Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 A

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Infrastructuurfonds voor het jaar 2010

Nr. 19

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 november 2009
Met deze brief en bijlagen informeer ik u, mede namens de ministers van
VROM, LNV, EZ en voor WWI en de staatssecretaris van VenW over de
uitkomsten en de afspraken (zie bijlage 1) van de bestuurlijke overleggen
MIRT die dit najaar zijn gehouden met alle regio’s.1
Opbouw
Naast een aantal algemene noties aan het begin, gaat de brief uitgebreid
in op de gebiedsagenda’s en de verstedelijkingsafspraken. De gebiedsagenda’s zelf zijn te uwer informatie bijgevoegd.
In bijlage 1 vindt u per landsdeel alle gemaakte afspraken en besluiten.
Bijlage 2 bevat alle gemaakte afspraken op het gebied van de Verstedelijking.1 Daarnaast gaat de brief kort in op besluiten rondom Randstad
Urgent, de stand van zaken van Sneller & Beter en de toezeggingen in het
kader van quick wins binnenhavens en vaarwegen.
Algemene conclusie
Wij concluderen dat het MIRT steeds nadrukkelijker vorm krijgt. Belangrijke stappen zijn gezet. De gebiedsagenda’s, een product van rijk en regio
waarin integraliteit in het gehele ruimtelijke domein voorop staat, zijn
vastgesteld. Besluiten zijn genomen over lopende integrale MIRT-verkenningen (o.a. Integrale benadering Holland Rijnland) en nieuwe integrale
MIRT-verkenningen zijn gestart (o.a. Centrumontwikkeling Emmen). In
veel projecten is op onderdelen reeds de werkwijze van Sneller & Beter
toegepast, bijvoorbeeld de Zuidelijke Ringweg Groningen. En tenslotte
zijn verstedelijkingsafspraken gemaakt (zie bijlage 2). Als kabinet zijn wij
bijzonder tevreden over de wijze van samenwerken tussen rijk en regio en
de producten en afspraken die er nu liggen.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

KST137976
0910tkkst32123A-19
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 A, nr. 19

1

Heroverweging
In verband met de Brede Heroverweging die het kabinet heeft ingesteld in
het kader van de huidige financiële en economische crisis, zijn wij tijdens
deze bestuurlijke MIRT ronde terughoudend geweest in het maken van
afspraken met financiële consequenties. De inzet van zowel rijk als regio is
vast te houden aan de gemaakte afspraken over de volle breedte van het
MIRT. Voor enkele belangrijke projecten zijn afspraken gemaakt over de
voortgang en financiering. Niet uit te sluiten valt echter dat de Brede
Heroverweging gevolgen heeft voor afspraken die in het kader van het
MIRT zijn gemaakt. Tijdens de bestuurlijke overleggen is in dit verband
met de regionale overheden de gezamenlijke intentie uitgesproken creativiteit te benutten gericht op het zoveel mogelijk uitvoeren van de huidige
programmering en de gemaakte afspraken. Investeren in ruimte en bereikbaarheid blijft immers van groot belang om ook de internationale concurrentiepositie van Nederland te behouden en verder te versterken.
Randstad Urgent
Een aantal besluiten en afspraken uit de bestuurlijke overleggen MIRT zijn
opgenomen in de samenhangende Randstad-besluiten. Deze heeft u reeds
ontvangen. Het betreft Noordvleugel Utrecht (TK, 31 089, nr. 56),
Amsterdam–Almere–Markermeer (TK, 31 089, nr. 57) en Metropoolregio
Rotterdam–Den Haag en Holland Rijnland (van 17 november 2009).
Daarnaast zal ik binnenkort het Jaarverslag Randstad Urgent 2008–2009
«Doorpakken met Randstad Urgent» aan u doen toekomen.
Sneller & Beter
Vanuit Sneller & Beter wordt actief ingezet op het versnellen en verbeteren van het besluitvormingsproces. De effecten van het werken volgens
de principes van Sneller & Beter zijn in toenemende mate bij projecten
zichtbaar. Deze projecten zullen als voorbeeld worden benoemd om er
samen van te leren. Bij het nemen van besluiten zal er op worden toegezien dat deze zoveel mogelijk volgens Sneller & Beter verlopen. Zo dient
een voorkeursbeslissing voldoende bestuurlijk en maatschappelijk
gedragen te zijn en moet er sprake zijn van reëel zicht op financiering.
Daarnaast blijft het zoeken naar een goede balans tussen snelheid en
zorgvuldige besluitvorming een belangrijk aandachtspunt.
Nieuwe projecten worden geheel volgens het MIRT-spelregelkader en
Sneller & Beter uitgevoerd, wat betekent dat een nieuwe verkenning voorafgegaan wordt door een startbeslissing.
Gebiedsagenda
In de afgelopen bestuurlijke overleggen is de eerste generatie gebiedsagenda’s voor de acht regio’s (allen bijgevoegd) vastgesteld1. Met de regio
zijn afspraken gemaakt over het invullen van de nog openstaande punten
in de gebiedsagenda’s. Op dit moment verschillen de gebiedsagenda’s
nog qua lange termijn visie en mate van uitwerking.
Voor de Randstad is op basis van de structuurvisie Randstad 2040 een
kopverhaal gemaakt, om de samenhang tussen de gebiedsagenda’s te
borgen. Hierin staat naast de lange termijnvisie van de Randstad ook een
concretisering op basis van de belangrijkste beleidsnota’s.
1

Noord-Nederland, Oost-Nederland, Limburg,
Brabant, Zeeland, Zuidvleugel, Utrecht en
NoordwestNederland.
2
Cf motie Roefs cs, kamerstuk 31 700 A-101.

Opbouw, doel en status van de gebiedsagenda
De gebiedsagenda’s zijn tot stand gekomen in een intensief en open
samenwerkingsproces tussen rijk en regio2. Het bestaande rijks- en regionale beleid vormde het vertrekpunt. Eerder vastgestelde nationale en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 A, nr. 19

2

regionale nota’s, zoals de Nota Ruimte, de Nota Mobiliteit, de Structuurvisie Randstad 2040, de MobiliteitsAanpak, de agenda Bedrijventerreinen
2008–2009, de Agenda Vitaal Platteland, de Agenda Landschap, Pieken in
de Delta, het Concept Nationaal Waterplan en de reeds vastgestelde
provinciale, regionale en gemeentelijke structuurvisies en Regionale
Verkeer- en Vervoerplannen (RVVP’s) zijn gebiedsgericht doorvertaald. De
gebiedsagenda is daarmee geen verwoording van nieuw beleid, maar
inventariseert bestaand beleid met een ruimtelijke inslag en bekijkt deze in
samenhang met elkaar. Hierdoor ontstaat inzicht in de opgaven op
gebiedsniveau en kunnen de plannen beter op elkaar worden afgestemd.
In zijn algemeenheid zijn de gebiedsagenda’s opgebouwd uit twee delen.
Deel één schetst de (middel)lange termijn visie, ontwikkelrichting en
majeure opgaven. Het tweede deel werkt deze opgaven uit in mogelijke
programma’s en projecten die kunnen bijdragen aan het invullen van de
opgaven.
De gebiedsagenda’s zijn bedoeld als agenderend gebruiksinstrument voor
de bestuurlijke overleggen MIRT. Op basis van de gebiedsagenda’s
worden in het bestuurlijk overleg MIRT keuzes gemaakt en besluiten
genomen (bijvoorbeeld het nemen van een initiatief tot het starten van
een MIRT-verkenning). Bij de vaststelling van deze eerste generatie
gebiedsagenda’s is afgesproken dat deze de basis zijn voor het bespreken
van onderwerpen en het maken van concrete (financiële) afspraken daarover in de komende jaren.
De gebiedsagenda’s zijn dynamisch; de tijdshorizon schuift met de
kalender mee. Dit vraagt om een periodieke update van de agenda. Gelet
op de functie en het karakter van de gebiedsagenda’s is in overleg met de
regio besloten de gebiedsagenda’s geen formele status te geven. Het
eerste deel met visie, ontwikkelrichting en opgaven is vastgesteld voor
langere tijd, maar met name het tweede deel met de programmatische
uitwerkingen zal regelmatig moeten worden geactualiseerd.
Zevensprong van Verdaas als uitgangspunt voor de gebiedsagenda
Graag wil ik deze brief ook aangrijpen om antwoord te geven op de motie
van de leden Cramer cs waarin zij verzoeken om de Zevensprong van
Verdaas mede als leidraad te gebruiken voor de opbouw en de inhoud van
de gebiedsagenda’s1.
Voor mobiliteitsvraagstukken in de gebiedsagenda’s is de Zevensprong
van Verdaas de leidraad. De manier waarop de Zevensprong van Verdaas
in de oplossingsrichtingen en projecten wordt toegepast is, zoals ondergetekende in het (V)AO MIRT van juni 2009 aangaf, afhankelijk van het
probleem of de opgave die voorligt. De Zevensprong van Verdaas wordt
in alle gevallen toegepast, maar kent geen in beton gegoten hiërarchie.
Wel worden bij het bepalen van oplossingsrichtingen voor mobiliteitsvraagstukken alle zeven onderdelen van de Zevensprong van Verdaas
serieus bekeken.
In de gebiedsagenda’s wordt hier uitvoering aan gegeven door vanuit de
ruimtelijke karakteristieken, ontwikkelingen en ambities te bepalen wat de
toekomstige opgaven zijn.
De vervolgvraag is hoe urgent het probleem is en of er zicht is op een
mogelijke oplossing. Dit kan aan de orde komen in de gebiedsagenda of
in de bestuurlijke overleggen. De urgentie van de opgave bepaalt wanneer
de oplossing voor deze opgave gerealiseerd moet zijn.

1

Kamerstuk 31 700 A, nr. 105

Als er een gedeelde opgave en urgentie is om te zoeken naar een oplossing, kan in het bestuurlijk overleg MIRT besloten worden om een initiatief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 A, nr. 19

3

te nemen deze opgave te verkennen en een (gedeelde) oplossing te gaan
vinden voor het probleem. In de MIRT-verkenning, die conform het Spelregelkader MIRT, voorafgegaan wordt door een door het bevoegd gezag in
afstemming met betrokken overheden formeel vast te stellen startbeslissing, zal daarbij worden aangegeven of, en in hoeverre, de zeven onderdelen van de Zevensprong van Verdaas bijdragen aan een mogelijk
antwoord op de opgave.
Dat zal afhangen van de opgave en het type MIRT-verkenning. In een
gebiedsgerichte MIRT-verkenning zal de Zevensprong van Verdaas een
belangrijke rol spelen. In het geval van een sectorale MIRT-verkenning
komen niet altijd alle elementen van de Zevensprong van Verdaas aan de
orde. Er zijn immers soms geen locatiealternatieven aan de orde. Integrale
en sectorale verkenningen kunnen, afhankelijk van de uitkomsten,
uitmonden in een voorkeursbeslissing zoals omschreven in het MIRTspelregelkader.
MIRT-onderzoeken naar aanleiding van de gebiedsagenda’s
In bijlage 1 treft u op een aantal plaatsen een verwijzing aan naar een zgn.
MIRT-onderzoek. Dit is geïntroduceerd om de ontwikkelrichting voor de
(middel)lange termijn en de bijbehorende majeure opgaven van de
gebiedsagenda nader te concretiseren. Een MIRT-onderzoek leidt tot
aanscherping van de gebiedsagenda en mogelijkerwijs ook tot een startbeslissing voor een MIRT-verkenning. In de brief over de actualisatie van
het MIRT-spelregelkader wordt hier verder op ingegaan.
Vervolg gebiedsagenda’s
Deze gebiedsagenda’s zijn de eerste generatie. Maar dat betekent niet dat
we nu klaar zijn. Zoals gezegd zijn er tussen rijk en regio afspraken
gemaakt over het vervolg. Sommige gebiedsagenda’s zijn in de ogen van
rijk en regio (vrijwel) klaar om de functie te vervullen in het bestuurlijk
overleg MIRT, andere gebiedsagenda’s behoeven nog een duidelijke
inhoudelijke slag. Die slag willen wij komend jaar maken. In de afsprakenlijst (bijlage 1) zijn de specifieke afspraken per gebiedsagenda opgenomen.
In zijn algemeenheid vragen de onderwerpen duurzaamheid, water,
natuur en landschap en de doorkijk naar de langere termijn voor de
regio’s buiten de Randstad nog een betere uitwerking. Voor het laatste
onderwerp zijn in de bestuurlijke overleggen Noord, Zuid en Oost
afspraken gemaakt. Het kabinet wil op deze wijze invulling geven aan de
moties Lemstra c.s. voor de stedelijke netwerken buiten de Randstad.
Daarmee vervalt de noodzaak voor een apart rijkstraject. Met de regio’s is
afgesproken om deze inhoudelijke slagen in het komende half jaar met
elkaar te maken, zodat een volgende versie in het bestuurlijk overleg MIRT
voorjaar 2010 kan worden geagendeerd1.
Daarnaast zal de aandacht uitgaan naar de uitwerking van de samenhangende gebiedsopgaven. Iedere gebiedsagenda identificeert een aantal
samenhangende gebieden, waarin meerderen (sectorale) opgaven samenkomen. De afhankelijkheden tussen deze opgaven zijn echter nog onvoldoende uitgewerkt. Ook dit zal in de komende maanden door rijk en regio
gezamenlijk worden opgepakt.

1

Kamerstukken 00XXI (nummer C) en 29 435
(nummer D).

Procesmatig zal onze aandacht uitgaan naar de functie van de gebiedsagenda’s in het bestuurlijk overleg MIRT. Onze gezamenlijke doelstelling is
om de gebiedsagenda structurerend te laten zijn voor dit overleg. De wijze
waarop we deze doelstelling vorm kunnen geven heeft in de komende
maanden nadrukkelijk onze aandacht. Daarbij is van belang dat rijk en
regio ervan overtuigd zijn dat de gebiedsagenda niet zozeer een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 A, nr. 19

4

(eenmalig) product is, maar veel meer als een proces moet worden gezien
dat continu onze aandacht behoeft.
Het gezamenlijk werken aan deze gebiedsagenda’s heeft veel betekend
voor het samenwerkingsproces binnen het rijk en tussen rijk en regio en
heeft ruimte en mobiliteit een flinke stap dichter bij elkaar gebracht.
Hieraan willen wij met elkaar blijven werken en de gebiedsagenda’s zijn
daarbij het vehikel.
Verstedelijkingsafspraken
Tijdens deze bestuurlijke overlegronde zijn tussen rijk en stedelijke regio’s
verstedelijkingsafspraken voor de periode 2010–2020 gemaakt. Hierin zijn
de visie en ambities voor de verstedelijkingsopgave in de verschillende
stedelijke regio’s voor de komende tien jaar vastgelegd en uitgewerkt in
kwantitatieve en kwalitatieve opgaven (zie bijlage 2). Daarbij heeft het rijk
het Rijksreferentiekader Verstedelijking gehanteerd waarin uitgangspunten voor wonen, bundeling, duurzame leefomgeving en mobiliteit zijn
geformuleerd. Waar nodig kunnen deze afspraken in de halfjaarlijkse MIRT
overleggen verder worden uitgewerkt of aangepast.
De gemaakte afspraken hebben door de veranderde budgettaire situatie
een ander karakter gekregen dan een jaar geleden beoogd. Er is geen
sprake meer van prestatieafspraken ondersteund door rijkssubsidies,
maar van gezamenlijke inhoudelijke intenties ten aanzien van verstedelijking en woningbouw. Juist in de huidige omstandigheden is het van
belang dat rijk en regio overeenstemming hebben over de richting van de
verstedelijking en de aard van de woningbouwprogramma’s in de
komende jaren.
De belangrijkste elementen van de verstedelijkingsafspraken zijn: de visie
en ambitie, de kwantitatieve en kwalitatieve woningbouwopgave en de
grootschalige woningbouwgerelateerde gebiedsontwikkelingen waarin
deze opgave gerealiseerd wordt. Omdat de situatie per regio verschilt zijn
de afspraken naar hun aard regionaal gedifferentieerd. Over de uitvoering
en de rol van regio en rijk daarbij kunnen, op basis van nader MIRTonderzoek naar aanleiding van de gebiedsagenda of een MIRT-verkenning, vervolgafspraken worden gemaakt.
Reeds in de bestuurlijke overlegronde MIRT van voorjaar 2009 is door de
randstadregio’s de financiering van de binnenstedelijke opgave op de
agenda gezet. In de stuurgroep «Onorthodoxe Maatregelen» van rijk en
randstadregio’s wordt onderzocht hoe de binnenstedelijke ambities
kunnen worden waargemaakt zonder extra rijksgeld. In de bestuurlijke
overlegronde is afgesproken om vijf binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen in de Randstad op dit punt nader te onderzoeken om concrete
voorstellen te doen die de knelpunten in de uitvoering oplossen.
Aan de regio’s buiten de Randstad is aangeboden om de onorthodoxe
aanpak uit te breiden met een aantal nader te selecteren gebiedsontwikkelingen. Gevraagd is om concrete woningbouwgerelateerde binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen te benoemen die essentieel/randvoorwaardelijk zijn voor ontwikkelingen in de regio en waarvan de financiële
uitvoerbaarheid problematisch is. Besluitvorming of ook voor deze
projecten MIRT-onderzoeken zullen worden uitgevoerd, zal plaatsvinden
tijdens de bestuurlijke overleggen MIRT voorjaar 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 A, nr. 19

5

Quick wins Binnenhavens en Vaarwegen
Alle regio’s zijn in de gelegenheid gesteld om uiterlijk 2 juni 2009 een
aanvraag in te dienen voor een rijksbijdrage in het kader van de tweede
tranche Quick Wins Vaarwegen. Het wettelijke kader voor dit programma
is de Tijdelijke specifieke regeling Quick wins binnenvaart. Het quick win
programma is bedoeld om via snel uit te voeren binnenhaven- en vaarwegenprojecten het vervoer over water te stimuleren door de natte bereikbaarheid te vergroten. Voor dit doel hebben vrijwel alle regio’s vele goede
voorstellen ingediend. De regio’s zijn nog tot 3 augustus 2009 in de gelegenheid gesteld hun aanvragen aan te vullen. Daarna zijn deze beoordeeld aan de hand van de criteria in de regeling. Gebleken is dat 35
aanvragen aan alle criteria voldoen. Deze projecten passen binnen het
beschikbare budget. Daarmee komt het totaal aantal projecten dat dankzij
de quick win regeling wordt ontwikkeld (dus inclusief eerste tranche) op
68.
Tijdens de bestuurlijke overleggen zijn specifieke afspraken gemaakt over
de reservering van middelen ten behoeve van de specifieke projecten (zie
bijlage 1). Op korte termijn zal door middel van beschikkingen de formele
toekenning van de gevraagde specifieke uitkering plaatsvinden.
Regiospecifiek Pakket Zuiderzeelijn (RSP)
Als bijlage 3 ontvangt u, conform afspraak uit het convenant RSP dd
23 juni 2008, de voortgangsrapportage RSP najaar 2009.1
Tot slot
Als verantwoordelijke bewindslieden zijn we het er over eens dat met de
afgelopen overlegronde opnieuw een stap is gezet in de gebiedsgerichte
benadering en de integrale besluitvorming.
We zijn verheugd met de inspanningen die door alle betrokken rijks- en
regiomedewerkers zijn gedaan om de gebiedsagenda’s in een relatief kort
tijdsbestekvorm te geven.
De minister van Verkeer en Waterstaat,
C. M. P. S. Eurlings

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 A, nr. 19

6