negen sectoren of ook voor
anderen? Zo ja, hoe werkt dat in de praktijk, aangezien zeer veel investeringsfondsen een generale focus hebben en dus investeren in alle
sectoren?
Het Innovatiefonds MKB+ heeft een generiek karakter en staat dus open
voor alle sectoren, dus ook de negen topsectoren. Private investeringsfondsen in de risicokapitaalmarkt voor innovatieve ondernemingen
hebben meestal wel een investeringsfocus op een bepaalde sector of een
toepassingsgebied. Dit is voor dit type fondsen cruciaal omdat zij
specifieke kennis nodig hebben om gedegen investeringsbeslissingen te
kunnen nemen. Zo zijn de fondsen die worden ondersteund met de Seed
capital-regeling ook merendeels sectorspecifiek en hebben een
aansluiting op de topsectoren. Daarnaast is er specifiek voor de creatieve
industrie een luik in het Innovatiefonds MKB+ ter grootte van € 8 mln.
52
Zijn er beperkingen in de zin van maximale bedragen die per bedrijf
geïnvesteerd kunnen worden met het MKB+? Zo ja, is er aandacht voor
het faciliteren van de groei van een bedrijf van 10 naar 100 werknemers
zowel door private investeerders als door de overheid? Gaat de nieuwe
regeling dit ook ondersteunen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

18

Ja. Het Innovatiefonds MKB+ bouwt voort op bestaande revolverende
innovatie-instrumenten, zoals het Innovatiekrediet en de Seed capitalregeling. Bij het Innovatiekrediet zal het huidige plafond van € 5 mln per
jaar per onderneming blijven gelden. Bij de Scheed capital-regeling zal het
plafond van maximaal 2,5 mln per onderneming blijven gelden. Het
innovatiefonds is juist bedoeld ter ondersteuning van investeringen in
innovatie die een substantiële groei voor de onderneming kunnen
betekenen. De groei van 10 naar 100 werknemers past binnen de scope
van het Innovatiefonds MKB+. Dat geldt eveneens voor de Groeifaciliteit
(geen onderdeel van Innovatiefonds MKB+) die zich mede richt op deze
doelgroep. Voor de groei van een onderneming is in veel gevallen
bufferkapitaal nodig. De Groeifaciliteit maakt dit voor de ondernemer die
hier moeilijk toegang toe heeft, mogelijk via een garantstelling voor
achtergestelde leningen van banken en aandelenvermogen van
participatiemaatschappijen.
53
Zijn er beperkingen in de zin van andere kenmerken waaraan een bedrijf
moet voldoen voor er geïnvesteerd kan worden vanuit de MKB+, zoals
leeftijd van het bedrijf?
Het Innovatiefonds MKB+ is bestemd voor innovatieve ondernemingen,
zodat zij beter in staat zijn om te kunnen investeren in rendabele nieuwe
producten, diensten en processen. Het innovatiefonds bouwt onder meer
voort op bestaande revolverende innovatie-instrumenten, zoals het
Innovatiekrediet en de Seed capital-regeling. De criteria van deze
regelingen worden grotendeels gehandhaafd en voor een beperkt deel
aangepast. Deze aanpassingen betreffen vooral verruimingen, zodat meer
innovatieve ondernemingen er gebruik van kunnen maken. Zo zal het
Innovatiekrediet niet alleen beschikbaar zijn voor het mkb, maar ook voor
ondernemingen groter dan het mkb. Momenteel geldt alleen voor de Seed
capital-regeling een maximale leeftijd van 5 jaar.
54
Worden bedrijven die pas later gaan groeien uitgesloten van de MKB+?
Nee, het fonds is generiek van aard, bestemd voor innovatieve ondernemingen en maakt geen onderscheid naar verwachte periode van groei van
de onderneming.
55
Gaat de overheid participeren of lenen vanuit het MKB+ en met welke
bedragen wordt er geparticipeerd/uitgeleend?
Ja. Het innovatiefonds MKB+ bouwt onder meer voort op bestaande
revolverende innovatie-instrumenten, zoals het Innovatiekrediet en de
Seed capital-regeling. Dit betreft dus zowel kredietverlening als participaties via fondsen. Voor het Innovatiekrediet geldt een minimale
projectgrootte van € 300 000,– en een maximale bijdrage vanuit de
regeling van € 5 mln per jaar per onderneming. Voor de Seed capitalregeling geldt een minimale participatie-omvang van € 200 000,– en een
maximum van € 2,5 mln vanuit het fonds. Het overheidsaandeel is daarbij
50%.
56
Wat zijn de overige voorwaarden en criteria voordat de overheid
participeert vanuit het MKB+ (bijv. eisen aan ervaring Fund Manager, extra
administratieve lasten, beperkingen met betrekking tot fees, beperkingen
op investeringsbeleid, algemeen toezicht, RvC positie in het fonds, kosten
van de lening als het een lening wordt, etc.)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

19

Bij de beoordeling van de voorstellen wordt integraal naar de investeringsplannen, ondernemings- en fondsplannen en het management
gekeken. Bij een positieve beoordeling moet minimaal aan volgende
voorwaarden worden voldaan: de aanvrager moet voldoende aannemelijk
maken dat gedurende de gehele investeringsperiode voldoende financiële
middelen beschikbaar zijn; er moet voldoende vertrouwen bestaan in de
capaciteiten van de aanvrager en betrokkenen; en er moet worden
voldaan aan expliciete voorwaarden zoals opgenomen in de regeling
«Starten, groeien en overnemen van ondernemingen». De in de vraag
genoemde onderdelen vormen daar een onderdeel van.
57
Hoe marktconform zijn voorwaarden en criteria en blijft het ook voor de
beste Fondsmanagers aantrekkelijk om via de overheid kapitaal aan te
trekken?
Er wordt gestreefd naar zoveel mogelijk marktconforme voorwaarden in
de regelingen om marktverstoringen te voorkomen. Zo wordt bij iedere
investering vanuit het Innovatiefonds MKB+ het aantrekken van private
investeringen als een harde voorwaarde gesteld. Het blijkt uit de
overeenkomsten en de opgedane ervaringen met onder andere de Seed
capital-regeling mogelijk om (zeer) professionele private fondsmanagers
te laten participeren.
58
Wie neem de beslissing tot investeren in een fonds vanuit het MKB+?
De Seed capital-regeling van het Innovatiefonds MKB+ wordt volgens een
tendermechanisme door Agentschap NL uitgevoerd. Investeringsfondsen
kunnen jaarlijks gedurende drie maanden daarvoor een aanvraag
indienen. Een adviescommissie adviseert de minister over de kwaliteit van
de aanvragen en hoe de aanvragen zich onderling verhouden. Op basis
van dit advies en het beschikbare budget honoreert de minister
aanvragen.
59
Marktconform investeren (tot 15% van 2e fondsomvang) door de overheid
in private equity fondsen die zich richten op sectoren zoals ICT en op
latere groeifases en buy-outs lijkt interessant voor diverse partijen in
Nederland, maar de huidige regelingen voorzien hier niet in, kunt u
aangeven of dit in de nieuwe plannen wel is meegenomen?
De knelpunten in de risicokapitaalmarkt voor innovatieve ondernemingen
zijn zich aan het verbreden van voornamelijk technostarters naar
ondernemingen die zich in de daarop volgende ontwikkelingsfase
bevinden: de snel groeiende innovatieve ondernemingen. Het onderdeel
van het Innovatiefonds MKB+, de Seed capital-regeling, richt zich specifiek
op technostarters en verbetert de toegang tot risicokapitaal voor deze
ondernemingen. Er wordt, als onderdeel van het Innovatiefonds MKB+,
gewerkt aan het oplossen van deze gelijksoortige problemen voor de
snelgroeiende innovatieve ondernemingen. Bij deze ontwikkeling wordt
een marktconforme aanpak nagestreefd en nauw samengewerkt met het
Europese Investeringsfonds (EIF).
60
Kunt u aangeven hoe effectief de verschillende acties die benoemd
worden om Nederland internationaal te positioneren en profileren zijn en
kunt u een uitsplitsing geven met hierbij een overzicht van de beschikbare
middelen voor de verschillende activiteiten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

20

Hoewel uiteraard nog moet blijken hoe effectief de voorgenomen acties
zullen zijn, is de verwachting van de regering hieromtrent positief. Deze
verwachting stoelt op de volgende overwegingen.
Bij de keuzes die in het kader van de bezuinigingen zijn gemaakt zijn de
bestaande instrumenten tegen het licht gehouden, waarbij de in het
verleden effectief gebleken elementen zoveel mogelijk zijn behouden. Er
komt een zwaarder accent te liggen op economische diplomatie. Meer dan
voorheen vormt de toegevoegde waarde van de overheid het
uitgangspunt voor het beleid, dat in overleg met de partners in het
buitenlandnetwerk en het bedrijfsleven vorm heeft gekregen.
De overlegstructuren die nu worden opgezet voor de verschillende
topsectoren zullen zorgen voor een nog betere afstemming van de
overheidsactiviteiten in het buitenland op de inzichten en behoeften van
het bedrijfsleven zelf.
Op het gebied van internationaal ondernemen (EL&I) heeft de regering,
zoals blijkt uit de financiële tabel bij de bedrijfslevenbrief, voor de periode
2012–2015 € 10 mln per jaar uitgetrokken voor de topsectoren. Dit bedrag
wordt echter geput uit verschillende instrumenten die niet uitsluitend
toegankelijk zijn voor bedrijven uit de topsectoren.
Een deel van de 10 mln euro zal worden ingezet voor buitenlandactiviteiten (buiten de OS-sfeer) in het kader van Publiek Privaat Partnerschap
(government-to-government, economische diplomatie, missies, etc.).
De verschuiving van het accent in het investeringswervingsbeleid naar
hoogwaardige, strategische investeringen heeft te maken met de
overweging dat dergelijke investeringen de meeste «spill-over» (in termen
van overdracht van kennis, technologie en vaardigheden) met zich
brengen. De voordelen van buitenlandse investeringen (meer concurrentie, efficiëntere productieprocessen, hogere productiviteit, hogere
lonen, creatie van directe en indirecte werkgelegenheid en meer
innovatie) zijn daarbij sterker als buitenlandse bedrijven investeren in
clusters van gerelateerde economische activiteit binnen Nederland:
de negen topsectoren. In de topsectoren Agro-Food en Chemie wordt
sinds anderhalf jaar gewerkt met strategische investeringsacquisitie en de
bevindingen tot dusver zijn positief.
Voor strategische investeringsacquisitie in topsectoren is in 2012 een
miljoen euro beschikbaar.
Het betrekken van buitenlandse CEO’s van in Nederland gevestigde
bedrijven bij de investeringswerving door hen te vragen als «ambassadeur» voor het Nederlandse vestigingsklimaat op te treden t.a.v. CEO’s
van buitenlandse bedrijven die een vestiging in Nederland overwegen is
een effectief middel. Immers, zij hebben tegenover andere buitenlandse
investeerders veel geloofwaardigheid en kunnen hun ervaringen met
praktische zaken die zij bij vestiging in Nederland hebben meegemaakt uit
eerste hand delen.
Vanuit het OS-programma hangt internationale profilering van Nederlandse bedrijven nauw samen met de effectiviteit van hun bijdrage aan de
economie en maatschappij van OS-landen. Voor de initiatieven van de
topsectoren die gericht zijn op de versterking van lokale economische
ontwikkeling wordt een aantal instrumenten ingezet. Reeds bestaande
instrumenten, zoals PSI, hebben hun waarde in OS-landen bewezen,
Nederlandse bedrijven weten goed gebruik te maken van deze instrumenten en hebben zodoende hun positie internationaal versterkt. Nieuwe
instrumenten, zoals de transitiefaciliteit en de PPP-fondsen, bouwen voort
op eerdere positieve ervaringen en geleerde lessen met respectievelijk de
Vietnam relay facility en de diverse partnerschapprogramma’s zoals het
World Summit on Sustainable Development (WSSD)programma en het
Schokland programma. Als gevolg van deze programma’s heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

21

Nederland internationaal een goede naam op het terrein van samenwerking met het bedrijfsleven.
61
Op welke manier kunt u bevorderen dat er meer hoger opgeleiden komen
die in de innovatieve sectoren worden ingezet?
Een goed opgeleide beroepsbevolking is cruciaal om de ambities van de
topsectoren te kunnen realiseren. Het gaat daarbij niet alleen om hoger
opgeleide werknemers. Arbeidsmarktanalyses van het ROA maken
duidelijk dat de komende jaren er vooral tekorten dreigen aan technische
vakkrachten op mbo-niveau. Wat betreft hoger opgeleiden zijn de
verwachte tekorten aan technici de komende jaren kleiner. De tekorten die
er zijn betreffen vooral technici op hbo-niveau, minder op wo-niveau. Ook
is duidelijk dat er voor de oplossing niet alleen naar het onderwijs moet
worden gekeken. Bedrijven kunnen zelf winst behalen door het verbeteren
van carrièreperspectieven en het imago van de eigen sector. Hierdoor
wordt de aantrekkingskracht van de sector vergroot en neemt de
uitstroom van werknemers uit de sector af.
Wat betreft de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt heeft het
kabinet al een aantal ambitieuze maatregelen aangekondigd voor het
middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en hoger onderwijs (ho).1 Onder
meer zal in het voorlichtingsmateriaal aan studenten over de hogeronderwijsopleidingen (Studiekeuze 123) informatie worden opgenomen over
het beroepsprofiel en de arbeidsmarktperspectieven van de opleiding
(zoals kans op een baan op het niveau van de opleiding, baanzoekduur en
gemiddeld startsalaris).
Voor de topsectoren wordt in aanvulling op de aangekondigde maatregelen een aantal extra initiatieven genomen.
Per topsector wordt een human capital agenda opgesteld. De topsectoren
nemen zelf het initiatief en betrekken de onderwijsinstellingen hierbij. De
human capital agenda’s hebben twee doelen:
1. het verbeteren van de aansluiting (kwalitatief en kwantitatief) tussen
onderwijs en bedrijfsleven in de topsectoren;
2. het vergroten van de aantrekkingskracht van de sector op werknemers
door het verbeteren van het beroepsperspectief, onder andere door
afspraken over employability en leven lang leren.
De agenda’s bevatten onder andere een analyse van de behoefte aan
human capital in de topsector. Daarbij gaat het nadrukkelijk ook om de
behoefte op langere termijn, waarover nu onvoldoende informatie
beschikbaar is. Daarnaast bevatten de human capital agenda’s een
gezamenlijke visie op het onderwijs (van vmbo tot wo en scholing) dat
nodig is om te voldoen aan de behoefte aan voldoende goed opgeleide
werknemers, en afspraken over bijdragen van onderwijs en bedrijfsleven
aan de uitvoering van de agenda. Verder kan het bedrijfsleven afspraken
maken over een aantrekkelijk beroepsperspectief in de sector, onder meer
door private investeringen in imago en scholing van werkenden. Van de
hogeronderwijsinstellingen wordt verwacht dat zij de human capital
agenda’s gebruiken bij het bepalen van hun inzet voor de prestatieafspraken. De prestatieafspraken met de individuele instellingen worden in
juni 2012 gemaakt.

1
Actieplan MBO 2011–2015 en de Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en
Wetenschap.

Naast de human capital agenda’s komt er één Masterplan Techniek. Met
het masterplan worden die activiteiten op elkaar afgestemd waar brede
samenwerking tussen sectoren waardevol is (zoals acties gericht op
imago, instroom, basisonderwijs). Het Masterplan verbindt de bestaande
en nieuwe activiteiten om bèta en techniek te stimuleren en te versterken.
Het Masterplan heeft betrekking op alle opleidingsniveaus. Gezien de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

22

verwachte tekorten aan technische vakkrachten, wordt in dit Masterplan
extra aandacht besteed aan het technisch mbo-onderwijs.
Daarnaast neemt het kabinet een aantal maatregelen om Nederland
aantrekkelijker te maken voor buitenlandse kenniswerkers. De succesvol
gebleken Kennismigrantenregeling en de 30%-regeling voor expats
worden daarvoor verfijnd.
62
Waarom is er een numerus fixus in de lucht- en ruimtevaart?
De WHW geeft een instellingsbestuur de mogelijkheid jaarlijks het aantal
studenten dat ten hoogste voor de eerste keer kan worden ingeschreven
voor een bepaalde opleiding vast te stellen (art. 7.53 WHW). Elke instelling
stelt binnen de beschikbare financiële middelen eigen prioriteiten en
maakt afwegingen over de aard en de omvang van haar onderwijsaanbod
en de inzet van mensen en middelen die daarbij nodig is. De TU Delft
geeft desgevraagd aan dat er dit jaar ca. 2600 studenten studeren aan de
faculteit lucht- en ruimtevaart (LR). Daarmee is LR een van de grootste
faculteiten van de TU Delft. In de afgelopen jaren is de jaarlijkse aanwas
van eerste jaarstudenten gegroeid naar 550 in 2011. Omdat een verdere
stijging van dit aantal tot capaciteitsproblemen in de begeleiding van de
studenten leidt heeft de TU Delft moeten besluiten om met ingang van
2012 een numerus fixus in te stellen.
63
Hoe kan bevorderd worden dat de salarissen omhoog gaan in de
innovatieve en technologische sectoren?
Schaarste aan kennis, talent en kunde wordt gezien als een ernstige
bedreiging voor de ambities van de topsectoren. Schaarste aan kenniswerkers in innovatieve kennisintensieve sectoren kan o.m. bestreden
worden door aantrekkelijke banen te bieden. Het beïnvloeden van
carrièreperspectieven van kenniswerkers, waaronder de hoogte van
salarissen behoort tot de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven
zelf. Om te zorgen voor voldoende kenniswerkers om de ambities binnen
de topsectoren te kunnen behalen, ontwikkelt de sector samen met
kennisinstellingen human capital agenda’s per sector en een sectoroverkoepelend plan dat zich specifiek richt op de beschikbaarheid van
bètatechnici.
64
Kunt u aangeven hoeveel er in 2008 t/m 2011 is uitgegeven aan initiatieven vanuit topsectoren die de economie en maatschappij in ontwikkelingslanden versterken? Hoeveel bedroeg dit percentage ten opzichte van
de totale OS-begroting? Welk percentage van de totale OS-begroting
bedraagt de voorgenomen inzet van € 200 mln in 2012?
De ondersteuning aan de topsectoren verloopt via een aantal OS-bedrijfsleveninstrumenten. Het gaat hier om bestaande en nieuwe instrumenten.
De uitgaven van de bestaande bedrijfsleveninstrumenten die deel
uitmaken van de € 200 mln over de jaren 2008–2011 zijn als volgt:
2008 € 207 mln
2009 € 165 mln
2010 € 135 mln
2011 € 70 mln (raming)
Gemiddeld lagen de uitgaven op € 144 mln per jaar. Fluctuaties tussen de
jaren zijn een gevolg van veranderende liquiditeitsbehoeften van de
uitvoerders van de programma’s (m.n. ORET vanwege de benutting van
eerdere programmavoorschotten uit 2008 en 2009 en een veranderde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

23

ORET-projectenportefeuille). De afname in 2010 en 2011 is ook het gevolg
van de overgang van ORET (afbouw) naar ORIO (geleidelijke opbouw).
Voor publiek-private partnerschappen (uitgezonderd multi-donor PPP’s)
waren de uitgaven over deze periode gemiddeld ongeveer € 27mln per
jaar:
2008 € 9.5 mln
2009 € 29 mln
2010 € 35 mln
2011 € 36 mln (raming)
Deze uitgaven voor PPP’s omvatten PPP’s op voedselzekerheid/private
sector ontwikkeling en water maar ook op andere beleidsthema’s
(gezondheidszorg)
Uitgaven voor bedrijfsleveninstrumenten en PPP’s opgeteld, waren over
de jaren gemiddeld 3.6 % van de totale OS begroting.
De voorgenomen inzet van € 200 mln in 2012 bedraagt 4.5% van de totale
OS begroting.
65
Kunt u dit overzicht ook geven met betrekking tot de voorgenomen
uitgave van € 55 mln voor publiek-private partnerschappen (PPP)?
Hoeveel bedroegen de PPP-uitgaven in de jaren 2008 t/m 2011 in
ontwikkelingslanden?
Zie vraag 64.
Het bedrag van € 55 mln voor PPP’s in 2012 is vooral gericht op de
thema’s voedselzekerheid, private sector ontwikkeling en water en is
additioneel aan de uitgaven voor lopende PPP’s.
66
Is de innovatie van ons land en onze internationale concurrentiepositie
efficiënt gediend met de 30% regeling voor buitenlands talent aangezien
die nu vooral wordt gebruikt door topsporters (voetballers) en medici?
De 30%-regeling dient om Nederland aantrekkelijk te maken voor
werknemers uit het buitenland met een specifieke deskundigheid die
schaars is op de Nederlandse arbeidsmarkt. Voor het Nederlandse
vestigingsklimaat is het van belang dat dit soort werknemers graag naar
Nederland komt. Uit de «call for papers» die onderdeel uitmaakt van de
agenda van het Topteam Hoofdkantoren («Met hoofdkantoren naar de
top», 17 juni 2011) blijkt dat het bedrijfsleven nadrukkelijk de 30%-regeling
als een van de belangrijkste elementen in het fiscale vestigingsklimaat van
Nederland onderkent. Het is niet zo dat de regeling alleen wordt gebruikt
door topsporters en medici. Werknemers van internationale ondernemingen vormen een groot deel van de gebruikers.
67
Op welke wijze gaat u de doorlooptijden voor medisch-ethische toetsing
verkorten?
Vanuit het veld zijn er al verschillende trajecten gestart om de doorlooptijden van met name de toetsing van het multicenteronderzoek te
verkorten, die ik van harte toejuich. Zo zijn zowel de Dutch Clinical Trial
Foundation samen met Nefarma als de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) bezig met het stroomlijnen van dit type
onderzoek. VWS houdt nauw contact met deze partijen over de voortgang
van de trajecten en heeft een projectleider beschikbaar gesteld om de
initiatieven vanuit het veld samen te kunnen brengen en een impuls te
geven. Hierbij gaat het onder meer om de lokale uitvoerbaarheidsverklaring, een uniform contract en uniforme proefpersoneninformatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

24

Daarnaast heeft VWS aangegeven mee te willen denken aan het oplossen
van een belangrijk knelpunt bij de toetsing: de proefpersonenverzekering.
68
Wordt de zorgvuldigheid van de medisch-ethische toetsing gewaarborgd?
Zo ja, hoe?
De zorgvuldigheid wordt zeker gewaarborgd en er wordt zelfs op
verschillende manieren een verdere kwaliteitsverbetering doorgevoerd.
Onder meer door middel van een bijdrage van VWS aan:
a) de scholing van secretariaatsmedewerkers van de METC’s en
b) het intervisietraject van de Nederlandse Vereniging van METC’s.
Binnen de scholing worden ambtelijk secretarissen bijgeschoold over de
eisen van de WMO en GCP, het grensgebied tussen wel- en niet-WMO,
protocollen en hoe vragen van onderzoekers te beantwoorden.Binnen het
uitgebreide intervisietraject gaan per bezoek 2 of 3 leden van andere
METC’s onder begeleiding van een onafhankelijk intervisieleider op
bezoek bij een METC. Door middel van inzicht in de voorbereiding van een
vergadering en het bijwonen ervan krijgen de andere METC-leden onder
meer best practices te zien. Daarnaast zorgt een intervisiegesprek ervoor
dat ook de verbeterpunten van de betreffende METC besproken worden.
Dit creëert leermomenten aan beide kanten.
Boven dit alles houdt de CCMO toezicht op de kwaliteit van de METC’s
onder andere via visitatie. De CCMO kan – indien haar gebleken is dat de
kwaliteit van de toetsing zeer te wensen overlaat – als ultimum remedium
de erkenning van een METC intrekken.
69
Wat is het wezenlijke verschil tussen het topsectorenbeleid van nu en het
sleutelgebiedenbeleid van de afgelopen jaren?
De agenda’s bouwen voort op de sterktes en ervaringen die de afgelopen
tijd zijn opgebouwd op de verschillende terreinen. Nieuw is dat alle
spelers – bedrijven, kennisinstellingen en overheid – werken vanuit een
gezamenlijke visie en agenda en dat de maatregelen in samenhang
worden ontwikkeld en uitgevoerd zodat middelen en inspanningen
efficiënter kunnen verlopen. Een kanteling van het beleid dus, ook met
meer vraagsturing vanuit bedrijven in de sectoren. En dat over alle
aspecten van overheidsbeleid die voor de topsectoren van belang zijn,
zoals economische diplomatie, kennis, regeldruk, infrastructuur,
duurzaamheid. Alleen door echt de sector in te gaan, komen we te weten
wat nodig is.
Het kabinet kiest daarvoor voor een nieuwe vorm van privaat – publieke
samenwerking. Bedrijfsleven en kennisinstellingen zijn samen met de
overheid in de lead om de uitdagingen en knelpunten voor de respectievelijke topsectoren te definiëren. En van daaruit een actieagenda voor de
toekomst. Ieder benoemt daarin zijn eigen verantwoordelijkheden voor
het laten excelleren van de sector.
70
Hoe wordt voorkomen dat het leggen van de onderzoeksprioriteiten daar
waar het economisch rendement het hoogst is, niet ten koste gaat van
fundamenteel onderzoek en onderzoeksgebieden verschralen?
Zie beantwoording vraag 38. Dat er sprake zal zijn van inbreng van
wetenschappelijk onderzoek in de innovatiecontracten betekent niet dat
het fundamentele karakter en de excellentie van het onderzoek onder druk
komen te staan. In het proces van het sluiten van de innovatiecontracten
moet helder worden welke inbreng alle partijen gaan leveren. Men zal er
gezamenlijk uit moeten komen. Er is geen sprake van een verdeling op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

25

voorhand over de onderzoeksgebieden in de loop der jaren, maar het is
voorstelbaar dat er verschuivingen van budgetten zullen plaatsvinden
tussen onderzoeksgebieden.
71
In hoeverre wordt er rekening gehouden met het feit dat nu niet te zeggen
valt welke sectoren over 10 à 20 jaar maatschappelijk en/of economisch
relevant blijken te zijn, en dat dit dan achtergebleven sectoren blijken
omdat ze in de schaduw stonden van de topsectoren die nu zijn
aangewezen?
De topsectoren zijn sectoren waar we in Nederland van nature sterk in zijn
en die gekenmerkt worden door een relatief hoge mate van export en
kennisintensiteit. Deze sectoren zijn bovendien ook geselecteerd juist op
het feit of deze sectoren kunnen profiteren van werken in een gouden
driehoek en dus profiteren van beter overheidsbeleid. Daarmee zijn ze op
korte termijn weinig gevoelig voor een ander oordeel over of het
topsectoren zijn of niet Wanneer over een aantal jaren blijkt dat andere
sectoren dan deze negen hierdoor gekenmerkt worden zal daar vanzelfsprekend goed naar gekeken worden. Daarnaast versterkt dit kabinet op
velerlei manieren ook het innovatiebeleid buiten de topsectoren.
Binnen de topsectoren richten de partijen zich op een aantal speerpunten
die voor de Nederlandse economie de grootste kansen bieden. Daarbij
wordt geanticipeerd op (middel)lange termijn ontwikkelingen als
vergrijzing, veranderende biodiversiteit, het belang van opkomende
economieën en klimaatverandering. Deze toekomstige uitdagingen
vormen immers ook belangrijke nieuwe kansen voor het Nederlandse
bedrijfsleven. De agenda’s zijn rolling agenda’s waarbij elk jaar de
(speerpunten binnen de) agenda’s worden getoetst aan de actualiteit en
waar nodig bijgesteld.
72
Hoe is de feitelijke keuze van deze negen topsectoren tot stand gekomen?
Ligt het initiatief van de samenstelling bij u of is deze bepaald door de
boegbeelden?
De negen topsectoren die in het regeerakkoord staan genoemd, zijn
gekozen op grond van hun:
1. sterke markt- en exportpositie,
2. kennisintensiteit
3. sectorspecifieke wet- en regelgeving
4. potentie om bij te dragen aan maatschappelijke uitdagingen.
73
Kunt u aangeven hoeveel de huidige top 5 van kenniseconomieën
investeert in R&D en hoe dit in verhouding staat met het voorgestelde
pakket?
Bij de top 5 van kenniseconomieën wordt uitgegaan van de top 5 in de
ranglijst van de Global Competitiveness Index van World Economic
Forum. Nederland heeft daarin een zevende positie. In onderstaande tabel
wordt de top 5 van de lijst weergegeven, met daarbij de R&D-uitgaven in
die landen als percentage van het bbp in het meest recente jaar waarvoor
gegevens beschikbaar zijn in de gebruikte OECD-data.
R&D-uitgaven als % van bbp
1.
2.
3.

Zwitserland
Singapore
Zweden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

3,00 (2008)
2,35 (2009)
3,62 (2009)

26

R&D-uitgaven als % van bbp
4.
5.

Finland
Verenigde Staten

3,84 (2010)
2,79 (2008)

Het (ongewogen) gemiddelde daarvan is 3,12% van het bbp. Dat is sterk
hoger dan de R&D-intensiteit in Nederland van 1,82% van het bbp volgens
de meest recente gegevens (betrekking hebbend op 2009). Ook stijgt dit
gemiddelde nog aanzienlijk uit boven de 2,5% van het bbp die Nederland
zich tot doel heeft gesteld voor 2020 in het Nationaal Hervormingsprogramma.
Het feit dat Nederland nu bij een relatief lage R&D-intensiteit al niet erg
verwijderd is van een vijfde positie op de ranglijst van de Global Competitiveness Index, geeft aan dat R&D slechts een van de factoren is die de
positie van Nederland op die ranglijst bepaalt. Vanwege de Nederlandse
sectorstructuur is het voor Nederland ook extra moeilijk om de kopgroep
in de wereld te behalen wat betreft de R&D-intensiteit. Ik zet met mijn
beleid in op een sterke verhoging van de private R&D-intensiteit, maar
ook op een goede benutting van kennis richting innovatie in Nederland.
Nederland presteert in internationale ranglijsten nu al goed met het
ontwikkelen van excellente kennis. Het gaat er voor de komende jaren om
dat meer excellente kennisontwikkeling plaatsvindt die aansluit bij de
behoefte van het van het bedrijfsleven en bijdraagt benutting van kennis
voor uiteindelijke innovatie. Als dat gebeurt, heeft Nederland een
uitstekende uitgangspositie voor een top 5 notering in de ranglijst van de
Global Competitiveness Index.
74
Is een top 5 positie realistisch voor Nederland?
De doelstelling om Nederland een plek in de top vijf van kenniseconomieën ter wereld te laten krijgen is ambitieus, maar zeker niet onhaalbaar.
Het nieuwe bedrijfslevenbeleid met focus op vraagsturing, integraliteit en
goede samenwerking in o.a. de gouden driehoek beoogt optimale
condities te scheppen om deze ambitieuze doelstelling te realiseren (zie
vraag 15). Daarnaast blijkt uit de praktijk dat er veel energie en enthousiasme is losgekomen in de topteams/topsectoren. De getoonde ambitie,
inzet en plannen van ondernemers en onderzoekers zijn maatgevend voor
het realiseren van de top vijf doelstelling.
75
Klopt het dat de ARK tot de conclusie is gekomen dat het innovatiebeleid
sinds 2003 geen meetbaar resultaat heeft opgeleverd? Hoe sluit dit aan bij
de beeldvorming van symboolbeleid dat leidt tot geld geven aan grote
bedrijven die dat niet nodig hebben (gratis trainingskampen voor
kampioenen)?
Dit kabinet had bij het Regeerakkoord al geconcludeerd dat het gevoerde
innovatiebeleid niet voldoende effectief is geweest en dat daarom het roer
om moet met een nieuw bedrijfslevenbeleid dat zorgt dat inspanningen
op het terrein van kennis en innovatie echt gaan renderen.
Het is overigens geen nieuws dat effecten van innovatiebeleid lastig te
kwantificeren zijn. Dit blijkt bijvoorbeeld ook een recente onderzoeksnotitie van het CPB van 16 mei jongstleden: «Innovatiebeleid in Nederland:
De (on)mogelijkheden van effectmeting.» Effectmeting kan dus niet
plaatsvinden op het niveau van de overkoepelende ambities, maar moet
dichter bij het instrument gemeten worden. Het kabinet neemt deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

27

aanbevelingen serieus. Waar mogelijk zal gewerkt moeten worden met
controlegroepen en surveytechnieken om additionaliteit vast te kunnen
stellen, of op zijn minst aannemelijk te maken. Al mijn kanttekeningen en
opmerkingen zijn onderdeel van de bestuurlijke reactie op het conceptrapport, die de ARK op haar website gepubliceerd heeft.
Dat een aantal grote R&D-intensieve bedrijven zullen deelnemen, die ook
baat hadden bij het oude beleid is logisch. Kampioenen overleven immers
niet lang in een mondiale markt zonder zichzelf en hun producten
continue te vernieuwen. Het gaat erom dat alle bedrijven gestimuleerd
worden tot (meer) innovatieve activiteiten die zij zonder het beleid niet
zouden hebben ondernomen. Toekomstige evaluaties zullen dat beter
moeten aantonen.
76
Hoe loopt het exacte groeipad naar de top 5 van kenniseconomieën tot
2020 per jaar?
Zie ook het antwoord op vraag 14. Een exact groeipad naar de top vijf
wordt niet uitgestippeld. Wel wordt jaarlijks de voortgang gemonitord via
de positie van Nederland op de ranglijst van de World Economic Forum.
77
Kunt u aangeven hoe u uitwisselingsprogramma’s ziet in het licht van het
probleem van «regulatory capture»?
Het kabinet hecht aan een goede relatie en continue dialoog met het
bedrijfsleven in Nederland. Via samenwerking in de gouden driehoek,
maar ook via de opzet van een uitwisselingsprogramma wordt de relatie
tussen overheid en bedrijfsleven verstevigd.
Het kabinet is daarbij niet bang voor «regulatory capture». Bij de
samenwerking in de gouden driehoek is het uitgangspunt dat iedere partij
bijdraagt vanuit zijn eigen expertise, rol en verantwoordelijkheid. Ik ben
ervan overtuigd dat uitwisselingsprogramma’s leiden tot meer inzicht in
en begrip voor elkaars werelden.
78
Kunt u per ministerie een overzicht geven van de innovatieprojecten en de
uitgaven die per project worden geïnvesteerd?
Het is op deze korte termijn ondoenlijk om per ministerie een totaaloverzicht te verstrekken van alle innovatieprojecten. Het aantal projecten kan
namelijk oplopen tot enkele duizendtallen. Indien u dat wenst kan ik u hier
op een later tijdstip een uitgebreid antwoord op geven.
Voor dit moment verwijs ik graag naar de brief met het Rijksbrede
overzicht van innovatiemiddelen die ik de Kamer voor de begrotingsbehandeling zal doen toekomen.
79
Welke instrumenten gaat u inzetten om de effecten van het innovatiebeleid te monitoren?
In paragraaf 4.3 van de bedrijfslevenbrief staat op welke manier ik de
monitoring en effectmeting van het nieuwe bedrijvenbeleid wil
vormgeven (het innovatiebeleid maakt hier deel van uit). Daarin wordt een
onderscheid gemaakt tussen enerzijds het monitoren van resultaten van
de topsectorenaanpak en anderzijds het meten van effecten van individuele beleidsinstrumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

28

Voor de monitoring werk ik aan een passende datavergaar-, -beheer- en
-rapportagesystematiek. Dit moet vooral inzicht verschaffen in de
voortgang ten aanzien van de doelen en streefwaarden die de topsectoren
zelf benoemen, aangevuld met een set indicatoren die elk jaar een beeld
geven van de concurrentiekracht en innovatievermogen van de topsector.
Voor het bijhouden van de kennis- en innovatiethema’s waar de topsectoren op inzetten, wordt gebruik gemaakt van het reeds bestaande online
hulpmiddel Meerjaren Innovatie en Kennis Kompas (MIKK).
Voor de effectmeting per beleidsinstrument zullen evaluaties worden
uitgevoerd door onafhankelijke onderzoeksbureaus. Daarbij zal – waar
mogelijk – van surveytechnieken en/of controlegroepen gebruik gemaakt
worden, waardoor de additionaliteit van een beleidsinstrument kan
worden geschat.
80
Welk bedrag wordt overgeheveld van de eerste naar de tweede
geldstroom?
In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap
(TK 31 288, nr. 194) heeft het kabinet aangekondigd te willen streven naar
verdere profilering van het onderzoekslandschap. In dit verband zullen in
totaal € 90 mln aan middelen worden geheralloceerd. Dit komt feitelijk
neer op een netto overheveling van € 26 mln van de eerste naar de
tweede geldstroom.
81
Kunt u in percentages inzichtelijk maken hoe de innovatiegelden verdeeld
worden tussen de grote bedrijven en het midden- en kleinbedrijf?
In onderstaande tabel is een inschatting gemaakt van de innovatiegelden
die naar het mkb zullen gaan. Zoals blijkt uit de tabel komt een groot deel
ten goede van het mkb.
Instrument

WBSO
RDA
Internationaal Innoveren
Innovatieprogramma’s/Topsectoren2
Innovatie Prestatie Contracten
Innovatiefonds: InnovatieKrediet3
Innovatiefonds: risicokapitaal
Valorisatie/SKE
Eurostars
Totaal

Verdeling1

Begroting
2012

864
250
3,8
244
41,2
56,7
27,5
21
7,6

Mkb

Grootbedrijf

73%
pm
67%
40%
100%
pm
100%
100%
100%

27%
pm
33%
35%
pm

1 515,8

1

Verdelingspercentages zijn gebaseerd op (vergelijkbare) instrumenten 2010.
25% van de middelen ging naar kennisinstellingen.
3
De middelen voor het Innovatiekrediet gingen voor 100% naar het mkb. Vanaf 2012 wordt het
instrument ook opengesteld voor bedrijven groter dan het mkb.
2

82
Kunt u aangeven of er voor bedrijven die geen winst maken ook mogelijkheden bestaan om gebruik te maken van de RDA-regeling?
Zie antwoord op vraag 47.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

29

83
Waarom is gekozen voor een fiscaal instrument dat alleen winstgevende
bedrijven stimuleert tot innovatie?
Zie antwoord op vraag 47.
84
Waarom is niet gekozen voor fiscale instrumenten die ook nieuwe
innovatieve bedrijven die in de opstartfase zitten en veel kosten moeten
maken ondersteunen?
De RDA is als instrument complementair aan de WBSO en de innovatiebox en niet fiscale instrumenten als het Innovatiefonds MKB+, dat voor
een belangrijk deel juist voorziet in risicokapitaal voor bedrijven in de
opstartfase. Bedrijven die (nog) geen winst maken kunnen hun RDA
dankzij de mogelijkheid van verliesverrekening, terugwentelen dan wel
meenemen naar de toekomst.
85
Is het juist dat fiscale instrumenten zoals de WBSO en RDA ertoe leiden
dat geld gaat naar bedrijven die al winst maken, en dus al succesvolle
innovaties achter de rug hebben, en dus niet per se leidt tot nieuwe
innovaties?
Voor de WBSO is het succes van de innovatie niet van belang. De
afdrachtvermindering voor speur en ontwikkeling (WBSO) wordt
toegekend in de sfeer van de loonbelasting en is daarmee winstonafhankelijk. De RDA is een regeling in de winstsfeer. Dit betekent dat bedrijven
die (nog) geen winst maken de RDA via de verliesverrekening kan worden
teruggewenteld dan wel worden meegenomen naar de toekomst.
86
Is de stelling dat er sprake is van een gemeenschappelijk doel niet onjuist,
aangezien de oriëntatie van een wetenschapper een andere is dan dat van
het bedrijfsleven?
Nee, er is nadrukkelijk sprake van een gemene deler binnen de gouden
driehoek. De aanwezigheid van kwalitatief goede en voldoende beschikbaarheid van kennis is nodig om te komen tot zowel nieuwe bedrijvigheid
als tot oplossingen voor maatschappelijke problemen. Hiermee wordt het
bereiken van een duurzame concurrentiekracht beoogd en dat komt
overeen met het gemeenschappelijke doel binnen de spelers van de
gouden driehoek, getuige ook de agenda’s van de topteams.
87
Kunt u aangeven wanneer de nadere details worden bekendgemaakt van
de voorstellen over RDA en RDA+ en op welke manier het bedrijfsleven bij
de nadere invulling zal worden betrokken?

1
2

Kamerstukken II, 2010/11, 33 003, nr. X.
Kamerstukken II, 2010/11, 32 637, nr. 15.

De RDA krijgt een wettelijke basis in het Belastingplan 2012, middels Nota
van Wijziging1. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden
nadere regels gesteld met betrekking tot het aanvragen en het afgeven
van een RDA-beschikking, een correctie-RDA-beschikking, de bepaling van
de grondslag en het daarop toe te passen percentage alsmede met
betrekking tot de door de belastingplichtige bij te houden administratie.
De RDA+ is voorzien voor 2013.
Zoals bekend zijn de RDA en de RDA+ ontwikkelt op voordracht van de
topteams2. De nadere invulling wordt breed besproken in bilaterale
contacten met vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven (al dan niet in de
context van de topsectoren), met koepelorganisaties zoals VNO-NCW/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

30

MKB-Nederland en met vertegenwoordigers van kennisinstellingen en
universiteiten.
88
Hoe ziet u de volgende problematiek: De RDA/RDA+ wordt gerealiseerd
via een aftrek van de winstbelasting. Binnen de huidige RDA-regeling
bestaat voor verliesgevende bedrijven de mogelijkheid om de aftrek in
een later jaar te krijgen op het moment dat het bedrijf weer winst maakt.
Alhoewel een bedrijf dus verliescompensatie kan toepassen, is voor een
verliesgevend bedrijf de directe relatie tussen het realiseren van de
stimuleringsmaatregel en het tijdstip van stimulering (nu) moeilijk
zichtbaar. Wegens de aanhoudende financiële crisis zullen naar verwachting een groot aantal bedrijven te maken krijgen met hulp die pas in de
toekomst komt, maar op dit moment al nodig is?
Een verlies kan worden teruggewenteld en kan via die weg wel leiden tot
een direct liquiditeitsvoordeel. Als het verlies niet kan worden teruggewenteld dan ligt het liquiditeitsvoordeel in de toekomst. Deze systematiek
is inherent aan de keuze voor een fiscale regeling in de winstsfeer, zoals
geadviseerd door de topteams. Overigens zijn de RDA en de RDA+
complementair aan een aantal andere instrumenten. Zo bestaat er naast
de RDA onder meer de WBSO, het Innovatiefonds MKB+ en de
IPC-regeling. Deze maatregelen zijn niet winstafhankelijk en bieden een
direct liquiditeitsvoordeel. Daarnaast worden met name voor de ondersteuning van onderzoek en ontwikkeling in publiek-privaat samenwerkingsverband ook andere middelen, bijvoorbeeld via NWO en TNO,
ingezet. Hiermee beschikt dit kabinet over een compleet en evenwichtig
pakket dat ook in economisch minder goede tijden voldoende ondersteuning biedt aan bedrijven die willen innoveren.
89
Wat wilt u doen om de stimuleringsmiddelen op kortere termijn ter
beschikking te stellen? Bent u bekend met de optie van een cash refund
het er op volgende jaar, als oplossing voor genoemde problematiek? Zo
ja, kunt u aangeven waarom dit nu niet in de regeling is opgenomen?
Conform de afspraken uit het Regeerakkoord en de adviezen van de
topteams, heeft dit kabinet aangekondigd subsidies voor R&D te
schrappen en die te compenseren met fiscale maatregelen waaronder de
RDA. Het kabinet wil met name innovaties stimuleren die op termijn
winstgevend zullen zijn. Hierbij past geen cash refund in het daarop
volgende jaar. Voor bedrijven die (nog) geen winst maken, loopt de RDA
mee in de reguliere verliesverrekening. Deze verliesverrekening biedt
bedrijven doorgaans voldoende mogelijkheden om het belastingvoordeel
te verzilveren. Het kabinet gaat ervan uit dat dit voor gezonde bedrijven
voldoende mogelijkheden biedt om de prikkel te laten werken.
90
Welke plaats krijgt de dialoog over gezondheidsbescherming en risicobeoordeling bij de totstandkoming van een evenwichtige mix en welke rol
speelt het adviesrapport «Het proefdier voorbij» dat minister Schippers
onlangs in ontvangst heeft genomen?
De dialoog over gezondheidsbescherming en risicobeoordeling zal met
name plaatsvinden in het kader van het beleid inzake proefdieren en
alternatieven voor proefdieren. Het Regulier Overleg Alternatieven voor
Dierproeven (ROAD) tussen wetenschap, bedrijfsleven, maatschappelijke
organisaties en overheid heeft hierin een belangrijke rol alsmede het
NKCA, dat specifiek tot taak heeft de communicatie, afstemming en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

31

samenwerking tussen partijen te bevorderen. De Stichting Proefdiervrij
neemt deel aan het ROAD.
91
Wordt de huidige financieringstructuur voor de Technologische Topinstituten, waarbij de overheid verantwoordelijk is voor een derde van de
budgetten, gehandhaafd na 2012? Zo nee, welke zal dan bijdrage van de
overheid aan de topinstituten zijn vanaf 2012?
De bijdrage van de Rijksoverheid (peiljaar 2010) benadert 50% van de
totale financiële bijdragen (een aanzienlijk deel van deze middelen is
afkomstig van de voormalige FES middelen). Daarnaast dragen kennisinstellingen ongeveer een kwart bij. Het totale publieke aandeel in de
financiering van de TTI’s is daarmee ruim drie kwart. Voor de toekomst wil
het kabinet af van PPS-programma’s met onzekere financieringsbasis en
initiatieven meer bundelen en verankeren in het reguliere systeem. Het
kabinet vraagt partijen nu om in de innovatiecontracten voorstellen te
ontwikkelen voor Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) waarin,
voortbouwend op succesvolle initiatieven, meerdere partijen vraaggestuurd samenwerken aan onderzoek en valorisatie op innovatiethema’s
over de gehele keten. De exacte omvang en vorm van de TKI’s kan per
sector verschillen en hangt dus af van de voorstellen van de sectoren. Het
beeld dat het kabinet voor ogen heeft, is dat in 2015 meer dan € 500 mln
omgaat in de TKI’s, waarvan tenminste 40% gefinancierd door het
bedrijfsleven. Het publieke deel komt voor rekening van NWO (richting
€ 100 mln), TNO, GTI’s en DLO (richting € 75 mln), aangevuld met de
bijdragen van andere kennisinstellingen en overheden.
92
Klopt het dat voor 500 mln euro aan FES-gelden en 500 mln euro aan
innovatiesubsidies aan wetenschappelijk onderzoek en innovatie wordt
onttrokken in 2015? Klopt het tevens dat daartegenover slechts de RDA
van 500 mln staat en dus netto ca. 500 mln euro aan wetenschappelijk
onderzoek en innovatie wordt onttrokken?
Nee, dit klopt niet. Voor kennisontwikkeling en innovatie aan het eind van
deze kabinetsperiode (2015) totaal een kleine € 4 mld beschikbaar is.
Vergeleken met het pré-crisisjaar 2008 (€ 3,2 mld) ligt het uitgavenniveau
(inclusief fiscale maatregelen) in 2015 ruim € 0,7 mld hoger. Dit komt
vooral door uitbreiding van het fiscale pakket (WBSO, Innovatiebox, RDA,
RDA+). Tussen 2008 en 2009/2010 stegen de uitgaven voor kennisontwikkeling en innovatie vooral door het tijdelijke pakket aan crisis- en
herstelmaatregelen (o.a. kenniswerkersregeling en de intensivering van
de WBSO). De middelen voor kennisontwikkeling en innovatie nemen met
€ 0,4 mld af in de periode 2011–2015.
Zie ook de brief aan uw Kamer met het overzicht van de Rijksbrede
Innovatiebudgetten. Opgemerkt dient te worden dat de eerste geldstroom
niet is opgenomen in deze bedragen.
Per saldo wordt er dus niet bezuinigd. Wel heeft het kabinet met het
nieuwe bedrijfslevenbeleid een transitie voor ogen die ertoe leidt dat met
name de private investeringen in R&D omhoog gaan en PPS-programma’s
voor een groter deel door bedrijven en reguliere kennisinstellingen
worden gedragen. De verschuiving in het instrumentarium is hierop
gericht.
93
Hoe wordt de «ruimte voor alle bloedgroepen, inclusief het MKB»
gewaarborgd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

32

De bedrijfslevenbrief kent twee sporen: naast (1) de topsectorenaanpak is
dit (2) meer ruimte voor ondernemerschap, waaronder een verschuiving
van specifieke subsidies (€ 500 mln) naar een generieke lastenverlichting
via verlaging van de vennootschapsbelasting en verhogen van ruimte
voor aftrekbaarheid van loonkosten aan R&D-inspanningen. Hiervan
profiteert het hele bedrijfsleven, inclusief het mkb. Een ander goed
voorbeeld waar het mkb van kan profiteren is de oprichting van de
ondernemerspleinen. Maar ook van de topsectorenaanpak profiteert het
hele bedrijfsleven. Zeker omdat onderwerpen als regeldruk, en goede
infrastructuur onderdeel van de agenda’s uitmaken. Maar ook kennisontwikkeling, kennisverspreiding en kennisbenutting is nuttig voor alle
bedrijven. De onderdelen van de agenda (innovatiecontracten, Human
Capital agenda, internationale agenda) komen tot stand in een open
proces en met nadrukkelijke aandacht voor het mkb.
94
Hoe ziet een innovatiecontract er uit? Heeft u al een voorbeeld of dummy?
De invulling van de innovatiecontracten is maatwerk. Aan de boegbeelden
is een notitie met uitgangspunten meegegeven. Innovatiecontracten
hebben 2 onderdelen:
1) inhoud (strategie, thema’s)
2) afspraken, (financieel)
De contracten beschrijven de verschillende initiatieven die de deelnemers
starten om de strategie ten uitvoer te brengen. De sectoren bepalen zelf
welke vormen van PPS zij hierbij inzetten, voortbouwend op succesvolle
programma’s. Hierbij is speciale aandacht nodig voor de groeikansen en
deelname van het innovatieve mkb. Daarnaast is een goede aansluiting op
de Europese agenda en andere internationale netwerken van belang.
Verder is de invulling van de doorsnijdende thema’s een gezamenlijke
verantwoordelijkheid, die in alle relevante innovatiecontracten wordt
opgenomen. Dit betreft biobased economy, nanotechnologie en ICT en
eventuele andere sector overstijgende onderwerpen die gebaat zijn bij
een gezamenlijke aanpak. Zo kan ook sociale innovatie voor topsectoren
relevant zijn.
Bij ieder initiatief staat welke partij hier op welke manier aan bijdraagt. De
private bijdrage wordt zoveel mogelijk inzichtelijk gemaakt (cash en in
kind, ook afhankelijk van het type onderzoek) en gekoppeld aan bedrijven
met intentieverklaringen.
Na het kabinetsbesluit en definitieve ondertekening worden deze intenties
bindend. Voor zover dat nog niet mogelijk is geeft het innovatiecontract
aan op welke wijze de betrokkenheid en cofinanciering van het bedrijfsleven wordt gerealiseerd. De innovatiecontracten hebben een perspectief
van 4–6 jaar en worden jaarlijks geactualiseerd (rolling agenda’s). In het
contractvoorstel dat eind 2011 wordt opgesteld staat de concrete inzet
voor 2012 en 2013, en wordt het perspectief geschetst voor 2014–2016.
95
Hoe wordt de vrijheid en onafhankelijkheid van onderzoek beschermd, nu
de banden tussen de onderzoeker en het bedrijfsleven zo strak worden
aangehaald?
Zie beantwoording vraag 38. Het verdelen van middelen voor fundamenteel onderzoek via NWO zal blijven verlopen met beproefde procedures die de kwaliteit en de onafhankelijkheid garanderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

33

96
Hoe ziet de herschikking van middelen bij NWO voor de aankomende
jaren per jaar eruit en waar gaan de nieuwe middelen ten koste van?
De herschikking van middelen bij NWO moet nog plaatsvinden omdat dit
nauw samenhangt met de inhoudelijke uitwerking in de innovatiecontracten van elk van de topsectoren die dit najaar gaat plaatsvinden,
evenals de mate van cofinanciering door het bedrijfsleven in elk van de
topsectoren. Zie verder beantwoording vraag 44.
97
Hoe ziet de herschikking van middelen bij KNAW voor de aankomende
jaren per jaar eruit en waar gaan de nieuwe middelen ten koste van?
De KNAW zal vanuit een aantal van haar instituten in eerste instantie
meewerken aan de topsectoren Life Sciences en Creatieve Industrie. Er is
hierbij niet sprake van herschikking van middelen. De reguliere bijdrage
van de individuele instituten verandert niet. De KNAW zal zich in het kader
van de innovatiecontracten in de programmering van de betrokken
instituten meer op de topsectoren richten.
98
Hoe ziet de herschikking van middelen bij TNO voor de aankomende jaren
per jaar eruit en waar gaan de nieuwe middelen ten koste van?
De komende jaren (t/m 2018) worden de kortingen van het vorige en het
huidige kabinet doorgevoerd. De nieuwe meerjarenreeks voor de
komende jaren is als volgt (x € 1 000)1:
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

180 000

169 579

160 635

155 173

149 816

149 036

148 159

Van de in totaal € 180 mln Rijksbijdrage TNO voor 2012 is ca. € 133 mln
toe te rekenen aan de topsectoren en ca. € 47 mln aan maatschappelijke
thema’s en themadoorsnijdend onderzoek voor strategische kennis
(bijvoorbeeld sensoren, materialen) voor ondermeer de topsectoren. De
€ 10 mln schuif van meer maatschappelijke thema’s naar topsectoren is
hierin verwerkt. Voor 2012 is een toedeling gemaakt over de 9 topsectoren
en de 5 meer maatschappelijke thema’s. De definitieve verdeling van de
middelen in 2012 is afhankelijk van de uitkomsten van de te sluiten
innovatiecontracten en de besluitvorming daarover. De verdeling van de
middelen in de jaren daarna is ook afhankelijk van dit traject. Bij de
verdeling van de middelen over de topsectoren en thema’s speelt ook
mee dat de middelen voor cofinanciering worden verhoogd tot € 40 mln
in 2015.
99
Kunt u de geldstromen van NWO voor de komende vijf jaar weergeven en
uitsplitsen tussen topsector en niet-topsector en wat daarvan reeds
gepland was en wat niet?

1
Exclusief de doorwerking van de korting op
thematische innovatiesubsidies die nog niet is
bepaald, maar die vanaf 2013 nog wordt
verwerkt.

NWO streeft naar de door het kabinet gevraagde bijdrage, die tezamen
met de KNAW bijdrage oploopt tot € 350 mln vanaf 2015. Met inbegrip
van thans bekende kortingen op het basisbudget zal dit een omvangrijk
deel van het NWO budget beslaan. NWO zal deze bijdrage realiseren door
inzet van de volle breedte van het instrumentarium. In 2015 zal dit
volledige budget bestaan uit nieuw onderzoek, gericht op de onderzoekagenda’s van de topsectoren. Een groot deel zal bestaan uit speciaal voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

34

de topsectoren opgezette initiatieven, onder andere een bedrag in de
richting van € 100 mln in TKI verband.
100
Hoe waardeert u het functioneren van de verschillende Topinstituten?
De ervaringen met dergelijke instituten zijn zeer positief. De technologische topinstituten (TTI’s) zijn opgezet vanuit de specifieke behoeften van
het bedrijfsleven en de kennisinstellingen binnen de verschillende
kennisgebieden. Door deze maatwerkaanpak is een rijke verscheidenheid
aan TTI’s ontstaan waarbinnen bedrijven en kennisinstellingen uit binnenen buitenland samenwerken. In 2006 is het evaluatierapport van Technopolis over de TTI’s toegezonden aan de Kamer (Tweede Kamer 2005–2006,
30 300 XIII, nr. 66). Technopolis concludeerde dat door de TTI’s de
kennisbasis van de deelnemende bedrijven is versterkt, een positieve
bijdrage is geleverd aan fundamenteel onderzoek dat meer rekening
houdt met de behoeften van het bedrijfsleven en dat relaties tussen
kennisinstellingen en bedrijven en tussen bedrijven onderling zijn
verstevigd. Sindsdien heeft geen evaluatie over de TTI’s als geheel
plaatsgevonden. Wel wordt jaarlijks getoetst of de programmavoorstellen
tegemoet komen aan de onderzoekswensen van de industrie en kennisinstellingen en uitgevoerd worden. Om een indruk te geven van het
functioneren van de TTI’s ga ik hieronder in op samenwerking (binnen en
buiten Nederland), wetenschappelijke prestaties, valorisatie en human
capital.
Op het gebied van samenwerking speelt het midden- en kleinbedrijf (mkb)
een belangrijke rol. In 2010 waren ongeveer 2/3 van de aan de TTI
projecten deelnemende bedrijven afkomstig uit het mkb. Van alle
deelnemende bedrijven was ongeveer 1/5 gevestigd in het buitenland. Bij
de deelnemende kennisinstellingen was dit aandeel groter, namelijk
ongeveer 1/3. Op het gebied van wetenschappelijke prestaties is bekend
dat DPI (Dutch Polymers Institute) en Wetsus (top instituut voor duurzame
watertechnologie) een excellente en TIFN (Topinstituut Food and
Nutrition) een zeer goede score voor hun relatieve citatie-impact
wereldwijd hebben. Op het gebied van valorisatie noem ik ter illustratie de
aanpak van M2i (Materials innovation institute). Deze aanpak bestaat uit
onder andere uit het stimuleren en helpen van onderzoekers om hun
eigen bedrijven te starten, projecten om kennis toe te passen op de
werkvloer bij industriële partners, transfer van kennis naar het mkb en de
mogelijkheid een quick scan te laten doen hoe de concurrentiepositie te
verbeteren. Op het gebied van Human Capital is de Plant Breeding
Business School (PBBS) illustratief. De PBBS is mede opgezet door de TTI
Groene Genetica en Wageningen UR en verzorgt niet alleen onderwijs
maar ontwikkelt ook workshops om bedrijven te ondersteunen om
scholing en ontwikkeling van hun personeel structureel aan te pakken.
101
Heeft in het verleden een evaluatie plaatsgevonden van de TNO cofinancieringprojecten eventueel door TNO zelf, dan wel in opdracht van TNO?
Zo ja, kunt u deze evaluatie beschikbaar maken?
De cofinancieringsregeling maakt deel uit van de vraagsturingsmiddelen.
De vraagsturing is geëvalueerd door het bureau Dialogic (rapportage van
maart 2011). Dialogic constateert dat het inzetten van middelen voor
samenwerkingsprojecten met bedrijven nog niet over de gehele linie van
de thema’s gebeurt. Dat klopt. De middelen die EL&I daarvoor beschikbaar
stelt zijn in 2010 vooral benut bij de thema’s Hoogwaardige systemen en
bij Voeding. Een goede spreiding bij de topsectoren is wenselijk en daar
wordt aan gewerkt. In de bedrijfslevenbrief is het voornemen opgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

35

om de cofinanciering te verhogen naar € 40 mln ten koste van de andere
middelen voor TNO.
Elk jaar wordt door een extern bureau een tevredenheidsonderzoek
gehouden naar de cofinancieringsmiddelen voor onderzoek. Uit het meest
recente onderzoek (over 2010) voor het cofinancieringsprogramma blijkt
een algemene tevredenheid van de deelnemers van 7,26. Verder is 64,5%
van de geïnterviewde projectdeelnemers tevreden tot zeer tevreden over
de projectuitvoering. De tevredenheid is zeer hoog op kennis/deskundigheid (8,46) en wat minder op praktische toepasbaarheid (6,86). Bij het
laatste cijfer moet worden bedacht dat dit type onderzoek precompetitief
van aard is (in tegenstelling tot contractonderzoek).
102
Kunt u aangeven hoe de TNO SBIR zich verhoudt tot de normale
SBIR-regeling ten aanzien van toegankelijkheid van bedrijven en overige
kennisinstellingen en welke bedragen hiermee gemoeid zijn?
U heeft van mijn voorganger op 1 oktober 2010 van mijn voorganger de
evaluatie ontvangen van SBIR. Daarin is beschreven dat SBIR in
Nederland drie varianten kent: de departementale SBIR, de TNO-SBIR en
de STW Valorisation Grant.
De TNO-SBIR en de departementale SBIR zijn aanbestedingen. Bij
aanbestedingen mag er niet worden gediscrimineerd, dus ook niet naar
bijvoorbeeld bedrijfsomvang. De toegankelijkheid is voor beide dus gelijk.
Kennisinstellingen worden in de praktijk vaak betrokken door de
bedrijven. Alhoewel het geen voorwaarde is, zien we dat bedrijven die
samenwerken met anderen meer kans hebben op een opdracht.
TNO ontvangt voor de TNO-SBIR jaarlijks een bedrag van € 1,2 mln. Dit
was eerder € 1,0 mln, in 2010 is het budget opgehoogdmet € 0,2 mln
door samenvoeging met het SBIR budget met het budget van het Dutch
Technology Transfer Programme.
103
Kunt u aangeven hoeveel samenwerking er vanuit het mkb is met TNO
vanuit de IPC-regeling met hierbij een overzicht van het aantal betrokken
bedrijven en de daarmee gemoeide bedragen? Kunt u aangeven in hoe dit
zich verhoudt tot de TNO SBIR en de TNO cofinancieringprojecten?
Bij IPC’s werken mkb-ers groepsgewijs en in een meerjarig traject aan
innovatie. Daarbij wordt veelal samengewerkt met publieke kennisinstellingen waaronder TNO. Die samenwerking is niet verplicht maar wordt
wel gestimuleerd binnen de tendersystematiek. De mkb-er maakt tegen
betaling gebruik van deze kennis. Uit onderstaand overzicht wordt
duidelijk dat in 2011 er 84 mkb-ers zijn die TNO hebben opgenomen in
hun innovatieplannen. Het totaalbedrag, dat deze ondernemers aan
kennis bij TNO afnemen, bedraagt ongeveer € 735 000,–.
Totaal aantal deelnemers IPC 2011
Aantal deelnemers dat TNO heeft opgenomen in innovatieplan
bedragen gemoeid met TNO1
totaal bedrag gemoeid met TNO1
gemiddeld bedrag gemoeid met TNO per deelnemer1
1

456
84
min € 1 000 – max. € 20 000
€ 735 200
€ 8 752

Bedragen zijn schattingen door mkb-bedrijven

De TNO SBIR beoogt individuele mkb-bedrijven de mogelijkheid te bieden
een TNO vinding tot een product te brengen. In de verschillende rondes
van de TNO SBIR is aan 51 bedrijven financiering voor een haalbaarheidsstudie toegekend. De impact van de TNO SBIR is vooral in het succes van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

36

individuele bedrijven. Zo is één van de genomineerden voor de Herman
Wijffels Innovatieprijs 2011, Autitouch B.V, een van de deelnemers van het
SBIR-programma van TNO. Autitouch ontwikkelt software voor diagnostiek en behandeling van autisme, voortgekomen uit een TNO productidee
«Sociale computer helpt het onderwijs».

In de cofinancieringsregeling wordt bedrijven, individueel maar ook
collectief, de mogelijkheid geboden mede sturing te geven aan de
ontwikkeling van nieuwe kennis bij TNO. Daarvoor wordt een in-cash
bijdrage van bedrijven gevraagd wat hen een niet-exclusief gebruiksrecht
op de resultaten van het project oplevert. Er zijn met TNO afspraken
gemaakt over streefwaarden voor het programma. Onafhankelijke
evaluaties wijzen steeds op een hoge klanttevredenheid en significante
effecten op de winst- en omzetstijging bij bedrijven. In 2010 werd aan 210
cofinancieringsprojecten kennisontwikkeling gewerkt met 451 cofinanciers, waarvan 201 afkomstig uit het mkb (45%).
De gemeenschappelijkheid zit erin dat alle drie zorgen dat bedrijven met
TNO en R&D bezig zijn. Echter elk vanuit een verschillend doel (onderzoek, samenwerking, valorisatie), met een eigen werkwijze en met andere
bedragen/investeringen van zowel overheid als de deelnemende
bedrijven.
104 en 105
Is het de bedoeling dat betrokken partijen via innovatiecontracten en de
Topconsortia voor Kennis en Innovatie beslissen over het voortbestaan en
de financiering van de Technologische Top Instituten?
Hoe gaat u, mede gelet op de bezuinigingsopgave voor kennisinstellingen, waarborgen dat de Technologische Top Instituten in de transitiejaren 2013 en 2014 in stand kunnen blijven?
In het nieuwe bedrijfslevenbeleid zijn betrokken partijen, zowel publiek als
privaat, aan zet om invulling te geven aan de prioriteiten op het gebied
van innovatie en kennis in de topsectoren. Dat betekent dat bij het
opstellen van de innovatiecontracten moet worden bezien of er al dan niet
een vervolg gegeven wordt aan de huidige TTI’s, maar ook andere
bestaande PPS’en die niet onder de noemer TTI vallen (bijvoorbeeld
innovatie en kennisprojecten die uit de voormalige FES middelen zijn
gefinancierd). De innovatiecontracten vormen een goed middel om af te
wegen wat de goede elementen daarbij zijn die zouden moeten
overvloeien naar de Topconsortia voor Kennis en Innovatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

37

Voor de toekomst wil het kabinet af van PPS-programma’s met onzekere
financieringsbasis en initiatieven meer bundelen en verankeren in het
reguliere systeem. Daartoe wordt een grotere bijdrage van private partijen
en van onder meer NWO, TNO, GTI’s en DLO verwacht. In de bedrijfslevenbrief worden de budgettaire kaders van de publieke middelen
aangegeven. De uitbreiding van het fiscale innovatie instrumentarium
(naast de bestaande WBSO betreft dit met name de RDA en de RDA+)
maakt het voor private partijen interessanter om in R&D te investeren.
In het transitiejaar 2012 heeft het kabinet de financiering van de TTI’s
zeker gesteld. Na 2012 lopen nog enkele verplichtingen door, maar dienen
TTI’s in beginsel middels de innovatiecontracten (en waar mogelijk als
onderveel van een nieuw te vormen topconsortium voor kennis en
innovatie) te worden gefinancierd.
106
Hoe wordt de ambitie om 2,5% van het overheidsbrede inkoopbudget te
besteden aan innovatiegerichte inkopen ingevuld en hoeveel geld is
hiermee gemoeid? Kunt u daarbij een uitsplitsing geven van de daarmee
gepaarde uitgaven voor de verschillende (semi)overheidsinstellingen?
Uit het onderzoek van Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven
(IOO) naar het totale inkoopvolume van Nederlandse overheden (2009)
blijkt dat het totale budget van de overheid, exclusief AWBZ gelden, ligt
op ongeveer 57,5 miljard euro, waarvan 15 miljard bij het rijk ligt en
43 miljard bij de regionale overheid. 2,5 % betekent een totaalbedrag van
1,75 miljard euro, uitgesplitst naar 375 mln euro voor het rijk en bijna
1,1 miljard voor de regionale overheid.
Het halen van deze ambitie wordt gestimuleerd door het uitvoeren van vijf
tot tien boegbeeldprojecten door rijk en regionale overheid op themas,
die aansluiten bij de innovatievragen van de overheid. Het gaat daarbij in
ieder geval om projecten op het gebied van (elektrische) mobiliteit,
vermindering van grondstoffenschaarste, dynamisch verkeersmanagement, energiezuinige gebouwen en openbare ruimte, onderhoud van
gebouwen en management van watersystemen en gezondheidszorg. Om
deze boegbeeldprojecten te realiseren, zullen themagerichte tafels met de
overheid, marktpartijen en kennisinstellingen worden georganiseerd.
Parallel aan deze boegbeeldprojecten zullen ook activiteiten ondernomen
worden om overheidsorganisaties te professionaliseren in het leggen van
vroegtijdige contacten met de markt en het uitvragen van innovatie. Zo zal
een richtlijn voor het uitvragen van innovatie ontwikkeld worden, in
aansluiting op het materiaal wat ontwikkeld is bij PIANOo, het expertisecentrum Daarnaast zal ook een meeting point voor vragen naar en
aanbiedingen van duurzame innovaties ontwikkeld worden.
107
Welke alternatieven die structurele verankering van innovatiegericht
inkopen als doel hebben worden verkend?
Alternatieven, die verkend worden zijn:
– Het afspreken van uiteenlopende percentages per aanbestedende
dienst, waarbij de diensten met een koplopersrol een hoger percentage voor hun rekening nemen dan de diensten met een minder
prominente inkooprol.
– Het vaststellen van een streefwaarde voor innovatiegericht inkopen in
aantallen, gecombineerd met een gewenste omvang van de projecten.
Daarbij is de richtlijn dat 2,5% van het budget aan innovatiegerichte
inkopen gehaald wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

38

–

Het maken van jaarlijkse prestatie afspraken met de belangrijkste
overheidsopdrachtgevers van het rijk, zoals Rijkswaterstaat, Rijksgebouwendienst, Defensie, en met regionale overheden zoals de
waterschappen en de grote gemeenten.

108
Hoe kunnen goedkope, maar zeer effectieve instrumenten, zoals de
Centers of Entrepreneurship, incubatiegebouwen en beauty contests beter
in het bedrijfslevenbeleid worden meegenomen?
Dit kabinet wil ervoor zorgen dat onze hoogwaardige toegepaste en
academische kennis beter benut kan worden door nieuwe bedrijven, maar
ook door het bestaande mkb. Dat vergt soms andere prikkels voor
onderzoekers en wetenschappers, de mogelijkheid dat het intellectuele
eigendom van een kennisinstelling toegankelijker wordt, maar bovenal
een bloeiend (regionaal) ecosysteem waar onderzoekers, studenten,
bedrijven en financiers elkaar weten te vinden en versterken.
Universiteiten en hogescholen ontwikkelen zich meer en meer in
ondernemende instellingen. En ook onderzoekers gedragen zich meer
ondernemend. Dit kabinet zet dan ook in op verdere verankering van
valorisatie, waarbij uiterlijk 2016 tenminste 2,5% van de publieke
onderzoeksmiddelen dient te worden ingezet voor het omzetten van
kennis in innovaties en nieuwe bedrijvigheid. Naar aanleiding van de
strategische agenda hoger onderwijs en de bedrijfslevenbrief van dit
kabinet worden diverse maatregelen genomen:
• Tot en met 2012 bestaat de mogelijkheid voor universiteiten en
hogescholen die hun valorisatie-infrastructuur in den brede willen
versterken om subsidie aan te vragen binnen het Valorisatieprogramma dat zich onder meer richt op ondernemerschapsonderwijs,
Intellectueel Eigendom beleid en incubatie van nieuwe bedrijven.
• In het hoofdlijnenakkoord dat de staatssecretaris van OCW met de
VSNU zal sluiten, worden onder meer afspraken gemaakt over het
stimuleren en belonen van valorisatie-inspanningen van onderzoekers.
• Universiteiten, hogescholen en toegepaste kennisinstituten worden
gestimuleerd werk te maken van de verdere professionalisering van
technology transfer, bijvoorbeeld door betere samenwerking en
taakverdeling, een uniform beleid voor intellectueel eigendom en
heldere loketten voor bedrijven.
Het kabinet zal – zij het in een minder intensieve vorm – landelijke
initiatieven gericht op jong en innovatief ondernemerschap, waaronder de
stichting Jong Ondernemen, stichting New Venture, de Global Entrepreneurship Week en de nationale Studenten Ondernemersprijs (STUOP),
ook deze kabinetsperiode blijven ondersteunen.
109
Van welke niet-topsectoren gaat precies € 10 mln weggeschoven worden?
De verschuiving van 10 mln naar de topsectoren komt van de thema’s ICT,
Leefomgeving, Maatschappelijke Veiligheid, Arbeid en vergrijzing (samen
€ 8 mln) en van de post Kennis als Vermogen over de thema’s heen
(€ 2 mln).
110
Hoeveel geld heeft u beschikbaar om als lead-customer op te treden en
via welke projecten?
EL&I stelt menskracht en daadkracht beschikbaar, ter ondersteuning van
overheden die als lead customer zullen optreden. Daarbij zal ook gebruik
worden gemaakt van de diensten van PIANOo, expertisecentrum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

39

aanbesteden. EL&I is een relatief kleine inkoper, die vooral andere
overheden zal stimuleren om als lead customer op te treden. Wel is EL&I
in beleidsmatige zin verantwoordelijk voor het bevorderen van
duurzaamheid en vernieuwingen in energiehuishouding en de benutting
van de ICT, ook van belang voor het inkopen van innovatieve oplossingen
door de overheid. Zo wordt in het «plan van aanpak elektrisch rijden
2011–2015» ook aandacht besteed aan de overheid als lead customer op
het gebied van elektrische mobiliteit. Rijkswaterstaat heeft al de intentie
uitgesproken om dit te doen. Nu al heeft Rijkswaterstaat een bedrag van
3 mln euro uitgetrokken om sensor technologie voor natte kunstwerken
op te schalen. Begin 2012 zullen de eerste prestatie afspraken gemaakt
worden, waarbij concreet aangegeven zal worden voor welke projecten
geld uitgetrokken wordt om innovaties uit te lokken, te implementeren en
op te schalen.
111
Hoe gaat u meten hoeveel procent van het overheidsbrede inkoopbudget
wordt besteed aan innovatiegerichte inkopen? Wanneer kan de Kamer
rapportages verwachten?
Naar aanleiding van de motie Aptroot/Besselink (27 406, nr. 127) heeft de
toenmalige minister van Economische Zaken een rijksbrede indicator
innovatiegerichte aanbesteding in de begroting van het ministerie van
Economische Zaken opgenomen. De indicator is als volgt geformuleerd:
«Het aantal door de rijksoverheid uitgevoerde innovatiegerichte aanbestedingen». In haar brief van november 2009 (27 406 162) heeft zij de Tweede
Kamer hierover geïnformeerd.
Deze indicator brengt in beeld in hoeverre de Rijksoverheid innovatiegericht aanbesteedt. In 2010 heeft bij de rijksoverheid de 1ste meting van de
indicator innovatiegericht inkopen, met een streefwaarde in getallen,
plaatsgevonden. Vanaf 2011 zal niet alleen in aantallen, maar ook in
omvang gemeten worden. De rapportage over 2011 zal in april 2012
beschikbaar zijn.
112
Welke maatregelen in het bedrijfslevenbeleid zijn bedoeld om of worden
toegesneden op het doorzetten van hetgeen met de valorisatieagenda
«Kennis moet circuleren» en het programma Valorisatie op touw is gezet?
Kennis moet beter worden benut. Universiteiten en hogescholen
ontwikkelen zich meer en meer in ondernemende instellingen. En ook
onderzoekers gedragen zich meer ondernemend. Om valorisatie, ofwel
benutting van kennis, te versterken en te verankeren in Nederland, gaan
we dan ook op meerdere terreinen acties in gang zetten. Het kabinet zet –
met als basis de afspraken uit de valorisatieagenda – in op de ontwikkeling van een professionele entrepreneurial pipeline van ondernemerschaponderwijs en fundamenteel onderzoek tot en met incubatie van
nieuwe bedrijven. Dat gebeurt binnen universiteiten en hogescholen,
maar ook daarbuiten, door het starten van nieuwe bedrijvigheid met het
bestaande bedrijfsleven.
In 2008 hebben overheid, kennisinstellingen en werkgevers in de
valorisatieagenda «Kennis moet circuleren» al samen afgesproken hoe ze
dat gaan aanpakken; Onderwijs en (fundamenteel) onderzoek liggen aan
de basis van succesvolle valorisatie. Goed opgeleide mensen nemen hun
kennis mee naar bedrijven en organisaties waar zij hun werkkring vinden
of gebruiken deze kennis als nieuwe ondernemer. (fundamenteel)
Onderzoek is de essentiële voedingsbodem voor vele toepassingen. De
focus van de valorisatieagenda ligt op het stimuleren en creëren van
ontmoetings- en marktplaatsen tussen de werelden van onderzoek,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

40

onderwijs, bedrijfsleven en maatschappelijke sectoren met als doel de
benutting van kennis in het maatschappelijk en economisch verkeer.
Aansluitend hierop hebben EL&I en OCW eind 2010 het Valorisatieprogramma gestart en € 80 mln beschikbaar (2010–12) gesteld als eenmalige
impuls voor het faciliteren van onder meer verankering van het ondernemerschapsonderwijs, screening en scouting van mogelijk valoriseerbare
kennis, bescherming van kennis om deze over te dragen, de ondersteuning van spin off bedrijfjes en de vorming van netwerken van
bedrijven en kennisinstellingen. Doel hiervan is dat de kennisinstellingen
de faciliteiten voor valorisatie structureel en zelfdragend verankeren.
Via het bedrijfslevenbeleid en ook de strategische agenda hoger
onderwijs wordt verdere verankering van valorisatie nagestreefd. Ten
eerste zal bij de kennisinstellingen valorisatie een prominentere rol gaan
spelen. Zo is het streven dat vanaf 2016, of zoveel eerder als mogelijk,
2,5% of meer van de publieke onderzoeksmiddelen zal worden ingezet ten
behoeve van het omzetten van kennis in innovaties. In het hoofdlijnenakkoord met de universiteiten zal het kabinet afspraken maken over het
stimuleren en belonen van valorisatie-inspanningen van onderzoekers in
het verlengde van de valorisatieagenda «Kennis moet circuleren».
Daarnaast wordt in de kwaliteitszorg voor onderzoek valorisatie definitief
als evaluatiecriterium opgenomen. Er komen indicatoren om de inspanningen in valorisatie te kunnen monitoren. Hierbij kan gedacht worden
aan aantallen patenten en octrooien die vermarkt zijn, aantallen start-ups,
de bijdrage aan de werkgelegenheid en de mate van private investeringen. Verder vragen we de kennisinstellingen actief beleid te gaan
voeren om hun wetenschappers en onderzoekers te stimuleren en te
belonen voor hun valorisatie-inspanningen. Dit kan door aanpassingen in
het HRM-beleid en in het beloningssysteem, zoals het laten meewegen
van het opstarten van een eigen onderneming en andere valorisatieactiviteiten, aan verdeling van de opbrengsten bij spin-offs en het opzetten van
gezamenlijke promotietrajecten met bedrijven.
113
Kunt u ingaan op de kritiek van twee notarissen in het Financieel Dagblad
van 22 september jl. die er op neer komt dat de verplichte notariële akte
bij oprichting van een BV (in het geval van een eenmanszaak) ten
onrechte wordt afgeschaft waardoor de (verplichte) tussenkomst van de
notaris, die de ondernemer kan behoeden voor het risico van hoofdelijke
aansprakelijkheid bij een te hoge dividenduitkering (die de BV verzwakt),
onterecht vervalt?
De rol van de notaris bij oprichting van de bv heeft geen relatie met de
uitkering van dividend. Op grond van het wetsvoorstel bv-recht kunnen
bestuurders en aandeelhouders persoonlijk aansprakelijk zijn indien er
een onverantwoord hoog dividend wordt uitgekeerd. Van notariële
tussenkomst bij dividenduitkeringen is geen sprake. Informatie over de
voor- en nadelen van de oprichting van een bv kan ook op andere wijze
dan door de notaris geschieden, bijvoorbeeld via de Kamer van
Koophandel.
114
Leidt de afschaffing van de notariële akte niet tot een grotere kans op
faillissementsfraude, iets wat nu al veel voorkomt? Op welke plek zal dan
nu de identiteit van de oprichter en van het bedrijf worden vastgesteld?
Wordt dat een taak van de Kamer van Koophandel? Als later aan de BV
andere vennoten worden toegevoegd, is dan wel een notariële akte
nodig?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

41

De afschaffing van de notariële akte mag niet ten koste gaan van de
fraudebestrijding.
Bij de afschaffing van de notariële akte bij oprichting van standaard-bv’s
zal een alternatief systeem voor de oprichting worden uitgewerkt. Bij die
uitwerking zullen de gevolgen voor de bestrijding van faillissementsfraude een belangrijke rol spelen. Waar het om gaat is dat de overheid
over de relevante informatie beschikt die nodig is voor de bestrijding van
fraude met bv’s. Die informatieverstrekking kan in plaats van via de
notaris bijvoorbeeld ook via de Kamers van Koophandel plaatsvinden. Het
criterium voor al dan niet verplichting van notariële interventie is niet het
aantal vennoten, maar of het een standaard-bv betreft die wordt opgericht
volgens modelstatuten. Ook een vennootschap met meerdere vennoten
kan juridisch volstrekt standaard zijn zonder dat maatwerk nodig is. Deze
vennootschappen zouden probleemloos zonder tussenkomst van een
notaris kunnen worden opgericht of omgezet.
115
Hoe gaat deze afschaffing van de notariële tussenkomst bij oprichting van
de eenmanszaak-BV gestalte krijgen? Komt daarvoor een apart wetsvoorstel of komt er een nota van wijziging op het voorliggende wetsvoorstel?
Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat het wetsvoorstel flex-bv
opgehouden wordt.
De aanpassing van de rol van de notaris moet op onderdelen nog nader
uitgewerkt worden.
Pas wanneer dat is gebeurd, kan met het formuleren van een wettelijke
regeling worden begonnen.
Er zal derhalve, zoals ook eerder aangekondigd, een separaat wetsvoorstel
worden ingediend voor het laten vervallen van de verplichting van
notariële tussenkomst bij de oprichting van standaard-bv’sdie niet
afwijken van modelstatuten. De verwachting is dat een wetsvoorstel voor
de afschaffing van de notariële akte uw Kamer in de loop van komend jaar
zal bereiken.
116
Hoe verwacht u uw doelstelling tot het gemakkelijker toegankelijk maken
van de overheid voor informatie en advies te realiseren, aangezien veel
ondernemers de gemeente als eerste loket voor ondernemersinformatie
zien en door de financiële situatie van een groot aantal gemeenten er
bezuinigingsmaatregelen worden ingevoerd die direct invloed hebben op
de kwaliteit en toegankelijkheid van de overheid voor de ondernemer,
vooral het verlies van persoonlijk contact?
De eerste stap op weg naar de Ondernemerspleinen is integratie van de
dienstverlening van de Kamers van Koophandel en Syntens tot een
gestroomlijnd en samenhangend pakket. Dit op de terreinen handelsregister, eerstelijns voorlichting en advies, regiostimulering en innovatiestimulering. Hierbij zal maximaal worden samengewerkt met Agentschap
NL.
De Ondernemerspleinen worden voor de ondernemer dé toegang tot de
overheid op deze terreinen en betekenen voor hem dus tijdwinst en een
verlaging van de (transactie)kosten.
Een van de uitgangspunten van het concept Ondernemerspleinen is dat
waar mogelijk de dienstverlening digitaal zal worden aan geboden. Maar
aanvullend zal voor een aantal diensten en borging van regionale
aanwezigheid een fysiek netwerk met een adequate regionale spreiding
noodzakelijk zijn.
Het is evident dat de basisstructuur een wenkend perspectief zal vormen
voor andere organisaties om in enige vorm aan te sluiten. Er zal daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

42

zeker gekeken worden naar de relatie met onder andere gemeentelijke en
provinciale bedrijvenloketten.
Door genoemde verregaande digitalisering is de koppeling met de
gemeentelijke loketten eenvoudig en tegen geringe kosten te maken.
Persoonlijk contact zal via de fysieke ondernemerspleinen mogelijk
blijven.
117
Hoe gaat u het concurrentiebeding precies aanpassen? Wordt dit wettelijk
vastgelegd?
Het is nog te vroeg om precies aan te geven op welke wijze de bepaling
betreffende het concurrentiebeding zal worden aangepast. Hiervoor
worden voorstellen ontwikkeld die eerst besproken zullen worden met
sociale partners. De verwachting is dat een hierop betrekking hebbend
wetsvoorstel in de eerste helft van volgend jaar bij de Kamer zal kunnen
worden ingediend.
118
Kunt u aangeven wat de rol is van de ROM’s ten aanzien van de MKB+
regeling en in hoeverre deze afwijkt van andere participatiebedrijven?
De participatiebedrijven van de ROM’s richten zich met name op de
opstartfase en zeer vroege financiering van jonge innovatieve ondernemingen oftewel (vanuit financieringsoogpunt) de meest risicovolle fase,
waarin de reguliere kapitaalmarkt (venture capitalists, banken e.d.) het
laten afweten.
Het Innovatiefond MKB+ participeert in private fondsinitiatieven die zich
richten op zowel early stage als latere fasen (de zgn. «middle» en «later
stage» fase) van innovatieve bedrijven. De activiteiten van de ROM’s zijn
dus deels complementair aan die van de MKB+ regeling.
De participatiebedrijven van de ROM’s nemen een vrij unieke positie in op
de kapitaalmarkt, doordat ze zich voornamelijk richten op de financiering
van de eerste levensfase van innovatieve bedrijven. Zij kunnen deelnemen
tot ten hoogste € 2,5 mln per onderneming. Bij vervolgfinanciering dienen
marktpartijen het stokje over te nemen. De ROM’s concurreren dus niet
met andere participatiebedrijven omdat ze beperkter zijn in hun mogelijkheden om te participeren. Het komt in de praktijk wel voor dat private
equity partijen in de vroege fase financiering samen optrekken met een
ROM en in een later fase alleen of met andere marktpartijen door
investeren in het bedrijf.
119
Wat bedoeld u met een beleidsmatige versobering van de Borgstelling
MKB-kredieten?
Bedoeld wordt dat de BMKB per begin 2012 op een aantal punten wordt
aangepast. De aanpassingen staan vermeld in de bedrijfslevenbrief van
13 september jl. Het gaat onder meer om terugbrengen van het maximum
borgstellingsbedrag per bedrijf naar € 1 mln en aansluiting van de
startersdefinitie bij de bancaire praktijk van maximaal 3 jaar als ondernemer actief. De regeling wordt op diverse punten geactualiseerd om
optimaal aan te blijven sluiten op de veranderende bancaire praktijk. De
administratieve lasten van de regeling worden zo ook laag gehouden. De
aanpassingen dragen bij aan een verdere beheersing van risico’s en
kosten voor de overheid, waardoor meer bedrijven van de regeling
gebruik kunnen maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

43

120
Wat zijn de gevolgen van de vereenvoudiging van de zelfstandigenaftrek
voor ZZP-ers?
De huidige zelfstandigenaftrek loopt af bij oplopende winst. Het kabinet
acht dat onwenselijk vanuit het oogmerk dat doorgroei en ambitie moet
worden beloond. Voorts moeten ondernemers meer duidelijkheid krijgen
over hun fiscale positie. In het Belastingplan 20121 stelt het kabinet
daarom voor de zelfstandigenaftrek te uniformeren op één vast bedrag.
Dat uniforme bedrag zal niet langer worden geïndexeerd. Met deze
maatregel wordt de belemmerende marginale druk van de zelfstandigenaftrek tot nihil teruggebracht en winstgevend ondernemerschap verder
bevorderd.
Als mogelijke vervolgstap wil het kabinet, zoals aangegeven in de Fiscale
agenda, de mogelijkheden van een winstbox onderzoeken. Ondernemersfaciliteiten kunnen daarbij opgaan in een lager en meer proportioneel
tarief voor winst, waardoor de belastingheffing over de winst eenvoudiger
en transparanter kan worden.
121
Klopt het dat ZZP-ers met een winst onder de € 18 000 er op achteruitgaan?
In de Memorie van Toelichting op het Belastingplan 20122 wordt uitvoerig
ingegaan op de inkomenseffecten voor alle zelfstandigen. Er is daarbij
geen uitsplitsing te maken naar zelfstandigen met personeel enerzijds en
zelfstandigen zonder personeel anderzijds. De inkomenseffecten zijn
afhankelijk van de hoogte van de winst. Kortheidshalve verwijs ik naar de
inhoud van de genoemde Memorie van Toelichting.
De omvang en verdeling van de inkomenseffecten volgen direct uit de
doelstelling om winstgevend ondernemerschap te bevorderen en moeten
dus gezien worden als een correctie op de huidige zeer sterke focus van
de zelfstandigenaftrek op ondernemersactiviteiten die weinig winstgevend
zijn. Bovendien betekenen deze effecten dat de fiscale behandeling van
ondernemers ten opzichte van werknemers evenwichtiger wordt, mede
gelet op het feit dat de doorwerking van de zelfstandigenaftrek naar
inkomensafhankelijke regelingen kleiner wordt. Voor de inkomenseffecten
wordt verder verwezen naar de reeds genoemde memorie van toelichting
op het Belastingplan.
122
Kunt u onderzoek overleggen waaruit blijkt dat het bedrijfsleven de
marginale druk uit de zelfstandigenaftrek als beklemmend ervaart?

1

Kamerstukken II 2010/11, 33 003, nr. 1–3.
Kamerstukken II 2010/11, 33 003, nr. 3, blz.
24 e.v.
3
Onderzoek van Carrol, Holts-Eakin, Rider en
Rosen (2001), Personal Income Taxes and the
growth of small firms. Vindplaats: James
Poterba (ed.), Tax Policy and the Economy,
Volume 15, Cambridge: MIT Press, ISBN:
0-262-66122-5. Dit onderzoek is tevens
beschreven in H.J. Schuetze en D. Bruce
(2004), Tax Policy and Entrepreneurship
(p. 16/17).
2

Onderzoek in de VS laat zien dat lagere marginale tarieven leiden tot een
sterkere groei van bedrijven, hogere gemiddelde investeringsuitgaven en
een hogere kans op het aannemen van werknemers.3 Starten en
doorgroeien van ondernemers kan het beste worden gestimuleerd door
lagere marginale tarieven voor winstinkomen te bereiken.
De zelfstandigenaftrek zoals die thans is vormgegeven veroorzaakt een
hoge marginale druk doordat deze afloopt bij oplopende winst. Door de
huidige opzet van de zelfstandigenaftrek is een dubbele progressie
ontstaan. Dat wil zeggen dat een ondernemer bij een hogere winst niet
alleen een lagere zelfstandigenaftrek krijgt maar tegelijkertijd ook in een
hoger belastingtarief valt. Ondernemers kunnen hierdoor geconfronteerd
worden met een zeer hoge marginale druk zodra hun winst gaat groeien.
Het kabinetsvoorstel beoogt die belemmerende marginale druk weg te
nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

44

123
Heeft u voorbeelden van succesvolle revolving funds in de gebieden van
de topsectoren? Zo ja, welke?
Ja. Private investeringsfondsen in de risicokapitaalmarkt voor innovatieve
ondernemingen hebben meestal een investeringsfocus op een bepaalde
sector of een toepassingsgebied. Hierdoor ontstaan er aansluitingen met
de topsectoren. Succesvolle investeringsfondsen binnen de Nederlandse
topsectoren zijn bijvoorbeeld LSP in de human life sciences sector, E2 in
de duurzaamheidssector en Prime Technology Ventures in de ICT-sector.
124
Kunt u aangeven hoe de koppeling tussen het MIRT-traject, met een
geheel eigen besluitvormingsstructuur, en de agenda’s van de topsectoren
gelegd gaat worden?
De agenda’s van de topsectoren beslaan een breed terrein, waar infrastructurele opgaven ook onderdeel vanuit kunnen maken. Eventuele
infrastructurele projecten uit de actieagenda’s van de topsectoren zullen
worden ingebracht in het MIRT-besluitvormingsproces, voor zover deze
door het kabinet worden herkend als van Rijksbelang. En uit het
MIRT-traject kunnen ook infrastructurele projecten naar voren komen die
relevant kunnen zijn voor de actieagenda(’s) van 1 of meerdere
topsectoren.
125
Kunt u concreet aangeven welke activiteiten ontplooid worden voor de
borging van veiligheid en privacy in ICT-voorzieningen van de overheid
voor bedrijven? Welke uitgaven gaan gepaard met deze activiteiten?
Het ministerie van EL&I licht de ICT-voorzieningen uit de Digitale
Agenda door op veiligheid- en privacyaspecten. De bevindingen van dit
onderzoek worden gebruikt om de veiligheid en privacybescherming van
ICT-voorzieningen indien nodig verder te verbeteren. Daarnaast doen EL&I
en BZK onderzoek naar de opzet, het toezicht en de werking van het
stelsel van gekwalificeerde certificaten en PKI-overheid. In totaal is met
deze activiteiten circa 180 000 euro mee gemoeid.
126
Zijn met het bedrijfsleven afspraken gemaakt over of, en zo ja welke,
financiële bijdrage het bedrijfsleven zal leveren teneinde onderwijs en
arbeidsmarkt beter op elkaar aan te laten sluiten?
In de human capital agenda’s worden ook afspraken gemaakt over de
manier waarop het bedrijfsleven gaat bijdragen. Die bijdrage kan bestaan
uit geld, maar ook het ter beschikking stellen van kennis, faciliteiten of
manuren. Ook kan het bedrijfsleven aangeven op welke wijze het kan
bijdragen door het bieden van stageplaatsen, beurzen voor studenten,
validatie van diploma’s, detachering van vakdocenten en aanstelling van
lectoren. Een aantal topsectoren heeft al aangekondigd private beurzen ter
beschikking te stellen om studenten te stimuleren te kiezen voor een
technische studie.
Vanuit OCW en EL&I zijn er middelen beschikbaar voor de cofinanciering
van centres of expertise in het hbo en centra voor innovatief vakmanschap in het mbo. Voorwaarde voor financiering van de centres vanuit de
overheid is dat ook het bedrijfsleven financieel bijdraagt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

45

127
Welke rol ziet u weggelegd voor werknemers en werknemersorganisaties
in het uitwerken van de human capital agenda’s om (toekomstige)
personeelstekorten in de topsectoren weg te werken? Ziet u mogelijkheden voor het opzetten van pilots van meeneembare, individuele en
bovensectorale scholingsbudgetten om dergelijke tekorten te voorkomen
via een vrijwillige instroom van werknemers in deze sectoren?
Het bedrijfsleven is leidend bij het uitwerken van de human capital
agenda’s. Afhankelijk van de human capital vraagstukken die spelen,
maken de topsectoren een keuze welke onderwijsinstellingen en andere
partijen betrokken worden bij het opstellen van de human capital agenda.
Ook is het aan de topsectoren zelf om te bepalen welke afspraken er
worden gemaakt over het stimuleren van de instroom van werkenden en
zij-instromers in de sector en over de inzet van scholingsbudgetten. Het is
echter aannemelijk dat er ook onderwerpen aan de orde komen die
onderdeel uit maken van de cao-besprekingen van sociale partners.
Betrokkenheid van werkgevers- en werknemersorganisaties ligt daarom
voor de hand. Bijvoorbeeld om ook de O&O-fondsen te kunnen betrekken
bij het stimuleren van scholing.
Het kabinet heeft in de Kamerbrief «Vitaliteitspakket» van 30 september
2011 (Kamerstuk 32 043, nr. 71) al aangekondigd dat er een «van-werknaar-werk-budget» komt: een individueel opeisbaar recht op scholing bij
ontslag. Met dit budget kunnen werknemers die met ontslag worden
geconfronteerd naar eigen inzicht in hun eigen inzetbaarheid investeren.
Daarnaast kondigt het kabinet in deze brief aan O&O-fondsen aan te gaan
sporen hun bereik te verbreden door zich ook op intersectorale scholing te
richten. Hierdoor kan er preventief aan de duurzame inzetbaarheid van
werknemers worden gewerkt. Het kabinet stelt middelen ter beschikking
voor beide maatregelen.
128
Op welke manier waarborgt u dat wetenschappelijk onderzoek op lange
termijn niet zal conflicteren met belangen van het bedrijfsleven op korte
termijn?
Zie beantwoording vraag 38. Er zal binnen de innovatiecontracten een
natuurlijke rolverdeling tussen de verschillende partijen van de gouden
driehoek ontstaan, ieder met zijn eigen tijdshorizon. De aard van het
onderzoek binnen de innovatiecontracten dat door NWO en KNAW wordt
gefinancierd zal altijd een langere-termijnkarakter hebben. Het onderzoek
van TNO/GTI’s ligt wat dichter bij de markt en het korte termijn onderzoek
zal door het bedrijfsleven worden uitgevoerd.
129 t/m 142
Heeft u met werknemersorganisaties overlegd over het voornemen om
langjarige tijdelijke contracten van bijvoorbeeld 7 of 10 jaar mogelijk te
maken? Zo nee, waarom niet?
Welke gevolgen heeft het aanpassen van de ketenbepaling teneinde het
mogelijk te maken contracten van 7 of 10 jaar aan te bieden voor de
Flexwet? In hoeverre heeft u bij de formulering van dit voornemen
rekening gehouden met de huidige balans tussen flexibiliteit en zekerheid
zoals deze in de Flexwet is vastgelegd? Op welke wijze denkt het kabinet
de Flexwet aan te passen om dit voornemen juridisch mogelijk te maken?
Wat zijn de gevolgen van het voornemen om langjarige tijdelijke
contracten van bijvoorbeeld 7 of 10 jaar mogelijk te maken voor het
ontslagrecht en het toekennen van vaste contracten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

46

Klopt de stelling dat het ontslagrecht minder relevant wordt indien steeds
meer tijdelijke contracten worden aangeboden in plaats van vaste
contracten? Zo nee, kunt u dit onderbouwen?
Leidt het voornemen er niet toe dat tijdelijke contracten de norm worden
in plaats van het vast contract?
Hoe verhoudt dit voornemen zich tot de Europese richtlijn (1999/70/EG)
over gesloten raamovereenkomsten inzake arbeidsovereenkomsten voor
bepaalde tijd waarin staat dat een vast contract de norm is?
Kunt u aangeven waarop u de stelling baseert dat werkgevers eerder
bereid zullen zijn om te investeren in de inzetbaarheid van personeel
indien langdurige tijdelijke contracten gemakkelijker mogelijk worden
gemaakt? Bedoelt u daarmee dat werkgevers eerder bereid zullen zijn te
investeren in tijdelijk personeel dan in personeel met een vast contract?
Zo ja, op welk onderzoek baseert u zich daarbij? Zo nee, kunt u dan
aangeven in hoeverre het voornemen om langdurige tijdelijke contracten
aan te gaan dan wel leidt tot meer investeringen door bedrijven in de
inzetbaarheid van hun personeel?
Is uw voornemen om langjarige tijdelijke contracten mogelijk te maken en
de ketenbepaling te verruimen afgestemd met en goedgekeurd door alle
fracties die het gedoogakkoord hebben ondertekend?
Zijn er, met welke partij in de Tweede Kamer dan ook, ten tijde van of na
de formatieonderhandelingen afspraken gemaakt over het aanpassen dan
wel handhaven van het ontslagrecht en/of de ketenbepaling in de
Flexwet? Zo ja, welke afspraken zijn hierover gemaakt? Zo nee, betekent
dat dat er geen (formeel dan wel informeel) contact is geweest tussen
(vertegenwoordigers van) Kamerfracties en bijvoorbeeld de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over aanpassing van het ontslagrecht
en/of de ketenbepaling in de Flexwet?
Er wordt gesproken over het beter functioneren van de arbeidsmarkt, past
hier een herziening van het ontslagrecht in? De topteams hebben
aangeraden hiernaar te kijken, waarom is dit niet meegenomen?
Kunt u aangeven hoe de ketenbepaling zal worden aangepast zodat na
afloop van een kortdurend contract een lang tijdelijk contract aangeboden
kan worden?
Kunt u hierbij aangeven welke wettelijke aanpassingen hiervoor benodigd
zijn en wanneer deze aanpassingen worden doorgevoerd? Leidt dit tot een
aanpassing van de huidige Flexwet waarin op dit moment het aantal
contracten en de duur gemaximeerd zijn?
Is de veronderstelling juist dat langjarige tijdelijke contracten niet alleen
een alternatief zijn voor stapeling van eenjarige contracten, maar ook voor
het afsluiten van een vast contract? Welke nadelen kan dat laatste
opleveren voor investeringen van werkgevers in de scholing en opleiding
van werknemers?
Is u bekend dat werknemers met een tijdelijk contract minder scholing
krijgen dan werknemers met een vast contract? Zo ja, vindt u dit
schadelijk voor de ambities van het kabinet inzake innovatie en kennis en
is het voorstel daardoor niet tegendraads aan deze ambitie?
De heer Van Hijum (CDA) heeft op 15 september jongstleden het kabinet
verzocht een nadere toelichting te verstrekken omtrent de passage in de
Bedrijfslevenbrief over de voorgenomen aanpassing van de ketenbepaling. Uw Kamer zal daarom binnenkort separaat nader geïnformeerd
worden over het voorstel van het kabinet tot aanpassing van de ketenbepaling. De antwoorden op deze vragen zullen worden bijgevoegd bij die
brief.
143 en 144
Welke inspanning doet u om sociale innovatie te stimuleren?
Onderschrijft u de stelling van de SER dat sociale innovatie een belangrijk
instrument is om de arbeidsproductiviteit en -participatie te verhogen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

47

dat dit voor 75% het succes van innovatie bepaalt? Zo nee, in welke mate
bepaalt sociale innovatie dan wel het succes van innovatie? Zo ja, hoe
verhoudt dit gegeven zich tot het stopzetten van de financiering van het
Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie?
Ja, ik onderschrijf dat sociale innovatie een belangrijk instrument is voor
het groei- en innovatievermogen van bedrijven en dat het succes van
radicale innovatie voor een zeer belangrijk deel wordt bepaald door
sociale innovatie.
Ik zet dan ook in op het vergroten van de bewustwording over sociale
innovatie, met name in het mkb, dat bereikt kan worden via o.a. Syntens,
de KvKs/Ondernemerspleinen, TNO en MVO Nederland. In de uitwerking
van de agenda’s van de topsectoren zal sociale innovatie eveneens
worden meegenomen. Op Europees niveau wordt aansluiting gezocht met
landen die investeren in sociale innovatie, voor uitwisseling van best
practices in beleid en uitvoering.
Het ministerie van SZW heeft de subsidieregeling ESF 2007–2013 voor het
laatste tijdvak van 1 oktober 2011 t/m 31 december 2012 gewijzigd in een
voucherregeling om ondernemers te stimuleren hun bedrijfsprocessen te
verbeteren en duurzame inzetbaarheid te vergroten. Het subsidieplafond
bedraagt € 24 mln.
Het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie (NCSI) is opgezet als een
project met een beperkte looptijd. Het had daarbij als taak om het
onderwerp sociale innovatie op de agenda te krijgen en is in deze
aanjagende functie zeer succesvol geweest. De door NCSI opgebouwde
databases en het NCSI voorlichtingsmateriaal zullen beschikbaar blijven.
De opgebouwde kennisinfrastructuur rond sociale innovatie wordt
voortgezet via o.a. TNO, hogescholen en universiteiten en Syntens.
145
Op welke wijze zijn of worden de prestatieafspraken in het hoger
onderwijs afgestemd op het bedrijfslevenbeleid?
De human capital agenda’s en de innovatiecontracten die door de
topsectoren worden opgesteld vormen hiervoor een belangrijk vehikel.
Deze zijn beschikbaar voordat de prestatieafspraken met de individuele
hogeronderwijsinstellingen in juni 2012 worden gemaakt. De hogeronderwijsinstellingen zullen de human capital agenda’s en de innovatiecontracten benutten bij het bepalen van hun inzet voor deze prestatieafspraken (die over kwaliteit, profilering en valorisatie gaan). Dit zal ook in
de hoofdlijnenakkoorden met de VSNU en de HBO-raad, die dit najaar
worden gesloten, tot uitdrukking komen. Een goede aansluiting bij de
topsectoren vormt een belangrijk uitgangspunt voor deze hoofdlijnenakkoorden.
De jaarlijkse monitoring van het profileringsproces en de evaluatie in 2015
vinden plaats door een reviewcommissie. Deze commissie adviseert ook
over de selectieve toewijzing van de middelen voor profilering. Er zijn
middelen beschikbaar voor publiek-private samenwerkingsvormen zoals
Centers of Expertise ook in de topsectoren. Het kabinet zet eveneens in op
professionele masteropleidingen, in eerste instantie in de economische
topsectoren. Daarnaast zal het bedrijfsleven betrokken worden bij deze
reviewcommissie.
Belangrijk is dat de kennisinstellingen en het bedrijfsleven de reeds
aanwezige banden verder versterken en nieuwe samenwerkingsverbanden aangaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

48

146
Kunt u een toelichting geven op de 30%-regeling voor expats?
De 30%-regeling is een belangrijke pull factor voor buitenlands talent en
daarmee één van de aantrekkelijke aspecten van het Nederlandse fiscale
vestigingsklimaat en concurrentiepositie. Buitenlandse werknemers met
een specifieke deskundigheid kunnen gedurende tien jaar een belastingvrije vergoeding van 30% van hun inkomen ontvangen voor hun extra
kosten van verblijf in Nederland. Dat geldt voor kennisimmigranten en
emigranten (expats).
147
Kunt u aangeven welke aanpassingen worden gedaan ten aanzien van de
30%-regeling voor expats en kunt u aangeven hoe deze regeling er na
deze aanpassingen uit komt te zien?
Het kabinet acht enerzijds een versobering gewenst omdat de regeling
kan worden gebruikt door werknemers voor wie de regeling eigenlijk niet
bedoeld was. Anderzijds is een verruiming van de regeling voor promovendi gewenst. Dit laatste wordt ook geadviseerd door de topteams. De
Staatssecretaris van Financiën heeft uw Kamer in zijn brief van
7 september jl.1 geïnformeerd over de voorgestelde maatregelen. In de
Memorie van Toelichting op het Belastingplan 20122 worden de maatregelen specifiek uitgelegd en beschreven. Kortheidshalve verwijs ik naar
deze documenten en de behandeling van het Belastingplan in de Tweede
Kamer.
148
Welke rol gaat de overheid, als groot inkoper, spelen om als «consument»
een bijdrage te leveren aan de genoemde maatschappelijke uitdagingen?
Welke concrete activiteiten gaat u hiervoor uitvoeren?
De maatschappelijke uitdagingen, zoals vergrijzing, grondstoffenschaarste
en klimaatverandering zullen vertaald worden in de strategische uitgangspunten van de overheid en vervolgens in de ambities voor het inkoopbeleid. De keuze voor de boegbeeldprojecten op het gebied van inkoop
worden gemaakt op basis van de maatschappelijke uitdagingen waar de
overheid als consument verantwoordelijkheid voor draagt.
149
Wie zitten in de Dutch Trade Board?
De DTB functioneert als orgaan tussen publieke en private partijen,
waarbinnen afstemming tussen beiden plaatsvindt met het oog op het
gemeenschappelijk belang van de BV Nederland op het gebied van
internationaal ondernemen. De vergaderingen worden geleid door een
onafhankelijke voorzitter. De volgende partijen maken deel uit van de DTB:
• De overheid, vertegenwoordigd door een bewindspersoon van EL&I,
DG Internationale Betrekkingen (EL&I) en directeur Agentschap
NL/EVD en vertegenwoordiger decentrale overheid
• Voorzitter VNO-NCW
• Voorzitter MKB-Nederland
• Voorzitter Kamer van Koophandel Nederland
• Vertegenwoordiger banken
• Vertegenwoordiger creatieve sector
• Vertegenwoordiger flowers en food
• Vertegenwoordiger high tech systemen en materialen
• Vertegenwoordiger watersector
1
2

Kamerstukken II, 32 504, nr. 69.
Kamerstukken II, 33 003, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

49

150
Wordt in het bedrijfslevenbeleid specifiek aandacht besteedt aan de voor
Nederland belangrijkste handelspartner Duitsland? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, hoe?
In dat beleid wordt niet specifiek aandacht besteed aan Duitsland in de zin
dat daarvoor specifieke instrumenten worden ingezet die niet voor andere
landen worden ingezet. Wel hoort Duitsland in het buitenlands economisch beleid tot de prioriteitslanden. Dat vertaalt zich in een goed bezet
economisch postennet in verschillende delen van Duitsland (ambassade,
consulaten-generaal en NBSO’s) alsmede in het serviceniveau dat
bedrijven die zich tot dat postennet wenden kunnen verwachten.
Zuid-Duitsland is een van de Duitse regio’s die het in economisch opzicht
goed doen. Daarom zal de minister van EL&I volgend jaar een bezoek
brengen aan die regio waarbij uiteraard aandacht zal zijn voor de
topsectoren.
151
Kunt u aangeven hoeveel er in 2008 t/m 2011 is uitgegeven aan het
bedrijfsleveninstrumentarium in ontwikkelingslanden? Hoeveel bedroeg
dit percentage ten opzichte van de totale OS-begroting? Welk percentage
van de totale OS-begroting bedraagt de voorgenomen inzet van € 130
mln in 2012?
Zie vraag 64.
De inzet van € 130 mln bedraagt 2,9% van de totale OS begroting in 2012.
152
Waarin verschilt het bedrijfsleveninstrumentarium van de programma’s
voor ontwikkelingssamenwerking die vanuit de topsectoren ingezet zullen
worden? Met andere woorden, waarin schuilt het verschil van de
genoemde bedragen op pagina 5 (€ 200 en € 300 mln) en op pagina 33
(€ 130 en € 200 mln)?
De bedragen € 200 en € 300 mln betreffen de totale bijdrage van BZ die
via de diverse (bedrijfsleven)instrumenten wordt ingezet. Een deel van dit
bedrag (€ 70 en € 100 mln) wordt via de PPP faciliteiten, de transitie
faciliteit en kennisontwikkeling ingezet. Het resterende aandeel (€ 130 en
€ 200 mln) loopt via de overige bedrijfsleven instrumenten (waaronder
ORIO en PSI).
153
Kunt u een toelichting geven op de nieuwe instrumenten FOM-OS en
pro-poor innovatiefonds? Voor welke landen gelden deze, welke
budgetten zijn er mee gemoeid?
FOM-OS is een fonds dat financiering (leningen) biedt aan private partijen
die investeren in ontwikkelingslanden en daarvoor geen gepaste
commerciële financiering kunnen krijgen. Deze staat open voor ontwikkelingsrelevante investeringsvoorstellen uit alle topsectoren, met voorkeur
voor initiatieven ten aanzien van voedselzekerheid, water en SRGR. Voor
dit instrument geldt de brede landenlijst van rond de 60 landen. FOM-OS
richt zich op de niche tussen PSI en commerciële financiering. Het gaat
om investeringsinitiatieven die niet passen binnen de schenkingsvoorwaarden van PSI maar te risicovol zijn voor commerciële banken.
Fondsomvang in 4 jaar op te bouwen tot EUR 55 mln.
Het Pro-poor Innovatiefonds is een stimuleringsfonds voor innovaties
voor de Base of the Pyramid (BoP). Deze staat open voor (combinaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

50

van) bedrijven, kennisinstellingen en NGO’s. Contouren van het Fonds
worden momenteel uitgewerkt.
154
Kunt u aangeven of de beschikbare budgetten voor de transitiefaciliteit
een verhoging dan wel een verlaging betekenen ten opzichte van de
bedrijfslevenuitgaven in deze landen in de periode 2008 t/m 2011?
De Transitiefaciliteit staat open voor Colombia, Vietnam en Zuid Afrika en
wordt vanaf 2012 gezamenlijk gefinancierd door het ministerie van
Buitenlandse Zaken en het ministerie van Economische Zaken, Landbouw
en Innovatie. Het gedeelte van de Transitiefaciliteit dat door het ministerie
van Buitenlandse Zaken wordt gefinancierd, is aanvullend op het
Bedrijfsleven-instrumentarium van het ministerie van Buitenlandse Zaken
dat open blijft staan voor deze drie transitielanden.
Ook het EL&I-budget voor de Transitiefaciliteit is aanvullend aan de
budgetten voor de EL&I-bedrijfsleveninstrumenten, die deels ook open
staan op deze drie landen.
155
Kunt u toelichten hoe u er voor wilt gaan zorgen dat de sector zal
investeren in een sterke kennis en innovatiebasis voor alternatieven voor
dierproeven? Welke acties gaat u nemen om te waarborgen dat er
aandacht wordt gegeven aan wetenschap, kennisvalorisatie en risicobeoordeling zonder inzet van proefdieren?
Zoals in vraag 12 is aangegeven, ligt de invulling van de door het topteam
voorgestelde activiteiten binnen de topsector LSH ligt thans primair in de
driehoek bedrijven, kennisinstellingen en overheid. Zoals in het advies
van het topteam LSH is aangegeven en ik ook in de bedrijfslevenbrief heb
aangegeven zal het topteam Life Sciences Health (LSH) haar plannen in de
komende maanden uitwerken. Daarbij zal nadrukkelijk aandacht worden
gegeven aan onderzoek naar alternatieven om het gebruik van proefdieren bij onderzoek te vermijden, Daarbij zal de overheid bevorderen dat
ook onderzoekactiviteiten vanuit de topsector LSH zullen worden
ondernomen die ertoe kunnen leiden dat zonder de inzet van proefdieren
de voorspellende waarde van onderzoek wordt verhoogd. Echter
implementatie kan enkel plaatsvinden, indien de onderzoeksresultaten zijn
gevalideerd en EU-wet- en regelgeving zich daar tegen niet verzet.
156
Gaat u bij het optimaliseren van de wet- en regelgeving ook de wet- en
regelgeving voor het uitvoeren van testen van risico’s herbeoordelen?
Worden er met het oog op een nieuwe innovatieve manier van risicobeoordelingen zonder proefdieren, wat tot een economische spin-off kan
leiden, ook stappen genomen voor een andere wet- en regelgeving, zodat
dierproeven niet langer een verplicht onderdeel zijn van het uitvoeren van
testen van risico’s?
Het kabinet kan in zijn algemeenheid niet overgaan tot aanpassing van
wet- en regelgeving op dit vlak. Heroverweging dient allereerst plaats te
vinden op (tenminste) EU-niveau.
De afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar mogelijke methoden
om risico-onderzoek met minder, dan wel geheel zonder dierproeven te
kunnen doen. Echter dit heeft tot op heden nog niet kunnen leiden tot
voldoende wetenschappelijke basis voor een breed gedragen initiatief om
bedoelde wet- en regelgeving op dit punt aan te kunnen passen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

51

157
Hoe gaat u de motie van de leden Schippers en Agema (Kamerstuk 30 800
XVI, nr. 92) uitvoeren, om naar analogie van andere EU-lidstaten bepaalde
medicijnen voor ernstige aandoeningen vervroegd ter beschikking te
stellen van patiënten, aangezien dit voor de Life Sciences sector erg
belangrijk is?
In een brief van 19 mei 2011 (TK 2010–2011, 29 248, nr. 209) is de minister
van VWS ingegaan op de introductie van voorlopige en voorwaardelijke
opname in het pakket van geneesmiddelen. Vanaf 2012 zal voorwaardelijke pakkettoelating bij (dure) specialistische geneesmiddelen worden
ingevoerd. Deze geneesmiddelen worden bij ernstige aandoeningen
toegepast.
158
Worden de middelen uit het innovatiefonds aangewend voor groei van de
sector en de bedrijven?
Ja. Het Innovatiefonds MKB+ is bestemd voor innovatieve ondernemingen, zodat zij beter in staat zijn om te kunnen investeren in rendabele
nieuwe producten, diensten en processen. Het uiteindelijke doel is om de
groei, de productiviteit en de winstgevendheid van deze ondernemingen
en de sector te verhogen.
159
Kunt u voor de topsector Agro&Food aangeven wat, mede gelet op de
beleidsinzet van de afgelopen jaren en de inzet van de sector zelf, (netto)
meer gerealiseerd wordt met het nieuwe topsectorenbeleid ten opzichte
van voortzetting van het «oude» beleid?
De topsectoragenda voor Agro&Food is een brede agenda met uitvoeringslijnen die diverse beleidsterreinen bestrijken binnen de Rijksoverheid. De topsectorenaanpak richt zich nadrukkelijk op de gehele
beleidsketen, inclusief innovatie, fiscaal beleid, duurzaamheid, internationale agenda en onderwijsbeleid. Ik heb de verwachting dat het totale
niveau van publiek-private investeringen in kennis en innovatie in de
sector zal groeien door een toename van de private investeringen hierin.
Door nog betere samenwerking tussen overheden (nationaal en regionaal)
met bedrijven en kennisinstellingen zowel onderling als in deze gouden
driehoek wordt de duurzame concurrentiekracht van de sector versterkt
De exacte impact van de uitvoeringslijnen op het huidige beleid moet in
de komende maanden duidelijk worden. Voor alle topsectoren wordt een
monitoringsinstrument ontwikkeld. Dat moet inzicht geven in de realisatie
van het topsectorenbeleid in den brede en per topsector. Verwacht wordt
dat begin 2012 gestart zal worden met een nulmeting.
160
Klopt de bewering van de VSNU dat de bezuinigingen op onderzoek en
innovatie ten koste gaan van 3 000 plaatsen van promovendi en postdoctorale opleidingen? Zo nee, kunt u dit cijfermatig weerleggen? Zo ja, kunt
u aangeven hoe het verdwijnen van zoveel promovendi en postdoctorale
opleidingsplekken bijdraagt aan de kenniseconomie?
Nee, dit klopt niet. De VSNU gaat er bij haar berekening vanuit dat er per
saldo een bezuiniging van 500 mln per jaar op het kennissysteem wordt
uitgevoerd door het wegvallen van het FES. Zoals ook toegelicht in het
antwoord op vraag 18 investeert het kabinet juist 0,7 mld extra in kennisen innovatie t.o.v. het precrisisjaar 2008. Wel worden de geldstromen
anders gericht met name om de private investeringen in R&D en PPS te
stimuleren en de uitvoeringskosten te beperken. Het kabinet ziet er scherp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

52

op toe dat er bij de transitie geen succesvolle programma’s of talent
verloren gaat. Mede als gevolg daarvan wordtde financiering van de TTI’s
in 2012 geborgd. Het is nu aan alle partijen in de gouden driehoek om in
de innovatiecontracten te bepalen in welke vorm de activiteiten over de
gehele kennisketen worden uitgevoerd. Het streven van het kabinet hierbij
is dat er in 2015 tenminste € 500 mln omgaat in het kader van Topconsortia voor Kennis en Innovatie, waarvan 40% privaat zal worden
gefinancierd. Vooralsnog is het niet mogelijk om de verschuiving van de
geldstromen te vertalen in een verandering van het aantal promovendi
plaatsen of postdoctorale opleidingen.
161
Hoe groot is de bereidwilligheid van bedrijven om te investeren in
opleidingsplaatsen voor jonge wetenschappers? Kunt u aangeven hoeveel
extra plaatsen voor promovendi en postdoctorale opleidingen zij de
komende vier jaar zullen financieren? Zijn hierover bindende afspraken
gemaakt binnen de topsectoren dan wel met vertegenwoordigers van het
bedrijfsleven?
Uit de agenda’s die door de topsectoren zijn opgesteld, blijkt duidelijk de
bereidheid van het bedrijfsleven om de private investeringen in research
en development te vergroten en de samenwerking met kennisinstellingen
te versterken. Om dit te faciliteren introduceert het kabinet instrumenten
zoals het innovatiefonds, de RDA en RDA+. Ook jonge wetenschappers
kunnen hiervan profiteren. Er zijn geen bindende afspraken gemaakt over
extra plaatsen voor promovendi en postdoctorale opleidingen die door
het bedrijfsleven worden gefinancierd. Dergelijke afspraken kunnen wel
onderdeel uit gaan maken van de innovatiecontracten en de human
capital agenda’s waar op dit moment door de topsectoren, samen met de
kennisinstellingen aan wordt gewerkt.
162
Bent u van zins om, zoals het topteam Water voorstelt op pagina 28 van
haar adviesrapport, de ORIO-regels in de richting van de oude ORETregeling aan te passen?
Op basis van de (positieve en negatieve) ervaringen met het ORET
programma is de ORIO regeling ontwikkeld. Daarbij staan ownership en
een goede prijs/kwaliteitsverhouding voor het ontvangende land centraal.
Dat betekent dat de Nederlandse bijdrage ongebonden is en dat de
selectie van de uitvoerder door middel van een aanbesteding tot stand
komt. ORIO is nog een jong programma (2009). Met het oog op de
wensen van de topteams en de ervaringen van de laatste twee jaar, wordt
een aantal aanpassingen doorgevoerd.
Om de stuwende kracht van het bedrijfsleven meer centraal te stellen
wordt de aanbesteding eerder in de initiatief- en voorbereidingsfase
gepland. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de kracht van het bedrijfsleven om complete oplossingen aan te bieden (design, finance, build,
operate and transfer). Randvoorwaarde hierbij is dat wordt voldaan aan
de OESO-richtlijnen voor internationaal aanbesteden (GoodProcurement).
Verder wordt bij de ORIO-aanbestedingen een gelijk speelveld nagestreefd
door behalve op prijs en kwaliteit ook op MVO beleid, arbeidsomstandigheden en milieubeleid, te selecteren. Om de aansluiting van vraag en
Nederlands aanbod te bevorderen wordt de huidige sectorbeperking van
drie prioritaire sectoren per land verlaten. Vanuit het perspectief van
vermindering van de administratieve lasten is bovendien de aanvraagprocedure vereenvoudigd. Er hoeven minder gegevens te worden overlegd
waardoor de aanvraag minder tijd en kosten vergt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

53

163
Bent u van zins om, zoals het topteam Water voorstelt op pagina 36 van
haar adviesrapport, de ontwikkeling van de Delta Alliance te faciliteren uit
het HGIS (ODA) budget?
Nee. In het adviesrapport van het topteam water wordt voorgesteld om de
ontwikkeling van de Delta Alliance te financieren uit Partners voor
Water-gelden/HGIS-budget. Het gaat hier om HGIS-NON ODA-middelen
die in onderling overleg tussen de betrokken departementen worden
vastgesteld.
164
Bent u van zins om, zoals het topteam Water voorstelt op pagina 37 van
haar adviesrapport, de PPP-faciliteit op meer dan alleen de focuslanden te
richten? Zo ja, welke landen komen hiervoor in aanmerking? Komt dit ten
laste van ODA? Kunt u dezelfde vragen beantwoorden over de
PPP-faciliteit voedselzekerheid/private sectorontwikkeling?
Beide faciliteiten worden breder ingezet dan de focuslanden. Het exacte
aantal moet nog nader worden bepaald, maar wordt zoveel mogelijk
gebaseerd op de landenlijst die geldt voor de bedrijfsleveninstrumenten.
Bij de selectie van ingediende voorstellen zal echter via een puntensysteem voorkeur worden gegeven aan interventies in de 15 partnerlanden.
De PPP-faciliteit voor zowel water als voedselzekerheid en private
sector-ontwikkeling komen beide ten laste van ODA.
Beide faciliteiten worden breder ingezet dan de partnerlanden. Het exacte
aantal moet nog nader worden bepaald maar wordt zoveel mogelijk
gebaseerd op de landenlijst die geldt voor de bedrijfsleveninstrumenten.
Bij de selectie van ingediende voorstellen zal echter via een puntensysteem voorkeur worden gegeven aan interventies in de 15 partnerlanden.
De PPP-faciliteit voor zowel water als voedselzekerheid en private sector
ontwikkeling komen beide ten last van ODA.
165
Kunt u voor alle punten die genoemd worden onder punt 4 op pagina 57
aangeven hoe u dit wilt gaan bereiken? Hoe gaat u er bijvoorbeeld voor
zorgen en controleren dat er een strikte scheiding zal zijn tussen de
publieke en andere activiteiten?
In de gouden driehoek zal met bedrijfsleven, kennisinstellingen en
overheden worden gewerkt aan de uitwerking van deze onderwerpen in
concrete plannen. Hoe de scheiding aan te brengen is tussen de publieke
en andere activiteiten van drinkwaterbedrijven, vormt onderdeel van de
genoemde verkenning.
166
Kunt u toelichten waarom de Rijksfinanciering van de ROM’s is stopgezet,
terwijl de Bedrijfslevennota wel een rol ziet voor deze organisaties? Welke
afspraken zijn hierover gemaakt met de provincies?
De subsidie van het ministerie van EL&I aan de ROM’s wordt over een
periode van vier jaar afgebouwd tot nihil in 2015. De subsidierelatie wordt
beëindigd omdat de ROM’s een instrument vormen van het regionaaleconomisch beleid dat gedecentraliseerd is naar met name provincies.
De ROM’s hebben recent voorstellen gedaan om zich vanaf 2011 in
aansluiting op hun door provincies gefinancierde regionale taken en
speerpunten te richten op de landelijke onderscheiden topsectoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

54

Binnenkort zal ik met de provincies overleg voeren om te komen tot
actie-agenda’s voor de topsectoren met daarin de bijdrages die de
provincies willen leveren alsmede gezamenlijke acties en een afstemming
van de in te zetten instrumenten, waarbij ook de mogelijke inzet
van de ROM’s aan de orde zal komen.
167
Op welke wijze wordt samenwerking tussen regionale initiatieven binnen
en tussen topsectoren gestimuleerd en door wie? Is hierbij ook een rol
weggelegd voor de Rijksoverheid? Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?
Het regionaal economisch beleid is gedecentraliseerd. Het is dus van
belang dat regionale initiatieven en het topsectorenbeleid elkaar
versterken. Samen kunnen Rijk en regio het topsectoren beleid tot een
succes maken. EL&I heeft het initiatief genomen voor halfjaarlijks
landsdelig bestuurlijk overleg over de topsectoren. De eerste overleggen
worden gepland en zullen in januari 2012 plaatsvinden.
168
Hoe worden de verschillende regionale initiatieven meegenomen bij het
opstellen van de innovatiecontracten? Op welke wijze worden de
decentrale overheden, als belangrijkste overheidspartner in deze
initiatieven, hierbij betrokken?
Decentrale overheden hebben uitgebreid input geleverd bij de voor hen
relevante topteams. Deze input heeft mede aan de basis gestaan van de
agenda’s van de topsectoren en zal ook worden meegenomen bij de
totstandkoming van de innovatiecontracten. Ook in dit traject zullen de
decentrale overheden actief worden benaderd om hun eventuele bijdrage
aan de innovatiecontracten te expliciteren. Daarbij blijft het uiteraard van
groot belang dat bij uitvoer van de agenda’s en de innovatiecontracten
regionale en nationale initiatieven elkaar versterken.
169
Op welke wijze verloopt het contact tussen topteams en regionale
overheden? Heeft de rijksoverheid hierbij ook een rol? Zo ja, welke? Zo
nee, waarom niet?
Er is regelmatig contact tussen decentrale overheden en topteams.
Waarnodig vervult DG Natuur & Regio een intermediaire rol. De relatie
van decentrale overheden met de topsectoren c.q. de topteams kan
besproken worden in het bestuurlijk overleg van het ministerie met de
landsdelen over de topsectoren, dat halfjaarlijks plaatsvindt.
170
Waaraan worden de gelden die in de overzichtstabel beschikbaar zijn
gesteld onttrokken? Er is in de begroting geen ruimte voor extra uitgaven,
dus er is sprake van een herschikking: waar gaat minder geld heen?
Er is zowel sprake van een herschikking als van extra/nieuwe
middelen. Voorbeeld van extra middelen is het aanvullend fiscaal
innovatiepakket (RDA+, WBSO, KWR). De herschikking vindt vooral plaats
binnen hetzelfde beleidsartikel/beleidsdoel. Dit betekent dat het budget
voor bijvoorbeeld ontwikkelingssamenwerking of energie niet verandert
maar wel meer gericht wordt op de topsectoren. Anders geformuleerd:
binnen de doelstellingen van OS, energie etc. wordt meer focus aangebracht richting de topsectoren. Deze gerichtheid of focus gaat niet ten
koste van andere beleidsdoelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

55

171
Wordt in de jaarlijkse topsectorenbrief concreet aangegeven welke
bedragen aan kredieten (Innovatiefonds MKB+) en innovatiegelden (voor
topsectoren) naar welke (sub)sectoren en bedrijven toe zijn gegaan? Welk
detailniveau wordt beoogd?
In de jaarlijkse topsectorenbrief zal het kabinet ingaan op de resultaten
van het bedrijfslevenbeleid, inclusief topsectorenaanpak en (generieke)
instrumenten, zo staat vermeld in paragraaf 4.3 van de bedrijfslevenbrief.
Onderdeel daarvan wordt een overzicht van de verdeling van alle
Rijksmiddelen voor kennis- en innovatie per beleidsinstrument
(waaronder het Innovatiefonds MKB+ en de fiscale instrumenten).
Daarnaast zal de jaarlijkse topsectorenbrief voor de middelen voor de
topsectorenaanpak (zoals weergegeven in paragraaf 4.4 van de bedrijfslevenbrief) een realisatie van bestede middelen tot dan toe bevatten. Ik zal
onderzoeken in hoeverre het mogelijk is om van de gerealiseerde
bestedingen aan te geven welk deel bij welke topsector neerslaat en welk
detailniveau daarbij kan worden gehanteerd. Bij deze overwegingen zal
rekeninggehouden worden met (administratieve) kosten van het vergaren
van betrouwbare, gedetailleerde informatie en met beperkingen uit
hoofde van bedrijfsvertrouwelijkheid.
172
In hoeverre blijven de voor het MKB zo belangrijke WBSO-middelen
onaangetast?
De parameters van de WBSO zijn met de introductie van het crisispakket
in 2009 en 2010 verhoogd om te zorgen voor het verbeteren van de
liquiditeit van ondernemers en het behoud van de werkgelegenheid van
kenniswerkers. Deze intensivering is in 2011 voortgezet. Dit waren
tijdelijke maatregelen die in 2012 aflopen.
Deze maatregelen hebben mede geleid tot veel nieuwe gebruikers, vooral
in het mkb en tot een overschrijding van het budget in 2010. Volgens de
budgetsystematiek moet die overschrijding uit 2010 komend jaar worden
gecompenseerd.
Het wegvallen van het crisispakket en het dekken van de overschrijding
zou leiden tot versobering van de WBSO tot onder het niveau van de vóór
de crisis. Het kabinet acht dit onwenselijk en heeft daarom extra budget
beschikbaar gesteld om de WBSO in ieder geval te kunnen handhaven op
het pré-crisis niveau. De parameters (behalve plafond) zijn zodoende
teruggebracht naar het oorspronkelijke niveau van 2008. Daarmee blijft de
WBSO voldoende beschikbaar voor het mkb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 637, nr. 18

56