Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1644

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 juli 2016
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 8 juli 2016 over de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 18 juli 2016 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1641). Tevens zijn
voor dit schriftelijk overleg de volgende stukken geagendeerd: het verslag
van de Raad Buitenlandse Zaken van 20 juni 2016 (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 1639); Fiche: Mededeling geïntegreerd EU-beleid noordpoolgebied
(Kamerstuk 22 112, nr. 2150); Fiche: Mededeling externe dimensie
migratie (Kamerstuk 22 112, nr. 2157).
De vragen en opmerkingen zijn op 12 juli 2016 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 17 juli 2016 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-21501-02-1644
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

1

Informele ontmoeting met Secretary of State Kerry
In de geannoteerde agenda is te lezen dat tijdens het informele ontbijt met
Secretary of State (SoS) John Kerry waarschijnlijk meerdere onderwerpen
aan bod zullen komen, waaronder het Midden-Oosten Vredesproces
(MOVP). Recentelijk verscheen een nieuw rapport van het Midden-Oosten
Kwartet. Hoewel het rapport erin slaagt om belangrijke problemen te
benoemen zijn de leden van de PvdA-fractie van mening dat het rapport
een hoog gehalte «open deuren» bevat: het is vooral een bevestiging van
bekende bevindingen, terwijl concrete voorstellen en een gevoel van
urgentie volledig ontbreken. Wat is de mening van het kabinet ten aanzien
van het Kwartetrapport?
1. Antwoord van het kabinet
Het Kabinet verwelkomt het Kwartetrapport. Het rapport geeft
een feitelijk onderbouwde weergave van de trends ter plaatse die
een bedreiging vormen voor de twee-statenoplossing. Het rapport
bevat daarnaast enige concrete aanbevelingen aan beide partijen
over de stappen die nodig zijn om de twee-statenoplossing
dichterbij te brengen. Het rapport kan aan kracht winnen als het
gevolgd wordt door concrete initiatieven.
De waarde van het Kwartetrapport is mede gelegen in het feit dat
de vier opstellers (EU, VN, Rusland en de VS) gezamenlijk de
balans opmaken en zich eensgezind uitspreken over wat Israël en
de Palestijnen te doen staat. Terecht legt het Kwartetrapport de
verantwoordelijkheid voor het dichterbij brengen van een
twee-statenoplossing bij beide partijen, die onafhankelijk van
elkaar in beleid en daden oprecht commitment aan de
twee-statenoplossing moeten tonen.
Het kabinet is bezorgd over recente stappen van beide partijen,
die juist het tegendeel van goede wil laten zien: de recente
Israëlische aankondiging van uitbreiding van nederzettingen en
het uitblijven van een veroordeling van recent geweld door de
Palestijnse Autoriteit. Het kabinet spreekt de partijen hier op aan
en roept hen op transformatieve stappen te zetten.
Het rapport roept ook vragen op rondom de status van het Kwartet. In
diverse internationale media werd bericht over diplomatieke inspanningen van Israël in de aanloop naar de publicatie van het rapport met als
doel de passages over nederzettingen af te zwakken. Kan de Minister dit
bevestigen? Zo ja, deelt de Minister de mening van de PvdA-fractie dat
indien het rapport is afgezwakt op aandringen van Israël dit een ernstige
aantasting is van de geloofwaardigheid van het Kwartet? Is hij bereid om
dit ter sprake te brengen tijdens het overleg met Secretary Kerry?
2. Antwoord van het kabinet
Zowel Israël als de Palestijnen hebben de kans gehad hun
zienswijze aan de leden van het Kwartet kenbaar te maken. De
Israëlische premier Netanyahu heeft vorige maand een aantal
gesprekken gevoerd met de Kwartetleden en het is aannemelijk
dat hij daarbij het Israëlisch standpunt over het voetlicht heeft
gebracht. Dat het rapport door zowel de Palestijnse Autoriteit als
Israël negatief is ontvangen is een teken dat het rapport niet
uitsluitend de zienswijze van één van de partijen weergeeft.
Tijdens de ontmoeting met Minister Kerry zal naar verwachting
gesproken worden over het Kwartetrapport en de follow-up.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

2

Het rapport werd door de Palestijnse Autoriteit zeer negatief ontvangen en
er werd zelfs gespeculeerd over het verbreken van de banden met het
Kwartet uit onvrede over de in Palestijnse ogen veel te zwakke stellingnames in het rapport, bijvoorbeeld aangaande nederzettingen en de
bezetting. Wat de PvdA-fractie betreft zou dit een slechte stap zijn: het
verbreken van banden draagt niet bij aan een oplossing. Hoe ziet de
Minister dit? Graag horen de leden van de PvdA-fractie ook of het rapport
nog tot verdere stappen zal leiden, bijvoorbeeld een VN-resolutie.
3. Antwoord van het kabinet
Het Kwartetrapport biedt diverse aanknopingspunten voor
vervolgstappen en samenwerking: het Arab Peace Initiative, het
Franse MOVP-initiatief en de VN-Veiligheidsraad. Deze laatste
kwam op 12 juli jl. bijeen in het reguliere driemaandelijkse open
debat over de situatie in het gehele Midden-Oosten. De Palestijnen toonden daar hun teleurstelling over het Kwartetrapport,
maar benoemden ook de positieve punten. Zij repten niet over
het verbreken van de banden met het Kwartet. Naar verwachting
zal de Veiligheidsraad nota nemen van het Kwartetrapport en op
korte termijn in een besloten zitting de aanbevelingen bespreken.
Het kabinet is van mening dat de verantwoordelijkheid voor
opvolging van het Kwartetrapport in eerste instantie bij beide
partijen ligt, waarbij de internationale gemeenschap ondersteunend kan zijn.
De leden van de SP-fractie maken zich grote zorgen over de ontwikkelingen in Libië, waar onderlinge strijd de totstandkoming van een
eenheidsregering met effectief gezag blijft dwarsbomen. Een recent
bericht (Middle East Eye, 8 juli 2016) stelt dat Franse, Britse en Amerikaanse militairen generaal Khalifa Haftar in het oosten van het land
steunen met het coördineren van luchtaanvallen. Dit terwijl de generaal
zich keert tegen de nieuwe, door de VN gesteunde eenheidsregering in
Tripoli. Kan de Minister dit bericht bevestigen? Zo niet, is de Minister dan
bereid navraag hiernaar te doen bij de Amerikaanse Minister van
Buitenlandse Zaken?
4. Antwoord van het kabinet
De aanwezigheid van Amerikaanse Special Forces in Libië is door
de Amerikaanse autoriteiten in de media bevestigd.
Is de Minister van mening dat groepen die de eenheidsregering niet
steunen niet door Westerse landen gesteund zouden moeten worden?
5. Antwoord van het kabinet
Met de totstandkoming van de Presidentiële Raad is in Libië een
counterpart ontstaan voor de internationale gemeenschap. Deze
heeft vooralsnog beperkte legitimiteit en uitvoeringscapaciteit.
Het is van groot belang dat de internationale betrokkenheid bij
Libië zo veel mogelijk gericht is op het bij elkaar brengen van de
verschillende partijen en versterking van de positie van de
eenheidsregering.
Is de Minister verder bereid zorgen te uiten richting de Amerikaanse
Minister wat betreft mogelijke wapenleveranties aan de nieuwe regering
in Libië? Wat is de actuele stand van zaken op dit gebied, zo vragen de
leden van de SP-fractie.
6. Antwoord van het kabinet
Op 16 mei 2016 vond in Wenen een Ministeriële bijeenkomst over
Libië plaats. Hier waren vertegenwoordigers bij aanwezig uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

3

21 landen waaronder de P5 evenals de EU, de VN, de Arabische
Liga en de Afrikaanse Unie.
Na afloop van de bijeenkomst is een gemeenschappelijke
verklaring uitgebracht. Hierin wordt o.a. vermeld dat de Libische
eenheidsregering heeft aangegeven de intentie te hebben een
verzoek in te dienen bij de VN Libië Sancties Commissie om een
uitzondering te maken op het geldende wapenembargo. Deze
uitzondering moet het de eenheidsregering mogelijk maken om
ook lethal weapons en materiaal te verwerven om zo door de VN
aangemerkte terroristische groeperingen (waaronder IS) te
bestrijden. In reactie geven de ondertekenaars van het communiqué aan dat eventuele aanvragen van de eenheidsregering
gesteund zullen worden, maar tegelijkertijd het
VN-wapenembargo te willen blijven versterken.
De Libische eenheidsregering heeft vooralsnog geen formeel
verzoek tot een uitzondering ingediend bij de Sancties
Commissie. Het kabinet is van mening dat er bij een eventuele
uitzondering voldoende rekening moet worden gehouden met het
mogelijke omleidingsrisico van de te leveren wapens en duidelijke afspraken moeten worden gemaakt om het risico dat
wapens in de verkeerde handen vallen te minimaliseren.
Latijns-Amerika
De Minister schrijft, in het kader van de Political Dialogue and Cooperation
Agreement (PDCA), dat Cuba het Gemeenschappelijk Standpunt (GS) uit
1996 het liefst nog voor de ondertekening van de PDCA ziet ingetrokken.
Een aantal EU-lidstaten zou hier hetzelfde over denken. De leden van de
VVD-fractie vragen de Minister om een nadere toelichting te geven van de
verhoudingen binnen de EU ten aanzien van voor- en tegenstanders van
een voortijdige intrekking van het GS?
7. Antwoord van het kabinet
De Raad is eensgezind over het belang van het PDCA. Het
moment waarop het GS ingetrokken dient te worden, ligt echter
nog open. Gezien het vertrouwelijke karakter van de vergaderingen in de Raad, doet het kabinet geen uitspraken over de
positie van individuele Lidstaten.
Een aantal lidstaten lijkt Cuba tegemoet te willen komen door het
GS spoedig in te trekken. Een aantal andere lidstaten is van
mening dat het GS pas ingetrokken dient te worden gelijktijdig
met de ondertekening van het PDCA, of op het moment dat de
voorlopige toepassing van het PDCA van kracht wordt. Het
kabinet neemt in deze discussie het in de geannoteerde agenda
van de Raad Buitenlandse Zaken van 18 juli 2016 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 1641) genoemde standpunt in. Indien de ontwikkelingen tijdens de Raad van 18 juli a.s. daar aanleiding toe geven
zal uw Kamer hierover worden geïnformeerd via het verslag van
deze Raad.
Op welke manier spant het kabinet zich in om steun te verwerven voor het
Nederlandse standpunt – pas intrekken nadat de PDCA van kracht is
geworden? Is de Minister bereid de Kamer te informeren over de uitkomst
over al dan niet voortijdig intrekken van het GS wanneer hierover een
besluit is genomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

4

8. Antwoord van het kabinet
Het Kabinet heeft het Nederlandse standpunt veelvuldig en op
alle niveaus in Raadskader naar voren gebracht, en zal zich hier
ook in de komende discussies voor inzetten. Daarnaast is het
Nederlandse standpunt bilateraal met verschillende EU lidstaten
besproken. Uw Kamer zal via de gebruikelijke kanalen worden
geïnformeerd indien hier aanleiding toe is.
In de brief vermeldt de Minister het akkoord tussen de Colombiaanse
regering en de FARC. In hoeverre is dit akkoord in gevaar door onenigheid
binnen de FARC over het al dan niet inleveren van wapens en het staken
van de strijd, zo vragen de leden van de VVD-fractie. (http://www.trouw.nl/
tr/nl/4496/Buitenland/article/detail/4335095/2016/07/07/FARC-eenheidweigert-wapens-in-te-leveren.dhtml)
9. Antwoord van het kabinet
De onderhandelingen over een definitief vredesakkoord met de
FARC zijn niet direct in gevaar. Het risico dat bepaalde onderdelen van de FARC niet zullen demobiliseren bestaat al zolang het
vredesproces gaande is. Er is geen aanleiding te denken dat dit
risico recentelijk is toegenomen. De in de pers genoemde
onenigheid binnen de FARC betreft een relatief kleine groep met
duidelijk andere belangen (o.a. drugshandel). De FARC-onderhandelaars in Havanna hebben afstand genomen van hun
weigering om de wapens niet in te leveren. Hierbij dient ook
opgemerkt te worden dat het onderhandelingsproces nog niet
volledig is afgerond, zoals te kennen gegeven in de geannoteerde
agenda voor deze Raad.
Tijdens het plenaire debat van 30 juni is de situatie in Venezuela uitgebreid
besproken (Handelingen II 2015/16, nr. 103, debat over de Venezolaanse
verkiezingen). Toch hebben de leden van de PvdA-fractie een korte vraag
ten aanzien van de recente onverwachte openstelling van de grens met
Colombia voor een periode van 12 uur. Maar liefst 25 duizend Venezolanen maakten van de tijdelijke openstelling gebruik om levensmiddelen
in te slaan in Colombia. Kunnen we dit zien als de eerste tekenen dat het
regime van president Maduro begint te onderkennen dat er een humanitaire crisis plaatsvindt in zijn land? Biedt dit aanknopingspunten voor de
toegang van internationale humanitaire hulp tot Venezuela?
10. Antwoord van het kabinet
Na de tijdelijke openstelling door de Venezolaanse regering van
de grensovergang van Táchira (Venezuela) naar Cúcuta (Colombia)
heeft de Colombiaanse Minister van Buitenlandse Zaken gezegd
op korte termijn een ontmoeting te hebben met haar Venezolaanse counterpart om te spreken over heropening van de grens.
Deze ontmoeting staat naar verluidt gepland voor 4 augustus a.s.
De EU vertegenwoordiging in Venezuela besteedt voortdurend
aandacht aan de situatie en zoekt mogelijkheden om toelating
van humanitaire hulp mogelijk te maken. Ook regionale organisaties zoals de Mercosur roepen Venezuela op om humanitaire
hulp te accepteren. De oproep van de internationale gemeenschap is vooralsnog tevergeefs, maar blijft onderdeel van de
dialoog met Venezuela. Nederland zet zich er voor in middels een
dialoog aan te dringen op acceptatie van humanitaire hulp.
Aangaande de onderhandelingen tussen de Colombiaanse regering en de
FARC zijn de leden van de PvdA-fractie blij met het gepresenteerde
deelakkoord over een definitief staak-het-vuren. Nu hiermee het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

5

gewapende conflict is beëindigd ziet de PvdA-fractie uit naar een algeheel
vredesakkoord. Eerder heeft de PvdA-fractie nadruk gelegd op het aspect
van transitional justice. Dat aspect is één van de meest controversiële
binnen de onderhandelingen. In reactie op onze vragen heeft de Minister
eerder toegezegd dat Nederland zal bekijken hoe het op dit gebied kan
bijdragen aan de onderhandelingen. Tijdens het Algemeen Overleg RBZ in
april van dit jaar (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1630) zei de Minister dat hij in
overleg is met de Colombiaanse regering om te bezien hoe het aspect van
transitional justice het beste uitgewerkt kan worden. Kan de Minister een
update geven van dit overleg?
11. Antwoord van het kabinet
In december 2015 sloten de Colombiaanse regering en de FARC
een deelakkoord over transitional justice. Nederland heeft
aangekondigd bij te willen dragen aan de implementatie van dit
deelakkoord over transitional justice. Daar is door Colombia
positief op gereageerd. Tot verdere uitwerking hiervan is het op
dit moment nog niet gekomen. In de nabije toekomst zal duidelijk
moeten worden hoe er aan dit aanbod daadwerkelijk uitvoering
gegeven zal worden.
Nederland verleent daarnaast al jarenlang steun aan de monitoringsmissie van de OAS (MAPP-OEA) (ter ondersteuning van het
vredesproces), dat voor een belangrijk deel is gericht op ondersteuning van transitional justice in conflictgebieden in Colombia.
De leden van de SP-fractie verbazen zich erover dat Latijns-Amerika op de
agenda van de Raad Buitenlandse Zaken staat, maar dat de politieke
ontwikkelingen in Brazilië daarbij niet aan de orde (lijken te) komen. Dit
terwijl in mei president Dilma Rousseff werd afgezet en sindsdien veel
schandalen naar buiten zijn gekomen, onder meer een bericht over hoe
invloedrijke, van corruptie verdachte personen zich inspanden om de
afzetting van Rousseff te realiseren. Menig analist heeft, op basis van dit
op gelekte telefoongesprekken gebaseerde bericht evenals andere
berichten, de afzetting van Rousseff een coup genoemd. Deelt de Minister
die analyse?
12. Antwoord van het kabinet
De start van het impeachmentproces tegen president Dilma
Rousseff is geheel verlopen volgens het proces zoals vastgelegd
in de Grondwet van Brazilië. Het Braziliaans Hooggerechtshof
heeft de legitimiteit van het doorlopen proces verschillende
malen bevestigd. Het democratisch verkozen Braziliaanse
Parlement heeft zich in meerderheid voor de start van het
impeachmentproces uitgesproken. Het kabinet deelt de
inschatting daarom niet dat er sprake zou zijn geweest van een
staatsgreep.
Kan de Minister ook meer in het algemeen ingaan op de politieke
ontwikkelingen in Brazilië en daarbij aangeven welk standpunt de EU en
Nederland innemen ten opzichte van de ontwikkelingen in dit grootste
Latijns-Amerikaanse land, zo vragen de leden van de SP-fractie.
13. Antwoord van het kabinet
Het kabinet volgt de situatie in Brazilië nauwgezet en onderkend
dat de situatie vanuit verschillende oogpunten zorgwekkend is.
Brazilië verkeert in een politieke en economische crisis. De
ontwikkelingen rondom het impeachmentproces en de politieke
schandalen die voortvloeien uit het Lava Jato («Wasstraat»)
onderzoek zorgen al geruime tijd voor politieke onzekerheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

6

Deze situatie beperkt de politieke slagkracht van Brazilië om een
antwoord te formuleren op de diepe economische recessie die
het land in haar greep houdt. Tegelijkertijd is de onafhankelijkheid en doortastendheid die de rechterlijke macht in het Lava
Jato onderzoek laat zien een lichtpunt.
Zie verder ook de beantwoording van de vraag 12, over het
impeachment proces tegen president Dilma Rousseff. Het kabinet
ziet dit proces niet als een staatsgreep.
De leden van de D66-fractie zijn bezorgd over de situatie in Venezuela. De
genoemde leden constateren dat er in Venezuela een chronisch tekort is
aan voedsel en medische voorzieningen en dat het parlement van
Venezuela heeft gepleit voor internationale hulp. De Venezolaanse
overheid houdt echter internationale humanitaire hulp van internationale
en non-gouvernementele organisaties tegen. De leden van de D66-fractie
zijn van mening dat de Minister samen met eensgezinde partners en de
EU bij de Venezolaanse overheid dient te pleiten voor het toelaten van
internationale humanitaire hulp.
China
De leden van de VVD-fractie constateren dat het Permanente Hof van
Arbitrage in Den Haag op 12 juli jl. China’s economische aanspraken op
grote delen van de Zuid-Chinese Zee heeft afgewezen. Er zijn volgens het
Hof geen juridische gronden voor de «historische rechten» die China
claimt in het gebied binnen de zogenoemde «nine-dash line», een
demarcatielijn uit 1947. China heeft al laten weten de uitspraak niet te
erkennen. Op welke wijze heeft deze gerechtelijke uitspraak gevolgen voor
de opstelling van de EU ten opzichte van deze kwestie?
14. Antwoord van het kabinet
De EU neemt geen standpunt in over de territoriale claims in de
Zuid- en Oost-Chinese Zee, maar pleit voor vreedzame
beslechting van geschillen in overeenstemming met het internationaal recht, zoals het UNCLOS, met inbegrip van voorleggen van
geschillen aan internationale hoven en tribunalen. Dit standpunt
blijft onverkort van kracht zoals blijkt uit de verklaring van Hoge
Vertegenwoordiger Mogherini namens de EU van 15 juli jl.
President Tusk van de Europese Raad gaf al eerder op 13 juli jl.
aan te hopen dat de uitspraak «een positief momentum zou
creëren voor het vinden van een oplossing voor het geschil in de
Zuid-Chinese Zee». Hij stelde tevens dat de EU zich zal blijven
uitspreken voor het internationaal recht, inclusief UNCLOS.
Diezelfde dag bevestigde HV Mogherini dat de EU geen standpunt
inneemt over de claims van onder andere China. Zij riep verder
alle landen in de regio op gerechtelijke uitspraken te respecteren,
evenals het VN Zeerechtverdrag dat de vrije doorvaart van
schepen garandeert.
En voor de relatie tussen de EU en China? De leden van de VVD-fractie
vragen de Minister om de Kamer te informeren over de reacties van
andere EU-lidstaten op deze uitspraak en over hetgeen besproken wordt
tijdens de RBZ.
15. Antwoord van het kabinet
De EU en China hebben een Strategisch Partnerschap dat een
kader biedt voor de relatie tussen de EU en China over de volle
breedte. De recente, gezamenlijke mededeling van HV Mogherini
en de Commissie, die de basis vormt voor de nieuwe EU-China

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

7

Strategie, gaat uit van de gedachte dat de EU haar belangen moet
bevorderen binnen haar betrekkingen met China. In de relatie
tussen de EU en China, zullen universele waarden centraal blijven
staan, wordt erkend dat China een grotere rol in het internationale systeem moet kunnen spelen en wordt China opgeroepen
bij te dragen aan het internationale systeem. De relatie tussen de
EU en China is gebaseerd op een positieve partnerschapsagenda
in combinatie met constructieve omgang met verschillen.
Tegelijkertijd is het de inzet van de EU om te blijven investeren in
regionale veiligheid in de Aziatische Pacific. De EU wil hiertoe
ook bestaande partnerschappen met andere landen in de regio
verder ontwikkelen. De EU blijft het belang van vrijheid van
scheep- en luchtvaart benadrukken evenals het belang van de
vreedzame beslechting van geschillen en de naleving van het
internationale recht. In die inzet zal de uitspraak geen verandering brengen. Op de uitkomst van de discussie in de Raad
Buitenlandse Zaken op 18 juli 2016 kan niet worden vooruitgelopen. Uw Kamer zal op de gebruikelijke wijze worden geïnformeerd over de discussie in de RBZ.
Ten aanzien van China spreken de leden van de PvdA-fractie hun zorgen
uit over de verslechterende situatie als het gaat om mensenrechten en
vrijheden. In het laatste jaar zijn diverse wetten aangenomen die onder
het mom van nationale veiligheid gebruikt kunnen worden om de
bewegingsruimte van journalisten, mensenrechtenverdedigers en
kritische organisaties ernstig te beperken. Het is een fenomeen dat we in
meer landen zien en de PvdA-fractie hecht er waarde aan dat de Nederlandse regering hier scherp afstand van neemt.
De leden van de PvdA-fractie zijn blij met de publicatie van de «Elements
for a new EU strategy on China»: voor deze leden is het altijd van belang
geweest dat de EU-lidstaten gezamenlijk optrekken als het gaat om de
betrekkingen met China en dat uitgangspunt komt sterk terug in het
gepubliceerde document. Het belang van mensenrechten en vrijheden in
de dialoog met China wordt in het document voldoende benadrukt.
Tevens zijn de leden van de PvdA-fractie blij dat er wordt gezocht naar
meer samenwerking met China op het gebied van buitenlands beleid.
Recentelijk verscheen er een publicatie van Amnesty International waarin
de diplomatieke inspanningen van Nederland om mensenrechtenverdedigers in China te steunen onder de loep zijn genomen. Het eindoordeel is
onvoldoende: Nederland hanteert een standaardaanpak die niet is
aangepast op de verslechterde situatie. Er is een gebrek aan transparantie
waardoor de resultaten van het Nederlandse beleid te weinig zichtbaar
zijn. Bovendien hebben Chinese mensenrechtenverdedigers weinig begrip
voor het gebruik van «stille diplomatie»: zij zeggen juist gebaat te zijn bij
publiekelijke steun. Ook zouden Chinese mensenrechtenverdedigers
behoefte hebben aan intensievere contacten met diplomaten en
regeringsfunctionarissen. De leden van de PvdA-fractie erkennen dat stille
diplomatie soms de meeste effectieve werkwijze is, maar zien ook de
waarde die publieke statements en acties kunnen hebben voor mensenrechtenverdedigers. Kan de Minister hierop reflecteren? Wat is zijn reactie
op het rapport van Amnesty, genaamd A ritual dance with the dragon?
16. Antwoord van het kabinet
In het Nederlandse en Europese beleid ten aanzien van China is
veel aandacht voor mensenrechten zoals ook naar voren komt in
de recent gepubliceerde gezamenlijke mededeling van Hoge
Vertegenwoordiger Mogherini en de Europese Commissie. Het
kabinet beschouwt de repressieve mensenrechtensituatie in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

8

China als zorgelijk en is met name bezorgd dat vooruitgang op
het terrein van politieke en burgerlijke rechten en vrijheden is
achtergebleven en op deelterreinen zelfs lijkt afgenomen.
In het Nederlandse mensenrechtenbeleid spelen mensenrechtenverdedigers een belangrijke rol. Het is belangrijk dat de Chinese
autoriteiten hen als bondgenoten voor vooruitgang gaan
beschouwen, en niet als tegenstanders. Daarom zet Nederland
zich in voor mensenrechtenverdedigers in China: bilateraal, in
EU-verband, multilateraal en met partners zoals ngo’s. Zo
proberen Nederlandse overheidsvertegenwoordigers rechtszaken
tegen mensenrechtenverdedigers bij te wonen. Verder financiert
Nederland trainingen aan mensenrechtenverdedigers zodat zij
veiliger en beter hun belangrijke werk kunnen doen. De situatie
van mensenrechtenverdedigers is ook aan de orde gekomen
tijdens de laatste ronde van de bilaterale mensenrechtenconsultaties in oktober 2015 en tijdens mijn bezoek aan China in juni
2015. Stille diplomatie is een belangrijk onderdeel van de inzet
voor mensenrechten in China, omdat in die dialoog algemene
zorgen en specifieke zaken kunnen worden aangekaart. Bewindspersonen besteden bij hun gesprekken met Chinese counterparts
op gepaste wijze aandacht aan mensenrechten op hun eigen
terrein.
Het kabinet verwelkomt het rapport van Amnesty International
en beziet continu hoe de Nederlandse en internationale inzet voor
de mensenrechtensituatie in China kan worden verbeterd. Het
kabinet neemt de aanbevelingen van Amnesty International graag
ter harte waar het bijvoorbeeld gaat over het verhogen van de
zichtbaarheid van mensenrechtenverdedigers en het beter
betrekken van mensenrechtenverdedigers bij het Nederlandse en
EU-beleid. In contacten met mensenrechtenverdedigers kan dan
intensiever worden gesproken hoe stille diplomatie en publieke
steun hun situatie kunnen verbeteren. Het kabinet blijft graag
met Amnesty International daarover in gesprek.
Amnesty International verwijst ook naar de zorgwekkende
arrestaties van vele advocaten en andere mensenrechtenverdedigers in de zomer van 2015. Nederland heeft hier een aantal keer
publiekelijk op gereageerd, bijvoorbeeld via verklaringen in
EU-verband en met gelijkgezinde landen. Verder ondertekende de
EU in februari jl. samen met de ambassades van gelijkgezinde
landen een brief aan de Chinese regering waarin onder andere
aandacht wordt gevraagd voor de arrestaties en hechtenis van
mensenrechtenverdedigers en -advocaten. In maart van dit jaar
steunde Nederland daarnaast samen met andere gelijkgezinde
landen een verklaring van de VS tijdens de zitting van de VN
Mensenrechtenraad hierover. In mei van dit jaar plaatste de
ambassade in Peking een bericht op de website om opnieuw
aandacht te vragen voor de mensenrechtenadvocaten en
-verdedigers die nog steeds in hechtenis zitten.
De relatie van de EU met China komt ook aan bod tijdens de Raad
Buitenlandse Zaken, omdat een nieuwe EU-strategie ten aanzien van
China wordt opgesteld. De leden van de SP-fractie zijn het met de Minister
eens dat de bescherming van mensenrechten van essentieel belang in de
relatie met China moet blijven. Wel zijn er zorgen over de ontwikkelingen
in China. Amnesty International stelt dat sinds president Xi Jinping aan de
macht is de repressie in China enorm is toegenomen. Deelt de Minister
die opvatting? Amnesty International uit in een recent rapport (Een rituele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

9

dans met de draak?, 7 juli 2016) stevige kritiek op het bilaterale beleid ten
opzichte van China. Gesteld wordt onder meer dat de diplomatieke inzet
van Nederland om mensenrechten in China aan te kaarten tekort schiet en
dat, ondanks drastisch verslechtering op het gebied van de mensenrechtensituatie, de omgang met China voor Nederland «business as usual»
bleef. Is de Minister bereid, eventueel afzonderlijk, hierop te reageren en
eveneens te reageren op de aanbevelingen die Amnesty International in
het rapport doet, zo vragen de leden van de SP-fractie.
17. Antwoord van het kabinet
Voor de beantwoording van deze vragen verwijs ik u naar de
beantwoording van vraag 16.
De leden van de D66-fractie constateren dat het Permanent Hof voor
Arbitrage vandaag uitspraak gedaan heeft waaruit blijkt dat China geen
aanspraak kan maken op de betwiste gebieden in de Zuid-Chinese Zee.
China heeft ondertussen al aangegeven deze uitspraak naast zich neer te
leggen. Wat is de reactie van de regering hierop en wat zal de reactie in
Europees verband hierop zijn?
18. Antwoord van het kabinet
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik u naar de
beantwoording van vraag 14.
Voorts constateren de leden van de D66-fractie dat er een nieuwe
EU-China strategie gepubliceerd is. Wat is de inzet van de regering om
meer bescherming en erkenning van mensenrechtenverdedigers hierin te
waarborgen?
19. Antwoord van het kabinet
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik u naar de
beantwoording van vraag 16.
Migratie
Over de migratiecompacts met zeven belangrijke migratielanden schrijft
de Minister dat die afspraken snel vorm moeten krijgen. De leden van de
VVD-fractie vragen de Minister om een concreter tijdpad te schetsen met
stappen om dit te bereiken.
20. Antwoord van het kabinet
De Europese Raad van 28 en 29 juni heeft Hoge Vertegenwoordiger Mogherini de opdracht gegeven de migratiecompacts te
coördineren, waarbij de inzet is de eerste compacts voor het
einde van het jaar af te sluiten. De voorbereidingen hiervoor zijn
in volle gang, met nauwe betrokkenheid van de lidstaten. Met de
zeven prioritaire landen zijn politieke dialogen gepland. De
Europese Raad van oktober zal monitoren of het proces
voldoende gevorderd is en of er wellicht aanvullende maatregelen
nodig zijn.
De leden van de D66-fractie lezen in het Fiche over de externe dimensie
van migratie (Kamerstuk 22 112, nr. 2157) dat het kabinet vindt dat er
gewerkt moet worden aan hervestiging van vluchtelingen. Wat is de
Nederlandse inzet hierin, zowel in Europees verband als op de aankomende VN-top hierover? Is de regering bereid het vierjaarlijkse UNHCR
quotum aan te passen aan de huidige ontwikkelingen op het gebied van
migratie en een veel substantiëlere toezegging te doen? Wat is verder de
voortgang van de al eerder toegezegde hervestigingsdoelen in Europees
verband?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

10

21. Antwoord van het kabinet
De kamerbrief van 8 september 2015 (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 1525) vormt de basis voor het kabinetsbeleid over migratie en
zal dus ook voor de VN top op 19 september a.s. leidend zijn.
Hervestiging maakt hier onderdeel van uit, enerzijds als middel
om op gereguleerde wijze hulp te kunnen bieden aan kwetsbare
vluchtelingen en anderzijds als middel van verantwoordelijkheidsdeling. Het kabinet is voorstander van het vergroten van het
aantal landen dat deelneemt aan het UNHCR hervestigingsprogramma en meent dat ervaren hervestigingslanden startende
hervestigingslanden kunnen ondersteunen in de ontwikkeling van
een hervestigingsprogramma. In EU verband heeft Nederland zich
hier als EU voorzitter voor ingezet en ook resultaten geboekt
(brief «Overzicht van de resultaten van het Nederlands Voorzitterschap op de JBZ-terreinen Veiligheid en Justitie en Asiel en
Migratie» van het Ministerie van V&J (Kamerstuk 32 317,
nr. 433)). Ook in zijn hoedanigheid van lidstaat blijft Nederland
zich hier na afloop van het voorzitterschap voor inzetten.
Gezien het record aantal mensen dat wereldwijd op de vlucht of
ontheemd is en de aanhoudende migratiedruk in de EU, acht het
kabinet het belangrijk dat er zowel binnen de EU als in VN-kader
nadere afspraken worden gemaakt. Het kabinet zal de Kamer per
separate brief informeren over de inzet van het kabinet voor de
genoemde VN top.
De genoemde inzet van het kabinet heeft geen gevolgen voor het
huidige meerjarige beleidskader voor hervestiging om in de
periode van 2016–2019 circa 2000 vluchtelingen te hervestigen.
Het kabinet handhaaft dit onverkort. Daarnaast is de Kamer
onlangs nog geïnformeerd over het voornemen van het kabinet
om het Nederlandse aandeel in de afspraken in het kader van de
EU-Turkije verklaring in te vullen middels hervestiging tot
maximaal circa 4.000 Syrische vluchtelingen vanuit Turkije de
komende jaren (antwoord op Kamervragen lid Gesthuizen (SP)
over het bericht dat Turkije Syrische vluchtelingen niet laat
uitreizen (Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3088) d.d. 8 juli
2016). Het kabinet zal hierbij gebruik maken van de door de
Europese Commissie voorgestelde mogelijkheid om de Nederlandse verplichtingen in het kader van het herplaatsingsbesluit
van 22 september 2015 deels op deze manier in te vullen (Council
Decision amending Council Decision EU 2015/1601). Het spreekt
vanzelf dat deze inzet mede afhankelijk is van de wijze waarop de
toestroom naar de EU en in het bijzonder Nederland zich de rest
van het jaar ontwikkelt en de afspraken tussen de EU en Turkije
verder worden uitgevoerd.
Voor de voortgang van de hervestiging in Europees verband
verwijs ik uw kamer graag naar de vijfde voortgangsrapportage
over herplaatsing en hervestiging die de Commissie op 13 juli jl.
heeft uitgebracht. De Commissie stelt hierin vast dat gedurende
de periode van 14 juni tot 11 juli 2016 de inspanningen van de
lidstaten op hervestiging verder zijn gestegen, met name in het
kader van de implementatie van de EU-Turkije Verklaring
(http://ec.Europa.eu/dgs/home-affairs/what-we-do/policies/
European-agenda-migration/proposal-implementation-package/
docs/20160713/
fifth_report_on_relocation_and_resettlement_en.pdf)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

11

De leden van de D66-fractie zijn van mening dat er inderdaad nauw
samengewerkt moet worden met herkomst-, transit- en opvanglanden.
Het is van groot belang dat er perspectief komt voor mensen in hun eigen
regio. De genoemde leden zijn daarom erg kritisch op het toepassen van
zogenaamde negatieve conditionaliteit, zeker op het gebied van ontwikkelingshulp. Vindt het kabinet het een goed idee om landen die niet
voldoende meewerken op het gebied van migratie te korten op ontwikkelingsgeld dat is bedoeld voor de allerarmsten? Op basis waarvan denkt
het kabinet dat negatieve conditionaliteit op gebieden buiten migratie zelf
effectief kan zijn?
22. Antwoord van het kabinet
Het kabinet geeft de voorkeur aan de inzet van positieve maatregelen binnen een partnerschapsbenadering om irreguliere
migratie tegen te gaan, opvang in de regio te verbeteren,
grondoorzaken aan te pakken en de samenwerking op terugkeer
te versterken. Zoals uiteengezet in het BNC fiche over de
Mededeling externe dimensie migratie (Kamerstuk 22 112,
nr. 2157), acht het kabinet een positieve koppeling het meest
effectief om landen te overreden onderdanen terug te nemen.
Tegelijkertijd worden negatieve prikkels niet uitgesloten.
Conform het advies van de Adviescommissie Vreemdelingenzaken, is het kabinet van mening dat deze negatieve maatregelen
eerst en vooral binnen het migratiedomein gezocht moeten
worden, zodat deze direct voelbaar zijn voor de personen en
instanties die bij terugnamebeleid betrokken zijn. Dat betekent
niet dat maatregelen buiten het migratiedomein op voorhand
uitgesloten worden. Het kabinet zal elk voorstel voor negatieve
prikkels zorgvuldig beoordelen op verwachte effectiviteit en
proportionaliteit. Uiteindelijk gaat het om maatwerk per land
waarbij de mogelijke impact op bredere belangen en doelgroepen
zoals de allerarmsten zal worden meegewogen. Overigens wordt
de Nederlandse voorkeur voor positieve prikkels breed gedeeld
binnen de EU en de lidstaten.
De leden van de D66-fractie constateren dat het kabinet kritisch is op de
financiële implicaties van de migratiecompacts. Wat voor alternatieve
financiering stelt het kabinet voor?
23. Antwoord van het kabinet
Vooralsnog stelt het kabinet geen alternatieve financiering voor.
Het kabinet vindt dat er eerst in kaart gebracht moet worden wat
er nodig is voor de financiering van de compacts. Het kabinet is
voorts van mening dat maatregelen primair gefinancierd dienen
te worden binnen de plafonds van het meerjarig financieel kader
2014–2020 en het EOF.
Tot slot vragen de leden van de D66-fractie wat het kabinet ondernomen
heeft om de Turkse autoriteiten aan te spreken op de tienduizenden
Syriërs die, op de vlucht voor IS, vastzitten aan de grens met Turkije? Hoe
valt volgens het kabinet het sluiten van de Turks/Syrische grens door de
Turkse autoriteiten te rijmen met het non-refoulement principe?
24. Antwoord van het kabinet
Vooropgesteld zij dat refoulement niet aan de orde is in de
situatie waarop deze leden doelen. Die situatie betreft immers
personen die zich juist niet in Turkije bevinden en die door Turkije
dus ook niet teruggestuurd kunnen worden. Voor zover gedoeld
wordt op personen die zich wél in Turkije bevinden en daar een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

12

verzoek om bescherming hebben gedaan, meent het kabinet,
zoals ook aangegeven in een eerder schriftelijk overleg met uw
Kamer, dat uitzetting zonder dat er een beslissing is genomen op
dat verzoek een schending van het verbod van refoulement zou
betekenen.
Het voorgaande neemt niet weg dat er zorgen blijven bestaan
over de situatie in Noord-Syrië. Het kabinet heeft met grote
regelmaat contact met Turkse ambtgenoten en blijft er voortdurend op hameren, net zoals de EU en organisaties als de
UNHCR, dat Turkije het ruimhartige opvangbeleid dat het land tot
nu toe hanteert, voortzet. Volgens VN-organisaties werkt Turkije
constructief mee in deze dialoog. Nederland blijft op dit punt in
nauw contact met UNHCR, zo sprak Minister Ploumen afgelopen
week met de VN Hoge Commissaris Filippo Grandi over de
situatie in het grensgebied. De Turkse autoriteiten stellen dat
men nog altijd Syriërs doorlaat, met name zeer kwetsbare
personen. Eerder heeft Turkije het grensbeleid versoepeld
wanneer de situatie zeer kritiek werd, bijvoorbeeld ten tijde van
de hevige strijd om Kobane.
Op humanitair terrein doet Nederland veel in Noord-Syrië. Zo
doet Nederland dit jaar een grote bijdrage van 10 miljoen euro
aan het pooled fund in Gaziantep dat voorziet in noodhulp in
Noord-Syrië. Daarnaast is de Dutch Relief Alliance ook in
Noord-Syrië actief. Door en via Turkije wordt bovendien humanitaire hulp in Syrië geboden via internationale humanitaire
organisaties. Nederland blijft via UNHCR en NGO’s die crossborder hulp leveren, in gesprek met Turkse autoriteiten over de
situatie rond de Turks-Syrische grens.
Wat heeft de Europese Commissie al ondernomen en gerapporteerd naar
aanleiding van de berichten over beschietingen van Syriërs bij de Turkse
grens? Is de Minister bereid te pleiten voor een onafhankelijke waarnemingsmissie bij de Turks/Syrische grens?
25. Antwoord van het kabinet
In de afgelopen periode heb ik veelvuldig gesproken met de
Turkse Minister van Buitenlandse Zaken Çavuşoğlu en de Minister
van Europese Zaken Çelik, waarin ik naar deze berichten heb
geïnformeerd. Conform de toezegging die Minister Ploumen aan
uw Kamer heeft gedaan in het vragenuur op 21 juni jl. (Handelingen II 2015/16, nr. 98, Vragenuur) hebben zowel Minister
Ploumen als ikzelf opnieuw onze zorgen op dit specifieke punt
besproken met onze Turkse ambtgenoten. Zij staan open voor een
constructieve dialoog, waarin wij hebben benadrukt dat de
berichten over de incidenten zeer zorgwekkend zijn. Turkije
verzekerde ons opnieuw dat de berichten van NGO’s ook bij hen
scherp op het netvlies staan en stelt dat de Turkse grenswachten
opereren binnen de kaders van de Turkse wet. Nederland moedigt
de Europese Commissie aan om de mogelijkheden om het
toezicht op dit vlak te versterken, te onderzoeken. Toegang tot
deze regio is echter niet eenvoudig vanwege de veiligheidsrisico’s
die gepaard gaan met het actieve conflict in het aangrenzende
gebied.
EU Global Strategy
De Minister haalt de EU Global Stategy aan en dan specifiek in relatie tot
het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU. «Alhoewel het niet in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

13

lijn der verwachting ligt dat de visie op de rol van de EU in de wereld,
zoals vervat in de EU Global Strategy, hierdoor drastisch verandert, zal
een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU mogelijk wel gevolgen
hebben voor de implementatie van de strategie. Immers, zonder het
Verenigd Koninkrijk zal het soortelijk gewicht van de EU in het geopolitieke krachtenveld veranderen», zo stelt de Minister. De leden van de
VVD-fractie vragen de Minister om die laatste uitspraak nader toe te
lichten. Wat wordt precies bedoeld met het veranderen van het gewicht
van de EU in het geopolitieke krachtenveld? Welke lijn stelt de Minister
voor om deze consequenties in juiste banen te sturen?
26. Antwoord van het kabinet
Met een vertrek van het Verenigd Koninkrijk (VK) uit de EU zou
Nederland een gewaardeerde partner binnen de Unie verliezen –
ook op het gebied van het Gemeenschappelijk Buitenland en
Veiligheid Beleid. Een vertrek van het VK zou eveneens een
verandering van de positie van de EU binnen het internationale
krachtenveld met zich meebrengen.
De EU oefent namelijk internationaal invloed uit door onder meer
als eenheid (tussen de lidstaten) op te treden en door de inzet van
gemeenschappelijke capaciteiten. Het VK levert hieraan als
lidstaat een belangrijke bijdrage. De invloed van de EU op het
internationale bestel is momenteel bijvoorbeeld groter dankzij
het permanente Britse lidmaatschap van de VN Veiligheidsraad en
het feit dat het VK een prominente speler op veiligheids- en
OS-terrein is. Een vertrek van het VK betekent ook het verlies van
een EU-lidstaat met een grote economie en aanzienlijke handelsrelaties met landen wereldwijd.
In deze geglobaliseerde wereld vormen de economische banden
tussen de EU-lidstaten en de rest van de wereld een belangrijk
onderdeel van onze gezamenlijke, internationale positie. Een
vertrek van het VK zou al met al een vermindering van de
gezamenlijke capaciteiten van de EU betekenen. Hierdoor zou de
Europese invloed op het internationale toneel veranderen op een
moment dat de geopolitieke en veiligheidssituatiecontext van
Europa in beweging is en de EU, zoals de strategie aangeeft,
eensgezind de wereld tegemoet moet treden.
Tegelijkertijd betekent een vertrek van het VK geenszins dat de
EU-lidstaten en het VK internationaal niet meer als eenheid
zouden kunnen optrekken of hun capaciteiten niet meer zouden
kunnen combineren. In de komende tijd zal duidelijk worden hoe
de relatie tussen de EU en het VK er over de gehele breedte uit
gaat zien – dit geldt ook voor onze samenwerking op internationale vraagstukken. Dit zou volgens het kabinet in acht
genomen moeten worden bij de verdere uitwerking van de
strategie, bijvoorbeeld ten aanzien van een sectorale strategie op
het gebied van het Gemeenschappelijk Veiligheid en Defensiebeleid in brede zin.
De leden van de PvdA-fractie zijn blij dat de EU Global Strategy
(EUGS)(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1140) is gepresenteerd door Hoge
Vertegenwoordiger (HV) Mogherini: we hebben lang op deze strategie
moeten wachten. De leden van de PvdA-fractie staan in beginsel positief
tegenover de EUGS. De prioriteiten die worden genoemd, zoals het
werken aan veerkracht van de staten aan de Europese Oost- en Zuidflank
en de aandacht voor een «global order» gebaseerd op het internationaal
recht, zijn wat de PvdA betreft belangrijke pijlers voor het Europese
buitenlandbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

14

De genoemde leden vragen zich af wat nu de precieze status is van het
document. De EUGS behoort tot de verantwoordelijkheid van HV
Mogherini, maar het kabinet gaf eerder aan dat het voorstander is van
eigenaarschap van de EU-lidstaten. Kan de Minister dit verder duiden?
Hoe is het document in de Europese Raad ontvangen? Kan de Minister
ook aangeven wat hij in dit kader precies bedoelt met «gezamenlijke
boodschappen van de EU richting derde landen en internationale partners
over de EU Global Strategy», zoals genoemd in de geannoteerde agenda?
27. Antwoord van het kabinet
De Europese Raad heeft in juni 2015 de Hoge Vertegenwoordiger
gevraagd om in samenwerking met de lidstaten tot een EU Global
Strategy te komen. De EUGS is uiteindelijk tot stand gekomen
onder leiding van de HV met input van de lidstaten via een
uitgebreid consultatieproces. Lidstaten zijn gevraagd om vooraf
en achteraf commentaar te leveren op de verschillende hoofdstukken van de strategie. Ook de Commissie is actief betrokken
bij de totstandkoming van de strategie. De gehele tekst is op
26 juni jl. onder embargo aan de lidstaten aangeboden als
voorbereiding op de Europese Raad van 28-29 juni 2016
(Kamerstuk 21 501-20, nrs. 1127 en 1129). De EUGS moet gezien
worden als een beleidsdocument, afkomstig van de HV.
De HV heeft de EUGS gepresenteerd aan de Europese Raad,
waarna de ER deze presentatie verwelkomde en de HV uitnodigde
om samen met de Raad en de Europese Commissie de concrete
uitwerking hiervan ter hand te nemen. De nauwe betrokkenheid
van de lidstaten in het proces naar een EUGS zou wat het kabinet
ook voortgezet moeten worden bij de implementatie van de
strategie.
De EUGS beoogt een visie te schetsen voor de rol van de EU in de
wereld. Volgens het kabinet is het van belang dat de EU en de
EU-lidstaten deze visie gezamenlijk uitdragen richting derde
landen en internationale partners. Daarvoor zou het nuttig zijn
om kernboodschappen te formuleren die overgebracht worden
wanneer de gelegenheid zich voordoet.
De leden van de PvdA-fractie hebben ten slotte nog een aantal vragen ten
aanzien van de gevolgen van de Brexit voor het buitenlands beleid van de
EU. In de geannoteerde agenda is te lezen dat het soortelijk gewicht van
de EU hierdoor zal afnemen. De leden van de PvdA-fractie vragen zich
echter af of er ook geen positieve kanten zouden kunnen zitten aan het
vertrek van het Verenigd Koninkrijk, aangezien dit land op het gebied van
buitenlands beleid soms een remmende factor was, bijvoorbeeld als het
gaat om de positie van de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO)
of om het hervormen van de VN-Veiligheidsraad. Hoe ziet de Minister dit?
Biedt een Brexit ook kansen? Daarnaast zouden de genoemde leden graag
horen of het kabinet mogelijkheden ziet om na het vertrek uit de EU nauw
te blijven samenwerken met het Verenigd Koninkrijk. Het is immers zo dat
ook geassocieerde landen zich kunnen aansluiten bij EU-posities op het
gebied van buitenlands beleid. Zou dat voor het Verenigd Koninkrijk in de
toekomst ook kunnen gelden?
28. Antwoord van het kabinet
Zoals in de beantwoording op vraag 27 reeds is vermeld, zal in de
komende tijd duidelijk worden hoe de relatie tussen de EU en het
VK er over de gehele breedte uit gaat zien. Het is daarom
momenteel nog te vroeg om te kunnen speculeren over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

15

gevolgen van een aanstaand vertrek van het VK op het Gemeenschappelijk Buitenland en Veiligheid Beleid.
Veel onderwerpen waar EDEO zich voor inzet zijn complex en
vereisen langdurige en ingewikkelde afstemming waar de
belangen van alle EU lidstaten een rol spelen. Het is niet zozeer
zaak dat een land (per definitie) een remmende of positieve factor
is, het is eerder afhankelijk van het thema en specifieke
knelpunten op dat moment.
Over VNVR-hervormingen is tot nu toe geen gezamenlijke EU
positie mogelijk geweest. De positie van het Verenigd Koninkrijk
en Frankrijk als permanente leden gaf een speciale dynamiek aan
EU gesprekken. Datzelfde geldt voor de ambitie van Duitsland (lid
van G4) om permanent lidmaatschap te verkrijgen en de specifieke inzet van landen als Italië (lid van Uniting for Consensus).
Een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU zal dit naar
verwachting niet veranderen, want veel is afhankelijk van de
opstelling van andere lidstaten en bredere onderhandelingsdynamiek in de VN.
Binnen de EU wordt samengewerkt op afzonderlijke aspecten van
VNVR-hervormingen, ondanks het ontbreken van een gezamenlijke positie op alle punten. Het Frans-Mexicaans veto-initiatief is
een goed voorbeeld hiervan. Veel landen, inclusief Nederland,
steunen dit initiatief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1644

16