Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

192
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de staatssecretarissen van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en van Financiën en de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de tabakslobby in Nederland
(ingezonden 26 augustus 2013).
Antwoord van staatssecretaris Weekers (Financiën) mede namens de
staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ontvangen 9 oktober 2013). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 91
Vraag 1, 3, en 5
Wat is uw reactie op het artikel «De onderzoeker en de tabak»?1
Waarom gebruikt u informatie die is gefinancierd door de tabaksindustrie?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Zijn er andere rapporten en onderzoeken door het kabinet gebruikt die in
opdracht van de tabaksindustrie ontwikkeld en/of gefinancierd zijn? Kunt u
uw antwoord toelichten?
Antwoord 1, 3, en 5
Het komt regelmatig voor dat onderzoeken die in opdracht van en gefinancierd door brancheorganisaties of andere belanghebbenden worden
opgesteld, aan ministeries ter kennisneming worden toegestuurd. De
ministeries beoordelen vervolgens of en zo ja in hoeverre deze onderzoeken
bruikbare informatie bevatten. Daarbij wordt niet uit het oog verloren door
wie het onderzoek is uitgevoerd en wie de opdrachtgever is. Voor een
overzicht van recent door het ministerie van Financiën ontvangen onderzoeken naar grenseffecten als gevolg van accijns- en prijsverschillen met de
buurlanden zij bijvoorbeeld verwezen naar de onlangs aan de Kamer
gezonden grenseffectenrapportage. Het merendeel van deze onderzoeken is
uitgevoerd door of in opdracht van de alcohol- of tabaksbranche. In de
grenseffectenrapportage is ingegaan op de relevantie van deze onderzoeken
voor het vaststellen van de grenseffecten als gevolg van de accijnsverhoging
per 1 januari jongstleden.

1

ah-tk-20132014-192
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

«De onderzoeker en de tabak» Vrij Nederland 24 augustus 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Vraag 2 en 4
Hoe oordeelt u over de betrokkenheid van Philip Morris bij de totstandkoming
van onderzoek en cijfers over de juistheid van de handel in illegale tabaksproducten? Is het feit dat Philip Morris opdrachtgever voor het onderzoek is, en
grote financiële belangen heeft als tabaksfabrikant, niet een belangenverstrengeling die dient te worden vermeden? Kunt u uw antwoord toelichten?
Welke bevindingen van het STAR-rapport 2012 en eerdere rapporten heeft het
kabinet daadwerkelijk gebruikt in haar beleid? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 2 en 4
Philip Morris is opdrachtgever van het STAR-rapport. Het jaarlijks opstellen
van dit rapport maakt onderdeel uit van de verplichtingen die voortvloeien uit
een overeenkomst van Philip Morris met de Europese Commissie en de
lidstaten. Ook andere grote tabaksfabrikanten zoals Japan Tobacco, British
American Tobacco en Imperial Tobacco hebben een overeenkomst met de
Europese Commissie en de lidstaten. Deze overeenkomsten zijn openbaar2 en
hebben tot doel om namaak en smokkel van sigaretten te bestrijden. In de
overeenkomsten is onder andere opgenomen wat van de fabrikanten wordt
verwacht om te voorkomen dat hun producten op de illegale markt terecht
komen. De Europese Commissie is betrokken bij de onderzoeksopzet van het
STAR-rapport. Voor zover de STAR-rapporten van belang zijn voor activiteiten
op het terrein van toezicht of fraudebestrijding, worden ze daarvoor ook
gebruikt.
Vraag 6 en 7
Wilt u antwoord geven op hetgeen wordt gesteld door de Algemene
Rekenkamer over het STAR-rapport en aan zijn verzoek tegemoet komen?3
Zijn de STAR-rapporten – behalve de laatste – nog steeds geheim? Zo ja, wat
vindt u daarvan? Wilt u bewerkstelligen dat deze dan openbaar worden, en
zorg dragen voor toezending aan de Kamer?
Antwoord 6 en 7
In het onderzoeksrapport van de Algemene Rekenkamer was opgenomen dat
in Nederland geen informatie beschikbaar zou zijn over de mate waarin
tabaksfabrikanten aan de verplichtingen voldoen die volgen uit Europese
overeenkomsten. In reactie hierop heb ik aangegeven dat dit niet juist is,
omdat het Ministerie van Financiën wel over informatie beschikt, zoals het
STAR-rapport.
De Rekenkamer geeft aan dat het STAR-rapport niet publiek beschikbaar is en
inhoudelijk onvolledig. De rapporten zijn in het verleden altijd vertrouwelijk
aan het ministerie van Financiën verstrekt. Het staat mij niet vrij deze
rapporten zonder toestemming van de opdrachtgever aan de Kamer te
verstrekken. Het laatste STAR-rapport is overigens openbaar gemaakt.4 Hierin
zijn ook de cijfers uit voorgaande jaren opgenomen waardoor deze informatie
2

http://ec.europa.eu/anti_fraud/investigations/eu-revenue/cigarette_smuggling_en.htm#
http://www.rekenkamer.nl/Publicaties/Onderzoeksrapporten/Introducties/2012/06/
Bestrijding_van_accijnsfraude_bij_alcohol_en_tabak
«De staatssecretaris schrijft dat er in Nederland wel degelijk informatie beschikbaar is over de
mate waarin tabaksfabrikanten waarmee de EU overeenkomsten heeft, aan hun verplichtingen
voldoen. Het zogenoemde STAR-rapport zou deze informatie bieden. Wij delen deze opvatting
niet.
Het STAR-rapport is niet publiek beschikbaar en is volgens ons inhoudelijk niet volledig.
Wij hebben in 2011 vertrouwelijk kennisgenomen van het STAR-rapport over het jaar 2009. Dit
rapport geeft inzicht in de verkoop van sigaretten en het aandeel illegale sigaretten daarin van
één van de tabaksfabrikanten.
De informatieverplichtingen die volgen uit de overeenkomst tussen de betreffende tabaksfabrikant enerzijds en de Europese Commissie en betrokken EU-lidstaten (waaronder Nederland)
anderzijds, gaan veel verder. Deze voorzien ook in rapportage over betalingen door de fabrikant
van importheffingen, btw en accijnzen, over handelsrestricties en verboden, over het al dan
niet voldoen door de fabrikant aan alle wetten, fiscale regelgeving enzovoort. Het Ministerie
van Financiën, de Douane en de FIOD hebben ons desgevraagd gemeld dat deze tabaksfabrikant geen andere invulling heeft gegeven aan de rapportageverplichtingen dan via het
STAR-rapport. Niettemin gaf het Ministerie van Financiën aan dat Nederland volgens hen
voldoende is ingelicht over de werking van de overeenkomst. Wij sporen de staatssecretaris
aan om hierover duidelijkheid te verschaffen aan de Tweede Kamer.»
4
http://www.pmi.com/eng/media_center/media_kit/Pages/star_report_2012.aspx
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

uit eerdere rapporten feitelijk ook openbaar is geworden. Zoals blijkt uit de
openbare overeenkomst tussen Philip Morris, de Europese Commissie en de
lidstaten, gaan de verplichtingen die volgen uit de overeenkomst verder dan
de inhoud van het jaarlijkse STAR-rapport. Zo dient bijvoorbeeld ook
informatie te worden verstrekt over het traceren en volgen van sigaretten. Het
Europees bureau voor fraudebestrijding (OLAF) ziet toe op het uitvoeren van
de verplichtingen. Het Ministerie van Financiën neemt hier kennis van.
Vraag 8
In hoeverre is er sprake van extreme belastingstelsels en regelgeving,
waardoor de consumptie van tabak verschuift van de legale naar de illegale
tabaksmarkt? Bent u bereid dit uit te zoeken en de Kamer hierover te
informeren bij de toegezegde grenseffectenrapportage? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
De verschillen tussen belastingstelsels en regelgeving tussen landen worden
binnen de Europese Unie enigszins beperkt door Europese richtlijnen. De
Europese richtlijn 2011/64/EU voorziet onder meer in minimumtarieven voor
de accijnzen van tabaksproducten binnen de Europese Unie.5 Ook de
structuur van de tabaksaccijnzen is hierin vastgelegd. Desalniettemin zijn er
grote verschillen tussen de accijnstarieven van de verschillende lidstaten. De
hoogste accijnstarieven van sigaretten binnen de Europese Unie zijn
ongeveer viermaal het minimumtarief. Per 1 januari 2014 gaat het minimumtarief van sigaretten omhoog. De accijnsverschillen met landen buiten de
Europese Unie zijn overigens soms groter dan de verschillen tussen de
lidstaten van de EU onderling.
De Douane heeft in het verleden herhaaldelijk onderzoek gedaan om inzicht
te krijgen in de omvang van de zwarte markt van accijnsgoederen op basis
van een empty package survey (het rapen van lege sigarettenverpakkingen).
Het laatste onderzoek is afgerond in 2011. Van de toen verzamelde verpakkingen was één op de tien pakjes niet in de Nederlandse heffing betrokken.
Sigaretten die buiten de Nederlandse heffing blijven zijn overigens niet per
definitie illegaal, ook sigaretten die door reizigers legaal vanuit het buitenland
naar Nederland worden meegenomen, kunnen legaal zijn ingevoerd. Het is
moeilijk, zo niet onmogelijk om vast te stellen in hoeverre buitenlandse
sigaretten terecht of ten onrechte buiten de heffing zijn gebleven. Alleen van
nagemaakte illegale sigaretten kan dat met zekerheid worden vastgesteld.
Deze laatstgenoemde categorie is in het onderzoek uit 2011 berekend op
minder dan 1%.
Vraag 9
Bent u bereid de bestaande contacten met de tabaksindustrie en haar
lobbyisten zoveel mogelijk te beperken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Zoals bij de beantwoording van de Kamervragen van 2 september 2013 (nr.
2013Z15401) is aangegeven, wordt alleen contact gezocht wanneer dat nodig
wordt geacht, bijvoorbeeld waar het gaat om technische zaken bij implementatie van wet- en regelgeving. De ministeries houden zich aan wat in art. 5.3
van het FCTC-verdrag staat voorgeschreven wanneer het gaat om tabaksontmoedigingsbeleid.
Vraag 10
Is u bekend of, en zo ja in welke mate, hoogleraren een functie bekleden in,
dan wel werkzaam zijn voor, de tabaksindustrie? Zo ja, kunt u de Kamer een
overzicht doen toekomen. Zo neen, bent u bereid dit uit te zoeken en de
Kamer daarover te berichten?
Antwoord 10
Of en in welke mate hoogleraren functies bekleden of werkzaam zijn voor de
tabaksindustrie is niet bekend. Het zou ondoenlijk zijn om overzichten bij te
houden van alle relaties die er zijn tussen hoogleraren en bedrijven of

5

Richtlijn 2011/64/EU van de Raad van 21 juni 2011 betreffende de structuur en de tarieven van
de accijns op tabaksfabrikaten, PbEU 2011, L176/24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

bedrijfstakken, om die reden kan aan uw verzoek niet worden voldaan. Over
nevenfuncties dient wel helderheid te bestaan. Er zijn afspraken gemaakt dat
hoogleraren hun nevenfuncties vermelden op hun profielpagina’s op de
website van hun instelling.
Vraag 11
Ondersteunt u de mening van de president van de KNAW, professor Hans
Clevers, die stelt dat hoogleraren geen posities bij de tabaksindustrie dienen
in te nemen, omdat een wetenschapper «op deze wijze helpt de status van
Philip Morris te legitimeren.»? Zo ja, welke stappen gaat u ondernemen om
ervoor zorg te dragen dat hoogleraren en wetenschappers vanuit de
universitaire wereld dit inderdaad doen? Zo neen, waarom niet?
Antwoord 11
Nee, deze mening deel ik niet. De heer Clevers deed deze uitspraak op
persoonlijke titel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4