Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

34 193

Evaluatie Wet regulering prostitutie en
bestrijding misstanden seksbranche

Nr. 16

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 oktober 2022
Met deze brief informeer ik u over de adviezen en aanbevelingen uit het
rapport «sekswerk in Utrecht. Openlijk, anoniem en nooit ongezien: van
repressief naar inclusief»1. Dit advies is uitgebracht op 20 september 2022
door de commissie Sorgdrager en aangeboden aan de raad van de
gemeente Utrecht. De vaste Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid
heeft mij verzocht te reageren op dit rapport waarbij ook wordt ingegaan
op de relatie tot het landelijke beleid.
Het rapport bevat een advies op hoofdlijnen en gaat in op alle vormen van
sekswerk. De commissie formuleert aanbevelingen over de wijze waarop
de gemeente een vernieuwd en modern sekswerkbeleid in Utrecht vorm
kan geven en hoe de gemeente veilige werkplekken voor sekswerkers kan
creëren. De commissie heeft dit advies uitgebracht door bestaand
onderzoek en documentatie over sekswerk te benutten en door
gesprekken te voeren met belanghebbenden in de stad Utrecht,
medewerkers van de gemeente en experts in en buiten Utrecht.
In deze brief beschrijf ik de conclusies en aanbevelingen uit het adviesrapport. Tot slot volgt de beleidsreactie op het adviesrapport.
1. Conclusies en aanbevelingen uit het rapport
Naar aanleiding van het bestuderen van bestaande documentatie en
onderzoeken en het spreken van betrokkenen binnen de seksbranche en
experts op landelijk en lokaal niveau, komt de commissie met de volgende
conclusies:
− Het vertrouwen van de sekswerkers in de overheid is tot een nulpunt
gedaald;
1

kst-34193-16
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Zie bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 193, nr. 16

1

− De sector is gebaat bij transparantie en zichtbaarheid;
− De focus op mensenhandel, wanneer het gaat over sekswerk, vergroot
het stigma;
− Er zijn veel aannames, we weten eigenlijk niet wat werkt.
Advies:
− Moderniseer het sekswerkbeleid met de volgende onderdelen:
• Aandacht voor de positie en emancipatie van sekswerkers;
• Aandacht voor de voorlichtende en signalerende rol van de
gemeente (en partners) naast de rol van toezicht en handhaving
van de overheid;
• Verbeteren van de vertrouwensrelatie tussen sekswerkers en de
gemeente;
• Aandacht voor toegankelijke hulp- en dienstverlening.
− Onderzoek wat werkt in proeftuinen:
• Proeftuin 1: sta thuiswerk en zelfstandige escort toe. De verwachting is dat wanneer thuiswerken voor de sekswerker wordt
toegestaan, het voor sekswerkers veiliger wordt en zij eerder
misstanden zullen melden en hulp vragen als dat nodig is.
• Proeftuin 2: maak werken in klein groepsverband mogelijk en
onderzoek het effect hiervan. Laat sekswerkers in kleine groepen
samenwerken zodat zij elkaar in de gaten kunnen houden.
− Vereenvoudig de regelgeving voor privéhuizen en seksclubs.
− Onderzoek de mogelijkheid voor een vorm van kleinschalig straatsekswerk:
• Straatsekswerk komt, ondanks het niet is toegestaan, nog steeds
voor in Utrecht. Er is bij sekswerkers behoefte aan een laagdrempelige vorm van sekswerk met lage beroepskosten voor de sekswerkers en voorzieningen gericht op sociale controle, veiligheid en
toegankelijke hulp- en dienstverlening.
− Realiseer kleinschalig locatie gebonden sekswerk:
• Er is en blijft vraag naar raamprostitutie en er is toenemende
behoefte aan werkplekken zonder raam waar sekswerkers met
klanten kunnen afspreken die zij bijvoorbeeld via internet werven.
Kleinschalige locaties zorgen voor sociale cohesie en beheersbaarheid voor toezicht en handhaving.
2. Beleidsreactie
In het onderzoek wordt geconstateerd dat de seksbranche fundamenteel
aan het veranderen is. De commissie merkt op dat er een verschuiving
plaatsvindt van meer traditionele en locatie gebonden seksinrichtingen
naar andere vormen van (onvergund) sekswerk waarbij vraag en aanbod
via internet bij elkaar komt. Het rapport onderkent hierbij dat niet alleen
gemeenten, maar ook de branche zelf hiermee worstelt.
Als voorbeeld van deze landelijke ontwikkeling, geeft de commissie aan
dat er in Utrecht sinds de sluiting van een aantal vergunde werkplekken
mogelijk een tekort is aan veilige, legale werkplekken. Er zijn geen
aanwijzingen dat de vraag ondertussen is afgenomen. Dit betekent dat het
sekswerk waarschijnlijk in toenemende mate ongezien plaatsvindt.
Het signaal dat sekswerk zich landelijk verplaatst van de vergunde meer
traditionele vormen van sekswerk naar flexibele en mogelijk
niet-vergunde vormen van sekswerk is mij bekend. De onvergunde
seksbranche kan aantrekkelijk lijken vanwege bijvoorbeeld de mindere
zichtbaarheid van de sekswerker in verband met de aard van de
werkzaamheden en de taboesfeer, de afwezigheid van administratieve
lasten en het niet afdragen van sociale zekerheidspremies en belasting.
Met name in de onvergunde branche kunnen voor de sekswerker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 193, nr. 16

2

meerdere nadelen en risico’s kleven. Voor sekswerkers die onvergund
werken kan het lastiger zijn om zich bijvoorbeeld te verzekeren indien
sprake is van een arbeidsongeval, ziekte of het veroorzaken van schade of
om ouderdomsuitkeringen op te bouwen. Bovendien blijkt dat
sekswerkers in de onvergunde seksbranche een hogere drempel ervaren
bij toegang tot zorg en bij melding doen bij de politie. De maatschappelijke positie van sekswerkers is kwetsbaarder in de onvergunde branche.
Dit kan bijdragen aan het ontstaan en voortduren van misstanden zoals
dwang, uitbuiting en geweld. Gegevens van onder meer de Nationaal
Rapporteur wijzen erop dat in het onvergunde deel van de seksbranche de
meeste misstanden plaatsvinden.2
Ook de afnemende trend van vergunde seksbedrijven is landelijk
waarneembaar en is mij bekend. In het onderzoek van Regioplan naar de
Nederlandse seksbranche wordt het aantal vergunde bedrijven in 2020
geschat op 373 ten opzichte van het onderzoek uit 2014, waarbij het aantal
vergunde bedrijven op 833 uit kwam. Op basis van dit onderzoek kan
geconcludeerd worden dat het aantal vergunde bedrijven dalende is en
dat die daling sterk is. Hoe groot die daling precies is, kan op basis van
het onderzoek niet aangegeven worden. Ondernemers kunnen de drempel
om in de seksbranche een bedrijf te beginnen als hoog ervaren vanwege
de regels die gemeenten stellen en sekswerkers geven bij ondernemers
aan dat zij in de onvergunde branche meer geld kunnen verdienen3.
In het rapport Sorgdrager wordt geïndiceerd dat momenteel de helft van
de gemeenten lokaal sekswerkbeleid heeft ontwikkeld. Dit wordt ondersteund door recent onderzoek naar de Nederlandse seksbranche waarin
naar voren komt dat 54% van de responderende gemeenten aangeeft
beleid ten aanzien van sekswerk te hebben opgesteld.4 In het commissiedebat van 24 februari jl. en in mijn brief aan de Tweede Kamer d.d. 11 juli
jl. heb ik medegedeeld gemeenten te motiveren om in afwachting van het
wetsvoorstel regulering sekswerk (hierna: de Wrs) door te gaan met het
maken van lokaal sekswerkbeleid.5 Het is belangrijk dat gemeenten met
hun lokale beleid aan de slag blijven gaan, parallel aan het proces van het
wetsvoorstel, om te zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving
voor sekswerkers en om misstanden te voorkomen. In lijn met de
adviezen uit dit rapport stimuleer ik gemeenten om dit waar mogelijk te
doen in samenwerking met sekswerkers, exploitanten en de branche. Ik
moedig gemeenten aan om in gesprek te gaan of te blijven en samen te
werken met sekswerkers en met de branche bij het maken van beleid.
Gemeenten kunnen in lokaal beleid bijvoorbeeld overwegen om aandacht
te hebben voor de volgende elementen: diversiteit van het sekswerk,
positie en emancipatie van sekswerkers, de voorlichtende en signalerende
rol van de gemeente (en partners) naast de rol van toezicht en handhaving
van de overheid en toegankelijke hulp- en dienstverlening.
Op dit moment wordt op landelijk niveau gewerkt aan de nota van
wijziging van het wetsvoorstel. De Wrs beoogt beter zicht krijgen op de
sekswerkers en de seksbranche teneinde misstanden te voorkomen. In
mijn eerder genoemde brief aan de Kamer van 11 juli jl.6 staat toegelicht
op welke wijze invulling wordt gegeven aan de wijzigingen van het
wetsvoorstel. Op dit moment wordt daartoe gewerkt aan een nota van
2

Prostitutie en mensenhandel (2016). Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld
tegen Kinderen, Den Haag.
3
De Nederlandse seksbranche: Een onderzoek naar omvang en aard, beleid, toezicht en
handhaving. Regioplan: 2021, p. 44.
4
De Nederlandse seksbranche: Een onderzoek naar omvang en aard, beleid, toezicht en
handhaving. Regioplan: 2021, p. 26.
5
Kamerstuk 34 193, nr. 15.
6
Kamerstuk 34 193, nr. 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 193, nr. 16

3

wijziging. De nota van wijziging zal naar verwachting eind van dit jaar in
consultatie worden gebracht.
Het rapport «sekswerk in Utrecht» geeft aan dat het van belang is dat
sekswerkers hun werk kunnen uitvoeren zonder stigma, met bijbehorende
rechten en verplichtingen en dat dit bijdraagt aan veilig werk en de positie
van sekswerkers verstevigt. Op landelijk niveau wordt er gewerkt aan een
plan van aanpak ter verbetering van de positie van sekswerkers. Dit doe ik
samen met de Sekswerk Alliantie Destigmatisering (SWAD), verschillende
betrokken ministeries en met partners uit het lokale domein. De betekenisvolle participatie van de sekswerkers en seksbranche is in deze een
positieve ontwikkeling voor de positieverbetering van sekswerkers én
strategie om de plannen aan te laten sluiten bij wat de branche zelf zegt
nodig te hebben. Op 11 juli jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
voortgang van het plan van aanpak, waarbij ingegaan wordt op de
signalen van sekswerkers, de (lopende) initiatieven en oplossingsrichtingen omtrent de thema’s zakelijke dienstverlening, thematiek in het
zorgdomein, thematiek gerelateerd aan de dienstverlening door de politie,
thematiek gerelateerd aan gemeentelijk beleid en thematiek rondom
communicatie en media.7
De commissie Sorgdrager stelt vast dat gemeenten bovendien problemen
ervaren met betrekking tot gegevensdeling. Doordat er een grondslag
ontbreekt voor het verwerken en registreren van gegevens, wordt effectief
toezicht voeren en het handhaven van de regels bemoeilijkt. Ik herken dit
signaal en hiertoe wordt op dit moment gewerkt aan een wetsvoorstel dat
een wettelijke grondslag creëert waarmee mogelijk wordt gemaakt dat
exploitanten en gemeenten gegevens van sekswerkers kunnen verwerken
ten behoeve van de naleving van de APV op grond van artikel 151a
Gemeentewet en het toezicht op de naleving. Ik streef ernaar dit
wetsvoorstel in november in consultatie te brengen.
Een andere constatering van de commissie Sorgdrager is dat de focus op
mensenhandel het stigma op de seksbranche vergroot. Dat er in de
branche een hogere kans is op misstanden, betekent niet dat het beroep
sekswerker in één adem moet worden genoemd met mensenhandel,
aldus de commissie. Ik onderken dat het belangrijk is om beide beleidsonderwerpen op zichzelf te behandelen. In het plan van aanpak ten behoeve
van de versterking van de sociale en juridische positie van sekswerkers
wordt binnen de thematiek communicatie en media aandacht besteed aan
de frequent eenzijdige en stigmatiserende berichtgeving en beelden over
sekswerk, mede doordat sekswerk vaak gerelateerd wordt aan mensenhandel. Om dit te voorkomen wordt er een communicatieplan opgesteld
met een richtlijn voor toekomstige overheidscommunicatie voor-, door- en
over alle (rijks)diensten die over de seksbranche communiceren. Ook op
internationaal vlak benadruk ik dat het goed is om de aanpak van
mensenhandel apart te bejegenen ten opzichte van het sekswerkbeleid.
Hiertoe wonen mijn medewerkers en ik, samen met andere landen,
regelmatig bijeenkomsten bij die over specifiek mensenhandel of specifiek
sekswerkbeleid gaan.
Tot slot wil ik afsluiten met een passage uit het rapport waarmee de
commissie verwijst naar het vraagstuk rondom effectief lokaal sekswerkbeleid. «Er zijn veel aannames, we weten niet wat werkt». Omdat iedere
gemeente te maken heeft met eigen aspecten en een unieke sekswerkbranche met haar eigen kenmerken, begrijp ik dat er geen universele
oplossing is voor lokale vraagstukken. Daarom heb ik met interesse

7

Kamerstuk 34 193, nr. 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 193, nr. 16

4

kennisgenomen van de verschillende adviezen die de commissie
aandraagt. Ik moedig gemeenten dan ook aan onderling in gesprek te
blijven en best practices en adviezen te blijven uitwisselen.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 193, nr. 16

5