Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

29 388

Toelatingsbeleid in het hoger onderwijs

Nr. 722

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 april 2019
Met deze brief reageer ik op het 10-puntenplan opgesteld door het
Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) en Christelijk Nationaal Vakverbond
(CNV) Jongeren. Tijdens het algemeen overleg toegankelijkheid en
kansengelijkheid binnen het hoger onderwijs» op 20 februari jl. (Kamerstukken 31 288 en 29 388, nr. 714) heb ik toegezegd om op het 10-puntenplan te reageren. Ik vind het mooi dat het ISO en CNV jongeren met het
10-puntenplan naar mogelijkheden zoeken om het stelsel te verbeteren.
Hieronder ga ik in op de aanbevelingen uit het hun plan.
Aanvullende beurs
Het ISO en CNV Jongeren pleiten voor een verbreding van de aanvullende
beurs. Ook stellen zij voor om te onderzoeken hoeveel studenten de
aanvullende beurs niet aanvragen terwijl ze er wel recht op hebben. Ik
vind dat het ISO en CNV jongeren hier twee goede punten aanstippen. Ik
ben het met hen eens dat het belangrijk is dat er geen onoverkomelijke
financiële belemmeringen zijn om te gaan studeren. Daarom is de
aanvullende beurs verhoogd bij de invoering van het studievoorschot,
zodat studenten uit de lagere en middeninkomens extra ondersteuning
krijgen. De monitor beleidsmaatregelen laat zien dat het hoger onderwijs
toegankelijk is gebleven1.
Rente op studieleningen
ISO en CNV Jongeren stellen voor om de rente op studieleningen niet te
verhogen en de rente op de studieschuld fiscaal aftrekbaar te maken. Het
aanpassen van de rentemaatstaf betreft een regeerakkoordmaatregel, die
al door de Tweede Kamer is aangenomen. Het wetvoorstel ligt momenteel
in de Eerste Kamer en wordt daar verder behandeld. Het aftrekbaar maken
van de rente staat haaks op het regeringsbeleid om het belastingstelsel te
1

kst-31288-722
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 31 288, nr. 648

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 722

1

vereenvoudigen. Daarnaast brengt de maatregel hoge kosten met zich
mee. Een eerste inschatting van de effecten komt uit op een bedrag van
circa 60 miljoen euro in 2023 oplopend naar structureel bijna 400 miljoen
euro aan lagere belastingontvangsten in 2060. De maatregel is bovendien
overbodig, de sociale terugbetaalvoorwaarden beschermen oud-studenten immers tegen te hoge maandlasten. Terugbetaling mag over 35 jaar
worden uitgespreid, terugbetaling begint pas wanneer iemand het
minimumloon verdient en van het inkomen boven die drempel hoeft de
oud-student nooit meer dan 4% van zijn inkomen te gebruiken voor
terugbetaling.
Invloed van studieschulden bij hypotheekverstrekking
Het ISO en CNV Jongeren zijn voorstander van het uitgaan van de actuele
studieschuld bij het bepalen van de hoogte van de hypotheek en van het
verlagen van de wegingsfactor. Ik kan me goed voorstellen dat ISO en
CNV jongeren zich zorgen maken over het verkrijgen van een goede
hypotheek, zeker nu de huizenmarkt lastig is voor starters. Nu wordt bij
het aangaan van een hypotheek standaard gekeken naar de hoogte van de
oorspronkelijke studieschuld. Dit is een verklaarbaar uitgangspunt
aangezien een studieschuld annuïtair afgelost wordt en de maandlast dus
is afgeleid van de oorspronkelijke studieschuld. Bij vervroegde aflossing
en bij nog maar korte resterende looptijd van de studieschuld kan dit
onnodig belemmerend zijn. Een kredietverstrekker kan dan gebruik maken
van de zogeheten explainmogelijkheden en, indien verantwoord, een
ruimer krediet verstrekken dan op basis van de hypothecaire leennormen
is toegestaan. Zoals mijn collega van BZK eerder heeft aangegeven in
haar brief2, die september 2018 naar uw Kamer is gestuurd, zijn er geen
signalen ontvangen dat aanbieders verkeerd omgaan met deze explain.
Deze brief bevatte een reactie op de brief van het ISO over de problematiek rondom de invloed van studieschuld op een toekomstige
hypotheek. Ook werd aangegeven dat op het volgende Platform
hypotheken wordt geïnventariseerd op welke wijze aanbieders gebruik
maken van deze explainmogelijkheid en of hier knelpunten aanwezig zijn.
Verdere informatie over dit onderwerp zal door mijn collega van BZK
worden gegeven als het Platform hypotheken heeft plaatsgevonden.
Verder heeft Nibud naar aanleiding van de motie van het lid Koerhuis3
onafhankelijk onderzocht of het wenselijk is om de wegingsfactoren te
verlagen. Een studieschuld wordt door de lange looptijd momenteel al
aanzienlijk minder zwaar meegewogen dan een consumptief krediet.
Daarnaast wegen studieleningen onder het studievoorschot weer minder
zwaar mee dan leningen onder het oude stelsel (een zogeheten wegingsfactor van 0,75% in het oude stelsel versus 0,45% in het nieuwe stelsel).
Desalniettemin blijft een studielening een lopende financiële verplichting
die moet worden meegewogen waarbij Nibud concludeert dat de sociale
terugbetaalvoorwaarden een nog lichtere weging van deze verplichting
niet rechtvaardigen. Mijn collega’s van Financiën, BZK en ik volgen het
advies van het Nibud op het punt van het meewegen van studieschulden
en vinden het niet verantwoord om de weging van de studielening bij het
bepalen van de maximaal toegestane hypotheek aan te passen4.
Koopkrachtberekening
Het ISO en CNV Jongeren pleiten ervoor om studenten specifiek terug te
laten komen in de koopkrachtberekeningen. Zowel het CPB als het Nibud
nemen de studenten sinds enige jaren niet meer mee in de koopkrachtbe2

Kamerstukken 32 847 en 24 724, nr. 430
Kamerstuk 34 775 XVIII, nr. 12
4
Zie ook Kamerstukken 32 847 en 24 724, nr. 430
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 722

2

rekeningen. Sinds de invoering van het studievoorschotstelsel is het lastig
om een representatieve berekening van de koopkrachtontwikkeling van
«de student» te maken. Doordat studenten een relatief laag inkomen
hebben, leidt een verandering in inkomsten of uitgaven tot grote
schommelingen in koopkracht. Daarnaast is het inkomen van studenten
afhankelijk van verschillende factoren. Zo bestaan de inkomsten onder
andere uit de aanvullende beurs, een bijbaan, ouderlijke bijdrage en een
lening. Naast de koopkrachtontwikkeling is het van belang om inzicht te
hebben in de absolute koopkracht (bestedingsmogelijkheden) van
studenten en de keuzes die zij maken ten aanzien van het combineren van
studie en werk en het aangaan van een lening. Net als het ISO en CNV
jongeren vind ik het belangrijk dat er geen onoverkomelijke financiële
belemmeringen om te studeren, daarom ga ik graag met het Nibud in
gesprek om te kijken hoe hun koopkracht wel goed benaderd kan worden.
Ik hecht waarde aan de onafhankelijkheid van het Nibud en volg hierin
hun oordeel.
Voorlichting bij het aangaan van een studieschuld
Ik vind het net als ISO en CNV Jongeren belangrijk dat studenten zich
bewust zijn van de gevolgen van hun leengedrag. Ze doen vier goede
aanbevelingen om studenten meer bewust te maken van hun financiële
situatie:
1. Creëer bewustzijn in de voorfase op middelbare scholen en het mbo.
2. Zorg voor gratis advies over financiële onderwerpen.
3. Check de kennis van studenten wanneer zij een lening aangaan bij de
DUO.
4. Geef alle lenende studenten ieder jaar een update in de e-mail vanuit
Mijn DUO over de te verwachten maandlast bij het huidige leengedrag.
Ik vind het belangrijk dat onderwijsinstellingen leerlingen en studenten
voorlichten over wat er allemaal bij studeren komt kijken, waaronder de
studiefinanciering. Er zijn diverse lespakketten beschikbaar voor vo en
mbo over «gaan studeren» en over omgaan met geld. Binnen Curriculum.nu wordt nagedacht over de rol van financiële educatie in het
voortgezet onderwijs van de toekomst. Mbo-instellingen kunnen binnen
het burgerschapsonderwijs aandacht besteden aan financiële
zelfredzaamheid.
Verder kan ik me goed voorstellen dat studenten behoefte hebben aan
advies over financiële zaken. Studenten kunnen al terecht bij DUO met
vragen over de studiefinanciering. Ook heeft DUO diverse rekentools die
jongeren kunnen gebruiken om te berekenen hoeveel geld ze nodig
hebben tijdens hun studie en welk bedrag ze later moeten terugbetalen.
Het geven van advies over financiële zaken gaat verder dan alleen de
studiefinanciering. Studenten kunnen ook vragen hebben over belastingen, de huur en verzekeringen. Daarom vraag ik me af of DUO de juiste
partij is om studenten advies over financiële zaken te geven, buiten de
studiefinanciering om.
Om studenten bewuster te maken van de gevolgen van hun leengedrag, is
DUO in maart gestart met een experiment. Een groep studenten ontvangt
een mail of brief met daarin de geschatte studieschuld op basis van hun
huidige leengedrag. Ze worden verwezen naar een rekentool waarmee ze
kunnen zien wat er met hun schuld gebeurt als ze hun leenbedrag
aanpassen. Na de zomer zal ik de Kamer informeren over de resultaten
van het experiment.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 722

3

DUO geeft verder al veel informatie over studiefinanciering op de website
en daarnaast ook bij het aanvragen van studiefinanciering. DUO spreekt
regelmatig met de eigen Jongerenadviesraad, waar de studentenbonden
ook deel van uitmaken, over de voorlichting door DUO. Deze aanbeveling
kan heel goed daar worden besproken.
Ik ben blij dat ISO en CNV Jongeren zich constructief opstellen en
meedenken over hoe we het studiefinancieringsstelsel, de voorlichting en
de toegankelijkheid van het onderwijs kunnen verbeteren. Ik blijf hierover
graag met hen in gesprek
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 722

4