Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1747

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 maart 2021
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
5 maart 2021 over de geannoteerde agenda Eurogroep en Ecofinraad van
15 en 16 maart 2021 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1745), over de brief van
12 februari 2021 over de antwoorden op vragen commissie over de
geannoteerde agenda Eurogroep en Ecofinraad 15 en 16 februari 2021
(Kamerstuk 21 501-07, nr. 1742), over de brief van 3 maart 2021 over het
verslag van de Eurogroep en Ecofinraad van 15 en 16 februari 2021 en
stand van zaken InvestEU (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1744), over de brief
van 9 maart 2021 over het kabinetsstandpunt over de mededeling van de
Europese Commissie inzake begrotingsbeleid sinds uitbreken COVID-19
(Kamerstuk 21 501-07, nr. 1746) en over de brief van 5 februari 2021 over
de antwoorden op vragen commissie over het Fiche: Verordening Markten
in Cryptoactiva (MiCA) (Kamerstuk 22 112, nr. 2937).
De vragen en opmerkingen zijn op 10 maart 2021 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 11 maart 2021 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
Adjunct-griffier van de commissie,
Freriks

kst-21501-07-1747
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave
Inleiding

2

Sectorale impact en structurele veranderingen in de eurozone door COVID-19

2

Stand van zaken ondersteunende maatregelen in de eurozone

3

Negende enhanced surveillance-rapport Griekenland

4

Raadsconclusies strategie voor retailbetalingen in de EU

5

De aanpak van de uitdagingen op het gebied van belastingen die voortvloeien
uit de digitalisering van de economie

5

Economisch herstel in de Europese Unie

5

Voorbereiding G20-vergadering van Ministers van Financiën en Presidenten van
Centrale Banken en de voorjaarsvergadering van het IMF april 2021

8

Antwoorden op vragen commissie over het Fiche: Verordening Markten in
Cryptoactiva (MiCA)

8

Kabinetsstandpunt over de mededeling van de Europese Commissie inzake
begrotingsbeleid sinds uitbreken COVID-19

8

Overig

9

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken voor
het overleg Eurogroep/Ecofinraad. Zij hebben daarover nog een aantal
vragen en/of opmerkingen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de stukken
aangaande de Eurogroep en de informele Ecofinraad van 15 en 16 maart
a.s. Zij brengen een aantal vragen en opmerkingen naar voren.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de agenda van
de Eurogroep/Ecofinraad. Zij merken op dat het hen, gezien de belangrijke
rol die de Minister momenteel heeft in de vormgeving van de toekomst
van Nederland, niet verstandig lijkt dat de Minister naar deze Europese
raadsvergadering gaat. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister
daarom wie Nederland zal vertegenwoordigen tijdens deze Eurogroep/
Ecofinraad op 15 en 16 maart.
Zij hebben voorts een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stukken ten behoeve van de vergadering van de Eurogroep en
Ecofinraad van 15 en 16 maart. Zij hebben daarover nog enkele vragen.
Sectorale impact en structurele veranderingen in de eurozone
door COVID-19
De leden van de VVD-fractie lezen dat er gesproken gaat worden over de
sectorale impact van COVID-19 op economische sectoren. Deze leden zien
echter ook dat de goedkeuring van steunmaatregelen door de Europese
Commissie in het kader van COVID-crisis in het kader van staatssteun
soms lang duren. Zie bijvoorbeeld de Tegemoetkoming Vaste Lasten
(TVL)-regeling voor het eerste kwartaal van 2021. De goedkeuring wordt
daarvan pas medio/eind maart 2021 verwacht. De leden van de
VVD-fractie vinden dat eigenlijk onbestaanbaar, want het water staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

2

ondernemers aan de lippen, ze hebben niet om deze situatie gevraagd en
kunnen er niks aan doen, dan moet het geld in deze crisis zo snel mogelijk
bij de ondernemers zijn. Waarom duurt de goedkeuringsprocedure zo lang
bij de Europese Commissie, want het is toch een crisissituatie? Is de
Minister bereid dit tijdens de eerstvolgende Ecofin/Eurogroep aan te
kaarten? Wat heeft het kabinet de afgelopen tijd gedaan om dit soort
goedkeuringsprocedures van de Europese Commissie te versnellen? Wat
doet de Europese Commissie om dit sneller te laten verlopen dan wel
meer ruimte te geven?
De leden van de VVD-fractie vragen of een overzicht gegeven kan worden
welke steunmaatregelen nu bij de Europese Commissie liggen en
waarvoor nog goedkeuring moet komen. Kan er ook een overzicht worden
gegeven van de doorlooptijd van de goedkeuring bij de al goedgekeurde
regelingen?
De leden van de VVD-fractie willen verder graag weten wat alle andere
EU-lidstaten nu precies doen met betrekking tot steunmaatregelen gericht
op bedrijven die door de crisis worden getroffen, afgezet tegen de
Nederlandse steunmaatregelen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de geannoteerde agenda
valt te lezen dat gesproken wordt over de gevolgen van de corona crisis
waarbij drie vragen centraal staan: 1) Wat zijn de lessen van de eerste
twee golven van de pandemie? 2) Hoe kan men het best beleid vormen
dat bedrijven en werkgelegenheid ondersteunt en reallocatie faciliteert en
tevens de digitale en groene transitie bevordert? 3) Zou steun gericht
moeten zijn op sector- of bedrijfsniveau? De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister per vraag uitvoeriger te antwoorden wat het Nederlands standpunt is en wat Nederland zal inbrengen tijdens deze Raad dan
nu gedaan is in de geannoteerde agenda.
Tevens vragen de leden van de CDA-fractie welke prognose of tijdpad de
Europese Commissie hanteert aangaande het openen van de Europese
economie naar aanleiding van vaccinatieprogramma in de verschillende
lidstaten. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister ook in te gaan,
zover dat bekend is, op hervormingsplannen in de verschillende lidstaten,
in hoeverre het al duidelijk is dat landen ook de noodzakelijke hervormingen doorvoeren.
De leden van de D66-fractie zien dat er een gedachtewisseling op de
agenda staat ten aanzien van de sectorale impact en structurele veranderingen in de eurozone door COVID-19. Is de Minister van mening dat een
belangrijke geleerde les van de eerste twee golven betreft dat de
economie direct en grootschalig ondersteund dient te worden vanuit de
overheid bij een dergelijke schok? Is de Minister van mening dat de
geleerde lessen op dit terrein daarom ook zouden moeten worden
betrokken bij de herziening van het Stabiliteits- en groeipact (SGP),
aangezien deze de kaders vormen voor het toekomstige begrotingsbeleid?
De leden van de D66-fractie zijn het van harte eens met het belang van de
vraag hoe het beste beleid kan worden gevormd dat tevens de digitale en
groene transitie bevordert. Onderkent de Minister het belang hiervan en
kan de Minister aangeven op welke manier dit terugkomt in het Nederlandse ondersteuningsbeleid?
Stand van zaken ondersteunende maatregelen in de eurozone
De leden van de PVV-fractie vragen ten aanzien van de stand van zaken
van de ondersteunende maatregelen in de eurozone om een overzicht van
de budgettaire steun die lidstaten hebben gegeven. Kan de Minister per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

3

lidstaat aangeven hoeveel budgettaire steun er is verleend (s.v.p. in
miljarden euro en als percentage van het bbp weergeven)?
Tevens vragen de leden van de PVV-fractie om een overzicht van de
verstrekte liquiditeitssteun per lidstaat (s.v.p. in miljarden euro en als
percentage van het bbp weergeven).
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Europese Commissie de
totale omvang van de budgettaire steun in kaart heeft gebracht. Zij vragen
de Minister om deze informatie van de Commissie te delen. Bovendien
vragen deze leden de genoemde positie van Nederland te plaatsen binnen
de steun die andere lidstaten hebben gegeven. Tevens vragen deze leden
om een overzicht van de verwachte staatsschuld van de verschillende
lidstaten eind 2021. De Minister stelt dat het begrotingsbeleid van
lidstaten het economisch herstel in 2021 moet blijven ondersteunen, de
leden van de CDA-fractie vragen de Minister of dit inderdaad betekent dat
het SGP voorlopig moet worden losgelaten.
De leden van de D66-fractie lezen dat het kabinet van mening is dat
landen de schuldhoudbaarheid op de middellange termijn in acht moeten
nemen ten aanzien van de ondersteunende maatregelen in de eurozone.
Op welke manier zouden landen die stellingname moeten laten
doorwerken in hun begrotingsbeleid volgens het kabinet? Is de Minister
bijvoorbeeld van mening dat het voor schuldhoudbaarheid op de
middellange termijn voornamelijk van belang is dat economieën deze
crisis goed doorstaan en goed uitgerust zijn voor de toekomst? Is de
Minister van mening dat het daarvoor met name van belang is dat landen
de kosten van deze crisis uitsmeren over een lange periode in plaats van
snel over te gaan tot bezuinigingen en/of lastenverzwaringen, zoals ook
vele economen adviseren? Kan de Minister uitleggen op welke manier
bewerkstelligd gaat worden dat de schuldhoudbaarheid van landen in
acht wordt genomen en tegelijkertijd gewerkt kan worden aan convergerend herstel?
Negende enhanced surveillance-rapport Griekenland
De leden van de VVD-fractie lezen dat het rapport korter is dan gewoonlijk
vanwege de focus van de Europese Commissie op het concept-herstelplan
van Griekenland. De leden van de VVD-fractie willen niet dat de aandacht
voor alle zaken die al liepen met betrekking tot Griekenland hierdoor zou
verslappen. Welke garanties kan de Minister daarvoor geven?
Het rapport signaleert dat er op een deel van de prioriteiten voortgang
wordt geboekt, maar ook dat er bij andere hervormingen vertragingen zijn
opgelopen en dat het momentum voor hervormingen afneemt. De
COVID-19-crisis is de hoofdoorzaak voor de vertragingen. Dat is de leden
van de VVD-fractie te gemakkelijk. Welke hervormingen hebben vertraging
opgelopen? Waarom neemt het momentum voor hervormingen af?
De leden van de PVV-fractie merken op dat Griekenland vertraging
oploopt voor wat betreft het doorvoeren van een aantal hervormingen. Zij
willen weten om welke hervormingen het hierbij gaat en welke consequenties dit met zich mee kan brengen.
Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie of er in hoofdlijnen iets
verteld kan worden over het herstelplan dat Griekenland heeft ingediend.
Wat zijn de belangrijkste maatregelen die Griekenland zal treffen? Hoe valt
dit te combineren met de vertraging ten aanzien van de implementatie
van de huidige hervormingen?
Voorts willen de leden van de PVV-fractie weten of Griekenland vanwege
de COVID-19-crisis nog voldoet aan haar terugbetalingsverplichting
richting Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

4

Raadsconclusies strategie voor retailbetalingen in de EU
De leden van de VVD-fractie hebben van een groot aantal mensen
klachten gekregen over het innen van Amerikaanse cheques. In het kader
van de coronasteunoperaties heeft de Amerikaanse regering mensen met
een Amerikaans arbeidsverleden ruimhartig gecompenseerd. Deze
cheques kunnen echter niet meer worden ingewisseld bij Nederlandse
banken. Hoe is dit geregeld in andere EU-lidstaten? Is de Minister het eens
met de leden van de VVD-fractie dat deze dienstverlening in een
wereldwijd opererend handelsland als Nederland onmisbaar is? Hoe zorgt
hij ervoor dat de Nederlandse banken deze service weer gaan aanbieden?
Is de Minister desnoods bereid cheques te laten inwisselen door de
Nederlandse ambassade in Washington DC? Zo nee, waarom niet?
Nederland is voornemens in te stemmen met de Raadsconclusies
strategie voor retailbetalingen in de EU. De leden van de CDA-fractie
ondersteunen dit maar vragen de Minister in te gaan op wat dit praktisch
betekent voor betalingsverkeer met het VK. Wordt dit overgenomen door
het VK of zijn daar besprekingen over.
De aanpak van de uitdagingen op het gebied van belastingen die
voortvloeien uit de digitalisering van de economie
De leden van de VVD-fractie willen de voortgang weten van de
gesprekken in OESO-verband. Verder willen de leden van de VVD-fractie
inzicht in het actuele internationale speel- en krachtenveld (zowel EU- als
OESO-verband). Wat is verder de gedachte van het kabinet over de vraag
hoe EU zich het beste kan profileren? Hoe staat het kabinet daar zelf in?
Met welke landen trekt Nederland op om tot een gezamenlijke inzet te
komen?
De leden van de CDA-fractie lezen dat tijdens de Ecofinraad zal worden
gesproken over de voortgang van de discussie over de digitaliserende
economie in de OESO en eventuele vervolgstappen in de EU. Deze leden
zijn benieuwd naar de positie van de andere lidstaten ten aanzien van de
eerste en tweede pijler en hoe dit in de EU zou moeten worden vormgegeven. Zij vragen of de Minister in het verslag nauwkeurig kan terugkoppelen wat de standpunten van de verschillende lidstaten zijn tijdens de
discussie, of die in lijn zijn met de blauwdrukken van de OESO en op
welke punten lidstaten hiervan willen afwijken.
Economisch herstel in de Europese Unie
De leden van de VVD-fractie hebben met grote verbazing kennisgenomen
van hetgeen door Eurocommissaris Gentiloni is aangeven over het
eenmalige Europese herstelfonds van 750 miljard euro en van het feit dat
hij nu pleit voor een permanente versie in de vorm van een speciaal
eurozonebudget om toekomstige crises het hoofd te bieden. Dit is niet wat
de leden van de VVD-fractie willen, het herstelfonds is tijdelijk en
eenmalig en de leden van de VVD-fractie willen geen eurozonebudget.
Wat is het standpunt van de Minister op dit punt? Wat gaat de Minister
daarover inbrengen tijdens de komende Ecofin/Eurogroep-vergadering? Is
de Minister bereid daar nu al hard op de rem te trappen? Zo nee, waarom
niet? Is de Minister bereid om dit punt mee te nemen bij de uiteindelijke
definitieve kennisgeving van de ratificatie van het Eigen Middelenbesluit
(EMB)? Zo nee, waarom niet? Wat is de stand van zaken van de ratificatie
van het EMB in de EU-lidstaten (ook qua planning)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

5

De leden van de VVD-fractie begrijpen uit de media dat de Europese
Commissie en Eurocommissaris Dombrovskis ernaar neigt om de
algemene ontsnappingsclausule ook in 2022 te handhaven. Wat is het
standpunt van het kabinet op dit punt? Waarom is het continueren van de
algemene ontsnappingsclausule in het kader van het SGP in 2022 al dan
niet noodzakelijk volgens de Minister? Waaraan toetst de Minister straks
of het wel of niet noodzakelijk is om de algemene ontsnappingsclausule in
2022 wel of niet te continueren? Waarom moet er in mei 2021 al besloten
worden over het continueren van de algemene ontsnappingsclausule in
2022, want de vaccinatieprogramma’s moeten in de verschillende
EU-lidstaten in de loop van 2021 economisch toch ook enig soelaas
kunnen bieden? Hoe ziet het krachtenveld eruit als het gaat om de
activering van de algemene ontsnappingsclausule?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de commissie voor de deactivering
van de algemene ontsnappingsclausule het bereiken van het pre-crisis
reële bbp-niveau van de EU als belangrijkste graadmeter ziet. Wat
betekent dit precies? Kan een overzicht gegeven worden van het pre-crisis
reële bbp-niveau van de EU-lidstaten en het huidige reële bbp-niveau van
de EU-lidstaten?
De Europese Commissie wijst erop dat de schuldhoudbaarheidsrisico’s op
middellange termijn als gevolg van de crisis zijn toegenomen. De leden
van de VVD-fractie willen graag een overzicht ontvangen van de actuele
staatsschuld en de prognose voor de staatsschuld in alle EU-lidstaten?
Idem voor de begrotingssaldi van de EU-lidstaten in 2020, 2021 en daarna.
In hoeverre zijn de schulden in de verschillende EU-lidstaten voor de
middellange termijn nog houdbaar? Wat vindt de Minister daarvan? Wat
zijn de groeiprognoses voor de EU-lidstaten in 2021 en 2022? En de
schuldhoudbaarheid is toch ook een reden voor het niet continueren van
de algemene ontsnappingsclausule?
De leden van de VVD-fractie willen graag weten wat de ontwikkelingen en
discussie op dit moment zijn als het gaat om de herziening van de
SGP-regels.
De leden van de VVD-fractie willen weten wat de stand van zaken is met
betrekking tot de Recovery and Resilience Facility (RRF)-plannen van de
EU-lidstaten. Welke discussies spelen rondom dit onderwerp? Wat zijn
knelpunten?
De motie van de VVD-fractie over stevige mijlpalen en doelen van de
RRF-plannen is aangenomen door de Tweede Kamer. De leden van de
VVD-fractie willen graag weten hoe deze motie uitgevoerd gaat worden.
Zij willen eveneens weten of de Minister tijdens de komende Ecofin/
Eurogroepvergadering daar al aandacht voor zal vragen. En als dat niet
het geval is, waarom dat niet het geval is. Klopt het dat er ook te veel
mijlpalen in de plannen worden opgenomen, waardoor het lastig
monistoren, sturen en bijsturen wordt? Hoe kijkt de Minister daarnaar?
De leden van de PVV-fractie willen ten aanzien van de RRF weten of al
bekend is welke lidstaten gebruik zullen maken van het leningengedeelte.
Klopt het dat vier lidstaten hebben aangegeven interesse te hebben? Zo
ja, om welke lidstaten gaat het hier? Klopt het dat leningen uit de RRF
gezien worden als nationale schuld in plaats van als Europese schuld en
dat lidstaten hierdoor ervan af willen zien?
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie naar de stand van zaken van
het Nederlandse herstelplan. Kan de Minister in hoofdlijnen al iets
vertellen over de mogelijke inhoud hiervan? Wanneer wordt de inventarisatie hiervan precies afgerond?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

6

Verder vragen de leden van de PVV-fractie of de Minister al iets kan
zeggen over de financieringsstrategie van de Commissie. Wat zijn de
verwachte rentepercentages voor leningen van 15 en 30 jaar?
De leden van de CDA-fractie constateren dat de Raad zal spreken over het
verdere proces ten aanzien van de algemene ontsnappingsclausule van
het SGP. De Commissie lijkt het logisch om pas vanaf 2023 terug te
stappen op de begrotingsregels. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister of dit inderdaad het voorstel van de Commissie is en hoe het
kabinet dit apprecieert. De leden van de CDA-fractie zijn zeer terughoudend over het oprekken van begrotingsregels wanneer het weer goed
gaat met de Europese economie, de SGP-afspraken moeten een
doelstelling blijven die als een paal boven water staat. Deze crisis moet
geen weg worden richting onhoudbare overheidsfinanciën. Natuurlijk
moet er gekeken worden naar meer flexibiliteit en slagvaardigheid van
binnen de begrotingen van de lidstaten, maar oprekken van de stabiliteitsafspraken mag niet betekenen dat hervormingen worden uitgesteld en
afgesteld. De leden van de CDA-fractie vinden het daarom van groot
belang dat Nederland vroegtijdig deze rode lijnen trekt en daar heel
duidelijk over is in de Raad. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister aan te geven wanneer er beslismomenten worden verwacht over
de hervorming van het SGP, wat de positie is van de verschillende
lidstaten en daarbij in het bijzonder van Duitsland en Frankrijk. Zoals
eerder gemeld zouden de leden van de CDA-fractie graag een Ecofinvergadering zien die geheel in het teken staat van de schuldenhoudbaarheid
van de lidstaten en de daarbij horende discussie over het SGP. Deze leden
vragen de Minister of een dergelijke vergadering op de agenda staat en
wanneer dat niet het geval is de Minister daartoe zou willen verzoeken. De
reden hiervoor is dat de beslissingen die hierover genomen worden grote
gevolgen hebben voor de huishoudboekjes van toekomstige generaties,
maar zeker ook voor de monetaire balans binnen de EU. Dit onderwerp is
meer dan een terugkerend agendapunt van de Ecofin/Eurogroep maar
betreft een existentiële discussie over de toekomst van de Europese
economie.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de rente op de obligatiemarkt
de afgelopen tijd gestaag aan het stijgen is. De ECB heeft echter aangegeven de beleidsrente nog niet te willen laten stijgen en dat het door zal
gaan met het opkoopprogramma. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister wat dit in de ogen van de regering betekent voor het economisch
herstel en de houdbaarheid van de schulden van lidstaten. Deze leden
benadrukken hierbij de onafhankelijkheid van de ECB, maar zien ook een
scenario dat economisch herstel veel langer zal duren door de stijgende
rente. Is het dus wenselijk dat het economisch herstel gepaard gaat met
het afbouwen van het opkoopprogramma zo vragen deze leden de
Minister. Moet er niet een vangnet zijn voor het moment dat de ECB de
rente gaat verhogen en schuldenopkoop gaat afbouwen? De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister welke ruimte de EU daarvoor heeft binnen
bestaande fondsen en het nieuwe begrotingskader.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister een update te geven van
de ratificatie van het EMB in de verschillende lidstaten. Aangezien er
verschillende punten op de agenda staan over de toekomst van de euro
en de economische situatie in Europa vragen deze leden de Minister aan
te geven of er al gesproken wordt over de nieuwe EMB-voorstellen zoals
de carbon border taks, de financial transaction taks of de plastic taks.
De leden van de D66-fractie danken de Minister voor de reactie op de
toezegging aan het lid Sneller tijdens het wetgevingsoverleg tot
goedkeuring van het Eigenmiddelenbesluit ten aanzien van de betrok-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

7

kenheid van externe partijen bij het Nederlandse herstelplan. De leden
van voornoemde fractie vinden het positief dat diverse stakeholders zijn
betrokken. Kan de Minister ook aangeven of zij proactief zijn benaderd
hiervoor en/of dat eventuele andere stakeholders een toegang hebben bij
de departementen voor input voor dit herstelplan? Kan de Minister bij de
presentatie van het herstelplan ook uitgebreid en uitputtend ingaan op de
wijze waarop input van stakeholders wel of niet is meegenomen? Kan de
Minister ook ingaan op de wijze waarop de herstelplannen zullen worden
besproken in de Ecofinraad ten opzichte van de EFC en hoe dit zich
verhoudt tot de rol van de Kamer? Hoe ziet de Minister bijvoorbeeld toe
dat voorkomen wordt dat een groot deel van de middelen van het
herstelfonds ten goede komt aan vervuilende industrieën?
Internationale vergaderingen – Voorbereiding G20-vergadering
van Ministers van Financiën en Presidenten van Centrale Banken
en de voorjaarsvergadering van het IMF april 2021
De leden van de VVD-fractie lezen dat er gesproken gaat worden over de
vergadering van de Ministers van Financiën en presidenten van Centrale
Banken op 7 april 2021 en over de voorjaarsvergadering van het IMF op
8 april 2021. De annotatie is wel erg summier vinden de leden van de
VVD-fractie. Hoe en wanneer wordt de Tweede Kamer daar verder nog bij
betrokken?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of er tijdens de afgelopen
of tijdens de aanstaande G20-vergadering van Ministers van Financiën en
presidenten van Centrale Banken en de voorjaarsvergadering van het IMF
april 2021 gesproken wordt over de houdbaarheid van schulden in lageen middeninkomenslanden en welke rol de EU daarin zal gaan spelen.
Antwoorden op vragen commissie over het Fiche: Verordening
Markten in Cryptoactiva (MiCA)
De leden van de VVD-fractie willen graag weten wat de rol van de
toezichthouders en/of andere instanties is als het gaat om cryptoactiva en
de criminaliteit rondom digitale munten zoals de bitcoin. In hoeverre is er
zicht op manipulatie van de koers? En in hoeverre digitale munten zoals
de bitcoin vooral ook gebruikt worden als betaalmiddel in de criminele
sfeer?
De leden van de VVD-fractie willen verder graag weten of de ECB en het
financiële systeem klaar is voor een werkzame digitale (commerciële)
munt. En welke gevolgen hebben de (commerciële) digitale munten en/of
munten van landen zoals China op het monetaire beleid?
Kabinetsstandpunt over de mededeling van de Europese
Commissie inzake begrotingsbeleid sinds uitbreken COVID-19
De leden van de PVV-fractie willen wat betreft de toepassing van de
begrotingsregels weten wanneer een keuze zal worden gemaakt over het
stopzetten van de ontsnappingsclausule. Klopt het dat het meest logische
is om vanaf 2023 terug te stappen op de begrotingsregels?
Verder willen de leden van de PVV-fractie weten wat de gevolgen zijn van
het verslechterde schuldhoudbaarheidsrapport. Hebben lidstaten met een
hoog risico op de korte termijn nog toegang tot de preventieve kredietlijnen van het ESM, nadat schuldbaarheid als factor is toegevoegd?
Tevens merken de leden van de PVV-fractie op dat de Commissie wat
betreft de schuldhoudbaarheid voor de middellange termijn medium hoge
risico’s ziet voor een aantal lidstaten, waaronder Nederland. Kan de
Minister dit onderbouwen en aangeven wat het Nederlands standpunt is
ten aanzien hiervan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

8

De leden van de D66-fractie constateren in de appreciatie van de Minister
ten aanzien van de mededeling van de Europese Commissie over het
begrotingsbeleid dat Commissie en lidstaten duidelijk zicht zouden
moeten zien te houden op terugkeer naar gebruikelijke handhaving van
het SGP. Kan de Minister aangeven wat hier bedoeld wordt met «zicht
houden op»? Waarom wordt hier expliciet aangegeven dat er teruggekeerd dient te worden naar de gebruikelijk handhaving van het SGP,
terwijl de analyse van de Europese Commissie, evenals vele economen,
juist stellen dat het SGP verbeterd kan worden met een grondige
herziening? Wat is dan volgens de Minister specifiek de prioriteit van
terugkeer naar de gebruikelijke toepassing? De leden van voornoemde
fractie constateren dat er onder veel partijen (o.a. verschillende economen
vanuit het IMF, European Fiscal Board (EFB), Frankrijk, oud-minister van
Financiën van Duitsland Schäuble) consensus bestaat dat het SGP eerst
herzien moet worden alvorens de algemene ontsnappingsclausule te
deactiveren. Welke positie zal Nederland innemen indien hier inderdaad
toe besloten wordt?
Overig
De leden van de PVV-fractie willen ten aanzien van de financiële transactietaks (FTT) weten of het nog steeds gaat om tien lidstaten die hierin
geïnteresseerd zijn. Kan de Minister aangeven welke lidstaten dit zijn? Zijn
er nog wijzigingen in de posities ten aanzien van de FTT?
Verder willen de leden van de PVV-fractie weten wat de indirecte gevolgen
zijn van de implementatie van de FTT voor de Nederlandse pensioenfondsen en financiële sector.
II. Reactie van de Minister
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de agenda van
de Eurogroep/Ecofinraad. Zij merken op dat het hen, gezien de belangrijke
rol die de Minister momenteel heeft in de vormgeving van de toekomst
van Nederland, niet verstandig lijkt dat de Minister naar deze Europese
raadsvergadering gaat.
Door de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart a.s. is het voor mij niet
mogelijk om de gehele Eurogroep en Ecofinraad bij te wonen. Bij de
Eurogroep zal ik zodoende deels hoogambtelijk vervangen worden. Bij de
Ecofinraad zal Nederland vertegenwoordigd worden door de Nederlandse
permanent vertegenwoordiger bij de Europese Unie.
Sectorale impact en structurele veranderingen in de eurozone
door COVID-19
De leden van de VVD-fractie lezen dat er gesproken gaat worden over de
sectorale impact van COVID-19 op economische sectoren. Deze leden zien
echter ook dat de goedkeuring van steunmaatregelen door de Europese
Commissie in het kader van COVID-crisis in het kader van staatssteun
soms lang duren. Zie bijvoorbeeld de Tegemoetkoming Vaste Lasten
(TVL)-regeling voor het eerste kwartaal van 2021. De goedkeuring wordt
daarvan pas medio/eind maart 2021 verwacht. De leden van de
VVD-fractie vinden dat eigenlijk onbestaanbaar, want het water staat
ondernemers aan de lippen, ze hebben niet om deze situatie gevraagd en
kunnen er niks aan doen, dan moet het geld in deze crisis zo snel mogelijk
bij de ondernemers zijn. Waarom duurt de goedkeuringsprocedure zo lang
bij de Europese Commissie, want het is toch een crisissituatie? Is de
Minister bereid dit tijdens de eerstvolgende Ecofin/Eurogroep aan te
kaarten? Wat heeft het kabinet de afgelopen tijd gedaan om dit soort
goedkeuringsprocedures van de Europese Commissie te versnellen? Wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

9

doet de Europese Commissie om dit sneller te laten verlopen dan wel
meer ruimte te geven?
De Europese Commissie heeft in verband met de coronacrisis vanaf maart
2020 meer dan 380 beslissingen goedgekeurd voor meer dan 460
(COVID-19) nationale steunmaatregelen van de lidstaten. Een staatssteunprocedure bij de Europese Commissie duurt normaal gesproken zes tot
twaalf maanden. De duur van het volledige traject is mede afhankelijk van
nationale besluitvorming, aangezien de Commissie pas een definitieve
beoordeling kan maken op het moment dat de maatregel in finale vorm is
genotificeerd. Ingevolge het EU Werkingsverdrag heeft de Europese
Commissie twee maanden na een volledige notificatie om tot een
beoordeling van de aangemelde staatssteunmaatregel te komen.
De Commissie spant zich momenteel tot het uiterste in om de aangemelde COVID-19-steunmaatregelen van de lidstaten zo snel mogelijk goed
te keuren, waardoor de procedure voor de goedkeuring van COVID-19
gerelateerde steun aanzienlijk is versneld. Een volledige procedure duurt
momenteel enkele weken tot enkele maanden. De duur van de staatssteunprocedure in een specifiek geval hangt onder andere af van de aard
en complexiteit van de maatregel, of de maatregel bij voorlegging aan de
Commissie al voldoet aan de criteria van de Tijdelijke Kaderregeling (zie
onder), of het een nieuwe maatregel betreft of een verlenging van een
bestaande maatregel, en of de Commissie nog aanvullende vragen heeft
over de regeling.
De Europese Commissie heeft kort na het begin van de COVID-19
pandemie een Tijdelijke Kaderregeling inzake staatssteun ter ondersteuning van de economie vanwege de huidige COVID-19-uitbraak in het
leven geroepen. Deze Tijdelijke Kaderregeling verruimt tijdelijk de
mogelijkheden tot het verlenen van staatssteun. Doordat de Tijdelijke
Kaderregeling vooraf criteria geeft waar steunmaatregelen aan moeten
voldoen om voor goedkeuring in aanmerking te komen, wordt de
staatssteunprocedure hierdoor versneld.
Tijdens iedere staatssteunprocedure in het kader van COVID-19 is er
voortdurend contact met de Europese Commissie, waarbij de door de
Commissie gevraagde informatie zo snel mogelijk wordt aangeleverd.
Zowel het kabinet als de Europese Commissie zijn zich bewust van de
noodzaak van een zo kort mogelijke staatssteunprocedure. Gezien de
inspanningen die Nederland en de Europese Commissie al leveren om de
staatssteunprocedures zo snel mogelijk af te ronden, en gezien het
doorlopende contact tussen Nederland en de Europese Commissie tijdens
deze procedures, zal het aankaarten van de duur van de staatssteunprocedures tijdens de eerstvolgende Ecofinraad/Eurogroep naar verwachting
weinig effectief zijn.
Voor een reactie op het aangehaalde voorbeeld van de TVL-regeling voor
het eerste kwartaal 2021 verwijs ik u naar de antwoorden van de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat op de vragen van lid Aartsen
(VVD) hierover (Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 1949).
De leden van de VVD-fractie vragen of een overzicht gegeven kan worden
welke steunmaatregelen nu bij de Europese Commissie liggen en
waarvoor nog goedkeuring moet komen. Kan er ook een overzicht worden
gegeven van de doorlooptijd van de goedkeuring bij de al goedgekeurde
regelingen?
De beantwoording van deze vragen vergt meer tijd en afstemming met
het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, dat een coördinerende
rol op het gebied van staatssteunprocedures heeft. De beantwoording zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

10

worden meegenomen in het verslag van deze Eurogroep en Ecofinraad.
Ten aanzien van de TVL-regelingen wordt reeds verwezen naar het
overzicht in de bijlage bij de antwoorden van de Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat op de vragen van lid Aartsen (VVD)
hierover (Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 1949).
De leden van de VVD-fractie willen verder graag weten wat alle andere
EU-lidstaten nu precies doen met betrekking tot steunmaatregelen gericht
op bedrijven die door de crisis worden getroffen, afgezet tegen de
Nederlandse steunmaatregelen.
De Europese Commissie voorziet maandelijks in een overzicht van alle
steunmaatregelen die door lidstaten in het kader van COVID-19 zijn
genomen.1
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de geannoteerde agenda
valt te lezen dat gesproken wordt over de gevolgen van de corona crisis
waarbij drie vragen centraal staan: 1) Wat zijn de lessen van de eerste
twee golven van de pandemie? 2) Hoe kan men het best beleid vormen
dat bedrijven en werkgelegenheid ondersteunt en reallocatie faciliteert en
tevens de digitale en groene transitie bevordert? 3) Zou steun gericht
moeten zijn op sector- of bedrijfsniveau? De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister per vraag uitvoeriger te antwoorden wat het Nederlands standpunt is en wat Nederland zal inbrengen tijdens deze Raad dan
nu gedaan is in de geannoteerde agenda.
De belangrijkste les uit de eerste twee golven van de pandemie is dat de
economische en gezondheidsmaatregelen goed op elkaar afgestemd
dienen te zijn. Daarnaast kan gesteld worden dat vroegtijdig ingrijpen een
beperkend effect kan hebben op de economische schade op de lange
termijn.
Voor de vormgeving van steunmaatregelen blijft het uitgangspunt dat de
steun automatisch dient te reageren op de ontwikkelingen van de
pandemie en een tijdelijk karakter heeft. Door de toevoeging van
beleidsdoelen als digitalisering en de ecologische transitie bij directe
crisissteun bestaat het risico dat instrumenten minder effectief worden.
Steun die vanuit de overheid wordt verleend, dient zo gericht als mogelijk
te zijn en een tijdelijk karakter te hebben. In het geval van de huidige crisis
heeft het kabinet echter de voorkeur aan een generiek beleid om een gelijk
speelveld te behouden. Indien nodig kan daaropvolgend gekeken worden
naar sectoraal beleid of specifiek voor bedrijven.
Tevens vragen de leden van de CDA-fractie welke prognose of tijdpad de
Europese Commissie hanteert aangaande het openen van de Europese
economie naar aanleiding van vaccinatieprogramma in de verschillende
lidstaten.
De Europese Commissie heeft in de winterraming2 die 11 februari jl. is
gepubliceerd de aanname gedaan de huidige economische restricties
geleidelijk worden opgeheven vanaf het tweede kwartaal in 2021.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister ook in te gaan, zover dat
bekend is, op hervormingsplannen in de verschillende lidstaten, in
hoeverre het al duidelijk is dat landen ook de noodzakelijke hervormingen
doorvoeren.

1
2

https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/coronovirus_policy_measures_12_february_2021.pdf
https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/economy-finance/ip144_en_1.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

11

Lidstaten zijn bezig met het opstellen van hun conceptplannen, in nauw
overleg met de Europese Commissie. Er zijn nog geen conceptplannen
formeel ingediend, en het kabinet beschikt niet over conceptplannen. De
Commissie heeft bij lidstaten aandacht gevraagd voor het vinden van een
juiste balans tussen investeringen en hervormingen. Volgens de terugkoppeling van de Commissie ontbreekt het momenteel in sommige lidstaten
aan voldoende ambitieuze hervormingen. Nederland steunt de Commissie
in deze zorg, en pleit bij andere lidstaten voor het opnemen van
voldoende structurele hervormingen in de herstelplannen.
De leden van de D66-fractie zien dat er een gedachtewisseling op de
agenda staat ten aanzien van de sectorale impact en structurele veranderingen in de eurozone door COVID-19. Is de Minister van mening dat een
belangrijke geleerde les van de eerste twee golven betreft dat de
economie direct en grootschalig ondersteund dient te worden vanuit de
overheid bij een dergelijke schok? Is de Minister van mening dat de
geleerde lessen op dit terrein daarom ook zouden moeten worden
betrokken bij de herziening van het Stabiliteits- en groeipact (SGP),
aangezien deze de kaders vormen voor het toekomstige begrotingsbeleid?
De huidige begrotingsregels, met de geopende algemene ontsnappingsclausule, bieden ruimte voor lidstaten om ondersteunende maatregelen te
kunnen nemen. Het is daarbij van belang dat het begrotingskader een
geleidelijke afbouw van steunmaatregelen en het gerichter toepassen van
maatregelen stimuleert, en tegelijkertijd voorkomt dat de steun te snel
wordt afgebouwd. De communicatie van de Commissie van 3 maart jl.
voorziet daarin, met onder andere de gedifferentieerde landspecifieke
aanbevelingen die zullen worden opgesteld door de Commissie in mei
2021. De effectiviteit hiervan valt of staat met de implementatie van
lidstaten. Het kabinet is van mening dat alle lessen die getrokken kunnen
worden ten aanzien van de effectiviteit van de begrotingsregels, zowel
van voor de coronacrisis als erna, moeten worden meegenomen in de
mogelijke herziening van de regels.
De leden van de D66-fractie zijn het van harte eens met het belang van de
vraag hoe het beste beleid kan worden gevormd dat tevens de digitale en
groene transitie bevordert. Onderkent de Minister het belang hiervan en
kan de Minister aangeven op welke manier dit terugkomt in het Nederlandse ondersteuningsbeleid?
Bij de vormgeving van crisismaatregelen is het van belang om deze
tijdelijk en zo gericht mogelijk te maken. Daarnaast dient de steun zo snel
mogelijk voor de doelgroep beschikbaar te zijn. Door de toevoeging van
beleidsdoelen als digitalisering en de ecologische transitie bij directe
crisissteun bestaat het risico dat instrumenten minder effectief worden.
Het kabinet is echter wel van mening dat deze doelen onderdeel dienen te
zijn voor instrumenten gericht op herstel. De digitale en groene transitie
zijn dan ook terecht een belangrijk onderdeel van de Recovery and
Resilience Facility.
Stand van zaken ondersteunende maatregelen in de eurozone
De leden van de PVV-fractie vragen ten aanzien van de stand van zaken
van de ondersteunende maatregelen in de eurozone om een overzicht van
de budgettaire steun die lidstaten hebben gegeven. Kan de Minister per
lidstaat aangeven hoeveel budgettaire steun er is verleend (s.v.p. in
miljarden euro en als percentage van het bbp weergeven)?
Tevens vragen de leden van de PVV-fractie om een overzicht van de
verstrekte liquiditeitssteun per lidstaat (s.v.p. in miljarden euro en als
percentage van het bbp weergeven).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

12

Zie hieronder een overzicht van de totale omvang van steun door lidstaten
(door automatische stabilisatoren en discretionaire maatregelen) en de
verstrekte liquiditeitssteun door lidstaten, in percentage van het bbp. Deze
data zijn niet beschikbaar in miljarden euro. Het overzicht van de
uitgegeven steun door lidstaten is opgesteld door de Commissie op basis
van de herfstraming uit november 2020. Dit betekent dat later aangekondigde steunpakketten door lidstaten, hierin niet zijn meegenomen.

De leden van de CDA-fractie merken op dat de Europese Commissie de
totale omvang van de budgettaire steun in kaart heeft gebracht. Zij vragen
de Minister om deze informatie van de Commissie te delen. Bovendien
vragen deze leden de genoemde positie van Nederland te plaatsen binnen
de steun die andere lidstaten hebben gegeven. Tevens vragen deze leden
om een overzicht van de verwachte staatsschuld van de verschillende
lidstaten eind 2021. De Minister stelt dat het begrotingsbeleid van
lidstaten het economisch herstel in 2021 moet blijven ondersteunen, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

13

leden van de CDA-fractie vragen de Minister of dit inderdaad betekent dat
het SGP voorlopig moet worden losgelaten.
Zie hieronder een overzicht van de totale omvang van steun door lidstaten
(door automatische stabilisatoren en discretionaire maatregelen) en een
overzicht van de verwachte staatschulden in 2021. Het overzicht van de
uitgegeven steun door lidstaten is opgesteld door de Commissie op basis
van de herfstraming uit november 2020. Dit betekent dat later aangekondigde steunpakketten door lidstaten, hierin niet zijn meegenomen.
Nederland heeft volgens de Commissie in 2020 9,1% van het bbp aan
steun uitgegeven, in vergelijking met 8,2% in de eurozone. Het kabinet is
van mening dat lidstaten steunmaatregelen gericht moeten toepassen en
wanneer de economische omstandigheden het toelaten, de steun
geleidelijk moeten afbouwen. Aangezien de huidige crisis niet voorbij is
en er nog steeds sprake is van grote mate van onzekerheid, is het
stimulerend beleid door lidstaten nog noodzakelijk. De algemene
ontsnappingsclausule dient te worden gesloten (waardoor de gebruikelijke toepassing van de begrotingsregels weer van kracht zal zijn),
wanneer de ernstige economische neergang in de eurozone en de EU
voorbij is.

Schulden in % van het bbp
(bron: herfstraming Europese Commissie nov 2020)
2021
European Union
Euro area
Belgium
Bulgaria
Czechia

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

94,59
102,33
117,78
26,36
40,63

14

Schulden in % van het bbp
(bron: herfstraming Europese Commissie nov 2020)
2021
Denmark
Germany
Estonia
Ireland
Greece
Spain
France
Croatia
Italy
Cyprus
Latvia
Lithuania
Luxembourg
Hungary
Malta
Netherlands
Austria
Poland
Portugal
Romania
Slovenia
Slovakia
Finland
Sweden

41,12
70,09
22,52
66,05
200,68
121,99
117,80
82,34
159,52
108,20
45,92
50,66
27,33
77,92
60,03
63,46
85,20
57,29
130,27
54,60
80,17
65,68
71,79
40,46

De leden van de D66-fractie lezen dat het kabinet van mening is dat
landen de schuldhoudbaarheid op de middellange termijn in acht moeten
nemen ten aanzien van de ondersteunende maatregelen in de eurozone.
Op welke manier zouden landen die stellingname moeten laten
doorwerken in hun begrotingsbeleid volgens het kabinet? Is de Minister
bijvoorbeeld van mening dat het voor schuldhoudbaarheid op de
middellange termijn voornamelijk van belang is dat economieën deze
crisis goed doorstaan en goed uitgerust zijn voor de toekomst? Is de
Minister van mening dat het daarvoor met name van belang is dat landen
de kosten van deze crisis uitsmeren over een lange periode in plaats van
snel over te gaan tot bezuinigingen en/of lastenverzwaringen, zoals ook
vele economen adviseren? Kan de Minister uitleggen op welke manier
bewerkstelligd gaat worden dat de schuldhoudbaarheid van landen in
acht wordt genomen en tegelijkertijd gewerkt kan worden aan convergerend herstel?
Het kabinet is van mening dat lidstaten steunmaatregelen gericht moeten
toepassen en wanneer de economische omstandigheden het toelaten, de
steun geleidelijk moeten afbouwen. Dit zorgt ook voor een betere allocatie
van productiefactoren naar productievere sectoren. Het kabinet onderstreept het belang dat lidstaten met hoge schulden in 2022 prudent
begrotingsbeleid zullen voeren, en de middelen uit de RRF gebruiken om
groeibevorderende investeringen uit te voeren. Hiernaast is het van
belang dat de genomen steunmaatregelen tijdelijk zijn en niet voor een
structurele verslechtering van balansen zorgen. Op deze manier kunnen
lidstaten op termijn terug naar het opbouwen van buffers om
weerbaarder te zijn tegen volgende crises. Ook is het van belang dat
lidstaten structurele hervormingen doorvoeren die bijdragen aan het
duurzaam versterken van het groeivermogen en het veerkrachtiger maken
van de economie. Daarbij merkt het kabinet op dat de crisis nog niet
voorbij is en er momenteel nog steeds sprake is van grote onzekerheid,
dat de noodzaak voor het huidige stimulerende beleid onderschrijft. Het te
vroeg intrekken van steun moet worden vermeden door lidstaten,
vanwege het procyclische effect dat dit kan hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

15

Negende enhanced surveillance-rapport Griekenland
De leden van de VVD-fractie lezen dat het rapport korter is dan gewoonlijk
vanwege de focus van de Europese Commissie op het concept-herstelplan
van Griekenland. De leden van de VVD-fractie willen niet dat de aandacht
voor alle zaken die al liepen met betrekking tot Griekenland hierdoor zou
verslappen. Welke garanties kan de Minister daarvoor geven?
Zoals bekend staat Griekenland sinds 2018 onder verscherpt toezicht,
waarbij elk kwartaal rapporten worden opgesteld door de Commissie.
Griekenland moet in deze periode verschillende hervormingen
doorvoeren die zijn vastgesteld door de Eurogroep bij het besluit tot het
beëindigen van het ESM-programma in juni 20183. Alleen als Griekenland
voldoet aan de voorwaarden met betrekking tot het doorvoeren van de
hervormingen, kwalificeert het land zich voor de schuldmaatregelen die
daaraan zijn gekoppeld. Het nu voorliggende 9e rapport is niet gekoppeld
aan dergelijke schuldmaatregelen. Voor het 10e rapport, verwacht in mei,
is dit wel het geval. Op basis van een verscherpt toezicht rapport en een
terugkoppeling door de Europese instellingen, zal dan door de Eurogroep
worden beoordeeld of Griekenland aan de afgesproken hervormingen
heeft voldaan alvorens kan worden besloten tot uitkering van de
schuldmaatregelen.
Het rapport signaleert dat er op een deel van de prioriteiten voortgang
wordt geboekt, maar ook dat er bij andere hervormingen vertragingen zijn
opgelopen en dat het momentum voor hervormingen afneemt. De
COVID-19-crisis is de hoofdoorzaak voor de vertragingen. Dat is de leden
van de VVD-fractie te gemakkelijk. Welke hervormingen hebben vertraging
opgelopen? Waarom neemt het momentum voor hervormingen af?
Het verscherpt toezicht rapport van de Commissie geeft een gedetailleerd
overzicht van de vertragingen die zijn opgelopen4. Het gaat daarbij onder
meer om vertragingen bij het upgraden van het centrale
IT-betalingssysteem en de IT-systemen bij de Griekse belastingdienst,
vertragingen bij het invoeren van de derde pilaar van het sociale
zekerheidsstelstel (het Guaranteed Minimum Income scheme) en de
invoering van de insolvabiliteitswet die deels is vertraagd tot 1 maart en
deels tot 1 juni 2021. Naar verwachting zijn de effecten van veel van deze
vertragingen beperkt. Deze vertraging is onder andere opgelopen
vanwege het bestrijden van de coronacrisis, waardoor Griekenland hard is
getroffen. Daarnaast stelt de Commissie dat het opstellen van het
herstelplan in het kader van de Recovery and Resilience Facility (RRF)
heeft geleid tot een toegenomen werklast waardoor vertragingen zijn
ontstaan.
De leden van de PVV-fractie merken op dat Griekenland vertraging
oploopt voor wat betreft het doorvoeren van een aantal hervormingen. Zij
willen weten om welke hervormingen het hierbij gaat en welke consequenties dit met zich mee kan brengen.
Het verscherpt toezicht rapport van de Commissie geeft een gedetailleerd
overzicht van de vertragingen die zijn opgelopen5. Het gaat daarbij onder
meer om vertragingen bij het upgraden van het centrale
IT-betalingssysteem en de IT-systemen bij de Griekse belastingdienst,
vertragingen bij het invoeren van de derde pilaar van het sociale
3

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2018/06/22/eurogroup-statement-ongreece-22-june-2018/
4
Enhanced Surveillance Report – Greece, February 2021 | European Commission (europa.eu)
5
Enhanced Surveillance Report – Greece, February 2021 | European Commission (europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

16

zekerheidsstelstel (het Guaranteed Minimum Income scheme) en de
invoering van de insolvabiliteitswet die deels is vertraagd tot 1 maart en
deels tot 1 juni 2021.Naar verwachting zijn de effecten van veel van deze
vertragingen beperkt. De vertraging betreft in veel gevallen enkele
maanden.
Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie of er in hoofdlijnen iets
verteld kan worden over het herstelplan dat Griekenland heeft ingediend.
Wat zijn de belangrijkste maatregelen die Griekenland zal treffen? Hoe valt
dit te combineren met de vertraging ten aanzien van de implementatie
van de huidige hervormingen?
De Commissie heeft aangegeven dat een deel van de vertragingen het
gevolg is van de toegenomen werklast doordat Griekenland nu ook met
een herstelplan in het kader van de RRF moet komen. Griekenland is nog
bezig met het opstellen van een conceptplan, in nauw overleg met de
Commissie. Het conceptplan is nog niet formeel ingediend, en nog niet
beschikbaar voor andere lidstaten. November jl. heeft Griekenland wel
een document gepubliceerd met daarin een voorlopige eerste uitwerking
van hun plannen6. Op basis daarvan zou het Griekse plan bestaan uit
maatregelen rondom 4 pijlers; een groene pijler voor de groene transitie
van de economie met daarin onder meer een groot programma voor
vergroting van de energie-efficiëntie van woningen, bedrijven en
openbare gebouwen; een digitale pijler met daarin onder meer de
ontwikkeling van 5G netwerken en het ondersteunen van het MKB op dit
gebied; een werkgelegenheids-, vaardigheden en sociale cohesiepijler,
met daarin onder meer verbeteringen van het onderwijs en bijscholingstrajecten en het verbeteren van de gezondheidszorg en ten slotte de
private investerings- en economische/institutionele hervormingspijler,
waarin onder meer in infrastructuur wordt geïnvesteerd. Het kabinet heeft
geen inzicht in de huidige stand van het Griekse conceptplan, waarover
momenteel overleg plaatsvindt tussen de Griekse regering en de
Europese Commissie. Zodra het plan formeel is ingediend, ontvangt de
Kamer deze zonder vertraging.
Voorts willen de leden van de PVV-fractie weten of Griekenland vanwege
de COVID-19-crisis nog voldoet aan haar terugbetalingsverplichting
richting Nederland.
De Griekse overheid beschikt op dit moment over een grote cashbuffer
van ca. 31 mrd. euro, waarmee zij in staat is om de eerstkomende jaren
aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Op lange termijn is het
vooral van belang dat Griekenland haar hervormingen doorzet en het
additionele geld van de RRF goed gebruikt om de potentiele groei van
Griekenland te kunnen verhogen, zodat ook op lange termijn Griekenland
in staat blijft om aan al haar verplichtingen te voldoen.
Raadsconclusies strategie voor retailbetalingen in de EU
De leden van de VVD-fractie hebben van een groot aantal mensen
klachten gekregen over het innen van Amerikaanse cheques. In het kader
van de coronasteunoperaties heeft de Amerikaanse regering mensen met
een Amerikaans arbeidsverleden ruimhartig gecompenseerd. Deze
cheques kunnen echter niet meer worden ingewisseld bij Nederlandse
banken. Hoe is dit geregeld in andere EU-lidstaten? Is de Minister het eens
met de leden van de VVD-fractie dat deze dienstverlening in een
wereldwijd opererend handelsland als Nederland onmisbaar is? Hoe zorgt
hij ervoor dat de Nederlandse banken deze service weer gaan aanbieden?
6

http://www.opengov.gr/minfin/wp-content/uploads/downloads/2020/11/Greece-RRP-EN-1.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

17

Is de Minister desnoods bereid cheques te laten inwisselen door de
Nederlandse ambassade in Washington DC? Zo nee, waarom niet?
Over het algemeen geldt dat financiële instellingen zelf de afweging
mogen maken welke betaaldiensten zij aanbieden, zolang zij daarvoor een
vergunning hebben van DNB. De afgelopen jaren zijn er ook steeds
minder consumenten die een cheque, die ze van een buitenlandse partij
hebben ontvangen, willen verzilveren. Dit heeft onder andere te maken
met het efficiënte betalingsverkeer van Nederland en de mogelijkheid om
internationaal girale overboekingen te doen. Hierdoor is er nagenoeg
geen behoefte meer aan dienstverlening betreffende cheques. Binnen de
Europese Unie bestaan er echter nog wel verschillen in het gebruik van
cheques als betaalmiddel. Uit een recente navraag blijkt dat personen in
België bij tenminste vier grootbanken een USD cheque kunnen innen.
Op 22 februari 2021 zijn er vergelijkbare Kamervragen gesteld door de
leden Lodders en Van der Linde (beiden VVD) over het niet kunnen innen
van de coronasteuncheques. In de beantwoording op deze Kamervragen
zal ik ingaan op de opties die personen hebben om de cheque te innen.
Eén van de mogelijkheden die ik nu al kan noemen is dat personen een
herstelbetaling kunnen aanvragen (recovery rebate credit) wanneer zij de
Amerikaanse belastingaangifte over 2020 indienen. De herstelbetaling is
bedoeld voor personen die geen of een niet volledige stimulus-cheque
hebben ontvangen. Het verschil kan terug worden gevorderd in de
belastingaangifte (Form 1040) 2020 in de vorm van een hogere belastingteruggave, dan wel lagere aanslag.
Nederland is voornemens in te stemmen met de Raadsconclusies
strategie voor retailbetalingen in de EU. De leden van de CDA-fractie
ondersteunen dit maar vragen de Minister in te gaan op wat dit praktisch
betekent voor betalingsverkeer met het VK. Wordt dit overgenomen door
het VK of zijn daar besprekingen over.
Als gevolg van de Brexit maakt het VK geen deel meer uit de Europese
Unie. De raadsconclusies die voorliggen bij de Ecofin van 16 maart
aanstaande, zullen dan ook niet worden aangenomen door het VK. De
betreffende strategie van de Europese Commissie bevat geen concrete
wetgevingsvoorstellen, maar identificeert de prioriteiten en doelstellingen
van de Europese Commissie voor het retail betalingsverkeer voor de
komende vier jaren. Daarbij wordt bij de verschillende beleidsacties veelal
eerst bezien welke stappen de markt zelf kan zetten en wordt waar nodig
onderzoek aangekondigd door de Commissie, bijvoorbeeld naar de
effecten van huidig beleid. De praktische betekenis van voor het betalingsverkeer met het VK zal in de komende jaren in beeld komen bij de
uitwerking van deze beleidsacties door de Commissie. Bij die uitwerking
kan vervolgens ook rekening gehouden worden met eventuele
ongewenste effecten voor het betalingsverkeer met het VK.
De aanpak van de uitdagingen op het gebied van belastingen die
voortvloeien uit de digitalisering van de economie
De leden van de VVD-fractie willen de voortgang weten van de
gesprekken in OESO-verband. Verder willen de leden van de VVD-fractie
inzicht in het actuele internationale speel- en krachtenveld (zowel EU- als
OESO-verband). Wat is verder de gedachte van het kabinet over de vraag
hoe EU zich het beste kan profileren? Hoe staat het kabinet daar zelf in?
Met welke landen trekt Nederland op om tot een gezamenlijke inzet te
komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

18

De OESO zet nog steeds in op het overeenkomen van een wereldwijde
oplossing halverwege 2021. De G20 Ministers van Financiën hebben
tijdens hun vergadering op 26 februari 2021 nogmaals het belang van het
bereiken van een wereldwijde oplossing halverwege 2021 onderstreept.7
Daarbij is ook relevant dat inmiddels de nieuwe Amerikaanse regering is
aangetreden. De Amerikaanse Minister van Financiën heeft aangegeven
dat de Verenigde Staten willen blijven samenwerken om tot wereldwijde
oplossingen te komen voor de uitdagingen als gevolg van de digitaliserende economie. Een belangrijke stap is dat de Verenigde Staten het
eerdere voorstel van het implementeren van Pijler 1 als een «safe
harbour» (optionele implementatie) heeft ingetrokken. Momenteel wordt
in de verschillende werkgroepen van de OESO en het Inclusive
Framework verder gesproken over een invulling van de maatregelen. Het
commentaar dat is ontvangen middels de publieke consultatie van de
blauwdrukken wordt hierbij in acht genomen.
De nog lopende onderhandelingen hebben onder andere tot gevolg dat
het internationale krachtenveld nog niet vast staat en constant aan
verandering onderhevig is. In Europees verband staan de verhoudingen
ook niet vast. Nederland maakt onderdeel uit van het Europese blok dat
voorstander is van de OESO initiatieven. Gezien de complexiteit en de
verbondenheid van de wereldwijde economie heeft een wereldwijde
oplossing de voorkeur. Echter, voorkomen moet worden dat de noodzaak
tot een wereldwijde oplossing leidt tot een impasse waarbij landen op
elkaar blijven wachten. Hier ligt een mogelijkheid voor de EU om, waar
nodig, de voortgang te behouden van de besprekingen over de digitaliserende economie. Nederland is daarbij van mening dat eventuele Europese
initiatieven op dit vlak als doel moeten hebben om de voortgang van de
wereldwijde discussie (en uitkomst) over de digitale economie zoveel
mogelijk te ondersteunen.
Ik (Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst) heb
eerder toegezegd uw Kamer op de hoogte te blijven houden van de
relevante ontwikkelingen met betrekking tot dit project van het Inclusive
Framework.8 Dit zal ik blijven doen. In aanloop naar de plenaire vergadering van het Inclusive Framework, die naar verwachting plaats zal
vinden eind juni/begin juli 2021, zal ik uw Kamer schriftelijk informeren.
De leden van de CDA-fractie lezen dat tijdens de Ecofinraad zal worden
gesproken over de voortgang van de discussie over de digitaliserende
economie in de OESO en eventuele vervolgstappen in de EU. Deze leden
zijn benieuwd naar de positie van de andere lidstaten ten aanzien van de
eerste en tweede pijler en hoe dit in de EU zou moeten worden vormgegeven. Zij vragen of de Minister in het verslag nauwkeurig kan terugkoppelen wat de standpunten van de verschillende lidstaten zijn tijdens de
discussie, of die in lijn zijn met de blauwdrukken van de OESO en op
welke punten lidstaten hiervan willen afwijken.
Dit deel van de vergadering zal achter gesloten deuren plaatsvinden. Ik zal
in het verslag van deze Ecofinraad zo goed als mogelijk nader ingaan op
en terugkoppelen van de standpunten van de andere lidstaten.
Economisch herstel in de Europese Unie
De leden van de VVD-fractie hebben met grote verbazing kennisgenomen
van hetgeen door Eurocommissaris Gentiloni is aangeven over het
eenmalige Europese herstelfonds van 750 miljard euro en van het feit dat
7

https://www.g20.org/first-meeting-of-the-g20-finance-ministers-and-central-bankgovernors.html
8
Kamerstuk 32 140, nr. 76.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

19

hij nu pleit voor een permanente versie in de vorm van een speciaal
eurozonebudget om toekomstige crises het hoofd te bieden. Dit is niet wat
de leden van de VVD-fractie willen, het herstelfonds is tijdelijk en
eenmalig en de leden van de VVD-fractie willen geen eurozonebudget.
Wat is het standpunt van de Minister op dit punt? Wat gaat de Minister
daarover inbrengen tijdens de komende Ecofin/Eurogroep-vergadering? Is
de Minister bereid daar nu al hard op de rem te trappen? Zo nee, waarom
niet?
Gegeven dat NGEU in reactie op exceptionele en tijdelijke omstandigheden is opgezet (conform artikel 122 van het Verdrag betreffende de
Werking van de Europese Unie; VWEU), is dit instrument tijdelijk en
afgebakend in omvang. De oprichting van een permanente stabilisatiefunctie, al dan niet door het permanent maken van NGEU, dient volgens
het kabinet voorkomen te worden. Het kabinet is van mening dat een
permanente stabilisatiefunctie in de eurozone niet noodzakelijk is. Volgens
het kabinet kunnen schokken worden opgevangen door gebruik te maken
van eigen budgettaire buffers en zogenaamde automatische stabilisatoren
in nationale begrotingen. Lidstaten die voldoen aan de regels van het
Stabiliteits- en Groeipact (SGP) zijn in staat om economische schokken op
te vangen. Ook flexibele economieën en goed functionerende grensoverschrijdende krediet- en kapitaalmarkten dragen bij aan de schokabsorptie
van lidstaten binnen een muntunie. De mogelijkheden voor grensoverschrijdende private schokabsorptie kunnen worden vergroot met het
versterken van de bankenunie en de kapitaalmarktunie, aangezien die de
beschikbaarheid van grensoverschrijdende financiering vergroten. Een
permanente stabilisatiefunctie in de eurozone is ook onwenselijk omdat
deze het beroep op de eigen verantwoordelijkheid van lidstaten voor hun
schuldhoudbaarheid kan ondermijnen en de prikkels om verstandig beleid
te voeren kan verkleinen. Indien dit tijdens de Ecofinraad of Eurogoep
vergadering besproken wordt, zal Nederland zich uitspreken tegen een
dergelijke stabilisatiefunctie.
Is de Minister bereid om dit punt mee te nemen bij de uiteindelijke
definitieve kennisgeving van de ratificatie van het Eigen Middelenbesluit
(EMB)? Zo nee, waarom niet?
Bij de uitvoering van de werkzaamheden met betrekking tot de financiering van het herstelinstrument in de huidige vormgeving is de
Europese Commissie gebonden aan het mandaat dat hiertoe wordt
verleend in het voorliggende EMB. Hierin zijn voldoende waarborgen
opgenomen ten aanzien van de tijdelijkheid en uitzonderlijkheid. Een
wijziging van dit mandaat voor de Europese Commissie, en daarmee een
wijziging van de waarborgen ten aanzien van de tijdelijkheid en uitzonderlijkheid, vereisen een wijziging van het EMB. Een eventueel toekomstig
EMB moet met unanimiteit door de Raad worden aangenomen en in
iedere lidstaat goedgekeurd worden, conform de eigen grondwettelijke
bepalingen. In Nederland vereist dit een regulier wetstraject via het
parlement. Met de huidige waarborgen is het niet nodig de formele
kennisgeving aan Brussel van goedkeuring van het EMB door Nederland
afhankelijk te maken van een door de VVD genoemde mogelijke discussie
over het eurozonebudget.
Tijdens het Wetgevingsoverleg van het Eigenmiddelenbesluit (EMB) in de
Tweede Kamer op 23 februari jl. (Kamerstuk 35 711, nr. 12) heeft de
Minister van Financiën reeds een toezegging gedaan om prudent om te
gaan met de Nederlandse ratificatie van het EMB in relatie tot het
ratificatieproces in andere lidstaten en de Tweede Kamer hierover te
informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

20

Wat is de stand van zaken van de ratificatie van het EMB in de
EU-lidstaten (ook qua planning)?
Op het moment van schrijven hebben zeven lidstaten het EMB geratificeerd. Het betreft Bulgarije, Cyprus, Frankrijk, Kroatië, Malta, Portugal en
Slovenië. In de meeste andere lidstaten verloopt goedkeuring, net als in
Nederland, via het parlement. Omdat de voortgang van deze procedures,
net als in Nederland, afhankelijk is van agendering en behandeling door
zowel regering als parlement is het niet mogelijk om per lidstaat de
planning van de goedkeuringsprocedure weer te geven. Verreweg de
meeste lidstaten hebben evenwel aangegeven afronding van de goedkeuringsprocedure in het eerste kwartaal van 2021 te voorzien en informeel is
vernomen dat de meeste lidstaten deze planning verwachten te halen.
Enkele lidstaten hebben nog geen indicatie gegeven van de verwachte
afronding van de nationale goedkeuring van het EMB.
De leden van de VVD-fractie begrijpen uit de media dat de Europese
Commissie en Eurocommissaris Dombrovskis ernaar neigt om de
algemene ontsnappingsclausule ook in 2022 te handhaven. Wat is het
standpunt van het kabinet op dit punt? Waarom is het continueren van de
algemene ontsnappingsclausule in het kader van het SGP in 2022 al dan
niet noodzakelijk volgens de Minister? Waaraan toetst de Minister straks
of het wel of niet noodzakelijk is om de algemene ontsnappingsclausule in
2022 wel of niet te continueren? Waarom moet er in mei 2021 al besloten
worden over het continueren van de algemene ontsnappingsclausule in
2022, want de vaccinatieprogramma’s moeten in de verschillende
EU-lidstaten in de loop van 2021 economisch toch ook enig soelaas
kunnen bieden?
Het kabinet is van mening dat wanneer er geen sprake meer is van een
ernstige economische neergang in de EU, volgens de meest recente
ramingen van de Commissie, de algemene ontsnappingsclausule zonder
vertraging gesloten moet worden. Met het voorstel van de Commissie om
voornamelijk te kijken naar het niveau van het bruto binnenlands product
in de EU of de eurozone, kan het kabinet instemmen. Volgens de
winterraming van de Commissie, gepubliceerd op 11 februari jl., wordt dit
bbp niveau halverwege 2022 gehaald. Het kabinet is van mening dat
wanneer komende ramingen aangeven dat dit bbp niveau in de EU of de
eurozone eerder (of later) behaald zal worden, het moment van sluiten
van de algemene ontsnappingsclausule daarop gebaseerd moet worden.
Aangezien de ramingen momenteel onderhevig zijn aan veel onzekerheid
door de huidige crisis, valt de precieze timing van de clausule momenteel
nog niet vast te leggen. Daarbij merkt het kabinet op dat lidstaten in
oktober 2021 hun ontwerpbegrotingen voor 2022 zullen indienen bij de
Commissie. De begrotingskaders voor 2022 worden dus eerder in het jaar
vastgesteld door lidstaten. Voor Nederland geldt dit ook. Om deze reden
zullen de beoordelingen van de ontwerpbegrotingen voor 2022 van
lidstaten worden gebaseerd op de economische ontwikkelingen zoals
voorzien in de lenteraming van dit jaar.
Hoe ziet het krachtenveld eruit als het gaat om de activering van de
algemene ontsnappingsclausule?
Over het algemeen wordt, gebaseerd op informeel contact met andere
lidstaten, de sluiting van de algemene ontsnappingsclausule zoals
voorgesteld door de Europese Commissie op 3 maart jl., gesteund door
lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

21

De leden van de VVD-fractie lezen dat de commissie voor de deactivering
van de algemene ontsnappingsclausule het bereiken van het pre-crisis
reële bbp-niveau van de EU als belangrijkste graadmeter ziet. Wat
betekent dit precies? Kan een overzicht gegeven worden van het pre-crisis
reële bbp-niveau van de EU-lidstaten en het huidige reële bbp-niveau van
de EU-lidstaten?
De aanpak van de Commissie houdt in dat wanneer het bruto binnenlands
product (bbp) van de EU of de eurozone het niveau van 2019 heeft bereikt,
er geconcludeerd kan worden dat de ernstige economische neergang in
de EU voorbij is en de algemene ontsnappingsclausule gesloten kan
worden. Het kabinet merkt op dat de Commissie dit besluit zal baseren op
een integrale beoordeling van meerdere indicatoren, maar dat het bbp
niveau van de EU of de eurozone leidend zal zijn. Het kabinet steunt deze
focus op één indicator, aangezien het gebruik van meerdere indicatoren
een transparante en eenduidige afweging kan bemoeilijken. Zie de tabel
voor een overzicht van de meest recente raming van het reële bbp niveau
van lidstaten en een grafiek gedeeld door de Commissie.
Reëel BBP niveau in mrd. in nationale valuta1
(bron: winterraming Europese Commissie)

European Union2
Euro area3
Belgium
Bulgaria
Czechia
Denmark
Germany
Estonia
Ireland
Greece
Spain
France
Croatia
Italy
Cyprus
Latvia
Lithuania
Luxembourg
Hungary
Malta
Netherlands
Austria
Poland
Portugal
Romania
Slovenia
Slovakia
Finland
Sweden

2022

2021

2020

2019

13.195,29
11.222,9
438,4898
103,6068
5.284,014
2.314,271
3.241,216
25,30658
345,6952
181,6652
1.154,1
2.321,816
381,1504
1665,66
21,75664
28,24783
44,74404
59,56944
417.59,97
12,54026
744,2477
371,19
2.213,596
197,3107
884,9233
45,83558
90,02981
231,9007
4.708,633

12.808,56
10.899,18
423,5244
99,899
5.056,892
2.259,754
3.159,628
24,45532
336,9694
175,4782
1.101,676
2.252,852
367,6201
1619,674
21,1319
27,2911
43,62064
58,01533
39.944,82
11,80978
730,5071
361,9879
2.137,724
190,7068
852,4414
44,17267
86,29562
227,0058
4.596,595

12.303,44
10.457,25
406,7504
97,4007
4.903,414
2.182,672
3.052,284
23,65085
327,3206
167,0883
1.045,721
2.129,445
347,7006
1556,615
20,37281
26,00528
42,36593
55,82949
38.424,17
11,47093
715,0525
347,6777
2.068,587
181,0038
825,178
42,04111
82,40703
220,6078
4.449,998

13.280,65
11.346,75
444,1484
102,6529
5.266,744
2.271,754
3.232,263
24,789
335,1545
183,606
1.193,889
2.349,114
384,5322
1726,724
21,71336
27,56051
43,29838
58,46538
41.033,93
12,37956
755,2485
374,0529
2.144,863
199,5424
870,4732
45,25331
89,1302
230,451
4.604,677

1

Berekend op basis van constant prijspeil 2015.
Dit zijn gewogen gemiddeldes van de bbp niveaus van lidstaten, de sluiting van de algemene
ontsnapping wordt op het totale reële bbp niveau van de EU of de eurozone in EUR gebaseerd.
Deze data zijn niet beschikbaar in de winterraming van de Commissie. Zie de figuur hieronder
voor een weergave van het totale reële bbp niveau in de EU.
3
Dit zijn gewogen gemiddeldes van de bbp niveaus van lidstaten, de sluiting van de algemene
ontsnapping wordt op het totale reële bbp niveau van de EU of de eurozone in EUR gebaseerd.
Deze data zijn niet beschikbaar in de winterraming van de Commissie. Zie de figuur hieronder
voor een weergave van het totale reële bbp niveau in de EU.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

22

De Europese Commissie wijst erop dat de schuldhoudbaarheidsrisico’s op
middellange termijn als gevolg van de crisis zijn toegenomen. De leden
van de VVD-fractie willen graag een overzicht ontvangen van de actuele
staatsschuld en de prognose voor de staatsschuld in alle EU-lidstaten?
Idem voor de begrotingssaldi van de EU-lidstaten in 2020, 2021 en daarna.
In hoeverre zijn de schulden in de verschillende EU-lidstaten voor de
middellange termijn nog houdbaar? Wat vindt de Minister daarvan? Wat
zijn de groeiprognoses voor de EU-lidstaten in 2021 en 2022? En de
schuldhoudbaarheid is toch ook een reden voor het niet continueren van
de algemene ontsnappingsclausule?
Zie in de tabellen hieronder een overzicht van de meest recente ramingen
van de schuld- en tekortquotes en de bbp groei van lidstaten. Door de
Covid-19-crisis en de genomen steunmaatregelen zijn de schuldquotes
opgelopen. Het kabinet vindt het van belang dat de genomen steunmaatregelen tijdelijk zijn en niet voor een structurele verslechtering van
balansen zorgen. Op deze manier kunnen lidstaten op termijn terug naar
het opbouwen van buffers om weerbaarder te zijn tegen volgende crises.
Ook is het van belang dat lidstaten structurele hervormingen doorvoeren
die bijdragen aan het duurzaam versterken van het groeivermogen en het
veerkrachtiger maken van de economie. Daarbij merkt het kabinet op dat
de crisis nog niet voorbij is en er momenteel nog steeds sprake is van
grote onzekerheid, die de noodzaak voor het huidige stimulerende beleid
onderschrijft. Het te vroeg intrekken van steun moet worden vermeden
door lidstaten, vanwege het procyclische effect dat dit kan hebben.
Zolang er sprake is van een ernstige economische neergang van het
eurogebied of de Unie als geheel is de algemene ontsnappingsclausule
gerechtvaardigd, mits de houdbaarheid van de begroting op middellange
termijn daardoor niet in gevaar komt. Dit is een vereiste van de algemene
ontsnappingsclausule zoals vastgelegd in Verordening (EG) nr. 1466/97 en
nr. 1467/97. Volgens de Debt Sustainability Monitor (DSM)9, gepubliceerd
door de Commissie op 5 februari jl., is het risico ten aanzien van de
houdbaarheid van overheidsfinanciën op middellange termijn in acht
lidstaten hoog. De Commissie heeft hier aandacht voor in haar recente
mededeling «one year since the outbreak of COVID-19: fiscal policy
response» van 3 maart jl.10, en pleit er daarom voor dat lidstaten met
hoge schulden in 2022 prudent begrotingsbeleid voeren. Nederland steunt
dit pleidooi van de Commissie. De houdbaarheid van de begroting op de
9
10

Debt Sustainability Monitor 2020 (europa.eu)
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021DC0105

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

23

middellange termijn zal een integraal onderdeel moeten zijn van de
evaluatie van de algemene ontsnappingsclausule in het voorjaar.
Schulden in % van het bbp
(bron: herfstraming Europese Commissie nov 2020)
2022

2021

2020

2019

94,89
102,62
118,64
26,25
42,20
40,91
68,97
26,41
66,04
194,80
123,92
119,44
81,63
159,14
102,81
45,53
49,47
28,88
77,18
59,30
65,92
85,15
56,43
127,18
63,59
79,82
67,58
72,52
40,26

94,59
102,33
117,78
26,36
40,63
41,12
70,09
22,52
66,05
200,68
121,99
117,80
82,34
159,52
108,20
45,92
50,66
27,33
77,92
60,03
63,46
85,20
57,29
130,27
54,60
80,17
65,68
71,79
40,46

93,91
101,71
117,72
25,72
37,89
45,03
71,18
17,23
63,05
207,11
120,31
115,87
86,58
159,58
112,56
47,52
47,20
25,42
77,99
55,25
59,97
84,22
56,57
135,15
46,68
82,23
63,42
69,79
39,86

79,25
85,92
98,06
20,21
30,24
33,35
59,64
8,44
57,35
180,51
95,51
98,12
72,81
134,65
94,04
36,92
35,91
21,99
65,41
42,62
48,71
70,51
45,70
117,20
35,25
65,60
48,46
59,25
35,09

2022

2021

2020

2019

– 4,55
– 4,71
– 6,31
– 1,35
– 3,75
– 1,89
– 2,48
– 5,14
– 2,46
– 3,39
– 8,63
– 6,10
– 3,18
– 5,98
– 2,30
– 3,30
– 2,77
– 1,10
– 4,32
– 3,94
– 3,83
– 3,69
– 2,96
– 2,97
– 12,46
– 5,11
– 6,04
– 3,44

– 6,13
– 6,44
– 7,07
– 3,01
– 4,72
– 2,47
– 4,01
– 5,87
– 5,82
– 6,29
– 9,57
– 8,26
– 2,80
– 7,76
– 2,26
– 3,49
– 5,99
– 1,31
– 5,37
– 6,26
– 5,70
– 6,44
– 4,17
– 4,46
– 11,33
– 6,40
– 7,88
– 4,83

– 8,42
– 8,75
– 11,22
– 2,98
– 6,19
– 4,22
– 5,97
– 5,85
– 6,76
– 6,88
– 12,25
– 10,46
– 6,53
– 10,78
– 6,11
– 7,40
– 8,41
– 5,14
– 8,38
– 9,45
– 7,15
– 9,62
– 8,84
– 7,29
– 10,26
– 8,70
– 9,55
– 7,64

– 0,53
– 0,62
– 1,95
1,92
0,27
3,78
1,52
0,08
0,52
1,52
– 2,86
– 3,01
0,39
– 1,60
1,47
– 0,57
0,27
2,43
– 2,07
0,50
1,72
0,67
– 0,69
0,08
– 4,36
0,52
– 1,35
– 0,96

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

24

European Union
Euro area
Belgium
Bulgaria
Czechia
Denmark
Germany
Estonia
Ireland
Greece
Spain
France
Croatia
Italy
Cyprus
Latvia
Lithuania
Luxembourg
Hungary
Malta
Netherlands
Austria
Poland
Portugal
Romania
Slovenia
Slovakia
Finland
Sweden

Tekorten in % van het bbp
(bron: herfstraming Europese Commissie nov 2020)

European Union
Euro area
Belgium
Bulgaria
Czechia
Denmark
Germany
Estonia
Ireland
Greece
Spain
France
Croatia
Italy
Cyprus
Latvia
Lithuania
Luxembourg
Hungary
Malta
Netherlands
Austria
Poland
Portugal
Romania
Slovenia
Slovakia
Finland

Tekorten in % van het bbp
(bron: herfstraming Europese Commissie nov 2020)

Sweden

2022

2021

2020

2019

– 1,36

– 2,49

– 3,88

0,51

De leden van de VVD-fractie willen graag weten wat de ontwikkelingen en
discussie op dit moment zijn als het gaat om de herziening van de
SGP-regels.
De Commissie heeft in haar communicatie van 3 maart jl. mede gedeeld
dat de evaluatie en mogelijke herziening van de begrotingsregels is
uitgesteld totdat er sprake is van robuust economisch herstel in de
Europese Unie. Vanwege de huidige focus op het bestrijden van de crisis,
begrijpt het kabinet het uitstel van deze discussie.
De leden van de VVD-fractie willen weten wat de stand van zaken is met
betrekking tot de Recovery and Resilience Facility (RRF)-plannen van de
EU-lidstaten. Welke discussies spelen rondom dit onderwerp? Wat zijn
knelpunten?
Lidstaten zijn bezig met het opstellen van hun conceptplannen, in nauw
overleg met de Europese Commissie. Er zijn nog geen conceptplannen
formeel ingediend. Uit de terugkoppeling van de Commissie blijkt dat er
drie voornaamste punten zijn waarop plannen nog verbetering behoeven.
Ten eerste moeten plannen een gedetailleerde en grondige inschatting
van de kosten van investeringen en hervormingen bevatten. Ten tweede
moeten plannen duidelijk maken hoe lidstaten de interne controle en audit
organiseren, als waarborg voor een correcte besteding van middelen. Ten
derde moeten mijlpalen en doelen, op grond waarvan middelen worden
uitbetaald, goed ontworpen zijn.
De motie van de VVD-fractie over stevige mijlpalen en doelen van de
RRF-plannen is aangenomen door de Tweede Kamer (Kamerstuk 35 711,
nr. 10). De leden van de VVD-fractie willen graag weten hoe deze motie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

25

uitgevoerd gaat worden. Zij willen eveneens weten of de Minister tijdens
de komende Ecofin/Eurogroepvergadering daar al aandacht voor zal
vragen. En als dat niet het geval is, waarom dat niet het geval is. Klopt het
dat er ook te veel mijlpalen in de plannen worden opgenomen, waardoor
het lastig monistoren, sturen en bijsturen wordt? Hoe kijkt de Minister
daarnaar?
Het kabinet zal aandacht vragen voor duidelijke en stevige mijlpalen en
doelen in de RRF-plannen en daarop blijven aandringen bij de Commissie
en lidstaten, ook tijdens de eerstkomende Ecofinraad/Eurogroep. De
Commissie heeft bij lidstaten aandacht gevraagd voor een goed ontwerp
van de mijlpalen en doelen. Deze moeten de verschillende stappen in de
implementatie van hervormingen en investeringen goed weergeven, en
beperkt blijven tot een behapbaar aantal. Ze moeten in verhouding staan
tot de toebedeelde middelen en het aantal voorziene uitbetalingen. Dit
moet het risico ondervangen dat er inderdaad teveel mijlpalen en doelen
in een plan worden opgenomen, waardoor het toezicht op de invulling
ervan wordt bemoeilijkt. Het kabinet steunt de Commissie in deze zorg.
De leden van de PVV-fractie willen ten aanzien van de RRF weten of al
bekend is welke lidstaten gebruik zullen maken van het leningengedeelte.
Klopt het dat vier lidstaten hebben aangegeven interesse te hebben? Zo
ja, om welke lidstaten gaat het hier? Klopt het dat leningen uit de RRF
gezien worden als nationale schuld in plaats van als Europese schuld en
dat lidstaten hierdoor ervan af willen zien?
Het is niet bekend welke lidstaten gebruik zullen maken van het leningengedeelte van de RRF. Leningen uit de RRF tellen op bij de nationale schuld
van een lidstaat. In hoeverre dit een rol speelt bij het besluit om gebruik te
maken van het leningendeel is moeilijk vast te stellen.
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie naar de stand van zaken van
het Nederlandse herstelplan. Kan de Minister in hoofdlijnen al iets
vertellen over de mogelijke inhoud hiervan? Wanneer wordt de inventarisatie hiervan precies afgerond?
Zoals gecommuniceerd in een brief van 27 november jl. (Kamerstuk
21 501-20, nr. 1626) heeft het kabinet opdracht gegeven tot een ambtelijke
verkenning naar de mogelijke inhoud van een Nederlands herstelplan
(RRP). De inventarisatie wordt de komende weken afgerond zodat deze
kan worden betrokken bij de besluitvorming door een nieuw kabinet. Het
kabinet kan niet vooruitlopen op de inhoud van het nationaal herstelplan
dat door het volgende kabinet zal worden ingediend.
Verder vragen de leden van de PVV-fractie of de Minister al iets kan
zeggen over de financieringsstrategie van de Commissie. Wat zijn de
verwachte rentepercentages voor leningen van 15 en 30 jaar?
De Commissie zal een gediversifieerde financieringsstrategie hanteren
voor Next Generation EU (NGEU). Wanneer de Commissie namens de
Unie obligaties uitgeeft voor het verstrekken van NGEU middelen aan
lidstaten, zullen de bijbehorende rentepercentages bekend worden.
Aangezien rentes continu in beweging zijn, is op dit moment niet te
zeggen tegen welke tarieven de Commissie straks zal veilen in het kader
van NGEU. In juli 2020 heeft de Commissie aangegeven wat de
verwachtte rentepercentages zijn voor NGEU, zie de tabel hieronder. Dit
zijn ook de rentes die zijn gehanteerd voor de Nederlandse uitstaande
garantie voor NGEU op de Financiën begroting. De daadwerkelijke
rentepercentages kunnen hier uiteraard van afwijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

26

rente

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

0,55

0,56

0,56

0,68

0,7

0,88

1,15

De leden van de CDA-fractie constateren dat de Raad zal spreken over het
verdere proces ten aanzien van de algemene ontsnappingsclausule van
het SGP. De Commissie lijkt het logisch om pas vanaf 2023 terug te
stappen op de begrotingsregels. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister of dit inderdaad het voorstel van de Commissie is en hoe het
kabinet dit apprecieert.
Het kabinet is van mening dat wanneer er geen sprake meer is van een
ernstige economische neergang in de EU, volgens de meest recente
ramingen van de Commissie, de algemene ontsnappingsclausule zonder
vertraging gesloten moet worden. Daarnaast is het van belang dat er
duidelijke afspraken worden gemaakt ten aanzien van de sluiting van de
algemene ontsnappingsclausule, zodat lidstaten hier rekening mee
kunnen houden bij het vaststellen van hun begrotingskaders. De Europese
Commissie heeft met de publicatie van de mededeling over het begrotingsbeleid van 3 maart jl.11 een voorstel gedaan voor het proces met
betrekking tot het sluiten van de algemene ontsnappingsclausule. De
Commissie zal het besluit om de algemene ontsnappingsclausule te
sluiten baseren op een integrale beoordeling van meerdere indicatoren,
maar dat het bbp niveau van de EU of de eurozone zal leidend zijn.
Volgens de winterraming van de Commissie, gepubliceerd op 11 februari
jl., heeft het bruto binnenlands product (bbp) van de EU halverwege 2022
het niveau van 2019 gehaald. Het kabinet steunt deze focus op één
indicator, aangezien het gebruik van meerdere indicatoren een transparante en eenduidige afweging kan bemoeilijken. Het kabinet is van
mening dat wanneer komende ramingen aangeven dat dit bbp niveau in
de EU eerder (of later) behaald zal worden, het moment van sluiten van de
algemene ontsnappingsclausule daarop gebaseerd moet worden.
Aangezien de ramingen momenteel onderhevig zijn aan veel onzekerheid
door de huidige crisis, valt de precieze timing van de clausule momenteel
nog niet vast te leggen.
De leden van de CDA-fractie zijn zeer terughoudend over het oprekken van
begrotingsregels wanneer het weer goed gaat met de Europese
economie, de SGP-afspraken moeten een doelstelling blijven die als een
paal boven water staat. Deze crisis moet geen weg worden richting
onhoudbare overheidsfinanciën. Natuurlijk moet er gekeken worden naar
meer flexibiliteit en slagvaardigheid van binnen de begrotingen van de
lidstaten, maar oprekken van de stabiliteitsafspraken mag niet betekenen
dat hervormingen worden uitgesteld en afgesteld. De leden van de
CDA-fractie vinden het daarom van groot belang dat Nederland vroegtijdig deze rode lijnen trekt en daar heel duidelijk over is in de Raad. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister aan te geven wanneer er
beslismomenten worden verwacht over de hervorming van het SGP, wat
de positie is van de verschillende lidstaten en daarbij in het bijzonder van
Duitsland en Frankrijk.
In de mededeling van de Commissie over het begrotingsbeleid van
3 maart jl. wordt ook ingegaan op de herziening van de Europese
begrotingsregels. Daarin staat aangegeven dat de discussie over de
hervorming van het Stabiliteits- en Groeipact wordt uitgesteld om de
aandacht te richten om het bestrijden van de COVID-19 crisis en de
implementatie van de Recovery and Resilience Facility (RRF). Het is op dit
11

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021DC0105

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

27

moment nog onduidelijk wanneer eventuele beslismomenten zullen
plaatsvinden en wat de positie van andere Europese lidstaten is ten
aanzien van dit onderwerp. Het kabinet is van mening dat de evaluatie en
mogelijke herziening van het SGP los moeten worden gezien van de
discussie t.a.v. de algemene ontsnappingsclausule. Vanwege de huidige
focus op het bestrijden van de crisis, is het kabinet positief over het uitstel
van deze discussie.
Zoals eerder gemeld zouden de leden van de CDA-fractie graag een
Ecofinvergadering zien die geheel in het teken staat van de schuldenhoudbaarheid van de lidstaten en de daarbij horende discussie over het SGP.
Deze leden vragen de Minister of een dergelijke vergadering op de agenda
staat en wanneer dat niet het geval is de Minister daartoe zou willen
verzoeken. De reden hiervoor is dat de beslissingen die hierover genomen
worden grote gevolgen hebben voor de huishoudboekjes van toekomstige generaties, maar zeker ook voor de monetaire balans binnen de EU.
Dit onderwerp is meer dan een terugkerend agendapunt van de Ecofin/
Eurogroep maar betreft een existentiële discussie over de toekomst van
de Europese economie.
Er wordt met grote regelmaat gesproken over de macro-economische
situatie in Europa, het begrotingsbeleid van Europese lidstaten en de
houdbaarheid van hun schulden. Ook worden in de Ecofinraad discussies
gevoerd over het Stabiliteits- en groeipact (SGP). Het kabinet is zodoende
van mening dat deze onderwerpen reeds voldoende aan bod komen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de rente op de obligatiemarkt
de afgelopen tijd gestaag aan het stijgen is. De ECB heeft echter aangegeven de beleidsrente nog niet te willen laten stijgen en dat het door zal
gaan met het opkoopprogramma. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister wat dit in de ogen van de regering betekent voor het economisch
herstel en de houdbaarheid van de schulden van lidstaten.
De rente op obligatiemarkten is sinds begin dit jaar toegenomen, mede
naar aanleiding van wijzigingen in de inflatieverwachtingen en een
additionele begrotingsimpuls in enkele ontwikkelde economieën. De
invloed van de stijgende rentes op het economisch herstel is mede
afhankelijk van de onderliggende drijfveren van de rentestijging. Als de
rentestijging een reflectie is van toenemende inflatie en groeiverwachtingen kan dit juist een teken zijn dat markten een sterk herstel
verwachten. Bij een hogere inflatie en economische groei zullen de
nominale inkomsten van bedrijven en overheden ook toenemen waardoor
schuldenlasten makkelijker kunnen worden gefinancierd. Tegelijkertijd kan
de rente ook toenemen door andere oorzaken zoals een hoger inflatierisico voor de komende jaren of doordat een rentestijging in regio’s met
hogere groei en inflatieverwachtingen zich ook vertaald naar hogere
rentes in andere regio’s waar deze verwachtingen niet zijn toegenomen.
Bovendien neemt de gevoeligheid voor rentestijgingen toe bij een hogere
publieke schuldquote. Het is daarom belangrijk dat landen zodra de
economische omstandigheden het toelaten stappen ondernemen om hun
gevoeligheid voor rentestijging te reduceren, met name door publieke
schuldniveaus te verlagen.
Deze leden benadrukken hierbij de onafhankelijkheid van de ECB, maar
zien ook een scenario dat economisch herstel veel langer zal duren door
de stijgende rente. Is het dus wenselijk dat het economisch herstel
gepaard gaat met het afbouwen van het opkoopprogramma zo vragen
deze leden de Minister. Moet er niet een vangnet zijn voor het moment dat
de ECB de rente gaat verhogen en schuldenopkoop gaat afbouwen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

28

De bbp-gewogen 10-jaars rente op eurozone staatsobligaties is dit jaar
met ongeveer 30 basispunten gestegen, maar is historisch gezien nog
steeds erg laag. De ECB heeft op 21 januari jl. besloten de basisrentetarieven niet te zullen verhogen totdat is vastgesteld dat de inflatieverwachtingen krachtig convergeren naar een niveau dat voldoende dichtbij maar
onder 2 procent ligt, en een dergelijke convergentie consequent in de
onderliggende inflatiedynamiek tot uitdrukking komt. Daarnaast zullen de
nettoaankopen in het kader van het pandemie-noodaankoopprogramma
(Pandemic Emergency Purchase Programme – PEPP) voort worden gezet
tot ten minste het einde van maart 2022 en in ieder geval totdat de ECB
van oordeel is dat de crisisfase van het coronavirus voorbij is. De
aankopen onder het PEPP worden uitgevoerd om de gunstige financieringsvoorwaarden tijdens de periode van de pandemie in stand te
houden. De aankopen worden op flexibele wijze uitgevoerd en daarbij
wordt rekening gehouden met de marktomstandigheden, met het oog op
het voorkomen van een verkapping van de financieringsvoorwaarden. De
ECB heeft op 21 januari jl. aangegeven dat het bedrag zo nodig kan
worden geherkalibreerd om gunstige financieringsvoorwaarden in stand
te houden. Daarnaast blijft de ECB gebruik maken van andere instrumenten om gunstige financieringsvoorwaarden in stand te houden. De
nettoaankopen in het kader van de Asset Purchase Programme (APP)
worden voortgezet voor een maandelijks bedrag van € 20 miljard zo lang
als noodzakelijk is om de accommoderende invloed van de beleidstarieven te versterken. Ten slotte blijft de derde reeks van gerichte langerlopende herfinancieringstransacties (TLTRO-III) een aantrekkelijke financieringsbron voor banken en geeft het steun aan de bancaire
kredietverlening aan bedrijven en huishoudens.
Het beleid van de ECB is er hiermee op gericht een ruime mate van
monetaire stimulering te blijven bieden om gedurende de pandemie voor
alle economische sectoren gunstige financieringsvoorwaarden te
bewaren, om zo de onzekerheid te verminderen en het vertrouwen te
versterken, hetgeen de consumptieve bestedingen en bedrijfsinvesteringen stimuleert. Daarnaast is het belangrijk dat overheden en bedrijven,
zodra de economische omstandigheden het toelaten, stappen ondernemen om hun gevoeligheid voor rentestijgingen te reduceren. Ik zie
zodoende geen aanleiding om een vangnet in te richten.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister welke ruimte de EU
daarvoor heeft binnen bestaande fondsen en het nieuwe begrotingskader.
Voor bevordering van economisch herstel zijn verschillende instrumenten
beschikbaar vanuit de Europese begroting en fondsen. (NGEU, waaronder
de RRF, React EU, SURE en bijvoorbeeld het Emergency Support
Instrument, etc. etc.). Next Generation EU (NGEU), en specifiek de
Recovery and Resilience Facility (RRF), is een noodpakket van ongekende
grootte voor lidstaten om economisch herstel te bewerkstelligen. Er wordt
verwacht dat deze zomer de eerste herstelplannen van lidstaten worden
goedgekeurd, waarna lidstaten voorfinanciering kunnen ontvangen. Ook
is het tijdelijk steunkader Covid-19, waardoor de voorwaarden voor
lidstaten om staatssteun te geven zijn versoepeld, verlengd tot eind 2021.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister een update te geven van
de ratificatie van het EMB in de verschillende lidstaten.
Op het moment van schrijven hebben zeven lidstaten het EMB geratificeerd. Het betreft Bulgarije, Cyprus, Frankrijk, Kroatië, Malta, Portugal en
Slovenië.
In de meeste andere lidstaten verloopt goedkeuring, net als in Nederland,
via het parlement. Omdat de voortgang van deze procedures, net als in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

29

Nederland, afhankelijk is van agendering en behandeling door zowel
regering als parlement is het niet mogelijk om per lidstaat de planning
van de goedkeuringsprocedure weer te geven. Verreweg de meeste
lidstaten hebben evenwel aangegeven afronding van de goedkeuringsprocedure in het eerste kwartaal van 2021 te voorzien en informeel is
vernomen dat de meeste lidstaten deze planning verwachten te halen.
Enkele lidstaten hebben nog geen indicatie gegeven van de verwachte
afronding van de nationale goedkeuring van het EMB.
Aangezien er verschillende punten op de agenda staan over de toekomst
van de euro en de economische situatie in Europa vragen deze leden de
Minister aan te geven of er al gesproken wordt over de nieuwe
EMB-voorstellen zoals de carbon border taks, de financial transaction taks
of de plastic taks.
De leden van de CDA-fractie vragen ook of er al gesproken wordt over
voorstellen voor nieuwe eigen middelen. De Raad, het Europees
Parlement en de Europese Commissie zijn in het Interinstitutioneel
Akkoord (IIA) principes overeengekomen die leidend zijn bij de eventuele
introductie van nieuwe eigen middelen, indien de Raad daartoe met
unanimiteit zou besluiten. Daarbij is ook een indicatieve routekaart
opgenomen waarin een tijdpad wordt gegeven voor de eventuele
introductie van nieuwe eigen middelen. De Commissie zal in juni 2021
voorstellen doen voor een koolstofheffing aan de grens en een digitale
heffing, met het oog op een uiterlijke introductiedatum van 1 januari 2023,
indien de Raad daartoe zou besluiten. Gelijktijdig zal een voorstel worden
gedaan voor een eigen middel gebaseerd op het (mogelijk uitgebreide)
Emission Trading System (ETS). De Raad zal zich uiterlijk 1 juli 2022
beraden over deze voorstellen. Al geruime tijd wordt door een groep
lidstaten door middel van nauwere samenwerking gewerkt aan een
Financial Transaction Tax. Indien deze lidstaten niet tot overeenstemming
komen, zal de Commissie proberen om in juni 2024 een nieuw voorstel te
presenteren. De Raad zal zich hier uiterlijk 1 juli 2025 over buigen met het
oog op eventuele introductie op 1 januari 2026. Nederland zal toekomstige
Commissievoorstellen voor nieuwe eigen middelen op hun merites
beoordelen, waarbij zal worden meegewogen in hoeverre de voorstellen
passen binnen de doelstellingen van het kabinet. De bevoegdheden over
de introductie zoals vastgelegd in de verdragen blijven gelden: nieuwe
eigen middelen dienen door de Raad met unanimiteit te worden aangenomen via een nieuw Eigenmiddelenbesluit, wat voorts goedkeuring
vereist in iedere lidstaat conform de eigen grondwettelijke bepalingen.
De leden van de D66-fractie danken de Minister voor de reactie op de
toezegging aan het lid Sneller tijdens het wetgevingsoverleg tot
goedkeuring van het Eigenmiddelenbesluit ten aanzien van de betrokkenheid van externe partijen bij het Nederlandse herstelplan. De leden
van voornoemde fractie vinden het positief dat diverse stakeholders zijn
betrokken. Kan de Minister ook aangeven of zij proactief zijn benaderd
hiervoor en/of dat eventuele andere stakeholders een toegang hebben bij
de departementen voor input voor dit herstelplan? Kan de Minister bij de
presentatie van het herstelplan ook uitgebreid en uitputtend ingaan op de
wijze waarop input van stakeholders wel of niet is meegenomen?
Stakeholders hebben toegang bij de ministeries voor het leveren van
input. Zoals beschreven in een Kamerbrief van 14 januari (Kamerstuk
21 501-20, nr. 1642) zijn bijvoorbeeld FNV-investeringsvoorstellen
ontvangen door het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en het
Ministerie van Financiën. Deze voorstellen zijn gedeeld met de beleidsverantwoordelijke ministeries. De ministeries bekijken welke voorstellen
kunnen voldoen aan de eisen uit de RRF-verordening en bepalen welke
relevant zijn voor de ambtelijke verkenning. Het Nederlandse herstelplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

30

zal, conform de RRF-verordening, beschrijven hoe stakeholders betrokken
zijn bij de totstandkoming van het plan.
Kan de Minister ook ingaan op de wijze waarop de herstelplannen zullen
worden besproken in de Ecofinraad ten opzichte van de EFC en hoe dit
zich verhoudt tot de rol van de Kamer? Hoe ziet de Minister bijvoorbeeld
toe dat voorkomen wordt dat een groot deel van de middelen van het
herstelfonds ten goede komt aan vervuilende industrieën?
Nadat plannen formeel zijn ingediend, heeft de Commissie twee maanden
de tijd om ze te beoordelen. De Commissie toetst plannen daarbij aan de
vereisten uit de verordening. Eén van de vereisten is dat geen economische activiteiten mogen worden ondersteund die schadelijk zijn voor
het milieu. Indien de Commissie tot een positieve beoordeling komt, zal zij
een voorstel doen voor een uitvoeringsbesluit van de Raad, waarmee een
plan wordt goedgekeurd. De Raad moet het uitvoeringsbesluit binnen een
maand aannemen, en doet dit op basis van gekwalificeerde meerderheid.
De Kamer zal voorafgaand aan de stemming in de Raad worden geïnformeerd over de beoordeling van de Commissie en haar voorstel voor een
uitvoeringsbesluit, en over de stemintentie van Nederland. Het Economisch en Financieel Comité (EFC) heeft geen formele rol in de beoordeling
van plannen, maar zal wel over de plannen spreken voorafgaand aan de
ecofinraad. Het EFC heeft wel een formele rol in de beoordeling van
betalingsverzoeken die lidstaten kunnen doen zodra ze mijlpalen en
doelen uit hun plan daadwerkelijk hebben behaald. Het EFC geeft hierover
een opinie, waarmee de Commissie rekening moet houden bij het nemen
van een besluit over de uitbetaling.
Internationale vergaderingen – Voorbereiding G20-vergadering
van Ministers van Financiën en Presidenten van Centrale Banken
en de voorjaarsvergadering van het IMF april 2021
De leden van de VVD-fractie lezen dat er gesproken gaat worden over de
vergadering van de Ministers van Financiën en presidenten van Centrale
Banken op 7 april 2021 en over de voorjaarsvergadering van het IMF op
8 april 2021. De annotatie is wel erg summier vinden de leden van de
VVD-fractie. Hoe en wanneer wordt de Tweede Kamer daar verder nog bij
betrokken?
De Kamer zal zoals gebruikelijk separaat worden geïnformeerd over de
inzet van Nederland voor de Voorjaarsvergadering van het IMF middels de
geannoteerde agenda die 26 maart naar de Kamer zal worden verzonden.
Daarnaast wordt de Kamer binnenkort door de Minister van Buitenlandse
Zaken geïnformeerd over de Nederlandse inzet voor de G20 voor het
aankomende jaar. Hierbij wordt ook uitgebreid ingegaan op de inzet voor
het financiële traject van de G20. Tot slot zal ik de Tweede Kamer op korte
termijn informeren over het verloop en de uitkomsten van de vergadering
van Ministers van Financiën en Presidenten van Centrale Banken die op
26 februari heeft plaatsgevonden.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of er tijdens de afgelopen
of tijdens de aanstaande G20-vergadering van Ministers van Financiën en
presidenten van Centrale Banken en de voorjaarsvergadering van het IMF
april 2021 gesproken wordt over de houdbaarheid van schulden in lageen middeninkomenslanden en welke rol de EU daarin zal gaan spelen.
Binnen de G20 en het IMF vindt een doorlopende discussie plaats over de
schuldenproblematiek van lage-inkomenslanden en opkomende economieën. De COVID-19 crisis heeft schuldkwetsbaarheden in opkomende en
lage inkomenseconomieën, die voor een deel voor de crisis al waren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

31

ontstaan, verder blootgelegd, hoewel sinds begin 2020 beperkt sprake
geweest is van daadwerkelijk onhoudbare schuldposities in
lage-inkomenslanden. De aanpak van schuldkwetsbaarheden in lage
inkomenslanden en opkomende economieën bestaat uit verschillende
componenten, waarvan er een aantal in de aankomende G20 en IMF
vergaderingen op de agenda staan. Zo maken het IMF en de Wereldbank
ter voorbereiding op de besprekingen een analyse van de externe
financieringsbehoefte van deze landen.
Daarnaast zal de G20 tijdens de aanstaande vergadering in april het
schuldendienstmoratorium, ingesteld voor lage-inkomenslanden (het
Debt Service Suspension Initiative -DSSI), bespreken en bezien of een
eventuele verlenging van dit initiatief nodig is. Tevens zal er binnen de
G20 en de Club van Parijs de komende maanden verder worden
gesproken over de implementatie van de structurele oplossing (Common
Framework for Debt Resolution) voor de behandeling van schulden van
kwetsbare landen die eind vorig jaar overeen is gekomen. Nederland
hecht belang aan het adresseren van schuldhoudbaarheid van kwetsbare
landen en steunt een gezamenlijke internationale aanpak. Binnen de EU is
er, via het EU Global Recovery Initiative dat geïnitieerd is door de
Europese Commissie, dan ook veel aandacht voor de link tussen de
aanpak van schulden, investeringen en de duurzame ontwikkelingsagenda. EU lidstaten steunen een ambitieuze aanpak van schuldkwetsbaarheden en zien er de meerwaarde van in om hier in gezamenlijkheid
internationaal op in te zetten in de gremia waarin over schuldenaanpak
wordt besloten, zoals de G20, de Club van Parijs en het IMF.
Antwoorden op vragen commissie over het Fiche: Verordening
Markten in Cryptoactiva (MiCA)
De leden van de VVD-fractie willen graag weten wat de rol van de
toezichthouders en/of andere instanties is als het gaat om cryptoactiva en
de criminaliteit rondom digitale munten zoals de bitcoin. In hoeverre is er
zicht op manipulatie van de koers? En in hoeverre digitale munten zoals
de bitcoin vooral ook gebruikt worden als betaalmiddel in de criminele
sfeer?
Uit de tweede National Risk Assessment (NRA) Witwassen12, uitgevoerd
door het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum
(WODC), blijkt dat cryptoactiva veelvuldig worden gebruikt als betaalmiddel door criminelen. Ook uit andere nationale en internationale
onderzoeken blijkt dat crypto’s relatief vaak worden gebruikt voor
criminele doeleinden.13
Met de implementatie van de herziene vierde anti-witwasrichtlijn zijn
sinds 21 mei 2020 ook aanbieders van crypto omwisseldiensten en
bewaarportemonnees onder de reikwijdte van de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) gebracht. Op grond van
de Wwft moeten deze aanbieders zich registeren bij de Nederlandsche
Bank (DNB) en zijn zij gehouden onderzoek te doen naar hun cliënten en
ongebruikelijke transacties te melden bij de FIU-Nederland. Daarnaast
bepaalt de Wwft dat de personen die bij deze aanbieders een leidinggevende functie hebben betrouwbaar en geschikt zijn. DNB toetst deze
personen en ziet toe op de naleving van de Wwft-voorschriften door
geregistreerde aanbieders.

12
13

Kamerstuk 31 477, nr. 51
Zie ook Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn, Kamerstuk 35 245, nr. 6, p. 5
(nota naar aanleiding van het verslag).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

32

Verder bevat het voorstel voor de MiCA-verordening maatregelen om
marktmisbruik op het terrein van cryptoactiva te voorkomen, waaronder
een verbod op marktmanipulatie en een verbod op wederrechtelijke
mededeling van voorwetenschap. Aanbieders van cryptoactivadiensten
moeten daarnaast beschikken over systemen die mogelijk marktmisbruik
door cliënten aan het licht brengen. Tot slot krijgen bevoegde autoriteiten
de bevoegdheid om een onderzoek in te stellen naar inbreuken op de
regels inzake marktmisbruik.
De leden van de VVD-fractie willen verder graag weten of de ECB en het
financiële systeem klaar is voor een werkzame digitale (commerciële)
munt. En welke gevolgen hebben de (commerciële) digitale munten en/of
munten van landen zoals China op het monetaire beleid?
Binnen het Eurosysteem wordt op dit moment onderzoek gedaan naar de
mogelijkheden om een eigen publieke digitale munt, de digitale euro, te
ontwikkelen. Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de effecten van een
digitale euro op het financiële systeem en het monetaire beleid, zodat bij
de eventuele invoering van de digitale euro mogelijke risico’s zo goed
mogelijk kunnen worden ondervangen. De ECB heeft in haar rapport over
de digitale euro14 aangegeven dat een breed gebruik van digitale valuta
van buitenlandse centrale banken of private actoren gepaard kan gaan
met een gereduceerde transmissie van het monetair beleid. In het rapport
wordt daarom aangegeven dat een eventuele digitale euro zich op het
technologische frontier zou moet bevinden zodat zij ten minste net zo
aantrekkelijk is als buitenlandse digitale valuta. De Minister van Financiën
zal minimaal elk half jaar aan de Kamer rapporteren over de stand van
zaken wat betreft de ontwikkeling van de digitale euro.
Verder wordt opgemerkt dat dat de ECB op 19 februari jl. een advies heeft
uitgebracht over het voorstel voor de MiCA-verordening.15 In haar advies
verwelkomt zij de introductie van een geharmoniseerd regelgevend kader
voor crypto’s op EU-niveau en stelt een aantal aanpassingen voor. In dit
verband is van belang dat de ECB mogelijke risico’s van zogenaamde
«stable coins» voor de financiële stabiliteit en het monetaire beleid
signaleert.
Kabinetsstandpunt over de mededeling van de Europese
Commissie inzake begrotingsbeleid sinds uitbreken COVID-19
De leden van de PVV-fractie willen wat betreft de toepassing van de
begrotingsregels weten wanneer een keuze zal worden gemaakt over het
stopzetten van de ontsnappingsclausule. Klopt het dat het meest logische
is om vanaf 2023 terug te stappen op de begrotingsregels?
De Europese Commissie heeft met de publicatie van de mededeling over
het begrotingsbeleid van 3 maart jl.16 een voorstel gedaan voor het sluiten
van de algemene ontsnappingsclausule. De aanpak van de Commissie
houdt in dat wanneer het bruto binnenlands product (bbp) van de EU of
de eurozone het niveau van 2019 heeft bereikt, er geconcludeerd kan
worden dat de ernstige economische neergang in de EU voorbij is en de
algemene ontsnappingsclausule gesloten kan worden. Volgens de
winterraming van de Commissie, gepubliceerd op 11 februari jl., wordt
het bbp niveau halverwege 2022 gehaald.
14

Te raadplegen via: https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/
Report_on_a_digital_euro~4d7268b458.en.pdf
Te raadplegen via: https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/
en_con_2021_4_f_sign~ae64135b95..pdf.
16
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021DC0105
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

33

Indien aan de voorwaarde voor het intrekken van de algemene ontsnappingsclausule halverwege 2022 wordt voldaan, zal dat betekenen dat in de
landspecifieke aanbevelingen (country-specific recommendations) van
2022 kwantitatieve doelen worden opgenomen. Daarnaast dienen deze
doelen geadresseerd te worden in de concept begrotingen die lidstaten
voor 2023 opstellen. Door aan de bovenstaande eisen te voldoen worden
de begrotingsregels van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) in 2023 weer
actief.
Het kabinet is van mening dat wanneer komende ramingen aangeven dat
dit bbp niveau in de EU of de eurozone eerder (of later) behaald zal
worden, het moment van sluiten van de algemene ontsnappingsclausule
daarop gebaseerd moet worden. Het kabinet merkt op dat de Commissie
dit besluit zal baseren op een integrale beoordeling van meerdere
indicatoren, maar dat het bbp niveau van de EU of de eurozone leidend
zal zijn. Het kabinet steunt deze focus op één indicator, aangezien het
gebruik van meerdere indicatoren een transparante en eenduidige
afweging kan bemoeilijken. Aangezien de ramingen momenteel onderhevig zijn aan veel onzekerheid door de huidige crisis, valt de precieze
timing van de clausule momenteel nog niet vast te leggen.
Verder willen de leden van de PVV-fractie weten wat de gevolgen zijn van
het verslechterde schuldhoudbaarheidsrapport. Hebben lidstaten met een
hoog risico op de korte termijn nog toegang tot de preventieve kredietlijnen van het ESM, nadat schuldbaarheid als factor is toegevoegd?
De ESM preventieve kredietlijnen staan ter beschikking aan landen die
nog gezonde economische fundamenten en toegang tot kapitaalmarkten
hebben, maar extra waarborgen omtrent hun financiering willen
inbouwen. Schuldhoudbaarheid is één van de criteria waarnaar wordt
gekeken om te beoordelen of een economie nog gezond is. Bij een
concrete aanvraag voor een kredietlijn wordt daarom, net als bij een
macro-economische aanpassingsprogramma vanuit het ESM, een
schuldhoudbaarheidsanalyse uitgevoerd. Specifiek ten aanzien van het
pandemic crisis support (PCS) kredietlijn van het ESM heeft de Raad van
Gouverneurs op basis van voorlopige schuldhoudbaarheidsanalyses in
mei 2020 aangegeven dat alle landen in principe toegang tot het
instrument kunnen krijgen. Bij een concrete aanvraag voor deze PCS
kredietlijn zal de voorlopige schuldhoudbaarheidsanalyse moeten worden
omgezet in een definitieve schuldhoudbaarheidsanalyse. Ik verwacht dat
materiële veranderingen in de schuldhoudbaarheid van landen hierin
worden meegenomen.
Tevens merken de leden van de PVV-fractie op dat de Commissie wat
betreft de schuldhoudbaarheid voor de middellange termijn medium hoge
risico’s ziet voor een aantal lidstaten, waaronder Nederland. Kan de
Minister dit onderbouwen en aangeven wat het Nederlands standpunt is
ten aanzien hiervan?
Op 5 februari jl. heeft de Europese Commissie de Debt Sustainability
Monitor 202017gepubliceerd waaruit blijkt dat voor verschillende lidstaten,
waaronder Nederland, de houdbaarheid van de staatsschuld naar
beneden is bijgesteld t.o.v. 2019. Het kabinet acht het positief dat de
Europese Commissie aandacht heeft voor het effect van de steun die in
het kader van COVID-19 wordt verleend op de schuldhoudbaarheid. Het
kabinet onderstreept het belang dat de genomen steunmaatregelen
tijdelijk zijn en niet voor een structurele verslechtering van balansen
zorgen. Op deze manier kunnen lidstaten op termijn terug naar het
17

https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/economy-finance/ip143_en.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

34

opbouwen van buffers om weerbaarder te zijn tegen volgende crises. Ook
is het van belang dat lidstaten structurele hervormingen doorvoeren die
bijdragen aan het duurzaam versterken van het groeivermogen en het
veerkrachtiger maken van de economie. Daarbij merkt het kabinet op dat
de crisis nog niet voorbij is en er momenteel nog steeds sprake is van
grote onzekerheid, dat de noodzaak voor het huidige stimulerende beleid
onderschrijft. Het te vroeg intrekken van steun moet worden vermeden
door lidstaten, vanwege het procyclische effect dat dit kan hebben.
De leden van de D66-fractie constateren in de appreciatie van de Minister
ten aanzien van de mededeling van de Europese Commissie over het
begrotingsbeleid dat Commissie en lidstaten duidelijk zicht zouden
moeten zien te houden op terugkeer naar gebruikelijke handhaving van
het SGP. Kan de Minister aangeven wat hier bedoeld wordt met «zicht
houden op»? Waarom wordt hier expliciet aangegeven dat er teruggekeerd dient te worden naar de gebruikelijk handhaving van het SGP,
terwijl de analyse van de Europese Commissie, evenals vele economen,
juist stellen dat het SGP verbeterd kan worden met een grondige
herziening? Wat is dan volgens de Minister specifiek de prioriteit van
terugkeer naar de gebruikelijke toepassing? De leden van voornoemde
fractie constateren dat er onder veel partijen (o.a. verschillende economen
vanuit het IMF, European Fiscal Board (EFB), Frankrijk, oud-minister van
Financiën van Duitsland Schäuble) consensus bestaat dat het SGP eerst
herzien moet worden alvorens de algemene ontsnappingsclausule te
deactiveren. Welke positie zal Nederland innemen indien hier inderdaad
toe besloten wordt?
Het kabinet vindt het van belang dat er duidelijke afspraken worden
gemaakt ten aanzien van de sluiting van de algemene ontsnappingsclausule, zodat lidstaten hier rekening mee kunnen houden bij het
vaststellen van hun begrotingskaders. Het kabinet is verder van mening
dat een goede en nauwkeurige herziening van de begrotingsregels tijd
kost en het om deze reden los gezien moet worden van de sluiting van de
algemene ontsnappingsclausule. De huidige begrotingsregels, ook na het
sluiten van de clausule, houden voldoende rekening houden met de
economische omstandigheden van lidstaten. Het sluiten van de algemene
ontsnappingsclausule moet dus worden besloten op basis van het einde
van de ernstige economische neergang in de eurozone en de EU en niet
afhangen van de timing van de onderhandelingen ten aanzien van een
mogelijke herziening van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP).
Overig
De leden van de PVV-fractie willen ten aanzien van de financiële transactietaks (FTT) weten of het nog steeds gaat om tien lidstaten die hierin
geïnteresseerd zijn. Kan de Minister aangeven welke lidstaten dit zijn? Zijn
er nog wijzigingen in de posities ten aanzien van de FTT?
Verder willen de leden van de PVV-fractie weten wat de indirecte gevolgen
zijn van de implementatie van de FTT voor de Nederlandse pensioenfondsen en financiële sector.
Het is inderdaad zo dat 10 lidstaten in bespreking zijn over de FTT. De 10
lidstaten zijn België, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Oostenrijk,
Portugal, Slovenië, Slowakije en Spanje.
In 2011 is de FTT door de Commissie voorgesteld met als doel een
bijdrage van de financiële sector aan de publieke middelen te vragen en
het verbeteren van de financiële stabiliteit. Onder de lidstaten was veel
weerstand tegen dit voorstel. Halverwege 2012 werd duidelijk dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

35

voorstel nooit met unanimiteit zou worden aangenomen. Toen hebben elf
lidstaten18 besloten om de FTT onder versterkte samenwerking voort te
zetten. Deze procedure is bedacht om een kleinere groep van lidstaten
(minimaal negen lidstaten) de mogelijkheid te bieden om in kleiner
verband, verdere integratie te verwezenlijken. Ook hier geldt, net als alle
andere fiscale onderwerpen, unanieme besluitvorming voor de participerende lidstaten. Sindsdien lopen de onderhandelingen nog, en is er dus
ook geen officieel eindresultaat.
Afhankelijk van de vormgeving zullen ook Nederlandse bedrijven, de
financiële sector en de Nederlandse pensioenfondsen, die veel activa in
de landen van de FTT-zone bezitten en veel zaken doen met financiële
instellingen in die zone, geraakt worden als de belasting wordt geïmplementeerd. Vanwege het ontbreken van een concreet beeld van hoe de FTT
er eventueel uit komt te zien, kunnen er nu geen concrete uitspraken
gedaan worden wat de effecten van de FTT zullen zijn.

18

.Aanvankelijk was Estland ook onderdeel van de groep maar die is er in 2015 uitgestapt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1747

36