Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 251

Wijziging van een aantal onderwijswetten in
verband met versterking van de bestuurskracht
van onderwijsinstellingen

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
1. Inleiding
1.1. Algemeen
Leerlingen en studenten verdienen kwalitatief goed, doelmatig en
toegankelijk onderwijs. Goed onderwijs vereist goed bestuur. Incidenten
hebben echter het vertrouwen in en de legitimiteit van het huidige
besturingsmodel onder druk gezet. Om die reden zijn door de regering
voorstellen gedaan om de bestuurskracht in het onderwijs te versterken.
Dat is nodig om ons onderwijs verder te verbeteren: van goed naar
excellent. Voor het realiseren van sommige onderdelen van deze agenda
voor de versterking van de bestuurskracht in het onderwijs is het
noodzakelijk dat ook de wetgeving wordt aangescherpt. Het voorliggende
wetsvoorstel heeft daarop betrekking.
In paragraaf 1.2 van deze memorie van toelichting volgt als inleiding eerst
een korte samenvatting van de inhoud van de voorstellen in dit wetsvoorstel en de doelgroepen waarop het betrekking heeft. Vervolgens wordt in
paragraaf 1.3 van deze inleiding nader ingegaan op de aanleiding van de
voorgestelde maatregelen en de bredere context daarvan.
1.2. Wat regelt dit wetsvoorstel, met welk doel en voor wie heeft het
gevolgen
Dit wetsvoorstel bevat een reeks van voorstellen tot wijziging van
onderwijswetten ten behoeve van versterking van de bestuurskracht in
het onderwijs. De ontwikkeling van bestuurskracht in het onderwijs
bevindt zich in de verschillende onderwijssectoren in verschillende fasen.
In dit wetsvoorstel wordt hiermee rekening gehouden.
Samenvattend gaat het om de volgende voorstellen:
a. Het wetsvoorstel introduceert allereerst enkele voorschriften die de
positie van bestuurders van onderwijsinstellingen raken: de benoeming van bestuurders zal net zoals al geldt voor benoemingen van
leden van raden van toezicht, gebeuren op basis van vooraf openbaar
gemaakte benoemingsprofielen, en het betrokken medezeggenschaps-

kst-34251-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

1

orgaan krijgt een adviserende stem bij de vaststelling van die profielen
en bij benoeming en ontslag van bestuurders. Dit samenstel van
maatregelen moet bevorderen dat bestuurders van goede kwaliteit
worden benoemd, dat sprake zal zijn van een evenwichtige samenstelling van het bestuur en dat bestuurders het vertrouwen genieten van
de onderwijsgemeenschap. De benoemingsprocedure is nu nog te
weinig open en transparant, waardoor het mogelijk is dat deskundigheid niet altijd het belangrijkste fundament vormt onder een benoeming of dat er onvoldoende oog is voor diversiteit. De voorgestelde
maatregelen hebben gevolgen voor de te benoemen bestuurders zelf,
maar ook voor de benoemende leden van de raad van toezicht. In het
primair en voortgezet onderwijs zullen die laatsten voortaan niet meer
alleen naar eigen inzicht leden kunnen benoemen en ontslaan. In de
andere onderwijssectoren, waar in deze gevallen nu al wel een
hoorplicht van de raad van toezicht geldt, wordt de invloed van het
medezeggenschapsorgaan vergroot doordat ook adviesrecht van het
medezeggenschapsorgaan hierop wordt geïntroduceerd. Gevolgen zijn
er dus ook voor de medezeggenschapsorganen. Zij krijgen er
belangrijke taken bij en komen daardoor beter «in positie». Hun
invloed op benoemingen en ontslagen wordt groter, en dat past bij het
grote belang dat vooral benoemingen hebben voor alle betrokkenen
bij de onderwijsinstelling. De individuele studenten, leerlingen, ouders
en individuele personeelsleden van de onderwijsinstelling hebben
uiteraard eveneens groot belang bij voldoende deskundigheid van hun
bestuurders;
b. Enkele maatregelen moeten het interne en externe toezicht beter
toerusten. De wetgeving voor het hoger onderwijs kent al een
verplichting voor de raad van toezicht tot regelmatig overleg met het
centrale medezeggenschapsorgaan van de instelling. Die verplichting
draagt ertoe bij dat de interne toezichthouder goed wordt geïnformeerd over de gang van zaken binnen de instelling. De interne
toezichthouder is dan bij voorbeeld beter in staat feedback te geven
over het functioneren van bestuurders. Ook wordt, spiegelbeeldig
daaraan, geregeld dat de raad van toezicht/interne toezichthouder er
voortaan toe verplicht is, de Inspectie van het Onderwijs tijdig te
informeren over (mogelijke) risicovolle ontwikkelingen bij de instelling
(meldingsplicht). Daardoor kan de inspectie haar toezichthoudende
taak, die ook een breder publiek belang omvat, beter waarmaken. Bij
deze maatregelen zijn dus de interne en externe toezichthouder
betrokken, en daarnaast ook de medezeggenschaporganen en de
bestuurders van de instelling. Een goede werking van de maatregelen
is van groot belang voor de continuïteit van de dienstverlening door de
instelling en voor de onderwijskwaliteit, en daarmee ook voor de
studenten, leerlingen, ouders en het personeel;
c. Het wetsvoorstel versterkt op een aantal punten de positie van de
medezeggenschapsraad (MR) van scholen die vallen onder de Wet
medezeggenschap op scholen (WMS). De MR krijgt ingevolge dit
wetsvoorstel voortaan rechtstreeks alle redelijkerwijs noodzakelijke
kosten voor zijn taken vergoed, en is daarvoor dus niet langer
afhankelijk van een regeling die het bevoegd gezag van de school
hiervoor nu nog moet treffen. Een meerderheid van de scholen heeft
wel zo’n regeling vastgesteld, maar lang niet alle faciliteiten die de
WMS noemt (waaronder de kosten van het raadplegen van een
deskundige en van het voeren van rechtsgedingen door de MR, en ook
de noodzakelijke kosten voor scholing als lid van de MR) zijn altijd
terug te vinden in deze faciliteitenregeling. Een regeling om het voeren
van rechtsgedingen te kunnen betalen, ontbreekt bij voorbeeld in
driekwart van de faciliteitenregelingen. Het onverhoopt geheel
ontbreken van een regeling (dit komt voor) verzwakt de positie van de
MR en diens mogelijkheden om tegenwicht te bieden aan het bevoegd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

2

gezag. Een tweede type aanpassingen in de WMS betreft de beslechting van nalevingsgeschillen. De MR en het bevoegd gezag moeten nu
nog voor verschillende geschillen naar verschillende instanties: voor
instemmings- en adviesgeschillen alsmede interpretatiegeschillen naar
de Landelijke Commissie voor geschillen WMS (LCG WMS) en voor
nalevingsgeschillen naar de Ondernemingskamer (OK). Dat is
onpraktisch. De diverse typen van geschillen zijn namelijk niet altijd
duidelijk van elkaar te onderscheiden. Ook heeft het bestaan van twee
«loketten» soms tot gevolg dat een geschil moet worden opgeknipt in
een deel voor de LCG WMS en een deel voor de OK. Om aan deze
onwenselijke situatie een einde te maken, regelt het wetsvoorstel dat
de geschillenbeslechting als geheel in eerste aanleg wordt belegd bij
de LCG WMS. Een ander manco in de WMS is dat er geen goede
regeling is om de nakoming af te kunnen dwingen van uitspraken van
de LCG WMS. De MR krijgt daarom de mogelijkheid om de nietigheid
van onterecht genomen bestuursbesluiten in te roepen. Tevens wordt
voorzien in een executoriale titel voor de uitvoering van besluiten van
deze commissie. De wijzigingen van de WMS hebben gevolgen voor
de medezeggenschapsorganen en ook voor de bestuurders van
scholen. Het effect van de aanpassingen zal doorwerken in de positie
van de MR binnen het geheel van checks and balances van de school;
d. Het wetsvoorstel brengt in de WHW tot uitdrukking dat de belangrijkste taak van de opleidingscommissies is, te adviseren over de kwaliteit
van de opleiding. Dus niet zozeer, zoals nu nog uit de wettekst volgt,
over vaststelling en wijziging van de onderwijs- en examenregeling.
Aanpassing van de WHW brengt deze commissies beter in positie in
relatie tot de zorg voor de opleidingskwaliteit en versterkt daarmee de
bestuurskracht van de instellingen.
1.3. Wat is de aanleiding tot het wetsvoorstel?
De directe aanleiding tot dit wetsvoorstel is gelegen in het rapport van de
Commissie onderzoek financiële problematiek Amarantis.1 Het rapport
«Autonomie verplicht» schetst het beeld van een onderwijsorganisatie die
vanwege een aaneenschakeling van gebeurtenissen steeds verder in de
financiële problemen kwam.2 De commissie beschrijft het beeld van een
organisatie die langzaam afgleed, waarmee ook de kwaliteit van het
onderwijs onder druk kwam te staan. Uit het rapport blijkt dat met name
bestuurders maar ook interne toezichthouders tekort schoten in hun
functioneren en onvoldoende verantwoordelijkheid namen. De toezichthouders opereerden op grote afstand van de werkvloer en stonden
onvoldoende in contact met partners in de regio. Zij verloren daarbij hun
belangrijkste taak uit het oog: het verzorgen van goed onderwijs. Andere
incidenten die in dit kader genoemd kunnen worden zijn onder meer de
problemen die zich hebben voorgedaan bij de onderwijsinstellingen
Zadkine, Stichting BOOR en de Islamitische scholengemeenschap Ibn
Ghaldoun. De regering heeft tevens aan de commissie gevraagd
aanbevelingen te doen, gebaseerd op het onderzoeksmateriaal, over
maatregelen die kunnen bijdragen tot het voorkomen van financiële
problematiek bij andere onderwijsinstellingen.
Omdat de Commissie in bovengenoemd rapport vaststelt dat het
governancemodel voor bestuur, intern toezicht en horizontale verantwoording nog niet overal naar behoren werkt en uit het Onderwijsverslag
van 20113 bleek dat de beoogde correctiemechanismen nog onvoldoende
1
2
3

Kamerstukken II 2012/13, 33 495, nr. 2
Kamerstukken II 2012/13, 33 495, nr. 1
www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties
http://www.onderwijsraad.nl/publicaties/2013/publieke-belangendienen/volledig/item165blicaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

3

functioneren, is besloten te gaan werken aan een onderwijsbrede agenda
voor de versterking van de bestuurskracht.4 Deze agenda is tot stand
gekomen na een intensieve dialoog met studenten, docenten, bestuurders
en toezichthouder in de verschillende onderwijssectoren.5 Een aantal in
de agenda afgesproken maatregelen vergt ook wijziging van wetgeving,
want een beter gebruik van al bestaande rechten, bevoegdheden en
instrumenten alleen is niet voldoende om de grote belangen te borgen die
hier in het geding zijn, in het bijzonder het verzorgen van kwalitatief goed
onderwijs, een zwaarwegend publiek belang. Er zijn lacunes in bevoegdheden en plichten. Dit wetsvoorstel geeft invulling aan de beoogde
wetswijzigingen, met inachtneming van de beginselen van subsidiariteit
en proportionaliteit. Het wetsvoorstel sluit aan bij de in het regeerakkoord
gevraagde aandacht voor een betere borging van het publiek belang in de
(semi)publieke sectoren. Deze extra aandacht voor borging van het
publieke belang is een gevolg van ook in andere publieke sectoren
vastgestelde onregelmatigheden (zoals Maevita, Vestia).
De als noodzakelijk geziene voorstellen in dit wetsvoorstel staan nadrukkelijk niet op zichzelf. Hun effect is mede afhankelijk van de effecten van
de andere voorgestelde maatregelen, in hun interactie. Die andere
maatregelen behelzen onder meer versterking van de governance en het
financieel beheer, vooral door de corrigerende mechanismen in het
governancesysteem binnen de instellingen en binnen de onderwijssectoren (onder meer met behulp van een duidelijk moreel kompas). Daarbij
zijn allereerst de sectoren zelf aan zet. Een voorbeeld daarvan is het
hierboven genoemde eindrapport van de Commissie goed onderwijsbestuur VO «De letter én de geest, Adviezen voor versterking van bestuurskracht in het VO». De omslag naar een andere, meer op het morele
kompas georiënteerde bestuurscultuur zal medebepalend zijn voor het
versterken van de bestuurskracht.
Het wetsvoorstel sluit verder aan bij de Kabinetsreactie6 op de aanbevelingen in het rapport «Een Lastig Gesprek» van de Commissie Behoorlijk
Bestuur,7 het WRR-rapport «Toezien op publieke belangen»8, het rapport
over de evaluatie van de code «Goed bestuur in de bve-sector»
(Commissie Governance handhaving codes), het advies van de Onderwijsraad van april 2013 «Publieke belangen dienen, naar bestuurlijk
evenwicht tussen overheid en onderwijsinstellingen»9 en het gemeenschappelijk normenkader voor financieel beheer, verantwoording en
intern toezicht.10
Wat het genoemde rapport «Een Lastig Gesprek» betreft: het wetsvoorstel
sluit deels aan bij de kabinetsreactie op de aanbevelingen 2, 3, 4 en 7 uit
dit rapport, die zich richten tot de instellingen (branchecodes). Deze
aanbevelingen betreffen, kort aangeduid, de professionaliteit van
bestuurders (aanbeveling 2), een verantwoordelijk handelend intern
toezichthouder (aanbeveling 3), inzichtelijkheid van benoemingen van
bestuur en toezicht, evenwichtige samenstelling van het bestuur
(aanbeveling 4) en tegenkracht voor bestuurders en interne toezichthouders in de organisatie (aanbeveling 7).
Bovendien geeft het wetsvoorstel invulling aan aanbeveling 8, gericht tot
de politiek, over de rol en verantwoordelijkheid van de medezeggenschap.

4

Kamerstukken II 2012/13, 33 495, nr. 5
Kamerstukken II 2012/13, 33 495, nr. 10, p. 1
6
Kamerstukken II 2013/14, 28 479, nr. 69
7
Kamerstukken II 2012/13, 28 479, nr. 68
8
www.wrr.nl/fileadmin/nl/publicaties/PDFRapporten/R89_Toezien_op_publieke_belangen.pdf
9
http://www.onderwijsraad.nl/publicaties/2013/publieke-belangen-dienen/volledig/item165
10
Kamerstukken II 2013/14, 33 822, nr. 1
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

4

Ook is in dit kader relevant de kabinetsreactie op het rapport «Toezien op
Publieke Belangen. Naar een verruimd perspectief op rijkstoezicht» van de
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Hierin is ook
opgenomen de reactie op het rapport van de WRR «Van Tweeluik naar
Driehoeken. Interne checks and balances bij semi-publieke instellingen».11
Op pagina 8 van de kabinetsreactie wordt opgemerkt dat het kabinet het
pleidooi van de WRR ondersteunt «om externe toezichthouders meer
aandacht te laten besteden aan de interne checks and balances van
semipublieke instellingen, aan de bredere problematiek en verbeterpunten die hieruit naar voren komen en aan hun eigen reflectieve en
beleidsbeïnvloedende rol daarbij. Ook zal het kabinet, gegeven de
systeemverantwoordelijkheid van de rijksoverheid voor de checks and
balances in de semi-publieke sector, waar nodig zelf in wet- en regelgeving de nodige randvoorwaarden vastleggen.» Het kabinet kondigt in
dat kader aan dat bij wet zal worden vastgelegd «in welke gevallen de
interne toezichthouder de Inspectie voor het onderwijs moet informeren
over zaken die hij tijdens de uitoefening van zijn toezichtsrol tegenkomt».
Het nu voorliggende wetsvoorstel voorziet hierin.
De kabinetsreactie wijst er ook op (pag.4) dat het kabinet alert is en blijft
«op nut en noodzaak van nieuwe regels». Het kabinet zal «alleen via
regelgeving ingrijpen bij structurele problemen» en als «andere instrumenten geen oplossing bieden.»
De materie waarover het wetsvoorstel zich uitstrekt, heeft bovendien
raakvlakken met beoogde wetgeving van de Minister van Veiligheid en
Justitie. Het BW zal, blijkens het concept- wetsvoorstel Wet bestuur en
toezicht rechtspersonen dat in februari 2014 voor openbare internetconsultatie is gepubliceerd, onder meer gaan voorzien in een wettelijke
mogelijkheid tot het instellen van een toezichthoudend orgaan bij
stichtingen en verenigingen, onder regeling van enkele basale taken. Ook
wordt de aansprakelijkheid geïntroduceerd van interne toezichthouders
jegens de rechtspersoon en worden bestaande aansprakelijkheidsgronden
voor bestuurders verruimd.
Uit de Aprilbrief van 2013 volgen twee typen van te treffen maatregelen
op het onderwijsterrein die een relatie hebben met deze beoogde
wetgeving van VenJ:
1. aansprakelijkheid van ook interne toezichthouders jegens hun
vereniging of stichting wegens schade door onbehoorlijke taakvervulling;
2. de mogelijkheid dat de rechter op voorstel van de Minister falende
bestuurders of interne toezichthouders schorst en ontslaat.
Paragraaf 5 van deze memorie van toelichting gaat nader in op de
verhouding tussen de beide wetgevingstrajecten. Daarnaar moge worden
verwezen.
Centraal in dit wetsvoorstel staat dat leerlingen en studenten het
verdienen om kwalitatief goed, doelmatig en toegankelijk onderwijs te
ontvangen. Goed onderwijs vereist goed bestuur. Daarnaast is goed
bestuur vereist om scholen in te kunnen laten springen op maatschappelijke ontwikkelingen in de samenleving (waaronder een passend aanbod
van opleidingen, de invloed van ICT), op demografische ontwikkelingen
(denk aan krimp) en om weerbaar te zijn (bij voorbeeld om de gevolgen
van een economische crisis het hoofd te kunnen bieden).

11

Kamerstukken II 2013/14, 33 822, nr. 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

5

In de brief van de regering aan de Tweede Kamer van 19 april 2013,12
hierna aangeduid als «Aprilbrief», en in de brief van 5 februari 2014 13
wordt de in de brief van 21 januari 2013 14 aangekondigde onderwijsbrede
agenda voor de versterking van de bestuurskracht nader uitgewerkt en
wordt de stand van zaken toegelicht.
In de Aprilbrief is de zienswijze van de regering uiteengezet over de
besturing van onderwijsinstellingen. Vanaf de jaren 1990 (bve en ho) en
2000 (po en vo) is in alle sectoren een governancemodel geïntroduceerd
met veel nadruk op horizontale verantwoording en op het organiseren van
checks and balances. De scheiding van bestuur en intern toezicht werd
wettelijk verankerd in de Wet goed onderwijs, goed bestuur en de Wet
versterking besturing hoger onderwijs. In het onderdeel «De balans
opgemaakt» (p. 7 en 8) van deze brief stelt de regering, naar aanleiding
van voornoemde incidenten, vast dat van de mogelijke besturingsmodellen het huidige besturingsmodel voor het onderwijs, dat van «systeemsturing» het meest geschikt is voor ons onderwijsstelsel. De onderscheiden verantwoordelijkheden binnen het model van systeemsturing
moeten echter wel beter worden waargemaakt: versterking van de
bestuurskracht is noodzakelijk. De Aprilbrief (p. 5 en 6) vermeldt over de
bevinding van de Commissie onderzoek financiële problematiek
Amarantis, dat het governancemodel voor bestuur, intern toezicht en
horizontale verantwoording nog niet overal naar behoren werkt. De
beoogde correctiemechanismen functioneren nog onvoldoende (Onderwijsverslag 2011). De interne toezichthouder is niet altijd in staat een
dominant bestuur te corrigeren en de instellingsaccountant is niet altijd
effectief. De interne toezichthouder combineert de rollen van werkgever,
adviseur en controleur, wat professionaliteit vereist. Daarnaast is er geen
georganiseerd forum waaraan de interne toezichthouder zich moet
verantwoorden.15 Medezeggenschapsorganen en andere belanghebbenden benutten hun ruimte om bestuurders tegenspraak te geven nog
onvoldoende. Bovendien constateert de Commissie onderzoek financiële
problematiek Amarantis dat het de Minister ontbreekt aan interventiemogelijkheden om in te grijpen als bestuurders en toezichthouders zó ernstig
falen dat de kwaliteit van het onderwijsstelsel als geheel schade lijdt. Ten
slotte is het governancemodel in de huidige vorm pas kort geleden
ingevoerd. Het model heeft zeker in het funderend onderwijs nog tijd
nodig om zich te ontwikkelen.
Een voorwaarde voor verbetering van het functioneren van de governance is het vergroten van professionaliteit en deskundigheid, op de
terreinen van financiën, onderwijskundige kennis en leiderschap. De
overheid zette tot nu toe vooral in op formele voorwaarden (wet- en
regelgeving, governancecodes). Minstens zo belangrijk is een permanente
dialoog over essentiële voorwaarden als deskundigheid, cultuur en
houding van bestuurders en toezichthouders.
Veruit de meeste bestuurders in het onderwijs hebben hart voor de
publieke zaak en zetten zich volledig in voor kwaliteit in de klas. Het
huidige besturingsmodel biedt instellingen veel ruimte. Om die ruimte
goed te kunnen benutten in het belang van de kwaliteit van het onderwijs
moet het team van bestuurders in ieder geval deskundig zijn op de
terreinen van financiën, onderwijskundige kennis en leiderschap.
Bestuurders hebben de opdracht om hun eigen visie te ontwikkelen en te
12

Kamerstukken II 2012/13, 33 495, nr. 10
Kamerstukken II 2013/14, 33 495, nr. 35
Kamerstukken II 2012/13, 33 495, nr. 5
15
Goodijk,R,2012, Falend toezicht in semi publieke organisaties, Assen, van
Gorcum ISBN9789023250067
13
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

6

realiseren, met ouders, leerlingen, studenten, docenten en leraren. Dit legt
een verantwoordelijkheid bij bestuurders en vereist een oriëntatie op
publieke waarden als soberheid en dienstbaarheid aan de kwaliteit,
toegankelijkheid en doelmatigheid van onderwijs. Deskundigheid en
moreel kompas zijn niet los van elkaar te zien en horen beide deel uit te
maken van het competentieprofiel van bestuurders, zo bleek ook uit de
bve-conferentie op 11 februari 2013 en de vo-conferentie op 11 maart
2013. Ook het eindrapport van de Commissie goed onderwijsbestuur VO
van september 2014 «De letter én de geest, Adviezen voor versterking van
bestuurskracht in het VO» benadrukt het belang van aandacht voor
deskundigheid en juist moreel gedrag van bestuurders.16
Zoals de Commissie onderzoek financiële problematiek Amarantis in haar
vervolgrapport «Niet onwettig, wel onwenselijk»17 heeft gesteld, verloren
sommige bestuurders in de afgelopen periode de oriëntatie op publieke
waarden uit het oog. Zij lieten zich onvoldoende leiden door een moreel
kompas en de spelregels van de eigen sectorale governancecodes. Ook de
overheid vertrouwde te zeer op het zelfcorrigerend vermogen van de
sector. Door schaalvergroting en professionalisering van management in
mbo, ho en (in mindere mate) vo, groeide in sommige gevallen de afstand
tussen bestuurders en de werkvloer. In sommige gevallen raakten
bestuurders het contact met het onderwijs kwijt en leken zij meer
gedreven door de groei van de organisatie. Deze ongewenste ontwikkeling speelde volgens de toenmalige vicepresident van de Raad van
State Tjeenk Willink breder in de (semi)publieke sector, waar het publiek
belang soms, onder invloed van New Public Management, ondergeschikt
raakte aan een bureaucratisch-bedrijfsmatige logica. In het publieke
domein vereenzelvigden bestuurders zich met het bedrijfsleven – ook in
hun eigen arbeidsvoorwaarden – waardoor zij zichzelf meer zagen als
ondernemers dan als dienaars van de publieke zaak.
De regering zoekt bij de vormgeving van de versterking van de bestuurskracht nadrukkelijk ook naar een goede balans tussen regels en ruimte.
Extra regels en wettelijke mogelijkheden om in te grijpen zijn soms nodig
om de kwaliteit van het onderwijsstelsel als geheel te borgen.
Regels zijn niet altijd de beste oplossing. Soms gaat het om een morele
kwestie. «Dan is er een cultuurverandering nodig met de juiste checks and
balances en ruimte voor de sector om zelf verantwoordelijkheid te
nemen» (p. 8 van de Aprilbrief).
De overheid is systeemverantwoordelijk. Zij stelt de publieke belangen
vast en is daarbij ook nadrukkelijk systeemverantwoordelijk voor de
vitaliteit binnen een sector. Daarop is de overheid aanspreekbaar. Een
teveel aan regels is funest voor die vitaliteit. Zij beperken de ruimte van
professionals, speelruimte die nodig is voor een hoog kwaliteitsniveau
van dienstverlening. Tevens leiden zij tot een uitholling van de eigen
verantwoordelijkheid. Sectoren en instellingen hebben de nadrukkelijke
taak die eigen verantwoordelijkheid te nemen en kritisch te zijn op het
eigen handelen. Zo ligt het initiatief tot en de verantwoordelijkheid voor
governancecodes en gedragscodes bij sectoren en organisaties. Tot zover
de uiteenzetting in de Aprilbrief van 2013.
De regering heeft keuzes gemaakt met inachtneming van de beginselen
van subsidiariteit en proportionaliteit. De wettelijke ingreep in het
onderwijs is haars inziens evenredig in verhouding tot het daarmee te
dienen doel en is daarmee proportioneel. Dat doel kan bovendien in
redelijkheid niet op een andere, voor de onderwijsinstellingen minder
ingrijpende wijze dan door middel van wetgeving worden verwerkelijkt

16
17

www.VO-raad.nl
Kamerstukken II 2012/13, 33 495, nr. 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

7

(subsidiariteit). Dit blijkt ook uit de evaluaties van de medezeggenschapsstructuren in het onderwijs. Vaak gaat het goed, maar zeker niet altijd.
Het belang van kwalitatief goed onderwijs is cruciaal, allereerst voor de
individuele onderwijsdeelnemers, maar zeker ook voor het functioneren
van de samenleving als geheel, het bredere publieke belang. Om de
«governance» in het onderwijsveld te versterken, is het noodzakelijk,
enkele «countervailing powers» beter toe te rusten en te positioneren. De
betrokken partijen beter in stelling brengen is zo belangrijk voor de
kwaliteit van het functioneren van de instellingen, voor de onderwijskwaliteit en dus ook voor de goede werking van het onderwijsstelsel als
zodanig, dat het wel of niet tot stand komen van die betere toerusting en
positionering niet geheel overgelaten kan worden aan de eigen opvattingen daarover en de eigen (on)mogelijkheden en bereidheid tot
verandering en bijsturing van het onderwijsveld zelf. Juist omdat het om
«countervailing powers» gaat, dus om het krachtenveld binnen en
rondom de instellingen, waarmee een diversiteit aan deels ook aan elkaar
tegengestelde belangen is gemoeid. De wetgever kan zich niet volledig
verlaten op het zelfcorrigerende vermogen van de sector en dient daarom
haar verantwoordelijkheid te nemen. Zij behoort enkele aanvullende,
algemeen geldende waarborgen te creëren, die de betrokken partijen
beter equiperen om hun rol in het geheel van checks and balances
optimaal te vervullen en daarmee de kwaliteit van het bestuur en dus ook
van het onderwijs maximaal te borgen. Daarmee geeft de wetgever
gestalte aan de in artikel 23 van de Grondwet verankerde verantwoordelijkheid van de overheid voor het onderwijsstelsel als geheel.
Aanvullend wordt nog opgemerkt dat tot op heden de disciplinerende
werking van het intern toezicht in het onderwijs niet optimaal blijkt te
zijn18 en praktijken van horizontale verantwoording nog in de kinderschoenen staan.19 Naar aanleiding van de incidenten die zich hebben
voorgedaan over de volle breedte van de publieke sector wordt goed
bestuur sinds enkele jaren in het beleid, de politiek en de media meer en
meer in ethisch-normatief perspectief geplaatst. Het aanreiken van
aanvullende juridisch kaders door middel van dit wetsvoorstel is niet
alleen op de bovengenoemde gronden noodzakelijk, maar draagt
bovendien bij aan de ontwikkeling van een moreel besef en «public spirit»
bij toezichthouders, bestuurders en andere betrokkenen bij onderwijsbestuur en aan een gedisciplineerde werking van het goed besturen van
instellingen en een meer verantwoorde besteding van publieke middelen
(meer risicobeheersing, waar in de publieke opinie om gevraagd wordt).
Een dergelijk besef en een dergelijke attitude kunnen het beste worden
ontwikkeld en levend worden gehouden in een dialoog met anderen.
Voor een nadere toelichting op de noodzaak van de nu voorgestelde
ingrepen moge worden verwezen naar paragraaf 1.4 van deze memorie
van toelichting, onderdelen A (openbare benoemingsprofielen voor
bestuurders), B (adviesbevoegdheid medezeggenschapsorganen bij
vaststellen van die profielen), C (adviesbevoegdheid medezeggenschapsorganen bij benoeming/ontslag van bestuurders), D (overlegplicht interne
toezichthouder) en E (meldingsplicht voor interne toezichthouder). Zonder
deze set nieuwe voorschriften komen de noodzakelijk geachte waarborgen
niet of onvoldoende tot stand en kan de kwaliteit van onderwijs en
bestuur zich niet overal optimaal ontplooien. Heel uitgesproken is dit ook
het geval ten aanzien van de vier WMS-onderwerpen in dit wetsvoorstel.
Zie daarvoor meer uitgebreid paragraaf 1.4, onderdelen F, G en H.

18
19

Goodijk, 2012; Inspectie van het Onderwijs, 2013
Hooge, Burns & Wilkoszewski, 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

8

Met ingang van 1 januari 2014 is voorts door inwerkingtreding van de Wet
versterking kwaliteitswaarborgen hoger onderwijs al (voor alle onderwijssectoren) geregeld dat de Minister bevoegd is tot het geven van een
aanwijzing aan een onderwijsinstelling wegens falend bestuur en falend
intern toezicht (Stb. 2013, 558). Deze bevoegdheid was als te treffen
maatregel ook vermeld in de Aprilbrief.
In deze memorie van toelichting is op diverse plaatsen sprake van het
begrip «interne toezichthouder». Daaronder worden, tenzij het tegendeel
blijkt, zowel de individuele interne toezichthoudende functionaris verstaan
als het eventuele interne toezichthoudende orgaan.
Daar waar in deze memorie van toelichting wordt gesproken van «centraal
medezeggenschapsorgaan», worden daarmee in geval van stelsels met
een onderscheid tussen ondernemingsraden en studentenraden/
deelnemersraden (MBO; keuzestelsel HO) beide organen bedoeld.
Deze toelichting wordt gegeven mede namens de bewindspersonen van
Economische Zaken.
2. Onderwijsbrede reikwijdte wetsvoorstel
Dit wetsvoorstel betreft de sectoren primair onderwijs, voortgezet
onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs, alsmede hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs, zoals geregeld in respectievelijk
de sectorwetten WPO, WEC, WVO, WEB en WHW, en wat de medezeggenschap in PO en VO betreft, in de WMS. Het wetsvoorstel strekt zich ook uit
tot Caribisch Nederland. Zie daarover paragraaf 6 van deze memorie van
toelichting.
Het wetsvoorstel heeft uitsluitend betrekking op het bekostigd onderwijs,
aangezien de onderwijswetgeving geen voorschriften bevat over de
bestuurlijke inrichting en het bestuurlijk functioneren van niet-bekostigde
instellingen, het z.g. particulier onderwijs.
Voor levensbeschouwelijke universiteiten gelden geen specifieke
voorschriften: voor hen geldt het regime van bijzondere universiteiten.
3. De huidige medezeggenschapsstelsels van de onderwijswetten
Het wetsvoorstel raakt zoals gezegd op een aantal punten ook aan de
medezeggenschap in de diverse sectoren binnen het onderwijs. Omdat
per sector veelal specifieke regels gelden over medezeggenschap, is
hierna een korte typering opgenomen van de diverse medezeggenschapsstelsels, voorafgaand aan een uitgebreide uiteenzetting in Hoofdstuk 4
over de diverse maatregelen van dit wetsvoorstel.
WMS (PO, VO):
In PO en VO is ingevolge de WMS sprake van ongedeelde medezeggenschap: er is één raad waarin zowel personeel als leerlingen/ouders zitting
hebben. Heeft een bevoegd gezag meer dan één school onder zich, dan
zijn in geval van een schooloverstijgende aangelegenheid zoals
benoeming van een interne toezichthouder niet de medezeggenschapsraden van de afzonderlijke scholen aan zet, maar de – verplichte –
gemeenschappelijke medezeggenschapsraad (GMR), geregeld in de
WMS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

9

WEB:
Afwijkend daarvan is de situatie bij instellingen in de MBO-sector. Daar
doet zich niet de situatie voor van één bevoegd gezag met onder zich twee
of meer instellingen (afgezien van instellingen die zowel MBO als VO
verzorgen). In deze sector is sprake van gedeelde medezeggenschap, met
per instelling zowel een deelnemersraad als een ondernemingsraad.
WHW:
Ook anders dan bij de WMS is de situatie bij universiteiten en
hogescholen. Daar doet zich evenmin als in de MBO-sector de situatie
voor van één bevoegd gezag met onder zich twee of meer instellingen. In
deze sector is sprake van een keuzemodel, ingevolge art.9.30 WHW
(universiteiten) resp. art.10.16a WHW (hogescholen), met als kern dat per
instelling beslist kan worden of de WOR wel/niet van toepassing is.
Daardoor kan sprake zijn van de volgende modaliteiten:
a. er is een universiteitsraad (voor universiteiten) of een MR (voor
hogescholen), waarin beide geledingen (personeel en studenten) zijn
vertegenwoordigd (dus een «centraal medezeggenschapsorgaan»), of
b. er zijn een afzonderlijke ondernemingsraad (OR) en een afzonderlijke
Studentenraad; zij vormen voor een specifiek aantal problemen
samen een z.g. gezamenlijke vergadering personeel/studenten
(universiteiten en hogescholen). Voor het personeel geldt de WOR,
voor de studenten gelden de bepalingen uit de WHW; zie de artikelen
9.30a en 10.16b WHW. Ook de Open Universiteit (zie de artikelen 11.2,
tweede lid, en 11.5, tweede lid, WHW) heeft dit keuzemodel.
4. Problematiek, doelen en maatregelen
Dit hoofdstuk beschrijft de problemen waarover het wetsvoorstel gaat, de
doelen van het wetsvoorstel en de specifieke maatregelen uit het
wetsvoorstel.
A. Plicht tot vooraf openbaar maken van benoemingsprofielen voor
bestuurders
Probleem:
Voor derden is niet altijd duidelijk op welke gronden bestuurders zijn of
worden benoemd: de benoemingsprocedure voor bestuurders is te weinig
open en transparant. Dit kan betekenen dat benoemingen plaatsvinden op
andere gronden dan wegens deskundigheid, bijvoorbeeld op basis van
een «old boys network».20 Benoemingen op basis van andere criteria dan
deskundigheid, kunnen nadelig zijn voor de instelling, omdat de kwaliteit
van bestuurders cruciaal is voor goed onderwijs. Dergelijke benoemingen
kunnen er bovendien toe leiden dat binnen de instelling een voldoende
draagvlak voor de bestuurder ontbreekt.
Doel:
De bestuurders van de instelling zijn van goede kwaliteit, beschikken over
voldoende deskundigheid en genieten daarmee het vertrouwen van de
onderwijsgemeenschap. Ook is de diversiteit van het bestuur geborgd.

20

Falend toezicht in semi-publieke organisaties, ISBN folio 978.90232 50067, Decline of the
Corporate Community, ISBN 978.905356.9733, The Dutch Female Board Index 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

10

Maatregel:
Voorgeschreven wordt dat werving en selectie van bestuurders, zoals al
wel is geregeld voor interne toezichthouders, plaats moeten vinden op
basis van (openbare) profielschetsen («vooraf openbaar gemaakte
profielen»), waardoor voor derden inzichtelijk wordt of bestuurders
worden benoemd op basis van deskundigheid, bijvoorbeeld op de
terreinen van financiën, onderwijskundige kennis of leiderschap.
Ook moet het «old boys network» worden doorbroken. Onderwijssectoren
wijzen zelf in toenemende mate op het belang van diversiteit in besturen
en raden van toezicht, in termen van kennis en kunde, en ook in termen
van leeftijd, geslacht, etniciteit, teamrol en visie.21 Behalve kwaliteit moet
ook die diversiteit worden geborgd. Daarmee zal het draagvlak van de
bestuurder binnen de onderwijsgemeenschap groter zijn.
Door een open en transparante benoemingsprocedure voor bestuurders
wordt voor een ieder inzichtelijk welke criteria er binnen een instelling
gelden bij de benoeming van bestuurders. De instelling wordt door
derden aanspreekbaar op het in deze te voeren beleid. Bovendien zullen
instellingen meer dan nu het geval is worden genoodzaakt, samen met
docenten, ouders en leerlingen of studenten een expliciete visie te
ontwikkelen op de kwaliteit van bestuur. Dit draagt weer bij aan kwalitatief
goed en toekomstgericht onderwijs. De verwachting is dat de bestuurders
zich meer bewust zullen zijn van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en bij de uitvoering van hun bestuurlijke werkzaamheden meer
dan tot nu toe georiënteerd zullen zijn op publieke waarden als soberheid,
dienstbaarheid aan de kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid van
het onderwijs.
B. Adviesrecht van het medezeggenschapsorgaan van de onderwijsinstelling ten aanzien van vaststelling van benoemingsprofielen van
bestuurders, en
C. Adviesrecht van het medezeggenschapsorgaan van de onderwijsinstelling bij benoeming en ontslag van bestuurders
Probleem:
De transparantie bij het benoemingsbeleid van bestuurders en inzicht
hierin bij het medezeggenschapsorgaan behoeven verbetering (zie ook
onder A). Op dit moment heeft het medezeggenschapsorgaan onvoldoende invloed op benoeming (en ontslag) van bestuurders. Vanwege het
belang van benoeming van deskundige bestuurders is het ongewenst dat
de MR geen enkele formele positie heeft in het kader van benoeming (en
ontslag) van individuele bestuurders en op het algemene beleid binnen de
instelling in dat kader.
Doel:
De kwaliteit van bestuurders van de instelling is op orde, zij beschikken
over voldoende deskundigheid en genieten daarmee het vertrouwen van
de onderwijsgemeenschap. Ook is de diversiteit binnen het bestuur
geborgd.

21

Bijvoorbeeld, het eindrapport van de Commissie Goed onderwijsbestuur VO «De letter en de
geest», www.vo-raad.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

11

Maatregelen:
Het medezeggenschapsorgaan moet formeel invloed uit kunnen oefenen
op benoeming en ontslag van bestuurders en daarmee bijdragen aan een
goede kwaliteit en voldoende deskundigheid en draagvlak van bestuurders. Het medezeggenschapsorgaan moet bij benoeming en ontslag van
bestuurders tegenwicht kunnen bieden aan het bestuur zodat een extra
waarborg ontstaat ten aanzien van benoeming op basis van deskundigheid en diversiteit. Naast het toekennen van adviesbevoegdheid aan
het medezeggenschapsorgaan bij individuele benoemingen en ontslagen
van bestuurders brengt het toekennen van adviesrecht op de openbare
profielen van benoemingen, het medezeggenschapsorgaan ook in positie
ten aanzien van het algemene beleid bij benoemingen van bestuurders.
De WOR bepaalt al (artikel 30) dat de OR door de ondernemer in de
gelegenheid wordt gesteld, «advies uit te brengen over elk door hem
voorgenomen besluit tot benoeming of ontslag van een bestuurder van
de onderneming». Deze mogelijkheid geldt daarom al voor de OR in het
MBO en bij universiteiten en hogescholen met een afzonderlijke OR voor
personeel en een afzonderlijk orgaan voor studenten (studentenraad).
Voor bestuurdersbenoemingen bevat ook de WHW zelf al een voorschrift:
alvorens tot benoeming of ontslag van een lid van het college van bestuur
van een universiteit, hogeschool of de Openbare Universiteit over te gaan,
hoort de raad van toezicht vertrouwelijk de MR of de OR en de studentenraad (artikelen 9.3, tweede lid, 10.2, derde lid, en 11.2 van de WHW). De
WEB kent een vergelijkbaar voorschrift ten aanzien van voorgenomen
benoeming en ontslag van leden van het college van bestuur, neergelegd
in artikel 8a.2.2, zevende lid (deelnemersraad), en 9.1.4, zevende lid, van
de WEB (OR).
Deze voorschriften worden aangevuld met de voorgestelde adviesbevoegdheid. Dit is uitdrukkelijk een aanvulling op de bestaande
voorschriften en niet een vervanging daarvan. De huidige hoorplicht blijft
dus in de WHW en de WEB bestaan naast de adviesbevoegdheid. In
overeenstemming met de WOR bevatten de onderwijswetten overigens
geen voorziening ten aanzien van adviesgeschillen over benoeming en
ontslag van bestuurders. Adviesgeschillen over de vaststelling van
benoemingsprofielen vallen wel onder een geschillenregeling.
De adviesbevoegdheden, die in het primair- en voortgezet onderwijs dus
volledig nieuw en in de andere sectoren deels nieuw zijn, strekken zich
overigens niet uit tot schorsingsbesluiten. Die besluiten moeten vaak snel
kunnen worden genomen en verdragen zich daardoor slecht met het ook
nog moeten doorlopen van een adviesprocedure. Bovendien zijn
schorsingsbesluiten tijdelijk van aard: schorsingen worden ofwel gevolgd
door een herstel van de oorspronkelijke situatie, ofwel door een ontslagbesluit, dat weer wel om advies moet worden voorgelegd.
D. Overlegverplichting interne toezichthouder en
medezeggenschapsorgaan.
Probleem:
Er is in het onderwijs veelal geen waarborg voor structureel overleg
tussen medezeggenschapsorganen en interne toezichthouders. Waar die
verplichting al wel bestaat (zie artikel 9.8, tweede lid, WHW), wordt de
interne toezichthouder beter geïnformeerd over de gang van zaken binnen
de instelling. De interne toezichthouder is dan beter in staat om feedback
te geven over het gedrag van bestuurders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

12

Doel:
De interne toezichthouder moet beter zijn geïnformeerd over de gang van
zaken binnen de instelling en wat daar leeft, om zo beter in staat te zijn
feed back te geven aan de bestuurders. Dat is van essentieel belang voor
versterking van het zelfcorrigerend vermogen in de onderwijssectoren.
Maatregel:
Dit wetsvoorstel regelt een minimumverplichting voor overleg: ten minste
halfjaarlijks vindt overleg plaats tussen het medezeggenschapsorgaan en
de interne toezichthouder. Dit creëert een basis voor uitwisseling van
feiten en ervaringen. Als het contact tussen de interne toezichthouder en
de (G)MR laagdrempeliger wordt, zullen beide partijen elkaar sneller gaan
opzoeken en zal de onderlinge band worden versterkt, zo verwacht de
regering. Het is dus belangrijk dat een goed gesprek plaatsvindt tussen
het medezeggenschapsorgaan en de interne toezichthouder: een gesprek
waarin men elkaar weet te vinden, elkaars standpunten kent en zich in
elkaars situatie kan verplaatsen.
Universiteiten, hogescholen en Open Universiteit kennen al (in respectievelijk de artikelen 9.8, tweede lid, 10.3d, zesde lid, en 11.6, tweede lid,
WHW) een verplichting voor de raad van toezicht om regelmatig te
overleggen met het centrale medezeggenschapsorgaan. Een dergelijke
overlegwaarborg wil de regering nu ook voor andere sectoren wettelijk
verankeren, in het kader van countervailing powers en ten behoeve van
een effectieve horizontale verantwoording binnen de instellingen. Het
gaat dan om de MR (of indien van toepassing de GMR) in het funderend
onderwijs en om de deelnemersraad respectievelijk OR in het MBO.
Betreft het samenwerkingsverbanden passend onderwijs, dan moet de
interne toezichthouder van dat verband in elk geval tweemaal per jaar in
overleg treden met de ondersteuningsplanraad.
E. Gevallen waarin de interne toezichthouder de Inspectie van het
Onderwijs moet informeren.
Probleem:
Doordat de raad van toezicht/interne toezichthouder er niet toe verplicht
is, de Inspectie van het Onderwijs tijdig te informeren over (mogelijke)
risicovolle ontwikkelingen bij de instelling, kan de Inspectie haar proactieve toezichthoudende taak onvoldoende waarmaken. De interne
toezichthouder moet behalve op het instellingsbelang ook georiënteerd
zijn op een breder publiek belang, maar situaties waarbij sprake is van
(mogelijke) risicovolle ontwikkelingen die (ook) dat bredere publieke
belang raken, worden niet altijd tijdig bij de inspectie gemeld (early
warning).
Doel:
De Inspectie van het Onderwijs moet als externe toezichthouder beter in
staat worden gesteld haar taak goed uit te voeren en in een vroeg stadium
actief op te treden. Daarom moet zij eerder op de hoogte kunnen raken
van risico’s voor het borgen van het publieke belang dat is verbonden met
het goed functioneren van de instelling.
Maatregel:
Voorgeschreven wordt dat de interne toezichthouder (mogelijke)
risicovolle ontwikkelingen bij de instelling meldt aan de Inspectie van het
Onderwijs (hierna: inspectie). Hierbij dient onder meer gedacht te worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

13

aan (dreigende) grote financiële problemen die de continuïteit van de
onderwijstaak in gevaar brengen.
Zoals dit wetsvoorstel een in de wet verankerde relatie legt tussen interne
toezichthouder en medezeggenschapsorgaan, zo gebeurt dat dus ook ten
aanzien van de relatie tussen de interne toezichthouder en de externe
toezichthouder, te weten de inspectie. In het geheel van checks and
balances rond de instelling of school speelt de inspectie een belangrijke
rol die aanvullend is op de horizontaal werkende countervailing powers.
Het belang van goed onderwijs als belangrijkste thema is nadrukkelijk een
gezamenlijk aandachts- en zorggebied van instellingen (interne toezichthouders) en onderwijsinspectie. Dit is ook relevant voor de melding van
(mogelijk) risicovolle ontwikkelingen.
De interne toezichthouder wordt geacht zijn informatiepositie op orde te
hebben voor het goed kunnen uitoefenen van zijn wettelijke taak.
Wanneer de interne toezichthouder vanuit die positie constateert dat
(mogelijk) sprake is van risicovolle ontwikkelingen, is het allereerst aan de
interne toezichthouder om zijn verantwoordelijkheid te nemen. Deze
verantwoordelijkheid betekent, onderzoek van de (mogelijke) risico’s, een
beoordeling van deze risico’s en indien nodig het nemen van gepaste
maatregelen. Daarbij is de interne toezichthouder zoals gezegd niet alleen
dienend aan het belang van de instelling in kwestie, maar ook aan het
bredere publieke belang. Het spreekt verder voor zich dat de interne
toezichthouder ook steeds alert is op verstoorde verhoudingen binnen het
bestuur van de instelling en op een mogelijke bedreiging van de continuïteit van de dienstverlening. Dit laatste moet overigens wel worden
onderscheiden van continuïteit van de onderwijsinstelling zelf. Institutionele continuïteit dient op zichzelf geen publiek belang: centraal staat
immers de (kwaliteit van de) dienstverlening.
Spiegelbeeldig daaraan zal de inspectie in voorkomend geval de interne
toezichthouder van bepaalde informatie voorzien. De uitwisseling van
informatie moet de andere partij in staat stellen zijn eigen verantwoordelijkheid waar te maken. Bij die uitwisseling staat respect voor elkaars
taakoefening daarom centraal. Dit betekent dat de interne toezichthouder
zijn werk moet kunnen doen indien hij (mogelijke) risicovolle ontwikkelingen op het spoor is, en dat de inspectie daarvan op de hoogte moet zijn
om te kunnen beoordelen of ingrijpen van overheidswege (in de zeer
nabije toekomst) aan de orde moet zijn. Daarbij staat voorop de vraag of
de instelling voldoende in control is om aan de situatie effectief het hoofd
te bieden.
Het kan bij risicovolle ontwikkelingen onder meer gaan om ontwikkelingen die tot het predicaat «wanbeheer» aanleiding zouden kunnen
geven.
De plicht van de interne toezichthouder om de inspectie tijdig te informeren, maakt het voor de inspectie bovendien mogelijk, meer gericht te
werk te gaan in haar toezicht, want voor een proportioneel interveniëren
in het bestuur van de instelling maakt de inspectie behalve van haar eigen
informatie en de informatie die geleverd wordt door het bestuur zelf, ook
gebruik van signalen van andere betrokkenen bij de instelling. Dit maakt
informatie van de interne toezichthouder tot een onmisbare kennisbron
voor de taakuitoefening van de onderwijsinspectie.
Hoewel bij privaatrechtelijke rechtspersonen in het onderwijs het belang
van goed onderwijs niet op voorhand doorslaggevend is binnen het
geheel van de belangen van die rechtspersoon, heeft dit publieke belang
wel een prominente plaats binnen dat geheel. Het statutaire doel van de
rechtspersoon is er immers sterk mee verweven, ook omdat wettelijke
bekostigingsvoorwaarden een directe invloed hebben op de doelstelling
van de rechtspersoon en op de taken en verantwoordelijkheden van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

14

bestuur en interne toezichthouder (de statuten noemen als onderdeel van
de doelomschrijving ook steeds het naleven van verplichtingen uit de
onderwijswetgeving). Het doel van de privaatrechtelijke rechtspersoon (en
daarmee het belang van die rechtspersoon) en het publieke belang
vertonen onderling een grote overlap. Het belang van goed onderwijs als
belangrijkste thema is, zoals al is opgemerkt, nadrukkelijk een gezamenlijk
aandachts- en zorggebied van instellingen (interne toezichthouders) en
onderwijsinspectie. Dit is ook relevant voor de melding van (mogelijk)
risicovolle ontwikkelingen.
Overigens: ook nu al kan de interne toezichthouder aanleiding zien om
signalen af te geven aan de inspectie. Geen enkel voorschrift staat
daaraan in de weg. Toevoeging van een meldingsplicht brengt op zichzelf
dus geen verandering in die onderlinge verhouding.
Benadrukt wordt dat de inspectie niet al in actie moet komen terwijl de
interne toezichthouder nog aan zet is en probeert tot een oplossing te
komen. De interne toezichthouder heeft immers zoals gezegd een eigen
verantwoordelijkheid voor het signaleren en (helpen) oplossen van
problemen bij de instelling. Goed onderwijsbestuur brengt met zich mee
dat bestuurders mede oog hebben voor het publieke belang. Indien de
kwaliteit of continuïteit van het onderwijs in geding komt en er intern
geen oplossing kan worden gevonden, houdt goed onderwijsbestuur ook
in dat de instelling de inspectie daarvan op de hoogte stelt zodat de
publieke belangen in onderlinge samenspraak en samenwerking met de
inspectie, en ieder vanuit zijn eigen taak en verantwoordelijkheid, zo goed
mogelijk kunnen worden geborgd. Binnen de instelling zal het bestuur de
eerst aangewezene zijn om deze melding te doen. Pas in situaties waarin
melding door het bestuur achterwege blijft, de interne toezichthouder het
bestuur daartoe niet heeft kunnen bewegen en de interne toezichthouder
inderdaad van oordeel is dat de kwaliteit of continuïteit van de dienstverlening in het geding is, komt de wettelijke plicht tot melding door de
interne toezichthouder aan de inspectie in beeld.
De inspectie mag dus niet voorbij gaan aan deze eigen taak en verantwoordelijkheid van de interne toezichthouder om problemen te signaleren
en tot een oplossing te brengen
Hoe maakt de interne toezichthouder zijn eigen verantwoordelijkheid
waar? Hoe verhoudt dit zich tot de inspectiebevoegdheid om inlichtingen
te vorderen en om inzage te eisen van zakelijke gegevens en bescheiden?
Onderwijsinstellingen staan voor het overgrote deel onder basistoezicht
en voor een klein deel onder aangepast toezicht.22 Het toezichtregime
bepaalt met welke frequentie het bevoegd gezag informatie dient aan te
leveren. Die informatie heeft betrekking op de kwaliteit van het onderwijs
en/of de bedrijfsvoering. Bij een situatie waarin het bevoegd gezag de
informatie die de inspectie vraagt, niet aanlevert, kan de inspectie
besluiten om gebruik te maken van haar bevoegdheden. Hetzelfde geldt
wanneer een bevoegd gezag in het kader van een (voor)onderzoek
desgevraagd geen informatie of documenten verstrekt. In de hiervoor
beschreven situaties zullen de reguliere bevoegdheden vrijwel altijd
voldoende zijn om de toezichthoudende taak waar te maken.
Heeft een bestuur voldaan aan zijn (jaarlijkse) verplichting om gegevens
aan te leveren en geven de aangeleverde gegevens geen aanleiding tot
nader onderzoek, dan is er echter geen grond om van de bevoegdheden,
geregeld in Hoofdstuk 5 van de Awb, gebruik te maken.
Intussen kunnen zich bij dat bestuur wel ontwikkelingen voordoen met
mogelijk een negatieve impact op de kwaliteit van het onderwijs. Zulke

22

In het hoger onderwijs houdt de inspectie geen risicogericht toezicht. Het financiële toezicht is
daar echter wel risicogericht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

15

ontwikkelingen moeten zo spoedig mogelijk bij de inspectie bekend raken
en niet pas bij een volgende periodieke gegevensaanlevering.
Bedacht moet worden dat de inspectie veelal risicogericht toezicht houdt,
waardoor de uitvoeringslast voor de inspectie zelf en de administratieve
lasten voor de onderwijsinstellingen beperkt blijven. Verhoging van de
frequentie waarmee de besturen die onder basistoezicht staan, gegevens
moeten aanleveren, zou op gespannen voet staan met dit risicogerichte
toezicht. Met alleen de bovenbedoelde bevoegdheden die de inspectie op
grond van de Awb heeft, kan het huidige risicogerichte en prospectieve
toezicht daarom niet altijd worden gerealiseerd. Het zou leiden tot een
ongewenste lastenverzwaring voor zowel de onderwijsinstellingen als de
inspectie. Bovendien zou dit een vrij ongericht toezicht zijn, omdat niet
vooraf valt te bepalen wat het meest relevant is om te weten.
Een zorgvuldig ingevulde continuïteitsparagraaf in het jaarverslag van de
instelling is een belangrijk instrument voor de inspectie om prospectief
toezicht te kunnen ontwikkelen. Met de invulling van de continuïteitsparagraaf komen zowel interne toezichthouders als de inspectie beter in
positie om – elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid – uitvoering te
geven aan hun toezichthoudende taak. Maar die continuïteitsparagraaf
dekt niet alles. Om eventuele problemen bij een onderwijsinstelling zo
vroeg mogelijk te herkennen en om te kunnen interveniëren indien en
zodra dat nodig is, is het van belang dat niet slechts één keer per jaar
kennis wordt genomen van early warning- signalen. Temeer niet omdat al
direct na het vaststellen van de continuïteitsparagraaf sprake kan zijn van
ontwikkelingen met risico’s voor kwaliteit en continuïteit van het
onderwijs. Het is van belang dat de inspectie daar zo spoedig mogelijk
van op de hoogte kan raken.
Bovendien kan sprake zijn van bijzondere ontwikkelingen op terreinen die
niet worden bestreken door de continuïteitsparagraaf. Een meldingsplicht
voor zulke ontwikkelingen staat dus per definitie los van die paragraaf.
Al met al moet duidelijk zijn voor de interne toezichthouder dat hij ook
steeds alert moet zijn op incidenten en eventualiteiten onder de reguliere
«radar». Dat kunnen zaken zijn die het publieke belang raken waar de
inspectie op toeziet. Bij onderwijs staan grote belangen op het spel. Dit
betekent dat ondanks het vertrouwen dat instellingen genieten, niet te
snel moet worden verondersteld «dat het wel weer goed zal komen». Men
moet niet de illusie hebben dat de interne toezichthouder ook werkelijk
álle problemen «binnenskamers» zal kunnen oplossen.
Het goed borgen van een tijdige signalering aan de inspectie doet recht
aan het gewicht van deze grote belangen.
Een meldingsplicht voor de interne toezichthouder zal er verder, als
neveneffect, toe bijdragen dat de interne toezichthouder meer alert is om
in actie te komen voor het publieke belang dat betrokken is bij zijn
toezichthoudende taak.
Al met al is een meldingsplicht nuttig en noodzakelijk. De vormgeving
ervan moet wel voldoende recht doen aan de eigen rol en verantwoordelijkheid van de interne toezichthouder zoals hierboven beschreven. Actief
handelen van de inspectie is pas opportuun als de taakuitoefening van de
interne toezichthouder geen uitkomst biedt. Maar daar staat tegenover dat
er ontwikkelingen kunnen zijn met een zo direct en groot afbreukrisico, dat
een directe melding – onverminderd de taken van de interne
toezichthouder- wél aan de orde is.
De meldingsplicht is overigens niet exclusief gekoppeld aan «wanbeheer»
zoals omschreven in de sectorwetten: de risico’s die bij onderwijsinstellingen aan de orde kunnen zijn, kunnen meer omvatten dan falend
bestuur (want dat is wanbeheer in de kern). Risicovolle ontwikkelingen in
relatie tot kwaliteit of continuïteit van het onderwijs kunnen allerlei
vormen aannemen en uiteenlopende oorzaken hebben. Beter is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

16

daarom om de criteria voor de meldingsplicht zo te omschrijven dat
daaruit duidelijk blijkt welke problemen moeten worden gemeld, zonder
dat de oorzaak van die problemen of de juridische kwalificatie ervan
(wanbeheer) op zichzelf als een criterium geldt.
Bij de te melden zaken kan worden gedacht aan financiële verwikkelingen
die ertoe kunnen leiden dat de continuïteit van het onderwijs aan de
instelling in het geding is. Ook kan worden gedacht aan ontwikkelingen
die leiden tot zwak of zeer zwak onderwijs.
In navolging van artikel 31, vierde lid, van de Woningwet zoals luidend
door de Herzieningswet toegelaten instellingen volkshuisvesting zal bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur worden geregeld in welke
gevallen een melding op haar plaats is. Dat biedt meer ruimte voor
flexibiliteit en responsiviteit dan een «harde» wettelijke opsomming of
duiding van meldingsgevallen. De keuze voor die constructie doet ook
recht aan de door het kabinet beoogde samenhangende aanpak van de
wetgeving in de semipublieke sector.
Er wordt nog op gewezen dat het wél doen van een melding aan de
inspectie de interne toezichthouder niet ontslaat van zijn eigen verantwoordelijkheid om problemen aan te pakken. Hij mag die eigen verantwoordelijkheid, die in de onderwijswetten is verankerd, niet afschuiven op
de inspectie. De onderwijswetten schrijven voor dat het interne toezicht
aan bepaalde criteria moet voldoen. Het is (ook weer) aan de inspectie om
op de naleving daarvan toe te zien. Zijn er in de visie van de inspectie naar
aanleiding van een melding door de interne toezichthouder redenen tot
zorg over de effectiviteit van het optreden van de interne toezichthouder,
dan worden stappen gezet volgens de z.g. escalatieladder, om te bereiken
dat alsnog volledig wordt gehandeld volgens de voorschriften. Daarbij zal
de inspectie niet treden in de specifieke werkwijze van de interne
toezichthouder, maar wel trachten te bereiken dat wordt gehandeld
overeenkomstig die voorschriften. Helder moet in elk geval zijn dat de
interne toezichthouder bij een melding aangeeft wat hij zelf doet. Van de
interne toezichthouder wordt immers een actieve rol verwacht, zonder dat
hij op de stoel van de bestuurder gaat zitten. De inspectie beoordeelt of dit
voldoende is, gelet op de wettelijke taken en verantwoordelijkheden van
de interne toezichthouder.
De meldplicht staat overigens niet op zichzelf: zij is vervlochten met een
reeks van maatregelen op het terrein van versterking van de bestuurskracht, waaronder geregeld overleg met het medezeggenschapsorgaan,
de meergenoemde continuïteitsparagraaf in het jaarverslag, de versterkte
positie van de medezeggenschapsorganen. In dit krachtenveld heeft de
meldingsplicht tot doel de inspectie beter in positie te brengen.
F. Recht op vergoeding kosten rechtsbijstand en scholing
medezeggenschapsraad
Inleiding
Het voorliggende wetsvoorstel regelt ook een aantal wijzigingen in de
medezeggenschapsvoorschriften voor het funderend onderwijs in reactie
op de motie van de Kamerleden Van Dijk c.s. (Kamerstukken II 2012/13,
33 495, nr.17). In deze motie overwegen de indieners dat bij leerlingen,
ouders en werknemers de brede wens leeft om de Wet medezeggenschap
op scholen (WMS) op vier punten aan te passen, en wel ten aanzien van:
– het recht op rechtsbijstand;
– de beslechting van nalevingsgeschillen;
– de mogelijkheid om nietigheid van besluiten in te roepen;
– het scholingsbudget voor de MR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

17

De medezeggenschap in het onderwijs vormt een belangrijk onderdeel
van het systeem van checks and balances en zelfcorrigerende mechanismen binnen onderwijsinstellingen. Medezeggenschap biedt ouders,
leerlingen/studenten en onderwijspersoneel de mogelijkheid om invloed
uit te oefenen op de kwaliteit van het onderwijs. In 2012 vond een
evaluatie plaats van de medezeggenschap in het funderend onderwijs. De
algemene conclusie van die evaluatie is dat de WMS personeel, ouders en
leerlingen in positie brengt om een positieve en sterke rol te spelen in het
proces van besluitvorming. Het systeem van checks and balances
functioneert grotendeels zoals beoogd. Wel komt uit de evaluatie naar
voren dat in de uitvoering van de WMS nog verbetering mogelijk is. Aan
de sectororganisaties, ouderorganisaties, de vakbonden en het Landelijk
Aktie Komitee Scholieren (LAKS) is gevraagd om voor de verbeteringen in
de uitvoering van de WMS een concrete aanpak te maken en daartoe een
plan van aanpak op te stellen. Het past binnen deze ontwikkelingen om
ook de juridische knelpunten die in de evaluatie naar voren kwamen, en
waarop wordt gedoeld in de bovenvermelde motie van de leden Van Dijk
c.s., aan te pakken.
Faciliteitenvergoeding funderend onderwijs
Probleem:
De MR in het funderend onderwijs is ten aanzien van vergoeding van
eventuele kosten voor met name rechtsbijstand en scholing op dit
moment teveel afhankelijk van de welwillendheid van het bevoegd gezag
tot het treffen van een faciliteitenregeling. Het bevoegd gezag is thans op
grond van artikel 28 WMS verplicht een regeling te treffen voor «de
redelijkerwijs noodzakelijke kosten van medezeggenschapsactiviteiten»,
daaronder begrepen de financiering van de rechtsbijstand en van de
scholing van MR-leden. Een MR is ingevolge deze systematiek dus
afhankelijk van het bevoegd gezag voor een succesvolle aanspraak op
vergoeding van kosten. Een onwelwillend bevoegd gezag kan besluiten
hiervoor geen faciliteitenregeling te treffen. Dan staat de MR met lege
handen. Het ontbreken van een faciliteitenregeling, met daarin een
regeling voor de kosten voor rechtsbijstand of scholing, verzwakt de
positie en de mogelijkheden van de MR om tegenwicht te bieden aan het
bevoegd gezag.
Uit de evaluatie van de WMS (juni 2012) blijkt dat de grote meerderheid
van scholen wel een faciliteitenregeling heeft maar dat lang niet alle
faciliteiten die in de wet worden genoemd, zijn terug te vinden in de
faciliteitenregelingen. Vooral een regeling om het voeren van rechtsgedingen te kunnen betalen, ontbreekt in driekwart van de faciliteitenregelingen.
Ten aanzien van kosten voor rechtsbijstand is dit vooral problematisch in
gevallen waarin het bevoegd gezag zich door een jurist laat bijstaan en/of
in de gevallen waarin de rechtsbijstand verplicht is, namelijk in procedures in hoger beroep bij de Ondernemingskamer.
Ook voor scholing geldt dat dit een belangrijke voorwaarde is voor het
goed functioneren van medezeggenschapsraden.
Bovendien is de procedure voor de totstandkoming van een faciliteitenregeling op dit moment onduidelijk en gecompliceerd. De medewerking van
diverse partijen is vereist en er ontstaat alleen na vaststelling van een
dergelijke regeling aanspraak op vergoeding van kosten, waaronder die
voor rechtsbijstand en scholing.
De regeling voor vergoeding van kosten voor zaken als rechtsbijstand en
scholing is voor het funderend onderwijs (WMS) anders dan voor de
MBO- en HO-sector. Voor het medezeggenschapsorgaan in het hoger
onderwijs geldt dat dit op basis van de WOR en de WHW over dergelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

18

voorzieningen kan beschikken. In de WHW is dat als volgt geformuleerd
(artikelen 9.48 en 10.39): het medezeggenschapsorgaan moet de voorzieningen kunnen gebruiken waarover de instelling kan beschikken en die
redelijkerwijs noodzakelijk zijn voor de vervulling van de taak van het
medezeggenschapsorgaan. In de WEB is een soortgelijke regeling
opgenomen.
Ingevolge de WOR komen kosten voor rechtsbijstand ten laste van de
onderwijsinstelling indien het bevoegd gezag daarvan voorafgaand aan
het maken van kosten op de hoogte is gesteld.
Doel:
Versterking van de eigen positie, deskundigheid en invloed van de MR. De
MR moet om een sterke eigen positie te hebben niet afhankelijk zijn van
een faciliteitenregeling, te treffen door het bevoegd gezag, als het gaat om
vergoeding van kosten voor rechtsbijstand en scholing.
Maatregel:
Een rechtstreekse wettelijke aanspraak op ook vergoeding van kosten van
rechtsbijstand en scholing voor de MR.
Het medezeggenschapsorgaan in de MBO- en HO-sector heeft met
betrekking tot de vergoeding van de kosten voor rechtsbijstand en
scholing een sterkere positie dan het medezeggenschapsorgaan in het
funderend onderwijs. Er zijn geen dwingende redenen om het funderend
onderwijs in een afwijkende positie te plaatsen ten opzichte van andere
onderwijssectoren. Daarom kiest de regering voor afstemming van de
WMS op de regels van de WOR, die gelden voor de MBO- en HO-sector.
Er is recente jurisprudentie waaruit kan worden afgeleid dat de Ondernemingskamer van oordeel is dat in het funderend onderwijs – ook zonder
dat er een faciliteitenregeling tot stand is gekomen – de kosten voor
rechtsbijstand ten laste van het bevoegd gezag komen.23 Desondanks acht
de regering het vanuit het oogpunt van kenbaarheid en heldere, uniforme
onderwijswetgeving wenselijk om in de WMS op dit punt een regeling op
te nemen die inhoudelijk overeenkomt met de regeling in de WOR.
Onderdeel van het WOR-regime is ook dat partijen gezamenlijk kunnen
afspreken dat de kosten voor enig jaar worden vastgesteld op een bepaald
bedrag, dat de MR naar eigen inzicht kan besteden, en dat kosten die daar
bovenuit zouden gaan, alleen worden vergoed indien het bevoegd gezag
daarmee instemt.
G. Beslechting van nalevingsgeschillen medezeggenschap funderend
onderwijs
Zie allereerst de inleiding bij onderdeel F.
Probleem:
De geschillenregeling in de WMS kent bevoegdheden toe aan de
Landelijke Commissie voor Geschillen WMS (LCG WMS) en de Ondernemingskamer (OK).
De LCG WMS is op dit moment bevoegd uitspraak te doen over
instemmings-, advies- en interpretatiegeschillen. De bevoegdheid voor de
beslechting van nalevingsgeschillen is echter neergelegd bij de OK. De
LCG WMS heeft daarin geen rol.
De MR en het bevoegd gezag moeten voor verschillende geschillen dus
naar verschillende instanties. Interpretatiegeschillen en nalevingsge23

Ondernemingskamer gerechtshof Amsterdam 17 juli 2012, LJN: BX1685.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

19

schillen zijn echter niet altijd duidelijk van elkaar te onderscheiden: beide
hebben tot doel vast te stellen welke verplichting het bevoegd gezag heeft
op basis van de WMS. Hierdoor is het soms onduidelijk wanneer de MR of
het bevoegd gezag zich moet wenden tot de LCG WMS en wanneer tot de
OK. Ook heeft de gedeelde bevoegdheid soms tot gevolg dat een deel van
het geschil aan de LCG WMS moet worden voorgelegd en een ander deel
aan de OK. Verder is onduidelijk wat een MR kan doen om nakoming van
een uitspraak van de LCG af te dwingen. Daarover is niets geregeld in de
WMS, en dat levert problemen op.
Doel:
Wegnemen van onnodige drempels voor geschillenbeslechting bij
medezeggenschapsaangelegenheden ingevolge de WMS, waardoor de
MR beter in positie wordt gebracht. Voor medezeggenschapsgeschillen
moet de MR naar één loket kunnen in plaats van naar twee, zoals nu.
Maatregel:
1.

2.

3.

Voor een uniforme en eenvoudige procedure bij nalevingsgeschillen
is het belangrijk om zoveel mogelijk bij één instantie terecht te
kunnen. Daarvoor moet de afhandeling van de nalevingsgeschillen
worden veranderd. De WMS wordt zo aangepast dat nalevingsgeschillen niet langer door de OK worden behandeld maar door de LCG
WMS. Daarmee komen alle medezeggenschapsgeschillen in eerste
instantie bij de LCG WMS terecht. De OK zal alleen als hoger
beroepsinstantie blijven functioneren. Daarnaast kan de MR in
uitzonderingsgevallen (gevallen waarin dat noodzakelijk is teneinde
het recht op effectieve toegang tot de rechter te effectueren) als
civiele procespartij in kort geding optreden.
Elk geschil kan straks in eerste aanleg bij de LCG WMS aanhangig
worden gemaakt en interpretatiegeschillen zijn steeds te herleiden tot
advies-, instemmings- of nalevingsgeschillen. Een extra onderscheid
naar interpretatiegeschillen zoals nu nog voorzien in de WMS, heeft
binnen dit systeem geen toegevoegde waarde meer en het in stand
houden van dit onderscheid zou de regels onnodig gecompliceerd
maken. Dit type geschil zal daarom niet meer apart worden onderscheiden.
De uitspraken van de LCG WMS in WMS-geschillen moeten natuurlijk
ook echt ten uitvoer kunnen worden gelegd. Anders staat de MR,
ondanks een positieve uitspraak van de LCG WMS, nog steeds met
lege handen als de uitspraak van de LCG WMS door het bevoegd
gezag niet wordt nageleefd. Daartoe zal aan medezeggenschapsraden
de mogelijkheid worden gegeven om de rechter te verzoeken een
executoriale titel te verlenen aan de uitspraken van de LCG WMS. Dit
is conform de procedure van ten uitvoerlegging van arbitrale
vonnissen op grond van artikel 1062 van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (Rv). Deze bevoegdheid zal niet toekomen aan het
bevoegd gezag, gezien het type uitspraken dat de LCG WMS kan
doen zou dat namelijk niet logisch zijn. De enige «veroordeling» die
de LCG WMS kan doen jegens de MR, in geval van het niet nakomen
van verplichtingen door de MR, is ontbinding van de MR. Die
ontbinding is met de bindende uitspraak van de LCG WMS een
rechtsfeit waaraan een executoriale titel geen toegevoegde waarde
verleent.

Uitspraken van de LCG WMS laten zich naar hun aard in de meeste
gevallen echter niet ten uitvoer leggen door een deurwaarder zonder dat
aan die uitspraak ook een dwangsom is verbonden. Om die reden wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

20

voorgesteld de LCG WMS ook de bevoegdheid te geven een dwangsom te
verbinden aan haar uitspraken.
Nalevingsgeschillen zijn nu nog ondergebracht bij de OK omdat het
gerechtshof – anders dan de geschillencommissie – afdwingbare
uitspraken kan doen. De OK kan aan een uitspraak dwangmiddelen
verbinden, in praktijk steeds de dwangsom. Dat geldt overigens ook voor
de kantonrechter, die op grond van de WOR bevoegd is ten aanzien van
nalevingsgeschillen.
Met het overhevelen van dit type geschillen naar de geschillencommissie
moest dus een oplossing worden gevonden voor het nu nog ontbreken
van afdwingbaarheid van uitspraken van de commissie. Op basis van het
aan de motie ten grondslag liggende advies («Doeltreffender en meer
effect») dat een bijlage vormde bij de evaluatie van de WMS, wordt in dit
wetsvoorstel aan de commissie de mogelijkheid gegeven om een
executoriale titel te verbinden aan haar uitspraken. Een executoriale titel
zonder dwangmiddel heeft echter geen effect. Gevangenneming gaat te
ver; daarom is gekozen voor het dwangmiddel van de dwangsom. Dit is
gedaan na overleg met de OK en VenJ en na advisering door de Raad van
de Rechtspraak.
Deze keuze is ook in lijn met het andere deel van de al genoemde motie
Van Dijk: het inroepen van nietigheid van besluiten waarop geen
instemming is gegeven. De algemene gedachte achter de motie is dat
MR-en de mogelijkheid moeten krijgen hun rechten ook werkelijk af te
dwingen. Er zijn voorbeelden van gevallen waarin MR-en hun rechten niet
konden effectueren doordat bevoegde gezagen uitspraken van de
geschillencommissie niet naleefden. Eén daarvan is de scholingsboulevard Enschede.
Indien het bevoegd gezag een geschil aanhangig maakt jegens de MR, zal
daaraan geen dwangsom kunnen worden verbonden door de LCG WMS.
De MR heeft immers geen vermogen waaruit een dergelijke dwangsom
zou kunnen worden voldaan. Als sanctie op het niet naleven van
verplichtingen door de MR kan de LCG WMS de MR daarom ontbinden,
onder oplegging van de verplichting tot het doen verkiezen van een
nieuwe MR.
Om de nakoming van uitspraken van de geschillencommissie te verbeteren, wordt tevens voorgesteld de LCG WMS de mogelijkheid te geven in
haar uitspraken op te nemen op welke wijze partijen naar aanleiding van
de uitspraak moeten handelen. Zo wordt bijvoorbeeld voorgesteld om de
LCG WMS de bevoegdheid te geven te bepalen dat het bevoegd gezag
verplicht is zich te onthouden van handelingen die strekken tot uitvoering
van een bepaald besluit (artikelen 32, vierde lid, bij instemmingsgeschillen, en 35, tweede lid, bij nalevingsgeschillen), of om gevolgen van
een besluit dat niet in stand kan blijven ongedaan te maken (artikel 34,
vijfde lid, bij adviesgeschillen). Hiermee wordt de WMS gelijkgetrokken
met de WOR.
Gezien de hierboven beschreven verzwaring van de taken van de LCG
WMS, waarbij de bevoegdheden dichter komen aan te liggen tegen die
van een gerechtelijke instantie, acht de regering het noodzakelijk dat de
voorzitter en plaatsvervangend voorzitter van de LCG WMS tevens
voldoen aan de benoemingsvereisten voor rechterlijk ambtenaar, met
rechtspraak belast.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om ook een aantal technische
verbeteringen op te nemen in artikel 36 WMS, dat ziet op beroep. Voor
een uiteenzetting van deze technische verbeteringen wordt verwezen naar
de artikelsgewijze toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

21

Naleving WMS en Inspectie van het Onderwijs
Bij naleving van de WMS is ook de vraag aan de orde naar de rol van de
inspectie in relatie tot de WMS. De huidige regels van de Wet op het
onderwijstoezicht (WOT) maken het mogelijk voor de inspectie om
toezicht te houden op de WMS. De WMS is immers een onderwijswet in
de zin van artikel 1, onderdeel d, van de WOT, zodat de inspectie op grond
van artikel 3 van de WOT ook toezicht houdt op de naleving van de WMS.
De inspectie kan dus onderzoek verrichten naar de naleving van de WMS
en daarover rapporteren. De voorschriften die bij of krachtens de WMS
worden gesteld, zijn bekostigingsvoorwaarden. In geval van niet-naleving
kan de bekostiging geheel of gedeeltelijk worden ingehouden of worden
opgeschort. Zie daarvoor het huidige artikel 38 van de WMS.
Dit inspectietoezicht is op dit moment terughoudend. De inspectie heeft
het beeld dat er in de praktijk veel in overeenstemming met de WMS
wordt gehandeld. Bovendien is er de geschillenregeling van de WMS. De
inspectie wenst de geschillencommissie niet voor de voeten te lopen en
zal zich bij voorkeur niet mengen in geschillen tussen MR en bevoegd
gezag.
De inspectie treedt niet consequent als «deurwaarder» op bij het
afdwingen van nakoming van individuele uitspraken van de LCG WMS. Zij
bewaakt de kwaliteit van het onderwijs op individuele scholen in het
funderend onderwijs en van opleidingen in het MBO. De sturingsfilosofie
om deze doelen te bereiken is onder meer vastgelegd in de WOT. Een
belangrijk uitgangspunt daarbij is dat scholen en instellingen in de eerste
plaats zelf verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit, het naleven van de
wettelijke voorschriften, de financiële continuïteit en de borging daarvan.
Hierover leggen zij verantwoording af aan zowel de directe omgeving
(bijvoorbeeld ouders, medezeggenschap en andere belanghebbenden) als
de maatschappij in het algemeen (waaronder de inspectie). De inspectie
heeft daarom de besturen als eerste aanspreekpunt. Het functioneren van
de medezeggenschap wordt onderzocht als er signalen zijn dat de checks
and balances binnen de instelling en het interne toezicht hierop niet goed
functioneren, waardoor bijvoorbeeld risico’s voor de onderwijskwaliteit
kunnen ontstaan.
Het wetsvoorstel brengt geen verandering in de systematiek van het
externe toezicht op de WMS.
H. Inroepen van nietigheid van besluiten medezeggenschap funderend
onderwijs
Zie allereerst de inleiding bij onderdeel F.
Probleem:
De WMS kent ten aanzien van aan de MR voorgelegde besluiten waarop
geen instemming is verleend thans een procedure die erin resulteert dat
dergelijke besluiten nietig zijn. Ten aanzien van besluiten waarvoor op
grond van de WMS wel instemmingsecht geldt maar die door het
bevoegd gezag ten onrechte niet ter instemming aan de MR worden
voorgelegd, kent de WMS echter geen mogelijkheid tot het inroepen van
nietigheid.
Doel:
Wegnemen van onnodige drempels voor geschillenbeslechting bij
medezeggenschapsaangelegenheden ingevolge de WMS, waardoor de
MR beter in positie wordt gebracht. Net als is geregeld in de WOR,
moeten ook de medezeggenschapsraden in het funderend onderwijs de
nietigheid van besluiten waarop door de MR geen instemming is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

22

verleend, kunnen inroepen en de naleving daarvan bij de rechter kunnen
afdwingen.
Maatregel:
In de WMS wordt opgenomen dat de medezeggenschapsraden de
bevoegdheid krijgen om tegenover het bevoegd gezag een beroep te
doen op nietigheid van besluiten waarop door hen geen instemming is
verleend. Het betreft dan zowel besluiten die aan de MR zijn voorgelegd
maar waarop geen instemming is verleend, als besluiten die ten onrechte
niet zijn voorgelegd. Hiermee wordt het systeem van geschilbeslechting in
de WMS ook op dit punt gelijkgetrokken met de WOR. Op grond van de
WOR kunnen ondernemingsraden in de MBO- en HO-sector de nietigheid
van dergelijke – ten onrechte niet aan de MR ter instemming voorgelegde
– besluiten wel inroepen. In de WOR is in artikel 27, vijfde lid, geregeld dat
een besluit dat zonder instemming van de OR is genomen (waaronder ook
begrepen een besluit dat ten onrechte niet ter instemming is voorgelegd),
nietig is als de OR tegenover de ondernemer schriftelijk een beroep op
nietigheid doet. Voert de ondernemer het besluit toch uit, dan kan de OR
op grond van artikel 27, zesde lid, van de WOR de kantonrechter vragen
de ondernemer dit te verbieden.
I. Vooropstellen dat de taken van de opleidingscommissie, geregeld in de
WHW, primair zijn gericht op (het bevorderen van) de kwaliteit van de
opleidingen
Hoewel de opleidingscommissie in het hoger onderwijs formeel geen deel
uitmaakt van de medezeggenschap, is zij wel een belangrijke vorm van
inspraak en een cruciaal onderdeel van de checks and balances binnen
een universiteit of hogeschool. De opleidingscommissie is een commissie
van deskundigen waarin studenten en docenten van de betreffende
opleiding met elkaar en met opleidingsbestuurders in gesprek gaan en
adviseren over (de kwaliteit van) het onderwijs. De opleidingscommissie
is het orgaan dat dicht op het onderwijs zit en zij kan daarom als geen
ander adviseren over de kwaliteit van de opleiding. Dat betekent ook dat
het oordeel van de opleidingscommissie transparant moet zijn en dat de
opleidingscommissie een belangrijke rol heeft in het bevorderen van de
kwaliteitscultuur en het interne kwaliteitszorgsysteem. In de kabinetsbrief
over de doorontwikkeling van het accreditatiestelsel (Kamerstukken II
2014/15, 31 288, nr. 471) is uiteengezet hoe de studenten in positie worden
gebracht in het accreditatieproces. In het voorliggende wetsvoorstel is
vastgelegd dat de primaire taak van de opleidingscommissies ligt in het
adviseren over (het bevorderen van) de kwaliteit van de opleiding.
Probleem:
Kort na inwerkingtreding van de wet Versterking besturing hoger
onderwijs is op verzoek van de Tweede Kamer onder meer het functioneren van de opleidingscommissies geëvalueerd door ResearchNed in
opdracht van de Inspectie van het Onderwijs. Bij brief van 3 september
2010 (Kamerstukken II 2009/10, 31 821, nr. 81) is hierover aan de Tweede
Kamer gerapporteerd.
Uit het genoemde onderzoek is gebleken dat de leden van de opleidingscommissies en de opleidingsmanagers het als hun belangrijkste taak zien
om te adviseren over de (bevordering van) de kwaliteit van de opleiding(en) en hier in de praktijk ook naar handelen. Advisering over de
(jaarlijkse uitvoering van de) onderwijs- en examenregeling achten zij
daaraan dienstbaar. Deze rolopvatting heeft de voorkeur; de bestaande
bepalingen sluiten daar echter onvoldoende bij aan. De centrale taak van
de opleidingscommissies van universiteiten en hogescholen is in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

23

huidige wettekst slechts indirect gericht op (het bevorderen van) de
kwaliteit van de opleidingen.
Doel:
De opleidingscommissies richten zich als kerntaak op (bevordering van)
de kwaliteit van de opleidingen.
Maatregel:
De voorgestane rolopvatting van de opleidingscommissies wettelijk
vastleggen door deze in de tekst van de WHW tot uiting te brengen. De
inspectie heeft aanbevolen om de juiste rolopvatting tot uitdrukking te
brengen in de wet. Hiermee worden de positionering van de opleidingscommissie en de promotie van haar werkzaamheden bevorderd. De
regering heeft indertijd toegezegd de verkenning en voorbereiding van
maatregelen, al of niet in de vorm van wetgeving, ter hand te zullen
nemen. In reactie op de evaluatie van de genoemde wet Versterking
besturing heeft de regering aangegeven te willen bevorderen dat dit in de
wet wordt verankerd. Met de nu voorgestelde wijziging van de artikelen
9.18, 10.3c en 11.11 van de WHW wordt aan deze toezegging invulling
gegeven.
Naast deze wijziging is het van belang dat het oordeel van de opleidingscommissies transparant wordt gemaakt en dat (de leden van) de
opleidingscommissies, maar ook medezeggenschapsorganen, voldoende
worden gefaciliteerd door scholing, ondersteuning en een vergoeding
voor de werkzaamheden. Dit laatste is al in de WHW verankerd, maar de
komende tijd zal de regering bezien hoe dit in de praktijk functioneert en
indien nodig maatregelen nemen ter bevordering van een verbeterde
uitvoering in de praktijk.
5. Relatie wetsvoorstel tot voorgenomen wijzigingen Burgerlijk
Wetboek
Het BW zal, blijkens het concept-wetsvoorstel Wet bestuur en toezicht
rechtspersonen dat in februari 2014 voor openbare internetconsultatie is
gepubliceerd, onder meer gaan voorzien in een wettelijke mogelijkheid tot
het instellen van een toezichthoudend orgaan bij stichtingen en verenigingen, onder regeling van enkele basale taken. Ook wordt de aansprakelijkheid geïntroduceerd van interne toezichthouders jegens de rechtspersoon en worden bestaande aansprakelijkheidsgronden voor
bestuurders verruimd.
Uit de Aprilbrief van 2013 volgen twee typen van te treffen maatregelen
die een relatie hebben met deze beoogde wetgeving van VenJ:
1. Aansprakelijkheid van ook interne toezichthouders jegens hun
vereniging of stichting wegens schade door onbehoorlijke taakvervulling.
Artikel 2:9 van het BW regelt thans de mogelijkheid van aansprakelijkstelling van bestuurders door «hun» privaatrechtelijke rechtspersoon
(in het onderwijs is dat doorgaans een vereniging of stichting) wegens
onbehoorlijke taakvervulling. Die aansprakelijkheid zal ook gelden voor
alle interne toezichthoudende organen bij privaatrechtelijke rechtspersonen die onderwijsinstellingen in stand houden, op het moment dat
de beoogde aanpassing van het BW tot stand komt. Het BW zal
derhalve gaan voorzien in de uitbreiding van het aansprakelijkheidsregime.
Met de beoogde wijziging van het BW vanwege de Minister van VenJ
wordt de in de Aprilbrief genoemde maatregel tot introductie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

24

aansprakelijkheid van intern toezichthouders volledig gerealiseerd.
Wijziging van de onderwijswetgeving in aanvulling daarop zal alleen
noodzakelijk zijn voor zover de interne toezichthouder niet opereert als
orgaan van een privaatrechtelijke rechtspersoon die de instelling in
stand houdt, maar als orgaan van de instelling zelf. In dat geval
immers valt deze interne toezichthouder niet rechtstreeks onder artikel
2:9 van het BW.
2. De mogelijkheid dat de rechter op voorstel van de Minister falende
bestuurders of interne toezichthouders schorst en ontslaat
Schorsing of ontslag van bestuurders van stichtingen door de
rechtbank is nu al mogelijk op grond van artikel 2:298 van het
Burgerlijk Wetboek. Die mogelijkheid zal, zo is de bedoeling, door het
wetsvoorstel van VenJ worden verruimd. Zij wordt bovendien
ingevoerd voor de interne toezichthouders van stichtingen.
De Minister van OCW en de Minister van EZ zullen zich op grond van
dit wetsvoorstel, zo is de verwachting, als belanghebbende kunnen
kwalificeren en als belanghebbende een ontslagverzoek kunnen
richten tot de rechter.
Nadat het wetsvoorstel van de Minister van VenJ bij de Tweede Kamer zal
zijn ingediend, zullen nog aanvullende voorstellen tot wijziging van de
onderwijswetten worden ingediend teneinde de ontslagmogelijkheden
ook te laten gelden ten aanzien van bestuurders en interne toezichthouders van verenigingen die onderwijsinstellingen in stand houden.
6. Toepassing wetsvoorstel in Caribische deel van Nederland
Dit wetsvoorstel heeft mede betrekking op Caribisch Nederland. Het gaat
daarbij uitsluitend om scholen voor PO en voor VO: het MBO wordt
verzorgd aan VO-scholen, waardoor er geen specifieke MBOgovernancebepalingen zijn, en er is geen hoger onderwijs in beeld.
In 2010 is ervoor gekozen om de Europees-Nederlandse wetgeving als
uitgangspunt te nemen voor de onderwijswetgeving in het Caribische
deel van Nederland. Dit heeft geleid tot BES-wetten die slechts van de
Europees-Nederlandse wetten afwijken voor zover de specifieke situatie
op de Caribische eilanden daartoe aanleiding geeft. Het uitgangspunt is
daarom dat bij wijzigingen van de Europees-Nederlandse onderwijswetten, de wijzigingen ook in de BES-equivalenten worden voorgesteld,
tenzij de specifieke situatie op de eilanden zich tegen een voorgenomen
wijziging verzet. Die afweging wordt bij elke voorgenomen wijziging
gemaakt.
Voor zo’n afwijking is bij dit wetsvoorstel geen aanleiding, behalve voor
de medezeggenschap omdat die door de afwijkende wijze waarop zij voor
Caribisch Nederland is geregeld, geen aanpassing behoeft.
In Caribisch Nederland is in de wetgeving voor PO en VO hetzelfde
governancemodel neergelegd als in de Europees-Nederlandse wetgeving:
de bestuursstructuren, de overheidssturing en -financiering en het
toezicht zijn vergelijkbaar. De punten waarop het voorliggende wetsvoorstel versterking beoogt van de bestuursstructuur van scholen in Europees
Nederland, gelden daarom ook voor de bestuursstructuur van scholen in
Caribisch Nederland.
In het Caribische deel van Nederland zijn de bepalingen die nu in het
Europese deel van Nederland gelden ten aanzien van «goed bestuur» nog
niet in werking getreden. Toch wordt er in dit wetsvoorstel voor gekozen
de diverse sectorwetten voor Caribisch Nederland al aan te passen
conform de voorgestelde wijzigingen die betrekking hebben op Europees
Nederland. De voorgestelde wijzigingen zullen dan in werking treden op
het moment dat voor Caribisch Nederland ook de overige wetgeving met
betrekking tot «goed bestuur» in werking treedt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

25

De voorgestelde wijzigingen van de Wet medezeggenschap op scholen
(WMS), die alleen in Europees Nederland van toepassing is, worden niet
voorgesteld ten aanzien van Caribisch Nederland. Voor Caribisch
Nederland geldt immers per 1 augustus 2014 een lichtvoetiger medezeggenschapsregime waarin geen afzonderlijke advies- en instemmingsverplichtingen zijn geregeld. Verplichtingen voor de medezeggenschap ten
aanzien van versterking van de bestuurskracht lopen mee in dit algemene
kader en leiden niet tot aanpassing van de BES-wetten.
Bij de hiervoor beschreven afweging over de specifieke situatie op de
eilanden behoort ook beantwoording van de vraag of het in verband met
uitvoerbaarheid en administratieve lasten nodig en mogelijk is om de
wijziging tegelijk met die in Europees Nederland in werking te laten
treden. Dit is de wijze waarop ten aanzien van de onderwijswetten aan het
beginsel van legislatieve terughoudendheid inhoud wordt gegeven. Aldus
wordt gewaarborgd dat de onderwijsregelgeving voor Caribisch
Nederland en de toepassing daarvan zo veel mogelijk blijven sporen met
de onderwijsregelgeving die geldt voor het Europese deel van Nederland
en wordt tóch recht gedaan aan het beginsel van legislatieve terughoudendheid, door middel van uitgestelde inwerkingtreding.
De beperkte uitvoeringslasten zijn afgezet tegen de onder meer door de
onderwijsinspectie geconstateerde situatie in Caribisch Nederland, wat
maakt dat gekozen wordt voor gelijktijdige inwerkingtreding van een deel
van de maatregelen voor zowel Europees als Caribisch Nederland.
Interventies met de thans voor handen zijnde instrumenten, bijvoorbeeld
vanwege ontoereikende kwaliteit of wanbeheer, kunnen in theorie
uiteindelijk leiden tot het sluiten van een school of opleiding. In een
situatie waarin een onderwijsinstelling of opleiding de enige op het eiland
is, roept dit echter bijzondere vragen op. De overheid heeft immers de
plicht om onderwijs aan te bieden en dit financieel te faciliteren. Financiële sancties of stopzetting van de bekostiging zullen/zal daarom soms
niet opportuun zijn. Het in dit wetsvoorstel voorgestelde instrumentarium
kan juist in dat soort situaties uitkomst bieden, mits de problematiek aan
het bestuur te wijten valt. Het nu voorgestelde instrumentarium is daarom
juist ook voor Caribisch Nederland een nuttige aanvulling waarbij
rekening wordt gehouden met de bijzondere omstandigheden.
7. Gevoerd overleg; draagvlak
Het concept-wetsvoorstel is afgestemd met de PO-raad. De raad vroeg
aandacht voor de verschillende rollen, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van bestuur, toezicht en medezeggenschap en kondigde aan bij
de internetconsultatie een uitgebreide reactie te zullen geven. Ook
afstemming met de VO-Raad heeft plaatsgevonden; onder meer is over
het wetsvoorstel een gesprek gevoerd. De VO-Raad liet destijds weten dat
het wetsvoorstel naar zijn mening een evenwichtige aanpak ademt. Met
betrekking tot de dwangsom gaf de raad aan dat er wel sprake moet zijn
van een passende dwangsom. Wij merken daarover op dat dit aan de
prudentie van de rechter moet worden overgelaten.
De wijzigingen in de WMS zijn afgestemd met de PO-Raad, VO-Raad,
AOb, CNV, AVS, LO-Raad, Ouders en Coo, VOO en het LAKS. Ook is
ambtelijk overleg gevoerd met het Ministerie van VenJ, de Ondernemingskamer en de LCG WMS. Allen kunnen zich vinden in deze wijzigingsvoorstellen.
De MBO Raad heeft schriftelijk gereageerd op het wetsvoorstel, nadat
voorafgaand daaraan ambtelijk overleg is gevoerd. De MBO Raad heeft op
enkele punten kritiek op het wetsvoorstel. De Raad vraagt zich af hoe het
wettelijk stellen van eisen aan statuten van de rechtspersoon die de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

26

instelling in stand houdt zich verhoudt tot de wettelijk inrichtingsvrijheid
van rechtspersonen. De regering merkt daarover op dat de wet ook nu al
eisen stelt aan de statuten, onder meer in relatie tot de OR. Het gaat
hierbij om voorwaarden voor bekostiging van de instelling. Ook vindt de
MBO Raad de voorgestelde meldingsplicht in geval van wanbeleid niet
passen in de bestuurlijke verhoudingen. Tenslotte vindt de MBO Raad dat
er sprake is van stapeling van wetgeving, bijvoorbeeld een doublure met
artikel 30 van de WOR. Inderdaad is daar al geregeld dat door de OR
advies kan worden uitgebracht over door «de ondernemer» voorgenomen
besluiten tot benoeming en ontslag van bestuurders. Voor zover het
besluiten betreft tot benoeming of ontslag van leden van het college van
bestuur is dat inderdaad het geval. Het wetsvoorstel is daarop aangepast.
Met de VH en VSNU is er ambtelijk overleg geweest over het
wetsvoorstel. De VH heeft vervolgens schriftelijk gereageerd op het
wetsvoorstel. Hieruit komt naar voren dat het wetsvoorstel op een aantal
punten aansluit bij de huidige praktijk. De VH is kritisch ten opzichte van
de meldingsplicht bij de inspectie ingeval van wanbeleid. De VSNU heeft
afgezien van het geven van een schriftelijke reactie
8. Internetconsultatie
Het concept-wetsvoorstel en de memorie van toelichting zijn in de periode
van 8 mei 2014 tot en met 12 juni 2014 ter consultatie aangeboden via
www.internetconsultatie.nl.
Er zijn 93 reacties ontvangen. De reacties zijn over het algemeen positief.
Hieronder volgt een samenvatting van de reacties op de internetconsultatie. De reacties zijn gegroepeerd naar de 10 specifieke vragen die zijn
gesteld:
Vraag 1. Wat vindt u van het voorstel dat de benoeming van bestuurders
voortaan moet gebeuren op basis van openbare profielen en om de
medezeggenschapsorganen adviesrecht te geven over die profielen en
over benoeming en ontslag van bestuurders?
De reacties op deze vraag zijn overwegend positief. Van de ontvangen 85
reacties zijn er 10 die pleiten voor instemmingsrecht voor medezeggenschapsorganen in plaats van adviesrecht op de benoeming of het ontslag
van de bestuurder. Een kleiner aantal respondenten is van mening dat
moet worden afgezien van de adviesbevoegdheid. Het voorstel om
instemmingsrecht hiervoor in te voeren, is niet overgenomen omdat er
dan deels sprake zou zijn van medebestuur. Om die reden geldt ten
aanzien van benoeming van interne toezichthouders een adviesbevoegdheid en geen instemmingsrecht.
Verder is in de internetconsultatie gewezen op de noodzaak van snel
kunnen handelen in benoemingsprocedures. Ditzelfde geldt in relatie tot
ontslagprocedures. Naar aanleiding hiervan merkt de regering op dat de
WMS op dit moment ook al de adviesbevoegdheid kent met betrekking tot
«aanstelling of ontslag van de schoolleiding» (artikel 11, onderdeel h).
De taak en bevoegdheid van de algemene ledenvergadering van een
vereniging blijven ongewijzigd. Maar indien het interne toezichthoudende
orgaan een benoeming of ontslag voornemens is, moet daarover advies
worden gevraagd. Vervolgens staat het dit orgaan vrij om, mits gemotiveerd, van dit advies af te wijken. Gelet op deze afwijkingsmogelijkheid
meent de regering dat de MR in geval van adviesbevoegdheid over
benoeming/ontslag niet op de stoel van de bestuurder plaatsneemt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

27

Vraag 2. Wat vindt u van het voorstel dat er in het PO, VO en MBO
minimaal eenmaal per jaar overleg dient plaats te vinden tussen de
medezeggenschap en de raad van toezicht?
De reacties op deze vraag zijn in meerderheid positief. Ook zijn er veel
oproepen om het overleg vaker dan eenmaal per jaar plaats te laten
vinden. Naar aanleiding daarvan heeft de regering besloten om het
voorstel voor alle sectoren uit te breiden naar een verplichting van ten
minste tweemaal per jaar overleg (zoals reeds is geregeld in de wetgeving
voor het hoger onderwijs). In de MBO-sector zal op het punt van de
medezeggenschap, ook teneinde het overleg met de interne toezichthouder invulling te kunnen geven, nog een flinke professionaliseringsslag
gemaakt dienen te worden. Binnen de MBO-sector worden daartoe op dit
moment de nodige initiatieven ontplooid. De MBO-instellingen zijn met de
medezeggenschapsorganen in gesprek om de medezeggenschap beter in
stelling te brengen. De Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB)
verzorgt daarnaast gesubsidieerde cursussen om de medezeggenschap te
versterken.
In de reacties wordt verder voorgesteld om aanwezigheid van het bestuur
bij het overleg tussen de interne toezichthouder en het medezeggenschapsorgaan expliciet uit te sluiten. De regering wil zo ver niet gaan. Het
wetsvoorstel schrijft voor dat het overleg specifiek plaatsvindt tussen de
interne toezichthouder en het medezeggenschapsorgaan, waarmee er
voor deze partijen voldoende grond is om daarbij geen derden toe te laten
en wat hen tegelijkertijd de ruimte geeft om hier wel toe te besluiten.
In een aantal gevallen wordt nog opgemerkt dat de interne toezichthouder
niet op de stoel van de bestuurder moet plaatsnemen en dat het niet de
taak van de interne toezichthouder is om vaste overlegpartner van het
medezeggenschapsorgaan te zijn. De regering meent echter dat het
waardevol is dat de interne toezichthouder en het medezeggenschapsorgaan geregeld met elkaar overleggen. Beide organen hebben een
belangrijke rol bij het goed functioneren van de instelling. Bovendien
kennen we de overlegverplichting al in het hoger onderwijs en zijn er
geen aanwijzingen dat er door de verplichting in die sector sprake is van
vermenging van rollen en functies of van andere problemen in de
governance.
Vraag 3. Wat vindt u van het voorstel dat de inspectie direct door de
interne toezichthouder (raad van toezicht) op de hoogte moet worden
gesteld van een redelijk vermoeden van wanbeheer bij de instelling?
Een ruime meerderheid van de reacties op deze vraag is positief. Men
vindt het een goed en voor de hand liggend voorstel. Sommige partijen
wijzen erop dat ook het medezeggenschapsorgaan bij de inspectie aan de
bel moet kunnen trekken, bijvoorbeeld in situaties waarin meldingen van
dat orgaan aan de interne toezichthouder door die toezichthouder worden
genegeerd. De MR kan altijd, indien hij daartoe aanleiding ziet, bij de
inspectie aan de bel trekken. Dus ook als de interne toezichthouder niets
doet met de signalen. Het opleggen van een algemene verplichting
daartoe past echter niet bij de positie van de MR. De MR heeft geen
toezichthoudende taak maar heeft, in de vorm van onder meer
instemmings- en adviesrechten ten aanzien van de in de wet genoemde
specifieke onderwerpen, tot taak de horizontale dialoog binnen de
organisatie vorm te geven. Daarom acht de regering het juist om alleen
aan de interne toezichthouder een meldingsplicht op te leggen.
Een klein deel van de reacties is negatief. Men ziet in het geval van
redelijkerwijs aannemelijk wanbeheer geen rol voor de inspectie. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

28

wetsvoorstel zou leiden tot uitholling van de positie van de interne
toezichthouder: wanneer een situatie van wanbeheer wordt vermoed, is
het aan de interne toezichthouder om daartegen op te treden.
De regering merkt allereerst op dat zij uiteindelijk niet heeft gekozen voor
een wettelijke typering van te melden gevallen, maar voor regeling bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur van de in elk geval te melden
problemen. Verder benadrukt de regering dat het allereerst een zaak van
de interne toezichthouder is en blijft om binnen de instelling in actie te
komen bij (mogelijk) risicovolle ontwikkelingen. De melding aan de
inspectie komt niet in de plaats van die verantwoordelijkheid maar is
aanvullend daarop. Zie hierover meer uitgebreid Hoofdstuk 4 onderdeel E
van deze memorie van toelichting.
Een aantal malen wordt aangegeven dat het wetsvoorstel de verhoudingen tussen bestuur en interne toezichthouder verstoort en dat het
niet-melden de aansprakelijkheid van interne toezichthouders vergroot.
Op dat laatste is de regering op hoofdlijnen ingegaan in onderdeel E van
hoofdstuk 4. De regering komt hier nader op terug in relatie tot het
meergenoemde wetsvoorstel van de Minister van VenJ over bestuur en
toezicht rechtspersonen.
Vraag 4. Wat vindt u van de vier voorgestelde wijzigingen in de WMS?
Het gaat om de volgende onderdelen:
a. recht op vergoeding kosten rechtsbijstand MR funderend onderwijs;
b. recht op vergoeding kosten scholing MR funderend onderwijs;
c. beslechting nalevingsgeschillen funderend onderwijs wordt belegd
bij de landelijke commissie voor geschillen WMS; bovendien wordt
voorzien in een executoriale titel voor de uitvoering van besluiten van
deze commissie;
d. de MR in het funderend onderwijs krijgt de mogelijkheid om de
nietigheid van onterecht genomen bestuursbesluiten in te roepen.
Ten aanzien van de voorstellen om in de WMS de procedure voor
geschillen en vergoeding van kosten voor scholing en rechtsbijstand aan
te scherpen, is het overgrote deel van de reacties positief. Een relatief
groot aantal personen heeft over deze wijziging voorts geen mening,
mogelijk vanwege het technisch-juridische karakter daarvan. Een aantal
keren wordt opgemerkt dat de kostenvergoeding niet moet leiden tot een
ongecontroleerde kostenpost voor het bevoegd gezag. Naar aanleiding
hiervan is in de memorie van toelichting opgenomen welke randvoorwaarden dit moeten voorkomen. Enkele meer technisch-juridische
opmerkingen in de reacties hebben geleid tot aanscherping van de tekst
van het wetsvoorstel of van de memorie van toelichting.
In enkele reacties wordt gevraagd om het overleg tussen de interne
toezichthouder en de MR in de WMS op te nemen, zodat de MR ook naar
de LCG WMS kan stappen als de interne toezichthouder niet met de MR
overlegt. Dat zou dan ook moeten gelden voor de andere rechten van de
MR die in de sectorwetten zijn opgenomen (bijvoorbeeld het recht op een
voordracht vanuit de MR voor één interne toezichthouder). Naar aanleiding van deze suggesties heeft de regering besloten om in het
wetsvoorstel aan de WMS een schakelbepaling in te voegen die ook
geschillen over medezeggenschapsaangelegenheden die niet in de WMS
maar in sectorwetten zijn geregeld, onder de geschillenregels van de
WMS schaart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

29

Vraag 5. Wat vindt u van het voorstel om wettelijk vast te leggen dat de
opleidingscommissies van universiteiten en hogescholen als belangrijkste
taak hebben, te adviseren over het bevorderen en borgen van de kwaliteit
van de opleiding?
De reacties op deze vraag bevatten een aantal meer technische vragen en
opmerkingen. Naar aanleiding daarvan heeft de regering besloten het
wetsvoorstel op de volgende onderdelen te wijzigen:
• bij de universiteiten geldt ingevolge artikel 9.18, tweede lid, jo. artikel
9.35, sub c, van de WHW dat de opleidingscommissie zo spoedig
mogelijk schriftelijk in kennis wordt gesteld van de wijze waarop aan
het uitgebrachte advies gevolg wordt gegeven (geldt ook voor de
Open Universiteit, artikel 11.11, tweede lid, van de WHW). Een
dergelijke bepaling is nu echter niet opgenomen voor hogescholen
(artikel 10.3c van de WHW). Om dit verschil op te heffen, wordt artikel
10.23, aanhef en onderdelen b en c, van de WHW van overeenkomstige toepassing verklaard op de opleidingscommissies in het hbo;
• vergeten was om wettelijke te regelen dat de adviezen van opleidingscommissies bij hogescholen ter kennis moeten worden gebracht van
het medezeggenschapsorgaan of de daarvoor in aanmerking komende
deelraad. Dit is nu alsnog geregeld in de tekst van de wet.
Vraag 6. Wat vindt u ervan dat de Minister, naast de bestaande mogelijkheden (o.a. aanwijzingsbevoegdheid, inhouding van bekostiging) ook de
mogelijkheid krijgt om in het uiterste geval de rechter te verzoeken om
falende bestuurders of interne toezichthouders van bijzondere instellingen
te schorsen of te ontslaan?
Bijna driekwart van de 85 reacties op deze vraag is positief tot zeer
positief. Men vindt het terecht dat de Minister in dergelijke gevallen als
ultimum remedium kan ingrijpen door een bestuurder of interne
toezichthouder te ontslaan. Er is ook een aantal neutrale of negatieve
reacties. Deze respondenten stellen dat de voorgestelde maatregel niet
nodig is. Velen vinden de aanwijzingsbevoegdheid die de Minister al heeft
voldoende, of vinden dat deze eerst geëvalueerd moet worden, alvorens
over te gaan tot nieuwe maatregelen. Al deze reacties zullen worden
betrokken bij de beoogde aanpassing van de onderwijswetgeving in
verbinding met het meergenoemde concept-wetsvoorstel bestuur en
toezicht rechtspersonen van de Minister van VenJ.
De hierna vermelde vragen 7 t/m 10 zijn consultatieve vragen die
voortkomen uit het overleg met de Tweede Kamer op 23 april 2014 over
het onderwerp Governance:
Vraag 7. Is het wenselijk of noodzakelijk om aan medezeggenschapsorganen een wettelijk instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting
te geven? Als er goede redenen zijn om dat te doen, hoe zou dat in de
praktijk dan het beste inhoud kunnen krijgen?
De regering heeft van de gelegenheid gebruik gemaakt om in de
internetconsultatie een vraag te stellen over instemmingsrecht van het
medezeggenschapsorgaan op de hoofdlijnen van de begroting. De
reacties van respondenten waren verdeeld. De respondenten uit de PO-,
VO- en MBO-sector oordeelden in meerderheid negatief over invoering
van instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting. De respondenten uit het hoger onderwijs zijn juist in meerderheid voorstander van
die invoering. Daarnaast is tijdens het Notaoverleg van 27 mei 2013 door
de leden Van Meenen (D66) en Van Dijk (SP) een motie (Kamerstukken II
2013/14, 38 750 VIII, nr. 35) ingediend die de regering verzoekt om
medezeggenschapsorganen in het onderwijs instemmingsrecht te geven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

30

op hoofdlijnen van de begroting (of ook wel de kaderbrief) van instellingen. Deze motie is destijds aangehouden. Inmiddels is in het
wetsvoorstel studievoorschot (Kamerstukken II 2014/15, 34 035) geregeld
dat de medezeggenschapsorganen in het hoger onderwijs instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting krijgen. De regering heeft het
instemmingsrecht om sectorspecifieke redenen passend bevonden voor
het hoger onderwijs. Gelet op de sectorspecifieke context kiest de
regering ervoor om het instemmingsrecht alleen in te voeren in het HO.
Vraag 8. In de huidige Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek (WHW) is het niet toegestaan om een lid van het parlement
tevens te benoemen tot lid van de raad van toezicht van een openbare
universiteit. Bij andere onderwijsinstellingen (PO,VO,MBO) bestaat niet
zo’n wettelijke beperking. Is het wenselijk of noodzakelijk om een dergelijk
verbod te handhaven?
De meerderheid van de reacties geeft geen aanleiding om het verbod dat
nu bij openbare universiteiten geldt, aan te passen.
In sommige reacties wordt gesteld dat het verbod ook zou moeten gelden
voor andere onderwijssectoren. Ter verklaring van het feit dat het verbod
nu niet geldt in andere sectoren wordt opgemerkt dat de Minister bij
openbare universiteiten de wettelijke taak heeft om de leden van de raad
van toezicht te benoemen, terwijl dat in andere sectoren niet het geval is.
Het huidige verbod heeft specifiek tot doel, ervoor te zorgen dat de
Minister geen leden van een raad van toezicht benoemt die in hun rol van
Kamerlid vervolgens de Minister moeten controleren. Dit risico is niet aan
de orde bij de overige onderwijssectoren, omdat de Minister zoals gezegd
daar niet de leden van de raad van toezicht benoemt.
Gelet op deze afwegingen is er wat de regering betreft geen aanleiding
om het huidige verbod met betrekking tot leden van de raad van toezicht
van openbare universiteiten aan te passen of uit te breiden naar andere
onderwijssectoren.
Vraag 9. Is het wenselijk of noodzakelijk om in het hoger onderwijs aan
medezeggenschapsorganen een verbreed informatierecht te geven?
Naar huidig recht moet het college van bestuur van universiteiten en
hogescholen, al dan niet gevraagd, tijdig aan het medezeggenschapsorgaan alle inlichtingen verschaffen die het orgaan voor de vervulling van
zijn taak redelijkerwijs nodig heeft. Hiermee heeft het medezeggenschapsorgaan recht op alle relevante informatie die nodig is voor het uitoefenen
van zijn taak. Het lid Jadnanansing (PvdA) van de Tweede Kamer heeft bij
motie van 23 april 2014 (Kamerstukken II 2013/14, 33 495, nr. 49) verzocht
de formulering van deze bepaling aan te passen door op te nemen dat de
raad alle inlichtingen moet krijgen die deze raad zelf «nodig acht». Op die
manier zou worden voorkomen dat het medezeggenschapsorgaan
informatie wordt onthouden. De motie is aangenomen.
Uit de internetconsultatie is gebleken dat de meerderheid van degenen
die hebben gereageerd het belangrijk vindt dat geen informatie wordt
achtergehouden en positief staat tegenover een aanpassing van de wet op
dit punt.
De regering merkt hierover het volgende op.
De regering onderschrijft het belang dat er geen informatie wordt
achtergehouden. Ingevolge de WHW heeft het medezeggenschapsorgaan
al recht op alle relevante informatie die nodig is voor het uitoefenen van
zijn taak en is al sprake van een verbreed informatierecht. Het is de
verantwoordelijkheid van het medezeggenschapsorgaan en het bestuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

31

dat de relevante informatie beschikbaar is. Indien het medezeggenschapsorgaan in de huidige situatie bepaalde informatie relevant vindt maar die
niet ontvangt, kan het orgaan daar nogmaals om verzoeken en staat
uiteindelijk ook de weg naar de geschillencommissie open («nalevingsgeschil»). Een aanpassing van dit recht zou de positie van het medezeggenschapsorgaan in de praktijk niet veranderen. Volledigheidshalve wijst de
regering erop dat het medezeggenschapsorgaan ook initiatiefrecht heeft:
het kan voorstellen van allerlei aard doen, waar het instellingsbestuur
gemotiveerd op moet reageren, en het orgaan heeft ook de algemene
bevoegdheid om alles te bespreken, voorstellen te doen en standpunten
kenbaar te maken.
De regering steunt nadrukkelijk de gedachte achter de motie en zij is het
met de indieners van de motie eens dat voorkomen moet worden dat het
medezeggenschapsorgaan niet alle informatie krijgt die voor het
uitoefenen van zijn taak nodig is. Het is vooral zaak dat er binnen de
onderwijsinstelling een goede bestuurscultuur heerst waarin de medezeggenschapsorganen ook echt en optimaal gebruik kunnen maken van hun
arsenaal aan al bestaande mogelijkheden. Op basis van deze bestaande
rechten en mogelijkheden moeten bestuurders vaak al de gevraagde
informatie aan het medezeggenschapsorgaan verstrekken.
Dit alles overwegende ziet de regering geen aanleiding voor nieuwe
wetgeving: het doel van de motie wordt reeds bereikt door de huidige
bepaling.
Vraag 10: Is het wenselijk of noodzakelijk om de studentassessor wettelijk
verplicht te stemmen bij hogescholen en universiteiten?
Een studentassessor is een student van een instelling die de vergaderingen van het college van bestuur bijwoont en daarin een adviserende rol
heeft. Tijdens het notaoverleg in de Tweede Kamer van 23 april jl. over
governance is door de leden Jadnanansing (PvdA) en Van Meenen (D66)
een motie ingediend (Kamerstukken II 2013/14, 33 495, nr. 50) die de
regering verzoekt de studentassessor een plaats in het gehele hoger
onderwijs te geven. Met een wettelijke verplichting tot een studentassessor zou er van de kant van studenten in een vroeg stadium inspraak
zijn bij het instellingsbeleid en zou die inspraak het beleid kunnen
versterken, aldus de motie. Deze motie is aangenomen.
In het verleden is er al met het parlement discussie geweest over de
invoering van de figuur van een studentassessor. Tijdens de behandeling
van het wetsvoorstel Versterking besturing is door de Tweede Kamer een
amendement van het lid Van der Ham (D66) aanvaard (Kamerstukken II
2008/09, 31 821, nr. 36) dat beoogde een studentassessor verplicht te
stellen. Mede naar aanleiding van kritische opmerkingen van de Eerste
Kamer op dit punt is deze verplichting, met instemming van beide
Kamers, bij een eerstvolgende wetswijziging vervallen. Daarvoor in de
plaats is het versterkt initiatiefrecht geïntroduceerd, waardoor de
medezeggenschap in de positie wordt gebracht om in een vroeg stadium
betrokken te zijn bij voorgenomen beleid van de instelling inzake
studentaangelegenheden. Deze positie wordt nu verder versterkt door de
invoering van het instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting.
Inmiddels is dat instemmingsrecht zoals gezegd opgenomen in het
wetsvoorstel studievoorschot. De regering heeft haar voornemen bij brief
van 28 mei 2014 (Kamerstukken II 2013/14, 24 724, nr.123) medegedeeld
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer. Dit instemmingsrecht stelt de
medezeggenschapsorganen – en niet alleen één enkele student- in de
gelegenheid om in een vroeg stadium mee te denken met het beleid en op
die manier het beleid te versterken. Dit is in lijn met de motie van de leden
Jadnanansing en Van Meenen; beoogd is, hiermee materieel invulling te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

32

geven aan het doel van die motie. Ten tijde van de stemming over de
motie was nog niet bekend dat instemmingsrecht op de hoofdlijnen van
de begroting zou worden ingevoerd in het hoger onderwijs.
De internetconsultatie biedt een gedifferentieerd beeld, niet alleen van
voor- en tegenargumenten, maar vooral ook van de typering van de plaats
en functie van de studentassessor. Daarnaast blijft ook de positie van de
studentassessor ten opzichte van andere studenten en medezeggenschapsorganen die studenten vertegenwoordigen een vraagpunt. De
figuur van een studentassessor is voor instellingen één van de vele
mogelijkheden om studenten beter te betrekken bij het beleid van de
instelling. Er zijn echter nog veel meer mogelijkheden denkbaar die de wet
niet in de weg staat. Zo heeft elke instelling de ruimte om samen met het
medezeggenschapsorgaan te komen tot een passend model waarin het
goede gesprek plaatsvindt, een bestuurscultuur met ruimte voor inspraak
en tegenspraak. Omdat hier méér dan één model voor mogelijk is, ziet de
regering hier geen noodzaak tot nieuwe wetgeving.
9. Advies Raad voor de Rechtspraak
De Raad voor de Rechtspraak bracht op 18 juli 2014 over het conceptwetsvoorstel advies uit aan de regering (brief kenmerk UIT 8303
STRATEGIE/CF 588230)24.
Bij brief van 24 februari 2014, kenmerk 588230, had de regering daarom
verzocht. Het gaat hierbij in het bijzonder om de voorgenomen wijziging
van de procedure voor nalevingsgeschillen in de Wet medezeggenschap
op scholen (WMS). Op 13 mei 2014 is genoemd wetsvoorstel aan de Raad
ter advisering voorgelegd.
Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad in hoofdzaak als volgt:
Beslechting van nalevingsgeschillen door de LCG WMS
Het voorstel om de LCG WMS te belasten met de beslechting van
nalevingsgeschillen in eerste aanleg (en niet langer de Ondernemingskamer) is naar de mening van de Raad een alleszins begrijpelijke keuze.
Het ondervangt de complicaties die zijn verbonden aan het huidige stelsel
waarin onderscheid wordt gemaakt tussen interpretatiegeschillen en
nalevingsgeschillen en verschillende instanties bevoegd zijn daarover in
eerste aanleg te beslissen. De keuze om de LCG WMS bevoegd te maken
ten aanzien van beide typen geschillen in eerste aanleg ligt volgens de
Raad voor de hand, onder meer vanwege de hoge drempels (onder
andere in de vorm van verplichte procesvertegenwoordiging) die voor de
MR verbonden zijn aan de gang naar de Ondernemingskamer.
Gelet op de bevoegdheden die het Wetsvoorstel aan de LCG WMS toekent
ligt het naar de mening van de Raad inderdaad in de rede «dat de
voorzitter van de LCG WMS tevens een rechterlijk ambtenaar is», zoals
pagina 11 van de memorie van toelichting vermeldde. In dit verband
constateert de Raad een discrepantie tussen de toelichting en het toen
voorgestelde artikel 30, eerste lid, van de WMS, dat bepaalt dat de
voorzitter «voldoet aan de vereisten om te kunnen worden benoemd tot
rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast». Daarmee is naar de
mening van de Raad niet gegeven dat de voorzitter tevens rechterlijk
ambtenaar is. De Raad adviseert om de wettekst op dit punt in overeenstemming te brengen met de toelichting. Dit advies is opgevolgd en de
wettekst is aangepast.

24

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

33

De Ondernemingskamer als appelinstantie
De Raad acht de keuze om de Ondernemingskamer nog slechts een rol als
appelinstantie in WMS-zaken toe te kennen begrijpelijk. De Raad juicht het
toe dat daarbij de beperking van het huidige artikel 36, vierde lid, van de
WMS (het beroep kan uitsluitend worden ingesteld ter zake dat de
commissie een onjuiste toepassing heeft gegeven aan het bepaalde in de
wet) in het wetsvoorstel niet is gehandhaafd.
De bevoegdheid van de LCG WMS om een dwangsom te verbinden aan
haar uitspraken
Het voorstel om de LCG WMS de bevoegdheid te geven een dwangsom te
verbinden aan haar uitspraken (artikel 31, vierde lid) is naar de mening
van de Raad wat gekunsteld, hetgeen ook tot uiting komt in het vijfde lid
van het destijds voorgestelde artikel 31 inhoudende dat «de dwangsom
aantoonbaar ten bate van het onderwijs komt». De strekking van die
bepaling is de Raad niet geheel duidelijk. Indien de MR een dwangsom
heeft geïncasseerd, is het dan aan de MR om te bepalen op welke wijze
het geïncasseerde bedrag zal worden besteed, mits die besteding kan
worden aangemerkt als «ten bate van het onderwijs»? In een geval waarin
de medezeggenschapsverhoudingen zo slecht zijn dat het komt tot
incasseren van dwangsommen, ligt het in de rede dat over de besteding
van de geïncasseerde dwangsommen opnieuw een geschil zal ontstaan.
Dat geschil komt dan, als de Raad het goed begrijpt, op de voet van artikel
35, eerste lid, van de WMS (nieuw) dan weer bij de LCG WMS terecht.
De regering heeft naar aanleiding van deze kritische kanttekeningen van
de Raad besloten om in het wetsvoorstel geen bijzondere voorschriften op
te nemen over de besteding van de dwangsom. Wel houdt zij vast aan het
instrument van de dwangsom: een alternatief waarmee nakoming van
uitspraken van de LCG WMS door een MR effectief kan worden
afgedwongen is niet voorhanden. Bovendien betreft het geen nieuw
instrument binnen de medezeggenschapsverhoudingen. De OK, bevoegd
in hoger beroep, kan ook nu al dwangmiddelen opleggen ter executie van
afspraken. Hetzelfde geldt voor uitspraken van rechtbanken en de OK in
medezeggenschapsgeschillen op grond van de WOR. Door de MR een
steviger positie te geven ten aanzien van het afdwingen van de nakoming
door het bevoegd gezag van uitspraken van de LCG WMS wordt de
positie van de MR als zelfstandige pijler binnen het besturingsmodel in
het onderwijs verstevigd. De regering realiseert zich dat het opleggen van
een dwangsom op zijn beurt ook weer aanleiding kan zijn tot een geschil,
maar zij meent dat deze consequentie moet worden aanvaard en niet tot
de beslissing behoort te leiden dat van een dwangsom moet worden
afgezien.
Gelijktrekking met de WOR
De bevoegdheden genoemd in artikel 32, vierde lid, 35, tweede lid, en 34,
vijfde lid, WMS (nieuw) hebben tot effect dat de WMS meer gelijkenis
gaat vertonen met de WOR en dat is uit een oogpunt van de consistentie
tussen verschillende medezeggenschapsraadregelingen aan te bevelen.
De regering neemt met instemming kennis van deze constatering van de
Raad.
De bevoegdheid voor medezeggenschapsraden de rechter te verzoeken
een executoriale titel te verlenen
De mogelijkheid voor de medezeggenschapsraden en de bevoegde
gezagsorganen om de voorzieningenrechter van het arrondissement
waarin het bevoegd gezag is gevestigd te verzoeken een executoriale titel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

34

te verlenen aan de uitspraak van de LCG WMS conform de procedure van
tenuitvoerlegging van arbitrale vonnissen op grond van artikel 1062 Rv
(artikel 35a WMS) levert op het eerste gezicht geen problemen op in de
praktijk, zo merkt de Raad op.
Wel rijzen er bij hem enkele vragen naar aanleiding van de (destijds)
voorgestelde redactie van dat artikel. Het valt daarbij op dat voor de
formulering van het eerste, tweede en derde lid van artikel 35a WMS in
belangrijke mate aansluiting is gezocht bij de redactie van respectievelijk
het eerste, tweede en derde lid van artikel 1062 Rv, terwijl het vierde lid
van artikel 35a WMS (dat artikel 1063 Rv van overeenkomstige toepassing
verklaart) en het vierde lid van artikel 1062 Rv substantieel van elkaar
afwijken. De Raad vraagt zich af wat de achtergrond is van de keuze voor
deze afwijkende formulering. Dit wordt niet nader toegelicht door de
regering. Ook de verwijzing naar artikel 1063 Rv in het vierde lid van
artikel 35a WMS wordt niet nader toegelicht. De Raad acht een verduidelijking op dit punt wenselijk. Naar aanleiding van deze opmerking is de
redactie van het voorgestelde artikel 35a WMS aangepast. De
bevoegdheid van de voorzieningenrechter om de aan de uitspraak
verbonden dwangsom in specifieke gevallen niet ten uitvoer te leggen
wordt in het aangepaste voorstel voluit geschreven; een verwijzing naar
artikel 1063 Rv vindt niet langer plaats.
Werklast
Voor een inschatting van de werklast is gekeken naar zowel de Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam als de rechtbank.
De Ondernemingskamer geeft aan dat het aantal nalevingsgeschillen dat
wordt behandeld, zeer gering is – circa één per jaar. Ook het aantal
WMS-zaken is zeer gering. Uit cijfers van het LCG WMS blijkt er in 2013
één geweest te zijn.
De rechtbank geeft aan dat het aantal exequatur-zaken ex artikel 35a WMS
naar verwachting zeer gering zal zijn. Daardoor zullen deze zaken wel wat
bewerkeljjker zijn in vergelijking met gemiddelde arbitrale exequaturs
-juist omdat ze zo weinig voorkomen is er dan wat meer nazoekwerk aan
verbonden. Ontslagzaken van bestuurders zijn alleen in extreme gevallen
aan de orde gezien de beperkte en strenge ontslaggronden. Inhoudelijk
zijn deze zaken wel zwaarder dan gemiddeld.
Gezien het zeer beperkte aantal zaken is de inschatting van de Raad dat
invoering van het (concept)wetsvoorstel voor de Rechtspraak wel
werklastverzwarende effecten met zich mee zal brengen, maar dat die niet
erg groot zullen zijn. De regering neemt van deze positieve conclusies met
instemming kennis.
10. Uitvoeringsgevolgen
Door en onder aansturing van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) zijn
de uitvoeringsaspecten van het wetsvoorstel onderzocht. Het wetsvoorstel
heeft geen uitvoeringsconsequenties voor DUO. Voorts heeft de AD geen
opmerkingen met betrekking tot rechtmatigheidsrisico’s.
De inspectie verwacht ten aanzien van de naleving geen significante
belemmeringen, mits de Minister in de aanloop naar de inwerkingtreding
van de wet effectief communiceert met de doelgroep, en in het bijzonder
met de medezeggenschapsorganen van de onderwijsinstellingen en de
interne toezichthouders. De voorgestelde meldingsplicht voor interne
toezichthouders wordt onderschreven. Terecht merkt de inspectie op dat
ook interne toezichthouders hun informatiepositie op orde moeten
hebben en kennis moeten hebben van wat wanbeheer – in de zin van de
onderwijswetgeving – inhoudt, om te kunnen voldoen aan de informatieplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

35

Ook blijft het volgens de inspectie de vraag in hoeverre interne toezichthouders daadwerkelijk genegen zullen zijn om alle situaties die duiden op
wanbeheer bij de inspectie te melden. Zo zijn er bijvoorbeeld situaties van
wanbeheer denkbaar die mede door handelen of nalatigheid van de intern
toezichthouder zelf zijn ontstaan.
De regering merkt allereerst op dat zoals in Hoofdstuk 4 onder E is
uiteengezet, de meldingsplicht uiteindelijk anders is vormgegeven dan
met een wettelijke koppeling aan «wanbeheer»: bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur zullen de te melden probleemsituaties worden
benoemd.
De regering onderkent het risico dat de interne toezichthouder zelf
schuldig is aan risicovolle ontwikkelingen bij de instelling, maar meent dat
het nooit geheel valt uit te sluiten.
Naar aanleiding van de desbetreffende vraag van de inspectie merkt de
regering ter nadere toelichting van de reikwijdte van het wetsvoorstel op
dat het wetsvoorstel zich richt op bekostigde onderwijsinstellingen en ook
op samenwerkingsverbanden passend onderwijs. Dat volgt uit de inhoud
van de nieuwe of gewijzigde bepalingen en hun plaats in de wetten.
De inspectie meent dat noch uit het wetsvoorstel noch uit de memorie van
toelichting blijkt wat de wetgever van de inspectie verwacht ten aanzien
van de handhaving van de nieuwe normen. Opgemerkt wordt dat de
inspectie toezicht houdt op de naleving van alle wettelijke voorschriften in
de onderwijswet- en regelgeving, waaronder ook de WMS. De inspectie is
tot op heden terughoudend geweest in het toezicht op de naleving van de
WMS, mede gelet op de mogelijkheden van rechtsbescherming die de
medezeggenschapsorganen hebben. De inspectie beschouwt geschillen
tussen bevoegd gezag en medezeggenschapsorgaan over de naleving van
de WMS in eerste instantie als een aangelegenheid tussen die partijen.
Het verheugt de inspectie dan ook dat het wetsvoorstel voorziet in een
aanscherping van de rechtsbeschermingsmogelijkheden voor de
medezeggenschapsorganen.
De memorie van toelichting is alsnog aangevuld met een uiteenzetting
van de rol en taak van de inspectie in relatie tot de WMS. De inspectie
wijst er op dat het geen mandaat heeft gekregen om de overtreding van
de bij of krachtens de WMS gestelde voorschriften te sanctioneren met
een bekostigingsmaatregel. Daarnaast kan de inspectie een aantal van de
nieuwe in de WPO, WVO, WEC en WHW voorgestelde normen niet met
een bekostigingssanctie handhaven. Het instrument van de bekostigingssanctie is immers bedoeld om (het bevoegd gezag van) onderwijsinstellingen aan te sporen overtredingen ongedaan te maken. Voor zover
overtredingen niet ongedaan kunnen worden gemaakt, kan de inspectie
geen gebruik maken van de bekostigingssanctie. Deze beperking in de
mogelijkheden tot het afdwingen van naleving bestaat naar het oordeel
van de inspectie ten aanzien van de voorgestelde voorschriften tot
benoeming op basis van vooraf kenbaar gemaakte openbare profielen, tot
melding van wanbeheer door de interne toezichthoudeer bij de inspectie
en tot overleg tussen interne toezichthouder en medezeggenschapsorgaan.
De regering wijst er in reactie daarop op dat specifieke bepalingen over
inhouding van de bekostiging in de onderwijswetgeving, zoals onder
meer 104 van de WVO, inderdaad een herstelsanctie betreffen die slechts
ziet op het doen beëindigen van voortdurende overtreding van de
bepalingen uit die wetten (zie onder meer de uitspraak van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State van 9 juli 2008 in zaak nr.
200706179/1). Deze bepalingen uit de onderwijswetten kunnen daarom
inderdaad niet altijd voldoende grondslag vormen voor inhouding of
opschorting van de bekostiging door de inspectie in de door de inspectie
genoemde gevallen. De door de inspectie genoemde nieuwe
voorschriften betreffen echter aan de rijksbekostiging verbonden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

36

verplichtingen van het bevoegd gezag. Indien een bevoegd gezag in strijd
handelt met deze verplichtingen, houdt het zich derhalve niet aan een aan
de rijksbekostiging verbonden subsidieverplichting. Artikel 4:49, eerste lid,
aanhef en onder c, van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb),
gelezen in samenhang met artikel 4:21, vierde lid, van die wet, geeft in dat
geval de Minister dan ook de bevoegdheid om die bekostiging lager vast
te stellen (zie de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State van 30 juli 2014 in zaak nr. 201305300/1/A2). In gevallen
waarin de onderwijswetten geen basis vormen voor inhouding van de
bekostiging is die basis dus wel steeds te vinden in de Awb. De
bevoegdheid tot het lager vaststellen van de bekostiging op grond van
artikel 4:49 van de Awb is, evenals de bevoegdheid tot het inhouden en
opschorten van de bekostiging op grond van de onderwijswetgeving met
uitzondering van de WMS, aan de inspectie gemandateerd. Voor
verplichtingen van het bevoegd gezag op grond van de WMS geldt dit
mandaat nog niet. Bij een toekomstige wetswijziging zal dit mandaat
alsnog geregeld worden.
11. Administratieve lasten
De meldingsplicht voor interne toezichthouders in relatie tot de inspectie
van het onderwijs is een nieuwe informatieverplichting en daarmee op
zichzelf beschouwd een extra administratieve last. Omdat het melden van
risicovolle ontwikkelingen naar verwachting niet aan de orde van de dag
zal zijn, zullen aan de meldingsplicht nauwelijks administratieve lasten
voor de individuele onderwijsinstelling zijn verbonden
12. Financiële gevolgen
Aan het wetsvoorstel zijn geen financiële gevolgen verbonden.
Artikelsgewijs
Artikel I (WPO)
Onderdeel A (artikel 17a WPO)
De benoeming in de functies van het bestuur van de school moet
voortaan, net als al het geval is voor de benoeming in de functies van het
toezicht op het bestuur, plaatsvinden op basis van vooraf openbaar
gemaakte profielen. In het PO vormt de interne toezichthouder samen met
het bestuur het bevoegd gezag van de (bijzondere) school. Het nieuwe
voorschrift richt zich tot het bevoegd gezag, en is een bekostigingsvoorwaarde.
Artikel 17a is in hoofdzaak van overeenkomstige toepassing verklaard op
een samenwerkingsverband als bedoeld in artikel 18a WPO (hierna:
samenwerkingsverband passend onderwijs). De nu voorgestelde
aanvulling van het tweede lid werkt daarmee automatisch ook door naar
die samenwerkingsverbanden; de benoeming in de functies van het
bestuur van ook samenwerkingsverbanden moet dus ook daar gebeuren
op basis van vooraf openbaar gemaakte profielen.
Onderdeel B (artikel 17c WPO)
Voorgeschreven wordt allereerst dat de interne toezichthouder of het
interne toezichthoudend orgaan ten minste tweemaal per jaar moet
overleggen met de MR van de school en/of met de GMR van scholen
onder hetzelfde bevoegd gezag. De interne toezichthouder van het
samenwerkingsverband passend onderwijs moet ten minste tweemaal
per jaar overleggen met de ondersteuningsplanraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

37

Voor de WPO is zo’n voorschrift geheel nieuw. Artikel 6 van de WMS
bevat al wel het voorschrift dat bevoegd gezag en MR bijeenkomen indien
daarom onder opgave van redenen wordt verzocht door de MR, een
geleding of het bevoegd gezag. Doet de MR of een geleding voorstellen
aan het bevoegd gezag over bepaalde aangelegenheden, dan stelt het
bevoegd gezag alvorens daarop te reageren, de MR ten minste eenmaal in
de gelegenheid, met hem overleg te plegen over de voorstellen. Deze
overlegregels worden nu dus aangevuld met de verplichting dat de
interne toezichthouder ten minste halfjaarlijks overleg voert met de MR en
met de ondersteuningsplanraad.
Verder is (zie het nieuwe vierde lid) aan de WPO toegevoegd een
meldingsplicht voor de interne toezichthouder of het interne toezichthoudend orgaan in relatie tot de onderwijsinspectie. Zie daarvoor meer
uitgebreid paragraaf 1.1 en hoofdstuk 4 van deze memorie van toelichting.
Artikel II (WEC)
Onderdeel A (artikel 28g WEC)
Zie de toelichting bij artikel I, onderdeel A (artikel 17a WPO).
Onderdeel B (artikel 28i WEC)
Zie de toelichting bij artikel I, onderdeel B (artikel 17c WPO).
De Wet passend onderwijs (Stb. 2012, 533) schrapt het vierde lid van
artikel 28i. Daarmee is rekening gehouden bij het formuleren van de
wijziging van artikel 28i in dit wetsvoorstel.
Artikel III (WVO)
Onderdeel A (artikel 24d WVO)
Ook de benoeming in de functies van het bestuur van de school moet
voortaan plaatsvinden op basis van vooraf openbaar gemaakte profielen.
Op dit moment geldt die eis uitsluitend voor benoeming van interne
toezichthouders.
Als gevolg van de Wet passend onderwijs (Stb. 2012, 533, artikel III,
onderdeel H) is aan artikel 24d een derde lid toegevoegd, waarin het
eerste en tweede lid, eerste volzin, van artikel 24d van overeenkomstige
toepassing zijn verklaard. Automatisch is daardoor ook de nu voorgestelde nieuwe eerste volzin van het tweede lid van overeenkomstige
toepassing op de samenwerkingsverbanden passend onderwijs, zodat ook
ten aanzien van die samenwerkingsverbanden de benoeming in de
functies van het bestuur moet gebeuren op basis van vooraf openbaar
gemaakte profielen.
Onderdeel B (artikel 24e1 WVO)
Zie de toelichting bij artikel I, onderdeel B (artikel 17c WPO).
Artikel IV (WEB)
Onderdeel A (artikel 8a.2.2)
Deze wijzigingen gaan over de bijzondere bevoegdheden van de
deelnemersraad.
De huidige verwijzing naar artikel 9.1.4, vijfde lid, WEB, omvat door de
verbreding van dat lid door dit wetsvoorstel nu ook de bestuurdersprofielen; zie hierna onderdeel B. De expliciet toegevoegde adviesbevoegdheid van de deelnemersraad bij benoeming of ontslag van de leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

38

van het college van bestuur is passend omdat vooral deelnemers een
groot belang hebben bij een goede bestuurlijke kwaliteit in verbinding
met goed onderwijs. Deze nieuwe bevoegdheid geldt eveneens voor de
Ondernemingsraad. Zie daarvoor de onderstaande wijziging van artikel
9.1.4, zesde lid, WEB.
Onderdeel B (artikel 8a.2.2a)
Dit artikel is ingevoegd om enkele waarborgen te bieden in het proces van
uitoefening van de adviesbevoegdheid van de deelnemersraad. Inhoudelijk identieke voorschriften zijn al onderdeel van de WOR (zie artikel 25),
de WHW (zie artikel 9.35) en de WMS (zie artikel 17). Op de naleving van
deze nieuwe bepaling is het huidige artikel 8a.4.4 van de WEB van
toepassing (vordering/beroep bij Ondernemingskamer).
Onderdeel C (artikel 8a.4.5)
Door deze inperking tot de eerste volzin vallen adviesgeschillen inzake
benoeming of ontslag van bestuurders buiten de geschillenregels van de
WEB, dit in navolging van wat de WOR ter zake regelt. Wel valt de
uitoefening van deze adviesbevoegdheid onder de algemene regels
daarover die het wetsvoorstel introduceert in het nieuwe artikel 8a.2.2a
WEB.
Onderdeel D (artikel 9.1.4)
Zie voor de wijziging van het vijfde lid, de toelichting bij artikel I,
onderdeel A (artikel 17a WPO).
In het zesde lid is de adviesrol van de OR bij benoemingsprofielen (nu
beperkt tot profielen van de raad van toezicht) door de verbreding van het
vijfde lid uitgebreid tot ook de profielen van de leden van het college van
bestuur. De OR heeft op grond van de WOR al adviesbevoegdheid bij
benoeming en ontslag van bestuurders.
Wat de ouderraad betreft: op grond van artikel 8a.1.3, vierde lid, van de
WEB legt het bevoegd gezag de bevoegdheden van de ouderraad vast in
het medezeggenschapsstatuut. De WEB benoemt dus niet zelf de
specifieke bevoegdheden van de ouderraad bij voorgenomen beslissingen
van het bevoegd gezag.
Het nieuwe achtste en negende lid van artikel 9.1.4 zijn vergelijkbaar met
artikel 17c, derde en vierde lid, van de WPO (zie de toelichting bij artikel I,
onderdeel B).
Artikel V (WHW)
Onderdeel A (artikel 9.3)
De benoeming in de functies van het bestuur van de instelling moet
voortaan, net als al het geval is voor de benoeming in de functies van het
interne toezicht, plaatsvinden op basis van vooraf openbaar gemaakte
profielen. De inhoud van het nieuwe tweede lid is ontleend aan de slotzin
van artikel 9.7, vierde lid.
Onderdeel B (artikel 9.1.7)
Het huidige vijfde lid moet vervallen omdat de inhoud daarvan door dit
wetsvoorstel is overgebracht naar artikel 9.33a. Zie daarvoor onderdeel E.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

39

Onderdeel C (artikel 9.8)
Voor een toelichting op het nieuwe derde lid wordt verwezen naar de
toelichting op artikel I, onderdeel B (artikel 17c, vierde lid, WPO).
Onderdelen D (artikel 9.18), J (artikel 10.3c) en P (artikel 11.11)
Door deze wijzigingen wordt tot uitdrukking gebracht dat de belangrijkste
taak van de opleidingscommissies van ho-instellingen is, te adviseren
over (het bevorderen van) de kwaliteit van de opleiding(en). Zie daarvoor
ook hoofdstuk 4 van deze memorie van toelichting.
Onderdeel E (artikel 9.33a)
Het derde lid introduceert de adviesbevoegdheid van de universiteitsraad
respectievelijk de gezamenlijke vergadering inzake voorgenomen
besluiten van de raad van toezicht met betrekking tot het benoemen of
ontslaan van leden van het college van bestuur en bevat de al bestaande
adviesbevoegdheid van die raad onderscheidenlijk vergadering (zie het
huidige artikel 9.7, vijfde lid, WHW) met betrekking tot de profielen van de
leden van de raad van toezicht. Toegevoegd is de adviesbevoegdheid voor
de profielen van de leden van het college van bestuur. Zie ook onderdeel L
(artikel 10.20a).
Onderdeel F (artikel 9.35)
Deze wijzigingen van artikel 9.35 zijn een logisch gevolg van de aanvulling
van artikel 9.33a, derde lid, door onderdeel E.
Onderdeel G (artikel 9.40)
In navolging van de regels van de WOR, die adviesgeschillen over
benoeming en ontslag van bestuurders buiten de geschillenregeling van
die wet plaatst, voorziet deze wijziging van artikel 9.40 erin dat de
geschillenregels van de WHW zich niet uitstrekken over geschillen bij de
uitoefening van de adviesbevoegdheid ten aanzien van benoeming en
ontslag. Wel zijn op de uitoefening van de adviesbevoegdheid zelf de
waarborgen van toepassing, geregeld in artikel 9.35 WHW. Die overlappen
deels artikel 30, tweede lid en derde lid juncto artikel 25, vierde lid en
vijfde lid, eerste en tweede volzin, WOR.
Onderdeel H (artikel 9.51)
Het gaat hier om de z.g. structuurregeling van de bijzondere universiteiten. Voor een toelichting op het nieuwe achtste lid wordt verwezen naar
de toelichting op artikel I, onderdeel B (artikel 17c WPO).
Onderdeel I (artikel 10.2)
Artikel 10.2, derde lid, verklaart de nieuwe profielenregels voor de
universiteiten van overeenkomstige toepassing op de hogescholen.
Onverkorte toepassing is niet aan de orde omdat het in artikel 9.3, tweede
en derde lid, WHW onder meer gaat over universiteitsraden, terwijl
hogescholen geen universiteitsraden hebben maar medezeggenschapsraden.
In geval van gedeelde medezeggenschap komt het adviesrecht toe aan de
«gezamenlijke vergadering». Zie daarvoor art.10.16b WHW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

40

Onderdeel K (artikel 10.3d)
Het vervallen van het vijfde lid is een gevolg van het feit dat de adviesbevoegdheid met betrekking tot profielen voortaan een plek zal hebben in
artikel 10.20a, derde lid, WHW (zie onderdeel L).
Voor een toelichting op het nieuwe achtste lid wordt verwezen naar de
toelichting op artikel I, onderdeel B (het nieuwe vierde lid van artikel 17c
WPO).
Onderdeel L (artikel 10.20a)
De wijziging houdt allereerst in dat ook de vaststelling van de profielen
van de leden van het college van bestuur onder de adviesbevoegdheid
van het medezeggenschapsorgaan valt.
Voorts is geregeld dat het medezeggenschapsorgaan eveneens adviesbevoegdheid heeft met betrekking tot een voorgenomen besluit van de raad
van toezicht tot het benoemen of ontslaan van de leden van het college
van bestuur. Zie ook de wijziging van artikel 9.33a.
Onderdeel M (artikel 10.23)
Zie hiervoor de toelichting bij onderdeel F (artikel 9.35 WHW).
Onderdeel N (artikel 11.2)
Deze wijziging betreft de Open Universiteit. Zie de toelichting bij artikel V,
onderdeel A (artikel 9.3 WHW) en bij onderdeel C (artikel 9.8 WHW).
Onderdeel O (artikel 11.6)
Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting op artikel I,
onderdeel B (het nieuwe vierde lid van artikel 17c WPO).
Artikel VI (WMS)
Onderdeel A (artikel 11)
Onderdeel h1:
Het voorgestelde nieuwe onderdeel h1 voorziet in een adviesbevoegdheid
van de MR (zowel van scholen als van samenwerkingsverbanden passend
onderwijs) ten aanzien van besluiten van het bevoegd gezag (in dit geval
is dat de interne toezichthouder, die onderdeel is van het bevoegd gezag)
inzake aanstelling of ontslag van de leden van het bestuur.
Onderdeel q:
De voorgestelde aanvulling van onderdeel q regelt adviesbevoegdheid
over vaststelling van de profielen voor bestuurders – die bevoegdheid
bestaat al voor de profielen van de interne toezichthouders en het interne
toezichthoudend orgaan.
Opgemerkt wordt nog dat een bevoegd gezag vaak meer dan één school
in stand houdt. Elke school moet een eigen MR hebben. Scholen voor PO
en VO hebben daarnaast geen andere wettelijk geregelde medezeggenschapsorganen, zoals een ondernemingsraad.
Voor zover beslissingen over profielen en benoemingen enz. van
bestuurders en interne toezichthouders onderwerpen van gemeenschappelijk belang zijn voor alle scholen of voor een meerderheid van de
scholen van het bevoegd gezag, brengt artikel 16 van de WMS «automatisch» met zich mee dat in dat geval de verplichte GMR voor die aangele-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

41

genheid in de plaats treedt van de afzonderlijke medezeggenschapsraden
van de scholen. Er geldt hier overigens geen onderscheid naar ouder- of
personeelsgeleding: dat onderscheid is er alleen ten aanzien van
sommige aangelegenheden waar instemmingsrecht voor geldt. Dit
betekent dat de MR c.q. GMR als geheel de adviesbevoegdheid in kwestie
heeft.
Ook samenwerkingsverbanden passend onderwijs hebben een MR, zo
volgt uit de Wet passend onderwijs, Stb. 2012, 533 (artikel V; zie artikel 3,
vijfde lid, WMS). De nieuwe adviesbevoegdheid van de MR ten aanzien
van besluiten over de benoemingsprofielen voor bestuurders, en ten
aanzien van benoeming of ontslag van die bestuurders geldt onverkort
ook voor de MR van het samenwerkingsverband.
Artikel 4a WMS regelt de ondersteuningsplanraad. Artikel 9 WMS
verklaart wel de algemene taken en bevoegdheden van de MR die zijn
geregeld in de artikelen 6, 7 en 8 van de WMS, van overeenkomstige
toepassing op de ondersteuningsplanraad, maar artikel 14a WMS geeft de
ondersteuningsplanraad geen specifieke adviesbevoegdheden, doch
uitsluitend instemmingsrecht met betrekking tot de vaststelling of
wijziging van het ondersteuningsplan, bedoeld in artikel 18a van de WPO,
respectievelijk artikel 17a van de WVO. Dit wetsvoorstel geeft de ondersteuningsplanraad geen rol ten aanzien van benoemingsprofielen,
benoeming en ontslag van bestuurders: die rol is weggelegd voor de MR.
Onderdeel B (artikel 13)
Dit is een technische aanpassing in verband met het vervallen van de
regeling, bedoeld in artikel 28 WMS.
Onderdeel C (artikel 14)
Omdat de verplichting van de hier bedoelde regeling wordt geschrapt uit
artikel 28, moet ook artikel 14 worden aangepast.
Onderdeel D (artikel 28)
De wijziging behelst allereerst, in navolging van artikel 22, eerste lid, van
de WOR, voor de kosten die redelijkerwijs noodzakelijk zijn voor de
vervulling van de taak van de MR, scholingskosten daaronder begrepen,
een rechtstreekse aanspraak van de MR jegens het bevoegd gezag.
Daarvoor is dus niet langer een door het bevoegd gezag vast te stellen
faciliteitenregeling bepalend, zoals die nu nog is voorgeschreven in het
tweede lid van artikel 28.
Verder houdt deze wijziging in navolging van artikel 22, tweede lid, van de
WOR in dat de kosten van het raadplegen van een deskundige en van het
voeren van rechtsgedingen door de MR alleen ten laste van het bevoegd
gezag komen indien het betreft kosten die redelijkerwijs noodzakelijk zijn
voor de vervulling van de taak van de MR en het bevoegd gezag vooraf
van de te maken kosten in kennis is gesteld.
Voorts is in navolging van artikel 22, vierde lid, van de WOR geregeld dat
het bevoegd gezag en de MR jaarlijks een bedrag voor kosten kunnen
vaststellen dat de MR naar eigen inzicht kan besteden, en dat het bevoegd
gezag alleen de meerkosten hoeft te vergoeden als hij daarmee uitdrukkelijk heeft ingestemd. Het gaat hier overigens om een kan-bepaling, dus
niet om een verplichting. Het opnemen van deze bepaling biedt houvast
voor medezeggenschapsraden om een dergelijke afspraak daadwerkelijk
tot stand te brengen. Het zal meer duidelijkheid bieden over de financiële
positie.
De MR moet het bevoegd gezag vooraf in kennis stellen van de kosten
voor het raadplegen van deskundigen en het voeren van rechtsgedingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

42

Maakt het bevoegd gezag na de kennisgeving bezwaar tegen de
noodzaak, redelijkheid of hoogte van die kosten, dan is sprake van een
geschil inzake naleving door de MR van de door de WMS aan de MR
opgelegde verplichtingen (artikel 35-nieuw), immers: het gaat om de
plicht voor de MR om te waarborgen dat alleen redelijkerwijs noodzakelijke kosten worden opgevoerd. De kosten van dit nalevingsgeschil zelf
moeten dan in ieder geval aangemerkt worden als «redelijkerwijs
noodzakelijke kosten», want zonder zo’n waarborg kan een kostengeschil
niet tot een goed einde worden gebracht: de slang bijt in de eigen staart.
De kostenvergoeding betreft de ondersteuning bij het geding en is niet
afhankelijk van de vraag, welke partij daarin in het ongelijk wordt gesteld.
Het huidige derde lid van artikel 28 blijft ongewijzigd. Artikel 29a van de
WMS bepaalt dat (onder meer) artikel 28 ook van toepassing is op de
ondersteuningsplanraad.
Onderdeel E (artikel 30)
Omdat de LCG WMS voortaan verdergaande bevoegdheden zal hebben,
zoals het verbinden van een dwangsom aan haar uitspraken en het doen
van uitspraken waaraan een executoriale titel kan worden verbonden,
wordt voorgeschreven dat (in elk geval) de voorzitter en de plaatsvervangend voorzitter van dit orgaan voldoen aan voorwaarden die gelden
voor benoeming van rechterlijk ambtenaren met rechtspraak belast.
Daarmee zijn juridische kwaliteit en ervaring, die noodzakelijk worden
geacht voor het uitoefenen van deze taken, geborgd. Die voorwaarden zijn
geregeld in artikel 5 van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren en
omvatten ook de nadere regels, gesteld bij de algemene maatregel van
bestuur, bedoeld in het derde lid van dat artikel.
Onderdeel F (artikel 31)
Eerste lid:
De uitgebreide opsomming in het huidige artikel 31 kan vervallen, gelet
op de inhoud van de afzonderlijke artikelen over de geschillen. Een aparte
opsomming in artikel 31 voegt niets toe aan de inhoud van de artikelen 32
tot en met 35. Omdat bovendien door dit wetsvoorstel aan artikel 32
nieuwe «ingangen» (ook voor de MR) worden toegevoegd voor de gang
naar de LCG WMS zou handhaving van het systeem van artikel 31
noodzaken tot een aanzienlijk uitgebreider artikel.
Tweede lid:
Het tweede lid is ontleend aan het huidige derde lid, eerste volzin, van
artikel 32 WMS. De tweede volzin van dit lid is zoals al opgemerkt, nu
opgenomen in het nieuwe eerste lid van artikel 32.
Derde lid:
Het derde lid bevat de slotzin van het huidige artikel 32, derde lid: de
bindendheid van uitspraken van de LCG WMS. Voor de duidelijkheid is
toegevoegd de tussenzin «waaronder begrepen bemiddelingsvoorstellen
waarover overeenstemming is bereikt».
Vierde lid:
Het vierde lid is geheel nieuw. De mogelijkheid tot oplegging van een
dwangsom strekt tot betere handhaving van het nakomen van uitspraken
van de LCG WMS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

43

Onderdeel G (artikel 32)
Eerste en tweede lid:
In het nieuwe eerste en tweede lid is uitgewerkt welke middelen het
bevoegd gezag heeft indien aan een voorgenomen besluit de vereiste
toestemming is onthouden. Daarbij is, conform WOR, uitdrukkelijk
aangegeven welke beslissing de commissie kan nemen: het alsnog geven
van toestemming. Ook de beoordelingscriteria van de commissie zijn
opgenomen in het voorgestelde eerste lid (toetsing aan redelijkheid;
rechtvaardiging door zwaarwegende belangen). Die criteria zijn nu nog
geregeld in het derde lid van het huidige artikel 32.
De tweede volzin van het huidige eerste lid bepaalt dat indien de
mededeling van het bevoegd gezag houdende intrekking van het voorstel
of voorlegging aan de LCG WMS niet binnen 3 maanden wordt gedaan of
niet binnen 6 weken aan de LCG WMS wordt voorgelegd, het voorstel
vervalt. Die volzin is niet meer nodig in een systeem waarin expliciet
nietigheid kan worden ingeroepen. Het is aan de MR om te bepalen of al
dan niet een schriftelijk beroep op de nietigheid wordt gedaan. Doet de
MR dat niet, dan blijft het besluit in stand. De regering ziet geen redenen
om daarnaast ook nog het systeem van artikel 32, eerste lid, tweede
volzin, te handhaven («voorstel komt te vervallen»). Het is niet logisch en
onnodig complex om twee verschillende soorten nietigheid naast elkaar
te regelen voor twee situaties. De WOR kent zo’n duaal systeem evenmin.
Het tweede lid is inhoudelijk gelijk aan het huidige tweede lid.
Derde lid:
Het derde lid is nieuw. Het regelt de voorwaarden waaronder besluiten
van het bevoegd gezag, genomen zonder de voorgeschreven instemming
van de MR of de toestemming van de LCG WMS, nietig zijn. Het derde lid
is ontleend aan artikel 27, vijfde lid, van de WOR. Van nietigheid is reeds
sprake zodra de MR daarop schriftelijk een beroep doet tegenover het
bevoegd gezag.
Vierde lid:
Het vierde lid is ontleend aan artikel 27, zesde lid, van de WOR en geeft
aan de MR het recht, de LCG WMS te verzoeken om het bevoegd gezag
ertoe te verplichten, zich te onthouden van handelingen die strekken tot
uitvoering of toepassing van een nietig besluit. Daarmee worden de
specifieke consequenties van de nietigheid duidelijk voor de betrokken
partijen. Dit kan ook de opmaat vormen tot het opleggen van een
dwangsom. Het bevoegd gezag kan de commissie echter verzoeken te
verklaren dat de MR ten onrechte een beroep heeft gedaan op nietigheid.
Onderdeel H (artikel 33)
Eerste lid:
Het eerste lid is vergelijkbaar met het nieuwe eerste lid van artikel 32, met
dien verstande dat er (overeenkomstig het nu geldende artikel 33, derde
lid) alleen plaats is voor een redelijkheidstoetsing.
Niet opgenomen is het huidige tweede lid van artikel 33. Het voorleggen
van een geschil aan de commissie door de MR zoals geregeld in het
huidige artikel 33 (zie artikel 31, onderdeel b WMS) is hier niet logisch
gezien het systeem van nietigheid. Als de MR het bevoegd gezag wil
dwingen tot het opstellen van een statuut/reglement dan is het nalevingsgeschil daarvoor de juiste weg. Het is ook niet logisch om het statuut/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

44

reglement anders te behandelen dan het instemmingsgeschil: het gaat in
alle gevallen om een instemmingeschil.
Tweede lid:
Het tweede lid is ontleend aan het huidige artikel 33, derde lid, tweede en
derde volzin.
Derde lid:
Het derde lid verklaart artikel 32, tweede lid, van overeenkomstige
toepassing: de eis van overlegging van de belangenafweging die het
bevoegd gezag heeft gemaakt.
Vierde lid:
Het vierde lid is vergelijkbaar met de nietigheidsregeling in artikel 32,
derde lid.
Vijfde lid:
Het vijfde lid is vergelijkbaar met artikel 32, vierde lid.
Onderdeel I (artikel 34)
Eerste lid:
Het eerste lid is gelijk aan het huidige eerste lid van artikel 34. Afgezien
van een inhoudelijke toets van het geschil: het bevoegd gezag kan door de
MR bij benoeming en ontslag van bestuurders worden gedwongen tot
naleving van de verplichtingen tot het vragen van advies, het schriftelijk in
kennis stellen van de wijze waarop aan het uitgebrachte advies gevolg
wordt gegeven en, indien het advies niet wordt gevolgd, tot het voeren
van nader overleg.
Tweede lid:
In het tweede lid is geregeld dat de MR de bevoegdheid heeft een geschil
voor te leggen aan de LCG WMS indien het advies van de MR niet is
gevolgd. Dit komt overeen met de inhoud van het huidige artikel 34,
tweede lid.
Het derde lid geeft diezelfde mogelijkheid ook in gevallen waarin door het
bevoegd gezag ten onrechte geen advies is gevraagd. Deze mogelijkheid
is nieuw en is vergelijkbaar met de inhoudelijke beoordeling door de
Ondernemingskamer die op grond van artikel 25 van de WOR plaatsvindt
indien een ondernemer ten onrechte geen advies heeft gevraagd aan de
ondernemingsraad.
Derde lid:
Teneinde een inhoudelijke beoordeling van het adviesgeschil mogelijk te
maken dient de MR op grond van het voorgestelde derde lid bij het
aanhangig maken van het geschil het advies te verstrekken dat zou zijn
gegeven indien er wel advies zou zijn gevraagd. Voor de verdere
procedure wordt er vanuit gegaan dat het advies niet is gevolgd. Het
voordeel van deze procedure ten opzichte van de huidige situatie – waarin
in gevallen waarin ten onrechte geen advies is gevraagd door middel van
een nalevingsgeschil een adviesaanvraag alsnog moet worden
afgedwongen alvorens het adviesgeschil inhoudelijk aanhangig kan
worden gemaakt – is dat er direct een inhoudelijke beoordeling van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

45

geschil kan plaatsvinden. Dat bespaart een gang naar de LCG WMS. De
situatie waarin onduidelijk is of de MR in een specifiek geval al dan niet
adviesrecht toekomt is te onderscheiden van de situatie waarin duidelijk is
dat ten onrechte geen advies is gevraagd. In gevallen waarin het
onduidelijk is óf aan de MR een adviesrecht toekomt ligt het voor de MR
meer voor de hand een nalevingsgeschil op grond van artikel 35
aanhangig te maken.
Vierde lid:
Op grond van het voorgestelde vierde lid dient de MR voor de LCG WMS
te beargumenteren dat door het niet of niet geheel volgen van het advies
de belangen van de school of de MR ernstig worden geschaad. Dit is
conform het huidige artikel 34, tweede lid.
Vijfde lid:
Het vijfde lid bepaalt aan de hand van welk criterium het geschil wordt
beoordeeld. Dit is gelijk aan het op grond van artikel 34, derde lid, tweede
volzin, thans geldende criterium.
Zesde lid:
Op grond van het voorgestelde zesde lid bepaalt de LCG WMS, conform
het thans geldende artikel 34, derde lid, laatste volzin, of het besluit al dan
niet in stand kan blijven. Bovendien is de mogelijkheid toegevoegd van
door de LCG WMS op te leggen voorzieningen ten behoeve van goede
naleving, in navolging van artikel 26, vijfde lid, van de WOR.
De vrijheid van onderwijs wordt hierdoor overigens niet ingeperkt. Het
bevoegd gezag blijft immers vrij om ieder nieuw besluit te nemen dat
hem goed dunkt. Het vijfde lid regelt alleen dat geen uitvoering mag
worden gegeven aan een besluit waarvan door de LCG WMS is vastgesteld dat het niet in stand kan blijven.
Onderdeel J (artikelen 35 en 35a)
Het huidige artikel 35 kan vervallen aangezien alle geschillen in eerste
aanleg bij de LCG WMS zullen komen, waaronder ook de nalevingsgeschillen. Interpretatiegeschillen vallen voortaan onder de noemer advies-,
instemmings- of nalevingsgeschillen. Nalevingsgeschillen zijn alle
geschillen met uitzondering van advies- en instemmingsgeschillen.
Ook het bevoegd gezag is bevoegd een geschil aanhangig te maken. Dit is
bijvoorbeeld relevant indien een besluit ter instemming is voorgelegd aan
de MR maar de MR nalaat een beslissing te nemen. Ook valt te denken
aan de situatie waarin een MR niet goed functioneert terwijl het bevoegd
gezag een goed functionerende MR belangrijk vindt.
Het nieuwe artikel 35 gaat specifiek over nalevingsgeschillen. Het is
ontleend aan artikel 36 van de WOR en omvat ook interpretatiegeschillen.
In dergelijke geschillen doet de commissie de bindende uitspraak dat de
betrokken partij gevolg moet geven aan wat bij of krachtens de WMS is
bepaald (zie het tweede lid).
Bepaald is dat behalve naleving van de bij of krachtens de WMS bepaalde
verplichtingen. de MR ook verplichtingen kan afdwingen die staan in de
onderwijswetten. Daarbij rijst de vraag wie de MR in rechte moet
aanspreken als de interne toezichthouder weigert met de MR te
overleggen. Omdat alleen het bevoegd gezag in de onderwijswetten
verantwoordelijk is voor en aanspreekbaar op de naleving van die wetten,
zal de MR het bevoegd gezag moeten aanspreken. De MR kan niet de
interne toezichthouder rechtstreeks aanspreken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

46

Komt de MR of de GMR zijn verplichting nog steeds niet na, dan kan de
commissie dat orgaan ontbinden, onder oplegging van de verplichting tot
nieuwe verkiezingen (dit is ontleend aan artikel 36, vijfde lid, van de
WOR). Een soortgelijke regeling zal gelden voor een geleding als bedoeld
in artikel 3 WMS. Deze bepaling is op grond van artikel 37 van overeenkomstige toepassing op de ondersteuningsplanraad. Een ondersteuningsplanraad wordt echter niet noodzakelijkerwijs gekozen. Artikel 4a, derde
lid, verklaart artikel 3, negende tot en met elfde lid, dat ziet op verkiezingen, immers niet van overeenkomstige toepassing op de ondersteuningsplanraad. Om die reden zal de LCG WMS in voorkomende gevallen
ten aanzien van die raad kunnen bepalen dat het samenwerkingsverband
gehouden is tot het doen afvaardigen van een nieuwe ondersteuningsplanraad in plaats van tot het doen verkiezen daarvan.
Artikel 35a
Het nieuwe artikel 35a is materieel ontleend aan artikel 1062 van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, zoals dat met ingang van
1 augustus 2015 komt te luiden. Artikel 35a spreekt heel in het algemeen
van «de uitspraak van de commissie» in het verlengde van de artikelen 32
tot en met 35. Artikel 35a is daarom niet beperkt tot de uitspraak in
nalevingsgeschillen.
Op grond van het eerste lid wordt voorgesteld om de MR de bevoegdheid
te geven aan de voorzieningenrechter van het arrondissement waarin het
bevoegd gezag is gevestigd te verzoeken aan de uitspraak van de LCG
WMS een executoriale titel te verbinden. Deze bevoegdheid beperkt zich
tot uitspraken van de LCG WMS waaraan een dwangsom is verbonden
omdat dat type uitspraken zich leent voor tenuitvoerlegging. Het zal
daarbij vooral gaan om uitspraken waarin aan het bevoegd gezag
verplichtingen tot het doen of nalaten van bepaalde gedragingen worden
opgelegd nadat door de LCG WMS is vastgesteld dat een door de MR
bestreden beslissing niet in stand kan blijven. Andere uitspraken, zoals de
enkele constatering dat een besluit van het bevoegd gezag niet in stand
kan blijven of een uitspraak in de vorm van een bemiddelingsvoorstel,
lenen zich in de regel niet voor tenuitvoerlegging.
De executoriale titel in combinatie met de dwangsom, die op grond van
artikel 31, vierde lid, aan het bevoegd gezag zal kunnen worden opgelegd,
maakt dat nakoming van de uitspraak door de MR jegens het bevoegd
gezag kan worden afgedwongen. De bevoegdheid wordt bewust niet
toegekend aan het bevoegd gezag. De enige uitspraak die de LCG WMS
jegens de MR kan doen is immers het ontbinden van de MR indien de MR
verplichtingen niet naleeft. De ontbinding van de MR is als gevolg van de
uitspraak van de LCG WMS een rechtsfeit waaraan een executoriale titel
niets toevoegt.
Om te verzekeren dat alleen authentieke uitspraken van de LCG WMS
voor ten uitvoerlegging in aanmerking komen, wordt als voorwaarde
gesteld dat het origineel van de uitspraak ter griffie van de bevoegde
rechtbank wordt gedeponeerd. Dat gebeurt op grond van het tweede lid
door de LCG WMS. Door te bepalen dat dit alleen gebeurt op verzoek van
de MR worden onnodige lasten voor de LCG WMS voorkomen.
Deponeren van originele uitspraken is daarmee alleen aan de orde als de
MR een executiegeschil aannemelijk acht. Dat zal alleen in een kleine
minderheid van de gevallen spelen. Het verzoek tot deponeren vindt
plaats uiterlijk twee jaar na de datum waarop uitspraak is gedaan. Die
periode omvat in ieder geval een volledig schooljaar en dient daarmee
voor de MR voldoende te zijn om te beoordelen of het bevoegd gezag een
uitspraak van de LCG WMS naleeft en daarmee om te bepalen of een
verzoek op grond van het eerste lid noodzakelijk zal zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

47

Derde lid:
Het voorgestelde derde lid is gebaseerd op artikel 1062, tweede lid, van
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
De executoriale titel zal alleen kunnen worden verleend als de uitspraak in
rechte vaststaat, dus niet zolang hoger beroep nog mogelijk is (vierde lid).
Mocht het treffen van maatregelen hangende het hoger beroep in verband
met een spoedeisend belang noodzakelijk zijn dan kunnen partijen in kort
geding daarom verzoeken. Ook de MR heeft daartoe, ondanks dat hij geen
rechtspersoon of natuurlijke persoon is en zonder dat die bevoegdheid
expliciet in de wet is toegekend, op grond van jurisprudentie die
mogelijkheid indien dat noodzakelijk is teneinde het recht op een
effectieve toegang tot de rechter te effectueren. De Hoge Raad heeft
geoordeeld dat een dergelijke uitzondering moet worden aanvaard voor
gevallen waarin tussen een MR en het bevoegd gezag een geschil bestaat
dat specifiek de naleving van de verplichtingen van het bevoegd gezag
jegens de MR tot inzet heeft (vgl. HR 3 december 1993, NJ 1994, 375).
Vijfde lid:
Ten slotte wordt met het vijfde lid voorgesteld om de voorzieningenrechter de mogelijkheid te geven om na summierlijk onderzoek de
tenuitvoerlegging van de aan de uitspraak in de volgende gevallen te
weigeren:
a. de uitspraak of de wijze waarop die tot stand is gekomen is kennelijk
in strijd met de openbare orde. Tenuitvoerlegging van uitspraken die
ondeugdelijk tot stand zijn gekomen, bijvoorbeeld omdat de LCG
WMS heeft nagelaten het bevoegd gezag te horen, kan op deze grond
worden geweigerd;
b. de aan de uitspraak verbonden dwangsong is opgelegd in strijd met
de voor het opleggen van een dwangsom geldende bepalingen. In
dat geval ziet de weigering alleen op de tenuitvoerlegging van de
dwangsom.
Onderdeel K (artikel 36)
Eerste lid:
Het huidige eerste en tweede lid van artikel 36 zijn geschrapt omdat die
uitsluitend betrekking hebben op nalevingsgeschillen. De nieuwe eerste
volzin van artikel 36 is een verbreding van de huidige eerste volzin, die de
MR en de GMR in geval van nalevingsgeschillen de bevoegdheid geeft in
rechte op te treden. Nalevingsgeschillen zullen voortaan worden beslecht
door de LCG WMS zelf, zodat de bevoegdheid om in rechte op te treden
nu moet worden toegespitst op de situatie van beroep tegen beslissingen
van de LCG WMS. Ook is nu geëxpliciteerd wie tot het instellen van
beroep gerechtigd zijn.
Tweede lid:
In het nieuwe tweede lid wordt geregeld dat het beroep voortaan in alle
gevallen wordt ingediend bij verzoekschrift. De verwarrende term
«beroepschrift» wordt niet langer gebruikt.
Derde lid:
Het nieuwe derde lid sluit aan bij de WOR: behandeling met de meeste
spoed. Procedurele waarborgen ten aanzien van processtukken zijn
overigens onnodig: het Hof volgt zijn procedures op grond van de
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

48

Vierde lid:
Het nieuwe vierde lid is gelijk aan het huidige vijfde lid. Het huidige vierde
lid zal vervallen, omdat volledige toetsing meer in de rede ligt. Het
oorspronkelijke vierde lid beperkt de beroepsgronden tot «onjuiste
wetstoepassing». Door die beperking te schrappen, moet de Ondernemingskamer voortaan vol toetsen, met dien verstande dat leidend is, de
aard van de onderliggende besluiten/gedragingen. Is sprake van veel
beleidsvrijheid, dan moet dat doorwerken in de aard van de toetsing.
Volledige toetsing staat tegenover marginale toetsing. De betekenis van
«marginale» toetsing is dat de rechter de bestuurlijke beleidsvrijheid in
beginsel ontziet en pas intervenieert wanneer het voldoende duidelijk is
dat van die beleidsvrijheid een zodanig gebruik is gemaakt door het
bestuur dat deze invulling van de beleidsvrijheid naar objectieve
maatstaven geen eerbiediging verdient. Bij volledige toetsing moet de
rechter zich aanzienlijk minder terughoudend opstellen. In dergelijke
gevallen mag de rechter zijn objectieve oordeel min of meer ongeclausuleerd voor het oordeel van de beoordeelde instantie in de plaats stellen.
Bij toepassing van de WMS is sprake van een breed spectrum aan
kwestie, variërend van grote beleidsvrijheid bevoegd gezag (bijv. advies
niet opvolgen) tot geen vrijheid (bijv. vereiste instemming niet vragen).
Vijfde lid:
Uit het huidige zesde lid is de kostenveroordeling op grond van de Awb
geschrapt. De Ondernemingskamer handelt immers niet op grond van de
Awb maar alleen op grond van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Zie het nieuwe vijfde lid.
Onderdeel L (artikel 37)
Ook het nieuwe artikel 35a moet van overeenkomstige toepassing zijn op
gemeenschappelijke medezeggenschapsraden enz. Daarin voorziet deze
aanvulling van artikel 37.
ARTIKEL VII (WIJZIGING WPO BES)
Zie de toelichting bij artikel I.
ARTIKEL VIII (WIJZIGING WVO BES)
Zie de toelichting bij artikel III.
ARTIKEL IX (INWERKINGTREDING)
Dit artikel maakt een gedifferentieerde inwerkingtreding van de onderdelen van het eenmaal tot wet verheven wetsvoorstel mogelijk.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 251, nr. 3

49