Inspectie Jeugdzorg

Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport

> Retouradres Postbus 483 3500 AL Utrecht

Aan de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Bezoekadres
Stadsplateau 1
3521 AZ Utrecht
T 088 370 02 30
www.inspectiejeugdzorg. nl
Inlichtingen bij
Dhr. drs. P. de Jonge

Ons kenmerk
UZ/16-01-2773/Wtiyi4-04P
Bijlagen
1
Uw kenmerk

Datum
Betreft

21 januari 2016
Rapport over de kwaliteit van de beschermde opvang
voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen

Geachte heer Dijkhoff,
Hierbij ontvangt u het door de Inspectie Jeugdzorg en Inspectie Veiligheid en
Justitie opgestelde rapport over de kwaliteit van de beschermde opvang voor
alleenstaande minderjarige vreemdelingen.
In de periode 2012-2014 heeft de Inspectie Jeugdzorg onderzoeken afgerond naar
de kwaliteit en veiligheid van de opvang van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen (amv) in campussen, procesopvanglocaties en in opvang- en
woongezinnen van Nidos. De laatste stap in dit meerjarig traject is dat de
Inspectie Jeugdzorg in 2015 in samenwerking met de Inspectie Veiligheid en
Justitie onderzoek heeft uitgevoerd naar de beschermde opvang, als bijzondere
vorm van kleinschalige opvang.
De Inspectie Veiligheid en Justitie is in dit onderzoek betrokken, omdat zij sinds
eind 2014 belast is met het toezicht op de gehele vreemdelingenketen.
Beschermde opvang
In deze opvangvorm worden jongeren geplaatst van wie betrokken instanties
inschatten dat zij een verhoogd risico lopen te verdwijnen, omdat ze slachtoffer
zijn of mogelijk zullen worden van mensenhandel. Nidos, de instantie die de
voogdij uitvoert, beslist of een jongere in aanmerking komt voor een plaats in de
beschermde opvang. Jade voert de beschermde opvang uit‘ in opdracht van het
Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). De beschermde opvang heeft een
capaciteit van 66 plaatsen. Jade neemt jaarlijks gemiddeld 150 jongeren op in de
beschermde opvang.
Oordeel
Het eindoordeel van de inspecties luidt dat de kwaliteit van de beschermde opvang
voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen onvoldoende is.

^ Sinds 1 Januari van dit jaar is de uitvoering verdeeid over twee organisaties: Jade heeft een capaciteit
van 42 plaatsen, Xonar heeft 22 plaatsen beschermde opvang.

Pagina 1 van 2

De inspecties hebben geconstateerd dat de jongeren die extra bescherming nodig
hebben deze onvoldoende krijgen. Daarnaast vinden de inspecties het zorgelijk
dat (specifieke groepen) jongeren uit de beschermde opvang verdwijnen.
De inspecties zijn zich ervan bewust dat de huidige toestroom van vluchtelingen in
Europa veel vraagt van het COA en haar ketenpartners om hiervoor adequate
opvang te bieden. Niettemin dient de opvang, begeleiding en bescherming voor
amv's, juist omdat deze jongere zo kwetsbaar zijn voor mensenhandel, zorgvuldig
te worden uitgevoerd.

Inspectie Jeugdzorg

Kenmerk
IJZ/16-01-2773/Wtiyi4-04P

Vervolg
De inspecties zijn van oordeel dat de kwaliteit van de beschermde opvang voor
alleenstaande minderjarige vreemdelingen op alle in het toetsingskader gestelde
criteria voldoende dient te zijn. Nu is dat bij slechts 6 van de 18 criteria het geval.
De inspecties verwachten dat COA met Jade, na overleg met Nidos, binnen zes
weken na publicatie van dit rapport een verbeterplan opstelt.
In dit plan moeten concrete maatregelen zijn opgenomen om de kwaliteit te
verbeteren en om het verdwijnen van jongeren tegen te gaan. De inspecties zullen
gezamenlijk beoordelen of het plan aansluit bij de geconstateerde
tekortkomingen. Vervoigens zullen zij voigen of het COA en Jade de maatregelen
met voldoende urgentie oppakken en of er voldoende procesmatige waarborgen
zijn opgenomen om het verbeterplan uit te kunnen voeren. De beide inspecties
laten zich door het COA informeren over de uitvoering van het verbeterplan.
Daarnaast verwachten de inspecties dat het COA u en de beide inspecties medio
2016 zal informeren over de effectiviteit van de maatregelen, inclusief de
maatregelen omtrent het tegengaan van verdwijningen. De inspecties verwachten
dat het COA daarbij gebruik maakt van uitkomsten van een eigen audit naar de
kwaliteit van de beschermde opvang.
Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend,
Mede namens J.G. Bos
Hoofd van de Inspectie Veiligheid en Justitie
Jeugdzorg,

mw. drs. G.E.M. Tielen

Pagina 2 van 2

De kwaliteit van de
beschermde opvang voor
alleenstaande minderjarige
vreemdelingen

utrecht, januari 2016

Dit is een uitgave van:
Inspectie Jeugdzorg
. .
Ministerie van Voiksgezondheid, Welzijn en Sport

Inspectie Veiligheid en Justitie
Ministerie van Veiligheid en Justitie

Motto

Naar zichtbare kwaliteit in de jeugdhulp!
Missie

De Inspectie Jeugdzorg, de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Inspectie Veiligheid en
Justitie voeren het landelijk toezicht in het kader van de Jeugdwet uit. Als waren zij één inspectie
zien zij in het kader van de Jeugdwet toe op de kwaliteit van de jeugdhulp, de jeugdbescherming
en -reclassering en de andere instellingen in het jeugddomein. Daarnaast zien zij toe op de
naleving van de wetgeving. Het landelijk toezicht jeugd stimuleert met haar toezicht de
voorzieningen tot goede en veilige verzorging, opvoeding en behandeling van kinderen in de
jeugdhulp en in de jeugdbescherming en -reclassering en de ondersteuning van ouders en
verzorgers van die kinderen. Het landelijk toezicht jeugd draagt er aan bij dat de samenleving er
op kan vertrouwen dat kinderen en ouders op tijd en op maat de hulp en zorg krijgen van de
instellingen en de professionals. Het onafhankelijke oordeel van het landelijk toezicht jeugd over
de kwaliteit van de jeugdhulp, de jeugdbescherming en -reclassering is relevant voor de
professional, de instelling en de overheid en helpt bij het verbeteren van die kwaliteit.

De kwaliteit van de
beschermde opvang voor
alleenstaande minderjarige
vreemdelingen

Voorwoord

Jongeren zijn kwetsbaar. Alleenstaande minderjarige vreemdelingen zijn zo mogelijk nog
kwetsbaarder. Het is de verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid om deze jongeren te
beschermen en te begeleiden zolang zij in Nederland (mogen) verblijven. De specifieke
kwetsbaarheid van de jongeren vraagt om opvang in een veilige en aandachtvolle omgeving. Ook
in de huidige veranderende context van toestroom van vluchtelingen, waarin veel gevraagd wordt
van organisaties die verantwoordelijk zijn voor de opvang van (minderjarige) vreemdelingen.
Jongeren bij wie het vermoeden bestaat dat zij slachtoffer zijn of kunnen worden van
mensenhandel, worden in de beschermde opvang geplaatst. De beschermde opvang wordt
uitgevoerd door Jade, in opdracht en onder verantwoordelijkheid van het Centraal Orgaan opvang
asielzoekers (COA).
De inspecties Jeugdzorg en Veiligheid en Justitie presenteren in dit rapport de resultaten van hun
onderzoek naar de kwaliteit van de beschermde opvang. Deze opvangvorm onderscheidt zich van
andere opvangvormen doordat aan jongeren (ongevraagd) bescherming wordt geboden, een
bescherming die van invloed is op hun (bewegings-)vrijheid en zelfbeschikking. Dit verlangt een
zorgvuldige manier van werken.
De inspecties beogen met dit rapport een bijdrage te leveren aan het verbeteren van de kwaliteit
van de bescherming en de begeleiding van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in de
beschermde opvang.
De inspecties waarderen de betrokkenheid van de medewerkers van de beschermde opvang bij
hun werk, en de medewerking die zij hebben verleend aan het onderzoek.

Mede namens J.G. Bos
Hoofd van de Inspectie Veiligheid en Justitie
mw. drs. G.E.M. Tielen
Hoofdinspecteur Inspectie Jeugdzorg

Inhoudsopgave

Samenvatting...............................................

4

1 Inleiding.................................................................................................................................................6

1.1

Beschermde opvang.............................................................................................................6

1.2

Onderzoek............................................................................................................................. 7

1.3

Toetsingskader en reikwijdte onderzoek.............................................................................8

1.4

Leeswijzer............................................................................................................................. 8

2 Bevindingen.................................................................................................................................

g

2.1

Veilige en aandachtvolle omgeving..................................................................................... 9

2.2

Ondersteuning en begeleiding in ontwikkeling..................................................................12

2.3

Rechtspositie.......................................................................................................................15

2.4

Effectieve informatieoverdracht aan de vervolgopvang................................................... 17

3 Eindoordeel en vervolg..................................................................................................................... 19

3.1 Eindoordeel.....................................................................................................................................19
3.2 Vervolg............................................................................................................................................19
Bijlage 1 - Toetsingskader Kwaliteit van de beschermde opvang...........................................20
Bijlage 2 - Verantwoording..............................................................................................................

24

Samenvatting

Aanleiding onderzoek
De Inspectie Jeugdzorg heeft in 2015 in samenwerking met de Inspectie Veiligheid en Justitie een
onderzoek uitgevoerd naar de beschermde opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen
(amv's). In het gezamenlijke jaarwerkprogramma Toezicht Jeugd 2015 van de Inspectie
Jeugdzorg, Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Inspectie Veiligheid en Justitie staat hierover
het volgende:
In de periode 2012-2014 heeft de Inspectie Jeugdzorg onderzoeken afgerond naar de kwaliteit en
veiligheid van de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen in campussen,
procesopvanglocaties en in opvang- en woongezinnen Nidos. Als laatste in dit meerjarig traject
doet de Inspectie Jeugdzorg in 2015 in samenwerking met de Inspectie Veiligheid en Justitie
onderzoek bij de kleinschalige vormen van amv-opvang.
De Inspectie Veiligheid en Justitie is in dit onderzoek betrokken, omdat zij sinds eind 2014 belast
is met het toezicht op de gehele vreemdelingenketen. De inspecties zorgen er met de uitvoering
van het meerjarig traject voor dat van elke opvangvorm voor amv's is onderzocht wat de kwaliteit
is van de betreffende opvang.
Beschermde opvang
In deze opvangvorm worden jongeren geplaatst van wie betrokken instanties inschatten dat het
risico op verdwijnen groot is, omdat ze slachtoffer zijn of mogelijk zullen worden van
mensenhandel. Bij aankomst in het aanmeldcentrum van Ter Apel vinden met jongeren
gesprekken plaats om ondermeer de risico's op verdwijning vanwege mensenhandel in te schatten.
Nidos, de instantie die de voogdij uitvoert, beslist of een jongere in aanmerking komt voor een
plaats in de beschermde opvang. Jade voert de beschermde opvang uit in opdracht van het
Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA).
Landelijk zijn er 66 plaatsen, verdeeld over zes groepen op drie locaties. Op twee locaties worden
jongens opgevangen en op de derde locatie meisjes (waaronder jonge tienermoeders). Eén van de
locaties voor jongens ligt landelijk en afgelegen, de twee andere locaties zijn huizen in
woonwijken. Jongeren verblijven er gemiddeld tussen de zes en negen maanden. Jade neemt
jaarlijks gemiddeld 150 jongeren op in de beschermde opvang.
Onderzoek
Doel van het onderzoek is om te bepalen in hoeverre Jade ervoor zorgt dat alleenstaande
minderjarige vreemdelingen verantwoorde opvang en begeleiding krijgen in de beschermde
opvang.
Het eindoordeel van de inspecties luidt dat de kwaliteit van de beschermde opvang voor
alleenstaande minderjarige vreemdelingen, die Jade uitvoert in opdracht van het COA,
onvoldoende is.

4 I Inspectie Jeugdzorg

De inspecties hebben geconstateerd dat de jongeren die extra bescherming nodig hebben, deze
onvoldoende krijgen en niet voorkomen kan worden dat jongeren, met name een specifieke groep,
met onbekende bestemming vertrekken. De inspecties realiseren zich dat de actualiteit van de
toestroom van vluchtelingen in Europa hoge eisen stelt aan het COA en Jade. De beschermde
opvang van amv's vormt een beperkt deel van de totale opvang door het COA en Jade. Niettemin
dient ook voor amv's in de beschermde opvang zorgvuldige opvang, begeleiding en bescherming
geboden te worden, juist omdat deze jongeren zo kwetsbaar zijn voor mensenhandel.
De inspecties zijn van oordeel dat de kwaliteit van de beschermde opvang voor amv's op alle
criteria van het toetsingskader 'kwaliteit van de beschermde opvang' voldoende dient te zijn.
Nu is dat bij 6 van de 18 criteria het geval.
De inspecties verwachten dat COA met Jade, na overleg met Nidos, binnen zes weken na
publicatie van dit rapport een verbeterplan opstelt. In dit plan moeten concrete maatregelen zijn
opgenomen, ook over het tegengaan van verdwijningen van jongeren. Na ontvangst zullen de
inspecties het plan beoordelen op volledigheid, ambitie en realisme. De inspecties zullen
beoordelen of het plan aansluit bij de geconstateerde tekortkomingen, of het COA en Jade deze
met voldoende urgentie oppakken, en of er voldoende procesmatige waarborgen zijn om het plan
uit te voeren. De inspecties volgen de uitvoering van het verbeterplan. Daarnaast verwachten de
inspecties dat het COA de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en hen op een nader over een
te komen moment informeert over de effectiviteit van de maatregelen, inclusief het tegengaan van
verdwijningen. De inspecties verwachten dat het COA daarbij gebruik maakt van uitkomsten van
een eigen audit naar de kwaliteit van de beschermde opvang.

5 I Inspectie Jeugdzorg

1

Inleiding

In 2011 heeft de Inspectie Jeugdzorg een meerjarenprogramma opgesteld voor onderzoeken in de
verschillende opvangvormen voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv's). In de
periode 2012-2014 heeft de Inspectie Jeugdzorg vervolgens onderzoeken afgerond naar de
kwaliteit en veiligheid van de opvang in de grootschalige opvangvormen zoals campussen en
procesopvanglocaties. Verder zijn de opvang- en woongezinnen van Nidos onderzocht.
Als laatste onderdeel van dit meerjarig traject heeft de Inspectie Jeugdzorg medio 2015 in
samenwerking met de Inspectie Veiligheid en Justitie een onderzoek uitgevoerd bij de beschermde
opvang. Dit is één van de kleinschalige opvangvormen. De Inspectie Veiligheid en Justitie is in dit
onderzoek betrokken, omdat deze inspectie sinds eind 2014 belast is met het toezicht op de
gehele vreemdelingenketen. De Inspectie Veiligheid en Justitie heeft in het onderzoek met name
de effectieve informatieoverdracht vanuit de beschermde opvang aan de vervolgopvang
beoordeeld (zie thema 4 in bijlage 1), de Inspectie Jeugdzorg de overige drie thema's.
De kleinschalige opvangvormen bestaan uit: kinderwoongroepen (KWG's), kleinschalige
wooneenheden (KWE's) en de beschermde opvang (BO). De inspecties hebben besloten de
beschermde opvang te onderzoeken, omdat deze opvangvorm vanaf 1 januari 2016 onveranderd
blijft wat betreft de verantwoordelijkheid en de doelgroep^
Voor de uitvoering van de beschermde opvang heeft COA op dit moment Jade gecontracteerd.
COA is als opdrachtgever eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van de beschermde opvang.

1.1

Beschermde opvang

De beschermde opvang startte in 2008 als pilot en is sinds 2010 structureel onderdeel van de
opvang van amv's. De pilot was het gevolg van het feit dat in de jaren daarvoor zowel Indiase
jongens als (later) Nigeriaanse meisjes kort na aankomst in Nederland met onbekende
bestemming vertrokken uit de opvanglocaties. Gevreesd werd dat deze jongeren slachtoffer waren
van georganiseerde mensenhandel. Met de pilot werd een speciale opvangvorm gecreëerd met als
voornaamste doel de verdwijningen van de jongeren tegen te gaan. Uitgangspunten daarbij
waren:
-

Kleine woongroepen: de jongeren worden opgevangen in woongroepen met een maximale
grootte van twaalf plaatsen. Er is 24/7 begeleiding aanwezig;

-

Professionele begeleiding: de begeleiding wordt uitgevoerd door pedagogisch medewerkers B
(deze zijn mentor van jongeren), pedagogisch medewerkers A (vervullen geen mentorschap,
maar zijn coachend voor mentoren), teamleiders, een sectormanager, een projectmanager en
een directeur;

' De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft op 15 september 2014 de Tweede Kamer per brief geïnformeerd over
nieuw opvangbeleid voor amv's per 1 januari 2016 (kamerstuk 27062, nr. 95)

6 I Inspectie Jeugdzorg

-

Intensieve begeleiding: in vergelijking met andere vormen van amv-opvang is de begeleiding
intensiever. Er is meer personele bezetting;

-

Methodisch handelen: er is een speciale methodiek voor de beschermde opvang ontwikkeld die
in 2013 is geactualiseerd. Deze methodiek onderscheidt drie fasen in het verblijf van de amv's
in de beschermde opvang: de wenfase, de woonfase en de vertrekfase. In het doorlopen van de
verschillende fasen leert de jongere vaardigheden die hij nodig heeft om voldoende zelfstandig
en weerbaar te zijn. Bij elke fase-overgang hoort een toename van vrijheid en
verantwoordelijkheid van de jongere.

Als een alleenstaande minderjarige vreemdeling aankomt in het aanmeldcentrum in Ter Apel,
vinden gesprekken plaats om ondermeer de risico's op verdwijning als gevolg van mensenhandel
in te schatten. Nidos, die de voogdij over amv's uitvoert, beslist (mede op advies van de Afdeling
Vreemdelingen Identificatie Mensenhandel en de Immigratie- en Naturalisatiedienst) of een
jongere in aanmerking komt voor een plaats in de beschermde opvang. Het perspectief voor de
jongere (mag hij of zij in Nederland blijven of niet) is dan nog niet bekend.
Ten tijde van het onderzoek waren er landelijk 66 plaatsen voor beschermde opvang, verdeeld
over zes groepen op drie locaties. Op twee locaties worden jongens opgevangen en op de derde
locatie meisjes (waaronder jonge tienermoeders). Eén van de locaties voor jongens ligt landelijk
en afgelegen, de twee andere locaties zijn huizen in woonwijken. Jongeren verblijven er gemiddeld
tussen de zes en negen maanden. Ze gaan naar dezelfde school (het Jadecollege), waarbij Jade
zorgt voor het vervoer. Jaarlijks neemt Jade gemiddeld 150 jongeren op in de beschermde
opvang.

1.2

Onderzoek

Doel van het onderzoek is om te bepalen in hoeverre Jade ervoor zorgt dat alleenstaande
minderjarige vreemdelingen verantwoorde opvang en begeleiding krijgen in de beschermde
opvang. De inspecties hebben hiervoor de volgende onderzoeksvraag geformuleerd:
Wordt aan alleenstaande minderjarige vreemdelingen verantwoorde opvang en begeleiding
geboden in de beschermde opvang?
De inspecties hebben de onderzoeksvraag geoperationaliseerd in vier thema's:
1. de jongeren verblijven in een veilige en aandachtvolle omgeving;
2. de jongeren worden ondersteund en begeleid in hun ontwikkeling;
3. de rechtspositie van de jongeren is gewaarborgd;
4. de informatieoverdracht aan de vervolgopvang over noodzakelijke bescherming en begeleiding
van en hulp aan de jongeren is effectief.

^ Voorheen vreemdelingenpolitie

7 I Inspertie Jeugdzorg

1.3

Toetsingskader en reikwijdte onderzoek

Voorafgaand aan het onderzoek stelden de inspecties een toetsingskader op (zie bijlage 1). Als
uitgangspunt gebruikten de inspecties het toetsingskader Verantwoorde Hulp voor Jeugd van de
Inspectie Jeugdzorg^. De inspecties bepaalden, op grond van wet- en regelgeving en beleid, welke
kwaliteitseisen voor de beschermde opvang relevant zijn en verwerkten deze in het
toetsingskader. De thema's zijn uitgewerkt in criteria, die grotendeels voortkomen uit het
toetsingkader Verantwoorde Hulp voor Jeugd.
De focus van het onderzoek ligt op de kwaliteit van de beschermde opvang zoals deze wordt
geboden en richt zich op de opname, het verblijf en de beëindiging van de plaatsing in de
beschermde opvang. Dit onderzoek gaat niet over de wijze waarop jongeren geselecteerd worden
voor plaatsing in de beschermde opvang of de wijze waarop Nidos de voogdij voert over deze
jongeren.
De inspecties realiseren zich dat de actualiteit van de toestroom van vluchtelingen in Europa hoge
eisen stelt aan COA en Jade. De beschermde opvang van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen vormt een beperkt deel van de totale opvang door het COA en Jade. Niettemin
dient ook voor hen in de beschermde opvang van overheidswege zorgvuldige opvang en
begeleiding geboden te worden. Juist omdat deze jongeren mogelijk slachtoffer zijn van
mensenhandel of hiervoor extra kwetsbaar zijn.

1.4

Leeswijzer

Dit rapport bestaat naast de inleiding uit twee hoofdstukken. In hoofdstuk 2 behandelen de
inspecties de vier thema's en bijbehorende criteria. Per criterium geven de inspecties weer wat het
oordeel en de bevindingen zijn. In hoofdstuk 3 volgt het eindoordeel van de inspecties. In bijlage 1
is het toetsingskader opgenomen dat voor dit onderzoek is gebruikt. In bijlage 2 staat beschreven
hoe het onderzoek is vormgegeven.

^ Zie voor het Toetsingskader Verantwoorde Hulp voor Jeugd de website: www.insDectieieuQd7Qro.ni onder toetsingskader.

8 I Inspectie Jeugdzorg

Bevindingen

2

In dit hoofdstuk geven de inspecties hun oordeel weer op de thema's:
1. alleenstaande minderjarige vreemdelingen verblijven in een veilige en aandachtvolle omgeving,
2. zij worden ondersteund en begeleid in hun ontwikkeling,
3. hun rechtspositie is gewaarborgd,
4. de informatieoverdracht aan de vervolgopvang over noodzakelijke bescherming en begeleiding
van en hulp aan de alleenstaande minderjarige vreemdeling is effectief.
Ieder thema is uitgewerkt in een aantal criteria. Elke paragraaf bevat een tabel met de oordelen
van de inspecties over elk criterium:

V

voldoende

O

onvoldoende

De inspecties lichten de oordelen toe aan de hand van de bevindingen. In het toetsingskader, dat
is opgenomen in bijlage 1, beschrijven de inspecties waaraan moet worden voldaan om tot het
oordeel 'voldoende' te komen.
De inspecties hebben de drie verschillende locaties onderzocht. De onderzoeksresultaten gelden
voor alle locaties, al zijn er wel verschillen tussen de locaties waargenomen. Deze verschillen zijn
echter te klein om de resultaten uit te splitsen naar locatie. Waar relevant, worden de verschillen
in de tekst aangegeven.
Ten tijde van het inspectieonderzoek verbleven 35 jongeren (53% van de beschikbare plaatsen) in
de beschermde opvang.

2.1

Veilige en aandachtvolle omgeving

De inspecties hebben onderzocht in hoeverre de jongeren in een veilige en aandachtvolle
omgeving verblijven. Hieronder verstaan de inspecties dat zij in de beschermde opvang worden
beschermd tegen gevaren die hun ontwikkeling bedreigen. De inspecties hebben hiertoe zeven
criteria beoordeeld.

Thema 1; amv's verblijven in een veilige en aandachtvolle omgeving
Professionals houden goed zicht op de veiligheid van de jongeren.

0

Professionals beperken de veiligheidsrisico's voor de jongeren.

0

Professionals zorgen ervoor dat acuut onveilige situaties voor jongeren worden opgeheven.

V

9 I Inspectie Jeugdzorg

De instelling handelt conform de wet om haar doelen te bereiken.

V

De fysieke leefomgeving is van goede kwaliteit.

0

Het leefklimaat is passend bij de jongeren.

0

Professionals hebben een respectvolle houding naar de jongeren.

V

Onderbouwing

De methodiek van de beschermde opvang gaat uit van een activiteitenprogramma voor de
individuele jongere en de groep. In de activiteiten moet de jongere uitgedaagd worden op zijn
competenties. Verder bevat de methodiek instrumenten voor het inschatten, het beoordelen en
het verminderen van de veiligheidsrisico's van de jongeren. De quickscan risico-inventarisatie is
een instrument voor het in beeld brengen van de (veiligheids-)risico's bij opname waarmee in de
begeleiding rekening gehouden moet worden. De signaleringslijst is een instrument om gedurende
het verblijf in kaart te brengen welk risicovol/zorgelijk gedrag een jongere laat zien, wanneer en
door wie dit gedrag is gesignaleerd en welke actie daarop is ondernomen of ondernomen moet
worden. Vanaf de woonfase schrijft de methodiek het opstellen van een veiligheidsplan voor,
waarin de mentor met de jongere afspreekt hoe de jongere zichzelf moet beschermen buiten de
opvang. In dat veiligheidsplan moeten tevens afspraken (over de begeleiding) worden opgenomen
op grond van ingeschatte veiligheidsrisico's.
De veiligheidsrisico's, acties en doelen in de begeleiding dienen in het werkplan te worden
opgenomen.
Criterium: Professionals houden goed zicht op de veiligheid van de jongeren
De medewerkers van de beschermde opvang schatten de veiligheidsrisico's van jongeren niet
systematisch in met behulp van de daarvoor ontwikkelde en voorgeschreven instrumenten: de
quickscan risico-inventarisatie en de signaleringslijst. Het inschatten van de veiligheidsrisico's
gebeurt bij de opname alleen als er voldoende voorinformatie over de jongere beschikbaar is om
de quickscan risico-inventarisatie zo volledig mogelijk te kunnen invullen. Regelmatig is dit niet het
geval. De medewerkers ondernemen in dat geval geen actie om gedurende het verblijf van de
jongere gericht informatie te verzamelen om wel de veiligheidsrisico's in te kunnen schatten.
Tijdens het verblijf van de jongeren hanteren de medewerkers zelden de beschikbare
signaleringslijst. De medewerkers geven aan dat zij niet weten dat zij de signaleringslijst moeten
gebruiken en op welke momenten zij de signaleringslijst moeten invullen.
De medewerkers hebben voldoende aandacht voor de actuele veiligheid van de jongeren. Ze
houden bij wie wat doet, waar de jongere is en mag zijn, afhankelijk van de fase waarin de
jongere zich bevindt. In teamvergaderingen of bilateraal bespreken medewerkers en
leidinggevenden de veiligheid van de jongeren.
Criterium: Professionals beperken de veiligheidsrisico's voor de jongeren
De medewerkers gebruiken niet het veiligheidsplan, onderdeel van de methodiek beschermde
opvang. Doordat medewerkers de veiligheidsrisico's niet systematisch inschatten en geen

10 I Inspectie Jeugdzorg

veiligheidsplannen opstellen, kan niet nagegaan worden of eventueel aanwezige veiligheidsrisico's
zijn verminderd.
Criterium: Professionals zorgen ervoor dat acuut onveilige situaties voor jongeren worden
opgeheven
De medewerkers van de beschermde opvang handelen actief bij acuut onveilige situaties. Zo
ondernemen medewerkers direct actie als een jongere wordt vermist. In overleg met collega's,
leidinggevenden en voogd bepalen ze vervolgens hoe te handelen.
Criterium: De instelling handelt conform de wet om haar doelen te bereiken
Jade beschikt over actuele Verklaringen Omtrent Gedrag (VOG's) van de medewerkers die contact
hebben met de jongeren in de beschermde opvang.
Criterium: De fysieke leefomgeving is van goede kwaliteit
De drie locaties van de beschermde opvang zijn schoon en opgeruimd, maar vooral de
jongenslocaties zijn sober en weinig huiselijk ingericht. Er is beperkt materiaal in huis dat hen
stimuleert en uitdaagt in hun ontwikkeling, zoals sport- en spelartikelen. Elke locatie beschikt wel
over een televisie.
Het komt voor dat jongeren een kamer delen. Ze hebben geen gelegenheid om eigen spullen zelf
afgesloten te bewaren. Jongeren mogen hun eigen spulletjes neerzetten en ophangen om van hun
leefomgeving meer een eigen plek te maken.
De gebouwen van twee van de drie opvanglocaties zijn niet overzichtelijk. Met het oog op de
veiligheid, is het voor de medewerkers moeilijk om goed zicht te houden op de jongeren. Op één
van de locaties bevinden de slaapkamers en het kantoor van de medewerkers zich in een ander
gebouw dan de keuken en de woonkamer. Zo kan het voorkomen dat een medewerker zich in een
ander deel van de locatie bevindt dan de jongeren. Op een andere locatie is de indeling van het
woonhuis onoverzichtelijk. Er hangen camera's om het toezicht te ondersteunen, maar ten tijde
van het inspectieonderzoek was de monitor, waarop de medewerkers de camerabeelden zouden
moeten kunnen zien, kapot.
Criterium: Het leefklimaat is passend bij de jongeren
Het leefklimaat van de beschermde opvang is onvoldoende passend bij de leeftijd en de
ontwikkelingsfase van de jongeren. Het ontbreekt aan een samenhangend programma in de drie
leefsferen: de school, de groep en vrije tijd. De jongeren gaan op doordeweekse dagen elke dag
naar school. In het begin van hun verblijf zijn ze veel binnenshuis op tijden dat ze niet naar school
gaan, omdat ze niet onbegeleid naar buiten mogen.
Voor de jongeren is er's avonds, in het weekend en in de vakanties slechts een beperkt
georganiseerd activiteitenprogramma. De jongeren die de inspecties hebben gesproken, vertelden
dat ze in de vrije tijd weinig te doen hadden. Hierbij speelt wel een rol dat jongeren relatief kort in
de beschermde opvang verblijven, waardoor lidmaatschap van bijvoorbeeld een sportclub lastig is.
Specifieke programma's of (groeps-)activiteiten gericht op het bespreekbaar maken van thema's

11 I Inspectie Jeugdzorg

als seksualiteit, gezondheid, mensenhandel, veiligheid en culturele achtergronden hebben de
inspecties weinig aangetroffen.
Eén locatie ligt afgelegen, waardoor voor de jongeren het (oefenen in) contact met de Nederlandse
samenleving lastig is.
Positief is dat Jade zorgt voor een duidelijke dagelijkse routine, die aan jongeren wordt verteld en
op schrift staat. Ook bespreken de mentoren met de jongeren wat de huis- en omgangsregels
zijn.
Jade was ten tijde van het inspectieonderzoek bezig met het organiseren van een Summer School
gedurende de zomervakantie en met het organiseren van meer activiteiten op de groep.
Criterium: Professionals hebben een respectvolle houding naar de jongeren
De medewerkers tonen zich betrokken bij het wel en wee van de jongeren en handelen hier ook
naar. Ze steken energie in het maken en onderhouden van contact met de jongeren. Zo hebben de
inspecties geconstateerd dat als jongeren uit school op de locatie aankomen, er tijd en positieve
aandacht aan ze wordt besteed. De medewerkers zoeken, waar nodig samen met anderen, naar
oplossingen voor de problemen van jongeren. Ze handelen zoveel mogelijk vanuit afstemming met
de jongere. Het is voor de inspecties duidelijk dat de medewerkers veel affiniteit hebben met de
doelgroep van de beschermde opvang.

2.2

Ondersteuning en begeleiding in ontwikkeling

De inspecties hebben onderzocht in hoeverre de jongeren voldoende ondersteund en begeleid
worden in hun ontwikkeling. Hieronder verstaan de inspecties dat zij de begeleiding en hulp
krijgen die zij nodig hebben om zich onbedreigd te kunnen ontwikkelen. De inspecties hebben
hiertoe vijf criteria beoordeeld.

Thema 2: amv's worden ondersteund en begeleid in hun ontwikkeling
Professionals bieden passende begeleiding.

0

Professionals bieden begeleiding van goede kwaliteit.

0

Professionals betrekken de jongeren en hun voogd bij de begeleiding.

V

Professionals stemmen af met de bij de jongeren betrokken instanties.

0

De instelling zet gekwalificeerde professionals in.

0

Onderbouwing

In de methodiek voor de beschermde opvang staat het competentiegericht werken centraal. 'Het
doel is dat, wanneer de jongeren de beschermde opvang verlaten, zij voldoende weerbaar zijn
tegen uitbuiting en misbruik en zelfstandig kunnen functioneren. Per fase (wennen, wonen en
vertrek) vult de mentor een competentielijst in: wat kan de jongere al in deze fase en wat (nog)

12 I Inspectie Jeugdzorg

niet. Aan de hand hiervan stelt de mentor met de jongere leerdoelen voor de komende periode op
die in het fasegebonden werkplan worden vastgelegd. Volgens de methodiek is het werkplan
samen met de competentielijsten en de signaleringslijst de basis voor de begeleiding wat betreft
veiligheid, risicomanagement en de ontwikkeling van de jongere.
Criterium: Professionais bieden passende begeleiding
De begeleiding van de medewerkers in de beschermde opvang sluit onvoldoende aan bij de
relevante ontwikkelgebieden en eventuele problematiek van de jongere doordat niet (consequent)
wordt gewerkt volgens de voor deze opvang geldende methodiek. Hoewel in het begin van het
verblijf van de jongere de mentoren de competentielijst gebruiken, worden de te ontwikkelen
competenties niet allemaal vertaald in leerdoelen. Ook ontbreekt de motivering van de keuzes. In
het werkplan of dossier is niet terug te vinden op grond waarvan de mentor met de jongere heeft
vastgesteld aan welke competenties gewerkt zal gaan worden. De manier waarop er met een
jongere wordt gewerkt aan het behalen van doelen en welke middelen hiertoe worden ingezet, is
afhankelijk van de individuele mentor. De doelen waaraan een jongere moet werken in en op de
groep, worden niet meegenomen in het functioneren van de jongere op school. Ook zijn die doelen
niet bepalend voor de activiteiten die een jongere doet of aangeboden krijgt in de vrije tijd. Verder
wordt niet aangegeven op welke wijze rekening is gehouden met de eigen (on)mogelijkheden van
de jongere en het (verblijf-)perspectief.
Verder komt het voor dat werkplannen ontbreken, vooral die van de vertrekfase. Hierdoor is bij
vertrek niet zichtbaar aan welke doelen een jongere heeft gewerkt, wat de mentor heeft gedaan
om de jongere daarbij te helpen, of de doelen zijn behaald en of de jongere inmiddels voldoende
zelfredzaam en weerbaar is om de beschermde opvang te verlaten.
Positief is dat de medewerkers in de eerste weken na opname van de jongere het eerste werkplan
opstellen en dat dit wordt gezien door een teamleider en/of een pedagogisch medewerker-A en
daarmee is vastgesteld. De mening van de jongere over het werkplan wordt vastgelegd in een
gespreksverslag in IBIS (informatie- en registratiesysteem van COA).
Medewerkers ondersteunen het contact tussen de jongere en de voogd; als een jongere contact
met de voogd wil, dan regelt de medewerker dat. Contact onderhouden met het netwerk loopt
vooral via de voogd.
Criterium: De professionais bieden begeleiding van goede kwaiiteit
De medewerkers van de beschermde opvang werken, zoals bij voorgaande criteria beschreven,
beperkt volgens de methodiek voor beschermde opvang. Dit komt mede doordat het informatieen registratie systeem (IBIS) slechts gedeeltelijk de toepassing van de methodiek ondersteunt:
het bevat geen formats voor het werkplan en het veiligheidsplan, wel voor signaleringslijsten en
competentielijsten. Jade gebruikt een eigen format voor het werkplan. Voor het veiligheidsplan
heeft Jade geen format.
De mentoren maken vooral gebruik van gesprekken om competenties en vaardigheden van een
jongere te vergroten. Daarnaast worden via 'learning by doing' huishoudelijk taken en reizen met

13 I Inspectie Jeugdzorg

openbaar vervoer aangeleerd. Er wordt weinig gebruik gemaakt van educatieve methoden of
specifieke dagactiviteiten om gericht te werken aan de leerdoelen/ontwikkeling van de jongeren.
Kernbeslissingen, zoals overgang naar een volgende fase, worden genomen in teamvergaderingen.
In de dossiers zijn het kernbesluit en de onderbouwing niet duidelijk terug te vinden. Wel is het
soms af te leiden uit informatie: zo is in een gespreksverslag aangetroffen dat de mentor aan de
jongere uitlegt dat tijdens de vergadering is besproken dat de jongere over kan naar de volgende
fase.
Criterium: Professionals betrekken de jongeren en hun voogd bij de begeleiding
Medewerkers stemmen hun handelen voldoende af met de jongere en de voogd. Er is regelmatig
contact met de voogd, veelal over praktische zaken, maar ook als het over het welzijn van de
jongere gaat. De mentor spreekt met de jongere over de inhoud van het werkplan, met als doel
om overeenstemming te bereiken over de specifieke doelen waaraan de jongere gaat werken.
Criterium: Professionals stemmen af met de bij de jongeren betrokken instanties
Op casusniveau vindt over de begeleiding van de jongeren onvoldoende systematische afstemming
plaats tussen de medewerkers van Jade en de voogden van Nidos. Afstemming tussen mentor,
voogd en jongere over de (resultaten van de) begeleiding en het functioneren van de jongere dient
elke zes weken in een zogenoemd driegesprek plaats te vinden. Uit het onderzoek blijkt dat deze
(evaluatie-)gesprekken weliswaar gepland zijn, maar om onduidelijke redenen vaak geen
doorgang vinden.
Verder vindt er onvoldoende afstemming plaats tussen de leerkrachten uit het onderwijs en de
mentoren van de beschermde opvang over de aandachtspunten/leerdoelen van de jongere op
school en op de groep. Overleg tussen leerkrachten en mentoren vindt alleen plaats bij zorgen of
bijzondere omstandigheden, terwijl de methodiek uitgaat van regelmatig overleg en informatie­
overdracht. De docenten voeren tienminutengesprekken met de mentor en de jongere aan het
eind van een trimester, maar expliciete afstemming over de leerdoelen van de jongere, in de
groep en op school, vindt niet standaard plaats.
Criterium: De instelling zet gekwalificeerde professionals in
Niet alle medewerkers zijn geschoold in de methodiek beschermde opvang. Scholing hierin blijkt
voor medewerkers/mentoren niet verplicht: Jade schat dat 60 procent van de medewerkers is
geschoold in de methodiek beschermde opvang en 40 procent enkel in de reguliere AMVmethodiek. Ook voor het werken met het informatiesysteem IBIS geldt dat scholing niet verplicht
is.
Van de medewerkers wordt verwacht dat zij hulp en steun bieden aan de jongere in de opvang.
Lichamelijke en/of psychische klachten dient de mentor te signaleren en te monitoren. Het is aan
de mentor om in te schatten of specialistische hulp noodzakelijk is. De jongeren zijn vaak
getraumatiseerd'' en mogelijk slachtoffer van uitbuiting en seksueel geweld. Medewerkers zijn niet
(systematisch) getraind in het herkennen van signalen van mogelijk seksueel geweld of psychische
problemen. Jade voorziet niet in inhoudelijke expertise die de mentoren hierin ondersteunt. De

* Tussen beheersing en begeleiding, een evaluatie van de pilot 'beschermde opvang risico-amv's', WODC, 2010, biz. 62.

14 I Inspectie Jeugdzorg

medewerkers doen wel kennis op door de veelal jarenlange ervaring die ze hebben met het
begeleiden van deze doelgroep.
Desgevraagd geven medewerkers aan niet bekend te zijn met het actieplan voor de aanpak van
slachtoffers van loverboys/mensenhandel, opgesteld door de commissie Azough^.

2.3

Rechtspositie

De inspecties hebben onderzocht in hoeverre de rechtspositie van jongeren in de beschermde
opvang voldoende is gewaarborgd. Hieronder verstaan de inspecties dat Jade jongeren voldoende
mogelijkheden biedt om voor hun individuele en gemeenschappelijke belangen op te komen. De
inspecties hebben hiertoe vier criteria beoordeeld.
De beschermde opvang onderscheidt zich van andere amv-opvangvormen, doordat maatregelen
worden toegepast die gericht zijn op één van de doelen van de opvang: het beschermen van
minderjarige asielzoekers tegen ongewenste invloeden van buitenaf, zoals mensenhandel. De
inspecties verwachten dat maatregelen, die als consequentie hebben dat de vrijheid van jongeren
wordt ingeperkt, zorgvuldig worden uitgevoerd.

Thema 3: de rechtspositie van amv's is gewaarborgd
De instelling past vrijheidsbeperkende maatregeien bij jongeren zorgvuidig toe.

O

De instelling geeft jongeren de mogelijkheid om voor hun individueie belangen op te komen.

O

De instelling draagt zorg voor de behartiging van gemeenschappelijke belangen van jongeren.

V

De instelling gaat zorgvuldig om met de gegevens van jongeren.

O

Onderbouwing

Criterium: De instelling past vrijheidsbeperkende maatregelen bij jongeren zorgvuldig toe
Om een oordeel te kunnen vellen over de zorgvuldige toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen, hebben de inspecties bezien welke vrijheidsbeperkende maatregelen Jade in de
beschermde opvang voor de jongeren precies toepast en hoe dit wordt gedaan.
Het is de inspectie in het onderzoek gebleken dat er jongeren verdwijnen uit de beschermde
opvang. De aantallen verschillen sterk: in 2010 verdween één jongere, in 2011 verdwenen acht
jongeren, in 2013 verdwenen er geen jongeren, in 2014 verdwenen elf jongeren en in 2015
verdwenen tot juni 2015 tien jongeren.
Nadrukkelijk geven medewerkers en management aan dat zij jongeren niet (mogen) vastpakken,
vasthouden, opsluiten of tegenhouden wanneer zij weg willen. Als een jongere weg wil lopen,
® Hun verleden Is niet hun toekomst, Actieplan Aanpak meisjesslachtoffers van loverboys/mensenhandel in de zorg voor Jeugd,
Commissie Aanpak meisjesslachtoffers van loverboys/mensenhandel in de zorg voor jeugd (commissie Azough), Nederlands
Jeugdinstituut, 2014.

15 I Inspectie Jeugdzorg

proberen medewerkers de jongere te overtuigen te blijven. Als een jongere toch wegloopt, wordt
de politie gewaarschuwd wegens onttrekking aan het gezag. Als de politie de jongere aantreft,
wordt deze teruggebracht naar de beschermde opvang. In zoverre is, volgens de inspecties, geen
sprake van het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen als vastpakken, vasthouden en/of
afzonderen.
De vrijheidsbeperkende maatregelen die Jade wel toepast, staan in het teken van het beschermen
van de jongeren tegen bedreigingen van buitenaf (mensenhandelaren). Jade noemt het dan ook
beschermende maatregelen. In dat kader beperkt Jade het contact tussen de jongeren en de
buitenwereld. In de huisregels en het recht- en plichtenformulier zijn deze zogeheten
beschermende maatregelen opgenomen. De jongeren mogen in de eerste periode (de wenfase die
ongeveer drie maanden duurt) alleen onder begeleiding naar buiten. De jongeren worden met een
bus naar school gebracht en weer opgehaald. Ze mogen in die periode niet vrij beschikken over
hun (zak-)geld en hebben ook geen toegang tot het internet. Bij opname verwacht Jade dat de
jongeren hun telefoon inleveren.
De inspecties constateren dat het bij Jade in de beschermde opvang ontbreekt aan een
vastgestelde visie en beleid op het zorgvuldig toepassen van deze vrijheidsbeperkende
maatregelen. Jade heeft niet vastgesteld welke maatregelen worden toegepast, in welke mate
daarin differentiatie plaatsvindt (wanneer is welke maatregel voor een jongere nodig), hoe
medewerkers moeten handelen en wat de afspraken zijn als jongeren zich hier niet aan houden.
Uit het onderzoek blijkt, dat de meeste van de maatregelen die gelden voor een jongere in de
wenfase, ook nog gelden in de vertrekfase. Zo mag een jongere ook in de vertrekfase niet zelf op
internet, is het zakgeld nog steeds in het beheer van de medewerkers en heeft de jongere geen
telefoon. Ook wordt hij of zij nog steeds naar school gebracht en gehaald. Wel mag een jongere
steeds vaker en langer zelf naar buiten, voor het overige kan hij nauwelijks oefenen met vrijheden
en verantwoordelijkheden waar hij in de vervolgopvang direct mee moet kunnen omgaan.
Jongeren waarmee de inspecties in de vervolgopvang hebben gesproken, vertellen dat zij de
overgang te groot vonden: ze waren niet goed voorbereid op de vrijheden en
verantwoordelijkheden die zij na de overplaatsing ineens kregen, zoals het zelfstandig omgaan
met geld.
De medewerkers geven aan dat differentiatie wordt bemoeilijkt, doordat de jongeren uit
verschillende fasen bij elkaar in een groep verblijven. Dit betekent bijvoorbeeld dat als een
jongere in de vertrekfase een mobiele telefoon zou hebben, een jongere in de wenfase in dezelfde
groep ook gebruik zou kunnen maken van de telefoon en dat kan onveilig zijn.
Criterium: De instelling geeft jongeren de mogelijkheid om voor hun individuele belangen op te
komen
Jade heeft een vertrouwenspersoon en is voor behandeling van klachten aangesloten bij een
interprovinciale klachtencommissie. Toch beoordelen de inspecties dit criterium als onvoldoende.
Er ontbreekt een duidelijke klachtenregeling voor alleenstaande minderjarige asielzoekers. Jade
heeft een algemene klachtenregeling, waarin is aangegeven dat deze regeling voor het amv-deel
beperkt van toepassing is. In de regeling is niet aangegeven wat dan wel en niet van toepassing
is. Daarnaast is het niet duidelijk of jongeren zelf contact kunnen leggen met de

16 I Inspectie Jeugdzorg

klachtencommissie. In het klachtenreglement staat weliswaar dat jongeren zich in principe direct
tot de klachtencommissie kunnen wenden, de inspecties constateren echter dat de jongeren dat
niet kunnen doen zonder hulp van medewerkers.
Hetzelfde speelt bij de vertrouwenspersoon. Op elke locatie hangt een poster met informatie over
de vertrouwenspersoon, maar deze is voor de jongeren niet anders dan via de mentor te
benaderen. Bovendien komt de vertrouwenspersoon niet of nauwelijks op de locaties als daar geen
directe aanleiding voor is.
Criterium: De instelling draagt zorg voor de behartiging van gemeenschappelijke belangen van
jongeren
De medewerkers spannen zich voldoende in om met jongeren te praten over zaken die de
groep/locatie aangaan. De wijze waarop wisselt per locatie. Op de ene locatie worden wekelijks
bewonersvergaderingen georganiseerd en kunnen jongeren agendapunten van te voren inbrengen.
Op een andere locatie wordt met jongeren in een informele setting gesproken over het wonen in
de beschermde opvang en wat daarin goed gaat en wat beter kan. Gemaakte afspraken worden
door de medewerkers van Jade vastgelegd. In een volgende vergadering wordt teruggekomen op
deze gemaakte afspraken
Criterium: De instelling gaat zorgvuldig om met de gegevens van de jongeren
Voor de jongeren is niet duidelijk welke persoonlijke informatie Jade aan anderen verstrekt.
Wanneer jongeren in de beschermde opvang komen, vraagt Jade hen een formulier te
ondertekenen over uitwisseling van gegevens van de jongere met derden. Met dit formulier geeft
de jongere Jade toestemming om informatie uit te wisselen, maar Jade heeft niet gespecificeerd
wie onder 'derden' worden verstaan.
Het merendeel van de jongeren vertrekt na verblijf in de beschermde opvang naar een
vervolgopvang van het COA. Alle informatie over een jongere, die in het informatiesysteem IBIS is
opgeslagen, is dan toegankelijk voor de medewerkers van de vervolgopvang. De medewerkers van
de beschermde opvang controleren hierbij niet of alle informatie, waaronder privacygevoelige
zaken, ook noodzakelijk is voor de vervolgopvang.
Jade hanteert het rechten- en plichtenformulier dat door het COA is opgesteld. In dit formulier, dat
de jongere moet ondertekenen, is ook geregeld dat een jongere inzage kan krijgen in de gegevens
die over hem of haar zijn vastgelegd. Daartoe kan de jongere een schriftelijk verzoek indienen bij
het COA in Rijswijk.

2.4

Effectieve informatieoverdracht aan de vervolgopvang

De inspecties hebben onderzocht in hoeverre de beschermde opvang zorgt voor effectieve
informatieoverdracht aan de vervolgopvang. Hieronder verstaan de inspecties dat Jade de
noodzakelijke informatie overdraagt zodat, indien nodig, de bescherming, hulp en begeleiding van
amv's in de vervolgopvang kan worden gecontinueerd. De inspecties hebben hiertoe twee criteria
beoordeeld.

17 I Inspectie Jeugdzorg

Thema 4: de informatieoverdracht aan de vervolgopvang is effectief.
De professionals informeren de vervolgopvang tijdig over de jongere.

V

De professionals informeren de vervolgopvang adequaat over de jongere.

0

Onderbouwing

Criterium: De professionals informeren de vervolgopvang tijdig over de jongere
Medewerkers van Jade stellen een overdrachtsverslag (overdracht van doorplaatsing) op aan de
hand van een vast format. Het overdrachtsverslag wordt vijf werkdagen voor de overplaatsing
naar de vervolgopvang verstuurd.
Criterium: De professionals informeren de vervolgopvang adequaat over de jongere
De informatieverstrekking aan de vervolgopvang bevat onvoldoende informatie over de jongere
voor wat betreft al dan niet noodzaak van specifieke bescherming, begeleiding of (continuering
van) hulp.
Als een minderjarige jongere doorstroomt naar een vervolgopvang, wordt vanuit de beschermde
opvang informatie over de jongere naar de plaatsingscommissie van het COA verstuurd.
De informatie bestaat uit vier documenten: een aanmeldformulier, een formulier'overdracht bij
doorplaatsing', het laatste werkplan en een 'begeleidingsformulier'. De plaatsingscommissie
bepaalt vervolgens waar de jongere wordt geplaatst. De mentor zorgt voor de betreffende
documenten ten behoeve van de plaatsing in een vervolgopvang en is verantwoordelijk voor de
inhoud. De mentor geeft in de documenten weliswaar aan wat de jongere kan, maar niet
standaard wat de specifieke aandachtspunten/ontwikkelpunten zijn op het gebied van
bescherming/weerbaarheid, zelfredzaamheid en psychisch welbevinden en welke hulp hiervoor
nodig is en/of gecontinueerd moet worden.
Verder is er niet standaard een mondelinge overdracht tussen de beschermde opvang en de
vervolgopvang over de overdracht. De ene medewerker geeft aan dat dit gebeurt, een ander zegt
van niet.

18 I Inspectie Jeugdzorg

3

Eindoordeel en vervolg

3.1 Eindoordeel
Het eindoordeel van de inspecties luidt dat de kwaliteit van de beschermde opvang voor
alleenstaande minderjarige vreemdelingen, die Jade uitvoert in opdracht van het COA,
onvoldoende is.

In de beschermde opvang worden alleenstaande minderjarige vreemdelingen geplaatst van wie
betrokken instanties inschatten dat het risico op verdwijnen groot is, omdat ze slachtoffer zijn of
kunnen worden van mensenhandel. De inspecties hebben in dit onderzoek geconstateerd dat de
jongeren die extra bescherming nodig hebben, deze onvoldoende krijgen en niet voorkomen kan
worden dat jongeren, met name een specifieke groep, met onbekende bestemming vertrekken. De
inspecties realiseren zich dat de actualiteit van de toestroom van vluchtelingen in Europa hoge
eisen stelt aan het COA en Jade. De beschermde opvang van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen vormt een beperkt deel van de totale opvang door het COA en Jade. Niettemin
dient ook voor amv's in de beschermde opvang zorgvuldige opvang, begeleiding en bescherming
geboden te worden. Juist omdat deze jongeren zo kwetsbaar zijn voor mensenhandel.

3.2 Vervolg
De inspecties zijn van oordeel dat de kwaliteit van de beschermde opvang voor alleenstaande
minderjarige vreemdelingen op alle criteria van het toetsingskader'kwaliteit van de beschermde
opvang' voldoende dient te zijn.
Nu is dat bij 6 van de 18 criteria het geval.
De inspecties verwachten dat COA met Jade, na overleg met Nidos, binnen zes weken na
publicatie van dit rapport een verbeterplan opstelt. In dit plan moeten concrete maatregelen zijn
opgenomen, ook over het tegengaan van verdwijningen van jongeren. Na ontvangst zullen de
inspecties het plan beoordelen op volledigheid, ambitie en realisme. De inspecties zullen
beoordelen of het plan aansluit bij de geconstateerde tekortkomingen, of het COA en Jade deze
met voldoende urgentie oppakken, en of er voldoende procesmatige waarborgen zijn om het plan
uit te voeren. De inspecties volgen de uitvoering van het verbeterplan. Daarnaast verwachten de
inspecties dat het COA de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en hen op een nader over een
te komen moment informeert over de effectiviteit van de maatregelen, inclusief het tegengaan van
verdwijningen. De inspecties verwachten dat het COA daarbij gebruik maakt van uitkomsten van
een eigen audit naar de kwaliteit van de beschermde opvang.

19 I Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 1 - Toetsingskader Kwaliteit van de beschermde
opvang

Centrale onderzoeksvraag;

Wordt aan alleenstaande minderjarige vreemdelingen verantwoorde opvang en begeleiding
geboden in de beschermde opvang?
Deelvragen (c.q. thema's)
1. In hoeverre verblijven alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv's) in een veilige en
aandachtvolle omgeving?
2. In hoeverre worden zij voldoende ondersteund en begeleid in hun ontwikkeling?
3. In hoeverre is hun rechtspositie voldoende gewaarborgd?
4. In hoeverre zorgt de beschermde opvang voor effectieve informatieoverdracht aan de
vervolgopvang?
1. In hoeverre verblijven amv's in een veilige en aandachtvolle omgeving? (thema 1)
Professionals houden
goed zicht op de

Verwachtingen:
• Professionals hebben een actueel beeld van de veiligheid van jongeren.

veiligheid van
jongeren.

•

•
Professionals beperken
de veiligheidsrisico's
voor jongeren.

Professionals zorgen
ervoor dat acuut
onveilige situaties voor
jongeren worden

De fysieke
leefomgeving is van
goede kwaliteit.

Professionals beoordelen de veiligheid in multidisciplinair verband.

Verwachtingen:
•

Professionals bepalen mede op basis van de veiligheidsrisico's de in te
zetten begeleiding.

•

Professionals bewaken de gemaakte afspraken over het beperken van
de veiligheidsrisico's.

•

Professionals stellen vast of de veiligheidsrisico's zijn verminderd.

Verwachtingen:
•

Professionals treden bij acute onveiligheid actief op.

•

Professionals bepalen multidisciplinair hoe bij acute onveiligheid van
jongeren te handelen.

•

Professionals zijn toegerust om met acuut onveilige situaties voor
jongeren om te kunnen gaan.

opgeheven.

De instelling handelt
conform de wet om
haar doelen te
bereiken.

Professionals schatten de veiligheid van jongeren in aan de hand van
een gestandaardiseerd risicotaxatie instrument.

Verwachtingen:
• De instelling beschikt over actuele VOG's van professionals die contact
hebben met jongeren.

Verwachtingen:
•

Jongeren zijn tevreden over de fysieke leefomgeving.

•

De leefomgeving is schoon, passend en veilig.

•

Jongeren hebben invloed op de inrichting van de fysieke leefomgeving.

20 I Inspectie Jeugdzorg

Het leefklimaat is
passend bij de
jongeren.

Professionals hebben
een respectvolle
houding naar de
jongeren.

Verwachtingen:
• Het leefklimaat past bij de leeftijd en de ontwikkelingsfase van de
jongeren.
•

Jongeren kennen de dagelijkse routine en de regels binnen de instelling.

•

Met de jongeren worden afspraken gemaakt over omgangsregels binnen
de groep.

•

Jongeren leiden een voor hen zo gewoon mogelijk leven, inclusief
onderwijs en vrijetijdsbesteding.

Verwachtingen:
• Jongeren vertrouwen de professionals.
•

Professionals hebben tijd en aandacht voor de jongeren.

•

Professionals belonen positief gedrag van jongeren.

•

Professionals tonen voorbeeldgedrag.

2. In hoeverre worden amv's voldoende ondersteund en begeleid in hun ontwikkeling
(thema 2)
Professionals bieden
passende begeleiding.

Verwachtingen:
• Professionals bieden begeleiding die aansluit bij de relevante
ontwikkelgebieden, de problematiek van de jongeren en de fase van hun
verblijf.

Professionals bieden
begeleiding van goede
kwaliteit.

Professionals
betrekken jongeren en
hun voogd bij de
begeleiding.

Professionals stemmen
af met de bij de
jongeren betrokken
instanties.

•

Professionals bieden begeleiding die aansluit bij de achtergrond, eigen
mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen van jongeren.

•

Professionals spannen zich in dat jongeren contact kunnen
(onder)houden met voogd en netwerk.

Verwachtingen:
• Professionals werken volgens professionele standaarden.
•

Professionals zetten tijdig de hulp In.

•

Professionals nemen kernbeslissingen in multidisciplinair verband.

Verwachtingen:
• Professionals werken met een plan dat door of in overleg met jongeren
en hun voogd is opgesteld.
•

Professionals bieden jongeren en hun voogd duidelijkheid over de
inhoud en uitvoering van de begeleiding.

•

Professionals bejegenen jongeren en hun voogd met respect en nemen
hen serieus bij de uitvoering van de begeleiding.

Verwachtingen:
•

Professionals stemmen het plan af met de plannen van de overige
betrokken begeleidende en hulpverlenende Instanties.

•

Professionals evalueren regelmatig het resultaat van de geboden
begeleiding met de overige betrokken instanties.

•

Professionals zorgen voor overdracht naar de overige betrokken
instanties (i.c. de vreemdelingenketen).

—
De instelling zet
Verwachtingen:
gekwalificeerde
• De instelling zet professionals in die aantoonbaar zijn geschoold voor de
professionals in.
functie die zij uitoefenen.

21 I Inspectie Jeugdzorg

•

De instelling biedt professionals de mogelijkheid kennis en vaardigheden
actueel te houden.

•

De instelling heeft richtlijnen en procedures vastgesteld voor het
handelen van de professionals.

3. In hoeverre is de rechtspositie van amv's voldoende gewaarborgd? (thema 3)
De instelling past

Verwachtingen:

vrijheidsbeperkende
maatregelen bij
jongeren zorgvuldig
toe.

•

De instelling heeft beleid opgesteld over vrijheidsbeperkende
maatregelen.

•

De professionals voeren de vrijheidsbeperkende maatregelen uit volgens
het beleid.

•

De instelling heeft beleid opgesteld over toe te passen sancties.

•

De professionals voeren het sanctiebeleid uit volgens het beleid.

De instelling geeft
jongeren de

Verwachtingen:
• De insteliing onderneemt actie indien jongeren aangeven ontevreden te

mogelijkheid om voor
hun individuele
belangen op te

zijn over de aan hen geboden begeleiding/hulp.
•

Jongeren kunnen gebruikmaken van een onafhankelijke
vertrouwenspersoon.

•

Jongeren kunnen een klacht indienen bij een onafhankelijke
kiachtencommissie.

komen.

De instelling draagt
zorg voor de
behartiging van
gemeenschappelijke
belangen van
jongeren

Verwachtingen:
• De instelling organiseert bewonersvergaderingen per locatie/groep.
•

Jongeren kunnen meebepalen waar in de bewonersvergaderingen over
wordt gesproken.

•

Afspraken die in de bewonersvergadering worden gemaakt, worden door
de professionals vastgelegd.

•

Op gemaakte afspraken wordt terug gekomen (in een volgende
vergadering) richting de jongeren.

De instelling gaat

Verwachtingen:

zorgvuldig om met de
gegevens van
jongeren

•

De instelling waarborgt de privacy van jongeren.

•

De instelling reageert adequaat op een inzage-, afschrift-, of
wijzigingsverzoek van jongeren en/of hun voogd.

22

Inspectie Jeugdzorg

4. In hoeverre zorgt de beschermde opvang voor effectieve informatieoverdracht aan de
vervolgopvang over noodzakelijke bescherming en begeleiding van en hulp aan de
amv? (thema 4)
Nadrukkelijk dient te worden gesteld dat deze onderzoeksvraag alleen geldt voor de jongeren die recht hebben
op vervolgopvang.
De professionals
informeren de
vervolgopvang tijdig
over de jongere

Verwachtingen:
•

De professionals stellen een overdrachtsverslag ten behoeve van de
vervolgopvang op.

•

Het verslag is beschikbaar ten behoeve van de vervolgopvang voordat
de jongere is vertrokken uit de beschermde opvang.

•

Professionals informeren de vervolgopvang over de actuele situatie van
de jongere voordat het vertrekt uit de beschermde opvang.

De professionals
informeren de
vervolgopvang
adequaat over de
jongere

Verwachtingen:
• De professionals verstrekken op een gestandaardiseerde wijze
overdrachtsinformatie ten behoeve van de vervolgopvang.
•

De professionals geven informatie over de bescherming die de jongere
(nog) nodig heeft na de beschermde opvang.

•

De professionals geven aan wat de jongere kan en nog moet leren.
In de informatie is aangegeven welke extra professionele hulp
gecontinueerd moet worden.

23

Inspectie Jeugdzorg

Bijlage 2 - Verantwoording

Het toezicht is uitgevoerd bij de drie locaties van de beschermde opvang, uitgevoerd door Jade.
Het toezicht bestond uit de volgende onderdelen:
1. Gestructureerde (groeps-)interviews met:
•

Pedagogische medewerkers A en B van de verschillende locaties;

•

De twee teamleiders van de beschermde opvang;

•

De cliëntvertrouwenspersoon;

•

Het management van de beschermde opvang.

De inspecties hebben ook gesproken met jongeren die in de beschermde opvang hebben
verbleven.
2. De check van twaalf dossiers op de aanwezigheid van de Verklaring Omtrent het Gedrag van
medewerkers en opleiding, waarbij de inspecties zelf de dossiers hebben geselecteerd op basis
van een aantal criteria.
3. Gestructureerde interviews met pedagogisch medewerkers/mentoren van de verschillende
locaties aan de hand van dossiers van jongeren. De inspecties hebben zelf de dossiers
geselecteerd op basis van een aantal criteria. In totaal zijn vijf dossiers bestudeerd.
4. De check van twaalf dossiers van de 35 aanwezige jongeren, onder andere op de aanwezigheid
van een plan en risico-inschattingen en -beoordelingen. De inspecties hebben zelf de dossiers
geselecteerd.

Voorafgaand aan het toezicht zijn documenten (van het COA en andere instanties) geanalyseerd
over de onderwerpen van het toezicht. Ook hebben de inspecties een vooronderzoek verricht,
waarbij (telefonische) gesprekken zijn gevoerd met voogden van Nidos, Defence for chiidren,
Pharos, Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel, een onderzoeker van de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel en seksueel geweld, GGZ De Evenaar, de Inspectie van het Onderwijs
over het Jade College.

24 I Inspectie Jeugdzorg

Wat is het landelijk toezicht jeugd?

Het landelijk toezicht jeugd bestaat uit de Inspectie Jeugdzorg (UZ), de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ) en de frispectie Veiligheid en Justitie (IVenJ).
Wat zegt de wet over het landelijk toezicht jeugd?

De Jeugdwet geeft de inspecties die het landelijk toezicht jeugd vormen de volgende taken:
• onderzoek doen naar de kwaliteit in algemene zin van de jeugdhulp, de gecertificeerde
instellingen, de certificerende instelling, het adviespunt huiselijk geweld en kindermishandeling,
de Raad voor de Kinderbescherming en de justitiële jeugdinrichtingen;
• toezicht houden op de naleving van de kwaliteitseisen die in de wet staan;
• voorstellen doen voor verbetering.
Het toezicht gebeurt uit eigener beweging of op verzoek van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en/of de minister van Veiligheid en Justitie. Het landelijk toezicht houdt bij de
vervulling van haar taak rekenmg met de behoeften van gemeenten.
Wat is toezicht?

Toezicht houden betekent dat de inspecties informatie verzamelen over de kwaliteit van de
instellingen die onder de Jeugcwet vallen, zich een onafhankelijk oordeel vormen en zo nodig
ingrijpen. Daarbij kijken zij of het beleid voor deze instellingen in de praktijk goed werkt. De
rapporten zijn in principe openbaar. De openbaar gemaakte rapporten staan op de website van de
inspecties.
Wat wil het landelijk toezicht jeugd bereiken?

Het landelijk toezicht jeugd wil met haar onderzoeken bijdragen aan:
• het behouden en bevorderen van de kwaliteit van de jeugdhulp en de gecertificeerde
instellingen en de andere instellingen in het jeugddomein;
• het versterken van de positie van jeugdigen en hun ouders of verzorgers (de cliënten);
• de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van het beleid.
Waarop houdt zij toezicht?

Er zijn vijf verschillende wetten en regelingen met toezichttaken en bevoegdheden voor de
inspecties die het landelijk toezicht jeugd vormen:
• Jeugdwet;
• Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen;
• Wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie;
• Wet Centraal Orgaan opvang Asielzoekers;
• Subsidieregeling opvang kinderen van ouders met een trekkend/varend bestaan.
Op grond van die wetten en al dan niet in samenwerking met andere inspecties wordt er toezicht
gehouden op de volgende organisaties:
• de jeugdhulpaanbieders (jeugdzorg, jeugd-GGZ en jeugd-LVB);
• de certificerende instelling voor jeugdbescherming en jeugdreclassering;
• de gecertificeerde aanbieders van jeugdbescherming en jeugdreclassering;
• Veilig Thuis: het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling;
• de justitiële jeugdinrichtingen;
• de vergunninghouders voor interlandelijke adoptie;
• de opvangvoorzieningen voor (alleenstaande) minderjarige vreemdelingen;
• de Raad voor de Kinderbescherming
• Halt;
• de schippersinternaten.

Inspectie Jeugdzorg

Postbus 483
3500 AL Utrecht
088-370 0230
www.insDectieieuadzora.nl

Inspectie Veiligheid en
Justitie

Postbus 20301
2500 EH Den Haag
070-370 7345
www.iveni.nl

’s-Gravenhage, Loire 1

vanstfa»ter>ppst.»l

DHL-4-BRENG-12
GV-LO-PBSN
2500EH20301

^(2 /^\zx?Xc^öecruêz^i/b

^ooh:>uo

2Söo

202>öl

d^r>

0854

Inspectie leugdzorg
Ministerie van Volkgezondheid
Welzijn en Sport

Postbus 483 I 3500 AL Utrecht

I

)

w tJrj

> ■/ ^-,
■ ,y ^

•

. '1

.V

■

■S,-, ^■-