Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 762

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN INFRASTRUCTUUR
EN WATERSTAAT EN VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 april 2018
Zoals is toegezegd in de brief van 2 februari jl. (Kamerstuk 29 984, nr. 739)
informeren we hierbij uw Kamer over wanneer en in welke vorm de
Eurostar treindienst tussen Amsterdam en Londen geïntroduceerd wordt.
In deze brief schetsen wij ook de stand van zaken over de beveiliging- en
grenscontroles1 voor de Eurostar, inclusief de benodigde (internationale)
afspraken en verdragen en het tijdpad (conform toezegging in het AO
Spoor van 14 februari jl.)(Kamerstuk 29 984, nr. 760).
Met deze brief informeert de Staatssecretaris van IenW uw Kamer tot slot
ook over het voornemen van NS en Thalys om een nieuwe treindienst van
Thalys vanuit Amsterdam naar Charles de Gaulle (luchthaven Parijs) en
Marne la Vallée (Disneyland Parijs) te gaan rijden. Hiermee wordt een
volgende stap gezet in het ontwikkelen van een aantrekkelijk alternatief
voor de luchtvaart per spoor, mede in het licht van de motie van het lid
Kröger (Kamerstuk 34 775 A, nr. 30).
Introductie Eurostar
Eurostar is voornemens om i.s.m. NS per 4 april 2018 te starten met een
service tussen Amsterdam en Londen. Vanuit Londen naar Amsterdam
betreft het een directe verbinding, waarbij alle reizigers in Londen door de
benodigde beveiliging- en grenscontroles gaan. Vanuit Amsterdam naar
Londen betreft het in eerste instantie een indirecte service, waarbij de
reizigers in Brussel de trein zullen verlaten om aldaar door de benodigde
beveiliging- en grenscontroles te kunnen gaan. Ondertussen wordt
gewerkt aan het mogelijk maken van een directe service, zoals hieronder
uitgebreider wordt toegelicht. De opzet van de indirecte treindienst met
1

kst-29984-762
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tot aan Brexit ziet dit alleen op personencontroles. Na Brexit zullen mogelijk ook goederen
(bagage) moeten worden gecontroleerd en douaneformaliteiten moeten worden vervuld.
Nadere besluitvorming hierover dient nog plaats te vinden in de onderhandelingen van de
Europese Commissie met het Verenigd Koninkrijk en de betrokken lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 984, nr. 762

1

overstap in Brussel lag vast in de oorspronkelijk afspraken met NS en
Eurostar, zoals ook is vastgelegd in de vervoerconcessie voor 2015–2025.
Vanuit Nederland hebben reizigers de kortste reistijd naar Londen door
met de Thalys naar Brussel te reizen en daar over te stappen op de
Eurostar naar Londen2.
De Eurostar trein zal stoppen in Londen, Brussel, Rotterdam en
Amsterdam. Omdat de benodigde faciliteiten voor de beveiliging- en
grenscontroles niet inpasbaar zijn op Schiphol, zal de trein daar niet
stoppen. NS heeft deze afwijking op de oorspronkelijke afspraken uit de
vervoerconcessie besproken met Schiphol en de consumentenorganisaties in het Locov en zij hebben hier positief op gereageerd. De Staatssecretaris van IenW is daarom bereid deze aanpassing mee te nemen in de
eerstvolgende concessiewijziging. Reizigers die van Schiphol naar Londen
willen reizen, kunnen met de Thalys of de IC Brussel naar Brussel reizen
en daar overstappen op de Eurostar naar Londen.
Een directe verbinding
Zoals aangegeven in de brief van 2 februari jl. (Kamerstuk 29 984, nr. 739)
hebben Eurostar en NS vanuit commercieel perspectief in het voorjaar
van 2016 kenbaar gemaakt een voorkeur te hebben voor een directe
verbinding tussen Nederland en Londen, waarbij de beveiliging- en
grenscontroles van de reizigers in Amsterdam en Rotterdam worden
uitgevoerd. Hiervoor hebben Eurostar en NS de ondersteuning van de
Nederlandse overheid gevraagd. Wij ondersteunen dit streven, want dit
betekent een beter product voor de reiziger en een duurzaam alternatief
voor de luchtvaart. Maar zoals aangegeven door de Staatssecretaris van
IenW in het AO Spoor van 14 februari jl. betreft de directe verbinding een
«plus» op de oorspronkelijke afspraken. Het Ministerie van IenW heeft in
het najaar van 2016 aan NS en Eurostar aangegeven bereid te zijn om de
vervoerders te ondersteunen in hun streven naar een directe verbinding.
Vervolgens is het Ministerie van JenV datzelfde jaar gevraagd om dit
proces ook te steunen, omdat een directe verbinding niet mogelijk is
zonder medewerking van het Ministerie van JenV. Deze medewerking is
begin 2017 toegezegd onder voorwaarde van een realistisch tijdspad,
omdat de realisatie van een directe verbinding afhankelijk is van het
maken van internationale afspraken met België, Frankrijk en het Verenigd
Koninkrijk. De doorlooptijden van het maken van deze afspraken (waarvan
een deel moet worden vastgelegd in verdragen) zijn substantieel en
kunnen niet binnen een kort tijdsbestek worden geregeld. De overheid
was van mening dat het streven naar een directe service niet ten koste
mocht gaan van een spoedige introductie van de Eurostar service tussen
Amsterdam en Londen (direct of indirect). Daarom heeft het Ministerie
van IenW destijds ook richting NS en Eurostar aangegeven dat het voor
de reiziger in het kader van de bestaande concessieafspraken van belang
was dat de Eurostar zo snel als mogelijk zou gaan rijden, onafhankelijk
van de timing van de realisatie van de directe service. Zoals is aangegeven in de brief van 2 februari jl. (Kamerstuk 29 984, nr. 739) zetten wij
uiteraard alles op alles om de benodigde internationale afspraken spoedig
af te ronden opdat de directe verbinding zo snel mogelijk gerealiseerd kan
worden.

2

Hierdoor fungeert de Eurostar treindienst vanuit Nederland met name als intra-Schengenverbinding naar Brussel, in aanvulling op de reeds bestaande verbindingen (Thalys, IC Brussel).
De Eurostar treindienst vanuit Londen naar Nederland betreft een directe verbinding, waardoor
in die richting een overstap op de Thalys in Brussel geen kortere reistijd oplevert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 984, nr. 762

2

Om de gewenste directe service mogelijk te maken worden momenteel op
de stations Amsterdam Centraal3 en Rotterdam Centraal de benodigde
faciliteiten gebouwd. Daarbij zal de Nederlandse overheid operationele
maatregelen nemen, zoals de inrichting van de nieuwe grensdoorlaatposten op de stations en de werving en opleiding van extra personeel
voor de Koninklijke Marechaussee (KMar), om de grenscontroles mogelijk
te maken. Daarnaast wordt overlegd met de gemeenten Amsterdam en
Rotterdam. Beide gemeenten hebben laten weten de realisatie van de
directe Eurostar service te ondersteunen en geen bezwaar te hebben
tegen de benodigde beveiliging- en grenscontroles op de stations in hun
gemeenten. Wel wijzen beide gemeenten op het belang van duidelijke
afspraken tussen de KMar en de politie. Deze afspraken worden
momenteel vormgegeven in een uitvoeringsovereenkomst4. Ook wordt
gewerkt aan een uitvoeringsovereenkomst tussen de Nederlandse
overheid en de vervoerders (NS en Eurostar) over aspecten als kosten,
aansprakelijkheid en de gevolgen van mogelijke toekomstige uitbreidingen in de dienstregeling voor de gevraagde capaciteit van de KMar.
Internationale afspraken
Om de directe verbinding mogelijk te maken zijn internationale afspraken
nodig met het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en België. Leidend voor de
planning hierbij zijn de benodigde internationale afspraken op het gebied
van grenscontroles en de samenwerking tussen politie en justitie. In de
motie van de leden Ziengs, Kröger, Amhaouch, Jetten en Van der Graaf
(Kamerstuk 29 984, nr. 748) is de regering gevraagd te onderzoeken of een
bilaterale overeenkomst tussen het Verenigd Koninkrijk en Nederland op
de korte termijn mogelijk is en of Nederland kan aansluiten bij de
overeenkomst die tussen België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk is
gesloten.
Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en België hebben in 1993 een Tripartiet
Verdrag gesloten voor de treinverbindingen tussen België en het Verenigd
Koninkrijk5. In dit Verdrag hebben de landen internationale afspraken
gemaakt over de uitvoering van de grenscontroles van de passagiers,
informatie-uitwisseling, de bevoegdheden van de landen en de samenwerking op het gebied van politie en justitie ten behoeve van de
uitvoering van deze treinverbindingen.
Omdat Nederland op dit moment geen partij is bij het Tripartiet verdrag,
zal Nederland ook internationale afspraken over deze onderwerpen
moeten maken met het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en België. Het tot
stand brengen van deze verdragsrelaties kost tijd. In dit verband moet met
name rekening worden gehouden met de tijd die nodig is voor de
parlementaire goedkeuringsprocedures van de betrokken verdragspartijen
en voor het aannemen van de relevante Nederlandse uitvoeringswetgeving. Gemiddeld duurt het uitdrukkelijk goedkeuren van een verdrag en
het aannemen van uitvoeringswetgeving ongeveer 18 maanden, bovenop
de tijd die landen nodig hebben om overeenstemming te bereiken over de
3

Op station Amsterdam betreft het tijdelijke voorzieningen i.v.m. de toekomstige aanpassingen
aan het station i.h.k.v. Programma Hoogfrequent Spoorvervoer.
4
De taakverdeling tussen de KMar en politie ligt vast in de Politiewet 2012. De KMar is verantwoordelijk voor het grenstoezicht. De politie heeft de algemene politietaak (openbare orde en
veiligheid) op de stations. Die twee taken worden ook onder twee verschillende gezagen
uitgevoerd. In de genoemde uitvoeringsovereenkomst wordt vastgelegd hoe de taakverdeling
ligt als het gaat om assistentieverlening en het gebruik van de ruimtes.
5
Overeenkomst tussen de regering van het Koninkrijk België, de regering van de Franse
Republiek en de regering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland,
met betrekking tot het treinverkeer tussen België en het Verenigd Koninkrijk via de vaste
kanaalverbinding; Brussel, 15 december 1993 (UNTS Vol. 2092, I-36320).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 984, nr. 762

3

inhoud van de verdragen. Eurostar en NS zijn sinds eind 2016 op de
hoogte van het tijdspad dat de overheid nodig heeft voor het maken van
de internationale afspraken met de andere landen voor de realisatie van
een directe verbinding.
In de brief van 2 februari jl. (Kamerstuk 29 984, nr. 739) is uw Kamer
geïnformeerd over het feit dat de overheid sinds begin 2017 de nodige
voorbereidingen heeft getroffen en overleggen voert met de andere
landen op verschillende niveaus ten behoeve van de totstandkoming van
de internationale afspraken. Voor het sluiten van een bilateraal Verdrag
met het Verenigd Koninkrijk wordt reeds gesproken over de uitvoering
van de in- en uitreis controles van passagiers op de stations in Rotterdam
en Amsterdam. Ook heeft de overheid gesprekken gevoerd over de vorm
van de internationale afspraken met de andere landen waarin de eerder
genoemde onderwerpen als informatie-uitwisseling, de bevoegdheden
van de landen en de samenwerking op het gebied van politie en justitie
geregeld moeten worden. In dit verband is ook gekeken naar louter
toetreding van Nederland tot het Tripartiet Verdrag van 1993. Dit was
echter voor meerdere landen geen wenselijke optie, omdat dit Tripartiet
Verdrag gedateerd is en de afspraken uit dit verdrag niet meer voldoen
aan de huidige (veiligheids)situatie in de Europese Unie. Het Verenigd
Koninkrijk en België hebben in 2013 dan ook nieuwe afspraken gemaakt in
aanvulling op dit Tripartiet Verdrag.
Nederland onderzoekt met de andere landen wat de beste en snelst
realiseerbare vorm voor de internationale afspraken met de andere landen
is, ofwel een wijziging van het huidige Tripartiet Verdrag naar een
Vierpartijen Verdrag (waarbij het Verdrag wordt aangepast aan de huidige
(veiligheids)situatie in de EU) ofwel separate bilaterale verdragen. Beide
opties zoals genoemd in de motie worden dus onderzocht.
Daarnaast zijn afspraken nodig met de betrokken landen op het gebied
van veiligheidsvraagstukken met betrekking tot de treinen. Deze afspraken
zijn nu vastgelegd in de bestaande bijzondere overeenkomst6 op dit
gebied tussen het VK, Frankrijk en België en betreffen bijvoorbeeld de
uitwisseling van gegevens. Deze overeenkomst dient te worden uitgebreid
naar Nederland.
Gelet op de verschillende onderwerpen waarover internationale afspraken
moeten worden gemaakt en verschillende nationale belangen van de vier
landen is dit niet een eenvoudig en snel realiseerbaar proces. De inzet van
de Nederlandse overheid is in ieder geval om samen met alle betrokken
landen alle internationale afspraken eind 2019 gerealiseerd te hebben,
zodat Eurostar naar verwachting vanaf dienstregeling 2020 een directe
verbinding van Nederland naar Londen kan gaan aanbieden.
Brexit
Het Verenigd Koninkrijk heeft te kennen gegeven om bij de Brexit de
interne markt en de douane-unie te verlaten, waarbij het ook geen
onderdeel meer zal uitmaken van het gemeenschappelijk BTW gebied. Dit
zal dan gevolgen hebben voor de Eurostar. Immers, als het Verenigd
Koninkrijk daadwerkelijk de interne markt en douane-unie verlaat, moeten
voor goederen vervoerd met de Eurostar, zoals reizigersbagage, douane6

Bijzondere overeenkomst tussen de regering van het Koninkrijk België, de regering van de
Franse Republiek en de regering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en NoordIerland inzake veiligheidsvraagstukken met betrekking tot de treinen tussen België en het
Verenigd Koninkrijk via de vaste kanaalverbinding; Brussel, 15 december 1993 (UNTS Vol. 2093,
I-36323)«.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 984, nr. 762

4

formaliteiten vervuld gaan worden. Daarnaast zijn op deze goederen
fiscale en niet fiscale bepalingen van toepassing en komen ze onder
douanetoezicht te staan. Dit vraagstuk is nu niet aan de orde voor het
realiseren van een directe verbinding, maar om na Brexit een directe
verbinding in stand te kunnen houden, moeten dus mogelijk douaneformaliteiten ingepast gaan worden en dat vergt nadere besluitvorming.
Douanetoezicht vindt plaats vanaf het moment dat goederen het
grondgebied van de EU binnenkomen of tot het moment van uitgaan.
Nederland is niet het eerste land waar de Eurostar de EU binnenkomt of
het laatste land waar de Eurostar de EU uitgaat. Om een directe
verbinding na Brexit in stand te houden, is het dan ook nodig dat
Frankrijk, België, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Eurostar
afspraken maken over het moment waarop douaneformaliteiten en de
controles daarop voor de (reizigers van de) Eurostar plaatsvinden. Daarbij
geldt overigens dat afspraken gemaakt moeten worden voor alle reeds
bestaande Eurostar diensten van en naar het grondgebied van de EU, en
niet alleen voor de diensten van en naar Nederland.
Bij het maken van afspraken moet ook de Europese Commissie worden
betrokken aangezien de douanewet- en regelgeving in hoge mate een
Europees karakter heeft en deze mogelijk moet worden aangepast.
Daarnaast onderhandelt de Europese Commissie namens de EU exclusief
met het Verenigd Koninkrijk over het verdrag na Brexit, waarvan de
douaneformaliteiten een onderdeel uitmaken.
Thalys
In aanvulling op de introductie van de Eurostar service naar Londen,
steunt de Staatssecretaris van IenW het voornemen van NS en Thalys om
een nieuwe treindienst van Thalys vanuit Amsterdam naar Charles de
Gaulle (luchthaven Parijs) en Marne la Vallée (Disneyland Parijs) te gaan
rijden. Dit is een volgende stap in het ontwikkelen van een aantrekkelijk
alternatief voor de luchtvaart per spoor, mede in het licht van motie
Kröger (Kamerstuk 34 775 A, nr. 30).
Thalys zal vanaf april 2019 twee keer per dag vanuit Amsterdam, via
Schiphol, Rotterdam, Antwerpen, Brussel en Charles de Gaulle naar
Marne la Vallée gaan rijden en vice versa. Dit betekent dat Thalys niet
meer vanuit Amsterdam naar Lille zal rijden. De nieuwe bestemmingen
doen volgens de berekeningen van Thalys meer recht aan de huidige
wensen van internationale reizigers van en naar Nederland. Daarnaast
kunnen deze nieuwe bestemmingen een belangrijke bijdrage leveren aan
de duurzame ambities van het kabinet om de trein een aantrekkelijk
alternatief te laten zijn voor het vliegtuig. Immers, het traject Schiphol –
Charles de Gaulle kan per trein in plaats van per vliegtuig afgelegd
worden en daarmee kan een treinreis interessanter worden voor
luchtvaartreizigers met overstap. Bovendien bieden de aansluitingen op
Charles de Gaulle en Marne la Vallée betere verbindingen met Oost- en
Zuid Frankrijk, zoals bijvoorbeeld de steden Lyon en Nice. Waar reizigers
vanuit Nederland tot op heden in Parijs Gare du Nord moeten
overstappen naar andere stations in Parijs (zoals Parijs Gare de Lyon of
Parijs Gare Montparnasse), kunnen reizigers uit Amsterdam met de
nieuwe aansluitingen bijvoorbeeld in ongeveer 6 uur via Charles de
Gaulle naar Lyon. Dit betekent een reistijdwinst van ongeveer drie
kwartier met, nog belangrijker voor de reiziger, een overstap op hetzelfde
station.
De consumentenorganisaties in het Locov hebben positief geadviseerd
over deze bestemmingswijziging van Thalys. Het betreft een aanpassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 984, nr. 762

5

op de afspraken uit de vervoerconcessie (artikel 63, lid 1) die de Staatssecretaris van IenW zal meenemen in de eerstvolgende concessiewijzing.
Alternatieve routes voor reizigers naar Lille zullen blijven bestaan, zoals
een optie via Brussel met andere vervoerders zoals TGV en Eurostar.
Zoals toegezegd informeert de Staatssecretaris van IenW uw Kamer voor
de zomer over de analyse van de mogelijkheden die internationale
spoorverbindingen bieden ten opzichte van de luchtvaart.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 984, nr. 762

6