Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 994

Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 in
verband met het aanpassen van de
asielprocedure

Nr. 25

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 9 december 2009
De vaste commissie voor Justitie1 heeft op 7 december 2009 overleg
gevoerd met staatssecretaris Albayrak van Justitie over de wijziging van
de Vreemdelingenwet 2000 in verband met het aanpassen van de
asielprocedure.
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
De Pater-van der Meer
De griffier van de vaste commissie voor Justitie,
Nava

1

Samenstelling:
Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib
(PvdA), ondervoorzitter, De Pater-van der Meer
(CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Joldersma
(CDA), Gerkens (SP), Van Haersma Buma
(CDA), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), De Krom (VVD), Azough (GroenLinks),
Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD),
Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Roemer
(SP), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme
(PvdD), Kuiken (PvdA), Bouwmeester (PvdA),
Van Toorenburg (CDA) en Anker (ChristenUnie).
Plv. leden: Langkamp (SP), Van der Vlies
(SGP), Besselink (PvdA), Aasted-Madsen-van
Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA),
Leijten (SP), Sterk (CDA), Ulenbelt (SP), Jan de
Vries (CDA), Weekers (VVD), Van Gent
(GroenLinks), Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg
(VVD), Zijlstra (VVD), Fritsma (PVV), Karabulut
(SP) Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA),
Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA),
Bouchibti (PvdA), Smilde (CDA) en Slob
(ChristenUnie).

KST138596
0910tkkst31994-25
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

1

Stenografisch verslag van een
wetgevingsoverleg van de
vaste commissie voor Justitie

Voorzitter: Pater-van der Meer
Aanwezig zijn 8 leden der Kamer, te weten:
Anker, Azough, Van Haersma Buma, De Krom, Koşer
Kaya, De Pater-van der Meer, Spekman en Van Velzen,
en mevrouw Albayrak, staatssecretaris van Justitie.
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 in verband met het aanpassen van de
asielprocedure (31994);
- de brief van de staatssecretaris van Justitie d.d.
7 oktober 2009 inzake rechtsbijstand en medische
problematiek in het vreemdelingenbeleid (19637,
nr. 1305);
- de brief van de staatssecretaris van Justitie d.d.
3 december 2009 met het verslag van het schriftelijk overleg over rechtsbijstand en medische
problematiek in het vreemdelingenbeleid
(2009Z23460).
De voorzitter: Wij voeren vanmiddag een wetgevingsoverleg over de wijziging van de Vreemdelingenwet 2000
in verband met het aanpassen van de asielprocedure,
Kamerstuk nr. 31994. Aan de agenda is een brief
toegevoegd van de staatssecretaris over de rechtsbijstand en medische problematiek in het vreemdelingenbeleid. Wij hebben vandaag tot uiterlijk 23.00 uur de tijd.
Op dit moment zie ik van de kant van de Kamer zes
sprekers. Het zou mij verbazen als het daarbij bleef. Wij
hebben bij wetgevingsoverleggen officieel geen
maximumspreektijd, maar de leden weten allemaal dat
dit debat vanavond om 23.00 uur eigenlijk afgerond moet
zijn, omdat er geen gelegenheid meer is om het voor de
kerst plenair af te ronden. Ik geef als eerste het woord
aan de heer De Krom.
De heer De Krom (VVD): Voorzitter. Allereerst dank ik de
staatssecretaris voor de uitvoerige stukken. Ik heb ze
allemaal met belangstelling gelezen. Ik begin met een
opmerking over het voorgestelde artikel 29, eerste lid,
onderdeel b, sub 3. Over deze bepaling hebben wij al
vaker met de staatssecretaris van gedachten gewisseld.
Het is de letterlijke tekst van de Definitierichtlijn, artikel
15c, dat als verduidelijking van artikel 29, eerste lid,
onderdeel b, in het Vreemdelingenbesluit was opgeno-

Maandag 7 december 2009
Aanvang 16.00 uur

men. Nu is er echter voor gekozen om dat in de wet zelf
te regelen op grond van de overweging dat artikel 15c
autonome rechtsbescherming biedt, aanvullend aan het
non-refoulementbeginsel ex artikel 3 EVRM. De
VVD-fractie vraagt zich af welke rechtsgevolgen dit heeft.
Er ontstaat nu immers de situatie dat sub a en sub b
volledig corresponderen en gelijk lopen met artikel 3
EVRM, terwijl sub c in de wet aanvullende bescherming
biedt. De regering zegt dat dit slechts een technische
wijziging betreft, omdat de bepaling 15c al in de
Europese richtlijn staat. Ik betwijfel dat echter, want de
rechtsgevolgen van letterlijke vermelding in een wet
lijken mij iets anders dan opname in een lagere
regelgeving, in casu het Vreemdelingenbesluit, ter
verduidelijking van een bestaand wetsartikel. Zo is het nu
immers geregeld. Kan de staatssecretaris hierop ingaan?
Ook inhoudelijk hebben wij moeite met de bepaling. Er
wordt namelijk geregeld dat het beginsel van nonrefoulement, ex artikel 3 EVRM, ook van toepassing is in
het geval waarin een persoon het risico loopt om
slachtoffer te worden van willekeurig geweld in het land
van herkomst als gevolg van een internationaal of
binnenlands conflict. In de wet wordt hiermee nu dus
een vorm van subsidiaire of aanvullende bescherming
geïntroduceerd. Een persoon hoeft immers niet meer aan
te tonen dat hij zelf gevaar loopt als gevolg van gericht
geweld tegen zijn persoon; het is voldoende als hij kan
aantonen dat hij in zijn land van herkomst het risico
loopt om slachtoffer te worden van willekeurig geweld.
Onze grote zorg is dat de uitleg van deze bepaling de
deur naar categoriaal beleid de facto open kan zetten. Ik
vraag de staatssecretaris of het klopt dat een aantal
landen om ons heen die officieel geen categoriaal beleid
voeren zoals Nederland dat wel deed – dat zeg ik er
uitdrukkelijk bij – te weten Denemarken, Oostenrijk, het
Verenigd Koninkrijk en Zweden, toch bescherming boden
met bijbehorende status en opvang aan personen uit
landen voor wie in Nederland dat beleid van categoriale
bescherming juist wel gold. Kortom, het bepaalde in
artikel 15c, zoals dat nu wordt opgenomen in de wet, kan
volgens mijn fractie op gespannen voet staan met het
uitgangspunt van de Vreemdelingenwet, namelijk dat een
vluchteling in zijn individuele geval de noodzaak tot
bescherming moet kunnen aantonen. De vraag is
bovendien hoe dit artikel zich verhoudt tot het blijven
bestaan van de vangnetfunctie van artikel 29, lid 1, van
de Vreemdelingenwet. Wij hebben het al vaker gezegd:
de VVD wil helemaal af van welke vorm van categoriaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

3

beleid dan ook. Wij willen het niet meer via de voordeur
en ook niet via de achterdeur. Hierop wil ik graag een
reactie van de staatssecretaris.
Door middel van het onderhavige wetsvoorstel stelt de
regering voor, een rust- en voorbereidingstermijn in te
voeren van minimaal zes dagen voor asielzoekers en de
48-uurstermijn om te zetten in een termijn van acht
dagen. De motivering is de verwachting dat het
afdoeningspercentage in de aanmeldcentra zal stijgen, de
verwachting dat dit leidt tot verbetering van de kwaliteit
van het nader gehoor en de verwachting dat het leidt tot
vermindering van het aantal vervolgaanvragen, alsook de
verwachting dat het in de verlengde procedure aanzienlijke tijd scheelt. De vraag is natuurlijk of die verwachting
gerechtvaardigd is. Dat is natuurlijk de crux van de
discussie. Ik memoreer in de eerste plaats dat de
regering zelf zegt en dus ook zelf van mening is dat de
huidige 48-uursprocedure, inclusief het beroep op de
rechter, de toets der kritiek kan doorstaan en nu al een
zorgvuldige procedure is. Dat lees ik in de memorie van
toelichting. Bovendien daalt het aantal vervolgaanvragen
ook zonder deze nieuwe procedure, namelijk van 27% in
2007 tot 12% in 2008, zo schrijft de regering in de
stukken. Ook daar hoeven wij het allemaal dus niet voor
te doen, zou ik zo denken.
Voorts erkent de regering dat de precieze effecten van de
nieuwe procedure ook niet zijn in te schatten. Met andere
woorden: wij halen een hoop overhoop zonder dat wij
weten wat het oplevert en zonder dat wij weten wat de
garanties zijn in die zin dat het beoogde resultaat ook
daadwerkelijk wordt bereikt. Op geen enkele manier
wordt immers gegarandeerd dat het recht op herhaalde
aanvragen wordt ingeperkt. Met andere woorden: aan de
voorkant van de procedure ontstaat extra tijd en ontstaan
extra rechten voor asielzoekers in de hoop, maar zonder
de garantie, dat dit aan de achterkant ook echt wat
oplevert.
In de aanloop, zowel mondeling als in de schriftelijke
voorbereiding, van dit wetsvoorstel heeft de VVD al laten
weten, hier niets voor te voelen. De mogelijkheden om
door VluchtelingenWerk en asieladvocaten te worden
voorgelicht, nemen toe. Er komt meer rechtsbijstand, in
de algemene procedure zelfs substantieel meer
rechtsbijstand, zo lees ik. Advocaten zullen meer in de
aanmeldcentra aanwezig moeten zijn. De asielzoeker
mag zelfs naar zijn advocaat toe reizen. De asielzoeker
heeft meer tijd, zich voor te bereiden op de procedure,
dus neemt ook de kans om een aannemelijk vluchtverhaal te verzinnen, toe. Dat lijkt ons de wereld op zijn kop.
De regering vertrouwt erop dat de asieladvocaten hun
werk zo’n beetje vanuit het algemeen belang doen en
een reële afweging maken tussen juridische mogelijkheden en kansrijkheid. Eerlijk gezegd, geloof ik daar niet zo
veel van. Immers, jaren rekken en trekken, loont: hoe
langer je je verblijf in Nederland weet te rekken, des te
groter de kans is dat je hier ook kan blijven. Deze
regering heeft daarvoor zelfs het ultieme bewijs geleverd
door de wet opzij te schuiven en een generaal pardon af
te kondigen, waarmee duizenden mensen die geen recht
hadden op een verblijfstitel alsnog konden blijven. Dat
alles gebeurde natuurlijk met hartelijke steun van
’’vluchtelingenhulp’’ en de asieladvocatuur.
Veruit de meeste mensen die naar Nederland komen,
hebben maar één doel: linksom of rechtsom het
verkrijgen van een verblijfsvergunning en de daarmee
samenhangende rits aan voorzieningen waar heel veel

mensen in de wereld hun vingers bij aflikken. Ik noem
een huis, bijstand, scholing, medische zorg et cetera. De
taak van de advocatuur is natuurlijk, hen daarbij zo veel
mogelijk te helpen. Daar worden zij immers voor betaald;
dus zij zijn per definitie partijdig.
Betreffende de rust- en voorbereidingsperiode doet het
merkwaardige feit zich voor, dat de wachttijd in de TNV
nu al veel langer is dan de voorgestelde minimale zes
dagen. Ook vanuit dat oogpunt lijkt het mij prematuur
om deze wetswijziging voor te stellen, zo lang die
wachttijd niet aanzienlijk of zelfs tot nul is gereduceerd.
Waarom lukt dat maar niet, terwijl dat op Schiphol wel
kan? Het argument dat in de rust- en voorbereidingstermijn alvast een medische check wordt aangeboden, is
weliswaar mooi, maar die check kan ook worden
geweigerd. De vraag is dan ook wat dat gaat opleveren.
Als wij dat aanbieden, waarom stellen wij dat niet alvast
verplicht? Als tijdens de rustperiode van zes dagen alvast
kan worden begonnen met de identiteits- en nationaliteitsvaststelling, kan dat ook nu al tijdens het verblijf in
de TNV. Al die argumenten overtuigen mij dus niet en ik
stel het op prijs als de staatssecretaris daarop zou
ingaan.
Mocht er in de algemene procedure tijd te kort zijn, dan
kan die in bepaalde gevallen worden verlengd. Als dat zo
is, vraag ik mij af waaruit de noodzaak bestaat om die
algemene procedure te verlengen, want die mogelijkheden zijn er immers al.
Een volgend argument is dat het nader gehoor in de
algemene procedure wordt afgerond. In hoeveel gevallen
is dat nu niet het geval? Bovendien spreekt de regering
over het voordeel van het voorkomen van dubbel
gehoor, zoals nu het geval is in de algemene en in de
verlengde procedure. Dat zou een aantal weken tijdwinst
in de verlengde procedure opleveren. Het komt mij
echter voor dat het schrappen van onnodig dubbel horen
ook kan zonder dat de termijn voor aanvang van de
verlengde procedure wordt verruimd. Ik hoor hierop
graag een reactie. De vier weken voor de correctietermijn
van het verslag van het nader gehoor in het AZC vervalt
dan ook vanzelf. Die tijdwinst kunnen we sowieso
boeken. Begrijp ik goed dat als het nieuwe justitiecomplex op Schiphol er is, het nader gehoor en de correcties
wel binnen de termijn kunnen worden afgerond? In
hoeveel procent van de gevallen is dat nu niet het geval?
Na afwijzing van het asielverzoek in het aanmeldcentrum
moeten asielzoekers het land onmiddellijk verlaten.
Beroep bij de rechter tegen de beschikking kan niet in
Nederland worden afgewacht, tenzij een voorlopige
voorziening wordt aangevraagd. De uitkomst daarvan
mag in de regel, zo lees ik, in Nederland worden
afgewacht. Uit die zinsnede leid ik af dat een negatieve
beslissing van de voorzieningenrechter inderdaad
uitzondering is. Maar ik vraag toch in hoeveel eerste,
tweede en volgende aanvragen een voorlopige voorziening wordt aangevraagd en hoe vaak daarop positief
wordt beslist.
Gedurende de periode van aanvraag voorlopige
voorziening bestaat nu geen recht van opvang. Ik lees in
de stukken dat dit als onwenselijk wordt gezien. Ik citeer
de regering letterlijk uit de stukken. Door wie wordt dat
als niet wenselijk gezien? Het voorstel is in ieder geval
om een termijn van vier weken opvang toe te kennen.
Opnieuw zien wij hier een uitbreiding van de rechten
voor de asielzoeker. Mijn fractie vraag zich af waarom dit
wordt voorgesteld. Het komt mij voor dat het aanvragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

4

van een voorlopige voorziening zo alleen maar aantrekkelijker wordt gemaakt.
Een belangrijke reden voor herhaalde verzoeken is
nieuwe of gewijzigde feiten en omstandigheden,
samengevat ’’nieuwe gegevens’’, of een wijziging van
het beleid. Die kunnen beide nu niet door de rechter
worden meegenomen. Daar zit wat mij betreft een logica
achter, immers, de rechter moet niet op de stoel van de
bestuurder gaan zitten. De bestuurders zijn degenen die
onderzoek doen. Zij verzamelen de informatie, zij wikken
en wegen en nemen vervolgens een besluit. De rechter
moet toetsen of het bestreden besluit zorgvuldig en
rechtmatig tot stand is gekomen, uiteraard met inachtneming van internationaal geldende regels. In het
wetsvoorstel stelt de regering voor, bij wijziging van
artikel 83 van de Vreemdelingenwet, de ex nunctoetsing
te verruimen door nieuwe gegevens gedurende de
beroepsprocedure wel mee te nemen, om herhaalde
aanvragen te voorkomen. Dit lijkt voor de hand te liggen,
maar dit roept wel een aantal belangrijke vragen is.
De eerste is of de rechter niet op de stoel van de
bestuurder gaat zitten en of dit niet een uitnodiging is
om eindeloos nieuwe feiten en omstandigheden op tafel
te leggen met de bedoeling om de zaak zo lang mogelijk
te vertragen of om onwelgevallige feiten achter te
houden tot tijdens de rechterlijke procedure. Dat laatste
risico wordt door de regering uitdrukkelijk onderkend,
lees ik in de stukken, terwijl dat nu volgens de huidige
vaste jurisprudentie van de Raad van State in hoger
beroep nog kan worden tegengeworpen. Op het moment
dat je een beroep instelt en je had nieuwe gegevens op
tafel kunnen leggen tijdens het bestuurlijke proces,
worden die niet meer meegenomen in de beroepsprocedure. De regering voert aan dat die risico’s in de
rechtspraktijk beperkt zullen zijn, omdat die informatie
relevant moet zijn voor de zaak, vanwege de eisen van
een goede procesorde en ontoelaatbare vertraging van
afdoening, terwijl op ontoereikende gronden het laat
aanleveren van relevante informatie tevens kan
meewegen bij de beoordeling. Maar het blijft staan dat
de voorgestelde regeling meer ruimte biedt aan de
belanghebbende dan op grond van artikel 6:13 Algemene
wet bestuursrecht is vereist. Kennelijk gaat het belang
van non-refoulement ex artikel 3 EVRM zelfs zo ver dat
het opzettelijk laat aanleveren van informatie, wellicht
met als oogmerk toetsing in de bestuurlijke fase te
ontlopen door eigen schuld van belanghebbende, hem
niet langer kan worden tegengeworpen. Dat gaat mijn
fractie wel een beetje ver. Waarom, zo vraag ik de
staatssecretaris, is dat nu noodzakelijk? Waarom moet
dat?
Waarom kan de rechtbank overigens wel termijnen
opleggen aan de minister om op nieuwe gegevens te
reageren, als ik het goed heb begrepen, maar niet aan de
verzoeker als het gaat om het verzamelen van aanvullend
bewijs? Dit lijkt onevenwichtig. Ik zou hierop graag een
toelichting krijgen.
Het bezwaar dat de rechter op de stoel van de bestuurder gaat zitten, wordt volgens de regering ondervangen
door de inbouw van een bestuurlijke lus. De minister
heeft de gelegenheid, op nieuwe gegevens te reageren
en aan te geven in hoeverre dit al dan niet leidt tot
wijziging of intrekking van het bestreden besluit. Dat
argument lijkt mij overtuigend, zo lang maar is gegarandeerd dat de minister die mogelijkheid ook altijd krijgt en

zo lang de rechter niet inhoudelijk toetst. Dat moet toch
uitgangspunt zijn en blijven?
Ik vraag de regering hoe precies wordt gegarandeerd dat
een rechterlijke beroepsprocedure door verruiming van
de ex nunctoetsing niet eindeloos lang gaat duren. Welke
garanties zijn daarvoor en hoe wordt de uitwerking van
het voorgestelde artikel 83 gemonitord?
Samenvattend, de VVD is geen voorstander van dit
wetsvoorstel en dus ook niet van het daaronderliggende,
gewijzigde Vreemdelingenbesluit, waarbij – het moge
duidelijk zijn – onze bezwaren zich primair en vooral
richten tegen de herinrichting van de asielprocedure. De
VVD vindt het snel vaststellen van de identiteit, de
nationaliteit, de reisroute, de noodzaak tot het geven van
bescherming en het vluchtverhaal van groot belang om
misbruik of oneigenlijk gebruik zo snel mogelijk aan het
licht te brengen. Dat doe je niet door extra tijd en
middelen in te bouwen voor VluchtelingenWerk en
asieladvocaten. Volgens de regering gaat het aantal
afgeronde algemene procedures als wij dit allemaal doen
– althans, zo is de verwachting – omhoog van 27% naar
40%. Mijn vraag is dan natuurlijk om te beginnen
waarom het nu maar 27% is. Waarom is dat zo laag in de
algemene procedure?
Ten slotte ga ik de staatssecretaris nog een kleine déjà vu
bezorgen. Ongetwijfeld zullen wij er ook een aantal van
mevrouw Van Velzen krijgen. De asielprocedure moet
heel anders in elkaar worden gezet wat ons betreft. Het
verkrijgen van asiel op aanvraag is nu eerder regel dan
uitzondering. Krijg je het niet via herhaalde aanvragen of
eindeloze procedures, dan krijg je het wel via een
generaal pardon. Ik realiseer mij natuurlijk dat internationale verdragsbepalingen of richtlijnen een aantal
voorstellen die wij ook eerder hebben gedaan zouden
kunnen doorkruisen, maar dat neemt niet weg dat het
streven op die uitgangspunten wel gericht moet zijn om
het zo te organiseren. In de eerste plaats moeten wij
terug naar het uitgangspunt van de Vreemdelingenwet,
namelijk dat de asielzoeker de noodzaak tot bescherming
moet aantonen. Nu is vaak een geloofwaardig vluchtverhaal al voldoende, en soms dat niet eens, als ik kijk naar
de documentaire De Poortwachters. Misschien kan de
staatssecretaris ook nog even de gelegenheid nemen om
daarop te reageren.
Ik heb het al gezegd, wij willen af van elke vorm van
categoriaal beleid. Het instellen daarvan was een fout die
wij nooit meer moeten maken. Mensen die zonder
papieren op Schiphol aankomen, krijgen wat ons betreft
niet langer toegang tot de asielprocedure. Iedereen weet
immers dat je alleen met papieren een vliegtuig in komt
en dus ook met papieren er uit moet komen, maar dat
gebeurt lang niet altijd. Mensen die over land Nederland
bereiken, krijgen wat ons betreft eveneens geen toegang.
Immers, de afspraak in Europa is dat in het eerste veilige
land waar je aankomt asiel moet worden aangevraagd.
Dit sluit Nederland in die gevallen dus wat ons betreft
uit. Dan is het ook afgelopen met de busjes vol
Somaliërs die aan de Duitse kant van de grens worden
afgezet en vervolgens naar Ter Apel gaan.
Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten wat ons betreft
worden vastgenomen tot ze worden uitgezet. Als mensen
zelf meewerken aan hun terugkeer, dan kan dat ook heel
kort duren. We hebben het al vaker gezegd, de procedure
moet in beginsel worden beperkt tot een aanvraag. Ik
realiseer mij dat er internationaal verdragsrechtelijke
beperkingen aan dit uitgangspunt vastzitten. We moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

5

proberen om er in internationaal verband op in te zetten
om dat te veranderen.
Mensen die een gevaar vormen voor de openbare orde
of veiligheid, zo staat het nu ook al in de Vreemdelingenwet, maar ook mensen die frauderen, die bewust
tegenwerken of die zich bewust misdragen, moeten wat
ons betreft van de asielprocedure worden uitgesloten of
afgesloten, in hechtenis worden genomen en zo spoedig
mogelijk worden uitgezet.
Ik heb al eerder gevraagd waarom wij loketshoppen
toestaan. Je komt Nederland binnen via een visum, via
een reguliere aanvraag of via asiel, maar niet via alle drie
tegelijk of via de ene aanvraag, volgend op de ander. Dat
gebeurt nu wel.
Over beperking van de gezinsmigratie hebben wij het
onlangs al gehad. Nareizende familieleden van asielzoekers moeten wat ons betreft aan dezelfde inburgeringseisen voldoen als in het geval van reguliere aanvragen.
De voorzitter: Het woord is aan mevrouw Van Velzen
van de SP.
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. We bespreken
vandaag het wetsvoorstel van het kabinet voor een
nieuwe asielprocedure, drie weken na ontvangst van de
nota naar aanleiding van het verslag en de antwoorden
op de schriftelijke vragen over de rechtsbijstand en
medische procedures. De inkt is eigenlijk nog nat. Dat
geeft aan hoe snel de Kamer en het kabinet aan de slag
willen met deze nieuwe asielprocedure. Ik heb de indruk
dat de zorgvuldigheid op het tweede plan wordt gezet.
Als dat de voorbode is van de nieuwe asielprocedure,
dan houd ik mijn hart vast. Voordat ik inga op de details
van het wetsvoorstel, wil ik een aantal algemene
opmerkingen maken.
Eerst iets over de zorgvuldigheid. Dat is naar de mening
van de SP-fractie de sleutel tot een effectieve asielprocedure. Voor zorgvuldigheid heb je tijd nodig. Natuurlijk
moeten procedures efficiënt worden ingericht, maar als
je snelheid boven zorgvuldigheid stelt, dan sluit je de
ogen voor de gevolgen op langere termijn. Tijdrovende,
herhaalde aanvragen kunnen worden voorkomen door
aan het begin van de procedure tijd te investeren. Hoe
zorgvuldiger en completer de aanvraag wordt gedaan en
wordt onderzocht in het begin van de procedure, zoveel
sneller en gemotiveerder kun je beslissingen nemen op
eventuele vervolgaanvragen. Ook de SP-fractie is van
mening dat het stapelen van aanvragen beperkt moet
worden. Maar daar waar het kabinet dat nog in stand zal
laten, is een zorgvuldige procedure een goede oplossing,
zodat je snel besluiten kunt nemen en snel een besluit
kunt nemen op een herhaalde aanvraag. Een goed
gedocumenteerd dossier is de basis voor een goede
beslissing op een asielaanvraag. Daarnaast kan beslissen
op vervolgaanvragen een kwestie van dagen, misschien
weken, worden in plaats van jaren. Herhaalde aanvragen
voorkomen of mogelijk verminderen doe je niet door
verdragsrechtelijke verplichtingen te verzaken, maar door
herhaalde aanvragen overbodig te maken. Mijn collega,
Jan de Wit, heeft er al eerder voor gepleit om de
procedure naar voren te halen. Ik zou dat pleidooi hier,
bij dit wetgevingsoverleg, nog eens met klem willen
herhalen. Ik zal daar later in mijn betoog ook nog op
terugkomen.
Laten we eens door de procedure heen gaan zoals deze
staatssecretaris die voorstelt. Ik begin met de rust- en

voorbereidingstijd. Ik vind het een goed idee om de
asielzoeker een periode van rust te bieden waarin hij zich
kan voorbereiden op de procedure. Ik benadruk dat die
periode er ook echt moet zijn om rust te krijgen en tijd te
hebben om zich voor te bereiden op de procedure. Dat er
op Schiphol een uitzondering wordt gemaakt, vind ik
ongewenst; er ontstaat daardoor een vorm van rechtsongelijkheid. Ik vraag mij af hoe de rechtspraak daarmee zal
omgaan, maar dat zal de tijd uitwijzen, tenzij deze
staatssecretaris bereid is om hier rechtsgelijkheid te
creëren. Het is van groot belang dat de advocaten die in
de rust- en voorbereidingstijd bijstand geven aan de
asielzoeker, zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheden. Rechtsbijstand in een asielprocedure betekent
eerlijke voorlichting en openheid over de haalbaarheid,
maar ook over de onhaalbaarheid van procedures. Dat
geldt onverminderd en misschien zelfs wel met meer
nadruk in de eerste fase. Ik vertrouw erop dat asieladvocaten zich hiervan bewust zijn en dus ook geen onnodige
procedures beginnen.
Wij verwelkomen de stellige uitspraak van de staatssecretaris in het schriftelijk overleg van 3 december dat er
geen sprake van is dat de asielrechtsbijstand zal worden
aanbesteed aan een rechtsbijstandsverzekeraar. Wij zijn
erg blij met die stellige toezegging.
De asielprocedure start pas na de rust- en voorbereidingstijd, begrijp ik uit de procedure. Ik krijg graag de
garantie dat het retour afzender sturen van asielzoekers
op basis van de Dublinverordening niet zal gebeuren in
de rust- en voorbereidingstijd, want dan is die procedure
nog niet gestart. Graag een toezegging op dat punt. Wij
voelen er niets voor dat de staatssecretaris straks weer
wordt teruggefloten door een Europese rechter op dit
punt, zodat wij de voorgestelde procedure alsnog
moeten aanpassen. Ik vraag mij af of de manier van
handelen zoals de staatssecretaris die voorstelt, boven
elke vorm van twijfel verheven is.
Dan de medische kant van het verhaal. Het onderzoek
naar de medische situatie en de achtergronden van de
asielzoeker is een belangrijk onderdeel van de procedure.
Het medisch advies wordt afgerond binnen de periode
van de rust- en voorbereidingstijd. Hoe gaat de
voorlichting aan de asielzoeker over het medisch
onderzoek plaatsvinden? Het eerste onderzoek vindt
plaats door een sociaal verpleegkundige. Zijn die mensen
thuis in de specifieke problematiek van vluchtelingen? Bij
twijfel of als de verpleegkundige daar aanleiding toe ziet,
wordt er doorverwezen naar een sociaal geneeskundige
voor een uitgebreider onderzoek, maar waarom wordt
niet iedereen onderzocht door een sociaal geneeskundige? Dat komt de opbouw van het dossier alleen maar
ten goede. Is dat een financiële afweging? Is dat een
kwestie waarover je besluit op korte termijn besparingen
te boeken, terwijl je daar op langere termijn dubbel en
dwars voor moet betalen? Graag helderheid daarover,
want ik overweeg een motie op dat punt.
Het is nog niet duidelijk hoe de onderzoeken er uit gaan
zien, wat er gaat worden onderzocht en hoe een advies
er uit gaat zien. Dat moet allemaal nog verder worden
uitgewerkt, maar waar hebben wij het dan eigenlijk over?
Moeten wij nu ’’ja’’ zeggen tegen iets dat de staatssecretaris voorstelt, maar wat nog niet is uitgewerkt en
waarvan wij dus niet weten of dat voldoet aan de eisen
die de SP-fractie neerlegt wat dit betreft? Ik constateer
dat sprake is van haastwerk, om niet te zeggen broddelwerk. Waarom moeten wij hier op deze manier mee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

6

omgaan? Dat is toch niet zorgvuldig? De staatssecretaris
schrijft dat zij verwacht dat wanneer een asielzoeker
littekens heeft de sociaal geneeskundige dat zal noteren,
maar niet iedere asielzoeker ziet een sociaal geneeskundige. Dat heb ik zojuist al aangegeven. De staatssecretaris laat dus aardig wat aan het toeval over. Ik vraag mij
af waarom zij deze kwestie niet grondig regelt. Iedere
asielzoeker moet een medisch onderzoek krijgen, zodat
de procedure sneller en zorgvuldiger kan plaatsvinden.
Dan hoeven wij, in de woorden van de heer De Krom,
niet te stapelen, want dan is alles in de eerste fase al
duidelijk. Iedereen is dan onderzocht. Daarbij kan dan
ook een inventarisatie worden gemaakt van het medisch
steunbewijs. Mijn fractie vindt namelijk dat dit wel
degelijk een rol moet spelen bij het gehoor.
Wij vinden ook dat de adviezen van het BMA niet alleen
moeten gaan over de beschikbaarheid van medische
zorg in het land van herkomst, maar ook over de mate
van beschikbaarheid. De staatssecretaris ziet dat totaal
niet zitten. Ik houd daar nogmaals een pleidooi voor. Ik
overweeg op dat punt een motie in te dienen.
Dan iets over de asielprocedure. Je kunt ex anteuitvoeringstoetsen maken zoveel je wilt, maar de praktijk,
die wij allen kennen, blijft weerbarstig. De staatssecretaris gaf al aan dat zij verwacht dat met de nieuwe
procedure 40% van de zaken zal worden afgedaan in de
eerste algemene asielprocedure. Dat is een toename van
50% ten opzichte van de huidige aanmeldprocedure,
maar in de huidige procedure hebben wij het over vijf
werkdagen. In de nieuwe procedure gaat over het acht
kalenderdagen. Zit er zo’n groot verschil in de procedures? Als sprake is van kalenderdagen kan er een
weekend tussen zitten. Is die verwachting van een
toename van het aantal afdoeningen dan wel realistisch?
Het baart mij grote zorgen dat het tijdschema nog steeds
enorm strak is. De minste verstoring kan dus leiden tot
een ontregeling van de procedure. Ik wijs bijvoorbeeld
op de Somalische procedures waarin toch geregeld
sprake is van een gebrek aan tolken. Dat strooit dan
meteen zand in de procedure van acht werkdagen. Op
papier wordt daarnaast een medewerker verantwoordelijk voor een aanvraag en komt er een rechtsbijstandsverlener. Capaciteitsproblemen bij de IND vormen echter
geen grond voor verlenging van deze periode. De weken
tijdwinst vliegen je om de oren, maar wordt niet te veel
uitgegaan van een wenselijke situatie, van een best case
scenario in plaats van echte kennis van de manier
waarop de huidige procedures lopen? Wordt deze
nieuwe procedure niet te veel ingericht op een papieren,
een gewenste werkelijkheid? Waarom sluit de staatssecretaris de ogen voor de praktijk, waarin het toch lang
niet zo soepel gaat? Ik overweeg een motie in te dienen
om de periode van acht dagen toch wat realistischer en
dus langer te maken. Ik koop niets voor een asielprocedure die alleen op papier werkt. Ik wil een goede
asielprocedure die ook in de praktijk stevig staat. Deze
algemene asielprocedure moet het fundament zijn van
de totale procedure. De staatssecretaris zegt dat extra tijd
in de algemene asielprocedureaanvraag niet nodig is,
maar wanneer acht dagen in de praktijk toch te kort
blijken te zijn, grijpt zij dan in en verlengt zij die termijn?
Kunnen wij daarvan uitgaan of blijft zij doormodderen en
zegt zij dat het kinderziektes en aanloopproblemen in de
nieuwe procedure zijn? Ik kan alle argumenten nu al
bedenken.

Ik ondersteun van harte het principe van een asielprocedure met gewicht aan de voorkant, maar dan wel op de
voorwaarde dat die procedure aan de voorkant ook echt
effectief is. De staatssecretaris heeft het schriftelijk al
afgedaan, maar ik vraag haar toch of het niet wenselijk is
om een evaluatie van deze nieuwe procedure in te
lassen. De VVD-fractie heeft daar overigens ook om
gevraagd. Hoe het ook uitpakt, mijns inziens is het
wenselijk om te kijken of deze nieuwe procedure effectief
is en men zich houdt aan de bestaande verdragen. Is de
staatssecretaris bereid om tegemoet te komen aan de
wens van de SP-fractie om na inwerkingtreding van deze
wet na twaalf maanden een evaluatie te starten? Ook op
dat punt overweeg ik een motie in te dienen.
Ik kom aan de achterkant van de procedure, het vertrek.
Er is een vertrektermijn van vier weken vastgesteld na
het afwijzen van het verzoek. Het goede is dat tijdens
deze periode opvang wordt geboden. Anders dan de
VVD-fractie zie ik dat als winst, maar naar mijn mening
zal rechtmatig verblijf ook altijd recht op opvang moeten
inhouden. Uitgeprocedeerde mensen horen niet op straat
zolang zij actief bezig zijn met het voorbereiden van hun
terugkeer. Ik overweeg een motie op dat punt in te
dienen.
Wij hebben met vreemdelingenrechters gesproken en zij
bestempelen de termijn van vier weken als onhaalbaar.
De staatssecretaris zegt op formele gronden vast te
houden aan de termijn van 28 dagen, vanwege het
spoedeisende karakter voor de rechtspraak. Maar deze
vier weken hangen als een zwaard van Damocles boven
de asielzoeker, terwijl het boven de rechtspraak zou
moeten hangen. De asielzoeker is de dupe van de
stroperigheid van de uitspraken van de rechter. Ik vind
dat het zwaard dus bij de verkeerde persoon hangt. Wel
ben ik van mening dat vol moet worden getoetst door de
rechter, zoals wordt voorgesteld in het initiatiefvoorstel
van de leden Pechtold en Van der Ham. Zo’n volle toets
heeft ook zijn nut bij vervolgaanvragen, want die kunnen
dan effectiever worden afgehandeld. Ik overweeg op dat
punt een amendement in te dienen.
Daarnaast gaat de vergelijking met de huidige procedure
met betrekking tot de beslissingstermijn totaal mank,
omdat er nu in AC-zaken ongeveer drie weken na
indiening een uitspraak wordt gedaan. Dat worden 28
dagen, maar daarin moet dan ook alles worden gedaan,
ook de uitgebreide toetsing. Waarom negeert de
staatssecretaris de waarschuwingssignalen van de
rechters? Die heeft zij toch ook gehoord? Die signalen
staan op rood en ik vraag mij af waarom de staatssecretaris zich daar doof voor houdt. Wat gaat zij doen als er
geen beslissing komt binnen 28 dagen? Dat is nu toch de
praktijk? Wat gaat zij dan doen? Laat zij daar nu eens een
duidelijk antwoord op geven. Gooit zij de mensen op
straat, terwijl zij niet de oorzaak van het probleem zijn?
Het probleem ligt namelijk bij de rechterlijke macht.
Met de nieuwe procedure wordt het probleem van de
vreemdelingen met rechtmatig verblijf maar geen recht
op opvang niet opgelost, zoals ik in het eerder overleg
over de uitvoering van de motie-Spekman heb aangegeven. Hoe staat het overigens met de uitvoering van de
motie? Wij hebben nog steeds geen besluit van het
kabinet, geen brief aan de Kamer gezien. Hebt u die net,
terwijl het debat al begonnen is, rondgestuurd?
Staatssecretaris Albayrak: De brief is vanochtend naar
de Kamer gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

7

Mevrouw Van Velzen (SP): Fantastisch. Die heeft mij
niet bereikt.
Staatssecretaris Albayrak: Die is ook niet relevant voor
dit debat.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik zie wel degelijk een
relevantie, want ik constateer dat met de nieuwe
procedure het probleem van vreemdelingen met
rechtmatig verblijf maar geen recht op opvang opnieuw
niet wordt opgelost. Ik ben benieuwd naar de reactie van
de indiener op de uitvoering van zijn motie. Wij moeten
erop terugkomen, want ik vind het wel degelijk relevant.
Het geheel wordt aan elkaar gekoppeld: het generaal
pardon, de uitvoering van de motie-Spekman, de nieuwe
asielprocedure. Het is één pakket, het was een package
deal.
Staatssecretaris Albayrak: Voorzitter. Ik had de Kamer
toegezegd de brief voor het kerstreces naar de Kamer te
sturen. Volgens mij hadden wij niet de afspraak gemaakt
dat de brief nog relevant was voor dit wetgevingsoverleg.
De voorzitter: Los daarvan dacht ik niet dat er een
verzoek is geweest om überhaupt de antwoorden op
deze vragen voor dit debat binnen te hebben, dus het is
niet aan de orde op dit moment.
Mevrouw Van Velzen (SP): Met alle respect, voorzitter,
maar dat ziet u verkeerd. Wij hebben er al eerder een
debat over gehad. Ik mag hier weliswaar puur het
standpunt van de SP vertolken, maar ik vind het wel
degelijk relevant en ik heb het wel degelijk aan de
staatssecretaris gevraagd. Zij heeft mij dat niet toegezegd, maar dat wil nog niet zeggen dat mijn mening
verandert. Zo werkt het hier gelukkig niet.
De voorzitter: Daar gaat het ook niet om. Het gaat erom
dat ik in de procedurevergadering of anderszins niet heb
gehoord dat de antwoorden op deze vragen van de heer
Spekman ruim voor dit debat binnen moesten zijn.
Mevrouw Van Velzen (SP): Dat zijn procedures en
regels. Ik zie alles in samenhang. Ik had dat bijzonder
wenselijk gevonden. Ik vind dan ook dat opvang
geboden moet worden gedurende de hele asielprocedure. Alles hangt hier samen. De staatssecretaris zegt:
het staat niet op de agenda. Dan hoeft zij ook geen
commentaar vanaf de zijlijn te geven, als ik overga naar
het volgende punt.
Als je aan de voorkant van de procedure investeert,
beperk je automatisch ook het aantal beroepen. Dat lijkt
mij logisch. Als je werkt met een volledig en een
uitgebreid dossier, kun je snel beslissingen nemen en
wordt de noodzaak van noodopvang minder. Maar goed,
deze staatssecretaris is bezig om de noodopvang leeg te
managen. Rare woorden zijn dat, maar het zijn wel de
hare. Ik zie niet in waarom er geen filter komt: een filter
voor buiten schuld, een filter voor schrijnendheid; de
heer Spekman heeft een filter voor medische schrijnendheid geïntroduceerd. Wij houden anders de wat mij
betreft ongewenste situatie dat iemand volledig
meewerkt aan terugkeer, maar alsnog op straat belandt
omdat het land van herkomst niet meewerkt. Die situatie
is ook met het huidige wetsvoorstel nog steeds mogelijk.

Zou de staatssecretaris willen meedenken over en
meewerken aan het opstellen van een filter voor buiten
schuld en schrijnendheid?
Tot slot heb ik een opmerking over terugkeer en
vreemdelingenbewaring. Zonder goed geregelde
terugkeer is iedere asielprocedure gedoemd te mislukken. Ook deze procedure kan niet werken zonder goed
terugkeerbeleid. Dat betekent dat wij kritisch naar
vreemdelingenbewaring moeten kijken. Een plek in de
vreemdelingenbewaring is meer dan drie keer duurder
dan een plek in de opvang bij het COA. Dat zijn de
getallen van de staatssecretaris zelf: € 174 in de
vreemdelingenbewaring en € 55 bij het COA. Ongeveer
de helft van alle mensen die in de vreemdelingenbewaring zijn geplaatst, wordt weer vrijgelaten zonder te zijn
uitgezet. Dat is enorm kostbaar voor iedereen die
belasting betaalt. Er moet toch een betere oplossing
mogelijk zijn. Dit verhaal zou zelfs de VVD kunnen
houden, maar het is wel relevant. Als een procedure niet
werkt maar wel enorm kostbaar is, moet je dat gewoon
niet doen. Dan moet je dat beter formuleren. Meer
opvang en inzetten op terugkeer; dat moet naar mijn
mening ook financieel tot een beter terugkeerbeleid
kunnen leiden. Opsluiten en vervolgens weer vrijlaten is
in ieder geval niet de oplossing. Ik zou hierop graag een
reactie van de staatssecretaris willen hebben.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Voorzitter. Dit
wetsvoorstel is een invulling van een afspraak in het
coalitieakkoord. Aan de ene kant is een pardonregeling
afgesproken en aan de andere kant een verbetering van
de asielprocedure met als doel minder herhaalde
aanvragen en een versnelling van de hele procedure. Wij
hebben de hoofdlijnen van wat nu in de wetgeving wordt
voorgesteld eerder besproken, naar aanleiding van een
brief van de staatssecretaris halverwege vorig jaar. Gelet
op het feit dat de CDA-fractie en een meerderheid van de
Kamer met de hoofdlijnen konden instemmen, kan ik wel
beginnen met te zeggen dat wij op hoofdlijnen akkoord
zijn met het feit dat deze nu in een wet vastliggen.
Sterker nog, wij verwachten het nodige van deze wet,
hoewel wij ook wel een aantal vragen hebben.
Evenals de Vreemdelingenwet 2000, is deze wet uitvoerig
gecommuniceerd met het veld. Wat mij betreft is dat een
groot voordeel van deze wet en ik hoop dat de organisaties die bij de uitvoering betrokken zijn, overheidsdiensten maar ook maatschappelijke organisaties en
advocaten, daadwerkelijk mee zullen helpen om de
nieuwe procedure efficiënt, zorgvuldig en uiteindelijk ook
snel te maken.
De wet heeft volgens ons een aantal positieve elementen, maar daarnaast een aantal elementen dat zich nog
moet bewijzen. Positief is dat aan het begin van een
procedure een meer intensief onderzoek komt naar
identiteit, nationaliteit en documenten. We hopen dat dit
het resultaat zal hebben dat wij willen, want nog steeds
komen veel mensen ongedocumenteerd binnen. Dat zou
toch op zijn minst een indicatie tegen de aanvraag
moeten zijn, maar wij weten ook dat dit verdragsrechtelijk moeilijk ligt. Niet ten onrechte heeft de heer De Krom
eerder ook al aangegeven dat wij bij veel zaken in deze
wet nog moeten kijken hoe zij in de praktijk gaan
uitwerken. Dat geldt zeker ook voor dit element.
We vinden de verruiming van de 48-uursprocedure naar
een procedure van acht dagen zinvol. Wij verwachten
meer zorgvuldigheid en vooral ook meer afdoening in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

8

eerste periode. De opvang van vier weken, die men nu
krijgt als men in beroep gaat tegen de afwijzing van het
eerste verzoek in de eerste procedure, voldoet zeker bij
gemeenten aan een behoefte. Op zichzelf is dit wel iets
om in de gaten te houden, want het is niet de bedoeling
dat men in beroep gaat met het doel vier weken langer
opvang te krijgen. De vorige sprekers hadden het al over
het eventueel evalueren van de wet. Ik denk dat het van
belang is om te monitoren. Het gaat mij er niet om dat
wij voortdurend weer nieuwe rapportages krijgen, maar
dit soort zaken moet echt wel gemonitord worden.
Belangrijk zijn ook de verkorting van de vervolgprocedure bij de verlengde asielprocedure en de grotere
aandacht voor de medische aspecten van de aanvraag
aan het begin van de procedure. Vanochtend was ik bij
een rechtbank en toen ik vertelde dat ik naar de
behandeling van de Vreemdelingenwet toeging, zei men
mij dat men zo tevreden is met de ex nuncbeoordeling
die er aankomt.
Ook van belang is de rust- en voorbereidingstijd van zes
dagen. Ik wil daar straks nog wel een aantal kritische
vragen over stellen.
Dan is er ook een aantal elementen waarvan wij vinden
dat het zich in de praktijk nog wel zal moeten bewijzen.
Zullen wij inderdaad uiteindelijk een snellere procedure
krijgen? Uiteindelijk is het natuurlijk de grote wens van
de aanvrager om in Nederland te mogen blijven. Hoe
zeker zijn wij dat niet toch herhaalde aanvragen zullen
worden ingediend? Wordt er in deze wetgeving ook wel
voldoende aan gedaan om te voorkomen dat herhaalde
aanvragen worden ingediend? Is er in de wetgeving niet
meer mogelijk om dit te voorkomen? Dan denk ik
bijvoorbeeld aan de Awb-toetsing. Is het wel zo logisch
dat als je een hele procedure hebt doorlopen op basis
van de Awb, er dan weer een vervolgprocedure komt op
basis van de Awb? Kunnen we de vervolgprocedure niet
bij de uitgezonderde procedures van de Awb gaan
benoemen?
Ook een belangrijk punt is of er daadwerkelijk minder
medische aanvragen na de asielprocedure worden
ingediend. We hebben net even de brief besproken die
om 16.03 uur is binnengekomen. Het is inderdaad een
aparte procedure. We bespreken die nu niet. Maar ik ben
wel mede-indiener van een amendement van de heer
Spekman om geld binnen de vreemdelingenbegroting te
herschikken, zodat mensen ook als zij een medische
aanvraag indienen, opvang kunnen krijgen. Maar het is
tegelijkertijd niet de bedoeling om daarmee medische
aanvragen te genereren.
Een ander belangrijk punt is of er straks daadwerkelijk
meer vrijwillig vertrek is van uitgeprocedeerde asielzoekers. En houden de gemeenten zich ook aan de
afspraken die ook in het kader van het bestuursakkoord
zijn gemaakt, om niet meer mee te werken aan het
onrechtmatig verblijf van vreemdelingen in ons land? Op
zichzelf heeft dat meer met de pardonregeling te maken
dan met de wetgeving, maar ik hoorde vandaag weer dat
in Gelderland de gemeenten Wageningen, Arnhem en
Apeldoorn op dit moment voornemens zijn om de
opvang open te houden. Ik blijf dat heel ongelukkig
vinden en druk de staatssecretaris op het hart om alles in
het werk te stellen om de opvang per 1 januari te hebben
beëindigd.
Ik ga nu iets dieper in op de reguliere aanvragen van
mensen nadat hun asielverzoek is afgewezen. Ik spreek
daarbij met name over medische asielverzoeken, maar

het gaat ook over ’’buiten schuld’’, ’’schrijnendheid’’ of
’’verblijf bij kind’’. Mijn fractie ziet niet dat je die groep
ook nog opvang kan bieden. Zij kan dat plaatsen, en wil
dat daarom ook op deze manier zeggen. Het zou heel
mooi zijn, maar het wordt heel erg lastig om ook die
groep nog categorisch te gaan benoemen voor opvang.
Ik denk dat dat kan bij medische zaken, maar hierbij is
het heel erg moeilijk. Toch vraag ik de staatssecretaris
hoe wij op een goede manier met deze zaken kunnen
omgaan onder de nieuwe wet. Ik wil het woord ’’filteren’’
gebruiken. Men moet de echt schrijnende zaken er
uitfilteren. Voor de overigen moet het heel duidelijk zijn
dat men terug moet.
Mijn fractie staat een beetje dubbel tegenover de rust- en
voorbereidingstijd. Aan de ene kant zien wij heel goed
dat het zinvol is om mensen rust te geven en om in een
heel vroeg stadium te beginnen met het vaststellen van
de identiteit, eventuele documenten en nationaliteit, en
het doen van een medische check. Het is ook zinvol om
een paar dagen te wachten met het asielverhaal. In het
verleden hebben wij vaak gezien dat de verhalen in de
eerste dagen heel warrig zijn en dat pas na een paar
dagen een consistent verhaal komt. Tegelijkertijd moeten
wij er ook voor zorgen dat men niet in die periode met
elkaar overlegt hoe het meest kansrijke asielverhaal in
elkaar kan worden gezet. In het verleden hebben wij
daarvan wel voorbeelden gezien. Zeker in de huidige
periode waarin die zes dagen in de praktijk, met de
paviljoens waarin zij tijdelijk verblijven, nog veel langer
is, is dat risico er. Wij hebben dat trouwens ook in de
schriftelijke ronde gevraagd en de staatssecretaris heeft
er op zichzelf duidelijk op geantwoord. Zij zei dat de IND
professioneel genoeg is om te weten wat een in elkaar
gezet vluchtverhaal is en wat niet. Maar het is wel een
aandachtspunt en het hoort bij de elementen die zich
volgens ons nog in de praktijk moeten bewijzen.
Ik vraag mij wel af – die vraag hebben wij ook schriftelijk
gesteld en de staatssecretaris heeft erop geantwoord –
waarom altijd van zes dagen wordt uitgegaan. Ik kan mij
twee voorbeelden voorstellen waarin je aan die zes
dagen niet toe zou moeten komen. Het eerste voorbeeld
is dat de vluchteling zelf aangeeft dat hij meteen een
verzoek wil indienen omdat hij niet zes dagen wil
wachten. Hij wil een aanvraag indienen en vraagt zich af
waarom dat wordt uitgesloten, want in het Vreemdelingenbesluit wordt het uitgesloten. Het tweede voorbeeld
betreft zaken waarbij het bij de eerste oogopslag evident
is dat het niets wordt. Een aantal jaren geleden – wij
praten over de jaren negentig – hebben wij groepen
jongeren uit Oost-Europa gehad die een paar weken naar
de Nederlandse opvang gingen. Zij hadden een
zomervakantie en gingen weer terug. Ik wil niet zeggen
dat dat weer terugkomt, maar waarom sluiten wij uit dat,
als dit gebeurt, deze mensen gezegd wordt dat zij geen
zes dagen mogen blijven en meteen terug moeten? Ik
praat hierbij dus niet over vluchtelingen van wie het de
vraag is of de aanvraag terecht is. Ik heb het over
evidente gevallen, waarbij het om niets anders gaat dan
het gebruikmaken van onze schaarse opvangcapaciteit.
Een ander punt in die rust- en voorbereidingstijd is dat
de advocaat en de vluchtelingenhulp contact kunnen
hebben met de vreemdeling. De staatssecretaris gaat uit
van de professionaliteit van de advocaat bij de ondersteuning. Ik ga daarvan ook uit, maar tegelijkertijd weet
ik uit mijn eigen ervaring, opgedaan in de tijd dat ik zelf
bij de Raad van State werkte en vreemdelingenzaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

9

deed, dat er een heel groot verschil is tussen advocaten.
Sommigen doen hun werk goed en anderen helemaal
niet. Bij ’’het goed doen’’ hoort voor mij ook dat een
advocaat in de eerste zes dagen zegt: dit wordt niets, ik
zou überhaupt geen aanvraag indienen. Ik vraag de
staatssecretaris in hoeverre op die manier ook overleg
plaatsvindt met de Orde van Advocaten.
Een ander punt is dat er in die zes dagen naar de
advocaat toe gereisd kan worden. Daar zet ik toch wel
vraagtekens bij. Is het wel logisch dat tegen iemand die
hier als vluchteling komt, wordt gezegd: ga je maar
melden bij je advocaat ergens in een plaats in de buurt?
Hoe gaat dat? Ik kan mij nauwelijks voorstellen dat er
taxi’s gaan rijden naar advocaten. Het is van de advocaat
uit geredeneerd misschien wel handig, maar een
advocaat moet toch in staat zijn om een planning te
maken, waarbij hij enkele asielzoekers in een centrum na
elkaar spreekt, en die zaken vervolgens in zijn eigen
kantoor uitwerkt. Ik zet er dus grote vraagtekens bij dat
er naar de advocaat moet worden gereisd. Ik wil ook
graag weten wat daar voor budget bij gaat komen. Wat
kost het om deze mensen te gaan vervoeren?
In die zes dagen moet ook een medisch onderzoek
plaatsvinden. Volgens mij is dat essentieel. Hoe
vrijblijvend is dat? Het is niet verplicht. Dat snap ik op
zichzelf wel, want je kunt mensen niet zo maar tot een
medisch onderzoek verplichten, maar je kunt ook
nauwelijks tot een beoordeling komen zonder medisch
onderzoek. Zou daarom niet gezegd moeten worden dat
men de aanvraag pas in behandeling neemt na een
medisch onderzoek? Dan kan namelijk alles worden
gewogen. Ik kan mij overigens bijna niet voorstellen dat
die mensen niet meewerken. Misschien zijn er cijfers van
gevallen dat mensen niet meewerken. Ik vind in ieder
geval dat het aan het begin moet.
Ik heb nog een vraag over de Wet dwangsom en beroep
bij niet tijdig beslissen. In 70% van de gevallen worden
de eerste asielaanvragen binnen de wettelijke termijn
beslist. Maar wat gebeurt er als die wet geldt? Denkt de
staatssecretaris dan dat het richting de 100% gaat of
moeten wij een budget apart gaat zetten om te betalen –
aan wie dan? – in het geval er niet tijdig beslist wordt?
Over de herhaalde aanvraag heb ik aan het begin al het
nodige gevraagd. Mijn punt is dat ik de indruk heb dat
het echt afwachten wordt of er minder herhaalde
aanvragen komen. Het wordt mogelijk voor de vluchteling om zijn hele verhaal in de eerste procedure te
vertellen. Maar er blijft altijd een mogelijkheid bestaan
om door te gaan. En waarom zou je dat niet doen als je
denkt dat je nog een kans hebt? Je krijgt dan langer
opvang en wie weet is er nog een kans. Is het niet
mogelijk om dat tegen te gaan? Ik denk dan aan het
selectief gebruik van de Awb. Men heeft een hele
procedure gehad en ik kan mij voorstellen dat men
vervolgens nog maar één keer in beroep kan gaan of
überhaupt maar één keer een beslissing kan krijgen,
omdat men de hele procedure al doorlopen heeft.
Mevrouw Van Velzen (SP): Is de heer van Haersma
Buma het met mij eens dat als je die eerste procedure
zorgvuldig doet en zo veel mogelijk informatie op tafel
krijgt, het in beroep gaan of in een andere vorm een
herhaalde aanvraag indienen, geen enkel probleem zou
moeten zijn, aangezien alle informatie dan al op tafel
ligt? Dan kun je toch snel een besluit nemen? Moeten wij
niet meer op de voorkant van de procedure in gaan

zetten, dan maar eeuwig blijven hameren op het stapelen
van procedures?
De heer Van Haersma Buma (CDA): Dat is ook de
bedoeling van de wet. De wet maakt heel duidelijk dat
alles aan het begin van die periode gedaan moet worden
en dat alle zaken behandeld moeten worden. Dan draai ik
het echter bijna om, want dan kun je ook zeggen:
waarom sluit je, als het aan het begin zo zorgvuldig is
gedaan, een tweede verzoek dan niet uit? Dat kan
verdragsrechtelijk niet, maar het laat wel zien dat het niet
een soort loterij is, waarbij de tweede keer alle kansen
weer open liggen. Je kunt de procedure rekken en rekken
en rekken, maar ooit moet het definitief zijn.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik proef in de woorden van
de heer Van Haersma Buma toch een bepaalde angst dat
de praktijk van herhaalde aanvragen gewoon zal blijven
bestaan. Zegt hij daarmee niet de facto dat die zogenaamde zorgvuldigere procedure dat eigenlijk helemaal
niet is? Dat de informatie blijkbaar nog steeds niet
voldoende boven tafel komt, zodat er snel besluiten
genomen kunnen worden over een herhaalde aanvraag?
Waar zit zijn angst eigenlijk?
De heer Van Haersma Buma (CDA): Mijn angst is dat
de prikkel om toch te proberen om via een herhaalde
aanvraag in Nederland te blijven, weliswaar gedeeltelijk
weggenomen is, maar niet helemaal. Je kunt het
namelijk altijd nog een keer proberen. Ik snap heel goed
dat men ten koste van heel veel in Nederland wil blijven
als men hier een aantal maanden geweest is en echt het
gevoel heeft vluchteling te zijn. Maar als na een
zorgvuldige procedure uiteindelijk in hoogste instantie is
gezegd ’’u mag niet blijven’’, dan is het apart dat je een
week later weer opnieuw kunt beginnen, aangezien nu
tot en met het laatste moment getoetst kan worden of er
nieuwe feiten zijn. Geen Nederlander kan op die manier
procederen. Die kan niet zeggen: ik ga het nog een keer
proberen. Dat zou men in dat geval overigens zelf
moeten betalen.
Mijn angst is dus dat de prikkel blijft om het nog een
keer te proberen. Mijn hoop is wel dat de advocatuur zal
zeggen: ik ga u niet helpen, want het heeft geen zin. In
die zin is het puntensysteem ook een beetje aanlokkelijk,
want je krijgt meer punten als je doorgaat. Dat vind ik
toch wel risicovol.
Ik wil nog een ding zeggen over die herhaalde aanvragen. Dat is eerder door mij al naar voren gebracht in een
algemeen overleg. Dat is het punt dat men ’’op de
vliegtuigtrap’’ nog een aanvraag indient. Is er niet toch in
deze wetgeving of in het Vreemdelingenbesluit een
voorziening te treffen dat je bijvoorbeeld op het moment
dat je hoort dat men daadwerkelijk gaat beginnen met
het vertrek, ook te horen krijgt: dit is het laatste moment
dat u een verzoek kan indienen; hierna verlaat u
Nederland en de Nederlandse procedures en u kunt
hierna geen verzoek meer indienen. Wij hebben het
herhaalde verzoek. Daarna gaat men beginnen aan het
vertrek. Dan moet het afgelopen zijn. Is het niet mogelijk
om dat ergens in deze wet of in het besluit een plek te
geven?
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik vind het fascinerend
dat de heer Van Buma deze vraag opnieuw stelt. Deze
heeft hij toch kort geleden bij een VAO in de plenaire zaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

10

al gesteld? Hij heeft daarop ook al antwoord gekregen
van de staatssecretaris, namelijk dat het juridisch
gewoonweg niet mogelijk is. Waarom werpt hij dit
probleem – hij ziet het althans als een probleem – nu
voor de bühne weer op om vervolgens weer hetzelfde
antwoord van de staatssecretaris te krijgen?

De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik bedoel niet dat
de procedure zelf anders moet. Dat is een AMvBprocedure: je krijgt een beschikking, je gaat naar de
rechtbank en je gaat naar de Raad van State. Het
verbaast mij echter dat je bij een herhaalde aanvraag
nog een keer een procedure kan beginnen.

De heer Van Haersma Buma (CDA): Dat gaat toch een
beetje voorbij aan het feit dat wij nu over het wetsvoorstel spreken en ik de artikelen heb gelezen. Toen was er
een VAO waarbij de staatssecretaris gezegd heeft met
een pilot te beginnen. Juist in het kader van wetgeving
stel ik die vraag nog een keer, omdat ik mij nog steeds
afvraag of aan de hand van het Vreemdelingenbesluit of
de Vreemdelingenwet niet op zijn minst in de periode
van vertrek een valbijl kan worden geplaatst of in de
regelgeving opgenomen kan worden dat een aanvraag
meteen terzijde geschoven kan worden. Kan ervoor
worden gezorgd dat die mogelijkheid formeel bestaat,
maar meteen zonder horen en dergelijke schriftelijk kan
worden afgedaan? Ik kan mij voorstellen dat er mogelijkheden zijn zonder een en ander helemaal op nul te
zetten. Daarom stel ik het nu weer aan de orde.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Op dit moment is volledige
toetsing niet mogelijk. De D66-fractie heeft vaker voor
volledige toetsing gepleit. Door dat wel mogelijk te
maken, ontstaat een heel zorgvuldige procedure. De kans
op een herhaald verzoek is daarbij niet meer aanwezig.
Als u wilt voorkomen dat die herhaalde aanvragen er
komen, dan moet u toch pleiten voor een volledige
toetsing?

Mevrouw Azough (GroenLinks): Volgens mij heeft de
staatssecretaris toen helemaal niet volledig afwijzend op
uw voorstel gereageerd. Zij heeft wel gezegd dat die
mogelijkheid moet bestaan en dat een en ander dan
afgehandeld moet worden, desnoods vlak voor het
vertrek. Volgens mij zijn de Europeesrechtelijke verdragen op basis waarvan de staatssecretaris dit verplicht is
te doen, niet veranderd. Ik snap dus niet waar u
plotseling nieuwe wetten of nieuwe voorstellen vandaan
denkt te halen.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Dat is een extra
reden om het nu juist wel aan de orde te stellen. De
staatssecretaris doet wel zaken in die richting die ik ook
zeer waardeer. Ik vraag mij dan af of het in een pilot
mogelijk is om de regelgeving daarop aan te passen, nu
of in een volgende ronde. Als veranderingen al worden
doorgevoerd zonder in strijd te zijn met het verdrag, is
het de vraag of die niet in een wet of in het uitvoeringsbesluit opgenomen kunnen worden.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): De heer Haersma zegt
herhaalde aanvragen te willen voorkomen.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Hoe heet ik nu
eigenlijk?
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Mag ik niet mijnheer
Haersma zeggen?

De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik begrijp nu uw
vraag. Het gaat over het initiatiefwetsvoorstel van uw
fractie, van de heren Pechtold en Van der Ham. Vanochtend was ik toevallig bij een rechtbank waar men zei blij
te zijn met die ex nunctoetsing, maar men vroeg ook om
het hen niet aan te doen om volledig te moeten toetsen.
Voor een rechtbank betekent dat namelijk dat het hele
vluchtelingenverhaal volledig moet worden getoetst. Dat
betekent dat al die diensten van de IND naar de rechters
moeten worden verplaatst om te bekijken hoe het precies
in dat land is gegaan. Het bestuur doet niet maar wat,
maar heeft al een en ander heeft afgewogen als het een
besluit neemt, bijvoorbeeld door ambtsberichten te
bekijken en dergelijke. Vervolgens gaat het bestuur naar
de rechter met de vraag of dit een beetje of, sterker nog,
helemaal volgens de regels is gegaan en of er andere
informatie bij moet worden betrokken. Wij zullen dit nog
bespreken, maar u hoort wel dat ik kritisch ben over dat
voorstel. Het lijkt mij buitengewoon moeilijk voor de
rechtbanken.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik hoop dat de rechtbank
niet een beetje toetst, maar gewoon toetst, het liefst
volledig. Er zijn ook heel veel anderen uit het veld die
aangeven dat die volledige toetsing juist erg zou helpen
bij die zorgvuldige behandeling. Ik begrijp dus niet
waarom een enkele rechter die opmerking ook voor de
rest heeft gemaakt. Ik doel op al die anderen die er juist
voor pleiten dat dit voortgang zou moeten hebben.
De voorzitter: Mijnheer Van Haersma Buma, u kunt er
nog op ingaan, maar ik heb al een antwoord op de vraag
gehoord.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Het antwoord is
hetzelfde: ik zie niet hoe de rechtbanken dit allemaal in
de praktijk gaan uitvoeren, inclusief de gerechtelijke
plaatsopneming.

De heer Van Haersma Buma (CDA): Zeg maar wat u
wilt.

De voorzitter: Gaat u door met uw betoog.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik wil ook wel mijnheer Van
Haersma Buma zeggen.
De heer Van Haersma Buma wil dus herhaalde aanvragen voorkomen, maar tegelijkertijd vindt hij ook dat er
geen volledige toets moet zijn. Als niet-volledige toetsing
mogelijk gemaakt wordt, is de toetsing minder zorgvuldig. De kans op herhaalde aanvragen en nieuwe
procedures is dan aanwezig. Hoe kijkt de heer Van
Haersma Buma daar tegenaan?

De heer Van Haersma Buma (CDA): Volgens mij heb ik
al zo’n beetje alle vragen gesteld. Ik vraag mij nog wel
even het volgende af. Deze wetgevingsoperatie heeft ook
een capaciteitsverandering tot gevolg, alsook een
kostenaspect. De eerste drie jaren worden er meer
kosten verwacht, gevolgd door structurele besparingen.
De invoering wordt dan budgettair neutraal genoemd.
Als ik het goed begrijp, moeten er nu wel investeringskosten zijn. Wat zijn die kosten precies? Wat wordt in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

11

toekomst verwacht? Als het op termijn goedkoper is, heb
je op lange termijn daadwerkelijk een efficiencywinst. Is
er in het vervolg inderdaad sprake van een efficiencywinst? Ik herhaal dat gesteld wordt dat de invoering
budgettair neutraal is: de kosten aan het begin worden
later terugverdiend. Uiteindelijk moet er toch een
efficiënter systeem komen. Dat vind ik zinvol, omdat wij
natuurlijk toch praten over een buitengewoon kostbare
procedure. Om die voor Nederland verdedigbaar te
houden, moeten wij die procedure ook efficiënt houden.
Dit was mijn vraag over de kosten. Voor het overige heb
ik al mijn vragen gesteld.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. De afgelopen
jaren hebben wij rapport na rapport gehad, ook
onderzoek na onderzoek en debat na debat over de
tekortkomingen van de huidige procedures. De
commissie-Scheltema was dan ook helder in haar kritiek.
Dit geldt ook voor de ACVZ. De kern van de kritiek was
kortweg: er was met onvoldoende zorgvuldigheid een en
ander aangegeven, er waren te lange termijnen en het
systeem werkte te traag en dat was in het nadeel van de
asielzoekers.
Het is dus te prijzen dat dit kabinet erkent dat de
Vreemdelingenwet 2000 verandering behoeft. In de
afgelopen tien jaar heeft GroenLinks niet alleen het
rechtsgehalte van de asielprocedure, maar ook dat van
de reguliere verblijfsprocedures zien afnemen. Zoals ik al
zei: bijna elk aspect, om niet te zeggen elk aspect van die
vreemdelingenrechterlijke procedures is in de afgelopen
jaren wel onderwerp van debat geweest, of het nu gaat
over de AC-procedure, de opvangvoorzieningen, de
28-dagentermijn of de medische aspecten. Het is te veel
om op te noemen.
Het onderhavige wetsvoorstel bevat een aantal verbeteringen waar GroenLinks blij mee is. Ik moet echter
zeggen dat ik mijn slotoordeel nog wel enigszins voor
mij houd, omdat ik ook een aantal kanttekeningen plaats
bij het wetsvoorstel. Zo vraag ik mij af of het wetsvoorstel wel voldoet aan de wijze waarop GroenLinks graag
een asielprocedure ziet, of het voldoet aan de rust die
geboden zou moeten worden en of er bijzondere
aandacht zal zijn voor kwetsbare groepen. Bij dit laatste
denk ik bijvoorbeeld aan vrouwen van wie vermoed
wordt dat zij in het land van herkomst of tijdens de
vlucht verkracht zijn; ook denk ik dan aan lichamelijk of
psychisch zieke mensen. Waarom is er bijvoorbeeld geen
inhoudelijk criterium voor de AA-procedure? Daarbij
moet het wat ons betreft gaan om duidelijk kansloze
asielverzoeken. In hoeverre zullen de medische aspecten
voldoende aandacht krijgen in de gehele procedure?
Kortom, er is wel een aantal kanttekeningen bij het
wetsvoorstel te plaatsen. Ik ga daar nu gedetailleerder op
in.
Veel van de wijzigingen die nu voorgesteld worden,
worden niet in de Vreemdelingenwet 2000 doorgevoerd,
maar in lagere wetgeving, zoals het Vreemdelingenbesluit 2000 en de Vreemdelingencirculaire 2000. Wat mij
betreft, moeten die wijzigingen via de Kamer gespeeld
worden.
Ik wil beginnen met de invoering van de rust- en
voorbereidingstijd. Het is heel goed om asielzoekers de
rust, de tijd te geven om tot rust te komen en om zich op
hun procedure te kunnen voorbereiden. Het is zaak dat er
dan goede toegang bestaat tot medische, psychologische
en rechtskundige hulp. De vraag is echter de volgende.

Wij zitten met een soort dilemma. Enerzijds: zullen die
zes dagen sec voldoende zijn? Er moet in die zes dagen
namelijk ontzettend veel gebeuren. Ik noem een medisch
advies, voorlichting door advocaat of rechtsbijstandsverleners en onderzoek naar documenten en naar identiteit.
Kortom, hoe rustig is die rusttermijn eigenlijk? Immers,
in de tussentijd gaan allerlei voorbereidende INDwerkzaamheden gewoon door. Dat is echter wel een
tikkeltje een hypothetische situatie. Zoals de heer De
Krom al aangaf: op dit moment is de gemiddelde
wachttermijn in TNV 60 dagen. Het mag niet zo zijn dat
die termijn van zes dagen ertoe leidt dat het bij wijze van
spreken gestandaardiseerd wordt. De toegang tot
rechtskundige hulp is alleen zinvol als de asielzoeker
inhoudelijk kan worden voorbereid. Dan is die termijn
wel heel krap, als daarin ook de vertaling van documenten moet worden aangevraagd en ontbrekende documenten moeten worden opgespoord. Ik vraag mij af, dit
meen ik oprecht, in hoeverre er sprake zal zijn van een
concrete rusttermijn. Bovendien kijk ik naar het AC
Schiphol. De rust- en voorbereidingstijd worden door de
staatssecretaris als een fundamenteel onderdeel van de
verbeterde procedure gezien. Het is voor haar cruciaal
om die procedure te volgen. De asielzoeker kan zich
goed voorbereiden et cetera, maar vervolgens is dit niet
van toepassing op de mensen die zich melden op het AC
Schiphol. Ik vind dit een fundamentele lacune en ik vind
dat de staatssecretaris daaraan voorbijgaat in haar
memorie van toelichting en in de antwoorden op de
vragen van de verschillende fracties. Hoe ziet zij het
precies? In hoeverre kan zij staande houden dat de
procedure op het AC Schiphol zorgvuldig zal zijn? Ik kan
mij dat nauwelijks voorstellen, zeker omdat een
fundamenteel onderdeel niet zal worden geboden van
wat zij zelf naar voren brengt als wezenlijk voor de
zorgvuldigheid.
Medisch advies staat nu geformuleerd als een kanbepaling, maar waarom niet als een mogelijkheid die verplicht
aangeboden dient te worden? Ik heb het niet over een
verplichting voor de asielzoeker, die moet er vrijwillig op
ingaan. Ik vind dat er in de wetstekst geen twijfel over
mag bestaan. Ik weet dat de staatssecretaris dit ook zo
ziet, maar ik zie het graag zo concreet en duidelijk
mogelijk in de wetstekst, dan haal je de onzekerheid er
uit.
Het medische advies mogen we geen medische check
meer noemen, omdat die te veel inhoudt en in zekere zin
te concreet wordt. Maar wat houdt dat advies precies in?
Het klinkt allemaal tamelijk algemeen. Wat wordt precies
de functie van het medisch advies? Komt het erop neer
dat het vooral van belang is voor de beoordeling of
iemand gehoord kan worden en of die lichamelijk gezond
genoeg is om gehoord te worden? Of betekent het dat er
ook anders tegen de verklaring kan worden aangekeken,
omdat medische factoren de verklaringen kunnen
hebben beïnvloed? Hoe wordt in het medisch advies de
MAPP-problematiek getackeld? Is het haalbaar in zo’n
korte sessie? De staatssecretaris zegt dat zij niet van plan
is om er een langere tijd aan te verbinden, zoals bij de
zogenaamde MOG van Amnesty International, die twee à
drie uur kost. Hoe lang duurt dit medische advies? Wat is
het verschil tussen dit medische advies en de intake op
het AC? Zal het een paar vraagjes meer zijn, dus meer
vinkjes bij wijze van spreken? Ik hoop van niet. Ik hoop
dat het veel grondiger is dan nu uit de teksten lijkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

12

Ik sluit mij aan bij de vragen van mevrouw Van Velzen.
Waarom laten wij dit niet doen door sociaal geneeskundigen? Het lijkt mij van groot belang dat je vanaf het
begin zo zorgvuldig en grondig mogelijk onderzoekt, juist
als je spreekt over het tackelen van het probleem dat
medische problemen zich gaandeweg de procedure
openbaren. Daarom stel ik de vraag waarom die sociaal
geneeskundige niet centraal wordt ingesteld.
Ook als het gaat om een medisch steunbewijs blijft de
tekst tamelijk vaag. Het is prima dat het verduidelijkt
wordt in de Vreemdelingencirculaire, maar de vraag blijft
hoe het medische advies zich verhoudt tot dat medisch
steunbewijs. Het wordt duidelijk dat de asielzoeker het
zelf moet gaan regelen en organiseren, maar hoe moet
die dat doen? Kan de staatssecretaris duidelijkheid geven
hoe zij dit voor zich ziet of in hoeverre het een hypothetische mogelijkheid blijft? Het lijkt mij een tamelijk
ingewikkeld gegeven. Hoort de overheid daarin niet
sowieso ondersteuning te bieden, conform artikel 4, lid 1,
van de Definitierichtlijn? Ik hoor graag waarom de
staatssecretaris daarvan niet gewoon een regulier
onderdeel maakt, in die zin dat het medische steunbewijs
wordt geregeld, dat er ruimte voor is en niet achteraf via
eventuele adviezen van Amnesty International. Volgens
mij kun je als asielzoeker daar toevallig bij terechtkomen.
Ik vind dat dit standaard moet en niet op basis van
willekeur.
Amnesty International heeft een medische onderzoeksgroep, de MOG, die die medische aspecten in kaart
brengt. De staatssecretaris blijft te vrijblijvend in haar
toezeggingen wat zij precies met de uitkomsten van zo’n
medische onderzoek doet.
Over de medische zorg komen wij nader te spreken, ook
naar aanleiding van de brief van de staatssecretaris die
om 16.03 uur is verstuurd over de uitvoering van de
motie-Spekman. Wij brengen die uitgebreide brief over
de medische aspecten, over artikel 64 en over fundamentele wijzigingen die zij voorstelt nu in dit wetgevingsoverleg, maar wij moeten daar, misschien nog voor het reces
en zeker in het nieuwe jaar, uitgebreider over komen te
spreken dan nu het geval is. Want wat de staatssecretaris
voorstelt, heeft nogal wat gevolgen, waarover ik graag
nader wil komen te spreken.
Hoe om te gaan met een zieke asielzoeker? Naast de
normale asielprocedure kan een parallelle medische
procedure worden gestart. Als er eerder een definitieve
asielbeslissing valt dan een beslissing op de medische
procedure, zal tijdelijk artikel 64 van de Vreemdelingenwet 2000 worden toegepast. Dat voorstel van de
staatssecretaris is wat mij betreft te kort door de bocht.
Zij gaat veel te gemakkelijk voorbij aan de beperkte
rechtspositie die een asielzoeker heeft als het gaat om
het uitstel van vertrek verlenen. Dat is een heel andere
positie die aan de asielzoeker wordt verleend dan als het
gaat om een verblijfsvergunning op grond van medische
aspecten. Ik wil daarop nu graag van de staatssecretaris
een betere toelichting, want ik schrok van de brief en van
haar toelichting, ook gezien het feit dat er op bladzijde 20
heel gemakkelijk wordt gesteld dat er wel leges
verschuldigd zullen zijn. Ik vind dat de staatssecretaris
daarmee opnieuw voorbijgaat aan de situatie zoals die
nu is en aan het feit dat dit een fundamentele verslechtering is van die situatie.
Over naar de algemene asielprocedure, die misschien
wel de kern is van dit debat. Pas in die algemene
asielprocedure start de asielaanvraag. Ik zei al dat de

gemiddelde wachttermijn in de TNV op dit moment 60
dagen is. Dat kan betekenen dat men heel lang moet
wachten. Waarom kan de asielzoeker niet als hij heeft
bepaald dat hij genoeg rust heeft gehad op eigen
gelegenheid besluiten een asielaanvraag in te dienen?
Waarom is dat onmogelijk? Waarom heeft de staatssecretaris in haar beantwoording aangegeven dat zij dat niet
wenselijk vindt? Nu wordt de RVT, de rust- en voorbereidingstijd, voorgesteld als rust- en voorbereidingstijd,
maar het moet natuurlijk niet zo zijn dat dit een soort
ik-zet-je-in-de-ijskasttijd wordt voor de asielzoeker, dat
allerlei vertragingen zich daar ophopen en dat dit geen
consequenties heeft voor de staatssecretaris, omdat er
nog geen asielaanvraag is ingediend. Dat vind ik een
gevaar dat uit de tekst naar voren komt. De staatssecretaris gaat daar volledig aan voorbij in haar beantwoording.
Als het gaat om die algemene asielprocedure zou dat
een aanzienlijke verbetering moeten zijn, maar zoals de
ACVZ al in haar brief van maart 2009 aangaf, kiest de
staatssecretaris aan de ene kant voor een kleine
verbetering van de huidige AC-procedure. Zij stelt het
voor alsof er iets fundamenteel groots verandert. Er
komen dagen bij – hiep, hiep, hoera, laten wij vooral
ballonnen oplaten met een enorm fanfareorkest erbij –
maar als ik dan ga kijken wat het nu echt concreet
voorstelt, stelt dat mij een tikje teleur, om het maar
eufemistisch te zeggen. Want laten wij wel wezen, hoe
veel meer tijd zal er nu zijn? Wij zien dat een advocaat
nu twee weken de tijd heeft voor het indienen van
correcties en aanvullingen en straks één dag, en dat er
voor het indienen van een zienswijze een verkorting is
van vier weken naar één dag. Dat zijn aanzienlijke
beperkingen in de termijnen, waar vooral de IND van
profiteert en niet advocaten, rechtsbijstandsverleners en
zeker niet asielzoekers.
Ook is onduidelijk hoe bijvoorbeeld voorzieningen zoals
tolken beter zullen worden geregeld in de huidige
procedure, terwijl dat in de afgelopen jaren regelmatig
tot grote vertragingen en problemen heeft geleid. Ik wil
dus graag van de staatssecretaris horen waarom zij
denkt dat die acht kalenderdagen – omdat AC Schiphol
ook in het weekend open is, wat betekent dat meteen
alles op die acht kalenderdagen wordt geworpen – nu
zo’n fundamentele verbetering vormen van de huidige
procedure.
Ook de positie van kwetsbare groepen in deze asielprocedure baart mijn fractie zorgen. Het ontbreekt immers
aan een duidelijk inhoudelijk criterium. Daar wil de
staatssecretaris niet aan, maar bijvoorbeeld het project
MAPP, Meldpunt voor Asielzoekers met Psychische
problemen, bewees wel hoe belangrijk het is om
asielzoekers vooraf te onderzoeken op de vraag of zij wel
consistent en coherent kunnen verklaren over hun
asielrelaas, omdat anders te snel afwijzing van het
asielverzoek volgt. Hoe worden kwetsbare asielzoekers
nu snel en doeltreffend opgespoord en, indien nodig,
doorgestuurd naar de verlengde procedure? Daarop
wordt nauwelijks ingegaan in de beantwoording van de
staatssecretaris. Waarom is er bijvoorbeeld wel een
uitzondering voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen onder de 12 jaar, maar niet voor vrouwen die als
gevolg van trauma’s en angst voor ontdekking vaak niet
meteen het seksueel geweld waarmee ze geconfronteerd
zijn kunnen of durven te vertellen? De staatssecretaris
heeft zich als Kamerlid hiervoor ook vaak hardgemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

13

Het verbaast mij dat een dergelijke groep – kinderen
boven de 12 jaar – volstrekt terzijde worden geschoven
als kwetsbare groep. Het is een gemis dat er geen
inhoudelijk criterium wordt gegeven voor de afdoening
in de algemene asielprocedure. Ik geloof best dat er iets
meer ruimte is voor asielzoekers in de nieuwe, voorgestelde asielprocedure, maar wat mijn fractie betreft moet
er een duidelijke afbakening zijn tussen afdoening in de
algemene asielprocedure en de verlengde procedure,
zeker omdat de staatssecretaris voorstelt om twee keer
zoveel zaken in de algemene asielprocedure te behandelen.
Tot slot, als het gaat om de procedure en de rust- en
voorbereidingstijd, de continuïteit. We hebben daarover
ook in het vorige algemeen overleg, iets korter dan een
jaar geleden, gesproken. GroenLinks is het met de
staatssecretaris eens dat snelheid geboden is, maar juist
vanwege de zorgvuldigheid moet er sprake zijn van
continuïteit als het gaat om degene die de asielzoeker
bijstaat. Hoe gaat de spreekuurvoorziening daarin
voorzien? De staatssecretaris stelt het voor en het klinkt
sympathiek, ik lees tenminste dat het sympathiek is,
maar vervolgens denk ik: waarom is dit sympathiek? In
welk opzicht zal dit tot de continuïteit leiden die wij en
hopelijk ook de staatssecretaris zouden willen?
Ik kom op artikel 83. Het wetsvoorstel is erop gericht om
de asielprocedure te verbeteren en er zo voor te zorgen
dat er minder doorgeprocedeerd wordt en er minder
herhaalde aanvragen zijn. Daarom wordt die rechterlijke
ex nunc toets uitgebreid. Tot nu toe toetste de rechter
alleen op de feiten die de IND wist toen zij een besluit
nam. Feiten die daarna bekend werden, nam de rechter
niet mee in zijn beoordeling. In de toekomst zullen deze
feiten wel betrokken worden in het rechterlijk oordeel.
Dat is goed nieuws en daar ben ik echt blij mee. De
keerzijde is wel dat vreemdelingenrechters uitvoeriger
onderzoek zullen moeten doen, waardoor de werklast
van de rechters toeneemt. De zittende magistratuur, zijn
mensen die heel welbeleefd zijn en niet snel met de vuist
op tafel slaan als het gaat om problemen in de eigen
sector. Wanneer ik de brieven zie die vanuit de zittende
magistratuur naar de Kamer zijn gestuurd, dan maak ik
me toch zorgen dat de rechtbanken dit uitvoeriger
onderzoek niet op een zorgvuldige manier zullen kunnen
uitvoeren en dat er meer rechters en misschien ook wel
meer budget nodig zullen zijn voor deze zaken. De
staatssecretaris gaat daar niet op in. Misschien bestaat
het probleem niet als je er niet op ingaat, maar dat is
een beetje kort door de bocht. We zijn straks bezig met
de realiteit, met de praktijk, en de staatssecretaris dient
zich daarop voor te bereiden. Als je zwaardere en veel
meer zaken – twee keer zoveel – plus een ex nunctoetsing aan de rechterlijke macht toewijst, dan kan dat niet
anders betekenen dan dat er meer geld bij komt kijken.
Dat is ook duidelijk geworden in de EAUT, maar het heeft
geen gevolgen gehad voor het budget.
Tot slot, is het vol genoeg? Deze vraag hebben meer
fracties naar voren gebracht, onder andere die van
mevrouw Van Velzen, en deze zal waarschijnlijk ook door
andere fracties naar voren worden gebracht. Hoe vol is
de toets die de staatssecretaris nu voorstelt? Welke
beperkingen blijven bestaan waardoor relevante nieuwe
feiten en omstandigheden niet zullen kunnen worden
meegenomen in de beroepsprocedure? Te veel geluiden
van deskundigen, die zich hebben gebogen over het
wetsvoorstel, geven aan dat de kabinetsplannen op

gespannen voet blijven staan met het Gemeenschapsrecht, dat het Europees Hof nu eenmaal een volle
rechterlijke ex nunc toets eist en dat daarin zou moeten
worden voorzien. Graag dus een toelichting waarom niet
gekozen is voor een veel vollere toets dan nu het geval
is. Bovendien hoop ik dat de staatssecretaris kan
garanderen dat deze wetswijziging niet alsnog wordt
uitgelegd als een marginale toets. Ik ga daar niet van uit,
maar de wetgeving met betrekking tot de Vreemdelingenwet 2000 beoogde die marginale toets destijds ook
niet. Dat maakte de Raad van State ervan. Ik hoor graag
van de staatssecretaris dat dit deze keer niet het geval zal
zijn.
Dan iets over het rechtmatig verblijf en de opvang. In de
nieuwe systematiek krijgt een asielzoeker eerst zes dagen
rusttijd voordat hij of zij officieel een asielverzoek kan
indienen. In hoeverre geldt wat deze termijn betreft dat
asielzoekers dan rechtmatig verblijf in Nederland
genieten? Het is mij ook niet helemaal duidelijk wanneer
de termijn van de asielaanvraag gaat lopen. Gaat die
lopen als iemand kenbaar heeft gemaakt dat hij of zij
asiel wil vragen, of gebeurt dat op de datum waarop het
asielverzoek officieel wordt ingediend?
Na de algemene asielprocedure krijgt de afgewezen
asielzoeker nog vier weken opvang, dit onder druk van
de gemeenten die een sluitende aanpak van de
asielketen eisen. Wij vinden overigens dat sprake moet
zijn van opvang tijdens de gehele procedure, ook indien
uitzetting niet mogelijk is buiten schuld van de asielzoeker. Rechters kunnen, gelet op de termijn van vier weken,
volgens mij absoluut niet toezeggen dat ze alle voorlopige voorzieningen in vier weken behandelen. Ze doen
wel hun best, maar ook bij de huidige AC-zaken kunnen
ze de voorlopige voorziening vaak niet binnen vier weken
behandelen. In de voorgestelde regeling gaat het echter
om veel meer en veel ingewikkelder zaken. De regering
neemt volgens mij welbewust het risico dat mensen na
vier weken op straat worden gezet, terwijl de rechter nog
niet naar het verzoek heeft kunnen kijken. Als de
staatssecretaris zo vol vertrouwen is dat dit de rechters
wel zal lukken, dan kan zij de opvang toch gerust
koppelen aan de uitspraak van de rechters? Nu getuigt
een en ander van weinig vertrouwen in de rechter. Daar
komt bij dat de opvangrichtlijn verplicht om opvang te
verlenen zo lang nog niet definitief is beslist. Ook mag
de asielzoeker de beslissing afwachten. Richtlijnen
moeten worden geïmplementeerd via een wet of een
algemeen verbindende maatregel en niet via de praktijk,
zoals nu gebeurt. Ik krijg daar graag een reactie op. De
staatssecretaris spreekt zichzelf ook tegen. Zij wil minder
herhaalde aanvragen en procedures, maar door de
automatisch schorsende werking en het onthouden van
opvang wordt een veelheid van andere procedures
gecreëerd, zoals de voorlopige voorziening voor de
schorsende werking en een procedure om de opvang te
behouden. Daar kan de vreemdelingenrechter niet over
beslissen. Voor elk verzoek dat nu automatisch leidt tot
schorsende werking en het onthouden van opvang,
hangende het beroep, komen er nu procedures extra. Ik
vraag mij af of dat een verbetering is van de huidige
AC-procedure. Ik verzoek de staatssecretaris daarop in te
gaan.
Wij komen nog te spreken over de brief over de
uitvoering van de motie-Spekman. Ik betrek daarbij de
brief van de staatssecretaris van 7 oktober, waarover wij
een uitgebreid schriftelijk overleg hebben gehad. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

14

hebben wij afgelopen donderdag of vrijdag binnengekregen.
Ik concludeer dat deze verbeteringen een begin zijn,
maar ze dragen niet bij aan meer zorgvuldigheid, want
de asielzaken moeten nog steeds in een te korte tijd
worden afgewerkt. De versnelde procedure wordt de
algemene procedure, maar de verlengde procedure blijft
buiten bereik van veel asielzoekers. Dat is vragen om
ellende. Ik vraag mij af in hoeverre dit het aantal
vervolgaanvragen zal terugdringen.
Ik wijs voorts op een ander probleem dat tot nu toe
buiten beschouwing is gelaten. De afgelopen jaren ging
het niet alleen om herhaalde verzoeken en procedures
die lang duurden. Ook de IND werkte te traag. De
staatssecretaris is in de schriftelijke vragenronde
ingegaan op de oplossing van dit probleem door middel
van de Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig betalen,
maar ik vraag mij af of dit een oplossing is. In het
huidige voorstel zitten volgens mij te weinig prikkels om
het werk van de IND te verbeteren. De IND heeft de
afgelopen jaren zijn best gedaan. Dat erken ik. Er heeft
een flinke reorganisatie plaatsgevonden. Er is ook veel
minder instroom geweest. Mijn vraag is in hoeverre het
voor een lerende organisatie als de IND niet van nut zou
zijn om een commissie van toezicht te hebben, net als de
AIVD. Wij zien dat de CTIVD, die haar werk doet als
commissie van toezicht bij de AIVD, een heel goede
functie heeft voor het werken van de AIVD, omdat zij
ervoor zorgt dat de AIVD scherp blijft. Daar waar nodig
wordt gecorrigeerd en dat gebeurt op een objectieve en
onafhankelijke manier. Waarom zou zoiets niet kunnen
voor de IND? Het gaat om een commissie van toezicht
die klachten kan behandelen, maar die ook zelfstandig en
eigener beweging onderzoek kan doen naar het
functioneren van de dienst en die de staatssecretaris en
de minister zou kunnen adviseren. Wellicht kan zij, in het
geval van de IND, een rol spelen in het tot stand komen
van individuele ambtsberichten. Juist daarin zie ik voor
een commissie van toezicht een grote functie in het
geheel, zodat wij geen rapporten meer nodig hebben van
de Algemene Rekenkamer of van de Nationale Ombudsman over allerlei kleine zaakjes, maar dat wij echt
kunnen kijken naar de werking van de IND. Daarmee
kunnen wij onze parlementaire controle op een objectieve en onafhankelijke manier uitoefenen, waar de IND
als lerende organisatie heel veel baat bij zou kunnen
hebben. Ik ben heel benieuwd naar wat de staatssecretaris hierover kan zeggen.
De voorzitter: Ik hoorde u tussendoor zonder het te
noemen een ordevoorstel doen om de tweede brief met
de antwoorden opnieuw te agenderen, samen met de
brief die vandaag is ingekomen. Het lijkt mij goed om dat
even terug te nemen naar de procedurevergadering van
17 december. Dan doen wij die brief dus niet af hier.
De heer Van Haersma Buma (CDA): De heer Spekman
heeft een mede door mij ondertekend amendement
ingediend op het terrein van de medische asielzoekers.
Dat is een amendement op de begroting en daarover
moet voor het einde van het jaar gestemd worden.
De heer Spekman (PvdA): Ik sluit mij daarbij aan. Ik ben
overigens van mening dat wij voortgang moeten maken.
Wij willen uiteindelijk iets met de noodopvang, maar dan
moet het Rijk zelf ook iets doen. Ik vind het van belang

dat de staatssecretaris doorgaat met de voorbereiding
van het uitvoeren van de motie die door de Kamer is
aangenomen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Als wij toch een openbare
procedurevergadering houden: wij hebben niet eens de
tijd gehad om de brief over de medische bijstand goed te
bestuderen, laat staan dat wij die met anderen konden
bespreken.
De voorzitter: Het gaat niet over de brief over de
medische bijstand. Die komt sowieso op een ander
moment aan de orde. Ik hoorde echter mevrouw Azough
tussendoor zeggen dat zij daarop wilde terugkomen
samen met de brief die nu wel op de agenda staat.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik steun het verzoek van
GroenLinks.
De heer Anker (ChristenUnie): In verband met de zaken
die lopen in de noodopvang vind ik het prima om de
brief van de heer Spekman voor kennisgeving aan te
nemen, zodat wij verder kunnen gaan.
De voorzitter: Dat is niet aan de orde! Aan de orde is de
vraag of de brief die daaraan voorafging over rechtsbijstand en medische problematiek vandaag samen met dit
wetsvoorstel wordt afgedaan.
Goed. Ik begrijp dat alleen de brief die vandaag is
binnengekomen terug in de procedurevergadering komt.
De heer Anker (ChristenUnie): Hoewel wij discussiëren
over wat wij vandaag wel en niet bespreken en er
natuurlijk voortdurend stukken bijkomen, is mijn eerste
zin toch nog dat wij vandaag eindelijk over de nieuwe
asielwetgeving spreken. Daar hebben wij lang op
gewacht. Nu de wetgeving er uiteindelijk ligt, lijkt het
uiteindelijk toch nog een heel bescheiden stuk wetgeving
te zijn van slechts een aantal artikelen. De meeste
spanning zit natuurlijk in de uitwerking van deze
wetgeving en in het Vreemdelingenbesluit. Ik merk ook
aan alles dat wij in dit debat daarop vooruit grijpen.
Dit kabinet heeft een nieuwe koers ingeslagen met het
asielbeleid en met het vreemdelingenbeleid in het
algemeen. In de beleving van mijn fractie volgt de
nieuwe koers drie sporen. Het eerste spoor was de
uitvoering van het generaal pardon, dit met onder meer
het doel om een groot aantal dossiers eindelijk af te
kunnen ronden en mensen niet langer in onzekerheid te
houden. Het tweede spoor is het verbeteren van de
asielwetgeving. Wij willen niet meer dat mensen wonen
in hun asielprocedure. Het is van belang dat men zo snel
mogelijk weet waar men aan toe is. Het derde spoor is
het realiseren van meer terugkeer van uitgeprocedeerden
en het tegengaan van illegaliteit. Uit de laatste rapportage van de vreemdelingenketen hebben wij kunnen
constateren dat die terugkeer langzamerhand ook gauw
komt, maar ik geef grif toe dat het een belangrijke
ambitie blijft.
Vandaag spreken wij dus over het tweede spoor, de
verbeteringen van de asielwetgeving. Het doel van de
verbeteringen is om de procedures te verkorten en het
aantal herhaalaanvragen te beperken. Dat laatste moet
vooral worden bereikt door zo veel mogelijk feiten mee
te nemen in de algemene asielprocedure.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

15

Ik wil toch een opmerking maken. Wij zijn er bijna
allemaal in de een na laatste week voor het kerstreces,
maar ik mis toch een collega die zo vaak heeft gezegd
dat er een eind moet komen aan vreselijk lange
procedures, de heer Fritsma. Ik had hem vandaag echt
verwacht met een gereedschapskist vol amendementen.
Ik vind het jammer dat hij er niet is, want hij had een
keertje wat meters kunnen maken.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik ben een beetje
verbaasd over de verbazing. Het lijkt mij eerlijk gezegd
heel voorspelbaar en logisch dat de heer Fritsma er niet
is, als het gaat om inhoudelijke wetsvoorstellen.
De voorzitter: Daar hoeft u niet op te reageren.
De heer Anker (ChristenUnie): Ik heb gewoon een
primaire emotie uitgesproken.
Mevrouw Van Velzen (SP): Als mensen hier niet komen
en dus zwijgen, ga ik ervan uit dat zij toestemmen.
Anders ben je ongeloofwaardig, zeker als PVV’er.
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Ik moet
doorgaan, want nu gaan wij via mij met de heer Fritsma
debatteren, die ikzelf heel erg mis. En mevrouw Verdonk;
het is allemaal wat.
Bijna een jaar geleden spraken wij in een algemeen
overleg over de hoofdlijnen van de nieuwe procedure.
Destijds waren er nogal wat zorgen over hoe de nieuwe
procedure er uit zou zien. Dat heeft naar ik vermoed bij
veel aanwezigen op de publieke tribune, die ik formeel
niet mag aanspreken, ook tot veel zorgen geleid. Het
heeft tot heel veel discussies geleid. Ik herinner mij nog
een bijeenkomst, een expertmeeting in Sociëteit De Witte
hiernaast met daarin een brede schakering van mensen
uit het veld der non-gouvernementele organisaties. Er
zijn nog steeds wat kritische geluiden, maar ik heb ook
kunnen constateren uit alle brieven die wij hebben
gekregen van organisaties dat een aantal zorgen die er
toen waren er nu niet meer zijn. Ik vind dat op zichzelf
een compliment waard. In de memorie van toelichting en
in de nota naar aanleiding van het verslag lees ik wat
een ontzettend uitgebreid consultatieproces er is
geweest. Dat is een goede zaak en dat moet ook, want
wij hebben te maken met een ontzaglijk complexe keten
van diensten die dicht bij het Rijk staan zoals de IND, tot
diensten die eigenlijk helemaal tegenover het Rijk staan,
namelijk de advocatuur, of die helemaal onafhankelijk
zijn, de rechters en alles wat daaromheen staat. Het is
van belang dat met al die mensen goed wordt gesproken.
Ook wij hebben nog wat opmerkingen en vragen. Om te
beginnen zijn er dingen waarmee wij blij zijn. De
ChristenUnie is erg blij dat met deze nieuwe procedure
een einde komt aan de 48-uursprocedure. Die was te kort
en te krap. Snelheid is goed, maar de zorgvuldigheid
moet gegarandeerd zijn. Een slordige procedure leidt
alleen maar tot vervolgprocedures. Ik krijg wel eens het
idee dat de 48-uursprocedure was bedacht om de
obligate backpacker weer terug te sturen. De procedure
werd natuurlijk voor veel meer dingen ingezet.
De ChristenUnie is ook blij met de voorgestelde
verruiming van het huidige toetsingskader van artikel 83
van de Vreemdelingenwet en daarmee de uitbreiding van
de mogelijkheden om nieuwe feiten en omstandigheden

en nieuw beleid in de beroepsprocedure mee te nemen.
Dit kan een belangrijke bijdrage leveren aan het
voorkomen van herhaalde aanvragen. Ondanks de kritiek
vanuit de Raad voor de rechtspraak ziet men ook daar de
meerwaarde en voorziet men zelfs na een in eerste
instantie iets hogere werkdruk toch een verlaging van de
werklast doordat er geen herhaalde procedures zijn.
De nieuwe asielprocedure wordt voorafgegaan door een
rust- en voorbereidingstermijn. Als het goed is, komt dit
de zorgvuldigheid ten goede. Die rust- en voorbereidingstermijn wordt gebruikt om de documenten op
orde te krijgen. VluchtelingenWerk en de rechtsbijstand
mogen dan ook al helpen bij de voorbereiding van de
procedure. Het is goed dat er op die kwalitatieve
voorbereiding wordt ingezet. Het is ook correct dat die
voorbereidende handelingen ten faveure van de
asielzoeker zijn. De staatssecretaris stelt in een toelichting op de nota van wijziging dat in het kader van de
toepassing van de Dublinverordening reeds in de rusten voorbereidingstermijn de nodige stappen kunnen
worden gezet, zoals het indienen van een claim indien
blijkt dat de vreemdeling eerder in een andere lidstaat
heeft verbleven. Op zichzelf valt dat te begrijpen. Je
moet niet onnodig tijd verloren laten gaan, als duidelijk
is dat mensen terug moeten. Wel vraag ik mij af hoe dit
zich verhoudt tot de waarborgen uit de Dublinverordening ten behoeve van onder andere minderjarigen en
statushoudende gezinsleden. VluchtelingenWerk heeft dit
punt onder onze aandacht gebracht. Scheert de
staatssecretaris vluchtelingen in de RVT over een kam
met illegale vreemdelingen die op Nederlands grondgebied worden aangetroffen of met vreemdelingen die een
asielverzoek hebben ingediend? Het is toch een van
tweeën. Graag krijg ik duidelijkheid daarover.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik heb twee vragen aan de
heer Anker. U zegt terecht dat de 48-uursprocedure te vol
en te kort was. Maar waarom bent u dan zo tevreden
over de nieuwe procedure, die acht kalenderdagen
inhoudt en in aantal uren eigenlijk amper verschil maakt?
De heer Anker (ChristenUnie): Dat ben ik niet met
mevrouw Van Velzen eens. Het gevolg van de
48-uursprocedure was dat men voor het voornemen tot
besluit ongeveer twee uur de tijd had. Dan moest de
zaak eerst nog vertaald worden enzovoort. In deze
algemene procedure hebben we een dag voor de IND,
een dag voor de asielzoeker, een dag voor de IND, een
dag voor de asielzoeker. Volgens mij geeft deze veel
meer flexibiliteit om mee te kunnen werken, in plaats van
dat je een fax binnenkrijgt en bij wijze van spreken aan
het einde van de middag moet constateren dat je te laat
bent om nog een zienswijze in te dienen. Ik zie daar dus
wel degelijk een verruiming in.
Mevrouw Van Velzen (SP): Die mening deel ik niet. Ik zie
nog steeds een te volle procedure.
U stelde net een kritische vraag over de Dublinprocedure, namelijk of het terugclaimen van Dublinclaimanten
tijdens de rust- en voorbereidingstijd zou moeten
gebeuren. Vreemde zin, het betekent eigenlijk uitzetten
naar het land waar de eerste aanvraag is ingediend. Als
u daar kritisch over bent, bent u dan van mening dat het
niet zou moeten gebeuren, en dat de staatssecretaris die
Dublinclaimanten ook zes dagen de rust zou moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

16

geven voordat de procedure en dus het terugsturen in
zouden moeten gaan?
De heer Anker (ChristenUnie): Ik kan me heel goed
voorstellen dat op het moment dat duidelijk is dat
iemand onder de Dublinprocedure valt en dus terug zou
moeten naar het land van de eerste asielaanvraag, men
daar niet al te lange tijd mee wacht, en degene niet de
hele procedure instuurt. Ik vind dat een logische zaak. Op
het moment dat VluchtelingenWerk dit aankaart en zegt
dat men even moet wachten, zijn die mensen nog niet in
de asielprocedure waardoor ze allerlei randvoorwaarden
en waarborgen missen. Daar moeten we wel scherp op
zijn. Ik ben erg van het meters maken en ik begrijp dat
dit ook het idee is achter dit voorstel van de staatssecretaris. Ik vraag dit omdat ik niet wil dat wij een mooie
procedure aan het maken zijn en dan over een tijdje door
het Europese Hof worden teruggefloten. Ik vind dat wij
dat op een goede manier moeten regelen. Het moge
duidelijk zijn dat ik het EVRM daarin niet als een last zie,
maar als een groot instrument dat wij hebben om de
rechten van de mens in de gaten te houden. Ik neem dit
heel serieus.
Mevrouw Van Velzen (SP): De heer Anker zegt terecht
dat deze wet op dit punt niet bij het Europese Hof zou
moeten stranden, maar de staatssecretaris heeft al
aangegeven dat ze daar geen enkele twijfel over heeft.
De wet is Europese Hof-’’proof’’, maar de heer Anker
blijft met twijfels zitten. Dan is het antwoord natuurlijk
voorspelbaar. De staatssecretaris gaat nog een keer
zeggen wat ze ons al schriftelijk heeft medegedeeld. Wat
zijn de woorden van de heer Anker dan waard? Wat gaat
hij concreet ondernemen? Neemt hij eigen initiatief, komt
hij met voorstellen, amendementen, moties of wil hij nog
een keer het al geëffende pad bewandelen?
De heer Anker (ChristenUnie): Dat is altijd interessant. Ik
doe het zelf ook graag, vooruitkijken wat er allemaal
precies gaat gebeuren. Ik stel nu in dit wetgevingsoverleg een vraag aan de staatssecretaris. Ik verwacht dat zij
daar serieus op antwoordt. Ik weet niet of ik dat zo moet
gaan invullen zoals u dat nu al bij voorbaat invult. We
zullen in de tweede termijn zien wat nodig is. Die vraag
is ons voorgelegd en ik ben daar heel benieuwd naar.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik heb dezelfde vraag,
en ik ben benieuwd wat de fractie van de ChristenUnie in
de tweede termijn zal zeggen.
De heer Anker (ChristenUnie): Blijkbaar weten de
fracties van de SP en GroenLinks al precies wat de
staatssecretaris gaat zeggen.
Dan kom ik bij het medisch advies. Het medisch advies
moet sneller duidelijkheid geven over eventuele
medische aanvragen. Ik mis in de stukken nog wel hoe
de resultaten van het advies mee worden genomen in
het gehoor. Er wordt wel gezegd dat bepaalde indicaties
eventueel worden meegenomen voor een medische
aanvraag. Maar iemand die getraumatiseerd is, zou
misschien wel verhoord kunnen worden, maar alleen
onder speciale omstandigheden, met een verhoorder die
speciale instructies heeft gekregen. Eigenlijk datgene
waarvoor de map bedoeld is, mis ik in deze beantwoording. Er zou namelijk een meerwaarde voor iedereen in
kunnen zitten, dat mensen niet nodeloos blijven wachten

op een procedure omdat de IND niet weet hoe die ermee
verder moet. Het is daarbij ook van belang dat de IND
wat schot krijgt in zo’n zaak. Ik krijg hierop graag de
reactie van de staatssecretaris.
Een aantal fracties heeft het dilemma geschetst of je zo’n
medische adviesaanvraag wel verplicht mag stellen. Ik
zie er ook wel wat juridische bezwaren tegen, maar
tegelijkertijd zou het iedereen helpen, ook de asielzoeker
zelf, als dit gebeurt. Is er op dit punt inderdaad niet meer
mogelijk? Ik zou het liefste hebben dat wij niet later te
horen krijgen van mensen: eigenlijk had ik ook nog wel
wat klachten waar ik eerder niet over heb gesproken. Dit
soort zaken moet wel eerder naar voren komen.
Bij het eerste debat over de nieuwe asielprocedure in
december hebben wij ook gesproken over de opvang van
rechtmatig verblijvenden. Het gaat dan om mensen die
aan het eind van hun asielprocedure zijn gekomen maar
die bijvoorbeeld nog een kind in procedure hebben of
medische problemen hebben. Het gaat om mensen die
proberen terug te keren zonder dat het lukt. Ofwel gaat
het om schrijnende gevallen. De staatssecretaris heeft
december vorig jaar toegezegd om de mogelijkheden
voor opvang van categorieën anders dan de medische
categorieën, ook mee te nemen in de ex anteuitvoeringstoets. Uit de stukken begrijp ik dat dit met de
medische groep is gebeurd maar ten aanzien van de
andere groep lees ik dat ernaar gekeken is maar dat er
vooral principiële redenen zouden zijn om deze groep
niet op te vangen. Er zou dan onderscheid worden
gemaakt tussen de verschillende groepen reguliere
aanvragers. Dit zijn mensen die ons voor een voldongen
feit stellen, namelijk dat zij in Nederland zijn na een
asielprocedure en dat onderscheid zou dan niet gemaakt
kunnen worden. Of ze hier nu mogen blijven of
teruggaan, wij hebben er alle belang bij dat deze mensen
in beeld blijven. Als het bijvoorbeeld gaat om de groep
’’buiten schuld’’ heb ik veel liever dat die vanuit een
opvangsituatie probeert terug te keren of dat vanuit die
opvangsituatie geconstateerd moet worden dat terugkeer
niet lukt, dan dat deze groep verblijft op straat of onder
een brug. Ik vraag de staatssecretaris nogmaals om
serieus te kijken naar wat er mogelijk is voor deze groep.
Ze had dit overigens al toegezegd maar ik vraag dit
natuurlijk ook met het oog op de nieuwe procedure en
tevens met in achterhoofd datgene wat wij aan de
gemeenten beloofd hebben, namelijk dat wij zouden
proberen de mensen in de procedure opvang te bieden
zodat ze geen gebruik behoeven te maken van de
noodopvang. Dit is mijnerzijds een serieus verzoek aan
de staatssecretaris. Ik heb erover ook een motie
voorbereid. En als ik de vorige sprekers heb gehoord,
ben ik op dat punt niet de enige. Wat mij betreft
proberen wij het uitgangspunt te laten zijn dat wanneer
deze mensen rechtmatig in Nederland zijn, ze opvang
krijgen. Ik begrijp heel goed de belangrijke slag om de
arm die daarbij gemaakt moet worden, in de zin dat het
een aanzuigende werking kan hebben en dat er misbruik
van kan worden gemaakt. Oftewel het filter is van
cruciaal belang. Ik ben eerlijk gezegd niet echt overtuigd
door de principiële argumentatie van de staatssecretaris
op dit punt. Die heb ik niet eerder gehoord toen wij het
hierover hadden. Het was weliswaar twee weken geleden
bij het debat over het generaal pardon aan de orde maar
voor de rest was het nieuw.
Mijn volgende punt betreft de overgang van de
algemene asielprocedure naar de verlengde asielproce-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

17

dure. Het criterium voor die overstap is zorgvuldigheid.
Op zichzelf zou het fantastisch zijn als wij ons daarmee
konden redden, maar mijn vraag is toch hoe dit nu
precies tot stand komt. Gaat alleen de IND erover of kan
ook een advocaat zeggen: ik vrees voor mijn cliënt in
deze procedure en wil daarom een overstap maken naar
de verlengde procedure?
Mijn laatste punt betreft de advocatuur. Wij weten dat er
in Nederland advocaten zijn die in het belang van hun
cliënt handelen. Dat is ook hun taak. Wij weten ook dat
er juridisch adviseurs zijn die niet langer advocaat zijn
maar die het wel voor elkaar krijgen om tegen onfatsoenlijke betaling mensen zo lang mogelijk in procedure te
houden. Het is ontzaglijk storend dat deze adviseurs die
beloven in dienst van de rechtsstaat te handelen, dit
helemaal niet doen. Is het niet mogelijk op dit punt eisen
te stellen, in de zin dat mensen die in de procedure zitten
gebruik moeten maken van een echte advocaat en niet
van allerlei sjoemelende figuren die dit soort dingen
vanuit hun eigen bureautjes doen voor woekerwinsten?
Dit is een redelijk emotionele oproep mijnerzijds aan de
staatssecretaris om daaraan iets te doen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. Normaal neem
niet ik, maar collega Pechtold deel aan deze commissie.
Ik heb dit onderwerp de vorige keer echter ook besproken en zal dat nu weer doen.
Met de bespreking van dit wetsvoorstel ronden wij,
althans voorlopig, een traject af dat meer dan drie jaar
geleden begon met de evaluatie van de Vreemdelingenwet 2000 door de commissie-Scheltema. Deze commissie
constateerde een aantal problemen met de toepassing en
uitwerking van die wet, zoals de korte procedure in het
aanmeldcentrum en de te lange procedure na het
aanmeldcentrum. De commissie adviseerde om een
betere balans te vinden tussen de gewenste snelheid en
de zorgvuldigheid. Dat is een moeilijke zoektocht. Dat zal
het waarschijnlijk ook blijven. Een moeilijke zoektocht is
het ook naar een balans tussen enerzijds de gevolgen die
ons asielbeleid kan hebben voor de Nederlandse
samenleving en anderzijds de impact van ons beleid op
het leven van individuele, vaak kwetsbare personen.
Daarom is een goede rechtsbescherming voor asielzoekers en een zorgvuldige en snelle asielprocedure zo
belangrijk.
Dan de concrete invulling van het wetsvoorstel. Ik begin
met een aantal punten waar mijn fractie blij mee is. Ik
noem het invoeren van een rust- en voorbereidingstermijn, zodat asielzoekers beter voorbereid aan hun
procedure kunnen beginnen; de verbetering of invoering
van de zogenaamde ex nunctoetsing waardoor actuele
veranderingen in de situatie in het land van herkomst of
in ons eigen asielbeleid in een lopende procedure
kunnen worden meegenomen en het aantal herhaalde
aanvragen kan worden teruggedrongen; meer aandacht
voor medische problematiek van asielzoeker en het
toekennen van een recht op opvang gedurende de
nieuwe vertrektermijn van vier weken.
Tijdens het algemeen overleg dat wij verleden jaar
hebben gehouden over de kabinetsreactie op het rapport
van de commissie-Scheltema, bracht ik ook een aantal
bedenkingen naar voren. Allereerst dat de verkorte
procedure in een licht gewijzigde vorm tot standaard
wordt verheven. De tweede is dat asielzoekers met te
veel verschillende advocaten te maken zouden kunnen

krijgen. De derde dat het kabinet niet besloot tot
aanpassing van de marginale toetsing door de rechter.
Ik begin met het eerste punt, de verkorte procedure als
standaard. De huidige AC-procedure, die ongeveer vijf
dagen duurt, wordt licht opgetuigd en verlengd tot acht
dagen en krijgt in de nieuwe situatie de naam ’’algemene
asielprocedure’’. Met de suggestie dat dit de standaardprocedure wordt, terwijl de AC-procedure als uitzondering bedoeld was. Ik wil graag van de staatssecretaris
horen hoe zij dat ziet.
Het vele wisselen van advocaat is het tweede punt. Uit
het oogpunt van zorgvuldigheid vind ik dat onwenselijk.
Voor mij hebben verschillende collega’s het hier ook over
gehad. Het lijkt mij heel relevant dat asielzoekers een
vertrouwensrelatie met een advocaat kunnen opbouwen
en zo veel mogelijk door dezelfde advocaat worden
bijgestaan. Als je dat niet doet, lijkt mij dat uit het
oogpunt van zorgvuldigheid niet zo handig. De staatssecretaris heeft een deel van mijn zorgen hierover
weggenomen door asielzoekers de mogelijkheid te
bieden naar hun advocaat toe te reizen en een spreekuurvoorziening in te bouwen. Dat klinkt op papier wel heel
erg mooi, maar in de praktijk zal dat toch tot allerlei
problemen leiden. Een asielzoeker met een paar
ov-bewijzen en een routebeschrijving op pad sturen naar
zijn advocaat, klinkt makkelijk, maar lijkt mij in de praktijk
toch niet zo eenvoudig. Wat zijn de consequenties voor
de continuïteit van de rechtsbijstand als er vertragingen
optreden in een bepaalde fase van de procedure?
Waarom zou de advocaat niet naar de persoon komen
die asiel heeft gevraagd?
Dan de marginale toetsing. Voor mijn fractie is die heel
belangrijk. Om de rechtsbescherming van asielzoekers te
verzekeren, is voldoende effectieve controle op de IND
noodzakelijk. Dit is soms letterlijk van levensbelang. Dat
weet de staatssecretaris ook. De rechtbank moet zich wat
mijn fractie betreft, niet beperken tot die marginale
toetsing. Om te weten of het oordeel van de IND omtrent
de geloofwaardigheid van het asielrelaas klopt, moet de
rechter een volledige toetsing doen. Ook het gebruikmaken door de rechter van zijn onderzoeksbevoegdheid in
asielzaken is door de afdeling ingeperkt. Het gevolg
daarvan is dat de rechter het oordeel van de IND omtrent
de feiten moet accepteren tenzij dat evident onjuist is of
de IND procedurele fouten heeft gemaakt. Zekerheid is er
in asielzaken zelden. Mijn fractie vindt dat het uiteindelijk
aan de onafhankelijke rechter moet zijn om te bepalen of
het standpunt van de IND of dat van de asielzoeker het
dichtst bij de waarheid ligt, niet aan de IND zelf. Het is
ook de basis van ons rechtsstelsel dat de rechter bij
uitstek degene is die oordeelt over de vraag of iets klopt
of niet.
Een volledige toetsing kan ook helpen bij het terugdringen van het aantal herhaalde asielverzoeken. Om die
reden deed ik de interruptie in het betoog van de heer
Van Haersma Buma. Het kabinet is bang dat dit een
aanmerkelijk groter belang op de middelen van de
rechter zal betekenen. Op dit punt verwijs ik naar het
advies van de Raad voor de Rechtspraak over het
initiatiefvoorstel, waarin de volle toetsing is opgenomen.
De Raad raamt de benodigde extra middelen op
ongeveer 1 mln.; om precies te zijn, op € 1.124.000 per
jaar. Naar verwachting zal juist die zorgvuldigheid ervoor
zorgen dat herhaalde aanvragen niet plaatsvinden. Dat
aspect wordt ten onrechte niet meegenomen. Ik vraag de
staatssecretaris om daarop te reageren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

18

Ik noem ten slotte nog een aantal bedenkingen.
Verschillende woordvoerders hebben al gesproken over
AC Schiphol. Voor asielzoekers in AC Schiphol zal de
eerste jaren geen rust en voorbereidingstijd gelden. Zij
komen in een nadelige positie. Dit brengt naar mijn idee
rechtsongelijkheid met zich mee. Ik hoor graag een
reactie hierop. Om welk deel van de asielzoekers gaat
het? Hoe beoordeelt de staatssecretaris dit?
In de nota van wijziging die wij op 25 november
ontvingen, wordt de mogelijkheid geopperd om tijdens
de rust- en voorbereidingstijd een Dublinclaim te leggen.
De asielprocedure is dan volgens de staatssecretaris nog
niet begonnen. De waarborgen in de Dublinverordening
zijn dan dus nog niet van toepassing. Ik vind dat nogal
raar. Waarom is de staatssecretaris niet van mening dat
dit voornemen in strijd is met de verordening? Waarom
heeft zij hiertoe besloten? Waarom heeft zij dat zo laat
gedaan?
Voorzitter. Ik kom tot een conclusie. Het kabinet streeft
naar een nieuwe balans tussen snelheid en zorgvuldigheid in de asielprocedure. Mijn fractie steunt het
merendeel van de voorstellen daartoe. Op een paar
punten, met name op dat van de marginale toetsing, mis
ik nog een stap. Het kabinet wil een toekomstbestendige
asielprocedure en dat lijkt mij een goed streven. De
vraag is echter of die met het huidige voorstel wordt
bereikt. Het Europese beleid is volop in beweging, wat
waarschijnlijk op korte termijn een nieuwe wijziging zal
vergen. Het is sowieso belangrijk om in de komende
jaren de vinger aan de pols te houden en na te gaan hoe
de voorstellen van het kabinet in de praktijk uitwerken.
Wanneer verwacht de staatssecretaris de volgende
evaluatie te houden? Welke vorm zal die hebben? De
heer De Krom sprak hier al over.
In relatie tot die marginale toetsing hebben de D66-leden
Pechtold en Van der Ham een wetsvoorstel opgesteld.
Dat wetsvoorstel is echter breder en daarom is mijn
fractie van plan om op het punt van de marginale
toetsing een amendement in te dienen, samen met de
fractie van de SP. Ik hoop dat wij dit kunnen regelen.
De voorzitter: Het woord is aan de heer Spekman van
de PvdA-fractie.
De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Het wetsvoorstel
dat wij vandaag bespreken, heeft belangrijke doelen:
snellere en zorgvuldigere procedures, beperking van de
hoeveelheid herhaalde aanvragen en beperking van het
rechtmatig verblijf in de bijzondere opvang. Een aantal
zaken heeft onze volle steun. Wij steunen de maatregelen
in het wetsvoorstel. Als het gevolg van de voorstellen
wordt de verkorte asielprocedure zorgvuldiger en kunnen
er meer asielaanvragen in de verkorte procedure worden
afgehandeld. De totale duur zal naar verwachting met
drie maanden worden beperkt. Wij zijn positief over de
voorgestelde rust- en voorbereidingsperiode. Wij hebben
daar vorig jaar overigens in ongeveer dezelfde periode
hierover ook gedebatteerd. Wij vinden die echt een
verbetering.
Wij zijn verder positief over de mogelijke opvang van
asielzoekers die tegen een afwijzing in de verkorte
procedure bij de rechtbank in beroep zijn gegaan. Dat is
een reële verbetering die gesleep met mensen naar en
uit de opvang voorkomt. Ook zijn wij positief over de
uitvoering van de motie-Spekman. Het is hier namelijk
niet altijd vanzelfsprekend dat een motie wordt uitge-

voerd. Dat is mij ondertussen wel opgevallen. Ik ging er
altijd van uit dat een motie werd uitgevoerd. Vandaar dat
ik blij ben dat dit nu wel gebeurt.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. Mogen wij dit in
andere debatten citeren? Ik vind dit namelijk een mooie
uitspraak.
De voorzitter: U mag altijd citeren.
De heer Spekman (PvdA): Ik heb mij er hier over
verbaasd dat niet alle moties worden uitgevoerd. De
meeste moties halen het overigens niet; dat is het
verschil.
De voorzitter: Gaat u door met uw betoog, mijnheer
Spekman.
De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Er is een aantal
punten waarbij wij kritisch zijn. Op een aantal zal ik
ingaan; een aantal andere punten is al benoemd door de
collega’s. Ik zijn mijn inbreng beëindigen met twee
hoofdpunten voor ons. Dat zijn de hoeveelheid herhaalde
aanvragen met daaraan gekoppeld de vraag of wij daar
nog meer aan kunnen doen en de positie van het kind in
de wetgeving.
Allereerst wil ik ingaan op het volgende punt: geen
mensen op straat die hebben meegewerkt aan hun
terugkeer, maar die niet kunnen terugkeren. Wij hebben
in dit verband aan de hand van een aantal casussen ook
een aantal vragen gesteld over deze mensen. Evenals de
heer De Krom heb ik op tv de documentaire gezien over
de werkwijze van de IND. Ik moet zeggen dat ik onder de
indruk was van de zorgvuldigheid waarmee gewerkt
werd. Het valt of staat er echter mee, ook het draagvlak
in het land voor de wetgeving die wij met elkaar
vaststellen, of wij erin slagen om de hoeveelheid mensen
die op straat belanden tot een minimum te beperken. Dat
hangt weer samen met de hoeveelheid mensen die
terugkeren. Ook mevrouw Van Velzen heeft hierover
gesproken.
Uiteindelijk vind ik het wel cruciaal om geleidelijk meer
grip te krijgen op het tijdstip waarop wij zeggen: deze
mensen hebben het echt aan zichzelf te wijten en zij
komen door hun eigen gedrag op straat te staan,
waarmee zij in een kommerrijke situatie belanden.
Sommige mensen met een warm hart zeggen daarvan:
dat moet toch echt anders. Ik ben er dan ook voor, als wij
mensen maximaal een eerlijke kans bieden op een
verblijf in Nederland als asielzoeker. Als die mensen die
kans niet blijken te hebben, moet het terugkeerbeleid
veel strakker gevolgd worden.
Op het volgende punt zijn wij ook kritisch. Daarover is
een aantal brieven geschreven. Tevens heeft een aantal
collega’s dit punt benoemd. Ik doel op de brief van
Amnesty, alsook een brief van de groep Vrouwen Tegen
Uitzetting. Dit punt is ook terug te vinden in de EAUT.
Het gaat dan over de positie van medische aspecten,
vooral over traumatische ervaringen, zoals verkrachtingszaken in het land van herkomst. Het gaat ook een beetje
over de interpretatie van het Istanbulprotocol. Je ziet dan
hoe moeilijk het is om die zaken in de beginfase mee te
wegen, dus om bij het begin te bedenken hoe wij dat zo
zorgvuldig mogelijk doen.
In de EAUT, de uitvoeringstoets, wordt aangegeven dat
de map daar een heel geschikte methode voor heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

19

Collega Azough heeft daar zojuist over gesproken en, als
ik mij niet vergis, collega Anker. Ik zou graag zien dat er
toch meer gebeurt dan tot nu toe in de wet ter zake is
omschreven. Er wordt gekeken naar de aanbevelingen uit
de EAUT. Ik noem ook de brief van Amnesty inzake de
medische aspecten die vooral te maken hebben met
traumatische ervaringen of met marteling.
Wat het volgende punt betreft, kan ik mij volgens mij
aansluiten bij mevrouw Van Velzen van de SP. Zij heeft
gesproken over de procedure van Schiphol; zij wil die zo
veel mogelijk gelijkschakelen, in ieder geval betreffende
het medisch advies. Dat is volgens mij belangrijk.
Een ander punt is zelfs al even kort aan de orde geweest
in een interruptiedebatje tussen mevrouw Van Velzen en
de heer Anker. Daarbij gaat het over de dubbeling in
claims, als het asielverzoek nog niet is ingediend. Anders
gelden waarborgen van de Europese asielrichtlijnen. Dat
kan een probleem zijn. Dat was ook het probleem waar
de heer Anker zojuist naar verwees en waarover hij een
vraag stelde. Dat vinden wij een serieus probleem. Ik
snap dus wel de doelstelling van de staatssecretaris en
die steun ik volmondig. Met mijn boerenverstand zou ik
dan ook zeggen: ja, dat is ook volstrekt logisch; hoe
eerder je het doet, des te beter. Alleen, als de asielzoekers aan de andere kant weer bescherming mislopen
waar zij op zich wel recht op zouden moeten hebben,
omdat anders andere dingen weer misgaan, is dat ook
weer te betreuren. Daarom vraag ik de staatssecretaris
hoe zij daarmee denkt om te gaan.
Mevrouw Van Velzen (SP): Voordat wij in een totale
herhaling vervallen, wil ik opmerken dat ik aanneem dat
de heer Spekman de stukken wel gelezen heeft. Hij heeft
toch ook de overduidelijke antwoorden van de staatssecretaris gezien? Ik wil hem dan ook dezelfde vraag stellen
die ik aan de heer Anker heb voorgelegd. Ik hoop wel dat
hij een ander antwoord kan geven dan de heer Anker.
Wat gaat de heer Spekman dan doen?
De heer Spekman (PvdA): Ik had al bedacht dat u mij
die vraag zou stellen. Ik nam mij voor, te antwoorden: ik
sluit mij aan bij mijn collega Anker. Wij zijn nu met
elkaar in debat. Mij is dat zeker opgevallen. Juist omdat
het mij is opgevallen en omdat ik ook de brief van
VluchtelingenWerk Nederland zeer serieus neem, vraag ik
de staatssecretaris nog een keer dringend hoe zij dat
dilemma denkt op te lossen. Er is immers sprake van een
dilemma. Daar zit de asielwetgeving overigens vol mee.
Die wetgeving zit constant vol met dilemma’s, want hoe
barmhartiger we worden, hoe meer er misbruik zal
worden gemaakt, waardoor het draagvlak weer in elkaar
zakt. Zo blijf je heen en weer gegooid worden binnen de
asielwetgeving, die van dilemma’s aan elkaar hangt.
Uiteindelijk is de bodemlijn dat mensen die terecht
gebruikmaken van of een beroep doen op de asielprocedure, bescherming genieten en wij voorkomen dat
mensen die terecht asiel aanvragen door krakkemikkige
procedures of beroerde opvang mensonwaardig worden
behandeld. Dat zijn de dilemma’s die je in de asielwetgeving constant zult tegenkomen. Zo ook op de laatste
twee punten die ik belangrijk vind.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik begrijp dat de heer
Spekman zegt dat hij een dilemma voorziet en dat de
staatssecretaris daarop moet antwoorden. Ik hoor graag
van hem welke oplossingsrichting de staatssecretaris

moet kiezen in dit dilemma en welk principe hij daarin
centraal wil stellen.
De heer Spekman (PvdA): Het meest botte is ook het
meest gemakzuchtige, dus daar kies ik niet vanzelfsprekend voor. Als je die bescherming zo belangrijk vindt, en
die vind ik belangrijk, leg je geen Dublinclaims op het
moment dat er nog geen asielverzoek is ingediend. Ik
begrijp ook dat dan gelijk een procedure in gang moet
worden gezet, dat er opvang moet worden geregeld, dat
dit kosten met zich meebrengt en dat het uiteindelijke
resultaat hetzelfde is, namelijk dat de persoon terug
moet naar het land van herkomst. Ik zoek dus naar een
derde weg en ik weet niet of die er is, maar ik vraag
uitdrukkelijk aan de staatssecretaris om naar die derde
weg te zoeken, daar meerdere partijen hier aan tafel dat
zo belangrijk vinden.
Wij vinden het cruciaal dat wij hier zorgvuldige procedures hebben. Ik ben geen voorstander van herhaalde
aanvragen, omdat ik vind dat herhaalde aanvragen heel
vaak tot niets leiden. Ik ben meer voor extra zorgvuldigheid bij de eerste procedure dan voor herhaalde
aanvragen. Ik wil mij echter altijd houden aan internationaalrechtelijke verdragen. Ik zie alleen dat herhaalde
aanvragen op dit moment vaak worden gebruikt om te
rekken en dat leidt uiteindelijk tot niets, niet voor ons als
land maar ook niet voor de meeste asielzoekers. Ik zoek
nu naar wat er extra mogelijk is bovenop wat de
staatssecretaris voorstelt. Voor de herhaalde asielaanvragen maakt het wetsvoorstel een aantal keuzen. De
rechter mag meer zaken meenemen in het beroep, dat is
ontzettend belangrijk en goed, en medische aspecten
worden eerder betrokken in de procedure. Dat is ook
ontzettend goed. Ik heb zojuist al gezegd wat er op dat
gebied extra zou moeten.
Wij hebben bedacht dat er eventueel een aantal zaken
extra mogelijk zijn. Je zou kunnen zeggen dat aanvragen
misschien minder vaak in Nederland moeten worden
afgewacht, je kunt de afdoening iets versoberen, je kunt
iets doen met het versimpelen van inhoudelijke
beoordelingen en zo kun je nog een aantal keuzen
maken. Ook bij de rechtmatige aanvragen kun je keuzen
maken en ook daar worden keuzen gemaakt in het
wetsvoorstel, maar ook daar zijn er andere opties om
aanvragen te voorkomen. Je moet dit altijd doen vanuit
het principe dat je ervoor zorgt dat mensen die met recht
en reden een aanvraag doen, voldoende en zorgvuldig
behandeld worden.
We hebben een aantal zaken in voorbereiding om een
motie of een amendement in te dienen. De eerste gaat
erover dat het aantal rechtsmiddelen dat tegen een
afwijzing van een herhaalde asielaanvraag wordt
ingediend, wordt teruggebracht. Het gaat dan om de
afwijzing van een aanvraag tot verlening van een
verblijfsvergunning asiel op grond van artikel 29 van de
Vreemdelingenwet 2000. Als er na een eerdere onherroepelijk geworden afwijzing door de staatssecretaris van
Justitie van deze asielaanvraag, aan een tweede
aanvraag op grond van hetzelfde artikel 29 door de
asielzoeker geen nieuwe feiten of omstandigheden ten
grondslag worden gelegd, kan de staatssecretaris die
aanvraag versneld afwijzen. In dat geval is sprake van
een afwijzing van een herhaalde asielaanvraag. Volgens
een amendement dat wij in voorbereiding hebben, kan er
maar maximaal een keer bij de rechter worden geprocedeerd. Daarmee breng je een versobering aan die wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

20

mogelijk is. Ik hoor hierop graag een reactie van de
staatssecretaris.
Een andere optie zou kunnen zijn om de regelgeving
zodanig te wijzigen dat de mogelijkheden worden
beperkt om beslissingen op herhaalde asielaanvragen en
reguliere vervolgaanvragen af te wachten, niet zijnde
aanvragen voor verblijf op medische gronden in
Nederland die moeten worden afgewacht. Dat kun je
doen voor een aantal situaties, waarbij bijvoorbeeld
sprake is van een derde asielaanvraag, waarbij de eerste,
afgewezen asielaanvraag langer dan een jaar voor het
indienen van een nieuwe aanvraag onherroepelijk is
geworden en – een aantal van dat soort voorwaarden
kun je bedenken – een vreemdeling binnen een week
voor zijn geplande vertrek een nieuwe aanvraag indient.
Dat is een andere optie. Ook daarop krijg ik graag een
reactie van de staatssecretaris.
De laatste is nog ingewikkelder. Die verzoekt namelijk het
kabinet om met het oog op de beperkte, herhaalde
aanvraag een vervolgaanvraag te onderzoeken en de
Kamer misschien te informeren over een aantal
mogelijke concrete maatregelen om de vergoeding van
de rechtsbijstand in vreemdelingenzaken in uitzonderlijke
situaties te beperken, bijvoorbeeld wanneer er sprake is
van een derde of vierde verblijfsaanvraag of een
kansloze aanvraag. Wat ik daar zelf lastig aan vind, is dat
wij natuurlijk zoeken naar methodes om het aantal
herhaalde aanvragen te beperken en het kaf van het
koren te scheiden. Ik steek mijn hand ervoor in het vuur
dat 99% van de asieladvocaten het werk naar eer en
geweten doet en het ook supergoed doet. Wij mogen
trots zijn dat wij zo veel mensen hebben die voor dit
vakgebied hebben gekozen en het ook zo goed doen.
Maar er is een deel – daarin sluit ik mij wel aan bij
collega Anker – van de advocatuur die bewust probeert
mensen alleen maar te werven en dan vervolgens
eigenlijk kansloze exercities met hen aangaat. En die hun
ook inspreekt dat zij dan echt nog wel een kans hebben.
Dat vind ik vrij hopeloos. Ik zoek naar een methode om
voor dat deel de stimulans weg te halen om weer een
herhaalde aanvraag in te dienen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Volgens mij haal je die
stimulans gewoon weg met een goede inhoudelijke
procedure aan het begin van de asielprocedure. Dan heb
je alle informatie en dan kunnen mensen ook terecht op
basis van internationale verdragen nog een zaak
aanspannen. Dan kun je daar snel over beslissen. Ik hoor
u worstelen. U zegt zelf dat het nu nog ingewikkelder
wordt, maar wij kunnen het toch simpel maken door
gewoon een goede startprocedure te hebben waardoor
informatie op tafel ligt en de rechter gewoon snel
besluiten kan nemen over welke aanvraag dan ook?
Daarmee hoeven wij toch niet te gaan schuren tegen de
randen van internationale verdragen om te kijken of wij
nog procedures kunnen afschaffen? Ik zie niet waarom u
het nu zo ingewikkeld maakt. Bent u dat met mij eens?
De heer Spekman (PvdA): Ik heb heel veel vragen
gesteld, juist over deze situatie. In de nota naar
aanleiding van het verslag komen eigenlijk alle antwoorden erop neer dat we ons maximaal inspannen en dat
onze verwachting positief is. Maar niets wordt omschreven in getallen en uiteindelijke resultaten. Hoe zorgvuldig
wij ook zijn, er kan één persoon zijn die advocaat is en
die toch een belang ziet om iemand aan het lijntje te

houden. Het gaat dan om een kwetsbaar mens, ook als
het geen echte asielzoeker is, want hij of zij is niet voor
zijn of haar lol gevlucht. Dus als zo’n advocaat hoop in
het hoofd van die persoon duwt dat hij echt nog een
kans heeft om hier te blijven, is waarschijnlijk dat hoop
in het hoofd duwen vrij succesvol. Ik heb het dus niet
over al die advocaten die het werk naar eer en geweten
doen, wat echt overwegend zo is. Er zullen altijd mensen
blijven die die hoop in die hoofden van die mensen
weten te brengen, en dat zorgt volgens mij ook voor
herhaalde aanvragen. Dus ik ben voor die zorgvuldigheid. Ik heb de verwachting dat je vooral met het
medische meenemen echt veel kunt voorkomen. Maar ik
weet zeker, ook gezien de antwoorden die ik heb
gekregen, dat dat nooit voldoende zal zijn. Ik wil dat
meer doen, want hoe beter wij erin slagen om herhaalde
asielaanvragen te voorkomen, hoe menswaardiger onze
opvang zal worden en hoe groter het draagvlak zal zijn in
ons land om die echte asielzoekers, niet alleen nu, maar
ook morgen en overmorgen en ongeacht welk kabinet er
ooit komt, welkom te heten in Nederland. Dat gaat mij
aan het hart.
Mevrouw Van Velzen (SP): Het is toch niet de herhaalde
aanvraag die het probleem is? Het gaat erom dat het
dossier zo volledig moet zijn dat er gewoon een snel
besluit kan komen. Wanneer bij de procedures waar u
het over heeft – die bestaan inderdaad wel degelijk,
waarin mensen zouden kunnen weten dat het zinloos is –
dan snel een negatief besluit komt, haal je daarmee ook
de prikkel voor andere mensen weg om zinloze
procedures aan te spannen. Dat hangt allemaal op de
zorgvuldigheid van die algemene basisprocedure.
De heer Spekman (PvdA): Die is ontzettend belangrijk,
dus dat onderken ik, maar dan ga je vervolgens nog
steeds naar de rechter en moet je wachten tot je daar
weer aan de beurt bent. Dus dat vraagt allemaal toch
tijd. Dan kan het nog een keer en tot op het laatste
moment. Wij vinden volgens mij allemaal dat wij
mensen kansen moeten bieden via een eerlijke en
zorgvuldige procedure om hier te blijven en dat wij zo
veel mogelijk moeten proberen om geen valse hoop te
geven aan mensen. Of je hebt hier de kans om een echt
leven op te bouwen, of je moet terug naar je land van
herkomst, maar niet die heel lange, grijze tussenfase.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Het verbaast mij dat de
heer Spekman in zijn voorstellen niet kiest voor de 99%
die zijn werk oprecht doet en die rechtmatig, gelegitimeerd gebruikmaakt van de procedures. Hij laat die in de
steek door ervoor te zorgen dat de procedures zo
ingeperkt worden dat hij die ene procent aanpakt. Is hij
niet bang dat hij juist al die mensen die zo hard werken,
die het op een goede en zorgvuldige manier doen en die
gelegitimeerd gebruikmaken van de juridische ruimte, op
deze manier pakt?
De heer Spekman (PvdA): Nee, volgens mij pak ik
niemand. Ik zoek alleen naar een mogelijkheid om het
aantal malen dat iemand een herhaalde aanvraag kan
doen, te beperken. Nogmaals, met respect voor de
internationale afspraken die we daarover hebben
gemaakt, maar wel met een schuin oog naar het
resultaat dat we willen behalen ben ik voor een heel
snelle procedure die zorgvuldig is en mensen een eerlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

21

kans geeft. Daarom is de PvdA ooit voor de volle toets
geweest. Dat hebben wij uitgesproken bij de eerste
bijdrage over het initiatiefvoorstel van D66. Dus
zorgvuldig, volledig, maar niet eindeloos, want dan
houden we mensen en onszelf ook aan het lijntje.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik ben blij dat de PvdA
wederom uitspreekt dat de volledige toets gesteund zal
worden. Mijn vraag betreft iets anders. Ik begrijp het
dilemma van de heer Spekman wel, maar er zijn nu
eenmaal advocaten die hoop bieden aan mensen die
minder kennis hebben van het recht. Dat is ook bij
letselschade en echtscheidingen het geval. Er zal altijd
een aantal zijn dat het voor de rest, die het heel goed
doet, verziekt. Hoe wil de heer Spekman dat vormgeven?
En gaat hij dan ook op al die andere rechtsgebieden
uitzoeken hoe je advocaten kunt aanpakken die misbruik
maken van het geloof in een goede afloop bij cliënten? Ik
vind dat een beetje moeilijk.
De heer Spekman (PvdA): We zitten hier voor de
aanpassing van de asielwetgeving met als hoofddoelstelling – en die is ook afgesproken in het coalitieakkoord –
te proberen het aantal herhaalde aanvragen zo veel
mogelijk te beperken. Ik probeer te bedenken hoe we zo
veel mogelijk de herhaalde aanvragen kunnen beperken,
zonder dat we afbreuk doen aan de faire en ook heel
belangrijke kans dat mensen hier kunnen blijven. En
zonder brokken te maken en mensen terug te sturen die
met recht en reden asielzoeker zijn en hier een veilig
heenkomen hebben gezocht. Daar zoek ik naar, daar blijf
ik naar zoeken en daar doe ik voorstellen voor, het liefst
zonder aan de zorgvuldigheid af te doen, want daar ligt
mijn piketpaal.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik heb een aanvullende
vraag. Ik verbaas mij over het feit dat de PvdA zegt dat
het hoofddoel het voorkomen van herhaalde aanvragen
is. Ik was in de veronderstelling dat de hoofddoelstelling
was dat er een zorgvuldiger procedure zou komen, die
bestendig was en beter bestand was tegen mogelijke
nieuwe feiten. Een betere ex nunc toetsing dus en dat er
daardoor minder herhaalde aanvragen zouden komen. Ik
vind het een beetje vreemd dat de PvdA dat nu omdraait
ten koste van én de advocaten/rechtsbijstandsverleners
die hun werk goed doen én van de asielzoekers die
terecht gebruikmaken van de juridische ruimte die
asielprocedures moeten bieden.
De heer Spekman (PvdA): Ik doe nergens afbreuk aan. Ik
heb in het begin al gezegd wat de belangrijkste doelen
waren van dit wetsvoorstel. Hoofddoel was ook de
zorgvuldige procedure. De achtergrond daarvan was om
herhaalde procedures te voorkomen. Waarom nemen we
bij het begin al die medische gegevens en medische
zaken mee en kijken we wat er aan de hand is? Dat is om
niet iedere keer daarna ook nog een medische procedure
te krijgen. Ik vind dat ontzettend belangrijk, omdat de
mensen anders toch weer langer in onzekerheid
verkeren. Ik ben er altijd voor geweest, en dat zal ik ook
altijd blijven, om zo snel mogelijk op een eerlijke en
goede manier duidelijkheid te geven aan mensen. Wat
wij in Nederland heel vaak doen en wat we tot nu toe,
ook met de huidige asielwetgeving hebben gedaan, is
dat we mensen aan het lijntje houden en dat we hoop in
het hoofd stoppen. Heel vaak doen heel veel mensen

met recht een beroep op een herhaalde procedure. Heel
veel mensen krijgen via die herhaalde asielprocedure
alsnog het gelijk van de rechter. Dat bewijst dat de
huidige asielprocedure niet goed genoeg is en dat die
moet worden verbeterd. De procedure moet zorgvuldiger
en beter. We halen de eerste herhaling er niet uit, maar
op een gegeven moment kan de procedure stoppen en
moet je gebruikmaken van een aantal slimme dingen om
de slechte advocaten een prikkel te geven. Zij mogen niet
zo makkelijk en gemakzuchtig doen. De goede advocaten
die wat dat betreft hun kans zien, kunnen het altijd doen,
want die krijgen een en ander gewoon bekostigd.
Dan de keerzijde van het wetsvoorstel. Je wilt misbruik
voorkomen, maar het is ook belangrijk dat er erkenning
komt voor de positie van het kind in de asielwetgeving.
Nederland heeft het kinderrechtenverdrag ondertekend,
ook Europees, maar een en ander staat niet in de
asielwetgeving. Wij dienen daarom een amendement in
om ervoor te zorgen dat, als kinderen hier al lang zijn,
zeg tien jaar, in de leeftijd tussen nul en achttien jaar, en
als de overheid heeft gefaald door zich niet te houden
aan de afgesproken procedures en bijvoorbeeld ook een
dwangsom heeft opgelegd gekregen, op een bepaald
moment een knoop wordt doorgehakt, hoe moeilijk dat
ook is. Misschien zijn de PVV en de VVD daar niet
enthousiast over, maar een kind mag niet de dupe
worden, noch van falend ouderschap, hoe moeilijk dat
ook is, noch van een falende overheid, wat de consequenties daarvan ook zijn. Dat creëert uiteraard wel een
dilemma, want zo’n kind kan een ticket voor een verblijf
zijn en er kan dan nodeloos worden getraineerd. Daarom
zoek ik naar een weg waarlangs wij dat traineren kunnen
voorkomen, maar als mensen dat niet doen, als zij
gebruikmaken van de bestaande procedures, maar te
maken krijgen met een overheid die haar verplichtingen
niet nakomt, bijvoorbeeld omdat zij een zaak die bijna
voor de rechter komt, terugtrekt en dan weer een jaar
wacht voordat de zaak opnieuw bij de rechter wordt
gebracht, dan kies ik voor het belang van het kind. Dat
amendement is inmiddels onderweg. Ik krijg er graag
een reactie van de staatssecretaris op.
De heer De Krom (VVD): De heer Spekman is voor volle
toetsing. Dat betekent dat hij de argumentatie van de
staatssecretaris in de stukken, erop neerkomend dat dit
geen goed idee is – een en ander is zojuist ook eloquent
verwoord door de collega van het CDA – niet deelt. Is de
heer Spekman voornemens een amendement op artikel
83 in te dienen? Ik neem aan, als hij dat niet doet, dat hij
het initiatiefwetsvoorstel van D66 op dit punt steunt.
De heer Spekman (PvdA): Wij hebben naar aanleiding
van het initiatiefwetsvoorstel vragen gesteld. Nu is het
het initiatiefwetsvoorstel-Pechtold/Van der Ham, maar
destijds heette het anders. Wij hebben toen aangegeven
dat wij daarvoor waren.
De heer De Krom (VVD): De uitvoerige argumentatie van
de staatssecretaris waarom dit geen goed idee is, wijst
de heer Spekman dus af, maar waarom komt hij dan niet
met een amendement? Het mag overigens duidelijk zijn
dat ik het in dit geval eens ben met de regering en met
collega Van Haersma Buma.
De heer Spekman (PvdA): Ik heb mij destijds voorstander betoond van het initiatiefwetsvoorstel. De heer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

22

Pechtold was daarmee bezig, dus ik heb dat afgewacht.
Ik hoorde zojuist van mijn buurvrouw dat zij bezig is met
amendementen en misschien met het initiatiefwetsvoorstel, dus ik wacht een en ander af. Ik ben voor een volle
toets. Neem het voorbeeld van de herhaalde aanvraag.
Als je het beperkt tot één toets, zodat er niet van rechter
naar rechter kan worden gegaan, dan is het op een
gegeven moment over en uit. Dat is veel zorgvuldiger.
Mevrouw Van Velzen (SP): De heer Spekman spreekt
over de positie van het kind in de asielprocedure. Wij
wachten al heel lang op een notitie van het kabinet over
de positie van het kind in de asielprocedure. Eerst zou
die voor de zomer komen, toen voor de herfst, en nu
voor het kerstreces. Mag ik ervan uitgaan dat het
amendement dat de heer Spekman aankondigt dus een
PvdA-solo is en dat hij uit de veilige boezem van de
coalitieamendementen stapt? Vindt hij het nodig om het
kabinet op te schudden op dit punt?
De heer Spekman (PvdA): De moties over de ex-ama’s
en over de medische opvang van asielzoekers heb ik alle
ingediend. Ook bij dit amendement volgen wij onze
overtuiging. Ik hoop dat het amendement op steun kan
rekenen van de Kamer. Het is nu in ieder geval medeondertekend door de heer Anker, maar ik hoop dat collega
Van Haersma Buma het ook zal steunen. Als het door de
coalitie wordt ingediend, is er niets mis mee. Ik ben uit
op het creëren van meerderheden in de Kamer en ik wil
gaan waarvoor ik geloof. In dit geval is dat uiteindelijk
een keer ’’bodem’’ in de asielwetgeving, dat je kinderen
niet de dupe laat zijn van een falende overheid.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik juich elke verbetering van
de positie van het kind in een asielprocedure toe, want
dat is heel hard nodig. Ik hoor de heer Spekman spreken
over amendementen die hij met anderen voorbereidt. In
de regel zijn dat de coalitiepartijen en wordt de oppositie
hierin niet gekend. Ik vraag mij hardop of de heer
Spekman steun nodig heeft van de oppositie in dezen. Ik
vrees namelijk van wel. Ik vrees dat het CDA hem niet
steunt in dezen. Dient hij dit amendement namens de
PvdA-fractie in of is hij bereid iets verder te kijken dan
zijn eigen partij en de coalitiepartijen?
De heer Spekman (PvdA): Het amendement is al
ingediend.
De vergadering wordt van 18.30 uur tot 19.15 uur
geschorst.
Staatssecretaris Albayrak: Voorzitter. De Vreemdelingenwet 2000 is die gaan heten, maar ik weet dat de
behandeling in de Tweede Kamer in 1999 was, inmiddels
zo’n tien jaar geleden. Tien jaar hebben wij de werking in
de praktijk mogen zien van de nieuwe Vreemdelingenwet, die veel goeds heeft gebracht. Maar met tien jaar
ervaring ben je ook in staat om aan te geven waar de
wet in de praktijk tekortkomingen laat zien. Misschien
waren die er al vanaf het begin en misschien is de wet in
de praktijk anders gaan uitwerken dan was bedoeld. Het
biedt ons in ieder geval de gelegenheid om nu, met de
eerste grondige verbouwing van het huis van de nieuwe
Vreemdelingenwet 2000, na deze wijziging de oude
Vreemdelingenwet, te kijken hoe wij met deze wetswijzi-

ging de doelen die wij onszelf hebben gesteld maximaal
kunnen dienen.
De wet heeft belangrijke verbeteringen gebracht wat
betreft de overzichtelijkheid van procedures, die
gestroomlijnd zijn en het type beslissingen, waarbij
dubbels er uit zijn gehaald. Doordat een hoop onterechte
procedures werden gevoerd, liep de hele toelatingsmachinerie en ook de opvang- en terugkeermachinerie vast.
Wij hebben daarin verbeteringen aangebracht waarvan
wij vandaag de dag nog steeds veel profijt hebben.
Vandaag de dag leven er nog steeds vragen en bezwaren
rondom de duur en de zorgvuldigheid van de asielprocedure. Dat werkt twee kanten op.
Aan de ene kant is de vraag in hoeverre wij in staat zijn
om de kansarme dan wel kansloze aanvragen al aan het
begin er uit te filteren om de kansrijke aanvragers, die
met recht een beroep doen op bescherming, dat recht te
geven. Aan de andere kant is er de zorgvuldigheid voor
de asielzoeker, zodat hij weet dat procedures, die altijd
kort zullen moeten zijn, niet ten koste gaan van
bijvoorbeeld zijn recht op rechtsbijstand en bijstand door
organisaties die zich terecht bekommeren om het lot van
deze mensen, die om welke reden dan ook een bestaan
in Nederland zoeken.
De heer Van Haersma Buma verwees naar het coalitieakkoord, waarin dit kabinet heeft geprobeerd de balans te
zoeken in de maatregelen die in ieder geval in deze vier
jaar moesten worden genomen op het terrein van asiel,
te beginnen met het generaal pardon. Dat blok aan ons
been moest eerst weg. Vervolgens konden wij kijken hoe
wij toekomstgericht een nieuwe wet kunnen maken die
precies dat doet: kijken naar de duur en de zorgvuldigheid van de procedure met als impliciet doel aan de ene
kant het zo veel mogelijk voorkomen van onterechte
herhaalde aanvragen en aan de andere kant het
openhouden van de mogelijkheid voor die gevallen
waarin dat terecht is.
Het kabinet had in het coalitieakkoord in ieder geval de
ambitie om de 48-uursprocedure aan te passen. Daar
was en is terecht heel veel wrevel over. Het is in de
praktijk allang niet meer de procedure die in 1999 in de
Kamer is besproken. Toen gingen wij uit van een korte
en zorgvuldige procedure, maar gaandeweg werd het
een steeds langere procedure om onder andere diezelfde
zorgvuldigheid te kunnen waarborgen. Ook ging het
kabinet in het coalitieakkoord ervan uit dat later
ingetreden beletselen bijvoorbeeld op grond van artikel 3
EVRM en later bekend geworden feiten en omstandigheden zo veel mogelijk in het kader van een lopende
procedure moesten worden beoordeeld. We hebben een
systeem zien groeien, waarbij men eerst een hele
procedure op basis van zijn eerste verhaal moest
doorlopen, om vervolgens op basis van nieuwe feiten en
omstandigheden een nieuwe procedure te starten. Daar
wilde het kabinet een einde aan maken door nieuwe
omstandigheden, gewijzigd beleid, nieuwe feiten en
nieuw bewijs zo veel mogelijk in de eerste procedure
mee te nemen, met als doel herhaalde aanvragen zo veel
mogelijk te voorkomen en te beperken.
Het kabinet heeft de voorstellen op vier punten getracht
te verbeteren, vooral ook in samenhang met elkaar. Het
eerste punt is de verkorting van de asielprocedure en de
zorgvuldigheid van de algemene asielprocedure. Ik heb
een aantal Kamerleden horen zeggen dat er een
kwaliteits- of zorgvuldigheidsimpuls nodig is aan het
begin, om ellende later te voorkomen voor zowel de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

23

Staat als de vreemdeling. Dat betekent dat de focus op
het aanmeldcentrum, de procedure met de verlenging en
de voorbereidingstijd, dat doel dient. De procedure is
dus niet alleen in zijn totaliteit korter, omdat je later in de
procedure minder tijd nodig hebt, maar aan het begin
ook nadrukkelijk zorgvuldiger.
Het tweede punt is dat wij zo veel mogelijk voorkomen
dat asielzoekers of mensen die via de asielroute naar
Nederland zijn gekomen en rechtmatig verblijf hebben,
op straat belanden. Dit is een van de hoofddoelen. Met
alles wat wij de afgelopen jaren hebben gedaan, hebben
wij de maximale voorbereiding van een andere realiteit
in Nederland. Met het pardon en met deze gewijzigde
procedure zullen wij in staat zijn om de groep rechtmatig
verblijvenden zonder opvang minimaal te houden. Ik
geloof wat dat betreft echt in het effect van de voorstellen zoals ze met name in dit wetsvoorstel zijn neergelegd. Over de details kom ik nog te spreken, maar die
groep wordt zonder meer kleiner.
Het derde punt betreft ex-asielzoekers die nieuwe
asielaanvragen of reguliere aanvragen indienen. We
willen herhaalde aanvragen bestrijden. Dit is wederom
een van de hoofddoelen.
Het vierde doel van deze voorstellen is om de terugkeer
effectiever te laten verlopen voor diegenen voor wie er
geen perspectief of verblijf in Nederland mogelijk is,
door een andere manier van omgaan met de vreemdeling in de procedure.
Dit is niet de eerste keer dat wij over deze voorstellen
spreken. Ik hoorde een aantal leden van de Kamer dat
het allemaal onzorgvuldig was en niet goed voorbereid.
Ik hoorde zelfs zeggen dat het broddelwerk was. Ik roep
in herinnering dat wij de vrij uitvoerige brief over de
nieuwe voorgenomen asielprocedure, in hoofdlijnen en
waar mogelijk al uitgewerkt, al in juni 2008 naar de
Kamer hebben gestuurd. Vervolgens is daar in december
2008 een debat met de Kamer over geweest. In dat debat
hebben wij afgesproken dat er op een tweetal punten
een nadere uitwerking naar de Kamer zou gaan, omdat
dit essentiële onderdelen waren van de uitwerking van
de nieuwe plannen. Het eerste punt betreft de rechtsbijstand en de continuïteit in de rechtsbijstandsverlening.
De rechtsbijstand krijgt veel meer ruimte; er komen meer
uren bij aan het begin. Bovendien wordt deze zorgvuldiger aangepakt, ook als het gaat om de rechtsbijstandsverlening aan de asielzoeker. Het tweede punt betreft het
medisch advies en hoe wij dat zouden gaan vormgeven.
Een van de belangrijkste plannen uit deze voorstellen is
dat wij parallel aan de asielprocedure ook gaan kijken of
er redenen zijn, bijvoorbeeld als mensen geen vluchteling blijken te zijn, om toch een verblijfsvergunning op
basis van medische gronden te geven, en dat zo snel
mogelijk, al tijdens de asielprocedure. Deze mensen
hoeven niet eerst de hele asielroute te doorlopen om
vervolgens te horen dat ze een reguliere aanvraag
moeten indienen, waarna de hele molen weer opnieuw
begint. Dat is denk ik een van de grootste winstpunten
als het gaat om de redenen die mensen hebben om
herhaalde vervolgaanvragen in te dienen. Deze twee
punten, de rechtsbijstand en het medisch advies, zijn
essentiële onderdelen. Dat geldt niet alleen de wetsartikelen maar ook de uitwerking daarvan, zoals beschreven
in de brief die de Kamer al eerder heeft ontvangen.
Daarnaast heeft de Kamer inmiddels de voorstellen
gekregen voor de aanpassing van het Vreemdelingenbesluit. Deze plannen worden niet alleen neergeslagen in

de Vreemdelingenwet. Inmiddels is het conceptvreemdelingenbesluit aan de Kamer aangeboden die de nadere
uitwerking omvat. Dat besluit gaat pas naar de Raad van
State nadat de Kamer het wetsvoorstel heeft aangenomen. Dat betekent dat er in ieder geval nog ruimte is om
het Vreemdelingenbesluit aan te passen mocht dat naar
aanleiding van dit debat nodig zijn. Het Vreemdelingenvoorschrift en de instructies ter zake worden ook nog
gewijzigd maar dat kan pas in het laatste stadium als wij
het met elkaar helemaal eens zijn over de uitwerking van
deze plannen.
Een aantal leden heeft gezegd dat het vooral gaat om
verwachtingen, om verwachte effecten, verwachte
resultaten en verwachte verbeteringen. Voordat wij
beginnen met de uitvoering staaf ik de verwachte
effecten. Dat mag ook blijken uit het feit dat wij een
uitgebreide consultatie hebben gedaan en dat wij waar
mogelijk de bedenkingen, meningen, zorgen en
suggesties van alle geconsulteerden hebben meegenomen, waaronder de Raad voor de rechtspraak. Laatstgenoemd orgaan heeft aangegeven dat de 28-dagentermijn
voor afwikkeling van het beroep nadat mensen in het
aanmeldcentrum afgewezen zijn, een realistische termijn
is die gehaald zal worden. Dat is het advies van de Raad
voor de rechtspraak waarvan ik mag uitgaan. Er is dus
een brede consultatie geweest van ongeveer alle
afnemers en gebruikers van deze wet en niet in de
laatste plaats de uitvoeringsorganisaties. Bovendien is er
sprake van een ex ante-uitvoeringstoets tijdens het
maken van deze plannen. Bij zo’n uitvoeringstoets heeft
niemand er belang bij om de werkelijkheid rooskleuriger
af te schilderen dan die is. Mijn ervaring met ex
ante-uitvoeringstoetsen is dat zeker de IND voor wie het
werkbaar moet zijn, zeer kritisch kijkt naar de uitvoerbaarheid en de haalbaarheid. Als wij ervan uit waren
gegaan dat dit met ongekende risico’s gepaard ging,
zouden de conclusies van de ex ante-uitvoeringstoets
nooit geweest zijn zoals ze nu zijn. Ze zijn zodanig dat ik
ervan uit mag gaan dat het uitvoerbaar en haalbaar is.
Het is dus veel meer dan een educated expectancy; een
guess is het allang niet meer. Dit is de onderbouwing
waardoor wij erop mogen vertrouwen dat de praktijk zal
zijn zoals wij die verwachten.
Verder is gevraagd naar de evaluatie en de monitoring.
Zoals gezegd, gaat het om een belangrijke wijziging van
de Vreemdelingenwet, de eerste grote verbouwing. Het
kan dus ook niet anders dan dat wij strak monitoren of al
die verwachte effecten zich in de praktijk ook gaan
voordoen. Dat betekent dus een goede monitoring. Bij de
start van de implementatie die als alles loopt zoals
verwacht, zal zijn half 2010, acht ik het raadzaam dat ik
de Kamer een bericht, een soort stand-van-zakenrapportage stuur over alle belangrijke aspecten van de
implementatie van de wet. Het lijkt mij goed dit te doen,
los van de halfjaarlijkse rapportage over de Vreemdelingenketen waarin wordt ingegaan op onder andere
afdoening, inwilliging en afwijzing.
Wetten worden geëvalueerd. Dat is ook hier het
voornemen. Ik denk echter dat, zeker bij zo’n grote
wijziging, een evaluatie na één jaar niet erg veel zin
heeft. Het WODC heeft gekeken naar wat een realistische
termijn is om wetten te evalueren en komt met een
termijn van ongeveer drie jaar. Na de implementatie, de
uitvoering en de praktijk die moet groeien, heb je
ongeveer drie jaar nodig om te kijken of de effecten die
je ermee beoogde, ook echt optreden. Ik ga met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

24

WODC in gesprek over de evaluatie. Ik denk dat het goed
is dat ik dan ook de termijn bespreek en of voor deze wet
ook een termijn van drie jaar zou moeten gelden. Ik denk
echter dat het wijs is om het WODC in ieder geval om
nader advies te vragen over de vraag op welke wijze de
evaluatie vorm kan krijgen. Ik zal de Kamer melden wat
de uitkomst is. Die toezegging wil ik de Kamer graag
doen.
Dit waren mijn inleidende punten en het antwoord op de
algemene vragen.

ons gegeven was, hebben kunnen uitzoeken. De heer
Spekman ging het meest ver in aanpassingsvoorstellen
op de voorstellen die wij hebben gedaan. Ik zal daarop
straks proberen te reageren.
Dan de rust- en voorbereidingstijd. Mevrouw Azough
heeft gevraagd waarom wij niet hebben gekozen voor
een inhoudelijk criterium.

Mevrouw Van Velzen (SP): De staatssecretaris zegt dat
het WODC een termijn van drie jaar voorstelt. Dat is
inderdaad regulier. Dit is echter een wetsvoorstel waar
haken en ogen aan zitten en het is gebaseerd op
verwachtingen. Ik zou daarom toch een jaar na de
implementatie van deze wet, graag een overzicht willen
hebben van de getalletjes, van de feiten die op dat
moment gemeld kunnen worden. Noem het dan anders
dan een evaluatie, maar ik wil gewoon een overzicht
hebben van wat de wet tot dan toe bereikt heeft. Kan de
staatssecretaris dat toezeggen?

Staatssecretaris Albayrak: Inderdaad, die vraag komt
terug bij dat onderwerp.
In relatie tot de rust- en voorbereidingstijd zijn er veel
vragen gesteld over de termijn van zes dagen. Er is mij
gevraagd waarom ik daaraan vasthoud en of er geen
redenen zijn om daarvan af te wijken. Ik roep in
herinnering dat die RVT niet alleen wordt gebruikt om de
asielzoeker voor te bereiden. Die tijd is ook bedoeld om
tot rust te komen. De voorbereiding van de asielzoeker,
met zijn rechtshulpverlener en VluchtelingenWerk
Nederland, is overigens één element. Een ander
belangrijk element is het plannen van de asielzoeker in
de algemene asielprocedure. Over die planning is in het
debat van december lang gesproken. Er is gekeken naar
die termijn van acht dagen. Er is toen gezegd dat de
planning strak is. Daarom is de tijd daarvoor nodig; zes
dagen met een flexibele achterwand. Het kan langer
duren als dat ten goede komt aan de zorgvuldigheid in
het begin. Die tijd is bedoeld voor de asielzoeker, maar
ook voor het onderzoek naar identiteit en nationaliteit
waarmee gestart wordt op het moment dat iemand zich
aanmeldt. Die zes dagen zijn niet alleen bedoeld om rust
te geven, maar ook om de IND de ruimte te geven om
onderzoek te doen. Dat strookt niet met het verzoek van
een aantal leden om de asielzoeker zelf te laten bepalen
wanneer hij wil instromen in de algemene procedure. Wij
moeten weten hoe wij die acht dagen kunnen plannen.
Op het moment dat zij instromen, gaat de klok tellen.
Dan moeten de goed voorbereide stappen volgens het
schema doorlopen kunnen worden. Overigens gaat het
ook om de beschikbaarheid van IND-medewerkers, van
tolken en van advocaten. Voor de planning is het nodig
dat het geen ’’free for all’’ wordt en de asielzoeker niet
na twee dagen kan zeggen: doet u mij maar alvast die
algemene asielprocedure.
Ik kom te spreken over het reisgedrag van de asielzoeker
naar de advocaten in de RVT. Kan van asielzoekers
verwacht worden dat zij zelfstandig reizen? Aangezien wij
mensen vanuit alle windstreken spontaan in Nederland
aantreffen, denk ik dat wij van hen kunnen vragen naar
een advocaat te reizen. Dat gebeurt nu ook al. Mensen
zitten in open centra en de kans dat mensen niet meer
terugkomen is in dit stadium niet aanwezig omdat zij er
alle belang bij hebben om beschikbaar te blijven omdat
zij een aanvraag hebben ingediend. Zij krijgen
ov-bewijzen en er gaan dus geen taxi’s rijden. Verder
krijgen zij de nodige ondersteuning van de mensen op
het aanmeldcentrum bij het vinden van het advocatenkantoor. Ik ga ervan uit dat ook de advocaat zelf hen
daarin zal bijstaan. Ik verwacht dan ook geen problemen
van het reizen met het openbaar vervoer.
De leden vragen naar hoe het precies zit met de
Dublinclaim tijdens de RVT. Zodra zich in het identiteitsonderzoek een eurodac-hit voordoet en via de vingerafdrukken bekend wordt dat iemand eerder in een ander

Staatssecretaris Albayrak: Ik heb niet alleen op de
evaluatie gewezen. Ik heb niet gezegd dat als het WODC
zegt dat het pas na drie jaar kan, wij elkaar na drie jaar
weer zien. Ik heb het uitdrukkelijk gekoppeld aan wat u
de nulmeting noemde, de stand van zaken bij de
implementatie – hoe beginnen wij half 2010 en waar
staan wij dan – en vervolgens aan de rapportage
Vreemdelingenketen, waarin al die cijfers regelmatig
terugkomen. Het lijkt mij goed om het zo te doen, want
wij moeten het in samenhang zien. Ik wil ook toezeggen
dat als wij hangende die evaluatie – stel dat wij op een
termijn van drie jaar gaan zitten – ontwikkelingen zien
die haaks staan op de verwachtingen, ik de Kamer actief
zal melden dat er een ontwikkeling is die anders is dan
wij ons hadden voorgesteld.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Dat laatste
waardeer ik zeer. Ik kan mij voorstellen dat zoiets
gecombineerd wordt met de rapportage Vreemdelingenketen, waarin die cijfers vaak staan. Dan kan eventueel
aan de hand daarvan worden gekeken hoe de ontwikkeling is. Dus geen evaluatie, maar wel een monitoring van
cijfers die al dan niet afwijken van de verwachting.
Staatssecretaris Albayrak: Zeker als het gaat om
jurisprudentie hebben wij echt tijd nodig om te kijken
hoe die zich ontwikkelt. Dat raakt ook aan het initiatiefwetsvoorstel Pechtold/Van der Ham, waarmee zij denken
een vergroeiing te kunnen repareren. Ik zal daar straks
nog veel meer over zeggen. Je hebt echt een paar jaar
nodig, voordat je ziet hoe de jurisprudentie zich in de
praktijk ontwikkelt.
Ik wil de volgorde aanhouden die ook geldt in de
procedure die de asielzoeker doorloopt, en beginnen met
de rust- en voorbereidingstijden. Daarna zal ik komen te
spreken over het medisch onderzoek, de rechterlijke toets
en wat algemene zaken over de procedure, de herhaalde
aanvragen en de opvang. In tegenstelling tot de
gedachte die soms leeft dat alles van tevoren is
vastgelegd, waren een aantal dingen die de heer
Spekman naar voren bracht nieuw voor mij. Ik wil op die
concrete voorstellen ingaan, voor zover wij die mee
hebben kunnen schrijven en wij die in die korte tijd die

Mevrouw Azough (GroenLinks): Dat ging over de
algemene asielprocedure.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

25

land asiel heeft aangevraagd, start de claimprocedure.
Die claimprocedure wordt niet op het AC afgerond. Het
duurt altijd veel langer voordat er een antwoord komt.
Wij willen daarom vanaf het moment dat wij die
eurodac-hits hebben, beginnen met een procedure. Dat
mag echter niet tot het misverstand leiden dat in de RVT
de Dublinclaim wordt afgewikkeld en mensen zonder
toegang tot de asielprocedure worden uitgezet naar het
Europese land. Dat lukt sowieso niet. Zo snel reageert
geen enkel land. Het belangrijkste is dat mensen de
gelegenheid krijgen om hun verhaal te vertellen en er
vervolgens een belangenafweging wordt gemaakt. Bij de
start van de asielprocedure blijkt wellicht dat een
vreemdeling eerst in Italië is geweest. Als zijn hele gezin
in Nederland asiel heeft gekregen, kan dat een reden zijn,
ondanks het starten van een claimprocedure op basis
van eurodac, om die persoon een tijdelijke verblijfsvergunning in Nederland te geven. Die afspraken zijn in
Europa gemaakt.
Ik kijk even of ik opkomende vragen kan wegnemen. Het
starten van een basaal onderzoek naar de claim is wat
mij betreft ook niet in strijd met de uitgangspunten van
de rust- en voorbereidingstijd en evenmin met afspraken
die wij in het kader van welke richtlijn dan ook gemaakt
hebben. In principe beginnen wij met de contacten, maar
uiteindelijk is het oordeel in de asielprocedure zelf naar
aanleiding van de vraag of je de claim daadwerkelijk
effectueert of niet.
Ik ga verder over Dublin, maar dat heb ik eigenlijk
allemaal al gehad. Dat ging over het volgende. Het feit
dat je een claim indient, wil nog niet zeggen dat het
’’claimakkoord’’ er ook is. Dat laat namelijk meestal even
op zich wachten. Ook qua tijd lukt het niet in de RVT. Dat
is dus ook niet de bedoeling.
Ik heb het nog steeds over de RVT. Met name de heren
De Krom en Van Haersma Buma hebben gevraagd naar
het risico van fraude. Wij zijn wel een beetje door schade
en schande wijs geworden. Als je af en toe de verhalen
hoort! Die zijn zo standaard en zo aangeleerd, soms zelfs
gekocht. Je weet dan ook wel hoe je daar in de rust- en
voorbereidingstijd mee moet omgaan. De manier waarop
de IND, grondig en zorgvuldig, bekijkt of een verhaal
aannemelijk is, doet mij in ieder geval zeggen dat ik er
geen risico in zie dat nu onder andere een rust- en
voorbereidingstijd van formeel zes dagen en feitelijk
wellicht langer, en extra rechtsbijstand het aanleren in de
hand zullen werken en dat dit betekent dat nog meer
mensen de ’’verkeerde’’ verhalen gaan vertellen. Gezien
de kennis, de deskundigheid en de ervarenheid van de
IND’ers denk ik dat die verhalen doorgeprikt worden. Een
onwaar asielrelaas wordt herkend en dat werkt tegen
mensen.
Het volgende verwacht ik ook niet. Ik heb al eerder een
bepaald mensbeeld weggenomen. Dat wil ik nu weer
doen. Ik herken dat gedrag ook niet van VluchtelingenWerk Nederland en de rechtsbijstandsverleners. Over het
algemeen zijn dat bij uitstek degenen die ervan
doordrongen zijn dat het draagvlak voor het vluchtelingenbeleid zo belangrijk is dat ook zij een verantwoordelijkheid dragen voor het er uitfilteren van de ’’verkeerde’’
verhalen van de mensen die nergens recht op hebben,
maar die toch een poging wagen. Zeker anno 2009/2010
is men zich daar, gezien alle politieke debatten, heel
goed van bewust. Ik heb dan ook helemaal niet de
verwachting dat zij nu massaal de RVT gaan gebruiken
om de ’’verkeerde’’ verhalen aan de mensen te leren.

De heer De Krom en mevrouw Azough informeerden
naar de huidige ervaringen in de TNV, de tijdelijke
noodvoorzieningen. De aantallen daar zijn eigenlijk
onacceptabel hoog. Wij hebben daar ook al vele debatten
met elkaar over gevoerd. Ik denk onder andere aan de
tenten, een hogere instroom en een lagere doorstroom.
De vraag die gesteld is, is: hoe kunnen wij ervoor zorgen
dat de TNV binnen de perken blijft? De IND is wat dat
betreft echt bezig met een inhaalslag, niet alleen om
ervoor te zorgen dat de huidige achterstanden worden
weggewerkt, maar ook om ervoor te zorgen dat de kans
op dit soort uitschieters naar boven structureel klein
blijft. Elke week loopt de IND nu ongeveer 50 tot 100
aanvragen in. De achterstand wordt nu dus versneld
weggewerkt. Het aantal mensen dat nu in de TNV wacht
op het indienen van een asielaanvraag is ook drastisch
gedaald: van rond de 2000 personen met wie nog niet al
te lang geleden te maken hadden naar ongeveer 1100
personen. Dat aantal daalt nu heel snel. Eigenlijk hebben
wij de redenen en de maatregelen al voldoende met de
Kamer besproken. In ieder geval is de verwachting dat
een normaal aantal mensen in de tijdelijke noodvoorziening in het voorjaar van 2010 zal zijn bereikt: 600 à 700.
Dat is een acceptabele ’’werkvoorraad’’; ook brengt dat
een acceptabele wachttijd met zich. Dat zou voor de TNV
ook een acceptabel gemiddelde zijn. U hebt in de brief
een aantal randvoorwaarden in de vorm van een
flexibele inzet van de IND kunnen lezen. Op het moment
dat er een hogere instroom is, ook op andere locaties op
afstand, zitten er IND’ers bij om in de aanmeldfase
achterstanden weg te werken. De bufferdiscussie
waarover wij onder andere met Financiën in gesprek zijn,
zorgt ervoor dat wij structureel de problemen met de
vulling van de TNV en straks de RVT adresseren.
Tijdelijk is er geen rust- en voorbereidingstijd op
Schiphol totdat de nieuwbouw klaar is. Dat is medio
2012. Het is niet anders. De gebouwen hebben beperkingen en ik kan op dit moment geen rust- en voorbereidingstijd bieden. Bij de nieuwbouw houden wij rekening
met een volledige invoering van de procedure. Dit
betekent dat we verwachten dat mensen sneller naar de
verlengde procedure zullen doorstromen vanuit Schiphol,
als de zorgvuldigheid dat vereist. Mijn verwachting is dat
dit vaker zal gebeuren met het oog op de zorgvuldigheid.
De suggestie werd gewekt dat er sprake zou zijn van
rechtsongelijkheid. Daar is per definitie geen sprake van,
omdat dit gaat om toegangsweigering en het om
mensen gaat met een andere juridische positie dan
mensen die aan de grens geweigerd zijn. Juridisch is dit
houdbaar.
Ik dank de Kamer omdat zij mij in de gelegenheid stelde
om een zaak op te lossen waarnaar we kort hebben
gekeken maar die wij niet expliciet hadden verwerkt. Het
gaat om de juridische status van mensen die in de RVT
terechtkomen. Dit is een belangrijk punt en ik meen het
echt dat de leden daarvoor zonder uitzondering aandacht
vroegen. Er is nu nog niet expliciet in voorzien dat het
een rechtmatig verblijf betekent. Ik kan mij voorstellen
dat mensen die wel naar een advocaat mogen reizen
maar hier niet rechtmatig zijn, zich niet kunnen legitimeren en geen documenten hebben, als zij staande worden
gehouden door de vreemdelingenpolitie, in problemen
kunnen komen. Ik stel voor dat ik de Kamer een nota van
wijziging doe toekomen waarin wij artikel 8 van de
Vreemdelingenwet 2000 aanpassen, om te voorzien in
het rechtmatige verblijf van de vreemdelingen in de rust-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

26

en voorbereidingstijd. Het gaat om een geringe
aanpassing, dus dat kan vrij snel. Ik zal die de Kamer zo
snel mogelijk doen toekomen.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik kan mij iets
voorstellen bij het amendement, want het is in wezen
een omissie die aangepast moet worden in de rust- en
voorbereidingstijd.
Ik heb twee vragen. De eerste gaat over de hardheid van
de termijn van zes dagen en de onmogelijkheid om die
in te korten. In grote lijnen kan ik de staatssecretaris
daarin volgen, maar dat is een praktisch argument,
namelijk dat de IND de tijd moet hebben om die acht
dagen in te vullen en niet eerder wil. Ik begrijp nog
steeds niet waarom dat in het Vreemdelingenbesluit als
regel moet worden opgeschreven. Als de check praktisch
niet kan, is de termijn zes dagen. Maar stel dat het over
een jaar praktisch wel in vier dagen lukt. Als iemand zijn
identiteitsbewijs wel bij zich heeft, hoeft er geen enorme
check te komen. Ik vind dat de mogelijkheid er dan moet
zijn om de termijn toch korter te maken. Het andere
voorbeeld dat ik net noemde is de Oost-Europese
jongere die met zijn rugzak naar Nederland komt, zoals
dat in de jaren negentig het geval was, en hier zes dagen
gratis onderdak heeft. Dat wil je niet. Het zal geen regel
worden en het zal een uitzondering blijven, maar
waarom is de mogelijkheid niet opgenomen om de check
eerder te doen?
De tweede vraag gaat over het reizen. Dat blijf ik
merkwaardig vinden. Het is toch niet logisch dat iemand
in die zes dagen rust- en voorbereidingstijd een
OV-chipkaart wordt gegeven om naar de advocaat te
reizen? Het is toch voor een advocaat te plannen om een
paar mensen achter elkaar in het centrum te horen? Ik
pleit ervoor om de mensen in het centrum te houden en
ervoor te zorgen dat zij daar contact hebben met de
advocaat.
Staatssecretaris Albayrak: Tegen het argument van de
heer Van Haersma Buma dat je het niet met die zes
dagen moet regelen maar het moet openlaten, zodat je
ook kunt afwijken, gaat het pleidooi in van velen, waar ik
mij goed bij voel en waarvoor ik dan ook uiteindelijk heb
gekozen, dat je deze rechten ook gewoon moet vastleggen in het Vreemdelingenbesluit en dat die zes dagen als
rust- en voorbereidingstijd ook zes dagen moeten zijn, en
dat wij ook van onze kant niet willekeur mogen
betrachten door daarvan af te wijken, waar ook weer
allerlei procedures over kunnen ontstaan. Dus ik denk dat
het goed is om het zo te regelen.
De tweede zorg die is genoemd, is die van backpackers,
dat zij daar in de opvang terecht kunnen. In de procedure
die ik heb beschreven, is het eerste contact met en de
eerste melding bij de vreemdelingenpolitie de voorwaarde voor de opvang in de RVT. Dat is ook het
moment waarop meteen de vingerafdrukken worden
genomen et cetera. Dat is een andere werkelijkheid dan
de incidentele gevallen waar vroeger wel eens sprake
van was, dat een backpacker verdwaalde in de opvang.
Dus even los van de vraag hoe incidenteel dat was en of
je daarvoor iets moet regelen, denk ik dat met deze
procedure de kans dat mensen via deze systematiek
geregistreerd willen worden en richting de asielprocedure gaan vrijwel uitgesloten is. Dus ik denk dat wij het
daarvoor niet hoeven te regelen. Ik denk dat het goed is
om het op die zes dagen te houden. Ook voor de IND zal

dat disciplinerend werken, als het gaat om de planning,
de voorbereiding en het identiteitsonderzoek, waar wij
vaart mee moeten maken.
Overigens kijken wij niet alleen of er hits zijn in Eurodac
maar ook of er strafrechtelijke antecedenten zijn. Dus
mochten bijvoorbeeld Oost-Europese bendes daarvan
gebruik willen maken, dan weten zij dat zij ook in de
strafregisters mogelijk kunnen worden opgespoord. Ik
denk dan ook dat de drempel vrij hoog is voor mensen
om misbruik te maken van deze opvangvoorzieningen.
Kunnen de advocaten niet toch ook in de RVT naar de
asielzoeker, is gevraagd. Ik snap die gedachte wel. Wij
hebben ook echt gekeken wat nu voor ons en voor de
uitvoering het meest praktisch is. Als wij dat van
advocaten zouden verlangen, zou dat nogal wat
betekenen voor de hele planning. Als een advocaat zegt
dat hij op donderdag kan komen voor vier cliënten en hij
die dan in één keer doet, moet ik dus al mijn tolken en al
mijn processen gaan afstemmen op wat de advocaat
zegt dat voor hem haalbaar of wenselijk is. Dat is
organisatorisch voor mij niet acceptabel. Dus onze
processen zijn leading en daarbinnen hebben wij de
keuze gemaakt om in dit geval, vanuit de geringe risico’s
in de RVT, te zeggen dat de asielzoeker maar naar de
advocaat moet reizen.
Overigens was dit ook een van de elementen waarom
vanuit de advocatuur is gevraagd als het gaat om de
continuïteit en de spreekuurvoorziening. Wat voegt dat
dan toe en waarom gaat dat niet ten koste van de
continuïteit, vroeg mevrouw Azough. Dit is uitdrukkelijk
ook een van de elementen waarop de advocatuur zelf
goed heeft gereageerd, omdat dat advocaten ook de
ruimte geeft om een keer niet naar het aanmeldcentrum
te gaan maar te zeggen: ik laat het over aan mijn collega
daar, want het gaat alleen om het uitreiken van iets of zo.
Mevrouw Van Velzen (SP): De staatssecretaris probeerde uit te leggen hoe in die rust- en voorbereidingstijd met Dublinclaimanten werd omgegaan. Zij deed een
poging, maar het werd mij niet helemaal duidelijk. Ik heb
een vraag om dit scherp te krijgen, want het is wel
belangrijk dat wij hier wederzijds helderheid over
hebben. Zegt zij nu eigenlijk dat iedereen die aanklopt
onder de rust- en voorbereidingstijd valt en dat niemand
voor het einde van dag zeven zal worden weggestuurd?
Er zijn acht dagen rust, dus niemand wordt voor het
einde van dag zeven weggestuurd.
Staatssecretaris Albayrak: Dat klopt.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik ga terug naar wat
mevrouw Van Velzen zegt.
De voorzitter: U mag zelf uw interruptievraag stellen
over het voorgaande blokje.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik wil even terugkomen
op wat mevrouw Van Velzen heeft gevraagd: waarom
stelt de staatssecretaris dat niet gewoon vast in de tekst?
Ik snap niet dat het niet verduidelijkt kan worden in
plaats van het enigszins vaag te laten. Als de situatie
verandert en er bijvoorbeeld door een ander EU-land wel
sneller kan worden gereageerd op de Dublinclaim, kan
dat er alsnog toe leiden dat er binnen die zes dagen
terug geclaimd wordt. Mijn vraag is waarom niet
gewoon op basis van het eigen voorstel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

27

staatssecretaris wordt gehandeld om pas vanaf dag een
van de algemene asielprocedure mensen hier toe te laten
of op basis van de Dublinverordening uit te zetten.
Staatssecretaris Albayrak: We hebben dat geregeld in
het Vreemdelingenbesluit.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik heb nog een andere
vraag. De staatssecretaris sprak over de flexibele
achterwand die nodig is in de RVT. De termijn is
minimaal zes dagen, maar die kan uitlopen omdat er tijd
nodig is ter voorbereiding op de algemene asielprocedure. Wat vindt de staatssecretaris van de prikkel dat een
asielzoeker vanaf minimaal zes dagen een eigen
asielaanvraag kan indienen, als hij of zij dat verzoekt?
Staatssecretaris Albayrak: Dat doorkruist de planning
waarover ik het net had. Ik wil zelf kunnen gaan over
wanneer de officiële start van de achtdagentermijn is.
Deze zal strak gepland zijn om de termijn ook kort en
zorgvuldig te houden.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Dat kan er echter toe
leiden dat de termijn voor een asielzoeker niet minimaal
zes dagen wordt, maar veel langer dan minimaal zes
dagen. Daar heb ik dan wel mijn zorgen over.
Staatssecretaris Albayrak: Het zal hoe dan ook een
verbetering zijn van de huidige situatie. We hebben het
nu over de V van de RVT, maar de R van rust moeten wij
ook niet vergeten. Naar aanleiding van de adviezen van
de commissie-Scheltema en de ACVZ was het de
uitdrukkelijk wens om deze procedure zo vorm te geven.
Alle adviezen behelsden om niet meteen met een
stortvloed aan vragen aan de vreemdeling te beginnen.
Men krijgt dan soms niet de juiste verhalen en dat is
voor het bestuur ook niet goed. Je zou aan de voorkant
even de ruimte, de rust en de voorbereidingstijd kunnen
geven om alle partijen maximaal in stelling te kunnen
brengen om een zorgvuldige procedure te starten.
Mevrouw Azough (GroenLinks): De staatssecretaris geeft
geen antwoord op mijn vraag. Ik zeg niet dat het een
plicht is voor de asielzoeker. Ik denk dat het een
vrijwillige keuze zou kunnen zijn voor de asielzoeker om
na zes dagen te kiezen voor een asielaanvraag. Daarmee
legt de staatssecretaris zichzelf een prikkel op. Nu is er in
de wettekst sprake van een laboratoriumsituatie, maar
niet van een feitelijke situatie. De feitelijke situatie, zoals
de heer De Krom en ik naar voren brachten, is een heel
andere.
Staatssecretaris Albayrak: Voor een deel ligt het bij de
asielzoeker, maar na zes dagen kan het zijn dat wij nog
niet klaar zijn met het identiteitsonderzoek en dat er nog
vragen zijn waar nader onderzoek voor nodig is. Of dat
er bijvoorbeeld na die zes dagen geen tolken beschikbaar
zijn, het punt waarmee mevrouw Azough ook zelf kwam.
De planning, het moment van de zorgvuldige start om de
acht dagen af te lopen zoals we die hebben voorzien,
moet strak zijn. En je kunt daarin, afhankelijk van de wil
van de vreemdeling, niet schuiven.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Wat zijn de consequenties
als er vertragingen in die fase optreden? Daar zouden we
toch ook over moeten nadenken?

Staatssecretaris Albayrak: Daarover is nagedacht; dat is
die flexibele achterwand. Als die vertragingen met recht
optreden, bijvoorbeeld vanwege de vreemdeling zelf of
vanuit het identiteitsonderzoek, dan betekent dat dat de
algemene procedure later start. Dat is de zorgvuldigheid
waar de Kamer zelf om gevraagd heeft in december.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ook als het die acht dagen
overschrijdt?
Staatssecretaris Albayrak: Dat is een andere vraag en
daar kom ik zo op terug. We hebben het nu over de RVT.
De heer De Krom (VVD): Op Schiphol hebben we geen
tijdelijke noodopvang en daar gaat de nieuwe voorbereidingsprocedure voorlopig ook niet gelden. Wat gaat daar
allemaal mis in vergelijking met de gewone aanmeldcentra?
Staatssecretaris Albayrak: Er gaat niet zoveel mis. De
consequentie is dat er in veel gevallen naar het
onderzoekscentrum wordt doorgestuurd voor uitgebreider onderzoek.
De heer De Krom (VVD): Is dat meer dan de gemiddelde
27%? In hoeveel gevallen dan?
Staatssecretaris Albayrak: Dat zoeken wij op. Ik doel
dan op het AC Schiphol.
Ik kom bij de vragen over de medische kant. Mevrouw
Van Velzen suggereerde dat een en ander onzorgvuldig
zou zijn, maar de brief die de Kamer heeft gekregen,
bevat de uitwerking waar de Kamer december vorig jaar
om heeft verzocht. De Kamer wilde een nadere uitwerking van de medische kant en de rechtsbijstand. Dat is in
de brief gebeurd. Mevrouw Van Velzen stelt dat er nog
veel moet worden uitgewerkt, maar in de brief is die
uitwerking aangegeven. Op onderdelen volgt nog een
nadere invulling en uitvoering, maar de hoofdlijnen, de
plannen, de voornemens en de veranderingen staan in
de brief aangegeven. Op één onderdeel worden de
medische kant en de rechtsbijstand nader bekeken. Dat
betreft het op een ander moment, bijvoorbeeld tijdens de
algemene asielprocedure, vormgeven van het medisch
advies op het AC Schiphol. Ook wordt bekeken hoe wij
de continuïteit van de rechtsbijstand nader kunnen
regelen. Dat wordt dus nog nader ingevuld.
Veel sprekers vroegen naar de vrijwilligheid op basis
waarvan het medisch advies wordt gemaakt. Een
medisch advies kan alleen worden uitgevoerd na
schriftelijke toestemming van de vreemdeling. De ACVZ
heeft erop aangedrongen dit niet af te dwingen en om
het in behandeling nemen van de procedure niet
afhankelijk te maken van bijvoorbeeld de medewerking
aan een medisch advies. Dat heeft deels te maken met
de medische ethiek waar wij aan zijn gebonden. Er moet
terughoudend worden omgegaan met dwang, al wordt
daar af en toe een uitzondering op gemaakt als de
volksgezondheid in het geding is, bijvoorbeeld met het
verplichte tbc-onderzoek. Het gaat daarnaast ook om de
vertrouwensrelatie tussen de arts en zijn patiënt en de
lichamelijke integriteit. Dat zijn de algemene beperkingen
vanuit de volksgezondheid waar ik aan ben gehouden.
Wij hebben ons daar ook heel expliciet aan gehouden.
Het is overigens niet nodig om te dwingen. Op elk
moment van de asielprocedure kan iemand aanvoeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

28

dat sprake is van een medische situatie. Die situatie kan
op dat moment zijn ontstaan. Pas dan kan men er een
beroep op doen, maar er kan ook al eerder sprake zijn
geweest van die medische situatie. Dan kan betrokkene
aangeven dat hij of zij redenen had om die medische
situatie niet eerder te vermelden. Het gaat dus om de
aard van het verzoek van de vreemdeling. Als deze
aangeeft te maken te hebben met een medische situatie,
dan moet worden beoordeeld of dat al of niet het geval
is en of die op dat moment recht geeft op verblijf. Het
feit dat de kwestie niet eerder is gemeld, doet daar niet
zo veel aan af. Ik zou in strijd met allerlei internationale
verplichtingen handelen als ik zou aangeven dat ik geen
rekening houd met het feit dat betrokkene echt ziek is,
waardoor ik hem of haar niet mag uitzetten, omdat dit
feit al eerder had kunnen worden gemeld. Deze
suggestie is praktisch van weinig waarde. Het betekent in
ieder geval dat wij hebben gekozen voor de vrijwilligheid
op basis waarvan het medisch advies wordt gemaakt.
Wij kunnen het niet tegenwerpen. Overigens is dit ook
een vrij academische en vrij theoretische discussie,
omdat elke vreemdeling en elke persoon die de
vreemdeling bijstaat ervan uit zal gaan dat de vreemdeling in deze procedure er alle belang bij heeft om
helemaal aan het begin te vertellen of er medisch iets
aan de hand is. Dat betekent allereerst iets voor het
advies. Wij mogen twee dingen niet met elkaar verwarren. Het advies is tijdens de rust- en voorbereidingstijd
het advies dat gaat over indicaties en over de vraag of
de medische toestand een effect heeft op het horen: kan
de vreemdeling gehoord worden? Daar hebben wij in
feite de MAPP-procedure overgenomen. Het MAPP is
uitgebreid geconsulteerd. Het was een project, dat is
gestopt. Zo veel mogelijk van die procedure, ook als het
gaat om trauma’s en psychische aandoeningen en
beletselen, wordt in dat medisch advies meegenomen.
Sterker nog, wij hebben het voor een belangrijk deel van
de MAPP-procedure afgekeken.
Het is echter per definitie een beperkt onderzoek. Het zijn
de eerste indicaties, de eerste aantekeningen van wat er
lichamelijk en psychisch aan de hand is en of iemand
gehoord kan worden. Het mag niet verward worden met
de parallelle medische procedure. Dat is het uitgebreid
medisch onderzoek met een advies van het Bureau
Medisch Adviseur.
De heer Van Haersma Buma heeft gevraagd of wij het
medisch advies per se nodig hebben om een asielbeslissing te kunnen nemen. In principe is een medisch advies
niet per se nodig. Zoals wij nu ook al doen, kunnen wij
een asielverzoek in principe beoordelen op basis van het
asielrelaas. Het medisch advies heeft vooral voordelen
voor de asielzoeker. Wij kunnen er rekening mee houden
bij het horen, bijvoorbeeld dat iemand gebrekkig is in de
wijze waarop hij zich uitdrukt door trauma’s of dingen
die hij voor zich houdt. Wij houden er ook rekening mee
bij de beoordeling van het relaas. Als hij ervoor kiest om
niet deel te nemen aan het medisch advies, kan het dus
ook niet in zijn voordeel werken. Zo simpel is het.
Daarom gaan wij ervan uit dat wij in onze voorlichting
uitgebreid aandacht zullen geven aan het belang van
meewerken, maar ook dat anderen dat zullen doen.
In de asielprocedure betrekken wij het medisch advies bij
de wijze van doorlopen van de asielprocedure. Als dat
geïndiceerd is, zullen wij zeer ervaren hoormedewerkers
inzetten. Dat zijn gespecialiseerde medewerkers die
gericht met trauma’s en met gender kunnen omgaan. Het

zal ons aanwijzingen geven om ook zo gericht mogelijk
de IND-medewerkers in te zetten die de meeste expertise
in huis hebben. Het wordt ook betrokken bij de beoordeling van de consistentie van het verhaal. Het medisch
advies zal ons veel meer inzicht verschaffen in de reden
waarom het verhaal wordt verteld zoals het wordt
verteld.
In de parallelle procedure zullen wij vervolgens
beoordelen of er op medische gronden een reden is voor
verblijfsrecht. Ook daarvoor zullen de eerste aanwijzingen vaak naar boven komen in het medisch advies. Dat
zal het eerste moment zijn waarop het wordt gemeld,
waarna het verder uitgezocht zal worden. Dat is dus niet
de asielbeoordeling. Wij proberen zo veel mogelijk
tegelijk met de asielprocedure met de parallelle
medische procedure klaar te zijn. Als de asielprocedure
al is doorlopen en wij nog niet toe zijn aan een oordeel
over de reguliere verblijfsvergunning – medisch – wordt
tijdelijk verblijf ingevolge artikel 64 gegeven, totdat de
parallelle procedure is afgerond. Het medisch advies
wordt altijd uitgevoerd door gekwalificeerd personeel
met specifieke deskundigheid op het gebied van de
psychische problematiek. Ik heb net al gezegd hoe wij
die procedures hebben vormgegeven. Voor het uitvoeren
van het medisch advies tijdens de RVT wordt een
Europees aanbestedingstraject gevolgd.
Mevrouw Van Velzen vraagt: waarom niet meteen een
sociaal geneeskundige? Wij hebben uitdrukkelijk gekozen
voor een getrapt systeem. Iedereen ziet een sociaal
verpleegkundige. Als er dan niets aan de hand is, hoef je
ook niet de dure en schaarse capaciteit van de sociaal
geneeskundige in te zetten. Die hoeft alleen maar gericht
ingezet te worden, wanneer er twijfel is – bij de geringste
twijfel, kan ik u toezeggen – en als er indicaties zijn dat
de asielzoeker door een arts gezien moet worden, op
voorwaarde dat de asielzoeker daarmee instemt.
De heer Spekman heeft uitgebreid stilgestaan bij het
medisch steunbewijs en het Istanbulprotocol. Het
meenemen van steunbewijs in het medisch advies is niet
nodig. Van een asielzoeker wordt immers niet gevraagd
om te bewijzen dat hij door een bepaalde gebeurtenis
een trauma heeft opgelopen. Voor ons is alleen van
belang dat het geloofwaardig en aannemelijk is. Dat is
het enige wat hij op dat moment aannemelijk moet
maken.
De toegevoegde waarde van dit soort onderzoek voor het
nemen van beslissingen is in de praktijk zeer beperkt,
omdat nooit met zekerheid uitspraken zijn te doen over
de causaliteit tussen de lichamelijke en psychische
toestand en de oorzaak die volgens de asielzoeker
daaraan ten grondslag ligt. Steunbewijs kan ook nooit
los van de verklaringen van betrokkene worden
beoordeeld. In het advies zul je daar dan ook geen
uitspraak over kunnen doen. De medisch adviseur zou
dan als eerste moeten ingaan op het asielrelaas op een
moment dat dat asielrelaas nog niet eens bekend is. Het
is dan ook praktisch onmogelijk om dat in met medisch
advies als steunbewijs te laten bestempelen. Ik zal het
hier kortheidshalve bij laten. Over het vraagstuk van het
steunbewijs en het Istanbulprotocol heb ik in de stukken
veel geschreven en ook geantwoord op de vragen van de
leden van de Kamer.
Mevrouw Azough vraagt naar het medisch advies en de
relatie tot de kwetsbare personen, de RVT en de
aanwezige ruimte. Het advies als zodanig heeft niet tot
doel om speciale opvangbehoeftes van kwetsbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

29

personen in beeld te brengen. In de medische intake
door COA en Menzis, op het moment dat een asielzoeker
zich meldt, wordt dat aspect meegenomen. Het medisch
advies in de RVT heeft tot doel om voorafgaand aan de
asielprocedure vast te stellen of er sprake is van een
medische problematiek die van invloed kan zijn op het
verloop van de procedure. Verder is het een vorm van
vroegsignalering van medische problematiek. Dat verhaal
heb ik u al gedaan. Het doel dat u wilt dienen, wordt al
gediend via de intake door COA en Menzis. Dan vangen
wij kwetsbare groepen op een geëigende manier op.
Mevrouw Azough vraagt om het medisch advies als
verplichting in de wet op te nemen. Zij vraagt: waarom
regelt u dat recht niet in de wet? Ik kan haar hopelijk
geruststellen dat het aanbieden van medisch onderzoek
echt de standaard zal worden. Het is te zien als een
verplichting van de overheid. U hoort dat nu expliciet uit
mijn mond; dat is ook voor de wetsgeschiedenis niet
onbelangrijk. Wetstechnisch past het beter op het niveau
van het Vreemdelingenbesluit dan op het niveau van de
Vreemdelingenwet. Ik neem aan dat het niet nodig is om
alle zaken die geregeld moeten worden en waaraan u mij
wilt en mag houden in de wet vast te leggen.
Mevrouw Azough vraagt naar de relatie met artikel 4 van
de Kwalificatierichtlijn. De asielzoeker moet zonder steun
van de overheid medisch steunbewijs verzamelen ten
behoeve van zijn asielrelaas. Is dat de bedoeling, blijft
dat zo? Ja, dat is de bedoeling. Volgens vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State is het inmiddels zo dat er geen grond is om
aan te nemen dat artikel 4 van de Kwalificatierichtlijn
verder strekt dan dat de vreemdeling in de gelegenheid
moet worden gesteld om elementen ter staving van zijn
asielverzoek in te dienen. Daarin zit geen plicht voor de
overheid om zelf actief medisch steunbewijs te verzamelen.
Mevrouw Van Velzen had een vraag over de medische
aanvraag en over de parallelle procedure, namelijk
waarom het criterium van de beschikbaarheid van de
behandelmogelijkheden tot uitgangspunt is genomen in
plaats van de toegankelijkheid of de daadwerkelijke
beschikbaarheid voor individuen. Dat komt omdat dit het
enig objectief vast te stellen criterium is. Toegankelijkheid is niet objectief vast te stellen omdat er vaak ook
niet-medische aspecten een rol spelen. Ik denk daarbij
aan financiële, geografische of infrastructurele aspecten.
Als we dat alles zouden moeten meewegen bij de vraag
of iemand bijvoorbeeld de zorg in zijn land van herkomst
kan betalen, ben ik bang dat we iets over ons afroepen
wat onoverzienbare gevolgen heeft. Dat zou betekenen
dat eenieder met een medische aandoening hiernaartoe
zou kunnen komen die de zorg in zijn eigen land niet kan
betalen, of niet kan bereiken omdat hij er te ver vanaf
woont, terwijl de zorg in het land van herkomst wel
beschikbaar is. Dan zouden we de behandeling van die
mensen hier middels een verblijfsvergunning moeten
toestaan. Ik geloof niet dat dit de bedoeling van de
SP-fractie kan zijn. Ik zie het doel wel dat mevrouw Van
Velzen wil dienen, maar het is niet objectief vast te
stellen en ik denk dat het risico te groot is om het anders
te regelen dan we nu hebben gedaan. Overigens wordt
in de jurisprudentie van het EVRM doorslaggevende
betekenis toegekend aan de aanwezigheid van de
medische voorzieningen en niet aan de vraag of die
voorzieningen in het individuele geval ook feitelijk
toegankelijk zijn.

Mevrouw Van Velzen vroeg ook hoe de voorlichting over
het medisch advies wordt geregeld. De voorlichting moet
hoe dan ook zo vroeg mogelijk worden gegeven. Ik stel
me voor dat VluchtelingenWerk Nederland hier een rol in
zal spelen, in de eerste contacten. Mocht er op dat
moment nog geen contact met de rechtsbijstandsverlener zijn geweest, dan is het vooral de eerste hulpverlener
die daarop wijst. We zullen er in ieder geval in de
procedure op toezien dat dit concreet is uitgewerkt.
De heer De Krom (VVD): Ik heb een vraag over de
verplichting van de overheid om een aanbod tot medisch
onderzoek te doen. Waarom staat daar geen verplichting
tegenover om dat te accepteren? Betekent de parallelle
procedure nu per definitie een vrijstelling van het
mvv-vereiste?
Staatssecretaris Albayrak: Wat betreft die verplichting
zitten wij met medisch-ethische beperkingen, waar wij
ons aan moeten houden, ook vanuit de relatie met
volksgezondheid. De verplichting heeft ook geen
toegevoegde waarde, omdat je deze toch niet kunt
tegenwerpen als er een daadwerkelijke medische situatie
is.
Dan de vraag over de parallelle procedure. De ingang is
asiel. Het enige wat wij doen, is hangende dat asielverzoek, parallel medisch kijken of er iets aan de hand is. Je
kunt niet asielzoekers mvv tegenwerpen. Parallel kijken
wij of er nog iets anders aan de hand is. De oorspronkelijke juridische positie is dat het om een persoon gaat
van wie vastgesteld moet worden of hij een vluchteling
is.
De heer De Krom (VVD): Het is voor mij toch nog niet
helder. Wat gebeurt er dan als het antwoord op die vraag
’’ja’’ is? Welke andere procedure hebben we dan precies?
Ik neem aan dat de asielprocedure dan gewoon
doorloopt. Misschien kunt u dat nog even toelichten.
Staatssecretaris Albayrak: In principe zijn het geschakelde procedures. De asielprocedure loopt door. Parallel
daaraan wordt er op basis van het medisch advies en
wat op dat moment bekend is, ambtshalve bekeken of er
gronden zijn voor een andere titel voor toelating. Dat
doen wij dus ambtshalve als daar reden toe is. Als de
asielprocedure positief is terwijl de medische aanvraag
nog in behandeling is, dan kun je stellen dat er voorzien
is in een verblijfsvergunning en dan kan nog de keuze
gemaakt worden om wel of niet met ’’medisch’’ door te
gaan. Op het moment dat iemands asielverzoek is
afgewezen en wij parallel ambtshalve zijn begonnen en
er medisch iets aan de hand is waar wij nog even mee
bezig zijn, dan is er sprake van een tijdelijke artikel
64-procedure, dus uitstel van vertrek op medische
gronden totdat wij het antwoord op die medische vraag
hebben gegeven.
De heer De Krom (VVD): Ik probeer het toch helder en
scherp voor de geest te krijgen. Stel dat in die parallelle
procedure ambtshalve geen grond wordt gezien tot een
verblijf op medische gronden. Die asielprocedure wordt
afgewerkt. Het antwoord is: nee, u hebt geen recht op
asiel. Ontstaat er daarna een nieuwe mogelijkheid om
verblijf op medische gronden aan te vragen? Als het
antwoord daarop ja is, heeft het natuurlijk allemaal
weinig zin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

30

Staatssecretaris Albayrak: Het heeft juist heel erg veel
zin. Er komt geen nieuw recht. Het is niet zo dat je door
die parallelle procedure de gronden voor toelating
uitbreidt. Het is nu al zo dat als je wat betreft asiel
uitgeprocedeerd bent, je pas daarna, dus volgtijdelijk de
medische procedure start. Dan heb je heel veel tijd
verloren. Dan heb je te maken met mvv, maar vaak
wordt er dan een VoVo uitgesproken. Wij zeggen dan dat
men de uitkomst niet in Nederland mag afwachten. In de
praktijk is dat echter vaak wel het geval. Mensen werken
niet mee aan hun terugkeer. Als ze geen documenten
hebben wordt het al moeilijk. Die complicaties uit de
praktijk zijn genoegzaam bekend. Dat willen wij nu
allemaal ondervangen door parallel aan de asielprocedure helemaal aan het begin na te gaan of er gronden
zijn op basis waarvan iemand een verblijfsvergunning
zou moeten krijgen. Dat kan dus betekenen dat wij met
een veel grotere tijdwinst tot een beslissing kunnen
komen. In een kwart van alle gevallen krijgen mensen die
een aanvraag op medische gronden indienen een
verblijfsvergunning. Dus die kunnen wij nu de tijd, de
moeite en de energie besparen en zij zullen dus eerder
op basis van hun medische situatie een verblijfsvergunning krijgen. Voor de overige driekwart zal het ook
betekenen dat wij al sneller hebben kunnen toetsen. Als
nadat ze uitgeprocedeerd zijn alsnog een aanvraag
regulier wordt opgestart dan zijn wij ook in staat om heel
snel na te gaan – veel sneller dan wij nu in de medische
procedure doen – of er sprake is van nieuwe feiten en
omstandigheden. Er zal dan een medisch dossier
beschikbaar zijn. De afwijzing zal dan dus ook sneller
komen. Als wij die eerste zorgvuldigheid in de procedure
hebben betracht, is de verwachting gerechtvaardigd dat
rechters veel minder vaak VoVo’s zullen toewijzen als zij
zien dat het allemaal is gecheckt en er geen nieuwe
feiten en omstandigheden zijn. Dan zal de vreemdeling
veel sneller in de situatie terechtkomen dat er geen
sprake is van rechtmatig verblijf. Dan behoeven wij dus
ook geen opvang te verlenen. Dan vragen wij de
vreemdeling om naar het land van herkomst terug te
gaan en aldaar de uitkomst van de nieuwe procedure af
te wachten.
De heer De Krom (VVD): Wordt die parallelle procedure
ambtshalve opgestart? Ik zie u knikken. Als de uitkomst
daarvan is dat men geen recht op verblijf heeft op
medische gronden anders dan asiel, staat, naar ik
aanneem, de mogelijkheid tot beroep tegen dat besluit
open.
Staatssecretaris Albayrak: Ja.
De heer De Krom (VVD): Dus daar staat de mogelijkheid
tot beroep open. Dat betekent in feite dat je een extra
beroepsmogelijkheid creëert. In de vervolgaanvraag
regulier is namelijk ook beroep mogelijk. Dus wat zijn wij
nu precies aan het doen?
Staatssecretaris Albayrak: In de huidige omstandigheden geldt dat wanneer je een reguliere procedure start
na je asielprocedure, je ook de volledige rechtsgangmogelijkheid hebt.
De heer De Krom (VVD): Maar dit is een extra stap, een
extra mogelijkheid.

Staatssecretaris Albayrak: Ja. Daarom hebben wij
gezegd dat hiervoor geen extra parallelle beroepsprocedure is. Dat loopt namelijk mee in de beroepsprocedure
asiel.
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Ik wil inhaken op
de antwoorden die de staatssecretaris mij gaf op mijn
vragen over de BMA-adviezen op het punt van de
medische zorg in het land waar iemand naar teruggestuurd wordt. Het gaat mij niet om de toegankelijkheid,
want daarin volg ik de staatssecretaris. Je kunt niet gaan
kijken of de zorg daar betaalbaar is en of het toevallig op
500 km afstand beschikbaar is. Het gaat echter wel om
de beschikbaarheid. Dat mis ik in de adviezen. Als
iemand in het land van herkomst wel aan een nierdialyseapparaat kan hangen, maar er maar vijf plaatsen
beschikbaar zijn in het hele land, vind ik dat dat
meegenomen moet worden in het BMA-advies. Ik krijg
daarom graag een nadere precisering van het antwoord
van de staatssecretaris.
Ik heb nog een tweede vraag. Ik heb de staatssecretaris
gevraagd waarom zij er niet voor kiest om bij elke
aanvraag voor asiel, de asielzoeker naar een sociaal
geneeskundige te sturen en of dit niet een te gemakkelijke manier van bezuinigen is. Zij heeft daar geen
antwoord op gegeven. In haar brief van 7 oktober zegt zij
echter zelf dat zij er uit financiële overwegingen voor
kiest om niet een uitgebreid medisch onderzoek te doen.
Vindt zij zelf ook niet dat een volwaardig en uitbreid
onderzoek aan iedereen aangeboden zou moeten
worden? Het moet niet verplicht worden, maar het moet
wel worden aangeboden. Mensen moeten die kans
krijgen, gewoon vanwege de zorgvuldigheid van de
eerste procedure.
Staatssecretaris Albayrak: Ik heb de keuze die wij
hebben gemaakt al uitgebreid toegelicht en heb
aangegeven waarom die zo beperkt is gebleven. Ik heb
ook gezegd dat dat niets afdoet aan de parallelle
procedure waarin, als er redenen zijn om mensen
vanwege de medische situatie zo’n onderzoek aan te
bieden, die route open wordt gehouden. Ik acht het niet
haalbaar om eenieder standaard een uitgebreid medisch
onderzoek aan te bieden. Lang niet alle mensen zijn ziek.
Als je dan zou uitlokken dat ze er allemaal gebruik van
gaan maken, dan weet ik niet hoe wij dat met zijn allen
zouden moeten betalen.
Dan de beschikbaarheid van de gezondheidszorg in de
landen van herkomst. Dat is niet een oordeel dat het
BMA hier zelfstandig velt. Wij hebben internationale
bronnen geraadpleegd. Ik ben even kwijt welke organisaties wij allemaal raadplegen, maar er is naar gekeken of
je op basis van de verkregen informatie uit mag gaan
van de beschikbaarheid van de zorg. Dit staat allemaal
uitgebreid in de brief. Het is dus niet de IND die zelf een
oordeel velt. Over de medische stand van zaken en de
beschikbaarheid van behandelingen in die landen zijn
objectieve gegevens beschikbaar die internationaal
gebruikt mogen worden. Ik zeg het nu heel algemeen,
maar wel op de goede manier.
De heer Spekman (PvdA): Ik heb drie korte vragen. Ten
eerste heb ik de staatssecretaris horen zeggen dat er nog
iets bekeken wordt als het gaat om de procedure bij
Schiphol en dat het dan vooral gaat om de positie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

31

het medisch advies daar. Ik neem aan dat wij daarover
geïnformeerd worden.
Ten tweede had ik de staatssecretaris gevraagd naar de
brief van Vrouwen tegen uitzetting. Daarin werd de vraag
gesteld hoe wordt omgegaan met seksueel geweld. Ik
heb begrepen dat de staatssecretaris heeft gezegd dat
MAPP uitgangspunt is van de wijze waarop wij daarmee
omgaan. Deze groep maakt zich echter zorgen over de
specifieke training die nodig is om hier enigszins
begripvol mee om te gaan in interviews. Daar is de
staatssecretaris niet op ingegaan.
Ten derde krijg ik nog graag een reactie op hetgeen
Amnesty heeft gezegd – men verschilt blijkbaar van
mening met de staatssecretaris – over de noodzaak om
de medische rapportages die voldoen aan bepaalde
kwaliteitseisen op basis van het Istanbulprotocol mee te
wegen bij de beoordeling van het asielverzoek. Het
uitgangspunt van Amnesty is dat dergelijke medische
rapportages conform artikel 4, lid 3, van de Europese
Kwalificatierichtlijn dienen te worden meegewogen bij de
beoordeling van asielrelaas.
Staatssecretaris Albayrak: Op het punt van het medisch
advies op Schiphol en de continuïteit van de rechtsbijstand heb ik gezegd dat wij die nader uit gaan werken.
Wij zullen dit punt meenemen bij de stand-vanzakenrapportage over de implementatie van de wet, die
uiterlijk medio 2010 bij de Kamer bekend zal zijn. De
invoering van het wetsvoorstel is op 1 juli 2010 voorzien.
Vandaar dat ik net zei dat het medio 2010 bekend zal zijn.
Dan kom ik bij VTU, seksueel geweld, MAPP en
specifieke training. Eenieder die regelmatig in de keuken
van de IND kijkt, heeft de ontwikkeling kunnen zien van
gendersensitiviteit. Zo zijn er nu gendercontactpersonen.
Denk ook aan het opbouwen van de kennis van alles wat
met gendergerelateerd geweld te maken heeft. Ik verwijs
ook naar de erkenning van gendergerelateerd geweld als
grond voor asiel of als bijdrage aan het vluchtverhaal.
Wij zijn een eind opgeschoten. Dat geldt ook voor de
deskundigheid van de mensen die de verhoren afnemen.
Ik zal kijken of genderelementen specifieke aandacht
behoeven binnen de deskundigheid die ik net noemde,
waarvoor wij de MAPP-systematiek hebben gevolgd. Als
het nodig is, zal ik daar ook in voorzien. Ik denk dat wij
nu redelijk op weg zijn. Ik zal kijken waar wij mogelijk
nog tekortschieten, maar ik denk dat de IND wat dit
betreft inmiddels wel redelijk op orde is. Dat geldt
overigens ook voor het horen van alleenstaande
minderjarigen et cetera.
De heer Spekman heeft gevraagd naar het steunbewijs
en het medisch advies. Hij zegt dat ik blijkbaar van
mening verschil met Amnesty International. Dan zeg ik:
ja, daarover verschillen wij van mening.
De heer Spekman (PvdA): Dat constateer ik inderdaad. Ik
vraag me alleen af waar dat in zit. In reactie op schriftelijke vragen van de SP-fractie schrijft u dat het medisch
steunbewijs van generlei waarde is. Het is een beetje
bruut uitgedrukt misschien, maar daar komt het
ongeveer op neer. Het staat op bladzijde 25. Vervolgens
stuurt Amnesty ons een brief waarin staat dat het
volgens het Istanbul Protocol van waarde behoort te zijn.
Het moet op een bepaalde manier gebeuren. Dat
betekent dat de wet- en regelgeving moet worden
aangepast. Dat moet gebeuren op basis van de Europese
regelgeving over de Kwalificatierichtlijn. Het is dus meer

dan een meningsverschil. De vraag is dan ook hoe het
juridisch in elkaar steekt. Moet het en, zo ja, waarom zit
het er dan niet in? Het heeft in ieder geval wel waarde.
Staatssecretaris Albayrak: Ik denk dat het niet alleen
een verschil van mening is, maar ook een verschil in
interpretatie van die Kwalificatierichtlijn. Ik heb gewezen
op de jurisprudentie die inmiddels redelijk vaststaat. De
overheid hoeft niet actief naar dat bewijs op zoek te
gaan. Het staat de vreemdeling vrij om het mee te
nemen en dan wordt het meegewogen. De vreemdeling
wordt dus in de gelegenheid gesteld om het te overleggen. Daar verplicht de Kwalificatierichtlijn ons toe. Er rust
dus geen plicht op de overheid om actief op zoek te
gaan. De jurisprudentie geeft ons ook gelijk in die
interpretatie.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik heb ook een aantal
vragen gesteld over het steunbewijs, waar de staatssecretaris nog niet op is ingegaan. Waarom staat dan wel
in de schriftelijke beantwoording dat rapporten van de
Medische Onderzoeksgroep van Amnesty International
wel degelijk worden meegenomen in de beoordeling van
de asielrelazen? Dat staat haaks op wat de heer Spekman
net constateerde.
Dan heb ik nog een tweede vraag. De asielzoeker moet
zelf actief op zoek gaan naar mogelijkheden om het
steunbewijs te vergaren. Hoe ziet de staatssecretaris dat
dan voor zich? Op welke manier kan de asielzoeker dat
nog meer doen dan bij Amnesty International aankloppen?
Dan de derde vraag. Stel dat de asielzoeker zelf tijdens
het medisch advies zegt dat hij op zijn lichaam tekenen
van marteling heeft. Hij kan bij wijze van spreken zelfs
zijn t-shirt optillen om het te laten zien. Wat gebeurt daar
dan mee? Wordt dat opgetekend? Wordt daar verslag
van gedaan, zodat het meegenomen kan worden in de
algemene asielprocedure?
Staatssecretaris Albayrak: De beschermingsbehoefte
wordt primair vastgesteld aan de hand van de aannemelijkheid van het verhaal van de vluchteling. Als er bij het
medisch onderzoek of tijdens het gesprek uiterlijke
verminkingen aan het licht komen, wordt daarvan
aantekening gemaakt. Dat geldt ook voor de eventuele
uitleg van de vreemdeling, bijvoorbeeld dat een litteken
het gevolg is van een schot in zijn been. In het dossier
komt echter nadrukkelijk niet te staan: de verminking aan
het been is het gevolg van een schot in het been. Een
dergelijk causaal verband kunnen de medici op dat
moment ook helemaal niet leggen. Er wordt dus
aantekening van gemaakt en die aantekening wordt door
de IND-medewerker in de procedure meegenomen.
Als het onderzoek naar medisch steunbewijs zou worden
opgenomen in het medisch advies van de RVT, zou het
medisch advies te omvangrijk worden om nog werkbaar
te zijn. Ik baseer dat op de manier waarop bijvoorbeeld
Amnesty het op dit moment doet. Het staat de vreemdeling natuurlijk altijd vrij om alles wat volgens hem zijn
vluchtverhaal ondersteunt, voor te leggen. Als er
bijvoorbeeld een MOG-rapport wordt ingediend, zal de
IND dat meenemen bij de weging van de feiten. De
overheid hoeft daar echter niet zelf achteraan te gaan.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik begrijp waarom de
staatssecretaris zegt dat zij daarvoor geen verantwoorde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

32

lijkheid draagt. Maar hoe moet de asielzoeker volgens
haar die verantwoordelijkheid dan wel invullen?
Staatssecretaris Albayrak: Als een vreemdeling stelt dat
hij over bewijzen beschikt, mag hij geacht worden zelf
met dat bewijs te komen. Hij hoeft dat overigens niet te
doen, want wij kunnen op basis van zijn relaas de
aannemelijkheid ervan bepalen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Dat is natuurlijk geen
antwoord. De asielzoeker moet dus zelf een doktersverklaring zien te krijgen, bijvoorbeeld door een MOGonderzoek. In de RVT-periode van zes dagen lukt dat
nooit! De verwijzing naar de eigen verantwoordelijkheid
van de asielzoeker wordt daardoor natuurlijk wel een
farce. Iemand moet immers wel in de gelegenheid
worden gesteld om op een redelijke manier dat
steunbewijs te overleggen.
Staatssecretaris Albayrak: U suggereert opnieuw dat het
medisch advies bedoeld is om het asielverhaal te staven.
Dat hoeft helemaal niet te gebeuren in het medisch
advies. Dat advies heeft een heel ander doel. Al het
bewijs dat na het starten van de asielprocedure wordt
aangeleverd, wordt meegewogen.
De heer De Krom (VVD): Ik weet niet of het in de
Vreemdelingenrapportage staat, maar ik zou graag van
de staatssecretaris horen hoeveel procent van de
asielzoekers gebruikmaakt van artikel 64 en hoeveel
procent van de reguliere aanvragen medisch is.
Staatssecretaris Albayrak: Volgens mij staat het erin,
maar in tweede termijn zal ik u die percentages geven.
Voorzitter. Ik kom toe aan de vragen die ik onder het
kopje procedure heb verzameld. Mevrouw Azough vroeg
waarom in de algemene procedure geen inhoudelijk
criterium voor afdoening is opgenomen. Daarover
hebben wij in december al uitgebreid gedebatteerd. Ik ga
dat debat niet overdoen, maar ik wil haar er nog wel op
wijzen dat een inhoudelijk criterium in dat stadium niet
nodig is. Er kleeft bovendien een risico aan. Als je
namelijk in de algemene procedure moet gaan besluiten
om een vreemdeling op grond van inhoudelijk vastgelegde gronden wel of niet door te verwijzen naar de
verlengde procedure, leidt dat tot een enorme juridisering. Je moet dan namelijk antwoord gaan geven op
vragen als: kloppen de criteria wel? Zijn de criteria wel
goed gewogen? Mag de IND er wel van uitgaan dat er
wel of niet aan die criteria kan worden voldaan? Alles
overziend denk ik dat wij aan het begin van de procedure
onze tijd en energie beter aan iets anders kunnen
besteden.
Het is ook niet nodig om de zorgvuldigheid van de
procedure te garanderen. In principe wordt er namelijk
altijd doorverwezen als de tijd te kort blijkt om in de
aanmeldprocedure een zorgvuldig besluit te nemen.
Mevrouw Van Velzen vraagt of de algemene asielprocedure langer zal duren dan acht dagen, indien blijkt dat
deze periode in de praktijk te kort is. Wij hebben goed
gekeken naar de tijd die voor de processtappen nodig is.
Ik heb al een aantal keer verwezen naar de strakke
planning van die acht dagen. Daaraan gaat een lange
voorbereiding vooraf. In veel gevallen duurt een
processtap echt niet langer dan een dag. Om die reden
hebben wij ervoor gekozen om de algemene asielproce-

dure acht dagen te laten duren, waarbij in principe voor
elke processtap één kalenderdag is uitgetrokken. Omdat
voorafgaand aan de indiening van de asielaanvraag de
planning te maken is, verwacht ik dat deze acht dagen
voldoende zullen zijn om de aanvraag zorgvuldig te
bekijken. Daarnaast kijken wij naar mogelijkheden om
deze termijn van acht dagen in een beperkt aantal
gevallen met enkele dagen te verlengen, bijvoorbeeld als
er plotseling geen tolk meer beschikbaar is. Dat kan een
reden zijn om de termijn te verlengen. In sommige
onverwachte situaties is daarmee gewaarborgd dat in de
algemene asielprocedure voldoende tijd beschikbaar is
om de asielaanvragen te behandelen tenzij langduriger
onderzoek nodig is. Het kan ook gaan om ziekte van de
vreemdeling. Alles wat niet aan de vreemdeling zelf ligt
of aan ons, kan reden zijn voor verlenging.
Op het punt van de rechtsbijstand vroeg mevrouw
Azough hoe de spreekuurvoorziening zich verhoudt tot
het beginsel van de continuïteit. De advocaat die in de
spreekuurvoorziening zit, doet dit ten behoeve van de
advocaat van de asielzoeker. Hij fungeert als een soort
verlengde arm. De spreekuurvoorziening zal daarom zo
veel mogelijk beperkt worden tot processtappen waarbij
zo min mogelijk afbreuk wordt gedaan aan het uiteindelijke doel van de continuïteit. Het zal bij uitstek gaan om
procedurele handelingen, zoals uitreiking, toelichting et
cetera. Dit geldt in ieder geval voor de dag waarop de
voorbereiding op het nader gehoor plaatsvindt omdat de
asielzoeker al tijdens de rust- en voorbereidingstijd
uitgebreid is voorbereid op het eerste en vaak ook al het
nader gehoor. Het geldt ook voor de dag waarop een
zienswijze kan worden ingediend. De eigen advocaat zal
dat vaak zelf doen, in alle rust, ruimte en beslotenheid
van zijn eigen kantoor, terwijl de spreekuuradvocaat in
het aanmeldcentrum de asielzoeker hierover zal
voorlichten en eventuele vragen zal beantwoorden. Ik
wees er al op dat de advocatuur zelf erg blij was met
deze flexibele voorziening die de continuïteit ook wat hen
betreft ten goede komt.
Ik kom te spreken over de continuïteit van de rechtsbijstand als er vertragingen optreden. Mevrouw Koşer Kaya
sprak daarover. Ik kan mij goed voorstellen dat er zich
ondanks alle maatregelen situaties voordoen waarin het
vanwege logistieke redenen niet mogelijk is om een
asielzoeker gedurende de hele procedure door één
advocaat te laten begeleiden. Dat kan het geval zijn als er
aanleiding bestaat om de asielprocedure met enkele
dagen te verlengen. Als zich zo’n situatie voordoet, en
wij streven ernaar om dergelijke situaties zo veel
mogelijk te beperken, dan zullen wij vanuit de gedachte
van continuïteit ernaar streven om het aantal advocaten
dat zich met een asielzoeker bezig houdt te beperken. Wij
houden er evenwel rekening mee dat het in de praktijk
nooit volledig voorkomen kan worden.
De heer De Krom sprak over de procedure en over artikel
15c. Hij begon daarmee zijn betoog. Hij stelde een
interessante vraag, namelijk of dit wetsvoorstel niet
eigenlijk een uitbreiding van de categoriale bescherming
in Europa behelst. Mijn antwoord daarop is ’’ja’’. Het is
een voor mij zeer welkome uitbreiding, ongeacht of het
komt omdat er de facto categoriaal beleid in de landen
bestaat, waardoor mensen daar dezelfde bescherming
krijgen als in Nederland, of omdat jurisprudentie van het
Europees Hof van Justitie ertoe dwingt om de Kwalificatierichtlijn zodanig te implementeren dat alle landen
hetzelfde niveau van bescherming bieden. Die harmoni-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

33

satie in Europa zal naar mijn verwachting in het voordeel
zijn van landen zoals Nederland dat de traditie heeft van
een relatief hoger niveau van bescherming.
Overigens is de vertaling van artikel 15c in de wet slechts
een verplaatsing, en wel van wat eerst in het Vreemdelingenbesluit stond naar de Vreemdelingenwet. Dat gebeurt
zonder dat dit een uitbreiding van de werkingssfeer met
zich brengt. Eerder is mij om een reactie gevraagd op de
prejudiciële antwoorden van het Europese Hof; die
gingen over artikel 15c. Die reactie heeft de Kamer ook
gekregen. Daarbij heb ik uitgebreid verteld waarom het
in mijn ogen geen uitgebreide aanvullende bescherming
biedt bovenop artikel 3 van het EVRM. In mijn ogen
breidt het de bescherming in die zien dus niet uit. Ik heb
het hele verhaal nog op mijn netvlies, maar ik denk dat
het wat ver gaat om dat nu te herhalen. Ik doel op de
combinatie van gewapend conflict en de uitzonderlijke
omstandigheden, waar de prejudiciële vragen over
spreken. Dat heb ik ooit een dubbelslot genoemd; dat
maakt dat je de facto eigenlijk op een vorm van
bescherming zit waar artikel 3 van het EVRM ons ook al
in de weg zou staan om mensen uit te zetten.
De heer De Krom heeft een vraag gesteld over asielzoekers die via het land komen en niet via Schiphol. Volgens
hem zouden zij dan geen recht meer moeten hebben op
asiel. Feit is – en dat is niet anders dan in de voorafgaande jaren – dat de mensen hier al zijn. Je kunt dan
niet mensen weigeren zonder te checken of zij gevaar
voor hun leven lopen. Als je geen Dublinclaim kunt
leggen, kan je mensen ook niet naar een ander Europees
land sturen; je zult ze dus in behandeling moeten nemen.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik wil nog even iets
zeggen in vervolg op de vraag van de heer De Krom over
artikel 15c en de vertaling daarvan in artikel 29. U bent
een beetje hybride als u zegt: het is een uitbreiding of
niet. Ik ga ervan uit dat dit artikel zoals het in de wet
komt te staan, geen uitbreiding is ten opzichte van de
wijze waarop wij het deden. Ik ga er dus van uit dat het
eigenlijk niets anders is dan de implementatie van een
richtlijn en dat het niet verder gaat dan de implementatie
van de richtlijn. Of wordt daar bovenop nog jurisprudentie in de wet neergelegd?
Staatssecretaris Albayrak: Nee, het is twee keer
hetzelfde. De implementatie van de richtlijn via de
prejudiciële vragen die de Afdeling bestuursrechtspraak
aan het Hof had gesteld, is duidelijk geworden. Dat biedt
ons nu de gelegenheid om het zo in de wet op te nemen.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Daarmee doen wij
hetzelfde als andere landen?
Staatssecretaris Albayrak: Wij doen het in ieder geval.
Of alle andere landen het nu ook al codificeren, is een
tweede vraag.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Dat is iets waar wij
op moeten letten. Het gaat erom dat wij geen bescherming in de wet neerleggen die afwijkt van die in andere
landen, waardoor je hier sneller een asielstatus krijgt dan
elders.
Staatssecretaris Albayrak: Voor de Nederlandse situatie
is dat geen uitbreiding; wij hadden het namelijk al

letterlijk opgenomen. Artikel 15c was dus al geïmplementeerd in het Vreemdelingenbesluit.
De heer De Krom (VVD): Inderdaad hebben wij al vaker
de discussie gevoerd over artikel 15c van de richtlijn. Ik
vind dat geen prettig artikel; maar goed, die discussie
hoeven wij nu niet over te doen. De vraag is nu wel wat
het rechtsgevolg is van het verplaatsen van dit artikel
van het besluit naar de wet. Ik kan mij toch niet
voorstellen dat dit geen rechtsgevolgen heeft. Toen het
in het besluit stond, was dat ter ondersteuning en ter
nadere uitleg van artikel 29, eerste lid. Nu gaat het deel
uitmaken van dat eerste lid. U kunt toch niet zeggen dat
het niets uitmaakt? Als het niets uitmaakt, waarom doen
wij het dan?
Staatssecretaris Albayrak: Omdat wij nu met een
wetswijziging bezig zijn die ons ook het handvat biedt
om dit in de wet te regelen. Toen wij de Kwalificatierichtlijn implementeerden, hebben wij er uitdrukkelijk voor
gekozen om het via de makkelijke weg te doen. Dat paste
ook in onze wetsystematiek; bovendien hadden wij het
Vreemdelingenbesluit. Veel andere Europese landen
hebben dat element rechtstreeks in de wet geïmplementeerd. Het is een technische ’’correctie’’, als u het zo wilt
noemen. Het Vreemdelingenbesluit heb ik indertijd ook
met veel overtuiging verdedigd. Toen was de kritiek uit
de Kamer waarom wij het niet meteen in de wet
opnamen. Dat debat staat mij nog heel goed bij. Gezien
het feit dat er inmiddels antwoorden zijn op de prejudiciële vragen en wij met een wetswijziging bezig zijn, doen
wij het nu in een keer goed. Het is dus een technische
wijziging.
De voorzitter: Ik kijk even op de klok. De staatssecretaris
is nu ruim anderhalf uur bezig met de beantwoording,
maar als ik goed tel, is zij nog niet op de helft. 23.00 uur
halen wij dus makkelijk, zeg ik er maar even bij, al
moeten wij ons misschien even afvragen met hoeveel
tijd we dat tijdstip willen overschrijden. Gaat u door,
mevrouw de staatssecretaris.
Staatssecretaris Albayrak: Voorzitter, misschien niet het
aantal mapjes, maar wel de inhoud van de mapjes zegt
mij dat ik wel degelijk over de helft ben.
De voorzitter: We zullen zien.
Staatssecretaris Albayrak: Waarom heb ik er niet voor
gekozen om een ruimere beoordeling van het asielrelaas
door de rechter mogelijk te maken, zoals wordt beoogd
met het initiatief Pechtold/Van der Ham? Het begrip ex
nunc is genoemd. U moet dat niet op zichzelf zien, want
dat is niet de enige weg waarlangs ik in ieder geval mijn
argumenten opbouw om te stellen dat de volle toets bij
de rechter niet nodig is en niet wenselijk vanwege de
risico’s die eraan kleven. Ik zal daar nog veel meer over
zeggen. Het gaat erom dat het pakket dat er nu ligt voor
de gehele aanpassing van de asielprocedure niet alleen
stevig is als het gaat om de rechtspositie van de
vreemdeling, maar in mijn ogen ook evenwichtig is, om
het doel van de asielprocedure, dus snelheid in
combinatie met zorgvuldigheid, te waarborgen. De volle
toetsing vind ik niet wenselijk, want u moet beseffen dat
het gaat om de toets van de geloofwaardigheid van het
asielrelaas. Allereerst is vreemdelingenrecht bestuurs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

34

recht. In het bestuursrecht is de beoordeling van de
geloofwaardigheid van het relaas in eerste instantie aan
het bestuursorgaan. Bij de IND zit de kennis, expertise,
tijd, energie en het geld om uitgebreid op alle feiten die
worden aangedragen, in te gaan, om onderzoek te doen,
om taalanalyses te doen, om uitgebreid te onderzoeken
of een verhaal klopt. Het beslag dat door een volle
toetsing op een rechtbank wordt gelegd, en dus op
rechters, mensen en middelen, moeten we niet onderschatten. Als zij ten volle alles wat de IND heeft gedaan
zouden moeten narekenen en overdoen, zou de
verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan naar de
rechter verschuiven. Dat is in het bestuursrecht nooit de
bedoeling. Dit zou niet alleen een uitbreiding van de
capaciteit van rechtbanken, maar ook van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State betekenen.
Je kunt volgens mij bovendien serieus betwijfelen of dit
de rechtspositie, de rechtsbescherming van de vreemdeling ten goede komt. Wij hebben nu de volle eerste
procedure bij het bestuur. Dan heb je de rechter die
inderdaad misschien ten onrechte – nee, niet ten
onrechte, want ik vind het een grote vooruitgang; laat ik
het positief zeggen – ex nunc gaat toetsen. Dat betekent
dat die op dat moment alle feiten en omstandigheden
die bekend zijn én alle beleidswijzigingen die intussen
zijn doorgevoerd, zoals bijvoorbeeld een categoriale
bescherming die is ingeroepen, mag meewegen om na
te gaan of de IND tot het oordeel heeft kunnen komen
dat voorligt. Er zal dus ook veel meer via die rechter
gerepareerd worden, als ik het zo mag noemen, zo dat
op dat moment geïndiceerd is. De rechter hoeft dus niet
alleen maar af te gaan op de feiten en omstandigheden
zoals die waren toen de IND ernaar keek, maar mag het
doen op basis van de informatie op dat moment, dus ex
nunc. Daarbij komt wat ik de Kamer eerder heb
toegezegd, namelijk dat alle wijzigingen en feiten en
omstandigheden die hangende de procedure al bekend
worden, door de IND zelf worden meegenomen. Er zit
dus ook bij het bestuur een correctiemoment. De IND
doet daar wat mee en als het bij de rechter komt, kan die
dat ook allemaal meewegen. Daarbij komt dat de
Afdeling bestuursrechtspraak echt een andere functie
heeft. Daarvan kun je niet vragen dat die de volle toets
van de rechter nog eens gaat toetsen. Dat zou een
redelijk volle toetsing door de Raad van State betekenen,
maar dat kan echt nooit de bedoeling zijn. Als je de
rechterlijke toets over de volle linie zo gaat optuigen,
gaat het volgens mij ten koste van de focus met de
beperkte middelen en mensen die hiermee aan de slag
zullen gaan. Daarom heb ik liever dat de verantwoordelijkheid blijft liggen waar die ligt, namelijk bij het
bestuursorgaan, bij de staatssecretaris, en dat de
rechterlijke toets, ex nunc, sterk verbetert en ons in staat
stelt om uw zorgen weg te nemen.
Artikel 83 met de ex nunctoetsing en de bestuurlijke lus
in lid 5 is een uitdrukkelijke verbetering en een duidelijke
versterking van de toetsing door de rechtbank. Ik aarzel
een beetje of ik de lange teksten die ik hier voor mij heb
liggen moet voorlezen. Het allerbelangrijkste is dat ik de
te brede aandacht bij de rechter en de Raad van State
voor de vreemdeling in het kader van rechtsbescherming
als een risico ervaar. De kosten aan mensen en middelen
voor het optuigen van de rechtbanken en de Raad van
State wegen niet op tegen de voordelen die wij via een
andere weg benutten. Ik zou ook niet weten waar wij dat
geld vandaan moeten halen. Bovendien, ik kom hiermee

terug op mijn eerste argument, is het in ons bestuursrecht in de verhouding tussen bestuur en rechter zo dat
de verantwoordelijkheid voor het toetsen van het
asielrelaas hier ligt en dat de rechter zonder enige
terughoudendheid – dat zegt de afdeling wel – moet
toetsen of het bestuursorgaan zorgvuldig tot zijn besluit
heeft kunnen komen. Er is dus wel degelijk een
niet-terughoudende toetsing door de rechter of ik in alle
zorgvuldigheid tot dat besluit heb kunnen komen. Maar
dit is echt wat anders dan dat hij alle feiten, omstandigheden en het bewijs gaat wegen, en het onderzoek gaat
herhalen waarvoor het bestuursorgaan is opgericht. Er
zijn dus forse verbeteringen.
Ik vind het jammer dat ik de Kamer niet heb kunnen
overtuigen dat de oorzaken van het doorprocedeergedrag worden weggenomen met deze verbeteringen, in
combinatie met alles wat er gebeurt in de parallelle
procedure en het medisch onderzoek en met de
uitbreiding van de ruimte voor de asielzoeker om zijn
verhaal te doen. Ik zie een risico in de volle toets, niet
alleen in personele en financiële zin, maar ook voor ons
rechtsbestel, omdat het atypisch is in de verhouding
tussen bestuursorgaan en rechter.
De heer De Krom heeft nog een korte vraag gesteld over
dit onderwerp. Waarom heeft de rechter wel aan de
minister een termijn gegeven om in te gaan op nieuwe
feiten en niet aan de vreemdeling als het gaat om de
toetsing van feiten? In de vraag is de procedure niet juist
weergegeven. Lid 5 van het nieuwe artikel 83 geeft de
minister de mogelijkheid om te reageren op de nieuwe
gegevens en lid 6 biedt de vreemdeling die mogelijkheid.
Er is uiteraard één verschil. De minister zal moeten
aangeven wat de gevolgen van de nieuwe gegevens zijn
voor het besluit. Dat is de bestuurlijke lus waar ik net
over sprak.
De heer De Krom (VVD): De staatssecretaris heeft
misschien de meerderheid van de Kamer niet kunnen
overtuigen.
Staatssecretaris Albayrak: Ik weet niet of het de
meerderheid is, maar het is een deel van de Kamer.
De heer De Krom (VVD): Zij heeft een belangrijk deel
van de Kamer er niet van kunnen overtuigen dat volle
toetsing door de rechter echt een ongelooflijk slecht idee
is. Mevrouw Koşer Kaya lacht erom, maar het is een
regelrechte ramp als dit door de Kamer zou worden
aangenomen. In het verleden gebeurde het wel, als ik het
goed zeg. Dat leidde ertoe dat er in 2002 80.000 mensen
in de opvang zaten met een enorm stuwmeer aan zaken
bij de rechtbanken. Ik geloof dat dat de piek was. Als dit
doorgaat, gaan wij terug naar de jaren negentig. Ik zou
het een absolute ramp vinden als dit gebeurt. Voor zover
de staatssecretaris vraagt om steun voor haar standpunt
over die volle toetsing, heeft zij die ten volle van de VVD.
De voorzitter: Dat is geen vraag maar een opmerking,
dus wat mij betreft, hoeft de staatssecretaris daar niet op
te reageren.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): De heer De Krom staat het
vrij om tegen te stemmen, maar ik denk dat het juist een
ongelofelijk goed idee is om het zorgvuldig te doen,
zodat wij niet straks herhaalde verzoeken krijgen. Ik heb
drie argumenten waarom het wel zou moeten en een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

35

vraag. Ten eerste lijkt mij toch de rechter bij uitstek
degene die gaat beoordelen of een asielrelaas juist is of
niet. Daarom hebben wij ons systeem ook zo opgezet als
wij het hebben opgezet. Ten tweede wijs ik op artikel
3:46, want de opmerking van de staatssecretaris is naar
mijn idee moeilijk te rijmen met het motiveringsbeginsel.
Traditioneel betekent de eis dat een besluit moet
berusten op een deugdelijke motivering onder meer dat
de feitelijke grondslag van het besluit juist is. Ten derde
vraag ik mij af of het meer geld gaat zou kosten, omdat
je veel minder herhaalde verzoeken zult krijgen en het
dan ook zorgvuldiger wordt. Ik heb nu een amendement
ingediend, samen met mevrouw Van Velzen. Daarin
spreken wij uit om in gevallen waarin het oordeel van de
minister omtrent de verblijfsvergunning gebaseerd is op
het oordeel dat het asielrelaas van de vreemdeling niet
geloofwaardig is een vollere toetsing te laten doen door
de rechter. Dus daarmee beperken wij het ook voor een
deel. Ik zou graag willen dat de staatssecretaris straks
wellicht op dat amendement reageert.
De voorzitter: Die vraag is terecht, en natuurlijk moet de
staatssecretaris op het amendement reageren, maar het
amendement is binnengebracht op het moment dat de
staatssecretaris haar eerste reactie op het mondeling
door u aangekondigde al had gegeven, dus het mag ook
schriftelijk. Dat mag altijd met amendementen die later
worden ingediend. Ik kijk even naar de staatssecretaris of
het verstandig is om nu te reageren of om dat in tweede
termijn of schriftelijk te doen.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik heb wel een
procedurele vraag, ook aan de indieners. Dit is wat mij
betreft wel een onderwerp dat een apart debat vergt, dus
het staat u vrij om dit amendement in te dienen, maar
die volle toetsing – zeker op dit onderdeel, namelijk de
vraag of het verhaal geloofwaardig is – is nog wel de
meest moeilijke van alle toetsingen, want dan moet de
rechter dus inderdaad bij de hele IND-organisatie gaan
kijken hoe het werkelijk is in het land van herkomst. Dat
gaat voor mijn gevoel elke efficiencywinst en verbetering
van de procedures te boven. Als wij dat willen, zou ik de
indieners adviseren – die dit zelf moeten weten – om het
in zijn geheel in die wet op te nemen. Dan kan ik het ook
beter beoordelen, want nu reageer ik ook op dit
amendement, en kan ik beter antwoorden op de dan
vanuit vak K gegeven argumenten.
De voorzitter: Procedureel hebt u een punt. Dit voorstel
is nu alleen als amendement ingediend en niet meer als
initiatiefwet. Dat maakt het lastiger.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Mijn procedurele
vraag was om dit toch in de vorm van een initiatiefwet in
te dienen, zodat ik veel beter met de indieners in vak K
het debat kan voeren over deze verstrekkende wijziging.
De voorzitter: Wil de staatssecretaris nog reageren? Of
liever straks?
Staatssecretaris Albayrak: Eigenlijk heb ik hierover al
heel veel gezegd. Ik kom straks nog wel even terug met
een reactie op het amendement. Ik denk dat dat het
beste is, want ik lees nu dat de indieners het niet hebben
over een volle toets maar over een vollere toets.

De voorzitter: Het wordt er niet eenvoudiger op.
Staatssecretaris Albayrak: Dus ik wil even kijken wat u
nu precies zegt en in hoeverre dit nu weer anders is dan
het initiatief-Pechtold. Want dit lijkt af te wijken van wat
u eerder hebt betoogd.
De voorzitter: Dan doe ik het voorstel dat de staatssecretaris hierop schriftelijk reageert, zodat zij er ook nog
even goed kennis van kan nemen hoe het initiatiefPechtold er uit zag en zij ook kan ingaan op de verschillen tussen dit amendement en dat initiatief. Dat lijkt mij
beter dan nu te reageren.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik heb twee vragen. Ten
eerste vraag ik aan mevrouw Koşer Kaya wat zij bedoelt
met ’’een vollere toetsing’’, want dat is mij niet helemaal
duidelijk. Ten tweede heb ik een vraag aan de staatssecretaris, die in de memorie van toelichting zegt dat de ex
nunctoetsing zoals zij die voorstelt door de rechter van
relevante feiten en omstandigheden ervoor zal zorgen
dat vervolgprocedures korter en uitzonderlijker zullen
worden. Maar waarom zou dat niet eveneens gelden
voor de fase van hoger beroep?
De voorzitter: Vindt u het goed, voordat u allemaal op
deze min of meer procedurele maar ook inhoudelijke
zaken ingaat, dat ik even inventariseer wat voor vragen u
hebt?
De heer Anker (ChristenUnie): Ik wil een ordevoorstel
doen, want ik constateer dat wij stiekem aan een tweede
termijn over een amendement van een van de leden zijn
begonnen. Omwille van de eindtijd van het debat zou ik
liever de staatssecretaris haar eerste termijn willen laten
afmaken, zodat wij dan in de tweede termijn onderling
aan de gang kunnen.
De voorzitter: Ik heb net een procedurevoorstel gedaan,
namelijk dat de staatssecretaris nadrukkelijk ingaat op de
verschillen tussen dit amendement en het initiatiefPechtold en wat dat betekent voor dit wetsvoorstel. Ik zie
dat de heer De Krom daarop wil reageren.
De heer De Krom (VVD): Het komt mij voor dat dit
amendement de kern van het wetsvoorstel van het
kabinet onderuit haalt, namelijk geen volle toetsing door
de rechter. Als dit amendement na een schriftelijke
reactie toch zou worden aangenomen, dan kan ik mij
voorstellen dat het kabinet dit wetsvoorstel intrekt. Ik zou
in ieder geval in de schriftelijke reactie ook willen zien
wat het kabinet met de wet gaat doen als dit amendement wordt aangenomen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Wij zijn bezig met een
wetgevingsoverleg, met de behandeling van een
wetsvoorstel. Ik vind het procedureel onjuist om er dan
een ander initiatiefwetsvoorstel bij te betrekken. Er ligt
een amendement voor van mevrouw Koşer Kaya en
mijzelf; ik denk dat we dat amendement moeten
behandelen.
De voorzitter: U hebt gelijk, mevrouw van Velzen, maar
een van uw collega’s heeft nadrukkelijk gevraagd, zowel
aan de indiener van dit amendement als aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

36

staatssecretaris, wat het verschil is tussen het initiatiefwetsvoorstel en het amendement.
Mevrouw Van Velzen (SP): Nu reageert u op mijn
reactie en dat maakt het een beetje ingewikkeld. Ik hoef
op dit moment geen oordeel over een initiatiefwetsvoorstel dat nu niet aan de orde is. Het gaat hier om het
amendement, zoals dat is ingediend.
De voorzitter: Dat kan niet, want u stelt verschillende
vragen. Ik denk dat we er verstandig aan doen om aan
de staatssecretaris te vragen om op al die vragen, zoals
gebruikelijk bij wetgeving, antwoord te geven. Ik denk
dat het nog verstandiger is als ze dat schriftelijk doet.
Mevrouw Van Velzen (SP): Dat lijkt me helemaal
onwenselijk. We zitten hier midden in de behandeling
van een wetsvoorstel en dan dient er niet een deel
schriftelijk behandeld te worden. Ik zou dan willen
voorstellen na de eerste termijn te schorsen en op een
ander moment de tweede termijn in te plannen.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Het is mij in ieder
geval duidelijk dat dit amendement wel een bommetje
onder die wet is, omdat het amendement vrij structureel
is. Ik heb aan meer dan een brief behoefte en wil in ieder
geval een antwoord van de staatssecretaris horen. Dat
mag wat mij betreft in tweede termijn, dan is er
misschien iets meer tijd en kunnen we eerst de eerste
termijn afronden. Maar dan zou ik het wel graag daarna
willen horen, omdat het bepalend is voor mijn positie ten
aanzien van het wetsvoorstel. Er staat in het artikel
overigens ’’ten volle’’ en niet ’’vollere toetsing’’, dus het
artikel is zo duidelijk als wat. Dat maakt mij, gecombineerd met het feit dat het over de geloofwaardigheid van
het verhaal gaat, wel extra bezorgd. Misschien kunnen
we nu de eerste termijn afhandelen, waarna de
staatssecretaris er wat mij betreft in de tweede termijn
op terugkomt.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Kan de staatssecretaris
antwoord geven op de vragen die gesteld zijn? Laten we
vooral verdergaan met het debat, want volgens mij is er
hier sprake van overdreven reacties als er gesproken
wordt over bommetjes en dergelijke.
De voorzitter: In ieder geval bent u het op dat punt al
niet met elkaar eens.
Staatssecretaris Albayrak: Laat ik een poging doen om
hier inhoudelijk, specifiek op het amendement gericht,
een antwoord op te geven. Terwijl de commissieleden
met elkaar in gesprek waren, had ik de tijd om het
amendement nauwkeuriger te lezen, dus dat scheelt
weer.
Ik lees dat het voorgestelde artikel concreet moet luiden:
’’voor zover het besluit omtrent een verblijfsvergunning
berust op het oordeel dat de door de vreemdeling
aangevoerde feiten en omstandigheden niet geloofwaardig zijn, toetst de rechter de beoordeling door onze
minister ten volle’’. Daar zit geen woord Spaans bij: niets
voller of een beetje vol, niet iets minder vol, maar ten
volle. Dan kom ik weer terug op de argumenten die ik
net noemde en die voor een deel puur staatsrecht zijn.
Nederland heeft in het bestuursrecht de rechterlijke toets
in twee instanties vormgegeven: eerst de rechtbank en

daarna de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State. In de toelichting zeggen de indieners van het
amendement ook nog eens dat het gaat om ’’een vollere
toetsing dan nu volgens vaste jurisprudentie van de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State’’.
Het gaat dus ook nog eens om de toets door de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Ik vraag de commissieleden om even met mij mee te
lopen langs de totstandkoming van de Vreemdelingenwet 2000 en de reden waarom we destijds hebben
gekozen voor een beperkte functie van het hoger beroep.
In het bestuursrecht wordt in hoger beroep een oordeel
gegeven over de aangevallen uitspraak van de rechtbank.
Er wordt dus geen rechtstreeks oordeel gegeven over de
eerder in de zaak door het bestuursorgaan, door de
staatssecretaris genomen beslissing. De Raad van State
oordeelt over de aangevallen uitspraak van de rechtbank.
De vreemdeling kan in hoger beroep gaan, maar in heel
veel gevallen is dat de staatssecretaris zelf. In het
vreemdelingenrecht geldt deze bestuursrechtelijke vorm
temeer, omdat voor hoger beroep in vreemdelingenzaken
het zogeheten grievenstelsel geldt. In dat stelsel wordt in
dit voorstel geen wijziging aangebracht. Het grievenstelsel blijft dus bestaan. Wij hebben bewust gekozen voor
een beperkte vorm van hoger beroep. Wij hebben die
beperking niet primair gezocht in het type zaken waarin
hoger beroep ontstaat. Wij hebben een procedure
ontworpen die de Afdeling bestuursrechtspraak in staat
stelt om de grote aantallen zaken waarin geen vragen
spelen over het belang van de rechtseenheid, ook na de
afschaffing van de Rechtseenheidkamer, het belang van
de rechtseenheid, de rechtsontwikkeling of de rechtsbescherming in het algemeen, relatief snel af te doen, op
een doelmatige wijze. Dat betreft de bulk van alle zaken,
zaken dus die geen raakvlak hebben met de rechtseenheid en zaakoverstijgende belangen. Vervolgens kan men
zich doelmatig richten op de zaken waarvoor hoger
beroep wel is bedoeld. Wij hebben uitdrukkelijk gekozen
voor een hoger beroep dat zich richt op de zaaksoverstijgende belangen, op de rechtseenheid en de rechtsbescherming in algemene zin. Als je de Afdeling bestuursrechtspraak via de volle toets zou belasten met een
uitgebreide toets op alle zaken die worden aangedragen,
dan gaat dat hoe dan ook ten koste van de functie van
het hoger beroep, iets waarvoor wij met volle verstand
hebben gekozen en waarmee wij voorzien in een
behoefte in ons rechtssysteem. Een belangrijk onderdeel
daarvan is het grievenstelsel. Wij hebben in de Vreemdelingenwet 2000 geregeld dat een of meer grieven tegen
de uitspraak van de rechtbank moeten worden ingebracht. Indien ook de Afdeling bestuursrechtspraak
nieuwe gegevens in de beoordeling zou moeten
betrekken, zou het grievenstelsel als zodanig niet meer te
hanteren zijn. De Afdeling bestuursrechtspraak zou haar
rol in de zaaksoverstijgende kwesties feitelijk niet meer
kunnen vervullen. Op die manier wordt het hoger
beroep, zoals dat is bedoeld, met de functie die het heeft
in de rechtseenheid en de rechtsbescherming in het
algemeen, met dit amendement opgeblazen.
Dan de vraag van de heer De Krom naar de consequenties voor het wetsvoorstel, mocht het amendement in
deze vorm worden aangenomen. Wij gaan ons daar dan
op beraden. Ik kan daar nu niet op vooruitlopen.
De heer Spekman (PvdA): Ik keer de redenering even
om. De ratio waarom mijn fractie altijd voor de volle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

37

toets was, en dat eerder heeft uitgesproken, had te
maken met het feit dat het bijvoorbeeld bij botanalyses
en taalanalyses onbevredigend was als een rechter liet
blijken dat die van geen kant deugden, maar er toch
geen uitspraak over kon doen, omdat hij de geloofwaardigheid niet mocht toetsen. Als die kwestie op een
andere manier te ondervangen is, dan hoor ik dat graag.
Het is voor het rechtsgevoel niet goed dat, als mensen
een beroep doen op de rechter en deze wel iets ziet, hij
er officieel geen uitspraak over mag doen.
Staatssecretaris Albayrak: Daar heb ik al op geantwoord. De rechter toetst het asielrelaas, de geloofwaardigheid ervan, weliswaar terughoudend, maar hij toetst
wel of het besluit van de IND zorgvuldig tot stand heeft
kunnen komen. Als de rechter denkt dat een botonderzoek onvoldoende of te veel weging heeft gehad,
waardoor het besluit te veel is beïnvloed, dan kan hij
stellen, gelet op wat hij heeft gezien, dat een en ander
onzorgvuldig tot stand is gekomen. Dan wordt het
gewoon weer teruggelegd bij het bestuursorgaan om
een nieuw besluit te nemen. Die route is toch al
voldoende waarborg om die zorgvuldigheid te betrachten. Over de Raad van State heb ik het voldoende
uitgebreid gehad, maar bij de rechtbank is de grootste
winst de ex nunctoetsing. Als de vreemdeling in de
tussentijd een onderzoek heeft waarmee zijn leeftijd wel
kan worden aangetoond of waarmee de grondslagen van
een onderzoek van de IND onderuit worden gehaald, kan
de rechtbank het op basis van die informatie wegen. De
uitbreiding met de ex nunctoetsing is volgens mij de
enige terechte reparatie van een vergroeiing, waar de
toetsing te beperkt was en waarvan in de praktijk is
gebleken dat het herhaalde aanvragen in de hand werkte.
Door de ex nunctoetsing nu zelf in artikel 83 van de wet
te regelen, hebben wij dat in ieder geval opgelost. Daar
zit naar mijn mening ook de grootste zorg als het gaat
om herhaalde aanvragen. Die zitten niet bij de Raad van
State.
De heer Spekman (PvdA): Gebleken is dat het in het
verleden heel vaak fout ging bij botanalyse en taalanalyse. Bij botanalyse is dat nu veel minder, maar bij
taalanalyse gebeurt dat nog steeds veel, zeker bij
Afrikaanse landen waar in een land vaak meerdere
dialecten en talen worden gesproken. Die afweging over
geloofwaardigheid wordt heel vaak gebaseerd op een
taalanalyse. De rechterlijke macht is van mening dat zij
de geloofwaardigheid onvoldoende kan beoordelen,
omdat zij gehouden is aan de ruimte die de wet nu biedt.
Die is te beperkt. Dat is ook de voornaamste kritiek van
al die maatschappelijke organisaties.
Staatssecretaris Albayrak: Die zorg zou dus moeten
leiden tot twijfel bij de rechter over de vraag of het
besluit zorgvuldig tot stand is gekomen. Die ruimte is er
uitdrukkelijk en met inachtneming van de uitspraak
worden wij geacht een nieuw besluit te nemen. Dat is de
waarborg die er nu in zit.
De heer De Krom (VVD): De heer Spekman kan proberen
het heel ingewikkeld te maken, maar dat is het niet. Je
toetst namelijk of vol of marginaal. Daar zit weinig licht
tussen. Als ik de staatssecretaris echter goed versta, is
haar advies aan de heer Spekman en de fractie van de

PvdA om tegen dit amendement te stemmen. Kan zij dat
bevestigen?
Staatssecretaris Albayrak: Mijn advies aan de gehele
Tweede Kamer is om tegen het amendement te
stemmen, inclusief de indiener.
De heer De Krom (VVD): Maar dan ben ik benieuwd wat
de heer Spekman en de fractie van de PvdA met het
amendement gaan doen.
De voorzitter: De heer Spekman zal dat in tweede
termijn zeggen, als hij dat wil.
Staatssecretaris Albayrak: Ik begrijp de zorg van de heer
Spekman goed. Het zal echter in de praktijk meevallen,
omdat wij langs andere wegen de zorgen – bijvoorbeeld
wat betreft het botonderzoek – redelijk hebben weggenomen. Zelfs als de Kamer mijn antwoord niet voldoende
vindt, mag het alternatief nooit zijn dat wij het dan maar
bij de rechter neerleggen en dat hij volledig, van A tot Z,
het werk van de IND over gaat doen. Hij werkt namelijk
in principe met dezelfde onderzoeksmogelijkheden. De
vraag is of je dat de rechters moet aandoen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Wil de staatssecretaris
ingaan op bezwaren die bijvoorbeeld door Amnesty
International naar voren worden gebracht? Daarbij gaat
het om de volle toetsing, die volgens de staatssecretaris
niet mogelijk is. Het probleem is dat de rechtbank
weliswaar toetst of het asielrelaas voldoende zwaarwegend is, maar dan wel op basis van de beoordeling door
de IND. Als die beoordeling luidt dat het relaas ongeloofwaardig is, levert dat het probleem op. Dat heeft ervoor
gezorgd dat het Europese Hof naar aanleiding van het
asielrelaas van de Eritrese dienstweigeraar – de zaak
Said versus Nederland – oordeelde dat er wel degelijk
elementen in het asielrelaas zaten die geloofwaardig
werden geacht. Dat was naar aanleiding van een volle
toetsing. De staatssecretaris kan wel zeggen dat er
allerlei mogelijkheden zijn voor de rechter om te toetsen,
maar wel op basis van de feiten en het relaas dat bij de
IND naar voren wordt gebracht.
Staatssecretaris Albayrak: Wij hebben natuurlijk lang
met elkaar gepraat, ook in het verleden, over de vraag of
deze toetsing ook onder de Vreemdelingenwet 2000
voldoet aan de eisen van het Europese Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden. Daaraan toetsen wij steeds. Dat
is onze lat. Dat hebben wij steeds volgehouden, dat full
and ex nunc assessment een rechtsmiddel is dat een
waardige rechtsbescherming aan de vreemdeling biedt.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
zelf geeft de erkenning dat wij moeten voldoen aan het
EVRM, in zijn jurisprudentie ook een plek. Er is een
recente uitspraak van 21 juli van dit jaar. Daarin
overweegt de afdeling dat bij de toetsing door de rechter
van mijn standpunt – de aannemelijkheid, de geloofwaardigheid – omtrent het realiteitsgehalte van de door de
vreemdeling aan niet ongeloofwaardig geachte feiten en
omstandigheden ontleende vermoedens over wat hem
bij terugkeer naar het land van herkomst te wachten
staat, voor een terughoudende toetsing geen plaats is.
Dat is ook zeer relevant voor u, mijnheer Spekman. De
afdeling zegt dus dat rechters het oordeel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

38

staatssecretaris niet terughoudend moeten toetsen. Op
het moment dat het bijvoorbeeld gaat om artikel 3 van
het EVRM, is er voor terughoudendheid geen plaats en
zullen zij moeten bekijken of het besluit van de staatssecretaris zorgvuldig tot stand is gekomen. Dat is dus nu
zo, dat is jurisprudentie. Daar zit de rechtswaarborg en
de ruimte voor de rechters om een oordeel te vellen of ik
in alle redelijkheid zorgvuldig tot die afweging heb
kunnen komen, met alles wat mij ter beschikking stond.
De heer De Krom (VVD): In artikel 6:13 van de Algemene
wet bestuursrecht staat dat nieuwe feiten en omstandigheden kunnen worden ingebracht, tenzij de belanghebbende redelijkerwijs kan worden verweten dit niet te
hebben gedaan. Dat is de algemene regel in de
bestuursrechtspraak. Wat de staatssecretaris voorstelt,
gaat veel verder. Zelfs als het iemand verweten kan
worden bepaalde feiten of omstandigheden niet eerder
te hebben ingebracht, kan hem dat toch niet worden
tegengeworpen in de procedure. Dat gaat dus veel
verder. Dat is veel ruimer dan wat in de Algemene wet
bestuursrecht is opgenomen. Mij ontgaat de logica
daarvan volledig. Ik ben het er ook echt niet mee eens.
Kan de staatssecretaris daarop ingaan?
Staatssecretaris Albayrak: Dat is eigenlijk dezelfde
ruimte voor zorgvuldigheid en rechtswaarborgen als ik
net probeerde uit te leggen. Als je kijkt, zeker als het gaat
om een toets op grond van artikel 3 van het EVRM, of op
dat moment met de op dat moment beschikbare
informatie je iemand mag weigeren en uitzetten naar een
land van herkomst, gaat het erom dat je de informatie
die je op dat moment hebt, ook moet gebruiken. Het feit
dat iemand die eerder in de procedure had kunnen
inbrengen, maar dat niet heeft gedaan, zou afdoen aan
de zorgvuldigheid in de procedure als de rechter zou
zeggen dat wij dat niet meer gaan meewegen. Dus met
name bij de toets op grond van artikel 3 van het EVRM is
het ondenkbaar dat je wel beschikt over informatie die
relevant is voor de veiligheidsvraag, maar dat je die niet
zou willen gebruiken omdat iemand die niet eerder heeft
ingebracht.
De heer De Krom (VVD): In dat geval ben ik tegen deze
bepaling. Dit gaat mij gewoon te ver.
Staatssecretaris Albayrak: Kan ik nog iemand blij maken
vanavond?
De voorzitter: Ja hoor, mij, door gewoon door te gaan.
Staatssecretaris Albayrak: Over de herhaalde aanvragen
heb ik eigenlijk al heel veel gesproken. Kortheidshalve ga
ik in op de samenhang tussen een aantal elementen.
Men had het al over de parallelle procedure, de rust- en
voorbereidingstijd, medisch aan het begin, vervolgens de
snelle beoordeling van herhaalde aanvragen als er geen
nieuwe feiten en omstandigheden meer zijn en de
ex-nunctoetsing door de rechter. Het indienen van een
herhaalde aanvraag kan nooit helemaal worden
voorkomen. Je kunt nooit uitsluiten dat er daadwerkelijk
nieuwe feiten en omstandigheden zijn die een weging
waard zijn. Ik verwacht wel dat met de met dit voorstel
beoogde verbetering de noodzaak tot het indienen van
herhaalde aanvragen en ook het rechtsbelang om door te

procederen feitelijk zal afnemen. De maatregelen in de
brief spreken wat dat betreft voor zich.
De heer Anker (ChristenUnie): We willen allemaal
volgens mij zo min mogelijk ruimte geven om door te
procederen. Zegt u nu eigenlijk dat er een moment komt
dat het weinig zin meer heeft om herhaalde aanvragen in
te dienen, en dat het enige doel waarvoor ze nog zouden
kunnen worden ingediend, is om telkens weer de
procedure te verlengen? Of zit er nog een natuurlijke
grens aan?
Staatssecretaris Albayrak: Als je hier aan het begin al
naar kijkt, kan het zijn dat iemand die daadwerkelijk ziek
is veel sneller dan nu een verblijfsvergunning krijgt. Het
kan ook betekenen dat het verhaal dat nu pas na
anderhalf jaar wordt gehouden, eerder wordt gehouden
en heel snel ongeloofwaardig wordt geacht, of dat er
geen medische nood of situatie wordt geconstateerd, die
een reden zou kunnen zijn voor een tijdelijke of
permanente verblijfsvergunning. Als je dit hebt gecheckt,
kunnen mensen alsnog na het uitgeprocedeerd zijn een
aanvraag indienen, maar als er geen nieuwe feiten en
omstandigheden zijn, kun je deze ook relatief snel
afwijzen. Maar het kan ook zijn dat iemand in de
tussentijd een aandoening krijgt of ziek wordt, waardoor
er een nieuwe situatie is en er wel degelijk nieuwe feiten
en omstandigheden zijn. Dat zul je dus moeten beoordelen.
Dan kom ik bij de vragen over opvang van mevrouw Van
Velzen, de heer Van Haersma Buma en de heer Anker.
Mevrouw Van Velzen vroeg of de rechtbanken binnen
vier weken een uitspraak doen. Dat is het advies van de
Raad voor de rechtspraak in de consultatieronde. Deze
zegt dat ze dat gewoon gaan halen. Er wordt voldoende
spoedeisend belang aanwezig geacht omdat er gedurende die vier weken opvang is, waardoor ze ook binnen
die vier weken een zaak zullen afdoen. Er zullen vast
individuele rechters zijn die zich daar zorgen over maken,
maar ik mag uitgaan van het advies van de Raad voor de
rechtspraak.
Ik blijf bij het uitgangspunt dat een reguliere procedure
die opgestart is na een asielprocedure in principe geen
recht op opvang geeft. Dat is de algemene procedure.
Deze mensen zijn geen vluchteling en zitten dus in
dezelfde situatie als andere reguliere aanvragers. Iemand
die zonder visum naar Nederland is gekomen en hier een
partner vindt, geven we ook geen opvang. Dat zijn
vergelijkbare situaties. Dat betekent dat een reguliere
procedure in principe in het land van herkomst opgestart
moet worden. Als ze hier al zijn, vragen we hun om
terug te gaan en netjes de procedure te volgen die we
daarvoor hebben bedacht, namelijk eerst een mvv
aanvragen voordat ze hiernaartoe kunnen komen.
De heer Anker vraagt nadrukkelijk aandacht voor
uitgeprocedeerde asielzoekers. De heer Van Haersma
Buma ziet het ook als een dilemma, omdat het voor een
deel kan gaan om rechtmatig verblijvenden zonder
opvang, een soort restgroep, nadat we de opvang voor
de medische zaken al hebben geregeld. Ik heb inmiddels
een brief gestuurd waarin ik vertel hoe we vanaf
1 januari de opvang van mensen met een medische
aanvraag gaan doen. Ik heb gezegd dat ik hiervoor een
filter nodig heb dat in de praktijk zal moeten werken. Dat
filter is er nu, en we moeten kijken of dit in de praktijk zal
werken. We willen geen van allen dat het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

39

medische aanvragen gaat toenemen, omdat zo’n
aanvraag recht op opvang geeft. Daar zal ik goed op
toezien. Daarom hebben we een testfase. Bij een
medische aanvraag hebben we nog iets in handen om
een filter op te bouwen, namelijk een medisch dossier.
We hebben daar een secure procedure voor. Ik heb er
vraagtekens bij, maar we gaan het doen. We gaan hen
opvangen.
Voor de overige rechtmatig verblijvenden, zoals de
mensen met een aanvraag buiten schuld, een aanvraag
schrijnend of een aanvraag verblijf bij partner, is het veel
moeilijker om objectief met een filter te werken. Was het
maar waar dat er een zeef was waar je mensen op kon
zetten, om te kijken of ze erdoorheen vallen of erop
blijven hangen. Zo werkt een filter dus niet. Zo’n zeef
hebben we niet en dat betekent dus dat ik voor deze
rechtmatige categorieën niet iets kan bedenken waarmee
we kunnen zeggen dat mensen met een kansrijke
aanvraag opvang krijgen, omdat ze uiteindelijk toch wel
in het gelijk worden gesteld. Het risico is hier meer
aanwezig dan bij ’’medisch’’, als wij ook deze vormen
van verblijfsaanvraagopvang genereren, dat het aantal
mensen zal toenemen die zeggen dat zij niet terug
kunnen terwijl zij dat wel kunnen, dat het tegenwerken in
de procedure zal toenemen en dat überhaupt het aantal
aanvragen zal toenemen, omdat men weet dat het
indienen van een aanvraag recht op opvang geeft. Ook
van die ervaringen uit het verleden hebben wij geleerd.
Ik snap uw wens wel. Wij hebben het voor ’’medisch’’
geregeld, omdat het een noodzaak was. Als mensen
rechtmatig verblijf hebben, moet de overheid daar dan
niet verantwoordelijk voor zijn? Er zijn inhoudelijke
redenen om dat niet te doen. Op uw vraag om de
kansrijken eruit te filteren, zeg ik dat ik geen methode
heb gevonden, ondanks alle pogingen, om voor de
overige rechtmatig verblijvenden zo’n filter tot stand te
brengen.
Voor de alleenstaande minderjarigen geldt een andere
systematiek. Via een andere motie, de perspectiefmotie,
hebben wij nu in de opvang voorzien van de doelgroep
van die motie.
De relatie met de noodopvang werd kort gelegd. Wij
zullen er ongetwijfeld nog met u over spreken. Ik heb via
maatwerk alle gemeenten waar de noodopvang nog is
de gelegenheid geboden om met mij naar de individuele
dossiers te kijken, opdat ik op 1 januari een oplossing
heb gevonden voor alle mensen die nu nog in de
noodopvang zitten. Als de noodopvang ondanks dit
aanbod open wordt gehouden met de bedoeling om daar
ook nieuwe gevallen te plaatsen in een toekomstig jaar,
is dat uitdrukkelijk in strijd met de afspraken die ik met
de VNG heb gemaakt. Ik zal de datum van 1 januari
afwachten voor het opmaken van een balans. Het
overgrote merendeel van de gemeenten werkt mee. Een
enkele gemeente kondigt aan geld beschikbaar te hebben
gehouden voor de noodopvang volgend jaar. Ik hoop –
vele gemeenten hopen dat met mij – dat zij dat geld niet
nodig zullen hebben voor de noodopvang, tenzij zij
verkeerde bedoelingen hebben, namelijk om nieuwe
uitgeprocedeerde gevallen in de noodopvang te plaatsen.
Dan zullen wij daartegen de afspraken inroepen die wij
met de minister van Binnenlandse Zaken hebben
gemaakt over het opschalen van het optreden tegen
gemeenten.

over uw redenering naar aanleiding van de roep van
verschillende fracties om een filter voor bijvoorbeeld
’’buiten schuld’’ in te stellen. U zegt: ik kan niet iets
bedenken. Het gaat erom dat een asielzoeker alles doet
wat aan hem gevraagd wordt om mee te werken aan
uitzetting. U kunt daar toch wel een lijstje van maken? Ik
neem tenminste aan dat de IND al zo’n lijstje heeft. Als
de asielzoeker in kwestie dan ook nog eens uit China
komt of uit een van die andere 44 landen die niet van
plan zijn om asielzoekers terug te nemen, dan kunt u
toch een redelijk objectief lijstje maken en op basis
daarvan een filter formuleren? Laat ik hier te stevige
woorden neerzetten. ’’Ik kan niet iets bedenken’’; zo ken
ik u niet. U kunt wel degelijk iets bedenken; u wilt dat
niet. Ik vraag mij af waarom u dat niet wilt. Je ziet toch
dat die mensen uitgezet moet worden, dat het niet lukt,
dat zij dan op straat komen en dat zij in een vreemdelingencentrum terechtkomen. Denk aan de mallemolen en
de kosten, als je mensen in uitzetcentra zet. Ik gaf net de
bedragen al aan. Daarvoor moeten wij toch een
oplossing kunnen vinden?
Staatssecretaris Albayrak: Een paar jaar geleden hadden
wij het meewerkcriterium. Het gevolg van het werken
met zo’n criterium op papier was dat niemand meer
meewerkte. Het was voor ons behoorlijk onmogelijk om
aan te tonen dat iemand niet meewerkte en het was voor
de vreemdeling vrij makkelijk om te zeggen dat hij wel
meewerkte, zonder dat dit door ons te toetsen was. Een
voorbeeld zijn mensen die liegen over de identiteit, de
naam en de nationaliteit. Zelfs als die nationaliteit bij
vermoeden vaststond en wij met zo iemand naar de
ambassade gingen om papieren te krijgen – het
ongedocumenteerd zijn is vaak de grote hindernis om
mensen te kunnen uitzetten – zei de ambassade: die
persoon kan zo niet heten of komt in onze bestanden niet
voor. Als je systematisch over je naam blijft liegen, kun
je heel lang volhouden dat je meewerkt, dat je elke keer
weer meegaat naar de ambassade. Dat meewerkcriterium is niet werkbaar. Dat had überhaupt een nadelig
effect op de medewerking. Het zong rond, mensen
vertelden het aan elkaar en nog minder mensen gingen
meewerken. Wij zijn daar dan ook terecht van afgestapt.
Ik zou niet terug willen naar die werkelijkheid. Ik ben het
met u eens dat wij gebruik moeten maken van het
buitenschuldcriterium, zoals met de Kamer ook is
afgesproken. Dat wij daar in het verleden wat terughoudender mee waren en dat wij dat nu moeten toepassen
zoals het is bedoeld, dat ben ik ook met u eens. Mijn
instructie is ook dat als de Dienst Terugkeer & Vertrek bij
pogingen om mensen uit te zetten, signalen heeft dat het
echt niet door de vreemdeling komt, maar dat er
objectieve redenen zijn waarom iemand niet weg kan –
tegenwerking van het land van herkomst bij herhaalde
pogingen enzovoort – DT&V en IND in dat samenspel
vaker gebruik moeten maken van het buitenschuldcriterium. Dat is de instructie waarmee ik bij het beëindigen
van de noodopvang een deel van de oplossing biedt. U
zult zien dat wij daar ook daadwerkelijk gebruik van
maken.
Mevrouw Van Velzen (SP): Dan concludeer ik dat u niet
bereid bent om een filter in te stellen, uit angst dat
mensen zich dan calculerend op gaan stellen. Het is dus
niet een inhoudelijk, maar een puur pragmatisch verhaal.

Mevrouw Van Velzen (SP): Ik ben een beetje verbaasd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

40

Staatssecretaris Albayrak: Ik vind het behoorlijk
inhoudelijk. Als ik de naam niet kan toetsen, is zo’n filter
niet te maken, mevrouw Van Velzen. Er is geen objectief
meewerkfilter.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik zie dat een groep
asielzoekers uit specifieke landen gewoon niet uitzetbaar
is en dat wij die toch in een carrousel blijven houden en
blijven proberen en proberen en proberen. Ik denk dat
wij daar wel degelijk een objectief filter tegenover
kunnen zetten.
Staatssecretaris Albayrak: Mijn stelling is dat als
mensen vrijwillig terug willen, het in bijna 100% van de
gevallen ook lukt. Voor die landen waar dat niet voor
geldt, hebben wij andere voorzieningen. Daar is het
buitenschuldcriterium voor.
De heer Anker (ChristenUnie): De kwestie is dat wij op
dit moment een noodopvang hebben, die nu
’’leeggemanaged’’ moet worden, maar waar voor de
helft groepen in zitten die nu wachten op een laatste
poging via schrijnendheid, die er buiten schuld zitten of
die er met een kind zitten. Daar kunnen wij heel moeilijk
over doen, maar op het moment dat iemand nog een
kind of partner in procedure heeft, moet het volgens mij
niet zo heel erg moeilijk zijn om te zeggen: wij wachten
even af hoe het met die andere procedure gaat. Dan geef
je zo’n gezin in ieder geval de gelegenheid om dat met
elkaar af te wachten, in plaats van dat je de een al gaat
uitzetten, terwijl de ander nog in Nederland aan het
wachten is. Stel dat diegene dan wel verblijf krijgt, dan
mag die ander weer terugkomen.
De DT&V mag nu adviseren of iemand in aanmerking
komt voor het buitenschuldcriterium. Ik zit er niet op te
wachten dat iemand die daar wel aan meewerkt en alles
goed doet, toch, omdat een bepaalde termijn afloopt en
er een bepaalde regel is, op straat terechtkomt, terwijl
nog wordt bekeken of het buitenschuldcriterium van
toepassing is en de DT&V wellicht constateert dat het
niet echt aan deze mijnheer of mevrouw te wijten is dat
hij of zij nog in Nederland is. Als het gaat om schrijnendheid, kan ik mij levendig voorstellen dat je niet na tien
jaar procederen zegt: nu gaan wij nog een keer schrijnendheid proberen. Volgens mij kun je dat prima filteren
op het moment dat je dat kort op de reguliere procedure
zet. Dan kun je zeggen: de IND heeft nu echt een foutje
gemaakt; zij hebben ontzettend goed alle regels
nageleefd, maar hier zou de staatssecretaris toch nog
een keer naar moeten kijken. Het is volgens mij niet zo
moeilijk. De staatssecretaris zegt dat ik geen alternatieven heb, maar kan zij hier niet eens op reageren?
Staatssecretaris Albayrak: Ik vind de gedachte van de
heer Anker erg sympathiek en ik vind die al heel lang
sympathiek. Ik meen dat de heer Van Haersma Buma ook
graag hoort hoe het zit, omdat hij dit ook een sympathiek
punt vindt. Dat geldt ook voor andere leden van de
Kamer. Het enig wat ik zeg is dat ik niet voor al die
andere categorieën – buiten schuld, schrijnendheid,
discretionaire bevoegdheid, verblijf bij partner, verblijf bij
ouder, verblijf als alleenstaande minderjarige – een
algemene voorziening voor de opvang kan maken. Ik
merk dat er af en toe nog heel veel activisme uit de
vorige kabinetsperiode is, terwijl er in de praktijk van
werken van DT&V en IND heel veel veranderd is. Er

wordt nadrukkelijk ruimte genomen om het buitenschuldcriterium een uitkomst te laten bieden voor de gevallen
die u aan het hart gaan, zonder dat er weer een
categoriale voorziening wordt gecreëerd. Als het gaat om
mensen die verblijf bij partner vragen is er in negen van
de tien gevallen, zo niet in tien van de tien gevallen
reeds sprake van een woonsituatie met partner en is er
dus al opvang. Het gaat dan niet vaak om mensen die
acuut in de centrale opvang moeten. Met betrekking tot
schrijnendheid is vaak sprake van een combinatie met
medisch en is er een opvangvoorziening. Dus ik denk dat
in de praktijk het aantal mensen voor wie er geen
oplossing zou zijn in het beleid, zo klein is dat ik de
stelling aandurf dat die zaken individueel moeten worden
aangedragen en dat ik middels het plan van aanpak
Beëindiging noodopvang, ook in de praktische samenwerking met gemeenten in principe altijd in staat moet
zijn om een oplossing te vinden. Overigens hebben wij
het hier wel over rechtmatig verblijvende mensen. Wij
hebben het niet over mensen die uitgeprocedeerd zijn en
zelf de verantwoordelijkheid niet nemen om weg te gaan,
mensen die hier dus onrechtmatig zijn en ten aanzien
van wie wij hier met zijn allen moeten zeggen: en hier
trekken wij één lijn. Dat betekent dat door de rijksoverheid, de gemeenten en de provincies aan hen geen
opvang geboden mag worden.
De heer Anker (ChristenUnie): Ik ben altijd bereid tot
introspectie als er nog sporen zijn van activisme uit het
vorige kabinet. Ook daar kan ik mij overigens levendig
iets bij voorstellen. De staatssecretaris refereerde aan het
project Beëindiging noodopvang. Dat project is nodig
aangezien die opvang in de loop der jaren is volgestroomd. Het is belangrijk dat die nu wordt afgebouwd.
Wij gaan nu over naar een nieuwe procedure. Ik hoop
van harte dat die geen rafels zal hebben en dat die geen
regels bevat waardoor mensen op straat terechtkomen
terwijl zij nog druk bezig zijn met bijvoorbeeld hun
terugkeer te regelen. Het verleden geeft in ieder geval
niet de garantie dat wij niet weer in dat soort situaties
terechtkomen. Ik ben mij nog druk aan het beraden,
maar de staatssecretaris weet hoe graag wij dit willen.
En ik ben daarin niet alleen. Kan de staatssecretaris
aangeven hoe zij denkt de noodopvang leeg te krijgen?
Hoe vaak zal er dan gebruik worden gemaakt van het
’’buiten schuld’’-criterium? Hoe vaak is het nu echt een
werkbaar iets? De staatssecretaris heeft gezegd dat er in
het verleden wat terughoudend mee is omgegaan.
Welnu, volgens mij hebben wij het nauwelijks gebruikt.
En nu ineens zou het de oplossing zijn, een soort
haarlemmerolie? U moet er begrip voor hebben dat dit
er bij mij ook niet in een keer ingaat.
Staatssecretaris Albayrak: Ik heb in het vorige debat al
toegezegd dat ik na 1 januari de Kamer de cijfers over
het project Beëindiging noodopvang dat tot 31 december
loopt, zal overleggen. Daarbij zal ook inzicht gegeven
worden in het aantal inwilligingen op basis van het
’’buiten schuld’’-criterium. Ik weet dat die percentages in
de tientallen lopen en veel hoger liggen. Dan heb ik het
dus over de berusting in het feit dat het niet aan de
vreemdeling ligt dat hij niet terug kan.
De voorzitter: U bent nu toe aan de beoordeling van de
amendementen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

41

Staatssecretaris Albayrak: Ja. De heer Spekman heeft
twee voorstellen gedaan voor het verder beperken van
de herhaalde aanvragen en hij heeft een amendement
ingediend over de positie van kinderen en een grotere
bescherming tegen de uitzetting van minderjarige
kinderen. Eerst ga ik in op de herhaalde aanvragen. Ik
begin met een algemene opmerking over de suggesties
die de heer Spekman heeft gedaan. Wij hebben snel mee
geschreven. Misschien kan hij op schrift stellen wat hij
precies wil. Dan ben ik bereid om te kijken of het kan.
Elke suggestie die werkbaar en haalbaar is om herhaalde
aanvragen verder te beperken, zal ik overnemen. Het
gaat er alleen om dat het zorgvuldig en uitvoerbaar is. Ik
zal de voorstellen dus laten onderzoeken op de juridische
implicaties ervan.
De heer Spekman heeft ook nog een specifieke vraag
gesteld. Iemand heeft asiel aangevraagd en dat wordt
geweigerd. Vervolgens wordt er zonder nieuwe feiten en
omstandigheden een nieuwe asielprocedure gestart. Dan
is na het besluit van de IND nog slechts één gang tot de
rechter mogelijk. Ik vind het een aardig idee om de zaak
in één instantie te laten afdoen, dus niet in twee
instanties: eerst beroep en dan hoger beroep. Ik kan
alleen de implicaties nog niet helemaal overzien. Ik hoop
dat het niet de bedoeling is om de Raad van State te
schrappen. Ik kan me er wel iets bij voorstellen dat wij
kijken of wij bij deze herhaalde asielverzoeken de rechter
kunnen overslaan en of beroep bij de Raad van State
mogelijk is. Als ik het zo mag begrijpen, wil ik het
onderzoeken. Als wij het bij de rechter laten, zie ik te veel
negatieve consequenties.
De heer Spekman (PvdA): U begrijpt het goed.
Staatssecretaris Albayrak: Staat u mij toe dat ik er
onderzoek naar doe en dat ik daar schriftelijk op
terugkom. Ik denk dat het geen voorwaarde is om eerst
het antwoord op deze vraag te hebben voordat wij met
deze wet verdergaan. Ik neem de suggesties mee en
waar mogelijk zullen wij de voorstellen overnemen.
Dan kom ik bij het amendement-Spekman/Anker. Ik zal
het niet voorlezen, want het is een lang amendement. Ik
vat het even in mijn eigen woorden samen. Het
amendement beoogt een wat uitgebreidere bescherming
tegen uitzetting met het oog op langdurig verblijf van
een in Nederland geworteld kind tot achttien jaar. Het
moet gaan om een kind met minimaal twee jaar een
legale verblijfsstatus, geringe banden met het land van
herkomst en het moet mede aan de Nederlandse
overheid te wijten zijn dat het kind meer dan tien jaar in
Nederland heeft verbleven en niet is teruggekeerd. In die
tien jaar is dat kind niet in het land van herkomst
geweest en is het niet veroordeeld voor een geweldsmisdrijf. We zien regelmatig via de media het dilemma tot
ons komen van hier gewortelde kinderen, soms zelfs hier
geboren, die langdurig in Nederland zijn. Dat komt soms
ook omdat de ouders niet de verantwoordelijkheid willen
nemen voor terugkeer. Feit is dat zij hier lang zitten. Dat
dit veel Nederlanders het gevoel geeft dat die kinderen
onrecht wordt aangedaan, kan ik meevoelen.
De gedachte om iets te betekenen voor kinderen die hier
al lang zijn en die zich feitelijk in de door de heer
Spekman omschreven situatie bevinden, kan ik begrijpen. Ik hoop niet dat het hem te doen is om minderjarige
vreemdelingen. Dan doorkruist dit plan namelijk de
inmiddels al zeer vergevorderde herijking. Volgens mij

wordt die deze week in de ministerraad besproken. Voor
alleenstaande minderjarigen zoeken wij langs een andere
route een oplossing voor een vergelijkbaar probleem. Die
plannen zal de Kamer nog ontvangen. Mocht de heer
Spekman verwijzen naar kinderen die hier met ouders,
soms via de asielprocedure, zijn gekomen en die hier
langdurig illegaal zijn, dan heb ik mijn aarzelingen. Hij
vraagt mij om de wet aan te passen. Ik geef meteen toe
dat de heer Spekman het strak heeft ingekleed. Het is
geen openeinderegeling, maar het is desalniettemin een
regeling waarin je berust in het verblijf, niet alleen van
die kinderen maar ook van de ouders van die kinderen.
Dat zijn vaak de mensen die zich niet houden aan de
gevolgen van een afwijzing van een aanvraag. Dat vind
ik een dilemma. Mensen kiezen ervoor om tien of vijftien
jaar nadat ze zijn afgewezen hier illegaal te verblijven.
Vervolgens komen zij naar voren en wijzen op de hier
geboren kinderen. Dat is een dilemma voor de overheid
en voor de toelatingsorganisaties. De rechten van het
kind zijn in het geding, maar het kan nooit zo zijn dat
louter de aanwezigheid van die kinderen betekent dat die
ouders zich niet aan de regels hoeven te houden. Ik vind
dat een probleem. Het is niet alleen de aanwezigheid van
het kind, maar het is een complex van omstandigheden
dat maakt dat een situatie als schrijnend bestempeld kan
worden. Het kind is hier geboren of de ziekte van een
ouder zijn precies de zaken waarvoor de discretionaire
bevoegdheid van de staatssecretaris in het leven is
geroepen. Maar wel met de discretie waar die hoort,
namelijk een weging van een aantal aspecten om te
kijken of je moet berusten in verblijf, ondanks het feit dat
mensen zich niet aan de afspraken hebben gehouden.
Dat is een complex aan omstandigheden en daar zie ik
een complicatie.
Ik heb niet gekeken naar de consequenties van het
samenspel van de voorwaarden. Het gaat per definitie
om een zeer beperkte groep wanneer je het langs deze
criteria beoordeelt. Het zijn immers vrij strakke criteria.
Dan is het de vraag of het doel dat materieel gediend
wordt, niet al voldoende wordt gediend door het gebruik
van de discretionaire bevoegdheid. Met deze regeling
worden meer mensen uitgesloten dan ingesloten.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik hoorde de staatssecretaris
aankondigen dat er nu eindelijk op dit punt AMV-beleid
komt.
Staatssecretaris Albayrak: Mevrouw Van Velzen moet
wel goed luisteren. Ik heb een herijkingsbrief voor het
reces toegezegd. Daarin staat mijn oplossing voor het
probleem dat jongeren langdurig met een tijdelijke
vergunning worden opgevangen en die vergunning
verliezen op het moment dat zij achttien worden.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik vraag de staatssecretaris
of zij die oplossing aan de Kamer kan sturen voordat wij
over deze wet gaan stemmen. Als zij denkt een betere
oplossing te hebben dan wat er in het amendement van
de heer Spekman staat, dan is het zinnig om dat bij de
beraadslaging te betrekken. Dit amendement is inderdaad bijzonder strak geformuleerd. Is het niet zo strak
geformuleerd dat wij er bijna geen schrijnende gevallen
meer mee bedienen? De heer Spekman heeft zijn
amendement pas na zijn termijn rondgestuurd, maar ik
kreeg het idee dat hij het zo strak formuleerde om het
CDA te bedienen. Nu zie ik dat zijn amendement

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

42

helemaal niet door het CDA is getekend. Is dat niet een
reden om bijvoorbeeld van die tien jaar verblijf een
redelijker periode van vijf jaar te maken? Het CDA doet
immers toch niet mee.
De voorzitter: De heer Spekman mag zo dadelijk
reageren. Wij zijn nu nog in debat met de staatssecretaris over dit amendement.
Staatssecretaris Albayrak: Het verzoek was of ik de
herijking van het AMV-beleid naar de Kamer kan sturen
voor de stemmingen. Ik vraag nu de voorzitter wanneer
die stemmingen wordt gehouden.
De voorzitter: De stemming kan worden gehouden
wanneer alle amendementen zijn ingediend en beoordeeld. Dat is waarschijnlijk niet morgen, maar waarschijnlijk volgende week dinsdag.
Staatssecretaris Albayrak: Het moet lukken om de brief
voor de stemmingen naar de Tweede Kamer te sturen.
Die brief is overigens niet erg relevant, omdat dit
amendement volgens de heer Spekman niet is bedoeld
voor alleenstaande minderjarigen, maar met name voor
kinderen met ouders die hier langdurig illegaal zijn. De
heer Spekman kan mij hardop horen worstelen in mijn
oordeel over zijn amendement. Dit debat is ook de eerste
gelegenheid om elkaar hierover te spreken.
De voorzitter: Ik geef eerst de andere leden gelegenheid
om hierover een vraag te stellen.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik heb op zich wel
behoefte aan het oordeel van de staatssecretaris. Ik kan
mij echter voorstellen dat zij dat later geeft nadat zij het
nog eens goed bekeken heeft. Ik heb zelf vragen waarop
de staatssecretaris misschien nog niet op kan antwoorden, maar dat merk ik wel. Ik heb niet meeondertekend,
hoewel ik het doel sympathiek vind. Het middel is naar
mijn mening echter niet zonder risico’s. Een onderdeel
van het criterium is dat het lange verblijf van het kind
mede aan de Nederlandse overheid te wijten is, en zelfs
aan de minister. Vervolgens worden er voorwaarden aan
verbonden waarbij een limitatief omschreven aantal
situaties wordt gegeven waarin sprake is van de
bedoelde verwijtbaarheid. Ik kan dat zelf niet zomaar
wegen. Als de staatssecretaris dat wel kan, dan vind ik
dat best. Als zij er schriftelijk op wil reageren, dan vind ik
dat ook prima. Ik weet niet of wij hiermee iets die wet
binnenhalen waarvan wij achteraf spijt krijgen. Ik heb zelf
liever wat meer tijd om het te kunnen wegen voorafgaand aan de stemmingen. Wij hebben toch nog een
week.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. De staatssecretaris geeft aan dat zij het amendement niet wil
steunen omdat zij al de mogelijkheid heeft van haar
discretionaire bevoegdheid. Zij zegt echter zelf dat het
om een heel kleine groep gaat. Juist omdat het om zo’n
kleine groep gaat, zou dit wel degelijk een heel goede
oplossing kunnen zijn. Dan is er niet meer de willekeur
van de discretionaire bevoegdheid waardoor kinderen
die voldoen aan de voorwaarden soms wel en soms niet
verblijfsrechten krijgen.
Staatssecretaris Albayrak: Ik ben hardop aan het denken

over een manier waarop ik het doel kan dienen dat een
meerderheid van de Kamer wil bereiken zonder risico’s
in te bouwen. Ik vraag de heer Spekman heel oprecht om
nog eens na te denken over de vraag of hij het bij
amendement wil regelen, waar naar mijn inschatting
beperkingen aan zitten, terwijl de toepassing van de
discretionaire bevoegdheid veel ruimer is. Ik weet ook
niet in welke juridische situatie wij onszelf brengen als
wij dit bij wet zo limitatief opsommen. Wellicht betekent
het dat ik in de toepassing van mijn discretionaire
bevoegdheid beperkt wordt omdat die voor een deel
wordt ingevuld met dit artikel. Ik houd op dat punt echter
liever mijn handen vrij.
De voorzitter: Als u zegt dat u het niet goed kunt
overzien, dan staat voor u de weg open om daar
schriftelijk op te reageren en om de argumenten nog
eens goed juridisch te bekijken. Die weg staat u gewoon
open en die beveel ik u ook aan.
Staatssecretaris Albayrak: Een puur formeel puntje is
dat in het amendement wordt gevraagd om het
Vreemdelingenbesluit te wijzigen. Dat is formeel niet
mogelijk; het is onmogelijk om bij amendement het
Vreemdelingenbesluit te wijzigen. Materieel kan ik wel
toezeggen dat ik zal nagaan of ik in de geest van dit
amendement – ik zal daar schriftelijk op reageren evenals
op de vragen van de heer Van Haersma Buma in relatie
tot het limitatief omschrijven van wanneer er sprake is
van verwijtbaarheid – een voorziening kan treffen
waarmee het doel dat de heer Spekman voor ogen heeft,
wordt gediend. Ik zeg eerlijk dat ik vermoed dat die
ruimte beperkt is vanwege de risico’s. Ik denk nu te veel
hardop. Ik kom hier graag schriftelijk op terug. Ik ontraad
in elk geval het amendement in deze vorm.
De voorzitter: Het lijkt mij het beste dat u uw oordeel
opneemt in uw schriftelijke antwoord. Als u alle voors en
tegens op een rij hebt gezet, kunt u daarna een oordeel
over het amendement vellen. Dat lijkt mij het zuiverst.
De heer Spekman (PvdA): Ik ben mevrouw Van Velzen
en de staatssecretaris een korte reactie schuldig.
Het zou het mooiste zijn als niemand hiervan gebruik
hoefde te maken, omdat de overheid perfect functioneert
en dus geen fouten maakt. Het zou het mooiste zijn als
er nooit een wettelijke dwangsom hoeft te worden
opgelegd, omdat het nooit fout gaat. De overheid maakt
echter zo nu en dan wel fouten en dat is ook helemaal
niet zo erg, want het is en blijft mensenwerken.
Ik vind het belangrijk dat wij de kinderrechten nu eens
een keer benoemen in de wet- en regelgeving en niet
alleen met de mond belijden. Daarom wil ik het
vastleggen. Ik doe dat niet, omdat ik hoop dat hier
honderdduizenden kinderen onder gaan vallen en al
helemaal niet omdat het tot misbruik en langere
procedures zou leiden. Het is mijn bottom line dat
kinderen niet de dupe mogen worden van een falende
overheid, net zo goed als kinderen niet de dupe mogen
worden van falend ouderschap. Hieraan kleven heel veel
dilemma’s, net zoals bij het voorkomen van falend
ouderschap.
U kent nu mijn uitgangspunt en u zult begrijpen dat ik de
brief van de staatssecretaris afwacht. Ik ga zelf ook
zoeken naar een betere oplossing, zeker als blijkt dat het
amendement technisch niet in orde is. Ik kan mij goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

43

voorstellen dat dat nodig is, want het Bureau Wetgeving
heeft mij gezegd dat het erg ingewikkeld is. Wij komen
hier vast nog op terug, desnoods bij de stemmingen.
Staatssecretaris Albayrak: Een formeel verzoek. De
behandeling van het wetsvoorstel hoeft hierop niet te
wachten. Voor de behandeling van het Vreemdelingenbesluit hebben wij immers nog alle tijd. De stemmingen
hoeven hierop dus niet te wachten.
De voorzitter: Het zou wel goed zijn als u de Kamer uw
oordeel schriftelijk voor de stemmingen doet toekomen.
De leden kunnen dat oordeel dan betrekken bij de vraag
of het amendement in deze vorm in stemming kan
worden gebracht.
Voor wij met de tweede termijn beginnen, schors ik de
vergadering enkele minuten.

de asielprocedure te verbeteren. Wij hebben er inhoudelijk op een aantal punten stevig commentaar op, maar er
worden ook stappen vooruit gezet. Het verbaast mij
eigenlijk dat de VVD-fractie dat niet ziet, maar goed.
Terugkomend op mijn betoog in eerste termijn, merk ik
op dat het zou moeten gaan om zorgvuldigheid die ertoe
leidt dat er minder noodzaak is tot herhaalde aanvragen
en vervolgprocedures, zorgvuldigheid bij de eerste
beoordeling van de eerste aanvraag. Ik heb in mijn
eerste termijn gezegd dat ik acht dagen te kort vind. De
staatssecretaris heeft mij op dat punt niet overtuigd, dus
daarom dien ik er een motie over in.
Motie
De Kamer,

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter: Wij gaan verder met de tweede termijn
van de kant van de Kamer. U ziet het, het is wat beperkt,
maar u hebt in de tweede termijn in ieder geval de
gelegenheid om moties in te dienen.

van mening dat asielaanvragen zorgvuldig en voortvarend moeten worden afgehandeld;

De heer De Krom (VVD): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de gegeven antwoorden. Uiteindelijk is het
natuurlijk een politieke weging van argumenten. Ik heb
niet zo gek veel nieuwe dingen gehoord over de
inrichting van de asielprocedure. Dit is geen diskwalificatie van het betoog van de staatssecretaris, maar wel een
onderstreping van het feit dat ik al die argumenten al in
de schriftelijke beantwoording terug heb kunnen vinden
evenals in de motivatie van het wetsvoorstel. Ik zal mijn
fractie adviseren om tegen dit wetsvoorstel te stemmen
vanwege de argumenten die ik in mijn eerste termijn heb
aangevoerd.
Als het amendement van de fractie van D66 over de volle
toetsing wordt aangenomen, dan zij wij ten volle – laat ik
het zo maar formuleren – bij de jaren negentig en alle
problemen die wij toen hadden, terug. Dat blijf ik zeggen.
Ik doe echt een beroep op mijn collega’s om dit niet te
doen, want niet alleen de inhoudelijke, maar ook de
praktische implicaties zijn totaal niet te overzien. Ik heb
de staatssecretaris terecht horen zeggen dat de regering
het wetsvoorstel zal heroverwegen als dit amendement
wordt aangenomen. Uiteraard vraag ik aan de fractie van
de Partij van de Arbeid hoe zij tegenover dit amendement staat.
Ik heb in eerste termijn aangegeven hoe mijn fractie het
asielbeleid wil veranderen. Dat was een déjà vu voor de
staatssecretaris, dat weet ik zeker, want ik heb het al
gezegd. Ik hoef het dan ook niet te herhalen.
Wij komen apart terug op het Vreemdelingenbesluit, dus
daar ga ik in deze tweede termijn ook niet en detail op
in.
Het amendement op stuk nr. 9 van de leden Spekman en
Anker kan ik niet anders zien dan als nieuwe prikkel om
procedures eindeloos te rekken. ’’Rekken en trekken
loont’’ is de strekking van dit amendement. Ik ben hier
dus zeer tegen. Mijn fractie zal dan ook tegen dit
amendement stemmen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Ik ben helemaal
niet zo ver dat hier nu tegen gestemd zou moeten
worden, want de staatssecretaris doet wel haar best om

constaterende dat de regering de algemene asielprocedure acht dagen wil laten duren;
constaterende dat de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken een termijn heeft geadviseerd van minimaal
twaalf tot maximaal zeventien dagen;
constaterende dat de instroom van asielzoekers zal
worden afgestemd op de beschikbare capaciteit van alle
ketenpartners;
van mening dat een verlenging met enkele dagen een
substantiële bijdrage kan leveren aan het voorkomen van
het vanwege organisatorische problemen verplicht
afhandelen van aanvragen in de verlengde asielprocedure;
verzoekt de regering, de eerste fase van de asielprocedure te verlengen tot veertien dagen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 11 (31994).
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik zal niet de discussie over
de beschikbaarheid van medische zorg en het advies van
BMA herhalen, zoals ik in eerste termijn heb aangegeven
en in een interruptiedebat met de staatssecretaris. Ik zal
er een uitspraak van de Kamer over vragen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat een advies door het Bureau Medische
Advisering over de beschikbaarheid van een medische
behandeling in een land van herkomst zich beperkt tot de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

44

vraag of er op enige plek in dat land medische behandelmogelijkheden beschikbaar casu quo aanwezig zijn voor
specifieke medische klachten die een vreemdeling heeft;
van mening dat de mate van beschikbaarheid van die
medische behandelmogelijkheden een rol kan spelen bij
de afwegingen in een procedure;

is dat de mensen die rechtmatig in Nederland verblijven
ook opvang zouden moeten krijgen. Daar voldoet dit
wetsvoorstel niet aan; het blijft beperkt. Ook zijn wij van
mening dat naast opvang bieden, tegelijkertijd fraude
wel degelijk aangepakt zou moeten worden. Vandaar dat
ik de volgende motie indien.

verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat adviezen van
het Bureau Medische Advisering over de beschikbaarheid
van een medische behandeling in een land van herkomst
tevens een indicatie geven van de mate van beschikbaarheid van die medische behandelmogelijkheden,

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

van mening dat het ongewenst is dat vreemdelingen die
tijdens hun procedure rechtmatig in Nederland verblijven
op straat belanden;

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 12 (31994).
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Ik werp een blik
op de klok, maar ik zeg nog wel dat ik nog steeds van
mening ben dat medisch onderzoek aan iedere asielzoeker aangeboden zou moeten worden. Dat moet dus niet
verplicht gesteld worden, maar moet wel als een
mogelijkheid gezien worden. Ook wat dat betreft heeft de
staatssecretaris mij er niet van overtuigd dat dit niet
meer nodig zou zijn in verband met haar eerdere wens
om een stevige en zorgvuldige procedure te voeren.
Vandaar de volgende motie.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

constaterende dat niet aan alle rechtmatig in Nederland
verblijvende vreemdelingen tijdens hun procedure
opvang wordt geboden;
van mening dat het wenselijk is dat gedurende rechtmatig verblijf tijdens de procedure opvang wordt geboden;
van mening dat voorkomen moet worden dat misbruik
wordt gemaakt van opvang tijdens rechtmatig verblijf in
Nederland;

Motie

verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat aan
vreemdelingen die rechtmatig in Nederland verblijven
gedurende hun procedure opvang wordt geboden en
maatregelen te nemen om fraude bij opvang tijdens
rechtmatig verblijf tegen te gaan,

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 14 (31994).

constaterende dat in de rust- en voorbereidingstijd vanuit
kosten- en efficiencyoverwegingen wordt afgezien van
een uitgebreid 2-3 uur durend medisch onderzoek zoals
bij de uitgebreide rapportages van de Medische
Onderzoeksgroep van Amnesty International;
van mening dat een zorgvuldig medisch onderzoek aan
het begin van de asielprocedure in belangrijke mate kan
bijdragen aan het voortvarend af kunnen doen van
asielaanvragen en het voorkomen van herhaalde
aanvragen;
verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat asielzoekers
bij eerste aanvraag een uitgebreid medisch onderzoek
zullen kunnen ondergaan,

Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Ik verwacht nog
een motie van de fractie van de ChristenUnie over de
filters. Daar heb ik in eerste termijn over gesproken. Ik
zal dat niet allemaal herhalen.
In verband met het amendement van de heer Spekman
hoor ik graag of hij bereid is om de periode van tien jaar
in te korten. Elk voorstel, elk amendement, elke motie die
de positie van kinderen in de asielprocedure verbetert,
steunen wij per definitie, omdat aan die positie nog veel
te verbeteren is. Elke stap in die richting is een stap
vooruit.
De voorzitter: Het woord is aan de heer De Krom.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Velzen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (31994).
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Ik heb nog een
motie, de laatste vandaag. Die gaat over een onderwerp
waarover wij in eerdere debatten ook al van gedachten
hebben gewisseld. De mening van de SP-fractie in dezen

De heer De Krom (VVD): Voorzitter. Mijn excuses, maar
ik vergat nog te melden dat ik overweeg om nog een
aantal amendementen in te dienen. Ik wilde dit debat
eerst afwachten. Ik weet dat dit niet helemaal is zoals het
hoort tegenover de collega’s, maar het kan wel. Ik zal die
zo uitvoerig toelichten, dat u daarover allemaal een
mening kunt hebben.
De voorzitter: Wij zien die amendementen tegemoet.
Voor de duidelijkheid merk ik op dat de heer De Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

45

overweegt om nog een aantal amendementen in te
dienen.
De heer De Krom (VVD): In ieder geval twee amendementen. Het ene strekt ertoe om het aantal dagen die nu
in het wetsvoorstel staat, weer te veranderen in uren. Wij
gaan dan gewoon terug; dat haalt de kern van het
wetsvoorstel er uit. Dat is goed. Daar kunnen de
collega’s dus rustig voor stemmen. Het andere amendement gaat over de ruimere mogelijkheden dan in de
Algemene wet bestuursrecht zijn geformuleerd, als het
gaat over het aanleveren van nieuwe gegevens, terwijl
dat eerder mogelijk was geweest.
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Het is jammer dat
de VVD-fractie de amendementen pas na dit wetgevingsoverleg indient. Dat maakt het voor ons moeilijk om
daarover van gedachten te wisselen. Maar goed, de heer
De Krom zal het druk hebben; daar heb ik alle begrip
voor. Dan wil ik ook wel dezelfde vraag aan de staatssecretaris voorleggen die u opperde, toen u mijn amendement besprak. Als dit amendement, aangekondigd door
de VVD-fractie, om terug te gaan naar de
48-uursprocedure wordt aangenomen, trekt u dan het
wetsvoorstel in?
De voorzitter: Nee, dat heeft de staatssecretaris niet
gezegd. Straks krijgt u daar nog een oordeel over te
horen. Zij heeft namelijk niet gezegd dat zij een
wetsvoorstel intrekt als er een amendement wordt
aangenomen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Sorry, voorzitter, maar daar
ging mijn vraag niet over. Mijn vraag is echt nadrukkelijk
aan de staatssecretaris gericht en niet aan u. Wat de
VVD-fractie ...
De voorzitter: Nee, maar ik mag wel zeggen ...
Mevrouw Van Velzen (SP): Mag ik alstublieft mijn zin
afmaken?
De voorzitter: ... dat er niets ingetrokken wordt. Gaat u
door.
Mevrouw Van Velzen (SP): U gaat er niet over of
wetsvoorstellen worden ingetrokken. Daar gaat het
kabinet over.
De voorzitter: Daar hebt u gelijk in.
Mevrouw Van Velzen (SP): De VVD-fractie vroeg of de
staatssecretaris het wetsvoorstel zou intrekken, als het
amendement dat de fractie van D66 en ik gezamenlijk
hebben ingediend zou worden aangenomen. Diezelfde
vraag wil ik ook stellen bij dit aangekondigde amendement. Ik wil hier graag een reactie op van de staatssecretaris.
De voorzitter: Dat zal zij doen.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Voorzitter. Als de
heer De Krom een amendement in uren gaat maken,
overweeg ik een amendement in minuten te maken en
wel 24 maal 60 maal 8 minuten. Dan komen wij
ongeveer op hetzelfde uit.

Ik heb nog een aantal punten naar aanleiding van de
bespreking tot nog toe. De staatssecretaris heeft een
aantal toezeggingen gedaan. De eerste ging over de
herhaalde aanvragen. Zij zal proberen de tekst scherper
te formuleren om ze te beperken. Ik vraag mij af hoe zij
dat precies gaat doen. Zij heeft in reactie op wat de heer
Spekman naar voren heeft gebracht, gezegd te overwegen om de rechter over te slaan en in een keer naar de
Raad van State te stappen. Ik vraag mij af wanneer zij
daarover nadenkt. Nu ligt de wet er en daarover gaan wij
stemmen. Zij praat in wezen over een nota van wijziging,
of in ieder geval een wijziging van de wet. De vraag is
hoe zij dat beoogt en of het op een andere manier kan,
als dit inderdaad wordt veranderd.
Staatssecretaris Albayrak: Kunt u de vraag herhalen?
De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik herhaal dat de
staatssecretaris heeft gezegd dat de herhaalde aanvragen
wellicht langs de rechter meteen door kunnen als een
soort sprongberoep naar de Raad van State. Volgens mij
betekent dit een wijziging van de wet. Dan komt de vraag
of dit een nota van wijziging wordt, of dat het op een
andere manier wordt geregeld. Ik heb zelf de vraag
gesteld of je de Awb-procedure voor herhaalde aanvragen van toepassing moet verklaren. Dat is een andere
optie, maar in wezen is dit met het bovenstaande
ondervangen.
De staatssecretaris heeft vrij uitgebreid gereageerd op
mijn vraag over wat er met andere categorieën moet
gebeuren die al of niet opvang moeten hebben buiten
schuld, schrijnendheid en verblijf bij partner. Uit de
historie weten wij dat het nauwelijks mogelijk is om
daarvoor een goed filter te maken. Op een gegeven
moment houdt het gewoon op en is het niet meer
mogelijk om daar iets op te vinden, zonder dat iedereen
daar gebruik van maakt. Maar de staatssecretaris komt
daar nog op terug en dat wachten wij af.
We hebben uitgebreid gesproken over het amendement
over de volle toetsing door de rechter. Ik zie grote
risico’s. Ik neem aan dat dit niet kan zonder advies van
de Raad voor de rechtspraak, want die zal een aantal
fte’s erbij moeten krijgen, en niet weinig ook, om dit uit
te voeren.
Op mijn vraag bij de rust- en voorbereidingstermijn heeft
de staatssecretaris uitgelegd waarom de asielzoeker wel
naar de advocaat moet en de advocaat niet naar de
asielzoeker kan komen. Ik kan mij daar wel in vinden. Ik
heb zelf grote twijfel of dit nodig is, maar zoals de
staatssecretaris dat verwoordt, kan het niet anders dan
dat ik mij daar ook in kan vinden. Op de opmerking over
de duur van die periode van zes dagen heeft de
staatssecretaris vrij uitgebreid gereageerd. Ik blijf met de
vraag zitten waarom niet kan worden bekeken of deze
periode ook korter kan duren dan zes dagen. De
staatssecretaris stelt voor om de wet inclusief de periode
van zes dagen in te voeren, omdat er nieuwe juridische
procedures zullen volgen als die periode korter wordt
gemaakt. Om de periode als punt overeind te houden,
dien ik samen met de heer Spekman een motie in die de
staatssecretaris de gelegenheid biedt om de wet in te
voeren, maar die nadrukkelijk vraagt te kijken of de
periode van zes dagen in de praktijk werkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

46

wijzigingsvoorstellen op de Procedurerichtlijn van de
Europese Commissie volgt dat de overheid moet
voorzien in onpartijdige gekwalificeerde medische
expertise ten behoeve van de asielzoeker;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat voorkomen moet worden dat de rusten voorbereidingstijd langer duurt dan strikt noodzakelijk;
overwegende dat in de praktijk moet blijken of er
behoefte bestaat aan de mogelijkheid eerder dan na zes
dagen een asielverzoek in te dienen;
verzoekt de regering, nadrukkelijk bij de monitoring en in
de evaluatie de mogelijkheid te onderzoeken om in meer
gevallen dan genoemd in artikel 3.109, lid 6, van het
Vreemdelingenbesluit 2000, eerder dan na zes dagen een
asielverzoek in behandeling te nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van Haersma Buma en Spekman. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 15 (31994).
Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor haar beantwoording, maar er blijft
een aantal vragen over die zij nog niet heeft beantwoord.
Ik kom terug op de rust- en voorbereidingstermijn. Zij
spreekt over een flexibele achterwand die noodzakelijk
zou zijn voor de IND. Ik ben een beetje bang dat het een
dun triplexwandje blijkt te zijn waar de IND iets te
makkelijk doorheen gaat en dat het een te geringe prikkel
zal zijn om ervoor te zorgen dat er niet onnodig lang
door de asielzoeker hoeft te worden gewacht om te
starten met zijn algemene asielprocedure. Die vraag heb
ik voorgelegd. De staatssecretaris is het niet met mij
eens, dus daar komen wij op dit moment niet verder uit.
Het zoeken naar medisch steunbewijs is wat mij betreft
juist niet gekoppeld aan de rust- en voorbereidingstermijn, omdat die gewoonweg te kort is. Voor mijn
fractie geldt dat er in de algemene asielprocedure een
mogelijkheid moet zijn om een onderzoek te doen.
Daarom dien ik de volgende motie in.

verzoekt de regering, aan asielzoekers die dat wensen, na
het nader gehoor een onafhankelijk medisch onderzoek
ter beschikking te stellen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Azough. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (31994).
Mevrouw Azough (GroenLinks): Als het gaat om die
algemene asielprocedure is het mij nog helemaal niet
duidelijk hoe kwetsbare groepen zullen worden
uitgeselecteerd en uitgefilterd. Meerdere fracties hebben
net als mijn fractie naar voren gebracht dat vrouwen die
traumatische verkrachtingen of andere traumatische
verwondingen hebben ondergaan worden uitgefilterd.
Dat is een punt dat niet alleen door Vrouwen tegen
uitzetting naar voren wordt gebracht, maar dat door veel
meer organisaties elke keer naar voren wordt gebracht.
De staatssecretaris zei eerst dat dit in de COA/Menzis
intake gebeurt. Vervolgens zei zij dat dit zal gebeuren in
het verhoor en dat dit ook een plek kan krijgen in een
medisch advies. Mij is helemaal niet duidelijk hoe zij die
kwetsbare groep denkt uit te filteren. Daarover maak ik
mij wel zorgen.
Rondom de Dublinclaimanten stelde de staatssecretaris
dat het niet binnen de zes dagen van de RVT zal worden
geclaimd, maar zij wil dit vervolgens niet vastleggen.
Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de regering voorstelt, asielzoekers al
tijdens de rust- en voorbereidingstermijn op grond van
de Dublinverordening te kunnen claimen bij een ander
EU-land;
overwegende dat vreemdelingen in de rust- en voorbereidingstermijn geen illegalen zijn, aangezien zij
kenbaar hebben gemaakt asiel te willen aanvragen;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

overwegende dat daarmee alle waarborgen van de
Dublinverordening van toepassing zouden moeten zijn;

overwegende dat gedurende de rust- en voorbereidingstermijn geen medisch onderzoek zal worden verricht naar
medisch steunbewijs voor het asielverzoek;
overwegende dat de verantwoordelijkheid voor het
uitvoeren van medisch onderzoek bij de asielzoeker blijft
liggen, ook nadat een nader gehoor heeft plaatsgevonden;
overwegende dat er een Europeesrechtelijke onderzoeksverplichting voor de overheid bestaat en dat uit

verzoekt de regering, de asielzoeker pas op dag één van
de algemene asielprocedure een claim op te leggen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Azough. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (31994).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

47

Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik heb heel concrete
vragen gesteld over de opvang, namelijk hoe de
staatssecretaris ertegenaan kijkt als rechters de vierwekentermijn overschrijden en als daarmee de opvang
beëindigd wordt, terwijl er nog een procedure loopt.
Verder heb ik gevraagd wat de staatssecretaris vindt van
het feit dat er een veelheid aan procedures wordt
gecreëerd, namelijk een voorlopige voorziening voor
schorsende werking en een procedure om opvang te
behouden. Dat lijkt mij nu niet echt heel efficiënt. Kan de
staatssecretaris daarop nogmaals ingaan? Dat heeft zij
tot nu toe niet gedaan. Ten slotte heb ik haar gevraagd
waarom zij de rechter niet vertrouwt, want eigenlijk zegt
zij: als er niet een zwaard van Damocles van het op
straat komen dreigt, gaan rechters op hun elfendertigst
werken. Dat lijkt mij toch echt niet van toepassing, juist
omdat zij zegt dat rechters vanzelfsprekend binnen vier
weken de voorlopige voorziening zullen kunnen
behandelen. Graag krijg ik een concreet antwoord op
deze vragen.
Tot slot heeft de staatssecretaris geen antwoord gegeven
op mijn voorstel om een commissie van toezicht in te
stellen voor de IND. Ik zie heel concrete aanwijzingen dat
dat juist voor een IND als lerende organisatie heel nuttig
zou kunnen zijn. Vandaar de volgende motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de uitvoering van de voorgestelde
verbeteringen in de asielprocedure afhankelijk is van de
inzet van de IND;
overwegende dat het wenselijk is om naast de ministeriële en parlementaire controle ook een onafhankelijk
toezicht op de dienst in te stellen;
overwegende dat het op dit moment ontbreekt aan een
onafhankelijk toezichthoudend orgaan dat het functioneren van de IND in al haar aspecten kan onderzoeken;
overwegende dat het gebruikelijke externe toezicht nog
te veel incidenteel plaatsvindt: veelal of naar aanleiding
van rapportages door de betrokken minister aan de
Tweede Kamer of naar aanleiding van klachten bij de
Nationale ombudsman;
overwegende dat het functioneren van bijvoorbeeld
inlichtingen- en veiligheidsdiensten wél door een
onafhankelijke toezichthouder wordt onderzocht en daar
leidt tot aanzienlijke verbeteringen in het lerend
vermogen en het functioneren van die diensten;
verzoekt de regering, de mogelijkheid van een onafhankelijke commissie van toezicht op de IND te onderzoeken,

De heer Anker (ChristenUnie): Ik probeer het kort te
houden, maar in een tijd waarin het kabinet juist
probeert de controletoren van de overheid af te bouwen
en het aantal inspectieorganen te verminderen, en op
een moment dat er rechters en advocaten zijn die feitelijk
het werk van de IND controleren, vraag ik me af wat we
opschieten met een commissie van toezicht. Bij de AIVD
snap ik dat, want de AIVD handelt veelal in het verborgene en dan wordt het voor ons lastig. Ik vind het prima
dat daar een commissie van toezicht is, maar ik zie niet
in waarom we een commissie van toezicht aan de IND
zouden moeten toevoegen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik weet dan eerlijk
gezegd niet waar u de afgelopen tien jaar bent geweest,
want er zijn helaas genoeg rapportages en kritische
rapporten geweest, onder andere van de Nationale
ombudsman. U kent dan misschien de CTIVD niet, maar
die bestaat welgeteld uit drie personen. Daar zit dus niet
een enorm apparaat omheen. Daar zit een aantal heel
deskundige personen in dat de zaken bij de AIVD op
specifieke punten kan onderzoeken en dat ook op
aanvragen van de minister zelf kan ingaan. Ik zie dat daar
bij de IND ook een grote behoefte aan zou kunnen zijn.
Juist nu we naar een nieuwe procedure gaan waarvan
veel verwacht wordt en het feit dat de Kamer, begrijpelijkerwijs, onvoldoende zicht heeft op het dagelijkse werk
van de IND, lijkt het mij logisch dat we niet afwachten
totdat er klachten komen bij de Nationale ombudsman of
totdat de staatssecretaris een en ander naar de Kamer
stuurt, maar dat er een onafhankelijk, toezichthoudend
orgaan komt dat niet groot hoeft te zijn – drie personen
bij de CTIVD – dat ervoor kan zorgen dat de IND scherp
blijft, zoals dat nodig is.
De heer Anker (ChristenUnie): Ik zie juist dat al die
andere klachtenprocedures en al die andere organen hun
weg prima weten te vinden. Bijvoorbeeld de Nationale
ombudsman, die juist voor dat soort zaken in het leven
geroepen is; een Hoog College van Staat. Ik zie dan geen
enkel nut in nog een ander clubje dat de boel moet gaan
controleren. Volgens mij hebben we meer dan genoeg
platforms waar mensen hun klachten kwijt kunnen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik vind dat eerlijk
gezegd heel vreemd. Ik vind dat de Kamer niet moet
berusten in het feit dat de Nationale ombudsman
voortdurend op basis van individuele klachten het
dagelijkse, daadwerkelijke dienstverleningsproces van de
IND moet becommentariëren. Ik vind dat een verantwoordelijkheid die ook het parlement serieus zou moeten
nemen. En juist omdat de Nationale ombudsman zich
alleen baseert op individuele klachten en niet voldoende
in staat is om de daadwerkelijke dienstverlening door te
lichten, lijkt mij zo’n commissie van toezicht juist van
groot belang. Ik snap niet dat de ChristenUnie hier zo
kritisch op reageert.
De voorzitter: Daar hoeft u geen antwoord meer op te
geven, meneer Anker. U krijgt zelf nu uw tweede termijn.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Azough. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 18 (31994).

De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Ik reageer
daarop omdat de ChristenUnie gek is op een niet al te
grote overheid, daar waar die ons vaak ook in de weg
heeft gezeten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

48

Ik heb nog een aantal vragen over naar aanleiding van
de eerste termijn. Mijn eerste vraag gaat over de
medische adviesaanvraag. Ik ben heel blij dat de
staatssecretaris heeft aangegeven het voorbeeld van het
MAPP te hebben genomen. Mevrouw Azough heeft het
volgens mij in haar eerste termijn aangegeven. Ik heb
haar er net niet meer over gehoord, maar juist het MAPP
vroeg bij de Kamerleden regelmatig aandacht voor de
toerusting van degenen die de mensen moeten horen;
dus hoe het is om iemand met een trauma te verhoren,
een kwetsbare groep. Ik wil daar graag nog even een
reactie op van de staatssecretaris en sluit me op dat punt
graag aan bij mevrouw Azough.
Volgens mij heb ik nog geen reactie gekregen op waar
het beslissingsmoment ligt om van de algemene
asielprocedure naar de verlengde asielprocedure te gaan.
In het verleden is door mensen al gevraagd waar hem
dat nu precies in zit. En kan het ook zo zijn dat een
advocaat kan vragen verlengd te willen gaan in plaats
van algemeen?
We hadden nog een emotioneel verhaal over de
advocatuur in Nederland, met name de asieladvocatuur,
maar daar heb ik ook nog geen reactie op gehad. Het
was een vrij open verhaal, maar wij hebben te maken
met louche figuren die hun machtspositie qua kennis
misbruiken als het gaat om vreemdelingen. Zij beloven
mensen heel lang in procedures te houden voor grote
sommen gelds. Graag nog een reactie, eventueel
schriftelijk. Ik geef toe dat wij deze kwestie vanavond niet
oplossen, maar wij maken ons daar wel veel zorgen over.
Dan kom ik bij de opvang. Ik heb het idee dat er iets
ontstaat tussen de staatssecretaris en de Kamer, die de
opvang graag goed geregeld wil hebben. Het is wel een
beetje lastig om niet meer vooruit te kijken. De staatssecretaris stelt dat zij veel werkt met het ’’buiten schuld’’criterium. Wij zijn tot nu toe veel uitgegaan van de
filtersystematiek. Ik dien een motie in waarin ik de
regering vraag om te kijken naar wat er mogelijk is qua
filters, zodat wij de opvang voor mensen die rechtmatig
in Nederland zijn op een goede manier kunnen regelen.
Aanzuigende werking en misbruik willen wij wel
voorkomen. Dat is het doel van de motie. Wellicht heeft
de staatssecretaris een heel andere oplossing voor
hetzelfde probleem. Ik sta daar open voor, maar ik dien
de motie nu wel in. Ik vind het belangrijk om dat nu te
doen en niet pas over een paar maanden, op het
moment dat wij van de gemeenten signalen krijgen dat
de noodopvangcentra toch vol zitten of dat ze worden
geconfronteerd met gevallen waarmee ze geen raad
weten. Ik dien de volgende motie in.

van mening dat zo veel mogelijk moet worden voorkomen dat uitgeprocedeerde asielzoekers met onbekende
bestemming vertrekken, teneinde daadwerkelijk werk te
kunnen maken van een effectief terugkeerbeleid;
overwegende dat om over te kunnen gaan tot opvang
van deze groepen, passende filters moeten worden
opgesteld, teneinde misbruik te voorkomen en tevens de
consequenties van het bieden van opvang aan deze
groepen in beeld moeten worden gebracht;
verzoekt de regering, de mogelijkheden tot en de
consequenties van het bieden van opvang aan de
groepen, ’’buiten schuld’’, ’’verblijf bij kind’’ en
’’schrijnendheid’’, in kaart te brengen en de Kamer
binnen drie maanden over de uitkomsten daarvan te
informeren en waar mogelijk met voorstellen te komen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Anker, Spekman, Van Velzen, Azough en Koşer Kaya.
Zij krijgt nr. 19 (31994).
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor haar antwoorden. Ik begrijp dat zij
de balans probeert te vinden tussen snelheid en
zorgvuldigheid.
Wat betreft de volle toets was ik zeer verbaasd over het
antwoord van de staatssecretaris op een vraag van de
heer Spekman. Hij stelde dat er bijvoorbeeld bij de
taalanalyse een en ander fout gaat. De afweging wordt
niet altijd even correct gedaan. Daardoor sluipen er
fouten in de inhoud, terwijl rechters daar vervolgens niet
op in kunnen gaan. De staatssecretaris antwoordde dat,
als de rechter iets constateert, het hem of haar vrij staat
een beslissing te nemen, in die zin dat dan wordt
aangegeven dat de beslissing moet worden vernietigd,
waardoor een nieuw besluit moet worden genomen. Dat
betekent dat er inhoudelijk een nieuw besluit moet
worden genomen. Dan begint het circus weer van voren
af aan. Daarom vind ik dat er sprake moet zijn van een
volle toets. De staatssecretaris geeft aan dat er op die
manier al naar wordt gekeken, dus heel zorgvuldig.
Natuurlijk, de procedure kan best zorgvuldig zijn, maar
als de inhoud niet deugt, als daar niet op kan worden
getoetst, dan kom je niet verder. Ik blijf dus bij mijn
amendement. De heren De Krom en Van Haersma Buma
zouden het eigenlijk ook onwenselijk moeten vinden,
want wij houden dan een heel rechtssysteem van
opnieuw en opnieuw in gang, terwijl wij het inhoudelijk
meteen kunnen aftikken door die volle toetsing.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat gemeenten geconfronteerd worden
met uitgeprocedeerde asielzoekers die recht hebben op
verblijf in Nederland gedurende hun verdere procedure,
maar geen recht hebben op opvangvoorzieningen;
van mening dat voor de relatief kleine groepen ’’buiten
schuld’’, ’’schrijnendheid’’ en ’’verblijf bij kind’’, moet
worden gezocht naar een passende oplossing;

De heer De Krom (VVD): De staatssecretaris heeft
omstandig uitgelegd waarom het een zeer slecht idee is.
Ik ben het daar volledig mee eens. Zij heeft ook
aangegeven dat het grote gevolgen heeft voor de
rechtspraak, zowel in tijd als in mankracht als in
financiële middelen. Daar hebt u vast over nagedacht.
Kunt u daar iets over zeggen?
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Misschien moet de heer De
Krom onze memorie van toelichting lezen. Op al die
punten ga ik in. Ik heb ook gereageerd op de opmerking
van de staatssecretaris over de financiën, hoeveel het
zou kunnen kosten. Ik heb echter ook gezegd dat je er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

49

ook voor zorgt dat je juist financieel niet zo veel kwijt
bent, doordat je niet opnieuw en opnieuw een besluit
hoeft te nemen, omdat je maar niet aan de inhoud komt.
Door de inhoud heb je die zorgvuldigheid en ben je er
ook minder geld aan kwijt. Misschien zou de heer De
Krom daar ook naar kunnen kijken. Hij pleit ervoor om
voortdurend op procedures te zitten, waardoor wij weer
nieuwe beslissingen moeten nemen waardoor weer
nieuwe procedures bewerkstelligd worden. Dat zou de
heer De Krom niet moeten willen. Het lijkt mij niet goed.
De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Dank aan de
staatssecretaris voor de uitgebreide beantwoording. Er
staat nog een aantal punten open. Een punt betreft de
Dublinclaims. Daarover is net een motie ingediend, maar
voor de zekerheid nog een vraag. Ik heb het idee dat het
berust op een misverstand. Misschien kan de staatssecretaris antwoord geven op de volgende vraag. Als er in
de rust- en voorbereidingsperiode Dublinclaims gelegd
kunnen worden, dan moet de asielaanvraag als
ingediend beschouwd worden? De staatssecretaris zei
dat er bij de start van de procedure nog geen Dublinclaimakkoord is. Dat Dublinclaimakkoord zal er naar alle
waarschijnlijkheid niet eerder zijn dan dat de asielaanvraag al is ingediend. Dat is volgens mij ook wat
mevrouw Azough beoogt. Ik probeer het dus nog een
keer op te helderen.
Op het medische zijn mijn collega’s al ingegaan, als het
gaat over het MAPP en de toepassing daarvan.
Over de herhaalde aanvragen heeft de staatssecretaris
gezegd dat zij de eerste mogelijkheid zal bekijken. Dat
was de mogelijkheid om te onderzoeken het aantal
rechtsmiddelen tegen de afwijzing van een herhaalde
asielaanvraag te beperken. Vervolgens heeft zij ook
gezegd dat zij bereid is, als ik de andere mogelijkheden
die ik zie, op papier zet en aan haar overhandig, om
daarop in te gaan. Ik vind dat ik dan geen motie hoef in
te dienen. Dan zorg ik ervoor dat via de Griffie – dat vind
ik wel zo netjes – de verschillende opties die wij zien, bij
de staatssecretaris komen. Daarop ontvang ik dan graag,
als commissie, de reactie van de staatssecretaris.
Nogmaals, ik vind het belangrijk om te bekijken of wij
het kunnen beperken en niet om rechten van asielzoekers
af te nemen. Maar dat keer op keer, dat stapelen van
procedures, leidt meestal én voor de mensen én
uiteindelijk ook voor de overheid tot niets. Wij moeten
dus proberen die ban te breken. Dat vraagt wel veel van
de eerste zorgvuldige procedure.
Nog een paar woorden over de IND. Het succes of falen
van de IND wordt misschien wel voor 80% door onszelf
bepaald. Ik heb gezien dat er een verbeterplan is en dat
men beter scoort. Ik heb gezien dat de IND minder
terugkomt in de rapportages van de Ombudsman dan in
het verleden. Dat heeft ook te maken met de manier
waarop wij soms organisaties afknijpen. Ik vind het echt
van belang dat de IND de ruimte en de capaciteit heeft
om daadwerkelijk waar te maken wat in de wet staat.
Daarop moet niet geknepen worden. In de schriftelijke
beantwoording zit heel veel van wij doen ons best, het
maximale, wij kunnen niet garanderen omdat. Er staan
ook verwijzingen in de schriftelijke beantwoording naar
de capaciteit bij de IND. Onze stelling is dat daarop niet
beknibbeld mag worden. Iedere zorgvuldigheid die wij
aan het begin winnen, betaalt zich later terug.
Ik wil nog twee punten kort noemen. Wat betreft de
kinderen wacht ik de brief van de staatssecretaris af. Ik

vind het echt belangrijk dat wij iets in de wet verankeren,
hoe lastig dat ook is. Ik begrijp het dilemma van de
staatssecretaris bijvoorbeeld met betrekking tot de
ouders. Dat is ook het dilemma waarmee ik heb zitten
worstelen. Als het op een andere manier moet, krijg ik
graag de aanbevelingen van de staatssecretaris. Ik vind
het echter van belang om buiten die discretionaire
bevoegdheid iets te organiseren voor de rechten van het
kind, zodat het kind niet de dupe wordt van een falende
overheid of falende ouders.
Mijn allerlaatste opmerking gaat over het amendement
van de leden Koşer Kaya en Van Velzen. Toen ik net in de
Kamer kwam, lag het initiatiefwetsvoorstel van Ursi
Lambrechts van D66 voor. Dat is ondertussen alweer
bijna drie jaar geleden. Er is een uitgebreide schriftelijke
vragenronde geweest. Ik heb toen aangegeven dat ik
positief stond tegenover de volle toets. Ik heb meer
vragen gesteld, ook vragen die vandaag zijn gesteld. Die
vragen zijn echter nooit beantwoord en dat moet nu heel
kort en heel snel in dit debat. Dat vind ik enigszins
onbevredigend, zo zeg ik aan het adres van mijn collega
die naast mij zit en in de richting van mevrouw Van
Velzen. Daar zaten namelijk vragen bij, onder andere
over de financiële betekenis en eventuele tussenoplossingen. Ik vind het vervelend dat ik daarop geen antwoord
heb gekregen en ik voel me nu voor een voldongen feit
geplaatst door dit amendement. Dat is helemaal niet erg,
want wij staan op zichzelf positief tegenover een volle
toets, maar ik vind het bijna onzorgvuldig dat de vragen
van de Kamer aan de initiatiefnemers nooit zijn
beantwoord. Dat vind ik een beetje moeilijk. Nogmaals,
wij beraden ons ook op dit amendement, maar ik zie ook
wel wat in het voorstel van de staatssecretaris. Ik heb
een vraag over de geloofwaardigheid en dan precies op
die punten die ik noemde. Ik ken namelijk de ontstaansgeschiedenis van die discussie over de volle toets. Die
had echt te maken met taalanalyses en met botanalyses.
De vorige woordvoerder namens de SP, de heer De Wit,
heeft daarover heel veel informatie gevraagd aan de
staatssecretaris. Ik wil precies weten hoe naar haar
mening de voordelen die werden gezien in de volle toets
door de huidige aanpassing van de wet in artikel 83
worden ondervangen. Ik vind het prima als zij dat in haar
schriftelijke reactie op het amendement aangeeft.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. De staatssecretaris heeft in haar brief van 7 oktober voorgesteld om
de verblijfsvergunning vanwege medische noodsituatie
af te schaffen en te vervangen door een status op grond
van artikel 64. Is dat geen ingrijpende verslechtering voor
de asielzoeker voor het eerste jaar en voor vreemdelingen die gegarandeerd langer dan een jaar behandeld
moeten worden? Kan de staatssecretaris daar ’’ja’’ of
’’neen’’ op antwoorden?
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik heb goed naar de heer
Spekman geluisterd. Begrijp ik hem nu goed dat hij de
financiële dekking van het amendement over de volle
toetsing mist? Als de indieners, mevrouw Koşer Kaya en
ikzelf, een voor hem plausibele dekking aanleveren,
stemt hij dan alsnog in met dit amendement?
De heer Spekman (PvdA): Het gaat iets breder dan dat.
U kunt het nagaan bij de indieners van het initiatiefwetsvoorstel. Er zat ook de vraag bij wat het voor de
rechterlijke macht betekent, de werklast en de verlenging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

50

van de procedures. Nogmaals, wij willen die volle toets
omdat wij het belangrijk vonden dat die geloofwaardigheid ook in beeld kwam bij de fouten die op dat moment
vaak naar buiten kwamen over de taalanalyses en de
botanalyses.
Mevrouw Van Velzen (SP): Als ik het goed begrijp, zei
de heer Spekman in eerste termijn dat hij een volle toets
wilde. Vervolgens is er een amendement ingediend dat
dit regelt en nu komt hij met allerlei toch wel erg Haagse
argumenten waarom hij uiteindelijk tegen zal stemmen.
Kunnen wij dan niet samenwerken? Laat hij dan met zijn
punten komen, dan fietsen wij die in het amendement en
dan regelen wij het binnen een week. Wij moeten heel
snel stemmen over deze wet, als ik de meerderheid mag
geloven. Helpt de heer Spekman dan mee of is hij hier
gewoon argumenten aan het bedenken om tegen te
kunnen stemmen?
De heer Spekman (PvdA): Ik probeer serieus het debat
te voeren. Een paar jaar geleden heb ik heel veel vragen
gesteld, maar wij waren wel positief over de volle toets.
Ik vind het vervelend dat wij al deze vragen niet
beantwoord zien en nu voor de keuze staan of er een
volle toets komt of niet. Dat constateer ik. Ik wacht de
brief van de staatssecretaris af en zal mij beraden.
De voorzitter: Inmiddels is een aantal moties met het
goede volgnummer binnengekomen. Ik kijk of de
staatssecretaris alvast kan beginnen met het beantwoorden.
Staatssecretaris Albayrak: Voorzitter. Ik zal langzaam
beginnen, terwijl de teksten nog binnenkomen. Ik heb ze
nog niet allemaal, het ging heel snel.
De voorzitter: Het staat u vrij om te wachten tot alle
moties beschikbaar zijn, dat weet u.
Staatssecretaris Albayrak: Het gaat zo wel. Ik begin met
de vier moties van mevrouw Van Velzen, te beginnen
met de motie op stuk nr. 11. Hierin wordt gevraagd om
de eerste fase van de asielprocedure te verlengen tot
veertien dagen. Dat is een ingrijpende wijziging van de
hele opbouw van de nieuwe procedure die niet alleen
reikt tot de acht dagen, maar tot alles wat wij gebaseerd
hebben op deze acht dagen: de verlengde procedure.
Deze acht dagen zijn zorgvuldig uitgedokterd en
uitgemeten. Ik denk dat het op deze manier zorgvuldig
kan. Ik ontraad dan ook deze motie.
Dan de motie op stuk nr. 12. Hierin vraag mevrouw Van
Velzen de regering te bewerkstelligen dat adviezen van
het Bureau Medische Advisering over beschikbaarheid
van een medische behandeling in een land van herkomst
tevens een indicatie geven van de mate van beschikbaarheid van die medische behandelmogelijkheden. Ik heb
geprobeerd om mee te denken over de vraag hoe wij
hierover een oordeel zouden moeten vellen. Met
International SOS en al die andere organisaties die ik in
mijn brief noem, hebben wij redelijk zicht op de
beschikbaarheid. Ik kan mij niet voorstellen dat wij een
indicatie van de mate van beschikbaarheid geven die mij
bovendien handvatten geeft om in de medische
advisering rekening mee te houden. Dan zou je een
oordeel moeten vellen over wat je voor een bepaald land
bijvoorbeeld een acceptabel aantal nierdialyseapparaten

vindt. Zijn dat er vijf of tien? Of is dat afhankelijk van de
spreiding in relatie tot de geografische grootte? Dit is
onwerkbaar. Ik vind de manier waarop wij nu werken met
de internationale informatie over beschikbaarheid en de
jurisprudentie die zich op basis daarvan heeft ontwikkeld,
voldoende zorgvuldig. Ik moet deze motie dus ook
ontraden.
Dan de motie op stuk nr. 13 waarin mevrouw Van Velzen
de regering verzoekt om te bewerkstelligen dat asielzoekers een uitgebreid medisch onderzoek ondergaan.
Volgens mij ben ik in het debat al voldoende ingegaan
op de reden waarom dat niet kan en niet haalbaar is en
bovendien niet nodig in het kader van de zorgvuldigheid.
Ik ontraad deze motie dus.
In haar motie op stuk nr. 14 verzoekt mevrouw Van
Velzen de regering te bewerkstelligen dat aan vreemdelingen die rechtmatig in Nederland verblijven, gedurende
hun procedure opvang wordt geboden, en maatregelen
te nemen om fraude bij opvang tijdens rechtmatig
verblijf tegen te gaan. Volgens mij zijn wij in vele
debatten voldoende uitgebreid ingegaan op de vraag
waarom ik geen sluitende aanpak bied voor alle mensen
die herhaalde aanvragen indienen. Het staat mensen vrij
om voorlopige voorzieningen aan te vragen als ik hun
vraag het land te verlaten. Dat maakt dat ik aan deze
motie niet kan voldoen. Ik moet haar dan ook ontraden.
Dan kom ik bij de motie van de heren Van Haersma
Buma en Spekman op stuk nr. 15. Hierin wordt de
regering gevraagd om bij de monitoring en de evaluatie
van deze wet die ik heb toegezegd te kijken naar de
mogelijkheid om in meer gevallen dan ik heb genoemd
in artikel 3.109, lid 6, eerder dan na zes dagen een
asielverzoek in behandeling te nemen. De manier waarop
ik de monitoring en de evaluatie heb toegezegd, spreekt
eigenlijk al voor zich. Hieruit zal blijken of er categorieën
zijn die wij eerder moeten laten starten, maar die nu
moeten wachten tot de zes dagen voorbij zijn. Ik denk
dat dit element er al in zit. Ik laat het oordeel aan de
Kamer over.
Ik kom bij de motie van mevrouw Azough op stuk nr. 16,
die de regering verzoekt om aan asielzoekers die dat
wensen na het nader gehoor een onafhankelijk medisch
onderzoek ter beschikking te stellen. Ik ben hier al
uitgebreid op ingegaan. Hierover worden wij het niet
eens. Ik denk dat dit vertraagt en dat wij het op dit
moment ook niet nodig hebben om een geloofwaardig
asielverzoek te toetsen. Als het steunbewijs aanwezig is,
wordt het natuurlijk meegenomen. Maar het wordt niet
op verzoek van de asielzoeker in kaart gebracht. Dat gaat
wat ver. Ik moet ook deze motie ontraden.
De volgende motie is die van mevrouw Azough op stuk
nr. 17, waarin zij de regering verzoekt de asielzoeker pas
op dag één van de algemene asielprocedure een
Dublinclaim op te leggen. Ik moet deze motie ontraden,
omdat ik daardoor tijd verlies die wij goed kunnen
gebruiken om alvast te beginnen met de voorbereidingen
van die claim. In de procedure maken wij vervolgens die
afweging wel.
Mevrouw Azough (GroenLinks): De staatssecretaris gaf
in eerste termijn het antwoord dat zij uitsluit dat tijdens
de zes dagen van de rust- en voorbereidingstermijn
sprake zal zijn van uitzetting van asielzoekers. Sluit zij dat
uit?
Staatssecretaris Albayrak: Ook de Dublinclaimanten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

51

zullen in de algemene asielprocedure de gelegenheid
moeten krijgen om hun individuele relaas gehoord te
krijgen, dus die toegang is verzekerd. Dat betekent dat ik
niet zonder toegang tot de asielprocedure in Nederland
een Dublinclaim kan effectueren.
Ik kom bij de motie van mevrouw Azough op stuk nr. 18,
waarin zij de regering verzoekt de mogelijkheid van een
onafhankelijke commissie van toezicht op de IND te
onderzoeken. Dat is heel interessant, vooral omdat zij de
vergelijking maakt met de AIVD. Als twee organisaties
niet vergelijkbaar zijn, zijn dat de AIVD en de IND wel. De
IND doet zijn werkzaamheden in volledige openheid en
transparantie. De rechtsbijstandsverleners zijn in staat
om de totstandkoming van een besluit te toetsen en er
een mening over te hebben, rechters kijken daarnaar en
de Nationale ombudsman kan op individuele klachten
ingaan. Wij hebben de Tweede Kamer, die uitdrukkelijk
meekijkt wat de IND allemaal doet. De Algemene
Rekenkamer kijkt nog veel breder, namelijk of de IND
doelmatig en efficiënt is. De vergelijking met de AIVD
loopt totaal mank. Dit complex ziende, heb ik geen
behoefte aan nog een commissie van toezicht bovenop
alle vormen van toezicht die er al zijn op de IND.
Mevrouw Azough (GroenLinks): De vormen van toezicht
die de staatssecretaris nu naar voren brengt, zijn
incidenteel, vaak op basis van individuele zaken en
voldoen geenszins aan datgene wat ik in mijn motie naar
voren heb gebracht. Maar goed, wij komen er misschien
niet uit. Dat zal misschien leiden tot een initiatiefwetsvoorstel van onze kant.
Staatssecretaris Albayrak: Daarom noemde ik niet
alleen de Ombudsman, maar ook vele andere manieren
waarop transparant toezicht op de IND mogelijk is. De
vele debatten die in de Kamer worden gehouden,
getuigen daar ook van.
Mevrouw Azough vraagt hoe wij omgaan met getraumatiseerde vrouwen. Zij noemde drie uitspraken van mij die
alle drie in een andere context zijn gedaan. Bij COA/
Menzis gaat het om de opvang en de opvangfaciliteiten
die geïndiceerd zijn voor kwetsbaren: welk type opvang
heb je nodig? In een medisch advies gaat het om het
eventueel aanpassen van het gehoor en het meewegen
in de beoordeling. Dat zijn echt andere grootheden. In elk
van die stadia wordt door mensen die daarin deskundigheid hebben opgebouwd, gekeken naar de kwetsbaarheid en de manier waarop wij daarmee dienen om te
gaan.
Verder vroeg mevrouw Azough of artikel 64 een forse
verslechtering is ten opzichte van de huidige situatie. Het
antwoord is ’’nee’’. Ik heb uitgebreid schriftelijk
geantwoord waarom het materieel geen verslechtering
betekent. Dat wat nu volgtijdelijk gebeurt, gaat parallel
gebeuren. In de brief staat uitgebreid beargumenteerd
waarom het op punten zelfs een verbetering is van de
rechtspositie, gelet op het feit dat er sneller zicht is op
een permanente verblijfsvergunning, als we moeten
berusten in het feit dat een snelle medische oplossing
niet voorhanden is.
Vervolgens vroeg zij nogmaals naar het spoedeisend
belang. Ik heb gezegd dat de Raad voor de rechtspraak
heeft aangegeven dat door de koppeling van de opvang
aan de vertrektermijn, het spoedeisend belang voor de
behandeling van het beroep blijft bestaan, wat de
rechters zelf betreft. De behandeling van het beroep zal

daardoor naar verwachting binnen de gebruikelijke
termijn van ongeveer drie weken kunnen plaatsvinden.
Dat betekent dat de uitspraak in beroep in de meeste
gevallen nog binnen de vertrektermijn van vier weken zal
vallen. Daarom is verlenging van de vertrektermijn niet
nodig. Overigens kan de vreemdeling in ons voorstel nog
steeds een verzoek om een voorlopige voorziening
indienen, om zo uitzetting te voorkomen, ook na die vier
weken. Dat wijzigt dus niet.
Dan kom ik bij de motie van de heer Anker en anderen.
Hij verzoekt de regering, de mogelijkheden tot en de
consequenties van het bieden van opvang aan de
groepen ’’buiten schuld’’, ’’verblijf bij kind’’ en
’’schrijnendheid’’ in kaart te brengen en de Kamer binnen
drie maanden over de uitkomsten daarvan te informeren
en waar mogelijk met voorstellen te komen. Zonder hier
de verwachting mee te wekken dat dit nu allemaal wel te
regelen is, wil ik dat onderzoek graag voor hem doen en
daar schriftelijk binnen drie maanden over rapporteren.
Dan kom ik bij de vragen van mevrouw Koşer Kaya. Er
ligt een initiatiefwetsvoorstel van haar fractie. We zullen
het daar vandaag niet over eens worden. Het feit dat er
een nieuw besluit genomen moet worden, omdat de
rechter vindt dat het onzorgvuldig tot stand is gekomen,
wil niet altijd zeggen dat hetzelfde besluit nog een keer
wordt genomen. Ook als de rechter zich hierin verdiept
en er een oordeel over geeft, kan dit tot inwilligingen
leiden via de vernietiging door de rechter van het
aanvankelijke besluit. Dat is dus wel degelijk een
rechtsgang waar de vreemdeling rechten aan kan
ontlenen.
Over de risico’s van de volle toetsing ben ik zeer expliciet
en lang aan het woord geweest. Ik denk dat deze tot
grote problemen zal leiden in de opbouw van de
asielprocedures. Zij zal leiden tot langere termijnen en
een langere duur, die bovenop alle argumenten die ik al
heb gegeven, ons in een moeras zal trekken waar we niet
in willen zitten.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Vorig jaar hebben wij voor
het eerst een debat gehad over dit wetsvoorstel. Toen
heb ik het initiatiefwetsvoorstel uitgebreid aan de orde
gesteld. In dit voorstel heeft u een deel van het initiatief
overgenomen. Maar de volle toetsing staat nog. Mijn
collega vroeg waarom D66 niet eerder met haar vragen
is gekomen, onder meer over de kosten. De kosten zijn
berekend en die heb ik genoemd in mijn eerste termijn.
De Raad voor de rechtspraak zegt dat de kosten
€ 1.124.000 per jaar zullen zijn. Ik had een vraag over de
procedurele aspecten die in een besluit zitten. De rechter
kan hierover zeggen dat dit niet zorgvuldig is gebeurd,
waarna er weer een nieuw besluit genomen moet
worden. Naar aanleiding van uw antwoord zal de rechter
er eerder naar grijpen omdat de suggestie in uw
antwoord is dat als er inhoudelijk een probleem is en de
rechter dat niet kan beoordelen en onderzoeken, er
sneller een beslissing zal komen die procedureel van
aard zal zijn, waardoor de inhoud niet aan de orde kan
komen en er weer een nieuwe beslissing moet worden
genomen. Dat kan allemaal leiden tot meer kosten.
Bovendien zal er sprake zijn van herhaalde verzoeken. En
dat zou je niet moeten willen.
Staatssecretaris Albayrak: Dat debat is prima, hoor,
maar ik heb in mijn schriftelijke antwoorden ook
aangegeven dat ik zelf ook erg benieuwd ben naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

52

antwoorden die de fractie gaat geven op de vragen van
de verschillende Kamerleden over het initiatiefwetvoorstel. Dat bedrag van € 1.124.000 per jaar dat extra nodig
zou zijn om een volle toets te doen, is gebaseerd op een
aantal aannames die door mij niet goed te toetsen zijn.
Het gaat om een verzwaring van 50% in slechts 30% van
de asielzaken. Waar dat advies op gebaseerd is, durf ik
ter discussie te stellen. Als wij een berekening zouden
maken via de rechtbanken naar de Raad van State, kom
je op een heel andere rekensom uit. Dit even los of het
überhaupt uitvoerbaar is om van A tot Z over te doen
wat de IND heeft gedaan. Dat komt dus bovenop alle
argumenten die ik al heb genoemd en die ik nu niet zal
herhalen en die ieder op zich reden zijn om die volle
toets niet te willen, gelet op het bestuursrecht, het
staatsrecht et cetera. Ik doe een beroep op de Kamer om
dit amendement hier niet aan te nemen maar om de
behandeling van het initiatiefwetsvoorstel af te wachten,
waarbij al die vragen aan de orde zullen komen en
waarvan ik hoop dat ook de indieners van het initiatiefwetsvoorstel daarop een afdoende antwoord kunnen
geven, ook als het gaat om de risico’s die in ieder geval
door mij gezien worden. Mijn oproep aan de Kamer is
dan ook om nu niet even snel de volle toets te regelen
bij wet.
De heer Spekman heeft nog een opmerking gemaakt
over de herhaalde aanvragen. Ik heb gezegd dat de nota
van wijziging op het punt van het rechtmatig verblijf in
de RVT nog voor de stemmingen naar de Kamer zal
komen. Op de andere punten wacht ik de brief van de
heer Spekman af. Het is mijns inziens niet nodig om dit
wetsvoorstel daarvoor op te houden. Ik moet echt eerst
in beeld brengen wat de juridische, financiële en
personele consequenties ervan zijn als je het bij de Raad
van State legt. Als we er dan voor kiezen, dan kunnen we
het doen ofwel bij het Vreemdelingenbesluit ofwel bij
een ander wetsvoorstel.
Verder heeft de heer Spekman gevraagd naar het
Dublinonderzoek. Op dit moment geldt in de asielprocedure dat vingerafdrukken van mensen die asiel aanvragen pas na het verblijf in de T&V naar Eurodac worden
gezonden. Dat kan op dit moment niet eerder dan na
indiening van de asielaanvraag omdat het bevragen van
Eurodac de start van de 48-uursprocedure betekent. De
registratie in Eurodac vindt dus nog niet plaats in de
huidige T&V. De huidige T&V is ook een heel andere
voorziening. Daar is bijvoorbeeld geen rechtmatig
verblijf. Het nu gaan regelen van het rechtmatig verblijf
en het starten met die claim is niet strijdig met de letter
van de Eurodac- en de Dublinverordening. Dat hebben
wij nagegaan. Het zo vroeg mogelijk laten plaatsvinden
van de Eurodac-registratie sluit wat mij betreft beter aan
bij de geest van deze verordening. Uit contacten met de
Europese Commissie blijkt dat ook de Commissie de
voorkeur geeft aan een zo vroeg mogelijke registratie.
Dat maken wij mogelijk met deze wetswijziging.
Volgens mij waren dit de vragen.

het niet in de tekst van de wet staat, maar in het
Vreemdelingenbesluit.
De heer Spekman (PvdA): Wij zijn nog steeds in gesprek
met Bureau Wetgeving over de precieze formulering,
maar ik hecht eraan om het in de wet te verankeren. Er
lopen nu twee dingen door elkaar: de techniek en de
inhoud. Ik wil graag voor de stemmingen een reactie
hebben. Het gaat dan om de kinderen en niet om de
herhaalde aanvragen.
Staatssecretaris Albayrak: Als het gaat om de techniek
kunnen wij u natuurlijk alle bijstand geven, zoals u dat bij
wetstrajecten ook gewend bent van het ministerie van
Justitie. Op de inhoud zal ik schriftelijk terugkomen.
De voorzitter: Dat was al een toezegging die ik nog had
willen herhalen. Verder komt u voor de stemmingen met
een nota van wijziging op het punt van artikel 8.
Wij hebben al met elkaar geconcludeerd dat dit
wetsvoorstel, met de amendementen, voor zover wij die
nu kennen, en de moties niet morgen maar volgende
week op de plenaire agenda komen. De heer De Krom
overweegt om alsnog een aantal amendementen in te
dienen. Ik hoop dat hij dat ruim voor de stemmingen zal
doen, zodat de staatssecretaris daar nog op kan
reageren.
De heer De Krom (VVD): Dat kan ik toezeggen.
De voorzitter: Dank u wel.
Wij zijn hiermee gekomen aan het eind van deze
beraadslaging. Ik dank de staatssecretaris en de
collega’s.
Sluiting 23.15 uur.

De heer Spekman (PvdA): U zei net dat het apart
geregeld kan worden. Dat betreft vooral het beperken
van de herhaalde aanvragen. U zult nog wel schriftelijk
een reactie geven op ons amendement.
De voorzitter: De staatssecretaris heeft inderdaad
toegezegd dat zij daar schriftelijk op zou reageren.
Daarna is het procedurele punt naar voren gebracht dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 994, nr. 25

53