Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 XIV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (XIV) en het
Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2021

Nr. 67

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 november 2020
Op 6 november 2020 ontving ik het verslag van de rapporteurs van de
vaste commissie voor LNV bij de Ontwerpbegroting 2021 (Kamerstuk
35 570 XIV, nr. 10). Hierbij stuur ik uw Kamer de antwoorden op de vragen
die in bijlage 1 van dit verslag zijn gesteld. Hierbij heb ik de indeling
gehanteerd die u ook in uw verslag heeft gebruikt.
Aanvullend op de beantwoording van de specifiek gestelde vragen zou ik
in algemene zin graag het volgende toevoegen. Bij de uitbreiding van
indicatoren en kengetallen in de begroting die de afgelopen jaren heeft
plaatsgevonden en nog gepland staat naar de toekomst, is het streven om
te komen tot een dekkende set aan indicatoren en kengetallen. Voor
meerdere onderwerpen hebben recent beleidswijzigingen plaatsgevonden
waardoor indicatoren nog in ontwikkeling zijn. Vaak is het ook niet
mogelijk om de doeltreffendheid van uitgaven te vatten in één enkele
indicator. Uitgebreide en meer gedetailleerde beleidsinformatie in de
vorm van voortgangs- of monitorrapportages wordt dan separaat
gecommuniceerd aan uw Kamer. Ik zal – in lijn met de systematiek van
«Verantwoord Begroten» – in komende begrotingen meer verwijzingen
naar dergelijke rapportages opnemen.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

kst-35570-XIV-67
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

1

Bijlage 1

Beantwoording van de vragen uit de bijlage van het verslag.
I. Vragen over de opzet van de begroting en indicatoren
Vraag 1
Valt voedselkwaliteit volledig onder artikel 21 of zit er in verband met
visserij ook nog een deel onder artikel 22?
Antwoord
Voedselkwaliteit is een breed begrip en is daarom niet als zelfstandig
thema ondergebracht in een afzonderlijk begrotingsartikel. Het merendeel
van activiteiten die aan voedselkwaliteit zijn gerelateerd, bijvoorbeeld
voedselveiligheid, voedselfraude, voedselverspilling en het stimuleren
van een duurzaam eetpatroon zijn opgenomen op artikel 21 (onder
integraal voedselbeleid). Tegelijkertijd vallen toezicht en handhaving op
het gebied van veiligheid van de gehele voedselketen, inclusief visserij,
onder de taken van de NVWA. Dit is een gedeelde verantwoordelijkheid
voor LNV en VWS. Deze uitgaven voor LNV worden op artikel 24 geraamd
en verantwoord.
Vraag 2
Heeft u naast de in de antwoorden op de feitelijke vragen gegeven
indicatoren nog andere indicatoren in ontwikkeling om in de toekomst op
te nemen in de begroting? Zo ja, welke?
Antwoord
Op dit moment bestaan er geen andere concrete voornemens om nieuwe
indicatoren op te nemen in de begroting 2022 dan de indicatoren die zijn
aangekondigd in de brief van 25 mei jl. (Kamerstuk 35 300 XIV, nr. 74).
Niettemin ben ik van plan om in de voorbereiding van de komende
begroting voor het jaar 2022 te onderzoeken of er nog aanvullende
indicatoren en/of kengetallen opgenomen kunnen worden. Daarbij zal ik in
ieder geval de indicatoren betrekken die in de beantwoording van deze set
vragen worden gesuggereerd.
Vraag 3
Kunt u voor de indicatoren en kengetallen benoemd in de tabellen op
pagina 8, 9, 10 en 11 de ontbrekende streefwaarden en realisatiecijfers
opnemen?
Antwoord
Hierna wordt voor een aantal indicatoren een nadere toelichting gegeven
op ontbrekende streefwaarden of realisatiecijfers. Voor de overige
indicatoren is geen aanvullende informatie voorhanden.
Artikel 21
Antibioticagebruik
De indicator betreft de reductie van het antibioticagebruik in de dierhouderij met als doel verminderen van antibioticaresistentie, een gevaar voor
mens en dier. Sinds 2016 is het antibioticabeleid, dat ziet op laag én
zorgvuldig gebruik, sectorspecifiek, waardoor het rekening houdt met de
verschillen tussen sectoren en bedrijven en de diversiteit aan diergezondheidssituaties die ten grondslag liggen aan het antibioticagebruik. Bij een
sectorspecifiek antibioticabeleid horen sectorspecifieke reductiedoelstellingen. Deze doelstellingen, die vorig jaar zijn afgesproken (Kamerstuk
29 683, nr. 249), hebben de generieke 70% reductiedoelstelling voor de
gehele dierhouderij vervangen. Er is geen generieke streefwaarde meer.
Wel zet de overheid onverminderd in op verdere reductie en verfijning van
het gebruik. De Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa) rapporteert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

2

jaarlijks over het gebruik van antibiotica bij landbouwhuisdieren in
Nederland; uw Kamer wordt hier over geïnformeerd (zie laatste
rapportage Kamerstuk 29 683, nr. 252). De gerealiseerde reductie was in
2019 (t.o.v. 2009) 69,6%. Het streven is om antibioticagebruik verder te
reduceren onder andere door middel van de genoemde sectorspecifieke
reductiedoelstellingen.
CO2 emissie glastuinbouw
Bij de beantwoording van de feitelijke vragen bij de LNV begroting 2021
heb ik uw Kamer toegezegd de Energiemonitor glastuinbouw 2019 van
Wageningen Economic Research (WEcR) met het emissiecijfer 2019 voor
het einde van dit jaar toe te sturen.
Artikel 22
«Fauna in natuurgebieden op land» en «Fauna in agrarisch gebied»
De tabellen «Fauna in natuurgebieden op land» en «Fauna in agrarisch
gebied» (p.10) zijn kengetallen die een beeld geven van de feitelijke
ontwikkeling van de natuur in de verschillende gebieden. Hiervoor zijn
geen streefwaarden vastgesteld.
Artikel 23
Aandeel technologische landbouwgoederen in de totale landbouwexport
Het betreft hier een kengetal. Er is geen harde normatieve streefwaarde
geformuleerd. Wel is het zo dat in de LNV visie 2030 als doel is
opgenomen om de export van groene technologie en kennis te vergroten.
Een (toenemende) verhoging van het aandeel hierin op de totale
landbouwexport is een beleidsmatig gewenste ontwikkeling waarop
wordt gemonitord.
Aantal afgegeven bedrijfsadviezen aan boeren en tuinders gericht op
kringlooplandbouw door bedrijfsadviseurs
Op jaarlijkse basis zal worden beoordeeld hoe de raming van het aantal af
te geven bedrijfsadviezen zich verhoudt tot de streefwaarde aan het eind
van 2023. Er zijn meerdere openstellingsmomenten voorzien van de
regeling, waardoor in de tijd beter inzicht ontstaat in de daadwerkelijke
vraag naar bedrijfsadviezen.
Vraag 4
Artikel 21: waarom is de «Maatschappelijke appreciatiescore» vervallen
als kengetal?
Antwoord
De maatschappelijke appreciatiescore is vervallen als kengetal in de
begroting omdat het als «los» getal weinig zeggingskracht heeft en
bovendien ook niet goed te verbinden is met de allocatie van middelen in
de begroting. Achter deze score gaat echter wel een uitgebreid en relevant
beeld schuil van de (ontwikkeling) van de waardering voor de verschillende landbouwsectoren, ontleend aan de agrifoodmonitor, (opgesteld
door WUR). De begroting is naar mijn mening niet het juiste instrument
om al deze informatie te ontsluiten. Ik verwijs u daarom naar het rapport.
Vraag 5
Artikel 21: kunt u indicatoren of kengetallen opnemen voor:
• De overgang naar duurzame kringlooplandbouw?
• Agrarisch ondernemerschap en concurrentiekracht?
• Gewasbeschermingsmiddelen?
• Beheer van landbouwbodems?
• Aanpak van droogte?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

3

Antwoord
De overgang naar duurzame kringlooplandbouw
Ik heb uw Kamer eerder geïnformeerd over mijn streven om de omslag
naar kringlooplandbouw te monitoren aan de hand van een integrale set
van kritische prestatie-indicatoren (veelal op bedrijfsniveau) en beleidsindicatoren. Er bestaat geen afzonderlijke alleszeggende indicator om de
omslag naar kringlooplandbouw vast te stellen. Het gaat om een integrale
samenhangende set van indicatoren en concrete doelen tezamen. Het is
mijn voornemen u in de eerste helft van 2021 een voorstel te doen voor
een dergelijke volwaardige beleidsmonitor voor de kringlooplandbouw.
Op dat moment zal ik ook bezien in hoeverre deze informatie kan worden
verwerkt in de begroting, dan wel hoe hier naar kan worden verwezen.
Agrarisch ondernemerschap en concurrentiekracht
Vorige maand is de agrarische ondernemerschapsagenda naar de Kamer
verstuurd. Het streven is ook op dit thema te komen tot relevante
indicatoren of kengetallen. Deze moeten nog verder ontwikkeld worden.
Ditzelfde geldt voor het thema concurrentiekracht. Op dit moment wordt
nagegaan in hoeverre kan worden aangehaakt op data van de OESO op
dit gebied of dat gebruik kan worden gemaakt van kostprijsvergelijkingen.
Gewasbescherming
In september 2020 is het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 vastgesteld en op 4 november 2020 besproken in uw
Kamer. Dit Uitvoeringsprogramma bevat acties die bijdragen aan de
transitie naar weerbare planten en teeltsystemen, waardoor de behoefte
aan gewasbeschermingsmiddelen zal verminderen. Dat zal naar
verwachting ook leiden tot afname van gebruik en risico’s van gewasbeschermingsmiddelen. Om de voortgang van deze transitie te kunnen
volgen, worden indicatoren ontwikkeld en zal een monitoringsprogramma
worden opgesteld. Zodra de indicatoren en het monitoringsprogramma
bekend zijn, zal worden bezien of één of meerdere van deze indicatoren
ook passen in de context van de LNV-begroting.
Beheer van landbouwbodems
Bij duurzaam bodembeheer wordt gestreefd naar een weerbaar en
veerkrachtig landbouwsysteem waarbij zorgvuldig wordt omgegaan met
natuurlijke hulpbronnen. Dit is doorvertaald naar het NPL (Nationaal
Programma Landbouwbodems). De kwaliteit van de landbouwbodems
wordt sinds vorig jaar landsdekkend elke vijf jaar gemonitord middels de
speciaal hiervoor door de WUR ontwikkelde BLN-systematiek (Bodemindicatoren van Landbouwgronden in Nederland). Hierover bent u eerder
geïnformeerd via de Kamerbrief d.d. 4 september 2020 (Kamerstuk 30 015,
nr. 79).
Aanpak van droogte
De LNV-begroting noemt onder artikel 21 geen eigen
LNV-beleidsindicatoren voor de aanpak van droogte. De LNV-aanpak
kenmerkt zich door het bevorderen van kennis- en informatieverspreiding
en het faciliteren van het handelen van andere partijen (waterbeheerders
en sector). Dit geldt niet alleen voor acute droogtesituaties, maar ook
meer in het algemeen voor het minder kwetsbaar maken van de
landbouw voor extreme droogte en andere extreme weersomstandigheden die samenhangen met klimaatverandering. Aan die inzet zijn geen
programmagelden gekoppeld. De beleidsresultaten worden zichtbaar in
de monitoringsgegevens van o.a. het Deltaprogramma Ruimtelijke
Adaptatie en Deltaprogramma Zoetwater.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

4

Vraag 6
Artikel 21: kunt u de indicatoren voor diergezondheid en plantgezondheid
aanvullen? Aangrijpingspunten hiervoor zouden kunnen zitten in de
Europese van-boer-tot-bord mededeling, bij voorbeeld welzijn dieren
tijdens transporten, slachthuizen, brandveiligheid, dierengezondheid
Antwoord
Voor diergezondheid is in de begroting 2021 reeds de indicator «reductie
antibioticagebruik in de dierhouderij» opgenomen. Daarnaast wordt in het
jaarverslag van het Diergezondheidsfonds altijd een uitgebreid overzicht
opgenomen van alle verdenkingen en positieve gevallen per aangifteplichtige dierziekte. De indicatoren «zorg voor jonge dieren» en «verduurzaming veehouderij», die nog in ontwikkeling zijn, hebben ook een
diergezondheidsaspect. Verdere aanvulling van indicatoren voor
diergezondheid is daarom nu niet voorzien.
Op het terrein van de plantgezondheid heeft een interne inventarisatie
plaatsgevonden naar mogelijke indicatoren op basis van beschikbare
bronnen. De geïnventariseerde indicatoren betroffen voornamelijk de
onderschepping van schadelijke organismen in Nederland (gevallen
bruin- en ringrot, afgekeurde exportzendingen). Het is echter de vraag of
deze indicatoren daadwerkelijk voldoende zeggen over de effectiviteit van
de inzet van middelen (aan de hand van het aantal onderscheppingen is
geen eenduidig oordeel te vellen over de effectiviteit van de inzet van de
middelen). Daarom is er voor gekozen om verder te zoeken naar indicatoren die, mogelijk in combinatie met de eerder genoemde indicatoren,
een scherper causaal verband leggen tussen de uitkomst van de indicator
en de inzet van middelen. Ik beoog deze nieuwe indicatoren een plek te
geven in de volgende begroting.
Vraag 7
Artikel 21: Kunt u de indicatoren voor voedselveiligheid en -kwaliteit en
voor export van agrarische producten uit Nederland verder aanscherpen?
Antwoord
Voor de indicator voedselveiligheid en -kwaliteit wordt de HACCPindicator gebruikt. Deze zegt iets over de mate waarin bedrijven
(slachterijen/uitsnijderijen) voldoen aan HACCP (Hazard analysis and
critical control points) en dus hiermee de voedselveiligheid borgen.
Aangezien de HACCP een goede indicatie geeft van de voedselveiligheid,
hoeft deze niet verder aangescherpt te worden.
Wat betreft export van agrarische producten: aanscherping zal de
komende periode plaatsvinden, waarbij aansluiting wordt gezocht bij de
inspanningen die het CBS op dit onderwerp pleegt.
Vraag 8
Artikel 21: Kunt u de indicator «Energie efficiency index Voedings- en
genotsmiddelenindustrie» nader toelichten? Wat is de consequentie van
het aflopen van het Meerjarenafspraken energie-efficiëntie (MJA3)convenant voor Voedings- en genotsmiddelenindustrie (VGI) sectoren in
2020?
Antwoord
De «Energie efficiency index» wordt berekend voor alle sectoren die zijn
aangesloten bij het MJA3 convenant, zo ook de Voedings- en Genotsmiddelenindustrie (VGI). De index wordt voor de VGI berekend aan de hand
van de besparing in het energiegebruik door verbetering van de procesefficiëntie. De percentages zijn berekend aan de hand van de realisatie van
besparingen door de sector van 2005 tot en met 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

5

Het MJA3-convenant loopt eind 2020 af. De deelnemende bedrijven vallen
vanaf 2021 onder de bestaande wettelijke plichten waaraan het convenant
invulling gaf. Afhankelijk van het bedrijf kan dit gaan om de
energiebesparings- en informatieplicht, de auditverplichting op grond van
de Europese Energie-Efficiëntie Richtlijn, de bedrijfsspecifieke omgevingsvergunning en in sommige gevallen het ETS. Daarnaast neem de VGI
binnen het klimaatakkoord deel aan de tafel industrie, waar afspraken zijn
gemaakt over nieuwe doelstellingen.
Vraag 9
Artikel 21: Kunt u de nieuwe kengetallen voor soja-import nader
toelichten? Hoe moeten deze geïnterpreteerd worden?
Antwoord
Nederland is de belangrijkste importeur van soja in Europa. Het grootste
deel daarvan gaat via Amsterdam en Rotterdam naar het Europese
achterland, maar ongeveer 11% hiervan wordt in Nederland geconsumeerd. Dat gebeurt indirect, via voornamelijk de dierlijke voeders in melk,
eieren en vlees. Deze Nederlandse consumptie wordt ruimschoots
afgedekt door ingekochte duurzaamheidscertificaten Round Table
Responsible Soy (RTRS, 15% van de import) en certificaten als Proterra
(nog eens 3%). Alle geïmporteerde soja dat via het veevoer bijdraagt aan
de zuivelproductie is volledig afgedekt door duurzaamheidscertificaten –
dus ook de soja die voor dit doel naar het buitenland wordt geëxporteerd.
De overige soja die wordt geëxporteerd (verwerkt in veevoer en via dat
veevoer in eieren en vlees) voldoet aan legaliteitstandaarden – en is dus
legaal geproduceerd – die deels ook duurzaamheid en ontbossingsvrije
productie garanderen. Voor een uitgebreide analyse, zie de European Soy
Monitor: https://www.idhsustainabletrade.com/uploaded/2020/05/IDHEuropean-Soy-Monitor-v2.pdf.
In de tabel hierna staan de sojaproductiecijfers voor de afgelopen drie jaar
en hoeveel daarvan door Nederland werd geïmporteerd.
Oogstseizoenen

2017/2018
2018/2019
2019/2020
1

Wereldproductie sojabonen (x 1.000 ton)

jaren

Canada & VS

Zuid & midden
Amerika

Overig (+EU28)

127.782
127.932
102.838

173.140
189.745
191.071

42.453
43.180
42.968

2017
2018
2019

Soja import Nederland van buiten de EU in sojaboonequivalenten (x 1.000 ton)
Canada & VS

Zuid Amerika1

Overig

2.010
3.081
1.997

5.136
4.071
4.985

284
302
270

De landen waarvandaan geïmporteerd wordt: Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay.

1. sojabonen en sojaschroot/sojameel omgerekend naar sojaboonequivalenten.
Bronnen: Eurostat (2020); ISTA Oil World Statistic (2020)

Vraag 10
Artikel 22: Waarom is het kengetal met het percentage «niet-bedreigde
soorten» vervallen?
Antwoord
De betekenis van de indicator «niet-bedreigde soorten» is lastig te
interpreteren omdat er van jaar tot jaar maar kleine verschillen optreden,
de onderliggende Rode lijsten per soortgroep slechts eens in de tien jaar
worden opgesteld en de mate van bedreiging hierin niet wordt uitgedrukt.
De nieuwe indicator «Condities doelbereik Vogel- en Habitatrichtlijn»
vervangt deze indicator.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

6

Vraag 11
Artikel 22: Kunt u de indicator «Condities Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR)doelbereik» overzichtelijker weergeven?
Antwoord
In de begroting is gekozen voor een weergave in een figuur. In tabelvorm
is deze als volgt:
2018
2030 (verwachting)
doel

53%
70%
100%

Bron: PBL Tussenrapportage Natuurverkenning 2050 en brief van 10 juli
2020 gezamenlijk programma natuur.

Vraag 12
Artikel 24: Wat is de relatie van de opgenomen indicatoren met de
doelstellingen van het artikel? Bent u in dit verband voornemens
aanvullende indicatoren op te nemen?
Antwoord
Het kengetal van de NVWA geeft de inzet van de NVWA weer bij het
realiseren van de doelstellingen van dit artikel. Het kengetal van RVO over
klanttevredenheid geeft de waardering aan van de dienstverlening door
RVO van de LNV-opdrachten.
II. Vragen Stikstofaanpak
Vraag 1
Kunt u een indicator voor het volgen van de Aanpak stikstofproblematiek
opnemen, inclusief heldere streefwaardes en realisatiecijfers, aansluitend
bij het monitorings- en bijsturingssysteem? Kunt u aangeven wat de te
verwachten stikstofreductie is van aangekondigde maatregelen?
Antwoord:
De instrumenten en financiële middelen op de LNV-begroting voor
stikstofreductie en natuurverbetering maken deel uit van het totale pakket
aan middelen dat hiervoor beschikbaar is. De bronmaatregelen hebben
betrekking op verschillende sectoren die aan stikstofdepositie bijdragen
en raken daarmee de portefeuilles van verschillende Ministers en
begrotingen. De indicatoren waarmee de realisatie van de omgevingswaarde en de tussendoelen gevolgd kunnen worden, zullen worden
vastgesteld in het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering. De
tussendoelen en het niveau waarop deze worden vastgesteld, moet nog
worden bepaald. Het samenstel van alle bron- en natuurmaatregelen is
nodig voor het herstel en de verbetering van de natuurcondities in de
Natura 2000-gebieden. Om zicht te houden op het tijdig voldoen aan de
tussendoelen en de voortgang, wordt tweejaarlijks verslag uitgebracht
over de monitoringsgegevens. De daaruit getrokken conclusies en
eventueel daaropvolgende actualisatie van het programma wordt met een
separate rapportage aan beide Kamers der Staten-Generaal verstuurd,
waarmee ze hun controlerende taak kunnen uitoefenen.
Vraag 2
Verwacht u met dit pakket aan maatregelen de doelstelling op het gebied
van stikstofreductie te realiseren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

7

Antwoord
Op basis van de doorrekening van het maatregelpakket en de financiële
middelen door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het RIVM
is het reductiedoel ambitieus, maar haalbaar.
Vraag 3
Hoeveel hectares zijn de Natura 2000-gebieden totaal? En hoeveel hiervan
hebben stikstofgevoelige natuur?
Antwoord
De Natura 2000-gebieden omvatten in totaal ruim 2 miljoen hectare,
waarvan circa driekwart zoute wateren. De resterende 570.000 hectare
bestaat voor 309.000 ha uit natuur op het land (inclusief kleine wateren,
maar exclusief de grote meren).
Stikstofgevoelige natuur bevindt zich alleen binnen de 309.000 ha en
omvat volgens AERIUS 173.878 ha.
Dit betreft nadrukkelijk alleen de beschermde habitats, dus exclusief
overige natuur binnen de Natura 2000-gebieden (waaronder zich ook veel
stikstofgevoelige natuur bevindt).
Vraag 4
Kunt u een reductiepad richting 2030 opnemen in de begroting? Kunt u
periodieke subdoelstellingen benoemen in de begroting? pagina 21/22
Antwoord
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vraag
II-1.
Vraag 5
Hoeveel veehouderijen zullen met de gerichte opkoop veehouderijen
rondom Natura 2000-gebieden opgekocht worden? Hoeveel stikstofreductie wordt hiermee gerealiseerd?
Antwoord
Een grove schatting is dat er met de € 100 miljoen uit de eerste tranche
tussen de 40–80 bedrijven kunnen worden opgekocht. Provincies voeren
de regeling uit op basis van een gebiedsproces en te realiseren gebiedsdoelen. Op voorhand is niet aan te geven waar en welke bedrijven worden
opgekocht en welke stikstofreductie daarmee wordt gerealiseerd.
Vraag 6
Hoe gaat u de gerichte opkoop veehouderijen door provincies monitoren?
Antwoord
In samenspraak met de provincies en ondersteund door RVO wordt een
monitoringsysteem uitgewerkt dat eind dit jaar gereed is. Op basis
daarvan kunnen we de vinger aan de pols houden tijdens de rit en in de
zomer van 2021 een evaluatie uitvoeren. Mede op basis van de evaluatie
willen we de regeling voor de 2e tranche vormgeven die eind 2021 wordt
opengesteld.
Vraag 7
Kunt u borgen dat de veehouderijen gelijk behandeld worden? Kortom dat
het voor een veehouder niet uitmaakt in welke provincie hij gevestigd is.
Antwoord
In de regeling zijn voorwaarden opgenomen waaraan veehouderijen en
de opkoop daarvan moeten voldoen. Die voorwaarden gelden overal en
zijn dus voor alle provincies gelijk. Het proces van aankoop loopt via de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

8

provincies, mede op basis van te realiseren gebiedsdoelen. De provincies
bepalen dus uiteindelijk welke bedrijven vrijwillig worden opgekocht.
III. Vragen (herstel van de) Natuur en Biodiversiteit
Vraag 1
Kunt u toelichten wat de samenhang is tussen de verschillende instrumenten die u inzet voor (het herstel van) natuur en biodiversiteit?
Antwoord
Alle instrumenten op de begroting dragen op hun eigen wijze bij aan het
versterken van de natuur en de biodiversiteit in Nederland. Zie verder de
toelichting bij de verschillende instrumenten.
Vraag 2
Kunt u de precieze verantwoordelijkheidsverdeling ten aanzien van het
natuurbeleid tussen het ministerie en de provincies toelichten?
Antwoord
Veel taken in het natuurbeleid zijn gedecentraliseerd naar de provincies.
Dit betreft onder andere de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland,
het beleid rondom de meeste Natura 2000-gebieden en het treffen van
maatregelen op het gebied van soortenbescherming. De decentralisatie is
ook vertaald in de Wet natuurbescherming, die binnenkort zal opgaan in
de Omgevingswet.
Ook het Rijk houdt een aantal verantwoordelijkheden. Denk aan de
stelselverantwoordelijkheid voor natuur. Die behelst in de eerste plaats
dat het Rijk door de instellingen van de Europese Unie en andere lidstaten
kan worden aangesproken op de wijze waarop Nederland uitvoering geeft
aan internationale afspraken. Het Rijk gaat bovendien over zaken van
nationaal, provincie-overstijgend belang en voor de delen van het
natuurbeleid die niet zijn gedecentraliseerd, zoals natuur in de grote
wateren.
Provincies en Rijk geven samen invulling aan het natuurbeleid. Dit komt
onder andere tot uiting in onze gezamenlijke ambitie «Nederland
Natuurpositief» en in onze gezamenlijke voortgangsrapportages natuur.
De stikstofaanpak versterkt het belang van deze gezamenlijke verantwoordelijkheid. Zo maak ik in het Programma Natuur afspraken met provincies
over de besteding van de extra natuurmiddelen.
Vraag 3
Wat zijn de concrete en meetbare doelstellingen die u heeft met het
natuurbeleid?
Antwoord
Het kabinet streeft naar een op termijn volledige gunstige staat van
instandhouding van soorten en habitats, conform de vereisten van de
Vogel- en Habitatrichtlijn van de EU. Voor dit «VHR-doelbereik» heeft het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) een indicator ontwikkeld, die
voor het eerst is opgenomen in de begroting. Deze indicator geeft het
percentage VHR-soorten weer, waarvoor de condities geschikt zijn voor
landelijk duurzaam voorkomen. De indicator is vooralsnog beperkt tot
landnatuur en gaat dus niet over grote wateren of mariene natuur. Deze
condities voor het doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijn kunnen
jaarlijks worden berekend. Zoals weergegeven in de begroting was het
VHR-doelbereik in 2018 53%. Uitvoering van de Natuurpactmaatregelen
kan in 2027 leiden tot een doelbereik van ongeveer 65%. Met de extra
middelen voor natuurherstel en -ontwikkeling, zoals gepresenteerd in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

9

kader van de stikstofaanpak, mikken we op een doelbereik van minimaal
70% in 2030. Daarbij hebben we gebruik gemaakt van de «quick scan
intensivering natuurmaatregelen» van het PBL, die is meegestuurd met de
Kamerbrief over de lange termijnaanpak stikstof (Kamerstuk 35 334,
nr. 82).
Naast het VHR-doelbereik wil het kabinet toewerken naar een substantiële
verkleining van de ecologische voetafdruk. De ecologische voetafdruk
brengt het areaal tot uitdrukking dat nodig is voor onze productie en
consumptie en is daarmee een indicator voor de impact van ons land op
natuur in binnen- en buitenland. Beleidsmatig wordt er tot op heden geen
eenduidige definitie van de ecologische voetafdruk gehanteerd, omdat er
nog geen overeenstemming is over de beste methode om de voetafdruk
te meten. In het interdepartementale Programma Versterken Biodiversiteit, waarover ik u onlangs heb geïnformeerd (Kamerstuk 26 407,
nr. 136), wordt deze indicator verder uitgewerkt.
Vraag 4
Kunt u in de begroting een concrete indicator opnemen waarmee de
voortgang van het natuurbeleid gevolgd kan worden?
Antwoord
Ja. De nieuwe indicator «Condities doelbereik Vogel- en Habitatrichtlijn»
geeft een goed beeld van de effecten van het natuurbeleid. De condities
voor het doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijn kunnen jaarlijks
worden berekend. Zie voor een antwoord op deze vraag verder het
antwoord op vraag III-3.
Vraag 5
Wat zijn uw concrete en gekwantificeerde verwachtingen over de effecten
van de inzet van de verschillende instrumenten? Weergegeven per
instrument.
Antwoord
De verwachte effecten op VHR-doelbereik en het verkleinen van de
ecologische voetafdruk zijn moeilijk vast te stellen voor ieder afzonderlijk
beleidsinstrument. De stand van de natuur wordt naast het rijksbeleid ook
beïnvloed door gedecentraliseerd beleid (zoals de afspraken in het
Natuurpact met de provincies) en externe invloeden, zoals de stikstofdepositie op natuurgebieden en het effect van klimaatverandering. Zoals
gemeld in antwoord op vraag III-4 is het beleid, inclusief de extra impuls
voor natuurherstel en -ontwikkeling, gericht op het realiseren van
minimaal 70% VHR-doelbereik in 2030.
Uiteraard kijk ik daarbij kritisch naar de inzet van onze beleidsinstrumenten. Zo wordt in de recent gestarte beleidsdoorlichting van het
begrotingsartikel natuur (Kamerstuk 31 104, nrs. 8 en 9) de doeltreffendheid en doelmatigheid van de verschillende instrumenten tegen het
licht gehouden. Tevens worden daarbij de witte vlekken in beeld gebracht.
Daarnaast verwijs ik u onder andere naar de eerste twee lerende
evaluaties van het Natuurpact (2017 en 2020) van het Planbureau voor de
Leefomgeving (PBL) en naar de Balans voor de Leefomgeving van het
PBL, die iedere twee jaar verschijnt.
Vraag 6
Hoe zal de monitoring van de voortgang van het programma natuur
samen met de provincies eruit zien? Kan de Kamer op een geüniformeerde wijze geïnformeerd worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

10

Antwoord
Monitoring is van belang om de uitvoering en effecten van het
programma te volgen en waar nodig bij te sturen. Om de twee jaar zal
gemonitord worden op de voortgang van de maatregelen. Elke zes jaar zal
op de effecten en doelbereik gemonitord worden. Het programma zal
opgavegericht werken met een duidelijke termijn voor de uitvoering van
het maatregelenpakket. De middelen zullen middels een specifieke
uitkering beschikbaar worden gesteld. De exacte vormgeving van de
sturingsfilosofie inclusief de monitoring wordt in samenwerking met
provincies en terreinbeherende organisaties uitgewerkt als onderdeel van
het uitvoeringsprogramma. Hierover zal de Kamer op uniforme wijze
worden geïnformeerd.
Vraag 7
Op welke wijze worden de eerste activiteiten van de natuurbank geëvalueerd?
Antwoord
De eerste activiteiten van de natuurbank zullen plaatsvinden in de pilot
waarvoor ik Staatsbosbeheer een opdracht heb gegeven. In het document
«Onderbouwing en Evaluatie van het voorstel over de Pilot natuurbank»
staat beschreven op welke wijze de pilot van de natuurbank wordt
geëvalueerd. Dit document heb ik u 13 oktober jl. gestuurd als bijlage van
de kamerbrief met de kabinetsreactie op het eindadvies «Niet alles kan
overal» van het Adviescollege Stikstofproblematiek.
Vraag 8
Op welke wijze en wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over de
resultaten van de evaluatie?
Antwoord
Op basis van de pilot, die uitgevoerd wordt door Staatsbosbeheer,
verwacht ik aan het einde van 2021 de resultaten van een evaluatie. Deze
zal ik u sturen.
Vraag 9
Wat zijn de concrete doelstellingen voor de middelen klimaatimpuls
natuur en biodiversiteit?
Antwoord
Het gaat hierbij om twee onderdelen uit het Klimaatakkoord: de
veenweide-aanpak en het onderdeel «bomen, bos en natuur».
Voor wat betreft de veenweide-aanpak heb ik de Impulsregeling
veenweide ontworpen. LNV heeft daarvoor € 100 miljoen als eerste
tranche beschikbaar gesteld. De regeling staat nu open voor de
provincies, die zelf gezamenlijk ook € 105 miljoen zullen bijdragen.
Doelstelling van deze regeling is het realiseren van 1 Mton reductie
broeikasgassen (CO2-equivalenten) in 2030.
Voor wat betreft het onderdeel bomen, bos en natuur: De bijdrage van het
Rijk bestaat met name uit bijdragen aan bosaanleg ter compensatie van
ontbossing in Natura 2000-gebieden, inrichting met bos op rijksgronden
en beheer en herstel van landschapselementen en agroforestry. De
concrete doelstelling voor realisatie van deze drie onderdelen in 2021 is
indicatief respectievelijk 145, 145 en 250 hectare. Binnenkort stuur ik u de
toegezegde uitwerking van de Bossenstrategie die ik samen met
provincies heb gemaakt. Mede op basis daarvan zullen de aan dit
onderdeel gekoppelde doelen in 2021 nader worden uitgewerkt en
geconcretiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

11

IV. Vragen over thema uitvoering en toezicht
Vraag 1
Wat zijn de precieze en concrete doelstellingen die u heeft met het artikel
24?
Vraag 2
Kunt u deze doelstellingen tevens benoemen voor de NVWA en het RVO?
Antwoord 1 en 2
De Minister van LNV streeft naar een doeltreffende uitvoering van het
agro-, visserij- en natuurbeleid en een effectief en efficiënt stelsel voor
handhaving en toezicht op deze beleidsterreinen. Deze doelstelling ziet
zowel op de werkzaamheden die NVWA voor LNV verricht, als die van
RVO.
Vraag 3
Op welke manier verwacht u deze doelstellingen te realiseren?
Antwoord
Voor zowel de uitvoering van beleid, als voor toezicht en handhaving
worden vanuit het ministerie opdrachten verstrekt aan beide uitvoeringsorganisaties. In de opdrachtformulering worden tussen beleid en
uitvoering afspraken gemaakt over de doelen, middelen, activiteiten en
resultaten.
Vraag 4
Op welke wijze gaat u hierover verantwoording afleggen?
Antwoord
Ten aanzien van de uitgaven op dit begrotingsartikel wordt verantwoording afgelegd middels het departementale Jaarverslag. Als eigenaar
van de NVWA ontvangt u van mij tevens een aantal aanvullende
NVWA-producten, zoals het jaarplan en het jaarverslag. Verder heb ik
afspraken met u gemaakt over een nieuwe opzet van de informatievoorziening (25 maart 2019). Deze afspraken hebben geleid tot de verantwoordingsrapportage die ik u op 19 juni jl heb gestuurd (Kamerstuk 33 835,
nr. 172). Hierin geeft de NVWA aan de hand van diverse indicatoren inzicht
in de resultaten van het toezicht en de mate waarin bedrijven wet- en
regelgeving naleven.
Vraag 5
Wat zijn de concrete ambities voor 2021 voor de door u geformuleerde
prioriteiten voor de NVWA?
• de nationale implementatie van de Europese Diergezondheidsverordening(AHR), de Plantgezondheidsverordening (PHR) en de Officiële
Controleverordening (OCR)
• de versterking van het toezicht door de NVWA op slachthuizen en
• de versterking van het toezicht en de handhaving voor voedselveiligheid en dierenwelzijn.
Antwoord
Mijn ambities voor het toezicht heb ik dit voorjaar verwoord in mijn
kaderbrief aan de NVWA. Over de invulling van deze ambities worden
jaarlijks nadere afspraken gemaakt via het NVWA Jaarplan. Het NVWA
jaarplan voor 2021 zal ik eind van dit jaar goedkeuren en aanbieden aan
uw Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

12

Vraag 6
Wat zijn de concrete ambities voor 2021 voor het RVO en kunt u daarin
een prioritering in aangeven?
Antwoord
RVO streeft naar een doeltreffende en doelmatige uitvoering van alle aan
haar opgedragen uitvoeringsactiviteiten. Dit vertaalt zich bijvoorbeeld in
zo laag mogelijke financiële correcties bij de uitvoering van de Europese
Landbouw- en Visserijfondsen. Ook een EU-conforme uitvoering van het
mestbeleid, klimaat-en stikstofbeleid en natuurwetgeving zijn daar
voorbeelden van.
Vraag 7
Kunt u de indicatoren en kengetallen voor artikel 24 concretiseren en
uitbreiden aan de hand van de geformuleerde doelstellingen?
Antwoord:
Dit begrotingsartikel is nieuw en zoals eerder aan uw Kamer is medegedeeld in de beantwoording van de vragen uit het SO over de jaarverantwoording 2019 van afgelopen juni (Kamerstuk 35 470 XIV, nr. 12), heb ik
meer tijd nodig om specifieke beleidsindicatoren en kengetallen te
ontwikkelen om de doeltreffendheid en doelmatigheid van uitvoering,
handhaving en toezicht op deze beleidsterreinen te meten. Deze indicatoren en kengetallen nemen we op in de ontwerpbegroting 2022.
V. Vragen over de Strategische Evaluatieagenda (SEA)
Vraag 1
Kunt u toelichten hoe het vervolgtraject van de ontwikkeling van de SEA
eruit ziet?
Vraag 2
Welke aandachtspunten ziet u hierbij? Kunt u hierbij ook ingaan op de
volgende aandachtspunten:
• Consequent nalopen van geplande (instrument) evaluaties op
dekkendheid. pagina 22/22
• Het koppelen van de planning aan besluitvormingsmomenten in de
beleidscyclus en de kennisbehoeften.
• Het tijdig geven van duidelijkheid over type synthese onderzoek op de
hoofdthema’s.
• Het hoofdthema uitvoering en toezicht toevoegen.
• Meer aandacht voor interdepartementale thema’s en integrale
evaluaties hiervan.
Antwoord vraag 1 en 2
De vakdepartementen zijn «volgend» op hetgeen de kadersteller (het
Ministerie van Financiën) over de Strategische Evaluatie Agenda (SEA)
voorschrijft. In de vierde voortgangsrapportage van de Operatie Inzicht in
Kwaliteit zal stil worden gestaan bij verdere ontwikkeling van de SEA. De
Minister van Financiën zal deze voor het einde van de kabinetsperiode aan
de Kamer toesturen. Graag ga ik wel alvast kort in op een aantal van de
door u geadresseerde aandachtspunten. Wat betreft de dekkendheid en
het koppelen van de planning aan besluitvormingsmomenten en
kennisbehoefte ben ik van mening dat «dekkendheid» geen doel op
zichzelf is. De inzet van capaciteit en budget is schaars: binnen het totaal
aan beleidsprogramma’s moeten keuzes worden gemaakt. Overwegingen
bij de planning van evaluatieonderzoeken zijn:
• Is er een wettelijke verplichting tot evaluatie?
• Is de evaluatie gevraagd door en/of toegezegd aan de Tweede Kamer?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

13

•

Past de geplande evaluatie bij het vergroten van de kennisbehoefte die
er op het bepaalde beleidsterrein nu of in de toekomst is?
• Kan op basis van de geplande evaluaties een beeld worden gegeven
op grond waarvan met het syntheseonderzoek voldoende conclusies te
trekken zijn over doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleidsonderdeel?
Wat betreft het type syntheseonderzoek op de hoofdthema’s zal LNV
binnen de richtlijnen blijven die hiervoor bestaan en de Kamer hierover
tijdig informeren.
De rapporteurs merken op dat er geen hoofdevaluatiethema uitvoering en
toezicht is opgenomen op de SEA. Ik acht een syntheseonderzoek
gebaseerd op onderliggende evaluaties van uiteenlopende uitvoeringsorganisaties, toezichthouders, het agentschap, ZBO’s en RWT’s vanwege
hun beleidsmatig inhoudelijke verscheidenheid niet zinvol. Daarom plaats
ik deze evaluaties in de SEA onder het beleidsmatig inhoudelijke
hoofdthema waarop ze het meest betrekking hebben.
Vraag 3
Kunt u aangeven op welke manier u de Kamer wilt betrekken bij het
verder ontwikkelen van de SEA en bij het bepalen van logische evaluatiemomenten?
Antwoord
De Kamer kan op verschillende momenten haar invloed uitoefenen op
onze departementale SEA:
• De Kamer kan te allen tijde een verzoek doen om een (onderdeel van)
een beleidsterrein te evalueren en haar wensen duidelijk maken ten
aanzien van de Strategische Evaluatie Agenda.
• De Kamer kan, met verwijzing naar de Motie-Harbersbrieven haar
invloed uitoefenen op de opzet en vraagstelling van de komende
syntheseonderzoeken.
Vraag 4
Bent u bereid in de volgende verbeterslag een explicietere koppeling te
leggen tussen de beleidsdoorlichtingen/strategische evaluaties en de
beleidsartikelen van de begroting?
Antwoord
Ja. Ik ben bereid om bij de geplande evaluaties aan te geven op welk
Begrotingsartikel dit beleid terug te vinden is.
Vraag 5
Kunt u aangeven welke onderdelen van uw beleid een sterk interdepartementaal karakter hebben en hoe het interdepartementale overleg verloopt
om tot departement-overstijgende strategische evaluaties te komen?
Antwoord
In bijlage 5 bij de Klimaatnota 2020 (Kamerstuk 32 813, nr. 609) bent u
onlangs geïnformeerd over het (interdepartementale) evaluatieplan van
het Klimaatakkoord waarin ook LNV participeert. De doorlichting van het
(nationale) klimaatbeleid is als pilot onderdeel van de Rijksbrede Operatie
Inzicht in Kwaliteit(OIIK) en is momenteel de enige meerjarige interdepartementale evaluatieagenda die er rijksbreed loopt. Wel voert LNV al
evaluaties uit samen met andere departementen. Niet uitputtende
voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld: de geplande evaluatie van het
Noordzeeakkoord in 2023 met IenW, EZK en BZK en de in het Noordzeeoverleg samenwerkende stakeholders. Met EZK evalueert LNV op het
gebied van toegepast onderzoek en de evaluatie van het Programma naar
een Rijke Waddenzee vindt plaats met IenW, de waddenprovincies en
andere opdrachtgevers. Ook op andere beleidsterreinen wordt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

14

samenwerking gezocht of liggen er potentiële mogelijkheden. Ik kan u
toezeggen dat we in de SEA in de Ontwerpbegroting 2022 apart terugkomen op departement-overstijgende evaluaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 XIV, nr. 67

15