Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 532

Wijziging van de Meststoffenwet in verband met
de invoering van een stelsel van fosfaatrechten

Nr. 27

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 26 oktober 2016
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen van verschillende fracties over het voorliggend wetsvoorstel en de nota van wijziging.
Graag ga ik hieronder in op deze vragen. Ik vertrouw er op met deze
beantwoording bij te dragen aan een voorspoedige behandeling van dit
wetsvoorstel.

kst-34532-27
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Inhoudsopgave

blz.

I.

2
3
11
12
13

ALGEMEEN
Hoofdstuk 1 Inleiding
Hoofdstuk 2 Algemene achtergrond
2.1 Nitraatrichtlijn en Kaderrichtlijn Water
2.2 Sturing op mestproductie
2.2.1 Stelsel van dierrechten voor varkens- en pluimveehouderij
2.2.2 Verantwoorde groei melkveehouderij
Hoofdstuk 3 Overwegingen om te komen tot een nieuw
stelsel
3.1 Het nationale mestproductieplafond
3.2 Ontwikkeling nationale mestproductie
3.3 Ontwikkelingen omvang melkveehouderij
Hoofdstuk 4 Nieuw stelsel van fosfaatrechten
4.1 Doel van het stelsel
4.2 Reikwijdte
4.3 Jaarplafond
4.4 Toekenning van fosfaatrechten
4.5 Knelgevallen
4.6 Afroming bij overdracht
4.7 Generieke afroming
4.8 Compensatie voor grondgebonden bedrijven
4.9 Fosfaatbank
4.10 Generieke afroming varkens- en pluimveerechten
Hoofdstuk 5 Bedrijfs- en milieueffecten
5.1 Regeldruk
5.2 Bedrijfseconomische effecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

13
13
14
14
15
16
17
18
18
19
19
22
25
26
28
29
30
30
30
31

1

Inhoudsopgave

II

blz.

Hoofdstuk 6 Uitvoering en handhaving
6.1 Uitvoering
6.2 Handhaving
Hoofdstuk 7 Juridisch Kader
7.1 Technische voorschriften

32
32
32
33
35

ARTIKELEN
Onderdeel G
Nota van wijziging
Overig

38
38
38
74

I. ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben naar aanleiding van de Nota naar
aanleiding van het verslag nog aanvullende vragen. Gezien de recent
verschenen nota van wijziging zullen deze vragen zich beperken tot de
onderdelen die niet door de nota van wijziging worden geraakt.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de nota van
wijziging inzake wijziging van de Meststoffenwet in verband met de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten. Zij willen hierover vragen
stellen.
De leden van de SP-fractie zijn verontrust naar aanleiding van de nota van
wijziging bij het voorstel van wet tot wijziging van de Meststoffenwet in
verband met de invoering van een stelsel van fosfaatrechten. Deze leden
betreuren de onduidelijkheid die nu al zo lang voor melkveehouders
bestaat en de onnavolgbare stapeling van regelgeving die de afgelopen
jaren is ontstaan.
De leden van de CDA-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen
van de nota van wijziging inzake Wijziging van de Meststoffenwet in
verband met de invoering van een stelsel van fosfaatrechten. De nota van
wijziging van donderdag 13 oktober 2016 van dit wetsvoorstel geeft
aanleiding tot vele vragen bij deze leden.
De leden van de D66-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van de
nota van wijziging en de toelichtende brief. Zij willen hierover vragen
stellen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen van de nota van wijziging en de bijbehorende kabinetsbrief bij de
Wijziging van de Meststoffenwet in verband met de invoering van een
stelsel van fosfaatrechten. Zij willen hierover vragen stellen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
voorgestelde wijziging van de Meststoffenwet in verband met de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten en laatst gestuurde nota van
wijziging. Deze leden verbazen zich dat er nu pas duidelijkheid is dat het
fosfaatrechtenstelsel zoals voorgesteld door de regering, als ongeoorloofde staatssteun wordt opgevat. Daarnaast betreuren deze leden dat
hierdoor het wetsvoorstel wederom vertraging oploopt en het stelsel pas
in 2018 in werking zal treden.
De leden van de SGP-fractie hebben met verbijstering kennisgenomen
van de nota van wijziging bij het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben
ook nog verschillende vragen naar aanleiding van de Nota naar aanleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

2

van het verslag, het recente rapport van Wageningen Universiteit/
Planbureau voor de Leefomgeving over emissies vanuit de landbouw en
het in de Kamer gehouden rondetafelgesprek.
Hoofdstuk 1 Inleiding
De regering stelt in beantwoording op vragen van de leden van de
VVD-fractie dat het productieplafond niet anders te borgen is dan via
productie begrenzende maatregelen. De leden van de VVD-fractie willen
de regering vragen of het fosfaatrechtenstelsel, gezien de opmerkingen
van de Europese Commissie, de geoorloofde manier is om aan deze
voorwaarde van de derogatie te voldoen.
Productiebegrenzende maatregelen zijn noodzakelijk en een direct gevolg
van de stijging van de fosfaatproductie in de melkveehouderij die is
opgetreden na het vervallen van de Europese melkquotering per 1 april
2015. De Europese Commissie heeft aangegeven dat zij twee fundamentele belemmeringen ziet om het stelsel van fosfaatrechten, in de vorm
waarin dat in eerste instantie is voorgelegd aan de Europese Commissie,
verenigbaar te kunnen verklaren met de interne markt.
Staatssteun mag niet verstrekt worden in die gevallen waarbij sprake is
van de overtreding van een EU-norm en daarmee ter voorkoming van een
inbreukprocedure. Door overschrijding van het fosfaatproductieplafond
voldeed Nederland in 2015 niet aan een voorwaarde die door de Europese
Commissie aan de derogatie is verbonden. Naar verwachting zal
Nederland ook in 2016 niet voldoen aan deze voorwaarde.
Staatsteun wordt geacht te ontstaan op het moment dat de fosfaatrechten
verhandeld kunnen worden en daarmee dus een waarde krijgen. Door het
moment waarop het stelsel van fosfaatrechten in werking treedt gelijk te
stellen met het moment waarop is geborgd dat Nederland onder het
productieplafond produceert en daarmee de verhandelbaarheid uit te
stellen tot het moment waarop de generieke korting wordt toegepast, zal
naar verwachting van deze belemmering geen sprake meer zijn.
De tweede belemmering die de Europese Commissie ziet is dat een
regeling waarbij sprake is van staatssteun in de vorm van verhandelbare
rechten zodanig moet zijn opgezet dat (milieu)doelstellingen worden
bereikt die verder gaan dan die welke op grond van de EU-norm reeds zijn
voorgeschreven. Het stelsel van verhandelbare fosfaatrechten dient een
doel na te streven dat verder gaat dan louter het borgen van het productieplafond van 172,9 miljoen kilogram fosfaat, zoals dit door de Europese
Commissie als voorwaarde aan de derogatie is verbonden. De fosfaatbank
zorgt ervoor, door fosfaatrechten die bij overdracht worden afgeroomd
toe te delen aan bedrijven die aan nader te bepalen criteria voldoen, dat
wordt toegewerkt naar een situatie die verder gaat dan het borgen van het
fosfaatproductieplafond van 172,9 miljoen kilogram. Deze voorwaarde is
met de nota van wijziging expliciet in het wetsvoorstel opgenomen om de
Europese Commissie te kunnen garanderen dat Nederland de fosfaatbank
aanwendt om verder te gaan dan reeds uit hoofde van Europese
milieudoelstellingen is verplicht. Hierbij kan gedacht worden aan
maatregelen die verder gaan dan bijvoorbeeld de vigerende «randvoorwaarden» voor het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) voor zover
deze op het milieu betrekking hebben.
In beantwoording op haar vragen lezen de leden van de VVD-fractie dat
fosfaatrechten op zich geen breder doel hebben dan beheersing van de
productie van dierlijke mest, maar dragen wel bij aan de duurzame
ontwikkeling van de veehouderij. Kan de regering aangeven hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

3

bovenstaande past binnen de nadere voorwaarden die verbonden zullen
worden aan ontheffingen vanuit de fosfaatbank die gerelateerd zijn aan
milieu of maatschappelijke doelen?
Zoals in de memorie van toelichting bij het voorstel tot wijziging van de
Meststoffenwet in verband met de invoering van een stelsel van fosfaatrechten (Kamerstuk 34 532, nr. 3) is aangegeven zullen aan de ontheffingen die in het kader van de fosfaatbank kunnen worden verstrekt
nadere voorwaarden worden verbonden die gerelateerd zijn aan milieu
en/of maatschappelijke doelen. Hierdoor wordt via de fosfaatbank
bijgedragen aan de gewenste ontwikkelrichting voor de melkveehouderij.
Ondernemers worden gestimuleerd de gewenste duurzame ontwikkelingen op hun bedrijf te realiseren om in aanmerking te komen voor een
ontheffing.
Kan de regering aangeven wat wordt bedoeld met de opmerking op
bladzijde 15 in de Nota naar aanleiding van het verslag, in antwoord op
een vraag van de ChristenUnie-fractie, dat ervan uitgaande dat via het
stelsel van verplichte mestverwerking zeker wordt gesteld dat het
fosfaatoverschot geen extra milieurisico met zich meebrengt, bij de
Europese Commissie te bepleiten dat het niet nodig is om nog langer via
een plafond in de derogatiebeschikking of fosfaatproductie in de absolute
grens te begrenzen dan wel te beperken of mest die aantoonbaar buiten
de Nederlandse landbouw wordt gebracht buiten de berekening van de
voor het plafond relevante productie kan worden gehouden? Kan de
regering aangeven of dit nu al onderdeel van de gesprekken is en zo ja,
waar blijkt dit uit? Zo nee, waarom is dit nog niet aan de orde gesteld
gezien dit een onderdeel is van de brief van 3 maart 2016?
De regering geeft vervolgens aan dat er nog geen zicht is op het vervallen
van de voorwaarde van het fosfaatproductieplafond. Op basis van welke
gesprekken kan de regering zo stellig zijn? Graag een toelichting op
bovenstaande vraag waarbij de leden van de VVD-fractie ook duidelijkheid
willen hebben over de inzet voor het moment dat de Europese Commissie
haar steun voor dit wetsvoorstel heeft ingetrokken.
Bij meerdere gelegenheden (Kamerstuk 33 979, nr. 140 en Kamerstuk
33 979, nr. 141) heb ik uw Kamer geïnformeerd over mijn inzet voor de
gesprekken met de Europese Commissie over de derogatie in de periode
2018–2021. Die gesprekken beginnen in de loop van volgend jaar. Meest
relevant hier is dat ik inzet op verlenging van de bestaande derogatie en
dat ik graag zou zien dat het productieplafond vervalt als voorwaarde in
de derogatiebeschikking. Ik heb aangegeven bereid te zijn om, er van
uitgaande dat via het stelsel van verplichte mestverwerking wordt zeker
gesteld dat het fosfaatoverschot geen extra milieurisico met zich brengt,
bij de Europese Commissie te bepleiten dat het niet nodig is om nog
langer via een plafond in de derogatiebeschikking de fosfaatproductie in
absolute zin te begrenzen. Indien de Europese Commissie vasthoudt aan
een productieplafond, zal ik bespreken of mest die aantoonbaar buiten de
Nederlandse landbouw wordt gebracht, buiten de berekening van de voor
het plafond relevante productie kan worden gehouden of dat het plafond
met die hoeveelheid kan worden opgehoogd.
Voor de periode 2014–2017 geldt de huidige derogatiebeschikking met de
daarin opgenomen voorwaarden. In 2015 heeft Nederland het fosfaatproductieplafond overschreden. En op basis van het beeld over de ontwikkeling van de melkveestapel, mag verwacht worden dat ook in 2016 het
fosfaatproductieplafond wordt overschreden. De eerste opdracht is dus
met de Europese Commissie tot overeenstemming te komen over de
aanpak van de ontstane situatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

4

Het aanpassen van de voorwaarden die aan de derogatie worden
verbonden, is pas aan de orde bij de gesprekken over de volgende
derogatieperiode. Om te kunnen betogen dat het productieplafond kan
vervallen is het noodzakelijk dat eerst overeenstemming wordt bereikt
over de huidige derogatieperiode én dat Nederland kan laten zien dat het
mestoverschot, via het stelsel van verplichte mestverwerking, buiten de
Nederlandse landbouw wordt gebracht. Het gaat er om dat er niet alleen
voornemens zijn om het mestoverschot te verwerken, maar dat wettelijk
geborgd is dat dat feitelijk en structureel gebeurt.
In dat kader ben ik voornemens vanaf 2017 de mestverwerkingspercentages op een zodanig niveau vast te stellen dat daadwerkelijk sprake is
van evenwicht op de Nederlandse mestmarkt, in de zin dat via het
mestverwerkingsstelsel is geborgd dat het mestoverschot daadwerkelijk
buiten de Nederlandse landbouw wordt gebracht.
Begrijpen de leden van de VVD- fractie het goed dat aanvullende
maatregelen zoals de varkens- en pluimveerechten, de introductie van
fosfaatrechten, de verplichte mestverwerking en de grondgebonden groei
van de melkveehouderij als aanvullende maatregelen gezien moeten
worden om de druk op het stelsel van gebruiksnormen en -voorschriften
te verlichten? In de alinea waar dit als antwoord op een van de vragen van
de leden van de VVD-fractie wordt gegeven staat verder te lezen dat bij
een te hoge druk op de mestmarkt de afzetkosten voor veehouders te
hoog worden waardoor meer ondernemers dierlijke mest op ongeoorloofde wijze buiten het stelsel van gebruiksnormen afzetten. Deze leden
lezen hierin dat het stelsel van fosfaatrechten een aanvullende maatregel
is. Kan bij een strikte uitvoering van de mestverwerking (het hanteren van
normen en gebruiksvoorschriften en verplichte mestverwerking) en de
grondgebondenheid de fosfaatrechten achterwege blijven? Zo nee, wat is
de overweging om de fosfaatrechten dan aanvullend in te voeren
waarmee de kosten voor de veehouder verder zullen toenemen? Waarom
vindt er geen strikte handhaving plaats?
Op de overweging om een stelsel van fosfaatrechten voor melkvee in te
voeren is uitvoerig ingegaan in de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel (Kamerstuk 34 532, nr. 3) en in de brieven aan uw Kamer van
2 juli 2015 (Kamerstuk 33 979, nr. 98) en 3 maart 2016 (Kamerstuk 33 979,
nr. 108).
Het mestbeleid en de bijbehorende regelgeving kent een aantal stelsels
die gericht zijn op de regulering van het gebruik (stelsel van gebruiksnormen en -voorschriften), de productie (stelsel van dierrechten voor
varkens en pluimvee) en het overschot (stelsel van verplichte mestverwerking en stelsel verantwoorde en grondgebonden groei van de
melkveehouderij). De productie van mest door melkvee wordt nu niet
gereguleerd. Door de overtreding van het fosfaatproductieplafond in de
derogatievoorwaarde is er de noodzaak de fosfaatproductie in de
melkveehouderij te maximeren. Een strikte naleving van de bestaande
stelsels neemt die noodzaak niet weg.
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd naar de negatieve gevolgen
van de introductie van fosfaatrechten waardoor veel bedrijven genoodzaakt zijn om goedkoper te gaan produceren wat vervolgens gevolgen
heeft voor duurzaamheid. Uit het antwoord blijkt dat deze vraag
misschien niet helemaal duidelijk is omdat het antwoord aangeeft dat de
aanpassingen nodig zijn om te blijven voldoen aan duurzaamheidseisen.
Uit dit antwoord blijkt dat onder duurzaamheidseisen blijkbaar alleen de
gevolgen voor de mogelijke belasting op het milieu wordt meegewogen.
Bedrijven die op de peildatum van 2 juli 2015 minder dieren in hun stal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

5

hadden vanwege een uitbreiding die voor deze peildatum is aangegaan,
moeten terug in het aantal dieren van 2 juli 2015. De kosten van
huisvesting, rente en afschrijving kan dus niet opgebracht worden door de
melkproductie van het beoogd aantal koeien voor deze nieuwe
huisvesting maar door een minder aantal, in veel gevallen kan dat om
enkele tientallen dieren gaan (bijvoorbeeld wanneer een stal is uitgebreid
van 60 naar 80 koeien, stal is opgeleverd op 1 augustus 2015; deze boer
moet 20 koeien krimpen terwijl huisvesting op 80 koeien is afgestemd).
Wat betekent dit voor de bedrijfsvoering en is dit een duurzame ontwikkeling van de melkveehouderij? Er wordt immers meer productie van
minder dieren gevraagd om de lasten zoals eerder beschreven te kunnen
voldoen.
De productiekosten van melk worden onderscheiden in variabele kosten
en vaste kosten. Als de productieomvang afneemt, zoals in het voorbeeld
genoemd, zullen de variabele kosten per kilogram melk ongewijzigd
blijven. De vaste kosten zijn op korte termijn niet beïnvloedbaar met als
gevolg dat deze opgevangen moeten worden met een geringer aantal
producerende melkkoeien. Een algemene indicatie van de kostenstijging
is niet te geven omdat deze sterk afhankelijk is van de specifieke situatie
van een melkveebedrijf, waarvan de diversiteit groot is. Een structureel te
hoog kostenniveau staat de duurzame ontwikkeling van een melkveebedrijf in de weg, daarom zullen bedrijven mogelijk opteren voor de
aankoop van fosfaatrechten.
Ik wil benadrukken dat bij brief van 12 december 2013 (Kamerstuk 33 037,
nr. 80) al is aangegeven dat bij overschrijding van het fosfaatproductieplafond productiebegrenzende maatregelen aan de orde zouden zijn.
De regering verwijst naar de verschillende wetsvoorstellen op de vraag
van de leden van de VVD-fractie over de stapeling van maatregelen de
afgelopen 10 jaar en de bijbehorende lastendruk. Kan de regering een
schematisch overzicht verstrekken van alle maatregelen die in het kader
van mest, mestverwerking, grondgebondenheid, dierrechten en de
introductie van het stelsel van fosfaatrechten zijn genomen?
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de wetsvoorstellen ten
aanzien van de genoemde stelsels. Voor informatie over lastendruk wordt
verwezen naar de bijbehorende memories van toelichting.
Datum inwerkingtreding/
datum intrekking

Maatregel

Kamerstuk
wetsvoorstel

1 januari 1998/
31 december 2005
1 september 1998/
31 december 2005
1 januari 2001
1 januari 2001/
31 december 2003
1 januari 2006

Mineralen Aangifte Systeem
(MINAS)
Wet herstructurering varkenshouderij (introductie varkensrechten)
Invoering pluimveerechten
Mest Afzet Overeenkomsten (MAO)

24 872, nr. 2

Stelsel van gebruiksnormen en
gebruiksvoorschriften
Intrekking van de Wet verplaatsing
mestproductie en de Wet herstructurering varkenshouderij
(vereenvoudiging productierechten)
Stelsel van verplichte mestverwerking
Stelsel verantwoorde groei
melkveehouderij

29 930, nr. 2

1 januari 2006

1 januari 2014
1 januari 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

25 746, nr. 2
26 473, nr. 2
27 276, nr. 2

30 004, nr. 2

33 322, nr. 2
33 979, nr. 2

6

Datum inwerkingtreding/
datum intrekking

Maatregel

Kamerstuk
wetsvoorstel

In voorbereiding

Stelsel van grondgebonden groei
melkveehouderij (algemene
maatregel van bestuur grondgebonden groei melkveehouderij van
kracht sinds 1 januari 2016)
Stelsel van fosfaatrechten voor
melkvee

34 295, nr. 2

In voorbereiding

34 532, nr. 2

De leden van de CDA-fractie zouden nog eens beschreven willen zien wat
de «verplicht voorgeschreven maatregelen van het actieprogramma
Nitraatrichtlijn» precies voor Nederland zijn. En welke bijdrage leveren de
fosfaatrechten aan de realisatie van milieudoelen voor het grond- en
oppervlaktewater?
Het primaire doel van het stelsel van fosfaatrechten – na indiening van de
nota van wijziging – is het zodanig reguleren van de fosfaatproductie dat
geborgd wordt dat de nationale fosfaatproductie beneden het productieplafond blijft. Het primaire doel richt zich daarmee niet rechtstreeks op de
kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. Het stelsel van fosfaatrechten draagt echter wel bij aan de realisatie van milieudoelen, als
aanvullende of ondersteunende maatregel in het kader van de Nitraatrichtlijn.
De Nitraatrichtlijn heeft tot doel de waterverontreiniging die wordt
veroorzaakt door nitraten uit agrarische bronnen te verminderen en
verdere verontreiniging te voorkomen. Bij nitraatbelasting uit agrarische
bronnen moet primair worden gedacht aan belasting door gebruik van
(dierlijke) meststoffen. Het is om die reden dat de Nitraatrichtlijn met
name op dat punt voorschriften stelt. Een belangrijk onderdeel van de
verplichte invulling van de actieprogramma’s zijn de gebruiksnormen.
Andere maatregelen die lidstaten moeten treffen zien op de beperking van
de periodes waarin meststoffen mogen worden uitgereden, de capaciteit
van mestopslag, de methoden om mest op of in de bodem aan te brengen
en de omstandigheden waarmee daarbij rekening moet worden gehouden
en het bijhouden van een meststoffenadministratie. Dit zijn de
zogenaamde gebruiksvoorschriften. Met het stelsel van gebruiksnormen
en gebruiksvoorschriften wordt rechtstreeks gestuurd op de milieudoelen.
Als de maatregelen uit het stelsel van gebruiksnormen en gebruiksvoorschriften niet volstaan om het doel van de Nitraatrichtlijn te realiseren,
moeten lidstaten op grond van artikel 5, vijfde lid, van de Nitraatrichtlijn
aanvullende of verscherpte maatregelen nemen. De aanvullende
voorschriften die volgen uit het stelsel van verplichte mestverwerking, het
stelsel van varkens- en pluimveerechten, het stelsel van verantwoorde en
grondgebonden groei melkveehouderij en onderhavig wetsvoorstel
dienen daartoe. Door de omvang van de mestproductie te beheersen en
een verantwoorde afzet buiten de Nederlandse landbouw te borgen,
neemt de (fraude)druk op de nationale markt voor dierlijke meststoffen af
en is het risico kleiner dat ondernemers overbemesten. De productie van
dierlijke mest in Nederland is tot op heden van een zodanige omvang dat
dierlijke mest veelal een negatieve waarde vertegenwoordigt. Het is
kostentechnisch aantrekkelijk dierlijke mest boven de maximaal toegestane mestgift per hectare af te zetten, met negatieve effecten op de
kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. De voorschriften die volgen
uit genoemde aanvullende stelsels zijn wat dat betreft ondersteunend: de
kern van de wetgeving wordt gevormd door de in de wetgeving gestelde
beperkingen aan het mestgebruik. Aangezien de gebruiksnormen tot de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

7

kern van de maatregelen behoren waarmee de doelstellingen van de
Nitraatrichtlijn moeten worden gerealiseerd, moeten de aanvullende
maatregelen, die dienen om een effectieve handhaving van deze normen
te kunnen verzekeren, worden gezien als noodzakelijke en effectieve
aanvullende maatregelen, als bedoeld in artikel 5, vijfde lid, van de
Nitraatrichtlijn.
Ten aanzien van de antwoorden op pagina 8 en 9 vragen deze leden wat
de huidige situatie betekent voor het percentage van de generieke
afroming. Blijft de 8% nog steeds het maximum? Zo niet, wat wordt het
nieuwe percentage dan naar verwachting?
De factoren die bepalend zijn voor de hoogte van de benodigde korting
heb ik in mijn brief van 8 september 2016 (Kamerstuk 33 979, nr. 141) aan
uw Kamer uiteengezet. Deze factoren zijn ook na de met de nota van
wijziging voorgestelde aanpassingen van het wetsvoorstel nog steeds
bepalend voor de omvang van de benodigde generieke korting,
behoudens de afroming bij overdracht omdat in 2017 geen overdracht van
rechten plaatsvindt.
De door de leden van de fractie van het CDA aangehaalde 8% was
gebaseerd op de voorlopige cijfers over de fosfaatproductie in 2015, die
een overschrijding van het plafond van 4% prognosticeerde. Op
8 september heb ik aan uw Kamer gemeld dat de eerdere inschatting dat
het generieke afromingspercentage op maximaal 8% zou moeten
uitkomen, was gebaseerd op de toen bekende voorlopige cijfers over de
fosfaatproductie in 2015. De definitieve cijfers over de fosfaatproductie in
2015 lieten een minder gunstig beeld zien, waarmee de opgave om de
fosfaatproductie in de melkveehouderij onder het fosfaatplafond te krijgen
naar verwachting groter is geworden. Het maximale afromingspercentage
hangt af van een aantal samenhangende geschetste factoren (Kamerstuk
33 979, nr. 141).
Op pagina 10 wordt aangegeven dat teruggrijpen op een moment vóór
2 juli 2015 een aanzienlijke kans maakt om bij de rechter te stranden op de
fair balance toets in het kader van Artikel 1 van het Europees Verdrag voor
de Rechten van de Mens (EVRM). Als het een keus wordt die een
ondernemer zelf kan maken is er toch geen belemmering?
De keuze voor de peildatum van 2 juli 2015 is gemaakt, omdat vanaf dat
moment voorzienbaar was dat het fosfaatrechtenstelsel zou worden
ingevoerd. Groei op een moment daarna komt daarmee voor eigen
rekening en risico van de landbouwer. Zou een peilmoment voor die
datum worden gekozen dan wordt groei tussen dat peilmoment en de
datum 2 juli 2015, die op geen enkele wijze onregelmatig was, per
definitie niet verdisconteerd in de toedeling van rechten, hetgeen vanuit
het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens problematisch is. Dit
wordt gesteld in de aangegeven passage. Los daarvan staat de vraag of
een keuze zou moeten worden geboden. Hier is van afgezien. Zou een
landbouwer de peildatum als het ware zelf kunnen kiezen en daarmee dus
voor het in zijn ogen meest gunstige scenario, dan vermindert daarmee
een belangrijk deel van de sturende werking van het fosfaatrechtenstelsel.
Het bereiken van de doelstelling van de introductie van de fosfaatrechten,
namelijk reductie in de fosfaatproductie, wordt daarmee veel moeilijker.
Tot slot zou deze keuze uiteindelijk kunnen leiden tot het moeten
vaststellen van een hogere generieke korting om onder het fosfaatproductieplafond te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

8

Op de vragen van de leden van de CDA-fractie «Wat zijn de gevolgen als
de derogatie niet behouden worden voor Nederland?» en «Heeft de
regering een scenario klaarliggen ...?» is geantwoord «Ik zie dan ook geen
aanleiding om een scenario klaar te hebben voor het geval de derogatie
komt te vervallen of een volgende derogatie niet of slechts gedeeltelijk
wordt toegewezen»(pagina 11 en 12). Kunnen deze vragen, gezien de
nieuwe ontwikkeling opnieuw beantwoord worden?
Het wetsvoorstel zoals dat nu in uw Kamer voorligt, beoogt de fosfaatproductie vanaf 2018 te borgen op het niveau zoals dat overeenkomt met het
plafond in de huidige derogatiebeschikking. Het onvermijdbare gevolg
van de nota van wijziging is dat het fosfaatrechtenstelsel in 2017 nog niet
effectief stuurt op de reductie van de fosfaatproductie. Nederland zal een
overtuigend pakket moeten presenteren om de fosfaatproductie in 2017 te
reduceren.
Een overtuigend pakket voor de fosfaatreductie in 2017 en wettelijke
borging van de fosfaatproductie in de melkveehouderij vanaf 2018 bieden
de basis om met de Europese Commissie te spreken over een derogatie
vanaf 2018. Voor het uiteindelijk verkrijgen van de derogatie is overigens
ook overeenstemming met de Europese Commissie over een actieprogramma en instemming van het Nitraatcomité met de derogatiebeschikking voor de periode 2018–2021 vereist. Derhalve is er geen
aanleiding het antwoord zoals gegeven in de nota naar aanleiding van het
verslag aan te passen.
De leden van de CDA-fractie vragen wat bedoeld wordt met de zinssnede
«er van uitgaande dat via het stelsel van verplichte mestverwerking zeker
wordt gesteld dat het fosfaatoverschot geen extra milieurisico met zich
meebrengt» op pagina 15. Betekent dit dat de regering op dit moment nog
niet pleit voor het aanpassen van het fosfaatplafond aan verwerkte mest
maar eerst hierover een garantie wil? Waarom wordt hier niet nu al voor
gepleit, zo vragen deze leden. Wat voor garantie wil de regering hier eerst
over?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Op dezelfde pagina wordt de fiscaliteit van fosfaatrechten behandeld,
echter onduidelijk blijft waarom nog nadat het voorstel voorgelegd is aan
de Raad van State, de bespreking van de fiscaliteit in de memorie van
toelichting uit het wetsvoorstel geschrapt is. Zou de regering dit alsnog
kunnen toelichten, zo vragen deze leden. Kunt u toelichten waarom het
fosfaatrechtenstelsel zoals geïntroduceerd in het wetsvoorstel niet valt
onder artikel 77 lid 1 Meststoffenwet?
De leden van de fractie van het CDA constateren terecht dat in de
memorie van toelichting die ter advies is voorgelegd aan de afdeling
Advies van de Raad van State een passage was opgenomen over
fiscaliteit en dat deze passage in de versie van de memorie van toelichting
zoals deze aan uw Kamer is aangeboden (Kamerstuk 34 532, nr. 3)
ontbreekt. In de periode tussen de adviesaanvraag aan de Raad van State
en het aanbieden van het wetsvoorstel aan uw Kamer heb ik een
heroverweging gemaakt. De reden voor deze heroverweging is tweeledig.
In de eerste plaats is het productieplafond al sinds 2006 als voorwaarde
aan opeenvolgende derogaties verbonden. Er is op dit moment geen zicht
op het vervallen van die voorwaarde. Derhalve is er nog geen reden om
uit te gaan van de tijdelijkheid van het stelsel van fosfaatrechten. In de
tweede plaats heeft het opnemen van een einddatum in het wetsvoorstel
het effect dat op aangeschafte rechten fiscaal kan worden afgeschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

9

De mogelijkheid tot fiscale afschrijving heeft een prijsopdrijvend effect. Ik
acht dit onwenselijk.
Het fosfaatrechtenstelsel valt, na inwerkingtreding, onder de werking van
artikel 77, eerste lid, van de Meststoffenwet, wat betekent dat het stelsel
kan komen te vervallen bij koninklijk besluit.
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen in de Nota n.a.v. het
verslag (pagina 12) dat de regering voldoende vertrouwen heeft dat het
wetsvoorstel leidt tot het verlenen van de derogatie. Dit is een reden
waarom de regering niet werkt aan een scenario voor het geval de
derogatie (deels) komt te vervallen. Nu blijkt dat de Europese Commissie
geen steun kan geven aan het onderhavige wetsvoorstel. Hoe heeft de
regering zo stellig kunnen beweren dat zij overtuigd is van het
wetsvoorstel en het verlenen van de derogatie? Welke gesprekken met de
Europese Commissie hebben aanleiding gegeven voor dit vertrouwen?
Hoe kon het dan toch gebeuren dat de Europese Commissie van mening
is dat het wetsvoorstel niet voldoet aan Europese staatssteunregels?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de fractie van het CDA.
De leden van de ChristenUnie-fractie dringen er bij de regering op aan om
alles op alles te zetten om de derogatie te behouden. Heeft de regering
wel een scenario voor het geval de derogatie (deels) komt te vervallen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van het CDA.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe het mogelijk is dat de
«precieze inzet voor het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn nog niet is
vastgesteld» (Nota n.a.v. verslag, pagina 13), terwijl deze al in 2018 van
start gaat?
Het huidige vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn heeft een looptijd tot en
met 31 december 2017. De voorbereidingen voor het volgende actieprogramma zijn gestart. Over de invulling van het maatregelenpakket vindt
overleg plaats met betrokken partijen, zoals sectororganisaties,
maatschappelijke organisaties en waterbedrijven.
Nederland hoopt in december 2016 een eerste presentatie over het
nieuwe actieprogramma te geven in het Nitraatcomité. Die presentatie
gaat over de behaalde milieuresultaten. Daarvoor baseren we ons op
informatie uit de Nitraatrapportage, de derogatierapportages en de
ex-post en ex-ante evaluatieonderzoeken in het kader van de Evaluatie
Meststoffenwet. In 2017 volgt overleg met de Europese Commissie over
het beoogde maatregelenpakket. Ook dat moet in het Nitraatcomité
worden gepresenteerd. Deze planning laat voldoende ruimte om ook in
2017 onderhandelingen met de Europese Commissie over een volgende
derogatie te voeren.
Deze leden lezen dat het opnemen van een einddatum in het wetsvoorstel
ertoe zou leiden dat op aangeschafte rechten fiscaal kan worden
afgeschreven, hetgeen een prijsopdrijvend effect heeft. Is de regering wel
bereid een evaluatiemoment in de wet op te nemen?
Een evaluatiemoment maakt al onderdeel uit van de Meststoffenwet. Op
grond van artikel 46 van de Meststoffenwet dient de Minister van
Economische Zaken ten minste iedere vijf jaar aan uw Kamer een verslag
te sturen over de doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

10

praktijk; de evaluatie van de Meststoffenwet. Op dit moment loopt de
evaluatie van de Meststoffenwet 2016.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke manier de
regering wil voorkomen dat iedereen verdient aan de introductie van een
fosfaatrechtenstelsel (juristen, tussenpersonen, stoppende boeren e.a.),
maar het gezinsbedrijf met toekomst uiteindelijk aan het kortste eind
trekt?
Fosfaatrechten zullen vanaf 1 januari 2018 vrij verhandelbaar zijn.
Ondernemers die wensen te stoppen kunnen hun fosfaatrechten vrij
verhandelen en daarmee aan bedrijven die willen uitbreiden of die vanaf
de start van het stelsel al meer dieren houden dan het fosfaatrecht dat op
hun bedrijf rust de mogelijkheid bieden om hun fosfaatproductie te
verantwoorden. Het is aan de sector om te bepalen hoe deze handel
ingericht wordt en of hier bijvoorbeeld tussenpersonen aan te pas komen.
Ondernemers bepalen ook zelf of zij voor de aan- of verkoop een makelaar
inschakelen en of zij juridisch of financieel advies inwinnen. De overheid
staat hier buiten en zal hieraan geen nadere voorwaarden verbinden. Dit
sluit aan bij de praktijk in de varkens- en pluimveehouderij.
De leden van de SGP-fractie hoorden dat het Planbureau voor de
Leefomgeving tijdens het rondetafelgesprek constateerde dat het
fosfaatrechtenstelsel geen bijdrage levert aan de verbetering van de
waterkwaliteit. De leden van de SGP-fractie horen graag waar de regering
haar mening op baseert dat fosfaatrechten bovenop het stelsel van
gebruiksnormen en -voorschriften, de generieke verwerkingsplicht, de
aanvullende verwerkingsplicht voor de melkveehouderij en de grondgebondenheidseisen toch een aanvullende bijdrage zullen leveren aan de
realisatie van milieudoelen voor grond- en oppervlaktewater.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van het CDA.
Hoofdstuk 2 Algemene achtergrond
De leden van de CDA-fractie vragen een reactie op het rapport van
Wageningen Universiteit «Referentieraming van emissies naar lucht uit de
landbouw tot 2030», in het bijzonder ten aanzien van pagina 40–41. In het
rapport staat onder andere dat vanaf 2018 wordt verwacht dat de
fosfaatproductie onder het plafond gaat. Klopt deze verwachting nog, zo
vragen deze leden? Zo nee, waarom niet?
Het aangehaalde rapport is een achtergrondrapport bij de Nationale
Energieverkenning 2015. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft
daarover op haar site het volgende gepubliceerd. «Dit achtergrondrapport
... beschrijft in detail de uitgangspunten en resultaten van de in 2015
uitgevoerde raming. De raming van de ontwikkeling van de melkveehouderij en de fosfaatproductie in deze rapportage voor het jaar 2015 is
inmiddels achterhaald door de werkelijkheid. De geraamde fosfaatproductie in 2015 was 175 miljoen kilogram, dit is vijf miljoen kilogram lager
dan de gerealiseerde productie in 2015. De gevolgen voor de ramingen
voor 2020 en 2030 worden momenteel onderzocht, deze hangen mede af
van het voorliggende wetsvoorstel voor invoering van het stelsel van
fosfaatrechten.» Deze raming biedt dus niet de basis om aan de Europese
Commissie te laten zien dat Nederland geen structureel probleem heeft.
Het Planbureau voor de Leefomgeving zal ten behoeve van de Energieverkenning 2017, die wordt verwacht in oktober 2017, een nieuwe raming
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

11

Kan aangegeven worden wat de mestverwerkingspercentages voor 2017
worden?
De mestverwerkingspercentages worden vastgesteld op basis van een
advies van de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet. Deze werken
momenteel aan het definitieve advies, waarbij ook de Wet Verantwoorde
groei melkveehouderij en de AMvB Grondgebonden groei melkveehouderij worden meegenomen. De verwachting is dat de mestverwerkingspercentages in zo snel worden vastgesteld.
Op 10 december 2015 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de indicatieve
verwerkingspercentages voor 2017 (Kamerstuk 33 037, nr. 169).
2.1 Nitraatrichtlijn en Kaderrichtlijn Water
Kan de regering informatie delen over de totale belasting van de
veehouderij naar aanleiding van het antwoord op de vraag van de leden
van de VVD-fractie over het artikel in V-focus? Geeft dit een wezenlijk
ander beeld, zo vragen van de leden van de VVD-fractie. Kan de regering
aangeven welke andere invloed van ruimtelijk, bodemfysische en
bodemchemische kenmerken aanwezig zijn waar rekening mee moet
worden gehouden? Omdat deze zo verschillen per gebied vragen deze
leden of een gebiedspecifieke benadering tot een grotere milieuwinst zou
leiden. Zo nee, waarom niet?
Op de site van het Compendium voor de Leefomgeving is de fosfaatproductie per landbouwgebied voor het jaar 2015 weergegeven.1 Hieruit blijkt
dat de productie van fosfaat (en stikstof) in dierlijke mest het grootst is in
de gebieden waar de intensieve veehouderij geconcentreerd is: het
oostelijke deel van Noord-Brabant, Noord-Limburg en de westelijke
Veluwe.
Er zijn vele ruimtelijke, bodemfysische en bodemchemische kenmerken
die mede bepalend zijn voor de uiteindelijke belasting van het grond- en
oppervlaktewater. Te denken valt onder andere aan de grondsoort (zand,
klei, veen, löss), grondwaterstand, het fosfaatbindend vermogen van een
bodem (de aanwezigheid van ijzer- en aluminiumcomplexen), de mate van
fosfaatverzadiging, de aanwezigheid en ruimtelijke spreiding van
oppervlaktewater in een gebied, het optreden van kwel en de afbraak van
veen. Naast deze factoren is ook het management van een ondernemer
van invloed op de uiteindelijke belasting van het grond- en oppervlaktewater: teeltplan, rotatie, soorten meststoffen (dierlijke mest, kunstmest,
compost, overige organische meststoffen), wijze en tijdstip van
toediening, wel of geen teelt van vanggewassen, wel of geen verwijdering
van oogstresten, enzovoort.
Het mestbeleid is al verregaand gedifferentieerd. Stikstofgebruiksnormen
zijn gedifferentieerd naar bodemtype (zand, klei, veen en löss), naar
gewas en in sommige gevallen naar ras en naar opbrengst. Fosfaatgebruiksnormen zijn gedifferentieerd op basis van de fosfaattoestand per
perceel. Er worden momenteel pilots uitgevoerd met bedrijfsspecifieke
gebruiksnormen in de melkveehouderij. Ondernemers hebben daarnaast
zelf ruime mogelijkheden om in hun bedrijfsvoering te kiezen voor een
mineralenmanagement dat het beste past bij hun omstandigheden en
bedrijfsfilosofie. Zo heeft een ondernemer de vrijheid om te kiezen voor
een teeltplan, het soort gewasrotatie, de mestsoort die hij wenst in te
zetten binnen zijn bemestingsruimte, het tijdstip en de wijze van
1

CLO, Stikstof- en fosfaatproductie door de gehele veestapel per landbouwgebied, 2015.
http://www.clo.nl/indicatoren/nl0105-stikstof--en-fosfaatproductie-per-landbouwgebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

12

toediening van meststoffen (precisiebemesting), wat te doen met
gewasresten en of er een vanggewas geteeld wordt (behoudens die
gevallen waar dit verplicht is).
In het kader van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn sta ik open
voor ideeën voor een meer bedrijfsspecifieke aanpak, mits deze niet
(uitsluitend) zijn gericht op het verkrijgen van meer bemestingsruimte,
maar bijdragen aan een verbetering van de kwaliteit van grond- en
oppervlaktewater en niet leiden tot verzwaring van de controle- en
handhavingslast.
In een tabel opgenomen in de Nota naar aanleiding van verslag op bladzijde 17 staat dat in 2014 alleen in de löss gebieden een overschrijding van
het nitraatgehalte heeft plaatsgevonden. De leden van de VVD-fractie
willen vragen hoe de overschrijdingen er in 2015 uitzien? Is de regering
bereid de voorlopige meetgegevens met de Kamer te delen?
De meetgegevens waar de leden van de fractie van de VVD naar verwijzen
hebben betrekking op de resultaten van de monitoring op derogatiebedrijven over het jaar 2014. De (voorlopige) meetgegevens over 2015 zijn
nog niet beschikbaar. Uw Kamer ontvangt uiterlijk begin juli 2017 de
eerstvolgende derogatierapportage met daarin de resultaten over het jaar
2015.
2.2 Sturing op mestproductie
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering gezien de ontwikkeling
van het aantal geiten met beleid hierop komt?
Het Centraal Bureau voor de Statistiek presenteert jaarlijks de gegevens
over de mestproductie in Nederland. Er wordt daarbij onderscheid
gemaakt naar categorieën van dieren. Eén van deze categorieën betreft
«schapen en geiten». De fosfaatproductie van de categorie «schapen en
geiten» is gedaald van 4,7 miljoen kilogram in 2002 – het referentiejaar –
naar 4,3 miljoen kilogram in 2015, respectievelijk 2,7 en 2,4% van de
nationale fosfaatproductie. Gezien het beperkte en dalende aandeel in de
nationale fosfaatproductie zie ik geen aanleiding en noodzaak om
specifiek beleid te voeren op de productie van geiten (of schapen).
2.2.1 Stelsel van dierrechten voor varkens- en pluimveehouderij
Naar aanleiding van de antwoorden op pagina 22 van de Nota naar
aanleiding van het verslag vragen de leden van de CDA-fractie of de
regering kan onderbouwen dat de pluimvee- en varkenshouderij
structureel bijdragen aan de overschrijding van het fosfaatplafond, of dat
de zeer beperkte overschrijding van deze sectoren in 2015 voortkomt uit
de hoge fosfaatgehaltes in het voer van 2014.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar mijn brief van
30 juni 2016 (Kamerstuk 33 979, nr. 140).
2.2.2 Verantwoorde groei melkveehouderij
Ten aanzien van de antwoorden op pagina 23 en 24 vragen de leden van
de CDA-fractie waarom de regering schermt met regeldruk voor de
ondernemer terwijl de ondernemer vrijwillig de bewuste keuze kan maken
om gebruik te maken van de mogelijkheid van voer-mest-contracten of
niet.
Ook in geval een ondernemer zelf kan kiezen om gebruik te maken van
een bepaalde maatregel vastgelegd in een wettelijke voorziening, dient de
overheid de regeldrukeffecten daarvan mee te nemen als die voortvloeien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

13

uit de voorwaarden die verbonden zijn aan de betreffende voorziening. Dit
geldt ook als de wettelijke voorziening zodanig is geformuleerd dat het in
het belang van de ondernemer is om gebruik te maken van de regeling. In
geval er een wettelijke voorziening voor voer-mestovereenkomsten zou
zijn, dan is sprake van regeldruk voor de betrokken ondernemers door
extra gegevens die door hen zouden moeten worden vastgelegd.
Hoofdstuk 3 Overwegingen om te komen tot een nieuw stelsel
3.1 Het nationale mestproductieplafond
De leden van de VVD-fractie lezen op bladzijde 26 van de Nota naar
aanleiding van het verslag, in antwoord op vragen van de leden van de
VVD-fractie, dat wordt ingegaan op de wetenschappelijk onderbouwde
modeldoorrekeningen van de verwachte effecten van gewasmestcombinaties. Kan de regering aangeven hoe de recente publicatie van het PBL,
«Referentieraming van emissies naar lucht uit de landbouw tot 2030»,
publicatie datum 27 september jl., betrokken is bij dit wetsvoorstel. In de
wetenschap dat de daadwerkelijk fosfaatproductie in 2015 hoger lag dan
van uitgegaan is in het rapport lijkt een update van dit rapport voor de
hand te liggen. Temeer omdat het rapport een dalende trend schetst. Die
dalende trend (na overschrijding van het fosfaatplafond in 2015 t/m 2018)
zal ondanks de hogere fosfaatproductie in 2015 niet anders verlopen. Is de
regering bereid de trendanalyse van het PBL te laten actualiseren? Zo nee,
waarom niet? Deze trendanalyse is ook een belangrijke onderbouwing
naar Brussel om de effecten van het Nederlandse beleid te ondersteunen.
Kan in de actualisatie van het onderzoek van het PBL dan ook het verschil
meegenomen worden in uitbreiding van de veestapel, en de hogere
excretiefactor per dier? Dat laatste is van belang omdat de hogere excretie
wordt veroorzaakt door het hoge fosforgehalte in het ruwvoer in 2014
veroorzaakt door een uitzonderlijk groeizaam jaar zoals u zelf schrijft. Zo
nee waarom niet? Is de regering het met de leden van de VVD-fractie eens
dat het beleid ontwikkeld moet worden op de juiste cijfers en niet op
eenmalige schommelingen?
Voor het antwoord op het eerste deel van de vraag over de actualisatie
van de referentieraming door het Planbureau voor de Leefomgeving
wordt verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag van de leden
van de fractie van het CDA. De referentieraming van het Planbureau voor
de Leefomgeving speelt in de gesprekken met de Europese Commissie
geen rol omdat de raming inmiddels achterhaald is.
In hoofdstuk 3 van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
(Kamerstuk 34 532, nr. 3) is uitvoerig ingegaan op de overweging om te
komen tot het stelsel van fosfaatrechten. Daarbij is informatie verschaft
over de groei van de melkveehouderij die is ingezet circa twee jaar
voorafgaande aan het vervallen van de melkquotering op 1 april 2015. Het
aantal stuks melkvee (zowel melkkoeien als jongvee) en de melkproductie
zijn fors toegenomen. Dit zijn harde meetgegevens. Het is ontegenzeggelijk waar dat weersomstandigheden van invloed kunnen zijn op de
feitelijke fosfaatproductie door melkvee. Deze fosfaatexcretie is mede
door gunstige weersomstandigheden in 2014 hoger uitgevallen dan op
basis van een gemiddeld weerjaar was te verwachten.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de toekenning van
fosfaatrechten gebeurt op basis van excretieforfaits (meerjarige gemiddelden), waarin fluctuaties zijn uitgemiddeld. 2014 was een uitzonderlijk
groeizaam jaar. Deze leden lezen dat de stijging van 7,1 miljoen kilo
fosfaat voor 3 miljoen kilogram is toe te schrijven aan de groei van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

14

aantal stuks melkvee en maar liefst voor 4,1 miljoen kilogram veroorzaakt
door de hogere excretiefactoren per dier (Nota n.a.v. verslag, pagina 28).
De leden van de ChristenUnie-fractie menen dat dit een zeer uitzonderlijke
situatie is, die ook bij verwerking naar meerjarige gemiddelden nog terug
te zien is in de cijfers. Wil de regering hierop reageren?
De huidige excretieforfaits voor melkvee zijn gebaseerd op een advies van
de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet uit 20142. Dit advies is
gebaseerd op de gemiddelde excretie in de jaren 2010, 2011 en 2012. Het
jaar 2014 is dus niet gebruikt bij het bepalen van de huidige excretieforfaits. De excretieforfaits worden niet elk jaar herzien.
De leden van de SGP-fractie vragen zich nog af of de regering richting de
Europese Commissie specifiek in gaat zetten op het niet meetellen van de
export van fosfaat(korrels) naar landen met fosfaatschaarste voor het
fosfaatplafond. Zij schatten in dat dit meer kans maakt dan een algemeen
pleidooi voor het schrappen van het fosfaatplafond dan wel het niet
meetellen van alle verwerkte mest.
De leden van de SGP-fractie vragen of het de inzet van de regering is om
voor de stemming over het voorliggende wetsvoorstel duidelijkheid te
krijgen over de mogelijkheid om het fosfaatplafond te schrappen dan wel
de export van fosfaatkorrels of alle verwerkte mest te salderen.
Is de regering bereid op korte termijn na te denken over een zodanige
invulling van het nieuwe actieprogramma en het derogatieverzoek dat het
voor de Europese Commissie onmogelijk wordt om hier nationale
mestproductieplafonds aan te koppelen, bijvoorbeeld door te kiezen voor
meerdere actieprogramma’s of een alternatieve invulling van de
derogatie, zo vragen de leden van de SGP-fractie.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
3.2 Ontwikkeling nationale mestproductie
De leden van de SGP-fractie hebben enkele vragen over de rapporten
«Referentieraming van emissies naar lucht uit de landbouw tot 2030»
(Velthof e.a., september 2016) en «Luchtverontreinigende stoffen in de
Nationale Energieverkenning 2015» (PBL, mei 2016). Wanneer is de
regering op de hoogte gesteld van de uitkomsten met betrekking tot deze
raming van de fosfaatproductie?
Deelt de regering de mening van de leden van de SGP-fractie dat in ieder
geval de lange termijn trend niet zonder meer als achterhaald mag
worden beschouwd?
Is de veronderstelling juist dat een belangrijk deel van het gat tussen de
raming voor 2015 en de CBS-cijfers verklaard wordt door een onderschatting van de fosfaatexcretie door de melkveestapel (tijdelijk effect) en
niet zozeer door een onderschatting van het aantal melkkoeien (slechts
0,3 miljoen kilogram fosfaat)? Is de veronderstelling juist dat de raming
het aantal stuks jongvee in 2015 zelfs heeft overschat?
Is de veronderstelling juist dat wanneer je bij de raming van het aantal
stuks melkvee structureel 50.000 melkkoeien optelt, je dan ook zonder
rechtenstelsel in 2020 al op het fosfaatplafond zit en daarna eronder?
2

L. Šebek, P. Bikker en C. van Bruggen, Review excretieforfaits melkvee en jongvee – Uitvoeringsregeling Meststoffenwet, 28 augustus 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

15

Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vragen
van de leden van de fractie van het CDA.
Is de regering bereid de trendanalyse van WUR/PBL te gebruiken om
richting de Europese Commissie te laten zien dat Nederland geen
structureel probleem heeft, zo vragen de leden van de SGP-fractie.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vragen
van de leden van de fractie van het CDA.
Kan de regering een cijfermatige, onderbouwde inschatting (laten) geven
van de door haar verwachte toekomstige ontwikkeling van de fosfaatproductie zonder fosfaatrechtenstelsel, indien nodig in de vorm van een
update van de genoemde raming van WUR/PBL?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vragen
van de leden van de fractie van het CDA.
3.3 Ontwikkelingen omvang melkveehouderij
Kan de regering aangeven wat zij bedoelt met het antwoord op een vraag
van de leden van de VVD-fractie dat de melkveehouderij niet op slot
hoeft? De regering geeft aan dat de veehouderij niet op slot hoeft maar
dat er voorwaarden verbonden worden aan de productie van fosfaat. Het
is de leden van de VVD-fractie niet duidelijk waar de groei van de sector
kan plaatsvinden als het plafond wordt vastgehouden. Wat betekent deze
uitspraak in de nieuwe situatie?
De leden van de fractie van de VVD hebben mij in het verslag (Kamerstuk
34 532, nr. 5) de volgende vraag gesteld: «Is de regering het met deze
leden eens dat het frustreren van innovatie (oplossingen zijn voorhanden,
maar worden niet als zodanig erkend) de melkveehouderij nu op slot zet
en dat dit ten koste gaat van de (export)positie van de melkveehouderij?»
Ik heb hierop geantwoord dat ik mij niet herken in de constatering van de
leden van de fractie van de VVD dat innovatie wordt gefrustreerd en dat ik
mij om die reden ook niet herken in de conclusie die door de leden van de
fractie van de VVD daaraan wordt verbonden, namelijk dat daardoor de
melkveehouderij op slot zou worden gezet. Daar waar deze leden doelen
op de innovatie in mestverwerking en bijvoorbeeld de mogelijkheid
mineralenconcentraat te gebruiken, dan begrijp ik de opmerkingen van
deze leden. In mijn brief van 3 maart jongstleden (33 979, nr. 108) heb ik
aangegeven dat ik met de Europese Commissie wil overleggen of het
opnemen van een fosfaatproductieplafond in de derogatiebeschikking nog
nodig is als via de mestverwerkingsplicht is zekergesteld dat het
mestoverschot buiten de Nederlandse landbouw wordt gebracht en over
het erkennen van innovatieve producten uit dierlijke mest als kunstmestvervanger.
Deelt de regering de mening van de leden van de ChristenUnie-fractie dat
de regeling van Friesland Campina weliswaar tijdelijk helpt om de
fosfaatproductie omlaag te brengen, maar geen structureel effect heeft? Is
de regering bereid om in overleg met de sector te bekijken welke
maatregelen wel structureel zijn?
De regeling van FrieslandCampina heeft vanwege zijn tijdelijke karakter
geen structureel effect om de fosfaatproductie omlaag te brengen. Ik
overleg met de sector over zowel incidentele als structurele maatregelen
die de komende tijd een bijdrage kunnen leveren aan de vermindering van
de fosfaatproductie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

16

Hoofdstuk 4 Nieuw stelsel van fosfaatrechten
De leden van de SGP-fractie hadden in het verslag verschillende specifieke vragen gesteld over het opnemen van een einddatum in het
wetvoorstel. In de Nota naar aanleiding van het verslag zijn verschillende
van deze vragen onbeantwoord gebleven. Deze leden leggen ze alsnog
voor.
Deze leden constateren dat de regering in de toelichting op het
wetsvoorstel zoals dat naar de Raad van State was gestuurd (paragraaf
4.11) nog aangaf dat toegewerkt moet worden naar het op termijn
afschaffen van het fosfaatrechtenstelsel. Zij constateren tevens dat deze
passage in de voorliggende memorie van toelichting niet is terug te
vinden. Deze leden horen graag waarom niet. Blijft de regering
voorstander van het op termijn afschaffen van het fosfaatrechtenstelsel en
zet zij zich daarvoor in? Hoort hier tenminste niet een concreet moment
van heroverweging bij? Is de eerder genoemde trendanalyse van
WUR/PBL niet voldoende reden om in het wetsvoorstel een einddatum op
te nemen?
Voor het antwoord op het eerste deel van de vraag wordt verwezen naar
het antwoord op een eerdere vraag van de leden van het CDA.
Vanzelfsprekend is de regering het eens met de leden van de fractie van
de SGP dat het stelsel van fosfaatrechten niet langer in stand moet blijven
dan noodzakelijk. Wanneer dat moment is bereikt is echter nu niet te
voorspellen. De trendanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving
en Wageningen UR geeft, gezien de geconstateerde afwijking ten opzichte
van de werkelijke resultaten over 2015, geen aanleiding geeft om nu een
einddatum in onderhavig wetsvoorstel op te nemen.
Wegen de kosten van afschrijving voor de belasting op tegen de
inkomsten bij verkoop? De prijs voor fosfaatrechten wordt bepaald door
het aanbod op de markt en niet door de afschrijfbaarheid. Kan fiscale
afschrijving niet juist overdracht stimuleren en zo bijdragen aan de
afroming en het beperken van de generieke korting? Aankoop van
fosfaatrechten zal in veel gevallen gefinancierd worden met vreemd
vermogen dat vervolgens in korte tijd afgelost zal moeten worden. Het is
economisch wenselijk dat aflossing betaald kan worden uit het vermogen
dat vrij komt uit het afschrijvingspotentieel. Deelt de regering deze
mening?
Ik kan niet zonder meer zeggen dat fiscale afschrijving de overdracht
stimuleert en daarmee een bijdrage levert aan de afroming en het
beperken van de generieke korting. En ook niet dat het economisch
wenselijk is dat aflossing wordt betaald uit vermogen dat vrij komt uit het
afschrijvingspotentieel. Afschrijving leidt alleen tot een verschuiving van
de winst en daarmee de te betalen belasting. Tegenover een lagere
jaarwinst nu staat een hogere boekwinst bij verkoop. Of afschrijving
daarmee een reden is om te investeren en of dit economisch wenselijk is,
kan vooraf niet met zekerheid worden gezegd. Ook afroming van rechten
bij overdracht kan nog een rol spelen. Het effect hiervan is ongewis. Zoals
gezegd kan fiscale afschrijving ook een prijsopdrijvend effect hebben.
Is de regering alles afwegend bereid alsnog een einddatum of tenminste
een datum van heroverweging in het wetsvoorstel op te nemen, zo vragen
de leden van de SGP-fractie.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de SGP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

17

4.1 Doel van het stelsel
Deelt de regering de mening van de leden van de fractie van de
ChristenUnie dat het voorliggende wetsvoorstel eerst en vooral bedoeld is
om de fosfaatproductie onder het plafond te krijgen en de derogatie te
behouden? Welke grondslag hanteert de regering om fosfaatrechten af te
romen na 1 januari 2018, als het aantal uitgegeven fosfaatrechten in
principe gelijk is aan het fosfaatproductieplafond? Welke redenen heeft de
regering dan nog om op de verhandelde fosfaatrechten af te romen? Deelt
de regering het standpunt van deze leden dat het bereiken van «andere
gewenste milieu en maatschappelijke doelen» (pagina 32, Nota n.a.v.
verslag) in feite het misbruiken van een wet is, een wet die de sector
nodig heeft om onder het fosfaatproductieplafond te komen en de
derogatie te behouden? De leden van de ChristenUnie-fractie hechten aan
milieu en dierenwelzijn, maar constateren ook dat onze Nederlandse
landbouw wereldwijd toonaangevend hierin is. Waarom wil de regering
de afroming toch doorzetten als de fosfaatproductie onder het plafond zit?
Wil de regering in dat geval de doelen voor afroming beperken tot
grondgebondenheid en perspectief voor jonge boeren, aangezien deze
doelen dichtbij het oorspronkelijke doel van het wetsvoorstel staan?
Voor het antwoord op de vraag over de grondslag en de reden waarom
fosfaatrechten na 1 januari 2018, ondanks het voldoen aan het fosfaatproductieplafond, alsnog worden afgeroomd bij overdracht, wordt verwezen
naar het antwoord op een eerdere vraag van de leden van de fractie van
de VVD.
In de Nota naar aanleiding van het verslag is reeds aangegeven dat de
fosfaatbank zich zal richten op het bevorderen van de grondgebondenheid, de duurzaamheid en dierenwelzijn en het stimuleren van jonge
boeren. Die inzet blijft ongewijzigd. Over de criteria, de concrete wijze
waarop en de termijn waarvoor rechten worden uitgedeeld is nog geen
besluit genomen.
4.2 Reikwijdte
De leden van de CDA-fractie vinden de antwoorden met betrekking tot
uitscharen van vee onvoldoende. Waarom niet van rechtswege een
verdeling toepassen die passend is bij de situatie? Zoals een deel van
fosfaatrechten toedelen aan de eigenaar van de betreffende dieren. De nu
voorgestelde werkwijze gaat leiden tot diverse rechtszaken en belasting
van het rechtsapparaat.
In het kader van de Meststoffenwet is niet relevant wie de eigenaar van
het dier is, maar op welk bedrijf het dier wordt gehouden en op welk
bedrijf feitelijk de productie van dierlijke meststoffen plaatsvindt. Immers,
de verplichtingen die volgen uit de Meststoffenwet en onderliggende
regelgeving zien op de productie, het gebruik en de verantwoorde afvoer
van dierlijke meststoffen van de op een bedrijf aanwezige dieren. Kern
van het stelsel van fosfaatrechten is het verbod voor een landbouwer om
op zijn bedrijf meer kilogrammen fosfaat te produceren in een kalenderjaar dan het op het bedrijf rustende fosfaatrecht. Indien dit verbod zich
niet op de houder van melkvee zou richten maar op de eigenaar, dan zou
dit betekenen dat het de eigenaar van het melkvee verboden is om op zijn
bedrijf fosfaat te produceren, zelfs als het melkvee niet op zijn bedrijf
gehouden wordt (aanwezig is) en hij geen invloed heeft op de productie
van dit melkvee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

18

4.3. Jaarplafond
Ten aanzien van de antwoorden op pagina 39 over de Kringloopwijzer
vragen de leden van de CDA-fractie waarom de Kringloopwijzer niet
eerder dan na de voorgestelde generieke korting in 2018 als instrument
aangewezen zou kunnen worden? Wat is er voor nodig om een aanwijzing
die vanaf 1 januari 2018 in werking is mogelijk te maken? Bent u bereid
om zich hiervoor in te zetten? Zo ja, op weke wijze?
Voorwaarden voor aanwijzing van de KringloopWijzer om fosfaatrechten
bedrijfsspecifiek te kunnen verantwoorden zijn dat de systematiek en
rekenregels van de KringloopWijzer onafhankelijk en wetenschappelijk
worden getoetst, dat de KringloopWijzer privaat geborgd wordt en dat er
duidelijke criteria zijn op basis waarvan vastgesteld kan worden welke
bedrijven wel en welke bedrijven niet op een verantwoorde wijze hun
mineralenkringloop kunnen verantwoorden met de KringloopWijzer
(Kamerstuk 34 532, nr. 3 en nr. 7).
Ik heb de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet gevraagd de
wetenschappelijke validatie van de rekenregels van de KringloopWijzer te
toetsen. Het resultaat wordt dit jaar verwacht.
In goed overleg met mij werkt de zuivelketen verder aan het voldoen aan
de voorwaarden. Met name rond de borging is nog werk te doen. De
zuivelketen werkt aan het vervolmaken van de centrale database
KringloopWijzer, een essentieel onderdeel in de borging. Verder wordt er
intensief gesproken over het opzetten van een private borging waarbij de
sector op basis van zelfregulering via een onafhankelijke instantie de
kwaliteit van de KringloopWijzer-gegevens borgt. Aangezien deze private
borging nog niet bestaat zal er zeker enige tijd overheen gaan voor deze
op een goede manier is ingericht.
De leden van de ChristenUnie-fractie menen dat de Kringloopwijzer als
instrument waardevol kan zijn om de sector te helpen bij het omlaag
brengen van de totale fosfaatproductie. Is de regering bereid het gebruik
van de Kringloopwijzer wettelijk te verankeren (bijvoorbeeld per 1-1-2017)
als middel om in het jaar 2017 zoveel mogelijk richting het fosfaatproductieplafond te gaan, zodat de generieke korting wordt verzacht?
De inzet van de KringloopWijzer als vrijwillig managementinstrument om
efficiënter met fosfaat om te gaan juich ik zeer toe en kan in deze
hoedanigheid ook in 2017 gebruikt worden. Het instrument is er echter
nog niet klaar voor om als wettelijk instrument ingezet te worden. Voor de
redenen hiervoor wordt verwezen naar het antwoord op een eerdere
vraag van de leden van de fractie van CDA.
4.4 Toekenning van fosfaatrechten
In de Nota naar aanleiding van het verslag lezen de leden van de
VVD-fractie dat de regering de verwachting heeft dat de fosfaatrechten na
het verstrekken direct een positieve financiële waarde vertegenwoordigen,
en daardoor de vermogenspositie van melkveebedrijven zal verbeteren.
Kan de regering aangeven wat zij hier precies mee bedoelt? Verwacht zij
dat veehouders direct de fosfaatrechten gaan verhandelen? Geeft de
regering rekenschap dat melkveehouders hun fosfaatrechten niet kunnen
verkopen als zij ook het bedrijf niet beëindigen? Is de regering van mening
dat banken de geschetste verbeterde vermogenspositie van melkveehouders positief zullen waarderen of misschien juist niet? Overigens geeft
de regering in de toelichting bij de nota van wijziging aan dat er negatieve
gevolgen zijn voor de Nederlandse melkveehouderij en dat de introductie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

19

van fosfaatrechten in Nederland indirect een verbetering van de concurrentiepositie van de melkveehouderij in andere EU-lidstaten is. Graag een
reactie van de regering.
De fosfaatrechten worden gratis verstrekt aan landbouwbedrijven. De
verwachting is dat de fosfaatrechten al direct na toekenning een positieve
financiële waarde vertegenwoordigen.
Zodra de aan een bedrijf verstrekte rechten een positieve financiële
waarde vertegenwoordigen, wordt dit bedrijf op papier vermogender. De
omvang van de toename van de vermogenspositie hangt samen met de
onderliggende waarde die de fosfaatrechten krijgen. De rechten zijn
verhandelbaar, dus landbouwers kunnen er vanaf de inwerkingtreding van
het stelsel van fosfaatrechten voor kiezen de waarde van (een deel van)
hun rechten te verzilveren.
Het is uiteindelijk een afweging van individuele landbouwers om wel of
niet na invoering van de fosfaatrechten deze rechten en de rest van hun
bedrijf gedeeltelijk of volledig te verkopen. De uiteindelijke verkoopwinst
is altijd van meer factoren afhankelijk dan alleen van de waarde van
fosfaatrechten. Ook is het aan banken op welke wijze ze omgaan met de
waarde die fosfaatrechten gaan vertegenwoordigen.
Wanneer in Nederland als enige EU-lidstaat een productiebeperkende
maatregel ingevoerd zal gaan worden, kan dat leiden tot een concurrentienadeel voor Nederland (en omgekeerd dus een concurrentievoordeel voor
melkveehouders in andere EU-lidstaten). Er is namelijk een beperking die
in andere lidstaten niet van toepassing zal zijn. Daarnaast zal het voor
toetreders, bij een hoge economische waarde van verhandelbare
fosfaatrechten, lastiger worden dan in andere EU-lidstaten om melkveehouder te worden.
Bovenstaande geldt vervolgens voor alle bedrijven die te maken krijgen
met een generieke korting van, zoals nu lijkt in het wetsvoorstel, 4 tot
maximaal 8%. Op een bedrijf van 100 koeien betekent dit dat er 8 koeien
minder gehouden kunnen worden waarbij de lasten voor dit bedrijf niet
evenredig zullen afnemen. Dus met minder koeien zal de ondernemer de
rente aflossing en andere vaste kosten moeten verdienen. Dat betekent
een hogere productie per koe. Graag een uitgebreide toelichting.
De vaste kosten zijn op de korte termijn niet beïnvloedbaar waardoor deze
per aanwezige koe of per kilogram geproduceerde melk hoger worden. De
mogelijkheden om de kostenverhoging via een hogere productie per koe
op te vangen zijn beperkt omdat een hogere melkproductie per koe
gepaard gaat met hogere voerkosten per koe en een hogere fosfaatexcretie per koe. Voor het overige antwoord op deze vraag wordt verwezen
naar een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Kan de regering aangeven waar de maximale generieke korting in de nota
van wijziging op uitkomt?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de fractie van het CDA.
Kan de regering in navolging op vragen van de leden van de VVD-fractie
over de status «houders van dieren» aangeven of dieren die zijn aangekocht in het buitenland pas op het moment van aankomst in Nederland
worden bijgeschreven aan het Uniek Bedrijfsnummer (UBN) van de
betreffende boer? Of kan dat ook voortijdig en zo ja wat betekent dit voor
de toewijzing van fosfaatrechten op de referentiedatum? In de praktijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

20

blijkt dit laatste aan de hand te zijn. Heeft de regering een analyse van
RVO gevraagd om bedrijven waar een behoorlijke toename van het aantal
dieren is geweest te controleren op het aantal ligplaatsen in betreffende
stal? Is hierbij ook gekeken waar de dieren vandaan komen? Indien deze
analyse niet is gedaan, is de regering bereid om deze alsnog uit te voeren
om die bedrijven die veel meer dieren op naam had in plaats van dat er
ligplaatsen zijn niet alle fosfaatrechten toe te wijzen? Is de controle op het
importeren van dieren en koppelen aan UBN sluitend?
Een importmelding kan niet met een datum in de toekomst worden
vastgelegd in de betreffende systemen.
Bij de vaststelling van de hoeveelheid toe te kennen fosfaatrechten wordt
gebruik gemaakt van de gegevens in het I&R-rund. Ik heb de bevoegdheid
van deze gegevens af te wijken als blijkt dat die gegevens evident onjuist
zijn. In die gevallen kan een lager aantal fosfaatrechten aan een bedrijf
worden toegekend. De feitelijke omstandigheden zijn bij vermoedens van
fraude doorslaggevend. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
heeft een risicoanalyse uitgevoerd op opvallende mutaties. De uitkomsten
geven geen aanleiding om nader onderzoek uit te voeren.
De leden van de VVD-fractie willen vragen hoe de categorie «overige
rundveebedrijven» (6.170 rundveebedrijven) omschreven is door het CBS.
Het zijn geen rundveebedrijven, maar wat zijn het dan wel? Zijn dit
natuurbeheerders? Graag aard en omvang van deze bedrijven.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek geeft geen omschrijving van de
categorie «overige rundveebedrijven», uitsluitend een verklarende tekst
over de wijze waarop de indeling tot stand is gekomen: «De indeling in
bedrijfstypen vindt plaats op basis van het zwaartepunt van de productie.»
Het Centraal Bureau voor de Statistiek geeft ook geen verdere informatie
over aard en omvang van deze categorie bedrijven.
De leden van de CDA-fractie verzoeken inzage te geven in de adviezen van
de Landsadvocaat. In tegenstelling tot hetgeen in de Kamerbrief van
17 oktober wordt aangegeven, worden regelmatig adviezen van de
Landsadvocaat aan de Kamer verstrekt, zie bijvoorbeeld «verbod op het
professioneel respectievelijk particulier gebruik van gewasbeschermingsmiddelen», « spoedadvies over de vraag of de Staat bij een Europese
aanbestedingsprocedure een bedrijf kan uitsluiten om de enkele reden dat
het een Amerikaanse onderneming betreft» et cetera.
Adviezen van de landsadvocaat zijn vertrouwelijk van aard en alleen
bestemd voor intern beraad. Het gegeven dat hier in het verleden in een
aantal gevallen anders mee omgegaan is – hetgeen overigens niet geldt
voor het advies van de Landsadvocaat met betrekking tot het verbod op
het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw –
neemt niet weg dat het nog steeds staand kabinetsbeleid is dat adviezen
van de Landsadvocaat niet integraal worden gedeeld met het parlement.
Aan het verzoek inzage te geven in het advies van de Landsadvocaat kan
derhalve niet tegemoet gekomen worden. Ik heb u echter wel geïnformeerd over de conclusies (Kamerstuk 34 532, nr. 24).
De leden van de SGP-fractie nemen geen genoegen met de beantwoording van de vragen met betrekking tot het niet toekennen van
rechten voor uitgeschaard jongvee. Deelt de regering de mening van deze
leden en van juristen die deelnamen aan het rondetafelgesprek dat het bij
toekenning van fosfaatrechten primair moet gaan om toekenning op basis
van een representatief beeld van de fosfaatproductie in een jaar? Deelt de
regering de mening dat het bij het uitscharen van jongvee in veel gevallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

21

gaat om jongvee dat enkele maanden per jaar uitgeschaard wordt, waarbij
de fosfaatproductie voor een groot deel van het jaar op het conto van het
bedrijf dat uitschaart geschreven wordt? Deelt de regering de mening dat
voor representatieve toekenning van rechten derhalve een deel van de
rechten voor dit jongvee toegekend moet worden aan de landbouwer die
dit jongvee uitschaart?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
eerdere vragen van de leden van de fractie van het CDA.
Het door de leden van de fractie van de SGP voorgestelde uitgangspunt
voor toekenning van fosfaatrechten – een representatief beeld van de
fosfaatproductie in een jaar – biedt onvoldoende juridische houvast. Het is
juridisch niet houdbaar om fosfaatrechten toe te kennen op basis van het
aantal gehouden stuks melkvee op een moment vóór 2 juli 2015. Het
hiertoe gevraagde advies van de Landsadvocaat heeft dit bevestigd. En
om die reden is het dan ook niet mogelijk om de fosfaatproductie in een
kalenderjaar als uitgangspunt te nemen voor de toekenning van fosfaatrechten.
Juristen trokken tijdens het rondetafelgesprek de stellingname van de
Landsadvocaat en de Staatssecretaris dat het toekennen van rechten op
basis van het aantal gehouden stuks melkvee in een periode voor 2 juli
2015 juridisch niet mogelijk is in twijfel. De leden van de SGP-fractie
vinden het daarom van belang om kennis te nemen van het advies van de
Landadvocaat. De regering verwijst naar staand beleid om dergelijke
adviezen niet naar de Kamer te sturen. Deze leden constateren dat in een
beperkt aantal gevallen op aandringen van de Kamer wel gedaan is, ook
vertrouwelijk. Is de regering bereid alsnog het advies aan de Kamer voor
te leggen, indien nodig vertrouwelijk?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van het CDA.
4.5 Knelgevallen
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd naar de omvang van het
aantal startende bedrijven in de periode van 1 januari 2013 tot 1 juli 2015.
Dit kan relevant zijn voor de knelgevallenregeling. De regering geeft aan
dat RVO dit niet bijhoudt. Kan RVO een selectie maken van nieuwe
bedrijven die in deze periode gestart zijn?
Waarom heeft de regering geen «uitvraag naar startende bedrijven»
gedaan bij de verwerkende industrie? Dit is van belang omdat bij een
groot aantal casussen in de Nota naar aanleiding van verslag is aangegeven dat er naar de mening van de regering op basis van de informatie
die is aangeleverd geen sprake is van een knelgeval.
De beoordeling van de in het verslag aangedragen casussen is gebaseerd
op de knelgevallenvoorziening zoals deze thans is opgenomen in
onderhavig wetsvoorstel. «Startende bedrijven» of «recent gestarte
bedrijven» maken geen onderdeel uit van die knelgevallenvoorziening. Ik
zie dan ook geen aanleiding om een door de leden van de fractie van de
VVD gesuggereerde «uitvraag naar startende bedrijven» te doen bij de
verwerkende industrie.
Zoals uitvoerig uiteengezet in de memorie van toelichting bij onderhavig
wetsvoorstel (Kamerstuk 34 532, nr. 3) is een afbakening tussen nieuw
gestarte bedrijven en bedrijven waarbij sprake is van een voortzetting van
een bestaand bedrijf – of van een deel van een bedrijf – onder een nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

22

rechtsvorm niet mogelijk. Dit betekent dat iedere bedrijfsoverdracht
potentieel in aanmerking zou komen voor een knelgevallenvoorziening die
specifiek zou zien op gestarte bedrijven. Erkenning van al deze situaties
als knelgeval zou resulteren in een aanzienlijke groei van het aantal
fosfaatrechten en daarmee fors druk zetten op de benodigde generieke
afroming.
In de Nota naar aanleiding van het verslag wordt door diverse fracties,
waaronder de leden van de VVD-fractie, een aantal situaties geschetst met
de vraag of deze wel of niet binnen de op te stellen knelgevallenregeling
valt. De Raad van State is kritisch over de knelgevallenregeling zeker daar
waar in reguliere bedrijfsvoering voor de peildatum aantoonbare
(vervangings)investeringen zijn gedaan. Er kan hier sprake zijn van een
inmenging in het eigendomsrecht. De Raad van State adviseert in het
kader van de 1 EP toets hier aandacht aan te besteden. Nu in bijna alle
voorbeelden de regering aangeeft dat er, op basis van de gedeelde
informatie, geen sprake is van knelgeval vraagt dit nadere uitleg en
duiding.
Het uitgangspunt voor het invullen van de knelgevallenregeling is om
enerzijds te voorzien in de mogelijkheid om tegemoet te komen aan
landbouwers die door de hoofdregel van het stelsel onevenredig
benadeeld zouden worden en om anderzijds te voorkomen dat met een te
ruimhartige voorziening de rekening bij de gehele sector komt te liggen in
de vorm van een grotere generieke korting.
Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad van State, is in de
knelgevallenregeling een voorziening opgenomen in geval van
bouwwerkzaamheden. Daarbij wordt gekeken naar dieren die als gevolg
van de bouwwerkzaamheden feitelijk niet aanwezig waren.
In het geval van de zogenaamde latente stalruimte indien de bouwwerkzaamheden ook gericht waren op capaciteitsuitbreiding worden echter
geen rechten toegekend voor het aantal dieren dat op het bedrijf had
kunnen zijn als de bouwwerkzaamheden al eerder waren volbracht.
Een afbakening van landbouwers met aantoonbaar onomkeerbare
financieringsverplichtingen in het licht van de knelgevallenregeling is
lastig te maken en daarmee kwetsbaar, gezien het feit dat individuele
bedrijven er belang bij hebben om over een zo groot mogelijk aantal
fosfaatrechten te kunnen beschikken. Het risico op misbruik is te groot, en
daarmee het risico dat de fosfaatproductie nog verder kan toenemen. Om
deze reden heeft de regering besloten de knelgevallenregeling te
beperken tot de in artikel 23 van het wetsvoorstel genoemde gevallen.
Voor een nadere uitleg wordt voorts verwezen naar paragraaf 4.5 van de
memorie van toelichting (Kamerstuk 34 532, nr. 3).
De leden van de CDA-fractie constateren ten aanzien van de antwoorden
op pagina 53 dat de regering heeft nagelaten om in te gaan op de vraag of
zij bereid is te komen met flankerend beleid voor bedrijven die
onomkeerbare financieringsverplichtingen zijn aangegaan. Zo nee,
waarom niet?
Vanwege de problemen met de afbakening en het risico op misbruik is
besloten om dergelijke verplichtingen niet onder de knelgevallenregeling
te laten vallen. Daarmee vallen dergelijke gevallen ten volle onder de
werking van het fosfaatrechtenstelsel. Het desalniettemin voorzien in
flankerend beleid zou hieraan afbreuk doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

23

Kan de regering alsnog ingaan op de voorbeelden van knelgevallen, zoals
eerder door de leden van de ChristenUnie-fractie ingebracht in het verslag
(Kamerstuk 34 532, nr. 5 )? Hoe kan het dat een jonge ondernemer zijn
bedrijf gestart is zonder door de accountant, bank, boekhouder of LTO te
zijn geïnformeerd over de introductie van fosfaatrechten? Vind de
regering ook dat deze bedrijven – zonder fosfaatreferentie, maar met
voldoende grond en duurzaamheidseisen – onder de knelgevallenregeling
vallen? Het is toch niet uit te leggen dat gezonde bedrijven van – veelal
jonge – melkveehouders financieel dreigen om te vallen, terwijl ze part
noch deel hebben aan de ontstane situatie, zo vragen de leden van de
ChristenUnie-fractie.
In de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstuk 34 532, nr. 7) is in
een antwoord op een vraag van de leden van de fractie van de VVD
toegelicht welke afwegingen er zijn gemaakt in het vormgeven van de
knelgevallenvoorziening. Vervolgens heb ik, onder verwijzing naar die
algemene redenering, op basis van de in het verslag beschikbare
informatie per casus aangegeven of naar mijn mening sprake is van een
knelgeval. De uiteindelijke beoordeling of een ondernemer gebruik kan
maken van de knelgevallenvoorziening moet worden gemaakt op basis
van een volledig beeld van de specifieke situatie op het bedrijf. Die
informatie is niet beschikbaar en daarom kan ik niet nader ingaan op de in
het verslag gepresenteerde knelgevallen. Het is ook niet mogelijk om
antwoord te geven op de vraag over voorlichting van melkveehouders
door partijen anders dan de overheid. De overheid heeft sinds eind 2013
op alle relevante momenten gecommuniceerd dat bij overschrijding van
het fosfaatproductieplafond productiebegrenzende maatregelen aan de
orde zouden zijn. Vanaf 2 juli 2015 is gecommuniceerd dat een stelsel van
fosfaatrechten zal worden ingevoerd.
De leden van de SGP-fractie hoorden tijdens het rondetafelgesprek
stevige kritiek van juristen op de beperktheid van de knelgevallenregeling.
Ook de beantwoording in de Nota naar aanleiding van het verslag met
betrekking tot de knelgevallenregeling riep nog verschillende vragen op.
De regering geeft aan dat het niet op voorhand rechten wil toedelen voor
op de peildatum onbenutte productieruimte, ongeacht het feit dat in
verschillende individuele gevallen sprake kan zijn van een individuele en
buitensporige last. Is de veronderstelling juist dat als de rechter inderdaad
constateert dat in individuele gevallen geen sprake is van een fair balance
dan alsnog fosfaatrechten toegekend moeten worden en het probleem
met betrekking tot het fosfaatplafond en de generieke korting blijft? Hoe
gaat de regering onaangename verrassingen voorkomen?
De regering vindt dat er sprake is van een afdoende motivering voor de
exacte omvang van de knelgevallenregeling en gaat mitsdien niet op
voorhand uit van onaangename verrassingen.
Uiteraard valt nooit uit te sluiten dat een rechter hier in een individueel
geval anders over kan oordelen, maar dit risico valt met geen enkele
knelgevallenregeling volledig te ondervangen.
Een grote groep melkveehouders had op 2 juli 2015 nieuwe, maar lege
stalruimte, met bijbehorende financiële verplichtingen, en dreigen failliet
te gaan als het fosfaatrechtensysteem doorgezet wordt. Deelt de regering
de mening van de leden van de SGP-fractie dat het simpelweg doorverwijzen van deze bedrijven naar de rechter neerkomt op «zoek het zelf
maar uit» en dat dit geen recht doet aan de eigenstandige verantwoordelijkheid van de regering in het licht van het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens? Deelt de regering de mening van de leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

24

SGP-fractie dat de regering eerst zelf moet stellen of bij deze groep sprake
is van een individuele en buitensporige last, los van de vraag of in dat
geval extra rechten toegekend moeten worden dan wel op een andere
wijze gecompenseerd moet worden? Wil de regering dit alsnog doen?
Wanneer vindt de regering met betrekking tot de genoemde groep
knelgevallen dat wel of geen sprake is van een individuele en buitensporige last?
Vervolgens is de vraag op welke wijze bedrijven waarbij sprake is van een
individuele en buitensporige last tegemoet komen wordt. Waarom kiest
de regering niet voor een schadeloosstelling? Waarom kiest de regering
niet voor het met voorrang toekennen van fosfaatrechten uit de
fosfaatbank? Waarom kiest de regering niet op voorhand voor opkoop van
fosfaatrechten ten behoeve van extra fosfaatrechten voor deze knelgevallen?
Voor het antwoord op de eerste reeks van deze vragen verwijs ik naar het
antwoord op de eerdere vraag van de leden van de ChristenUnie in het
verslag (Kamerstuk 34 532, nr. 7, blz. 56). Op dit moment is er geen
aanleiding om op voorhand aan te nemen dat bij deze groep sprake is van
een individuele en buitensporige last.
4.6 Afroming bij overdracht
Ten aanzien van de antwoorden op de vragen over hoofdstuk 4.7.1,
afroming bij overdracht, vragen de leden van de CDA-fractie waarom er
niet voor gekozen is om, zoals bij het melkquotum, alleen toe te staan dat
een deel van het totaal aantal in bezit zijnde fosfaatrechten mag worden
verhuurd, verleasd, verpacht om «salonmelkers» te voorkomen.
Niet valt uit te sluiten dat het fenomeen salonmelkers zich ook hier voor
gaat doen en dat er lease- of huurcontracten tussen bedrijven worden
afgesloten voor langere perioden. In welke mate dit zal gebeuren valt niet
te voorzien. Het wetsvoorstel bevat een voorziening waardoor, als de
overgedragen fosfaatrechten binnen hetzelfde kalenderjaar terug naar het
oorspronkelijke bedrijf gaan, de tweede overdracht is vrijgesteld van 10%
afroming (op basis van het voorgestelde artikel 32a, tweede lid, onder b).
Deze ontheffing geldt dus niet voor langlopende lease- of huurcontracten.
Het feit dat bij de toekenning van fosfaatrechten wordt aangesloten bij de
definitie van bedrijf uit de Meststoffenwet (artikel 1, eerste lid, onder i)
zorgt er wel voor dat de landbouwer enige vorm van landbouw dient uit te
oefenen, beoordeeld naar de feitelijke omstandigheden, waardoor het
geheel beëindigen van een bedrijf maar het blijvend verleasen of
verhuren van fosfaatrechten niet is toegestaan.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het klopt dat de
regering het leasen van fosfaatrechten mogelijk wil maken om aan het
eind van het jaar fluctuaties op te vangen. Op welke manier is dat terug te
zien in het wetsvoorstel? Waarom kiest de regering ervoor om dan wel
10% van de tijdelijk overgedragen rechten af te romen? Hoe werkbaar is
dit voor de melkveehouders en de RVO?
Lease is een staande praktijk in de varkens- en pluimveehouderij. Bij lease
is sprake van een tijdelijke overdracht van varkens- respectievelijk
pluimveerechten waarbij partijen afspraken maken over de benutting van
de betreffende productierechten. De Meststoffenwet kent regels voor de
overgang van een productierecht. De Meststoffenwet kent geen
bepalingen die specifiek zien op lease. Dit geldt ook voor onderhavig
wetsvoorstel. Immers, lease is niet anders dan een overdracht van
productierechten van bedrijf A naar bedrijf B en een overdracht van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

25

diezelfde productierechten terug van bedrijf B naar bedrijf A. Bij het
onverkort toepassen van de afroming bij overdracht zou in geval van het
leasen van fosfaatrechten tweemaal een korting van 10% opgelegd
worden. Dit zou een onevenredig zware last vormen. Het onderhavige
wetsvoorstel bepaalt om die reden dat bij de overdracht van een
fosfaatrecht naar een bedrijf waarvan dit fosfaatrecht eerder gedurende
het kalenderjaar is ontvangen de 10% afroming niet van toepassing is.
Het is aan ondernemers om er zorg voor te dragen dat de fosfaatproductie
op het bedrijf in overeenstemming is met het op het bedrijf rustende
fosfaatrecht. Indien een ondernemer scherp aan de wind vaart bestaat het
risico dat aan het eind van het jaar de fosfaatproductie hoger uitvalt dan
het op het bedrijf rustende fosfaatrecht. In dat geval kan lease uitkomst
bieden, met dien verstande dat bij lease wel 10% van de tijdelijk overgedragen rechten wordt afgeroomd. Het is aan de ondernemers om dit risico
goed in te schatten en daar naar te handelen.
4.7 Generieke afroming
De leden van de VVD-fractie lezen dat de regering in antwoord op vragen
van de leden van de SP-fractie aangeeft dat de generieke korting in elk
geval niet hoger mag worden dan 8%. Vanzelfsprekend wordt het geacht
dat de inzet is om het percentage zo laag mogelijk vast te stellen. Welke
sturingselementen heeft de regering in het voorliggende wetsvoorstel om
te sturen op de maximale korting? Wat gebeurt er als de generieke korting
toch boven de 8% zal uitkomen? Wat gebeurt er als het aantal knelgevallen na rechtelijke inmenging leidt tot een hoger afromingspercentage?
In de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstuk 34 532, nr. 7) is in
antwoord op een vraag van de leden van de fractie van de SP over de
onderbouwing van de afromingspercentage een passage uit mijn brief
van 3 maart jongstleden (Kamerstuk 33 979, nr. 108) aangehaald. In die
passage staat het volgende. «Het afromingspercentage op bedrijfsniveau
zal naar verwachting hoger uitkomen dan 4% maar mag in elk geval niet
hoger worden dan 8%. Vanzelfsprekend is het de inzet om dat percentage
zo laag mogelijk vast te stellen.»
In antwoord op een vraag van de leden van de fractie van D66 heb ik
aangegeven dat «de genoemde 8% was gebaseerd op de voorlopige
cijfers over de fosfaatproductie in 2015 die een overschrijding van het
plafond van 4% prognosticeerde. Compensatie van grondgebonden
bedrijven werd ingeschat op maximaal een verdubbeling van de
generieke afroming. Vandaar dat 8% als realistisch werd ingeschat. De
definitieve cijfers over 2015 laten echter een veel groter overschot zien.»
De hoogte van het benodigde afromingspercentage wordt bepaald door
onderling samenhangende elementen waardoor niet op voorhand
gestuurd kan worden op een bepaald afromingspercentage. De leden van
de fractie van de VVD veronderstellen terecht dat de toekenning van
rechten in het kader van de knelgevallenvoorziening effect heeft op het
generieke afromingspercentage. Dat is de reden dat ik bij herhaling het
belang van een beperkte knelgevallenvoorziening heb onderstreept.
De leden van de VVD-fractie lezen in de Nota naar aanleiding van het
verslag dat de 1 EP-toets voor de generieke korting pas na de AMvB wordt
uitgevoerd. Kan dit ook anders? Stel dat er uit de 1 EP-toets komt dat de
generieke korting niet haalbaar is, wat is scenario b?
Wanneer wordt de 1 EP-toets bij de generieke korting in de gewijzigde
situatie uitgevoerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

26

Het tijdspad voor een 1 EP-toets bij het vaststellen van het generieke
kortingspercentage blijft ongewijzigd. Zodra duidelijk is op welke manier
de generieke korting zal worden ingevuld zal deze -toets worden uitgevoerd. Hierbij wordt bekeken of het generieke kortingspercentage op het
niveau van de melkveehouder ten algemene proportioneel uit zal vallen,
of dat er voor bepaalde categorieën van gevallen op voorhand bijzondere
voorzieningen moeten worden getroffen.
Het generieke kortingspercentage wordt vanaf 1 juli 2017 bekend gemaakt
(Kamerstuk 33 979, nr. 141). Wat moet gebeuren als een generieke korting
op basis van de toets niet haalbaar blijkt, kan pas worden bepaald als
duidelijk is op welke onderdelen of ten aanzien van welke situaties een
generieke korting niet zou kunnen worden gerechtvaardigd.
De AMvB zal zodanig worden ingericht dat deze voldoet aan de eisen die
in de 1 EP-toets worden gesteld.
In de beantwoording van de vragen van de leden van de SP-fractie wordt
aangegeven dat de AMvB om het generieke afromingspercentage vast te
stellen er geen voorhang- of nahangprocedure kan plaatsvinden. Hiervoor
is het tijdpad te krap. Dat is onwenselijk zo vinden de leden van de
VVD-fractie temeer omdat de 1 EP-toets juist dan plaats vindt. Ook is dit
onwenselijk omdat de regering ruimte laat om de generieke korting ook
voor de andere sectoren zoals varkens- en pluimveehouderij toe te
passen. Door het uitsluiten van een voorhang- of nahangprocedure kan
het parlement haar controlerende taak onvoldoende uitvoeren en is zij
niet in staat op mogelijke inbreuk van de generieke korting te acteren als
de 1 EP-toets hiertoe verzoekt. Kan de regering bewerkstelligen dat de
AMvB waarin de generieke korting vastgesteld wordt en waar naar
aanleiding daarvan de 1 EP-toets wordt uitgevoerd voorzien wordt van
een zware voorhangprocedure?
Nu de afroming bij overdracht in 2017 niet meer aan de orde is, komt één
van de bepalende factoren voor het vaststellen van de generieke korting
te vervallen. De omvang van de generieke korting is echter nog steeds
mede afhankelijk van de toekenning als gevolg van de knelgevallenvoorziening en de mate van compensatie van grondgebonden bedrijven. Deze
variabelen zijn pas in de loop van 2017 bekend waardoor de generieke
korting vanaf 1 juli 2017 kan worden vastgesteld. Het tijdspad blijft dan
ook te krap voor een voorhangprocedure. Wel heb ik u eerder toegezegd
dat ik bij het bekendmaken van het generieke kortingspercentage uw
Kamer daarover een brief zal sturen. In die brief zal ik uiteraard ook
stilstaan bij de 1 EP-toets. Naar aanleiding van die brief kan met elkaar
van gedachten worden gewisseld over het generieke kortingspercentage.
Ten aanzien van de antwoorden van de regering vragen de leden van de
CDA-fractie of de regering inzicht kan geven in de verwachte inkomenseffecten voor melkveehouders? Welk effect zal de generieke korting zoals
voorgesteld in het wetsvoorstel hebben op een gemiddeld melkveebedrijf?
Het te verwachten inkomenseffect van de generieke korting op een
gemiddeld melkveebedrijf is niet bekend. Dit effect zal sterk afhangen van
de uiteindelijke omvang van de benodigde generieke afroming en van de
specifieke situatie op een bedrijf en zal om die reden naar verwachting
zeer divers zijn.
De leden van de SGP-fractie lezen in de Nota naar aanleiding van het
verslag dat de regering vindt dat het enkele gegeven dat ondernemers zijn
gegroeid onvoldoende rechtvaardiging is om deze bedrijven zwaarder aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

27

te slaan bij de generieke korting dan bedrijven die niet of beperkt zijn
gegroeid. De regering geeft aan dat bedrijven die gegroeid zijn dit gedaan
hebben binnen de kaders van vigerende wet- en regelgeving. De leden
van de SGP-fractie nemen hier geen genoegen mee. Deze leden constateren dat de regering bij toepassing van de generieke korting wel
onderscheid wil maken tussen grondgebonden bedrijven en bedrijven
met een overschot. Ook hiervoor geldt dat beide groepen zich ontwikkeld
hebben binnen de kaders van vigerende wet- en regelgeving. Is het
juridisch mogelijk om ook bedrijven die de afgelopen jaren niet of
nauwelijks gegroeid zijn tegemoet te komen? Waarom vindt de regering
het feit dat bedrijven die de afgelopen jaren niet of nauwelijks gegroeid
zijn, niet of nauwelijks hebben bijgedragen aan de toename van de
fosfaatproductie en de overschrijding van het fosfaatplafond, onvoldoende rechtvaardiging voor een tegemoetkoming in het kader van de
generieke korting?
In een antwoord op een eerdere vraag van de leden van de fractie van de
VVD in de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstuk 34 532, nr. 7) is
reeds ingegaan op de reden voor rechtvaardiging voor het maken van
onderscheid tussen grondgebonden en niet-grondgebonden bedrijven. De
gehele melkveehouderij in Nederland draagt bij aan de fosfaatproductie
en daarmee aan de overschrijding van het fosfaatplafond. Ik heb ervoor
gekozen om alleen grondgebonden bedrijven die de door het melkvee
geproduceerde hoeveelheid fosfaat op eigen landbouwgrond kunnen
plaatsen te zullen compenseren. Bij het opstellen van de algemene
maatregel van bestuur, waarin de generieke korting wordt opgenomen,
zal nadrukkelijk oog zijn voor de 1 EP-toets en aandacht worden
geschonken aan het onderscheid tussen bedrijven wat daarbij wel of niet
wordt gemaakt.
4.8 Compensatie voor grondgebonden bedrijven
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat de tijd te krap is
voor een voorhang- of nahangprocedure bij het bekendmaken van het
generieke afromingspercentage per 1-1-2017. Verandert dit nu het stelsel
gelijktijdig met de afroming niet eerder dan in 2018 zal plaatsvinden?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de SP.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hechten aan het ontzien van
grondgebonden bedrijven, die latente plaatsingsruimte op hun bedrijf
hebben. Dit is in lijn met de motie van de leden Dik-Faber/Koşer Kaya
(Kamerstuk 33 979, nr. 117). Vindt de regering ook dat bedrijven die de
extra fosfaatproductie volledig op eigen grond kunnen aanwenden en die
daarmee niet hebben bijgedragen aan het fosfaatoverschot, moeten
worden ontzien? Zo ja, op welke manier gaat de regering dit regelen?
Erkent de regering dat wettelijke vastlegging noodzakelijk is, in lijn met
het amendement van het lid Dik-Faber (Kamerstuk 34 532, nr. 21)?
Het amendement van het lid Dik-Faber (Kamerstuk 34 532, nr. 21) strekt
ertoe bedrijven die in het kalenderjaar voorafgaande aan het jaar waarin
de generieke korting wordt opgelegd grondgebonden waren, volledig te
ontzien bij de generieke korting. In mijn brief aan uw Kamer van 8 maart
jongstleden (Kamerstuk 33 979, nr. 108) heb ik aangegeven bedrijven
tegemoet te willen komen die wel bijdragen aan de nationale fosfaatproductie, maar niet aan het nationale fosfaatoverschot. Mijn inzet is erop
gericht grondgebonden bedrijven volledig te ontzien, maar ik heb daarbij
wel steeds de kanttekening geplaatst dat de mate waarin ik grondgebonden bedrijven kan compenseren afhankelijk is van meerdere factoren,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

28

waarvan de precieze omvang nu nog niet is vast te stellen. De mate
waarin bedrijven met melkveefosfaatruimte zullen worden gecompenseerd is derhalve nog niet te zeggen. Hierbij speelt mee dat de omvang
van de compensatie van directe invloed is op het afromingspercentage
voor de niet-grondgebonden bedrijven. Door bedrijven met melkveefosfaatruimte volledig te ontzien wordt de opgave voor de niet-grondgebonden bedrijven groter.
4.9 Fosfaatbank
De leden van de fractie van de PvdA lezen in de Nota naar aanleiding van
het verslag dat veel van hun vragen betreffende de fosfaatbank helaas
nog niet beantwoord kunnen worden. De genoemde leden vragen de
regering of zij een inschatting kan geven wanneer er in zoverre invulling
aan de regelgeving omtrent de fosfaatbank is gegeven dat deze vragen
wel beantwoord kunnen worden? De genoemde leden vragen eveneens of
de Kamer hier nog verder bij betrokken zal worden? Zo ja, op welke wijze?
Zo nee, waarom niet?
Ik zal uw Kamer betrekken bij de nadere invulling van de fosfaatbank. Ik
streef ernaar dit zo snel mogelijk te doen.
Ten aanzien van hoofdstuk 4.8 (Nota n.a.v. het verslag) vragen de leden
van de CDA-fractie of het mogelijk is om ontheffingen of vrijstellingen
vanuit de fosfaatbank over te dragen bij bedrijfsoverdracht?
Zoals ik in de memorie van toelichting heb aangegeven, zullen ontheffingen bedrijfsgebonden en niet overdraagbaar worden (Kamerstuk
34 532, nr. 3).
In het licht van de nota van wijziging van 13 oktober 2016 vragen de leden
van de CDA-fractie in hoeverre overdracht bij afroming nog een nuttig
instrument is nu hiervan geen gebruik gemaakt kan worden voorafgaand
aan de generieke korting in 2018. Waarom wordt er niet afgezien van
afroming bij overdracht en de fosfaatbank gezien deze ontwikkelingen en
de voorgestelde wijziging, punt C van de laatste nota van wijziging? In
hoeverre correspondeert lid C met de gestelde doelen, grondgebondenheid, de bevordering van duurzaamheid en dierenwelzijn of het
stimuleren van jonge boeren als genoemd in artikel N van het
wetsvoorstel? Is het ondersteunen van jonge boeren, grondgebonden
groei of dierenwelzijn wel mogelijk als dat alleen kan als deze maatregelen verder gaan dan Europese milieudoelstellingen? Kan de regering
hiervan voorbeelden geven?
Zoals aan uw kamer medegedeeld per brief van 13 oktober jongstleden
(Kamerstuk 34 532, nr. 18) kan de Europese Commissie de staatssteun die
volgt uit het stelsel van fosfaatrechten verenigbaar verklaren met de
interne markt indien de maatregelen niet tot doel hebben de overschrijding van een Europese norm ongedaan te maken èn indien de
maatregelen verder gaan dan wat op basis van Europese normen reeds
verplicht is. Met de afroming bij overdracht van 10% die na de generieke
korting wordt voortgezet geeft Nederland invulling aan de tweede eis van
de Europese Commissie. Het voortzetten van de afroming bij overdracht is
daarmee een essentieel onderdeel van de maatregelen die Nederland
moet nemen om de staatssteun die met het stelsel van fosfaatrechten
wordt verstrekt verenigbaar te maken met de interne markt.
Conform het voorgestelde artikel 38a zullen de voorwaarden waaronder
de fosfaatbank vrijstelling of ontheffing kan verlenen bij ministeriële
regeling worden vastgesteld. In dat kader zal ik ingaan op de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

29

doelstellingen waar de leden van de fractie van het CDA naar vragen.
Zoals eerder met uw Kamer gewisseld is, is grondgebondenheid een voor
de hand liggend criterium. Sturen op grondgebondenheid is niet verplicht
op basis van Europese kaders en draagt bij aan de gewenste ontwikkelrichting voor de melkveehouderij.
De leden van de fractie van de ChristenUnie merken op dat op pagina 77
van de Nota n.a.v. het verslag staat dat er nog geen besluit is genomen
over de concrete wijze waarop grondgebondenheid zal worden meegewogen. Ook op andere onderdelen vindt nog uitwerking plaats. Als er nog
zoveel losse eindjes in het wetsvoorstel zijn, is het dan wel verstandig om
nu de wet vast te stellen? Wil de regering ook om deze reden een
voorhangprocedure in de wet opnemen?
De uitwerking voor het verlenen van een ontheffing van het verbod om
fosfaat met melkvee te produceren zonder fosfaatrechten kan plaatsvinden binnen de kaders van het voorliggende wetsvoorstel. Te zijner tijd
zal op basis van het wetsvoorstel daarvoor een ministeriële regeling
worden vastgesteld. Voor het antwoord op de vraag over een voorhangprocedure verwijs ik naar het antwoord op een eerdere vraag van de
leden van de fractie van de SP.
4.10 Generieke afroming varkens- en pluimveerechten
De leden van de VVD-fractie willen vragen waarom er voorafgaand aan de
introductie van een haakje om ook in de pluimvee- en varkenshouderij
generiek te kunnen afromen geen overleg met deze sectoren is geweest.
Ondernemers die de introductie van fosfaatrechten niet volgen worden
hiermee verrast. Niet iedere ondernemer is aangesloten bij een belangenbehartiger en zijn afhankelijk van aandacht in de media op dit punt.
De varkens- en pluimveesector zijn vooraf geïnformeerd over het
voornemen om een mogelijkheid voor een generieke korting op varkensen pluimveerechten in te kunnen voeren voor het geval deze sectoren hun
sectorale fosfaatplafond blijven overschrijden. De verwachting is
overigens dat als gevolg van wezenlijke veranderingen de fosfaatproductie door deze sectoren vanaf 2016 weer zal dalen door de uitvoering
van het Actieplan vitalisering varkenshouderij, de omschakeling in de
vleeskuikenhouderij naar trager groeiende kipconcepten met een lagere
dierbezetting en een langere productieperiode en als gevolg van de
marktontwikkelingen in de vermeerderings- en leghennensector. Ik heb
uw Kamer per brief van 8 september jongstleden nader geïnformeerd
over de plannen van de varkens- en pluimveehouderij (Kamerstuk 33 979,
nr. 141).
Hoofdstuk 5 Bedrijfs- en milieueffecten
5.1 Regeldruk
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen nadere toelichting op
de gevolgen van het wetsvoorstel voor de kostprijs per kilo melk. Tijdens
het rondetafelgesprek in de Kamer bleek dat het kopen van fosfaatrechten
voor een koe neerkomt op een kostprijsverhoging van 7 cent per kilo
melk. Dit gebeurt in een markt waarbij veel melkveehouders al onder de
kostprijs melken. Wat is de reactie van de regering op deze kostprijsverhoging? Wat is de boodschap van de regering richting deze melkveehouders?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

30

Het is zeer speculatief om de economische waarde van fosfaatrechten te
voorspellen. Uiteindelijk zal marktwerking uitwijzen wat de waarde van
fosfaatrechten zal zijn. Melkveehouders die op 2 juli 2015 al melkveehouder waren en op de dag van invoering van fosfaatrechten nog een
bedrijf hebben, krijgen de rechten gratis.
Het effect op de kosten per kilo melk van de aankoop van meer fosfaatrechten door de huidige melkveehouders, of de aankoop van fosfaatrechten door nieuwe melkveehouders, is afhankelijk van de afschrijvingstermijnen van de fosfaatrechten en de kostprijs per kilo melk gebaseerd
op alle geleverde kilo’s melk. Niet alleen de kilo’s melk waarvoor
fosfaatrechten zijn aangekocht tellen hierin mee, maar ook de kilo’s melk
waarvan zij bij invoering van de fosfaatrechten gratis rechten hebben
gekregen. De uitkomst van deze rekensom zal voor iedere melkveehouder
verschillend zijn, waardoor het onmogelijk is om van een generieke
kostprijsverhoging te spreken.
5.2 Bedrijfseconomische effecten
De leden van de VVD-fractie willen aan de regering vragen op welke
manier de regering zich rekenschap heeft gegeven over de gevolgen voor
de verwerkende industrie of economische problemen bij de introductie
van de fosfaatrechten, en of bij het niet verkrijgen van derogatie.
Het behouden en het verkrijgen van derogatie is een wezenlijk onderdeel
van de introductie van dit wetsvoorstel. Op basis van welke signalen kan
de regering de Kamer en de sector het comfort geven dat de aanleiding
om een scenario b klaar te hebben voor het geval de derogatie komt te
vervallen of een volgende derogatie niet of slechts gedeeltelijk wordt
toegewezen niet aan de orde hoeft te zijn? Het niet toekennen van
derogatie zal leiden tot een verdere inkrimping van de veestapel. Uit
eerdere rapportages blijkt dat dit gepaard kan gaan met een inkrimping
tot wel 20%. Is de regering het met de leden van de VVD-fractie eens dat
dit niet alleen de Nederlandse melkveehouders en hun gezinnen kan
treffen maar ook de verwerkende industrie, de loonwerk- en mechanisatiebedrijven, de transportsector en vele anderen en dit een evenredige
hoeveelheid banen gaat kosten?
Ik ben het met de leden van de fractie van de VVD eens dat niet alleen
melkveehouders, maar ook andere ondernemers in de zuivelketen effect
zullen ondervinden van de invoering van het fosfaatrechtenstelsel en de
afname van (melk)productie die daar het onvermijdelijke gevolg van is.
Ik heb geen kwantitatieve onderbouwing van het effect van verlies van
derogatie voor de verwerkende industrie, de loonwerk- en mechanisatiebedrijven en de transportsector.
Klopt het de Europese Commissie pas in actie komt als het fosfaatplafond
meerjarig wordt overschreden/aan het eind van de derogatieperiode? Zo
nee, welke wijzigingen zijn er de afgelopen jaren in Brussel doorgevoerd
die hieraan ten grondslag liggen (graag verwijzing naar de documenten)?
Overschrijding van de voorwaarden in de derogatiebeschikking kan direct
aanleiding zijn voor het intrekken van de derogatiebeschikking. Het is niet
zo dat de Europese Commissie pas kan optreden bij meerjarige
overschrijding of aan het einde van een derogatieperiode. De Europese
Commissie heeft Nederland in een zogenaamde pilotprocedure nadere
vragen gesteld naar aanleiding van berichten over overschrijding van het
fosfaatproductieplafond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

31

Misschien doelen de leden van de fractie van de VVD er op dat Nederland
eerder, namelijk in de periode 2008–2010, het fosfaatproductieplafond
heeft overschreden zonder dat dat leidde tot verlies van derogatie. Uit die
ervaring kan niet worden afgeleid dat de Europese Commissie geen
mogelijkheden had of heeft om de derogatiebeschikking in te trekken.
Het lijkt goed te realiseren dat er verschillen zijn tussen de situatie in de
periode 2008–2010 en de huidige situatie. Ten eerste is de overschrijding
van het plafond in 2015 groter dan de overschrijding in de periode
2008–2010 en weten we dat de melkveestapel in 2016 verder is gegroeid.
Ten tweede gold in de periode 2008–2010 via het Europese melkquotastelsel een, zij het indirecte, sturing op de fosfaatproductie met melkvee.
Hoofdstuk 6 Uitvoering en handhaving
6.1 Uitvoering
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de formatie van de
RVO toereikend is om de introductie van een fosfaatrechtenstelsel te
begeleiden, inclusief het beheer van gegevens. Genoemde leden vragen
hiernaar, omdat zij van veel melkveehouders horen dat er nog steeds
geen duidelijkheid is over de gecombineerde opgave. Wil de regering
hierop ingaan?
De formatie van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland is
voldoende. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland is betrokken
geweest bij de totstandkoming van het wetsvoorstel en heeft meegedacht
over uitvoeringsaspecten van het wetsvoorstel. De Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland is al enige tijd bezig met de voorbereiding en
planning voor de uitvoering van dit wetsvoorstel. In dit kader past
bijvoorbeeld de servicebrief waarmee de betrokken relaties zijn gevraagd
om vooraf de gegevens te controleren die gebruikt zullen worden voor de
vaststelling van de fosfaatrechten. Ondanks alle voorbereidingen kan niet
worden gegarandeerd dat er geen vertragingen of wachttijden ontstaan,
gelet op de omvang van en de korte periode waarin deze wetgeving moet
worden geïmplementeerd. Vanzelfsprekend wordt alles gedaan dat
redelijkerwijs binnen de mogelijkheden ligt om de wet uit te voeren.
Ik kan de stelling over onduidelijkheid ten aanzien van de gecombineerde
opgave in dit verband niet duiden.
6.2 Handhaving
De leden van de VVD-fractie constateren dat in de Nota naar aanleiding
van het verslag het ongewis blijft hoe de extra fysieke controles door de
NVWA bekostigd worden. De 1,2 miljoen euro (structureel) wordt door de
opdrachtgever aan de NVWA betaald. Ten laste van welke post in de
begroting wordt dit betaald of gaat dit ten koste van ander toezicht? Zo ja,
welk toezicht?
Aan de NVWA is gevraagd om bij alle werkzaamheden voor 2017 rekening
te houden met de invoering van het fosfaatrechtenstelsel en daaruit
voorvloeiende controles. Ik heb de NVWA gevraagd deze werkzaamheden
nader uit te werken en een begroting op te stellen. Het is nog niet duidelijk
of dat binnen het huidige budgettaire kader gefinancierd kan worden of
dat hiervoor extra middelen beschikbaar gesteld moeten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

32

Hoofdstuk 7 Juridisch Kader
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van 3 maart jl. (Kamerstuk
33 979, nr. 108) over de nadere invulling van het stelsel staat dat de
Tweede Kamer eind 2016, en voor 1 juli 2017, nader geïnformeerd zal
worden over de voortgang van de gesprekken met de Europese
Commissie. Bij de schriftelijke beantwoording naar aanleiding van vragen
op de brief van 3 maart 2016 (Kamerstuk 33 979, nr.109) geeft de
Staatssecretaris op 17 maart 2016 aan dat: «Nadat uw Kamer op 2 juli jl. is
geïnformeerd over het voornemen tot het invoeren van een stelsel van
fosfaatrechten voor de melkveehouderij heeft op hoogambtelijk niveau
overleg plaatsgevonden met de Europese Commissie. Op korte termijn zal
er opnieuw hoogambtelijk worden overlegd.» Na 2 juli 2015 is de
Europese Commissie op de hoogte gebracht van het voornemen van het
stelsel fosfaatrechten. Vervolgens heeft er na het verschijnen van de brief
van 3 maart 2016 opnieuw overleg plaatsgevonden. De vraag van de
leden van de VVD-fractie is welke gesprekken hebben er hoogambtelijk en
bestuurlijk plaatsgevonden in met de verschillende ambtenaren en
Commissarissen.
Direct na het besluit van het kabinet op 2 juli 2015 is de Europese
Commissie geïnformeerd over het Nederlandse voornemen om fosfaatrechten voor melkvee in te voeren. Goed om te realiseren is dat op dat
moment nog geen overschrijding van het fosfaatplafond was vastgesteld.
Dat gebeurde immers pas in juni 2016 toen de definitieve fosfaatcijfers
over 2015 bekend waren. Echter, de voorlopige cijfers over de fosfaatproductie 2014 én gegevens over oplopende dieraantallen waren voldoende
reden om al op 1 juni 2015 aan te kondigen dat productiebegrenzende
maatregelen voor de melkveehouderij onvermijdelijk waren geworden.
Het overleg medio juli 2015 is gevoerd met DG ENVI. En ook in de eerste
helft van 2016, toen de voorgenomen invulling van het fosfaatrechten
stelsel concreter werd, hebben verschillende gesprekken met DG ENVI
plaatsgevonden. Naast gesprekken met de Europese Commissie, is ook
schriftelijke informatie verstrekt (zo zijn vertalingen van de relevante
Kamerbrieven aangeboden) en heeft de Europese Commissie Nederland
in een zogenaamde pilotprocedure nadere vragen gesteld naar aanleiding
van berichten over overschrijding van het fosfaatproductieplafond. Deze
vragen zijn binnen de daarvoor gestelde termijn beantwoord. De vragen
van de Europese Commissie hadden betrekking op de verklaring voor de
overschrijding van het plafond, op de maatregelen die Nederland
voornemens was te nemen en op de consequentie voor waterkwaliteit.
Op 10 juni 2016 heeft Nederland in het Nitraatcomité in een presentatie
een toelichting gegeven op de meest actuele, maar toen nog voorlopige,
cijfers over de fosfaatproductie in 2015, op de verschillende pijlers van het
Nederlandse mestbeleid om het gebruik, de productie en het overschot
van mest te reguleren en op het voornemen om fosfaatrechten voor
melkvee te introduceren. Door de presentatie in het Nitraatcomité was
niet alleen de Europese Commissie maar waren ook de andere lidstaten
op de hoogte van de Nederlandse situatie.
Bij het opstellen van het fosfaatrechtenstelsel is onderkend dat het stelsel
verenigbaar moet zijn met de staatssteunkaders. Op 3 maart jl.
(Kamerstuk 33 979, nr. 108) is de Tweede Kamer geïnformeerd over de
concrete invulling van het eerder aangekondigde fosfaatrechtenstelsel.
Daarover heeft in de periode daarvoor overleg plaatsgevonden met
vertegenwoordigers van de sector en maatschappelijke organisaties.
Belangrijk punt in die gesprekken was de wijze waarop fosfaatrechten
overdraagbaar zouden worden. Uiteindelijk heb ik gekozen voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

33

stelsel waarin rechten via de vrije markt overdraagbaar zouden zijn. Dat
sluit aan bij de praktijk in de bestaande stelsels van dierrechten voor
varkens en pluimveehouderij én geeft invulling aan de wens om enerzijds
op sectorniveau het fosfaatproductieplafond te borgen en anderzijds het
vrije ondernemerschap niet onnodig te beperken.
In de periode na 3 maart is in een zeer kort tijdsbestek het wetsvoorstel
gemaakt. Al op 2 juni kon het voorstel in de ministerraad worden
aanvaard. Direct daarna is het overleg met de Europese Commissie
verbreed van DG ENVI naar DG COMP. De inzet was om, àls de Europese
Commissie tot het oordeel zou komen dat er inderdaad sprake is van
staatssteun, de introductie van het fosfaatrechtenstelsel door de Europese
Commissie verenigbaar te laten verklaren op grond van de «Richtsnoeren
staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie 2014–2020
(2014/C 200/01)». De argumentatie daarvoor is zowel mondeling gewisseld
als schriftelijk met de Europese Commissie gedeeld.
De Europese Commissie is van mening dat bij de introductie van het
fosfaatrechtenstelsel sprake is van staatssteun omdat rechten gratis door
de overheid aan ondernemers worden verstrekt, en de rechten vrij
verhandelbaar en overdraagbaar worden, de rechten bij introductie
schaars zijn en daardoor een waarde krijgen in het economisch verkeer.
Het overleg met de Europese Commissie kreeg een onverwachte wending
toen bleek dat de Europese Commissie de richtsnoeren heel streng uitlegt
en toepast. Naar onze overtuiging is het fosfaatplafond dat in de derogatiebeschikking is opgenomen, bindend voor de lidstaat. De Europese
Commissie stelt zich op het standpunt dat het fosfaatplafond bindend is
voor individuele ondernemers. Gevolg van die opstelling is dat de
staatssteun waarvan sprake is bij introductie van het fosfaatrechtenstelsel
niet verenigbaar kan worden verklaard met de staatssteunkaders. De
Europese Commissie wijst erop dat geen sprake kan zijn van geoorloofde
staatssteun als de maatregel die leidt tot het verstrekken van staatssteun
is bedoeld om een overtreding van een zogenaamde Unie-norm te
herstellen. De Europese Commissie beschouwt het fosfaatproductieplafond in de derogatiebeschikking als een Unie-norm die geldt voor
individuele ondernemers. Op grond van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie is het de bevoegdheid van de Europese
Commissie om te oordelen of er bij een nationale steunmaatregel sprake
is van verenigbare staatssteun of niet.
Het voorgestelde fosfaatrechtenstelsel kan dus niet worden ingevoerd
zonder het reële risico van een ingebrekestelling door de Europese
Commissie vanwege het niet correct toepassen van de Europese
staatssteunkaders. In het geval sprake is van ongeoorloofde staatssteun
wordt Nederland verplicht het voordeel dat bedrijven als gevolg hiervan
hebben ontvangen terug te vorderen. Dat wil zeggen, bij alle bedrijven die
rechten hebben ontvangen, ongeacht of bedrijven directe inkomsten
hebben gehad uit overdracht van de rechten of de rechten gebruikt
hebben om de bedrijfsvoering te continueren. Dat risico is zo reëel en de
consequenties voor de betrokken bedrijven zijn zo groot, dat het risico niet
kan worden genomen. Daarom heb ik ervoor gekozen een nota van
wijziging bij uw Kamer in te dienen.
De leden van de VVD-fractie lezen in Nota naar aanleiding van het verslag
(Kamerstuk 34 532, nr. 7), onder 7.2 Eigendomsbescherming in antwoord
op vragen van de leden van de VVD-fractie, dat de Europese Commissie
een onderzoek is gestart: «De diensten van de Europese Commissie zijn
een onderzoek gestart naar het voldoen aan de voorwaarde van de
derogatiebeschikking met betrekking tot het mestproductieplafond. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

34

onderzoek is bedoeld om een gestructureerde dialoog tussen Europese
Commissie en een lidstaat te voeren als de Europese Commissie een
mogelijke overtreding van de EU-wetgeving vermoedt. Deze procedure
kan voorkomen dat de Europese Commissie een inbreukprocedure start».
Deze leden willen vragen wat de uitkomsten van deze gesprekken zijn
geweest en wat de uitkomst van dit onderzoek van de Europese
Commissie is.
Zoals ik in antwoord op een eerdere vraag van de leden van de fractie van
de VVD heb aangegeven, heeft de Europese Commissie Nederland in een
zogenaamde pilotprocedure nadere vragen gesteld naar aanleiding van
berichten over overschrijding van het fosfaatproductieplafond. Deze
vragen zijn binnen de daarvoor gestelde termijn beantwoord. Het is aan
de Europese Commissie om te beoordelen of de vragen naar tevredenheid zijn beantwoord of dat er aanleiding is om nieuwe vragen te
stellen. Uiteindelijk moet de Europese Commissie beoordelen of er
aanleiding is voor het starten van een inbreukprocedure.
In het nader rapport (Kamerstuk 34 532, nr. 4), gepubliceerd op
7 september 2016, stelt de regering dat: «Op dit moment wordt nog
steeds met de Europese Commissie gesproken over staatssteun en de
derogatie. Deze gesprekken hebben nog geen aanleiding gegeven om het
voorstel te wijzigen. De technische notificatie wordt gestart zodra het
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer aanhangig is gemaakt.» Kan de
regering aangeven wanneer de Europese Commissie voor het eerst haar
bezwaren heeft geuit over mogelijke staatssteun? En uit welke
documenten blijkt dit? In de Nota naar aanleiding van het verslag geeft de
regering aan: «Er worden op dit moment gesprekken gevoerd met de
Europese Commissie over de staatssteunaspecten die kleven aan het
wetsvoorstel. De technische notificatie is gestart. Uw Kamer zal nog voor
de behandeling van het wetsvoorstel worden geïnformeerd over de stand
van zaken van deze besprekingen en eventuele consequenties voor het
wetsvoorstel.» Op basis van welke gesprekken en uitkomsten spreekt de
regering hier over eventuele consequenties voor het wetsvoorstel?
Waaruit blijkt dit?
Welke gesprekken hebben er in de periode na 7 september tot het
uitbrengen van de Nota naar aanleiding van het verslag op 4 oktober 2016
geleid tot een ander inzicht en uit welke documenten blijkt dit, zo vragen
de leden van de VVD-fractie.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
7.1 Technische voorschriften
De leden van de VVD-fractie constateren dat de regering in de memorie
van toelichting aangeeft dat het voorliggende wetsvoorstel en haar
bepalingen aangemerkt kunnen worden als technische voorschriften in de
zin van Richtlijn (EU) 2015/35. Het wetsvoorstel dient hiermee genotificeerd te worden bij de Europese Commissie. De leden van de VVD-fractie
hebben veel vragen bij de notificatieprocedure en de gesprekken met de
Europese Commissie.
De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen of er een
pre-notificatie heeft plaatsgevonden voor de technische notificatie. Zo ja,
wanneer heeft deze plaatsgevonden en wat was de uitkomst hiervan? Zo
nee, waarom heeft er geen informele gedachtewisseling met de
Commissie plaatsgevonden of een regeling genotificeerd dient te
worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

35

Zo nee, is de regering bekend met de handleiding «ICER handleiding van
technische voorschriften», van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
(http://www.minbuza.nl/binaries/content/assets/ecer/ecer/import/icer/
handleidingen/2010/icer-2009-10-2b-technische-voorschriften.pdf), dat
aangeeft dat de Commissie veel prijs stelt op een pre-notificatie omdat het
een korte procedure is die snel inzicht geeft in het notificatiebeleid van
een technisch voorschrift? Zo nee, waarom heeft de regering dit risico
genomen en heeft zij daarmee de wens om de wet tijdig te behandelen in
gevaar gebracht?
Binnen het kader van de richtlijn 2015/1535/EU inzake technische
voorschriften is het inderdaad mogelijk een pre-notificatie te starten. Dit is
een informele gedachtewisseling met medewerkers van de Europese
Commissie over de vraag of regelgeving genotificeerd zou moeten
worden. Deze procedure is dus bedoeld om duidelijkheid te krijgen over of
de ontwerpregelgeving onder de notificatieplicht valt. In het geval van het
onderhavige wetsvoorstel leed het echter geen twijfel dat het technische
voorschriften bevatte. Een pre-notificatie had derhalve geen meerwaarde.
De leden van de VVD-fractie lezen in dezelfde handleiding van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken dat er een aantal aanbevelingen
worden gedaan voor de te kiezen route bij technische voorschriften en de
notificatieprocedure. Zo geeft de handleiding aan dat bij wetten in
beginsel gewacht moet worden tot na afloop van de standstilltermijn van
de notificatieprocedure alvorens het stuk naar de Raad van State kan
worden gestuurd. De regering heeft bij dit voorstel er voor gekozen om
het wetsvoorstel eerst naar de Raad van State te sturen voor advies
alvorens te notificeren. De leden van de VVD-fractie willen de regering
vragen waarom er voor andere route is gekozen dan aanbevolen. Bij
afwijking van de geprefereerde route constateert de handleiding van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken een aantal risico’s. De voornaamste is
dat de notificatieprocedure tot wijzigingen van het voorstel kan leiden
waardoor het voorstel opnieuw aan de Raad van State voorgelegd zou
moeten worden wanneer de wijzigingen significant zijn. Een wijziging is in
de ogen van de handleiding significant wanneer het een onderwerp raakt
dat de Raad van State specifiek aan de orde heeft gesteld.
In haar advies geeft de Raad van State onder 7. Gesprekken met de
Commissie, aan dat indien het wetsvoorstel naar aanleiding van deze
gesprekken met de Europese Commissie op substantiële punten wijzigt
het nogmaals ter advisering aan haar voor te leggen. De leden van de
VVD-fractie willen de regering vragen of er bij de voorbereiding op het
wetsvoorstel rekening is gehouden met bovenstaand risico, zoals
gesignaleerd in handleiding. Zo ja, op welke manier is hier rekening mee
gehouden en waarom is dit risico aanvaardbaar geacht? Deze leden willen
gezien het bovenstaande vragen of de regering bereid is na afronding van
de notificatieprocedure het herziene wetsvoorstel nogmaals aan de Raad
van State te zenden voor advies? Ze nee, waarom is de regering gezien
bovenstaande van mening dat dat niet de meest zorgvuldige route is?
De leden van de VVD-fractie willen daarnaast vragen of het nieuwe
voorstel, na de substantiële wijzigingen met de nota van wijziging,
opnieuw genotificeerd dient te worden als technische voorschrift? Kan de
regering hier een uitgebreide onderbouwing bij geven?
Richtlijn 2015/1535/EU gaat over de zogenoemde notificatie van
technische voorschriften. Dit is een andere procedure dan die geldt voor
de melding van staatssteunmaatregelen. De richtlijn bepaalt dat het
ontwerpvoorschrift zich bij notificatie van technische maatregelen nog in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

36

een zodanig stadium van voorbereiding moet bevinden dat nog ingrijpende wijzigingen mogelijk zijn.
In genoemde handleiding wordt vanuit deze gedachte een aantal
momenten als geschikt voor notificatie geacht. Voor wetten is dit in het
algemeen na accordering van het voorstel door de ministerraad. Het komt
ook voor dat het voorstel tegelijkertijd met het aanbieden voor advies van
de Raad van State genotificeerd wordt bij de Europese Commissie.
Het wetsvoorstel invoering fosfaatrechten is genotificeerd op het moment
dat het bij de Tweede Kamer is aangeboden. Dit is dus op een later
moment dan waarop advies van de Raad van State is gevraagd. De reden
hiervoor was in dit geval om te voorkomen dat de inhoud van het voorstel
al via de openbare site van de Europese Commissie publiek bezit zou zijn,
terwijl de Raad van State nog zou werken aan het advies. Op deze wijze
konden ook eventuele wijzigingen in het voorstel naar aanleiding van het
advies van de Raad van State nog worden meegenomen in de te
notificeren tekst.
Op dit moment ligt het wetsvoorstel nog in het kader van de notificatieprocedure bij de Europese Commissie. Er is op dit moment geen
aanleiding om aan te nemen dat er op grond van de notificatie ingrijpende
wijzigingen aan het voorstel moeten plaatsvinden.
De gesprekken waaraan de Raad van State in haar advies refereert zien op
de staatssteunaspecten van dit wetsvoorstel. Daarvoor geldt ook een
meldingsprocedure bij de Europese Commissie, maar dat is een andere
procedure dan de notificatie van technische voorschriften in het kader van
richtlijn 2015/1535/EU.
Het wetsvoorstel zoals dat luidt na de nota van wijziging is inmiddels
opnieuw genotificeerd in het kader van richtlijn 2015/1535/EU. Hoewel de
nota van wijziging op zichzelf geen ingrijpende wijziging van het
fosfaatrechtenstelsel met zich meebrengt, is hernieuwde notificatie wel
aan de orde, omdat het gewijzigde wetsvoorstel, evenzeer als het
oorspronkelijke wetsvoorstel, nog altijd een effect heeft op het aantal
dieren dat gehouden en verhandeld mag worden. Gezien de in juridische
zin beperkte wijziging van de wetstekst, is er geen reden om het
wetsvoorstel nogmaals aan de Raad van State te zenden voor advies.
Deze leden constateren dat de regering in de nota van wijziging, onder 7.
Procedure staatssteunregels, aangeeft dat de notificatieprocedure
minimaal twee maanden duurt. Het wetsvoorstel, zonder nota van
wijziging, is op 16 september genotificeerd bij Europese Commissie
(2016/0488/NL). Wanneer de leden van VVD-fractie rekening houden met
minimaal twee maanden notificatieprocedure, zoals aangegeven door de
regering in de nota van wijziging, zou pas halverwege november 2016 de
procedure officieel doorlopen zijn.
Deze leden willen de regering vragen of de gekozen route voor notificatie
niet krap op de beoogde inwerkingtreding van het oorspronkelijke
wetsvoorstel is geweest. Daarnaast hebben zij vragen bij constatering van
de regering dat de notificatieprocedure minimaal twee maanden in beslag
zal nemen. In Richtlijn (EU) 2015/1535 onder artikel 6 lezen de leden van
de VVD-fractie echter dat de lidstaten de goedkeuring van een ontwerp
voor een technisch voorschrift dienen uit te stellen voor de duur van drie
maanden, te rekenen vanaf de datum waarop de Commissie de bedoelde
mededeling ontvangt. Kan de regering aangeven waar de twee maanden
in de nota van wijziging op gebaseerd is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

37

Het wetsvoorstel is op 16 september jongstleden genotificeerd bij de
Europese Commissie in het kader van richtlijn 2015/1535/EU inzake
technische voorschriften. Dit betreft dus een andere melding dan de
melding die in het kader van de staatssteunregels geschiedt en waarover
in de nota van wijziging wordt gesproken. De hoofdregel is dat elke
Europeesrechtelijke verplichting tot het melden van regelgeving als aparte
melding via de daartoe bestemde kanalen dient te worden verzonden. Het
is dus niet mogelijk om via één melding aan verschillende verplichtingen
te voldoen. Indien, zoals bij het onderhavige wetsvoorstel, regelgeving in
ontwerp gemeld moet worden zowel op basis van richtlijn 2015/1535/EU
als volgens de staatssteunregels, zijn twee aparte meldingen vereist.
Beide meldingen hebben eigen procedurevoorschriften en doorlooptijden.
De procedure ingeval van een melding inzake staatssteun duurt minimaal
twee maanden. Na de melding in het kader van richtlijn 2015/1535/EU
dient een periode van drie maanden te worden afgewacht, de
zogenaamde stand still termijn, alvorens de regelgeving mag worden
vastgesteld. Uitgaande van een notificatie per 16 september, zou de stand
still termijn vanuit richtlijn 2015/1535/EU tijdig afgerond zijn om inwerkingtreding per 1 januari 2017 te kunnen bereiken.
II ARTIKELEN
Onderdeel G
Naar aanleiding van de beantwoording van een vraag van de leden van de
VVD-fractie over onderdeel G vragen deze leden wat er gebeurt met de
fosfaatrechten die op 2 juli 2015 zouden gaan naar melkveehouder X,
maar melkveehouder X is in de periode na 2 juli 2015 gestopt met zijn
werkzaamheden en heeft het bedrijf overgedaan aan melkveehouder Y.
Krijgt melkveehouder Y deze rechten toebedeeld? Zo nee, gaan deze
rechten naar melkveehouder X? Zo nee waar blijven deze rechten?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar de artikelsgewijze
toelichting in memorie van toelichting bij het wetsvoorstel, onderdeel G.
Fosfaatrechten worden toegewezen aan bedrijven die bestaan op het
moment dat het wetsvoorstel in werking treedt. Een bedrijf dat na 2 juli
2015 een ander bedrijf geheel of gedeeltelijk heeft overgenomen kan
aanspraak maken op de rechten van het geheel of gedeeltelijk overgenomen bedrijf. Aangetoond moet worden dat het bedrijf (gedeeltelijk) is
overgenomen voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Ook dient te
worden aangegeven op hoeveel rechten aanspraak wordt gemaakt. Voor
het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar de artikelsgewijze
toelichting in memorie van toelichting bij het wetsvoorstel, onderdeel G.
Nota van wijziging
De leden van de VVD-fractie hebben de nota van wijziging op het
wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet in verband met de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten. Deze leden constateren dat,
om tegemoet te komen aan de bezwaren van de Europese Commissie, het
voorgenomen stelsel wezenlijk anders wordt ingericht dan in het
oorspronkelijke voorstel. Voor de leden van de VVD-fractie betreft de nota
van wijziging een substantiële wijziging van het oorspronkelijke voorstel.
Deze leden hebben veel vragen bij de substantiële nota van wijziging.
De leden van de VVD-fractie willen allereerst aandacht voor het advies van
de Raad van State in relatie tot de nota van wijziging. In het advies van de
Afdeling (Kamerstuk 34 532, nr. 4) geeft de Afdeling het volgende aan:
«Indien het wetsvoorstel naar aanleiding van deze gesprekken met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

38

Europese Commissie op substantiële punten wijzigt, adviseert de Afdeling
het nogmaals ter advisering aan haar voor te leggen.» Is de regering
bereid het gewijzigde wetsvoorstel aan de Raad van State te zenden voor
advies, zoals aangegeven door de Raad van State? Zo ja, wanneer zal het
wetsvoorstel aan de Raad van State worden gezonden? Zo nee, waarom is
de regering van mening dat het gewijzigde voorstel, gewijzigd op
substantiële punten naar aanleiding van gesprekken met de Europese
Commissie, niet aan de Raad van State gezonden dient te worden voor
advies?
Uit de Aanwijzingen voor de regelgeving volgt dat de Afdeling advisering
van de Raad van State wordt gehoord indien een ingediend wetsvoorstel
door de regering ingrijpend wordt gewijzigd. Met de wijzigingen die met
de nota van wijziging van 13 oktober 2016 zijn aangebracht wordt de
invoering van een stelsel van verhandelbare fosfaatrechten weliswaar een
jaar uitgesteld, maar blijft de inhoud en systematiek van het wetsvoorstel
als zodanig goeddeels ongewijzigd. Van substantiële dan wel ingrijpende
wijzigingen is dan ook geen sprake. Ook de werking van de fosfaatbank
wordt niet gewijzigd door expliciet op te nemen dat met de fosfaatbank
wordt toegewerkt naar een situatie die verder gaat dan alleen het
begrenzen van het fosfaatproductieplafond van 172,9 kilogram. Immers,
reeds in de memorie van toelichting is aangegeven dat aan de ontheffingen nadere voorwaarden zullen worden verbonden die gerelateerd zijn
aan milieu of maatschappelijke doelen.
Deze leden willen daarnaast de regering vragen of zij bereid is het nieuwe
voorstel aan de Landsadvocaat voor te leggen? Zo nee, waarom niet? Zij
willen de regering vragen in hoeverre de peildatum van 2 juli 2015 nog
houdbaar is gezien het feit dat de introductie van het fosfaatrechtenstelsel
een jaar opschuift naar 1 januari 2018?
Zoals in het antwoord op de vorige vraag al is gesteld, is de regering niet
van mening dat sprake is van een – in wetgevingstechnische zin –
ingrijpende wijziging. Het is uiteraard aan de regering om te bezien of zij
in de voorbereiding van wetgeving behoefte heeft aan advisering door de
Landsadvocaat. Vanuit de inhoud en strekking van de nota wordt het niet
noodzakelijk geacht de nota van wijziging voor te leggen aan de Landsadvocaat.
De datum van 2 juli 2015 is nog steeds houdbaar, omdat dat het moment
is waarop bekend is geworden dat een stelsel van verhandelbare
fosfaatrechten zou worden ingevoerd en vanaf dat moment de
landbouwer daarmee ook rekening had kunnen houden bij het nemen van
bedrijfsbeslissingen.
Daarnaast willen de leden van de VVD-fractie weten in hoeverre het
opschuiven van de ingangsdatum en het niet nemen van maatregelen in
2017 consequenties heeft. Deze leden stellen zich zo voor dat bedrijven
die zichzelf als knelgeval zien omdat zij (ruim) voor de peildatum
financiële verplichtingen zijn aangegaan, nu langer in het ongewisse zijn
terwijl de rente en aflossing van investeringen van voor de peildatum wel
moet worden voldaan. Deze bedrijven wordt nu de mogelijkheid
ontnomen om het bedrijf uit te breiden door aankoop van fosfaatrechten.
Maar ook in andere categorieën bedrijven kan het uitstel van wet
verdergaande consequenties hebben.
Zij lezen in een interview na de publicatie van de Nota van wijzing
(«Oordeel EU-commissie valt rauw op dak Van Dam», Boerderij.nl,
13 oktober 2016) dat de regering van mening is dat buiten de wijzigingen
in de volgorde van invoering, verhandelbaar maken van rechten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

39

afroming bij overdracht er verder inhoudelijk niks verandert aan het
wetsvoorstel. Kan de regering aangeven waarom deze wijzigingen geen
substantiële wijzigingen zijn van het rechtenstelsel zoals oorspronkelijk
voorgesteld met het wetsvoorstel van 7 september 2016?
Met de nota van wijziging (Kamerstuk 34 532, nr. 19) zijn uitsluitend die
bepalingen uit het wetsvoorstel van 7 september 2016 (Kamerstuk 34 532,
nr. 2) gewijzigd die noodzakelijk zijn om inwerkingtreding niet op 1 januari
2017 maar op 1 januari 2018 te laten plaatsvinden. Voor het overige
verandert er aan de strekking van het wetsvoorstel niets substantieels.
De regering schrijft in de begeleidende brief bij de nota van wijziging
(Kamerstuk 34 523, nr. 19) dat uit intensief contact met de Europese
Commissie is gebleken dat het rechtenstelsel, zoals voorgesteld in het
wetsvoorstel, als staatssteun wordt opgevat. De leden van de VVD-fractie
willen vragen op welke momenten dit intensieve contact heeft plaatsgevonden en wanneer duidelijk is geworden dat het rechtenstelsel voor de
Europese Commissie niet verenigbaar is met de regels voor staatssteun.
De regering geeft tevens aan dat pas recent door de Europese Commissie
is aangegeven dat het huidig voorstel niet past binnen de kaders van
geoorloofde staatssteun. Deze leden willen de regering vragen wat er met
recent bedoeld wordt. Is dit na de notificatie van het technisch voorschrift
op 16 september jl. geweest, of waren de signalen daarvoor al bekend?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
In aanvulling daarop licht ik graag toe dat het wetsvoorstel op
16 september is genotificeerd als technisch voorschrift (Richtlijn
2015/1535/EU). Het gaat om een meldingsprocedure waarbij de Europese
Commissie ontwerpregelgeving van de lidstaten kan screenen op
ongerechtvaardigde handelsbelemmeringen. Daarnaast geldt dat
zogenaamde steunmaatregelen pas door lidstaten in werking mogen
worden gesteld na voorafgaande melding aan en goedkeuring door de
Europese Commissie. Dit is een andere procedure dan de notificatieprocedure voor technische voorschriften. Het overleg over de staatssteunaspecten met de Europese Commissie vindt momenteel plaats in het
kader van de zogenoemde pre-notificatieprocedure; de formele
aanmelding als steunmaatregel zal plaatsvinden als Nederland een voor
de Commissie overtuigend pakket voor de reductie van de fosfaatproductie in 2017 heeft kunnen presenteren en daarmee ook zicht bestaat op
formele goedkeuring van de staatssteunmelding.
In de begeleidende brief schrijft de regering dat in overleg met de
Europese Commissie gezocht wordt naar een oplossing om het
wetsvoorstel in overeenstemming te brengen met staatssteunregels. De
regering schrijft tevens dat de nota van wijziging tot doel heeft tegemoet
te komen aan de bezwaren van de Europese Commissie, maar dat er nog
geen groen licht is gegeven vanuit de Europese Commissie voor de
introductie voor het fosfaatrechtenstelsel. De leden van de VVD-fractie
willen de regering vragen of de analyse juist is dat er nog geen
goedkeuring is van de Europese Commissie voor het gewijzigde voorstel.
Kan de regering aangeven wanneer de Europese Commissie hier
uitsluitsel over zal geven? Kan de regering aangeven waarom er niet met
de nota van wijziging is gewacht totdat er groen licht is vanuit de
Europese Commissie? Kan het wetsvoorstel nogmaals wijzigen naar
aanleiding van de gesprekken met de Europese Commissie? Deze leden
willen vragen waarom niet wordt gewacht op de goedkeuring van de
Europese Commissie, ook met oog op zekerheid voor de sector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

40

De leden van de fractie van de VVD concluderen terecht dat er geen
goedkeuring is van de Europese Commissie voor het gewijzigde
wetsvoorstel. Nederland moet namelijk eerst aan de Europese Commissie
laten zien dat er een wettelijk geborgd stelsel is op basis waarvan de
fosfaatproductie in 2018 in lijn is met het plafond zoals dat thans in de
derogatiebeschikking is opgenomen. Zonder zekerheid over een wettelijk
geborgd stelsel en een overtuigend pakket voor reductie van de fosfaatproductie in 2017 is de Europese Commissie niet bereid met Nederland te
onderhandelen over een derogatie vanaf 2018.
Formele goedkeuring van de Europese Commissie is er pas na met goed
gevolg afronden van de procedure voor staatssteunmelding.
De leden van de VVD-fractie constateren dat het voorstel met de nota van
wijziging op twee substantiële punten wordt gewijzigd. Ten eerste wordt
de introductie van het stelsel een jaar opgeschoven, naar 1 januari 2018.
Dit betekent dat over het jaar 2017 er geen rechten vrij verhandeld kunnen
worden en hiermee ook geen 10% afroming bij overdracht zal plaatsvinden.
Deze leden constateren dat melkveehouders in de maand augustus van
het jaar 2016 van de RVO een brief hebben ontvangen met de hoeveelheid
rechten per individueel bedrijf. Er zullen bedrijven zijn die op basis van
deze brief al zijn gaan anticiperen op de introductie per 1 januari 2017 en
de vrije verhandelbaarheid van de rechten. Kan de regering hier nader op
ingaan? Zij willen vragen wat de waarde voor de individuele melkveehouder is van de brief van RVO uit augustus 2016. Kan de melkveehouder
een nieuwe brief verwachten bij de nieuwe introductiedatum van 1 januari
2018? Zo ja, wanneer zal de melkveehouder deze ontvangen en welke
verandering kan de melkveehouder verwachten ten opzichte van de brief
uit augustus 2016?
Ondernemers hebben in augustus van dit jaar een brief ontvangen met
daarin de voor de toekenning van fosfaatrechten relevante gegevens zoals
die bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland staan geregistreerd.
Ondernemers is gevraagd deze gegevens te controleren en indien
noodzakelijk hun zienswijze in te dienen, voorzien van de benodigde
bewijsmiddelen. Omdat deze gegevens betrekking hebben op de situatie
op het bedrijf op de peildatum die in het verleden ligt, is het niet nodig en
heeft het geen meerwaarde om de gegevens later nogmaals voor controle
voor te leggen.
Ondernemers ontvangen pas een beschikking met daarin het aan hun
bedrijf toegekende fosfaatrecht als het wetsvoorstel in werking is
getreden. Voor die tijd ontbreekt de wettelijke basis voor een dergelijke
toekenning.
Het opschuiven van de introductiedatum betekent daarnaast dat de
generieke korting direct zal worden toegepast bij de introductie van het
stelsel. De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen dat deze generieke
korting een stuk hoger zal uitvallen doordat de reductie van rechten, die
nodig is om de fosfaatproductie onder het fosfaatplafond te brengen, door
afroming van rechten bij overdracht over 2017 wegvalt. Kan de regering
aangeven wanneer voor de melkveehouders duidelijk zal zijn hoe groot de
generieke korting zal zijn die op 1 januari 2018 van kracht zal worden?
Wanneer zal onder het gewijzigde voorstel de toewijzing van de fosfaatrechten aan de melkveehouders plaatsvinden? Heeft de regering een
verwachting van hoe hoog het percentage generieke afroming per bedrijf
zal zijn? Op basis van welke (voorlopige) cijfers wordt de generieke
korting bepaalt? De cijfers over 2017 zijn niet op 1 januari 2018 gereed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

41

Ondernemers krijgen na inwerkingtreding van het stelsel op 1 januari
2018 van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland een beschikking
met daarin de omvang van het toegekende fosfaatrecht. De generieke
korting zal in dit fosfaatrecht verwerkt zijn. Het moment waarop ik de
hoogte van de generieke korting kenbaar wil maken blijft ongewijzigd,
namelijk vanaf 1 juli 2017.
De constatering van de leden van de fractie van de VVD dat de afroming
bij overdracht van fosfaatrechten niet meer bij kan dragen aan het
reduceren van de opgave bij de generieke afroming is terecht. Wat dit
betekent voor de omvang van de generieke korting valt niet te
voorspellen. In de eerste plaats omdat niet valt te voorspellen hoeveel
fosfaatrechten in het eerste jaar na inwerkingtreding overgedragen
zouden worden. In de tweede plaats omdat niet valt te voorspellen welk
aandeel van deze overdrachten onder de uitzondering van artikel 32a,
tweede lid, onderdeel b, van het wetsvoorstel – overdrachten naar een
persoon waarmee bloed- of aanverwantschap bestaat in de eerste, tweede
of derde graad – zouden vallen, waardoor op deze overdracht geen
afroming zou hebben plaatsgevonden.
De hoogte van de generieke korting is van verschillende factoren
afhankelijk. Factoren die in samenhang beschouwd dienen te worden.
Deze factoren zijn met het indienen van de nota van wijziging ongewijzigd
gebleven, behoudens het effect van de afroming bij overdracht. Ik heb uw
Kamer over de bepalende factoren per brief van 8 september jongstleden
(Kamerstuk 33 979, nr. 141) geïnformeerd en verwijs dan ook naar die
brief.
Voor het antwoord op de vraag over de hoogte van de generieke afroming
wordt verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag van de leden
van het CDA.
De regering stelt in haar brief dat melkveehouders op 1 januari 2018
fosfaatrechten ontvangen die vanaf dat moment vrij verhandelbaar zijn.
Vanaf welk moment heeft de melkveehouder zicht op de generieke korting
zodat hij/zij kan anticiperen op de hoeveelheid fosfaat die hij/zij op
1 januari 2018 mag produceren? Hoe geeft de regering inhoud aan het
voornemen om de generieke korting te laten plaatsvinden via natuurlijk
verloop? Realiseert de regering dat een melkveehouder al drie jaar eerder
bezig is met de omvang van het bedrijf door op dat moment vaarskalfjes
aan te houden. Hoe gaat de regering hiermee om, uitgaande van haar
inzet om de generieke korting via natuurlijk verloop te laten plaatsvinden?
Is de regering zich bewust dat het teveel aan dieren dat is aangehouden
de weg naar de slachterij moet vinden? Is dit voor de regering acceptabel?
De melkveehouder heeft niet op voorliggende situatie kunnen anticiperen
door al eerder te starten (dan de generieke korting) met aankoop van extra
fosfaatrechten. Graag ontvangen deze leden een uitgebreide toelichting
van de regering.
Is de regering van mening dat met een hogere generieke korting
melkveehouders nog steeds voldoende tijd zullen hebben om de
fosfaatproductie in 2018 in overeenstemming te brengen met de
hoeveelheid rechten, nu ook de mogelijkheid om te compenseren door
het verwerven van extra rechten wegvalt?
Voor het antwoord op de vraag over de hoogte van de generieke afroming
wordt verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag van de leden
van het CDA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

42

Het stelsel van fosfaatrechten is per brief van 2 juli 2015 aangekondigd. Ik
heb daarbij en nadien nadrukkelijk aangegeven dat ondernemers een
hoeveelheid fosfaatrechten krijgen toegewezen die overeenkomt met het
aantal gehouden stuks melkvee op 2 juli 2015 en dat groei op het bedrijf
voor rekening en risico van de ondernemer is. Vanzelfsprekend zijn
ondernemers vrij om te anticiperen, bijvoorbeeld door vooruitlopend op
de inwerkingtreding van het stelsel van fosfaatrechten hun bedrijf uit te
breiden en over de benodigde fosfaatrechten die noodzakelijk zijn na
inwerkingtreding afspraken te maken met andere bedrijven. Immers, groei
van het bedrijf was na 2 juli 2015 en is nog steeds niet verboden. Het is
echter aan individuele ondernemers om zelf een inschatting te maken van
de risico’s die gepaard gaan met anticiperend gedrag, in de wetenschap
dat zij na inwerkingtreding van het stelsel uitsluitend een fosfaatrecht
toegekend krijgen dat overeenkomt met het aantal stuks melkvee op 2 juli
2015, minus generieke korting en dat verhandelbaarheid pas mogelijk is
na inwerkingtreding. Ondernemers weten sinds 2 juli 2015 dat het aan
hun toegekende fosfaatrecht niet hoger zal zijn dan overeenkomend met
het aantal stuks melkvee op genoemde datum en krijgen daarnaast vanaf
1 juli 2017 de hoogte van de generieke korting te weten. Ondernemers
hebben daarmee voldoende tijd om hun melkveestapel door middel van
natuurlijk verloop in overeenstemming te brengen met het vanaf 1 januari
2018 op hun bedrijf rustende fosfaatrecht.
De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen wat de mogelijke
bedrijfseconomische gevolgen zullen zijn door een hogere generieke
korting als gevolg van de voorgestelde wijzigingen in de nota van
wijziging. Heeft de regering inzichtelijk of een hogere generieke korting
nadelige gevolgen kan hebben voor melkveehouderijen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van het CDA.
Kan de regering per bedrijfssoort binnen de melkveehouderij aangeven
wat de gevolgen zullen zijn van een hogere generieke korting?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van het CDA.
De regering schrijft in de begeleidende brief dat een onvermijdbaar effect
van het opschuiven van de introductiedatum van het fosfaatrechtenstelsel
is dat er nog niet effectief gestuurd wordt op de reductie van de fosfaatproductie. Deze leden willen de regering gezien het bovenstaande vragen
welke haast het wetsvoorstel heeft gezien het feit dat het rechtsstelsel pas
vanaf 1 januari 2018 effectief zal zijn.
In mijn brief van 13 oktober jongstleden (Kamerstuk 34 532, nr. 18) heb ik
uiteengezet waarom ik een spoedige behandeling van onderhavig
wetsvoorstel van cruciaal belang acht: «De Europese Commissie heeft
nog geen groen licht gegeven voor de introductie voor het fosfaatrechtenstelsel en er is geen zekerheid over de voortzetting van de derogatie na
2017 [...]. Gelet op bovenstaande acht ik het noodzakelijk deze wijziging nu
door te voeren en vraag uw inzet het wetsvoorstel, inclusief deze nota van
wijziging, op de kortst mogelijke termijn te behandelen zodat Nederland
zo snel mogelijk aan de Europese Commissie laat zien dat er een wettelijk
stelsel is op basis waarvan de fosfaatproductie in 2018 in lijn is met het
plafond zoals dat thans in de derogatiebeschikking is opgenomen».
Zij willen de regering vragen welke gesprekken er met de sectorpartijen
hebben plaatsgevonden. Is de nota van wijziging voorafgaand met de
sector besproken en zo nee, waarom niet? Welke maatregelen liggen hier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

43

op tafel? Kan de regering aangeven wanneer er een pakket moet liggen?
Kan de regering aangeven wat de reactie van de sectorpartijen was op de
nota van wijziging?
Vertegenwoordigers van sectorpartijen en maatschappelijke organisaties
zijn op hetzelfde moment geïnformeerd over het standpunt van de
Europese Commissie en over de nota van wijziging als uw Kamer. De
sectorpartijen hebben hun teleurstelling uitgesproken over het oordeel
van de Europese Commissie en hebben zich bereid verklaard samen te
werken aan een overtuigend pakket maatregelen om een overtuigende
daling van de fosfaatproductie in 2017 te realiseren.
Er is geen harde deadline voor het indienen van een overtuigend pakket
bij de Europese Commissie. Dit moet op zo kort mogelijke termijn
gebeuren. Zoals ik in mijn brief van 13 oktober jongstleden (Kamerstuk
34 532, nr. 18) heb aangegeven benadrukt de Europese Commissie dat het
essentieel is dat Nederland een overtuigend pakket presenteert waarmee
de fosfaatproductie in 2017 wordt gereduceerd en is het de inzet van de
Europese Commissie dat eind 2017 zeker moet worden gesteld dat
Nederland weer aan zijn verplichtingen voldoet. Omdat maatregelen in
2017 effectief moeten zijn, is het van het grootste belang dat op zo kort
mogelijke termijn overeenstemming met de Europese Commissie wordt
bereikt.
De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen naar de 23 miljoen
euro die zij mogelijk beschikbaar wil stellen uit het crisisbudget vanuit de
EU («Oordeel EU-commissie valt rauw op dak Van Dam», Boerderij.nl,
13 oktober 2016). Kan de regering aangeven hoe dit bedrag ingezet zal
gaan worden om de fosfaatproductie te verlagen? Kan de regering in een
berekening aangeven welk bedrag er per koe beschikbaar is bij inzet van
die 23 miljoen euro uit het crisisbudget vanuit de EU?
Deze leden willen daarnaast vragen wat de inzet van de volledige
23 miljoen euro voor de melkveehouderij betekent voor het toegezegde
bedrag voor de varkenshouderij, immers bij beantwoording op vragen uit
de Kamer over het nieuwe Europese steunpakket aan boeren (Documentnummer 2016D33602) heeft de regering een deel van deze 23 miljoen euro
toegezegd aan de varkenssector.
De lidstaten mogen op basis van objectieve en niet-discriminerende
criteria maatregelen nemen, op voorwaarde dat de betrokken betalingen
de mededinging niet verstoren, die dienen ter ondersteuning van
melkproducenten of landbouwers in andere veehouderijsectoren die
bepaalde, in de verordening omschreven, activiteiten verrichten met als
doel de economische duurzaamheid van hun bedrijf te stimuleren en bij te
dragen aan het stabiliseren van de markt. Tot de omschreven activiteiten
behoren ook het reduceren of niet verhogen van de productie en het
toepassen van milieuen klimaatvriendelijke productiemethoden.
Over de precieze inzet van de middelen en de omvang van het bedrag dat
ik voor de melkveehouderij, respectievelijk de varkenshouderij,
beschikbaar wil stellen, ben ik nog in overleg met de betrokken sectoren.
Zoals ik eerder heb aangegeven in mijn brief van 23 juni jl. (Kamerstuk
28 973, nr. 180), zal ik de Europese middelen van de nationale envelop
voor een deel besteden aan de uitwerking van het Actieplan vitalisering
varkenshouderij. Ik wil deze middelen beschikbaar stellen voor het
stimuleren van innovatie in duurzaamheid, voor de ontwikkeling van
nieuwe onderscheidende marktconcepten en andere maatregelen die
leiden tot een versterking van de ketensamenwerking in de varkenshouderij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

44

Ik zal uw Kamer informeren over de voorgenomen besteding van de
nationale enveloppe, in ieder geval voordat ik het maatregelpakket
notificeer bij de Europese Commissie; die notificatie dient op grond van
Verordening (EU) 2016/1613 uiterlijk op 30 november 2016 plaats te
vinden.
Zij willen de regering vragen naar de betekenis van de zin in de begeleidende brief dat het voor de Europese Commissie van belang is dat
Nederland pas na afloop van de huidige derogatieperiode aan de
voorwaarden van de huidige derogatie voldoet. Hoe moeten de leden van
de VVD-fractie dit zien in het licht van passages uit eerdere brieven
(Kamerstuk 33 979, nr. 98 en Kamerstuk 33 979, nr. 108) waarin de
noodzaak voor het fosfaatrechtensysteem werd gekoppeld aan een
mogelijke ingebrekestelling op de huidige derogatie bij overschrijding van
het fosfaatproductieplafond over enig jaar? Wanneer werd duidelijk dat
een ingebrekestelling in de huidige periode niet aan de orde zou zijn?
Waarom heeft de regering dit niet met de Kamer gedeeld?
De huidige derogatie loopt van 2014 tot en met 2017. Het fosfaatrechtenstelsel garandeert pas vanaf 2018 dat de productie van fosfaat
overeenkomt met het productieplafond. Nederland voldoet daarmee pas
na afloop van de huidige derogatieperiode weer aan de voorwaarden die
aan deze derogatie zijn verbonden. Dat is wat bedoeld wordt met de
betreffende zin. De Europese Commissie benadrukt dat het essentieel is
dat Nederland een overtuigend pakket presenteert waarmee de fosfaatproductie in 2017, dus nog in de huidige derogatieperiode, wordt
gereduceerd. Het is de inzet van de Europese Commissie dat eind 2017
zeker moet worden gesteld dat Nederland weer aan de verplichtingen
voldoet.
Deze leden willen de regering vragen wat de stand van zaken is met
betrekking tot de onderhandelingen voor de nieuwe derogatie. Is de
regering bereid de Kamer hierover te informeren?
Er zijn nog geen gesprekken met de Europese Commissie gevoerd over
een nieuwe derogatie. Gesprekken aangaande een nieuw derogatieverzoek zijn pas zinvol zodra er helderheid is over de inhoud van het zesde
actieprogramma Nitraatrichtlijn, omdat voor de Europese Commissie een
actieprogramma dat voldoende invulling geeft aan de Nitraatrichtlijn een
voorwaarde is voor een eventuele nieuwe derogatie.
Het lid Lodders heeft recentelijk aanvullende Kamervragen gesteld
(Documentnummer 2016Z18670) over het bericht «Veehouderij kan niet
zonder begrenzing». De leden van de VVD-fractie zien deze vragen graag
gelijktijdig beantwoord.
Uw Kamer ontvangt de antwoorden op de vragen van het lid Lodders van
de fractie van de VVD zo spoedig mogelijk.
Deze leden willen hierbij ook vragen wat de gevolgen voor de onderhandelingen zijn bij de substantiële nota van wijziging. Welk comfort kan de
regering aan de melkveehouderijsector bieden over de onderhandelingen,
de inzet en het verkrijgen van derogatie?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het citaat uit mijn
brief van 13 oktober jongstleden aan uw Kamer (Kamerstuk 34 532, nr. 18)
zoals opgenomen in het antwoord op een eerdere vraag van de leden van
de VVD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

45

Hoe haalbaar is het volgens de regering om de derogatie ook na 2017 te
behouden? Welke rol ziet zij hiervoor bij de sector? En welke rol ziet zij
voor zichzelf?
De milieuresultaten van de huidige derogatie laten naar mijn mening zien
dat een derogatie goed kan samengaan met het bereiken van de doelen
van de Nitraatrichtlijn (zie onder andere de meest recente monitoringrapportage in het kader van de derogatie: bijlage bij Kamerstuk 33 037,
nr. 178).
Het verkrijgen van een derogatie vereist wel een gedegen actieprogramma met maatregelen die de Europese Commissie voldoende
vertrouwen geven dat daarmee de grond- en oppervlaktewaterkwaliteitsdoelen van de Nitraatrichtlijn worden behaald. Overtuigende maatregelen
om te bewerkstelligen dat het mestoverschot niet leidt tot het in gevaar
brengen van het bereiken van de doelen van de Nitraatrichtlijn zullen ook
voor de periode vanaf 2018 een belangrijke voorwaarde zijn voor het
verkrijgen van een derogatie. Zoals aangegeven in de toelichting bij de
nota van wijziging (Kamerstuk 34 532, nr. 19) is het dan ook van groot
belang dat Nederland op korte termijn maatregelen neemt om nog in 2017
de mestproductie te beperken tot het productieplafond uit de huidige
derogatie en dat vanaf 2018 een stelsel van fosfaatrechten van kracht is.
Het beroep dat ik doe op de betrokken sectorpartijen om een overtuigende
daling van de fosfaatproductie in 2017 te realiseren moet ook in dit licht
gezien worden. Met de betrokken sectorpartijen werk ik intensief samen
aan het vormgeven van een overtuigend pakket maatregelen om dat doel
te realiseren.
Zij willen de regering vragen nader in te gaan op de noodzaak de
voorliggende wijzigingen op een zo een kort mogelijke termijn te
behandelen. Waarom is dit noodzakelijk gezien het feit dat de Europese
Commissie nog groen licht moet geven op voorliggende wijzigingen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de VVD.
De regering schrijft in de slotzinnen dat de fosfaatproductie met het
wettelijk stelsel in het jaar 2018 in lijn is met het plafond zoals dat thans in
de derogatiebeschikking is opgenomen. De leden van VVD-fractie willen
naar aanleiding van deze zin vragen hoe de generieke korting over het jaar
2018 geeffectueerd zal worden. Blijft hier dezelfde systematiek gelden dat
binnen het stelsel achteraf wordt beoordeeld of in enig jaar niet teveel is
geproduceerd? Zo nee, op welke wijze vindt dit dan plaats?
De hoeveelheid rechten die per individueel bedrijf wordt toegekend wordt
bepaald op basis van gegevens over de veestapel op 2 juli 2015 (de
peildatum) en de forfaitaire excretiewaarden. De generieke korting zal
niet, zoals was voorzien in het oorspronkelijke wetsvoorstel, worden
toegepast nadat de rechten zijn verstrekt, maar direct worden verwerkt in
de hoeveelheid rechten die wordt toegekend na de inwerkingtreding van
het stelsel per 1 januari 2018. Of een bedrijf zich heeft gehouden aan het
verbod om in een kalenderjaar niet meer fosfaat met melkvee te produceren dan het op het bedrijf rustende fosfaatrecht wordt gecontroleerd na
afloop van een kalenderjaar, voor de eerste maal in 2019 over het
kalenderjaar 2018.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten waarom de datum «voor
1 april 2017» vervangen wordt voor een datum bij ministeriële regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

46

Deze leden willen de regering vragen of onder onderdeel G, artikel 23,
vierde lid, de periode van «tussen 2 juli 2015 en 1 januari 2017» niet
aangepast dient te worden nu de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
een jaar opschuift.
De zinsnede «voor 1 april 2017» is om praktische redenen vervangen door
een bij ministeriële regeling te bepalen datum. Op deze wijze kan een
tijdstip worden vastgesteld dat past bij het verdere verloop van het
wetgevingsproces en de praktische uitvoering daarvan.
De einddatum van de periode waarbinnen een beëindigd bedrijf is
overgenomen als bedoeld in artikel 23, vierde lid, dient inderdaad als
gevolg van het opschuiven van de toepassingsdatum van het fosfaatrechtenstelsel eveneens een jaar te worden opgeschoven. Hiertoe zal een
aanvullende nota van wijziging worden ingediend.
Zij willen vragen wat er precies wordt bedoeld met artikel 1, onderdeel G,
lid 7. Waarom worden hier geen concrete data genoemd?
Voor een antwoord op de eerste vraag wordt verwezen naar paragraaf 6
van de toelichting bij de nota van wijziging. Er zijn geen concrete data in
het zevende lid van artikel 23, omdat het hier gaat om bekendmaking van
gegevens van de begunstigde van de steun, in dit geval de landbouwer
aan wie het fosfaatrecht wordt toegekend, en de termijn van zes maanden
respectievelijk tien jaar pas kan gaan lopen vanaf het moment van
daadwerkelijke toekenning aan de concrete landbouwer. Daaraan is in de
wet derhalve geen vaste datum te koppelen.
Waarom zijn de woorden «deze gegevens blijven voor tenminste tien jaar
openbaar beschikbaar» toegevoegd aan artikel 1 onderdeel G lid 7? Klopt
het dat dit in de oorspronkelijke wet niet was opgenomen?
Het klopt dat dit onderdeel nog niet in het oorspronkelijke wetsvoorstel
was opgenomen. Dit voorschrift volgt net als de rest van het zevende lid
uit de staatssteunrichtsnoeren ten behoeve van milieubescherming,
waarover in paragraaf 6 van de toelichting op de nota van wijziging uitleg
wordt gegeven.
Kunt u een toelichting geven op artikel 1b waaraan onderdeel J drie
onderdelen worden toegevoegd?
Onder artikel 1, onderdeel B, wordt een lid toegevoegd dat de kennisgeving voor het overgaan van een fosfaatrecht of een gedeelte hiervan
voor 1 januari 2018 is gedaan. Wat wordt hiermee bedoeld?
Door middel van deze wijziging wordt een nieuw onderdeel e toegevoegd
aan het tweede lid van artikel 29. Dit onderdeel dient ertoe uit te sluiten
dat op voorhand al sprake kan zijn van een overgang van fosfaatrechten.
Zoals in de toelichting op de nota van wijziging is uiteengezet, beoogt
deze de verhandelbaarheid van rechten pas mogelijk te maken op het
moment dat door de generieke korting is geborgd dat de fosfaatproductie
weer in overeenstemming is met het productieplafond.
De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen naar welke
Unie-normen het toegevoegde tweede lid, artikel 38a verwijst.
Kan de regering motiveren waarom de uitgifte van de fosfaatbank, zoals
onder onderdeel N, artikel 38a, wordt toegevoegd dat: dit een vrijstelling
of ontheffing bedoeld in het eerste lid wordt uitsluitend gegeven voor
milieudoelstellingen die verder gaan dan die welke op grond van de voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

47

de betrokken ondernemingen verplichte Unienormen zouden zijn bereikt?
Kunt u het antwoord voorzien van een verwijzing?
Voor het antwoord op deze vragen wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden over de borging van begrenzing van het
plafond en de vraag van de leden over of het fosfaatrechtenstelsel de
manier is om aan de voorwaarde van de derogatie te voldoen.
Kunt u aangeven wat het verschil is tussen een ontheffing en vrijstelling?
Waarom worden beide begrippen naast elkaar gebruikt?
Volgens Aanwijzing 124 van de Aanwijzingen voor de regelgeving ziet een
ontheffing op een individueel geval en ziet een vrijstelling op een
categorie gevallen. Bij deze terminologie wordt aangesloten, evenzeer als
dat in artikel 38 van de Meststoffenwet het geval is.
De leden van de VVD-fractie willen de regering vragen of zij bereid is de
bezwaren die uit de gesprekken met Europese Commissie naar voren zijn
gekomen met betrekking tot het voorgenomen rechtenstelsel te delen met
de Kamer, eventueel via de procedure van vertrouwelijke inzage.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van deze leden.
Kan de regering aangeven waarom de Europese Commissie, ondanks de
aangevoerde omstandigheden door Nederland, niet tot een ander oordeel
is gekomen dan dat bij de introductie van fosfaatrechten sprake is van
staatssteun? Wat was de inhoudelijke motivatie van de Europese
Commissie?
Zoals aangegeven in de toelichting bij de nota van wijziging (Kamerstuk
34 532, nr. 7) komen bij het stelsel van fosfaatrechten rechten toe aan
bepaalde ondernemingen die het voordeel niet langs commerciële weg
kunnen verkrijgen. Het voordeel is daarmee selectief en in de staatsteunpraktijk wordt snel aangenomen dat een maatregel in potentie de
concurrentie kan vervalsen en de handel tussen landen in de interne
markt kan beïnvloeden. De Europese Commissie oordeelt dat ook bij de
introductie van fosfaatrechten daarom sprake is van staatssteun.
De regering spreekt in de toelichting op de nota van wijziging over twee
fundamentele belemmeringen op het oorspronkelijke wetsvoorstel.
Hiermee geeft de regering impliciet aan dat het wetsvoorstel fundamenteel gewijzigd is. Waarom heeft de regering deze nota van wijziging
niet eerst voorgelegd aan de Raad van State voor een nader advies? De
Raad van State heeft, zoals ook eerder aangegeven in deze vragen, dit ook
in haar eerste advies aangegeven.
Voor het antwoord op de vraag waarom de nota van wijziging niet is
voorgelegd aan de Raad van State wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD. De twee
belemmeringen die de Europese Commissie signaleert op het oorspronkelijke wetsvoorstel kunnen in het kader van de beoordeling of staatsteun
verenigbaar kan worden verklaard met de interne markt worden
bestempeld als fundamenteel. De wijziging die is aangebracht in het
wetsvoorstel om deze belemmeringen weg te nemen is daarentegen niet
fundamenteel, aangezien opzet en systematiek van het wetsvoorstel in
wezen ongewijzigd blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

48

Deze leden willen vragen naar de eerste belemmering voor staatssteun bij
het voorstel, zoals aangegeven door de Europese Commissie. De regering
stelt in de toelichting bij de nota van wijziging dat de eerste belemmering
ten aanzien van staatssteun kan worden weggenomen door het stelsel
van fosfaatrechten pas in werking te laten treden wanneer onder het
productieplafond wordt geproduceerd. Het wetsvoorstel en de memorie
van toelichting zijn niet duidelijk wanneer en op basis van welke getallen
de toewijzing van fosfaatrechten zal geschieden en wanneer de melkveehouder zich aan dit plafond moet houden.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de VVD.
Kan de regering aangeven of op het moment dat het stelsel in werking
treedt, op 1 januari 2018, naar verwachting voldaan wordt aan het
fosfaatproductieplafond.
Indien het fosfaatproductieplafond op 1 januari 2018 bereikt moet zijn, dan
hebben de leden van de VVD-fractie de volgende vragen: Hoe wil de
regering dit bereiken?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn brief aan uw Kamer
van 13 oktober jongstleden (Kamerstuk 34 532, nr. 18) en naar de
toelichting bij de nota van wijziging (Kamerstuk 34 532, nr. 19).
Welke juridische grondslag geeft melkveehouders de opdracht om
voorafgaand aan 1 januari 2018 het aantal dieren terug te brengen naar de
hoeveelheid dieren die per wet op 1 januari 2018 zijn toegestaan?
Daarvoor is geen juridische grondslag. Deze wet regelt dat melkveehouders vanaf 1 januari 2018 per jaar niet meer fosfaat mogen produceren
met melkvee dan waarvoor zij over rechten beschikken.
Wat is de uiterste datum waarop het fosfaatproductieplafond (referentie
van 2 juli 2015 minus de generieke korting) voor een individuele melkveehouder gecommuniceerd wordt? Wat zijn de sancties als dit niet gebeurt?
RVO heeft reeds aan ondernemers gevraagd gegevens te controleren op
basis waarvan de fosfaatrechten zullen worden toegekend. Daarnaast zal
in juli 2017 het afromingspercentage bekend worden gemaakt. Daarmee
hebben de ondernemers al medio 2017 zicht op de hoeveelheid fosfaatrechten die hen zal worden toegekend. Ondernemers ontvangen na de
inwerkingtreding van het stelsel van fosfaatrechten per 1 januari 2018 van
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland een beschikking met daarin
vermeld het aantal fosfaatrechten, uitgedrukt in kilogrammen fosfaat, dat
wordt toegekend aan het betreffende bedrijf. Deze formele beschikkingen
kunnen pas worden verstrekt nadat de wet van kracht is geworden.
De regering heeft in het oorspronkelijk wetsvoorstel aangegeven dat
inkrimping van de veestapel via natuurlijk verloop moet kunnen plaatsvinden. Hoe wil de regering dit in de voorliggende nota van wijziging
borgen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van het CDA.
Indien het fosfaatproductieplafond op 1 januari 2018 nog niet bereikt is,
wat is dan de uiterste datum waarop dit wel zal gebeuren? Hoe staat dit in
verhouding met de opmerking in de memorie van toelichting dat de
Europese Commissie staatssteun pas wil toestaan zodra Nederland onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

49

het fosfaatplafond produceert? Betekent dit dat na invoering van de
fosfaatrechten op 1 januari 2018 een verbod op de verhandelbaarheid kan
plaatsvinden als Nederland nog niet onder het afgesproken fosfaatproductieplafond produceert?
De nota van wijziging heeft tot doel tegemoet te komen aan de bezwaren
van de Europese Commissie. Het wetsvoorstel wordt hiertoe gewijzigd.
Het stelsel van fosfaatrechten zal op 1 januari 2018 worden ingevoerd.
Vanaf die dag zullen fosfaatrechten worden verstrekt aan alle bedrijven
die op 2 juli 2015 melkvee hielden en die op 1 januari 2018 nog een bedrijf
voeren. De fosfaatrechten zullen vanaf de inwerkingtreding verhandelbaar
zijn. De totale hoeveelheid rechten die op 1 januari 2018 wordt toegekend,
komt overeen met het fosfaatproductieplafond in de derogatiebeschikking. Daarmee wordt geborgd dat de fosfaatproductie in Nederland
in 2018 onder het fosfaatproductieplafond blijft.
In de memorie van toelichting spreekt de regering onder het kopje
«geoorloofde staatssteun» over het fosfaatproductieplafond van 172,9
miljoen kilogram fosfaat. Wat betekent deze nota van wijziging voor de
pluimveesector en de varkenssector?
Is met het voorliggend voorstel voldoende geborgd dat bij de introductie
van het stelsel, 1 januari 2018, Nederland daadwerkelijk onder het
productieplafond produceert? Volgens de systematiek van het voorgestelde stelsel wordt er immers achteraf beoordeeld of in enig jaar niet
teveel is geproduceerd, en zal Nederland derhalve pas aan het einde van
2018 voldoen aan de voorwaarde van het productieplafond. Kan de
regering hier nader op ingaan? Is dit voldoende in de ogen van de
Europese Commissie? In één van de laatste zinnen van de toelichting
schrijft de regering immers dat de inzet van de Europese Commissie is dat
aan het eind van het jaar 2017 zeker moet worden gesteld dat Nederland
weer aan de verplichtingen voldoet. Hier zit volgens de leden van de
VVD-fractie een discrepantie met de voorliggende nota van wijziging.
In de toelichting zit geen discrepantie met de voorliggende nota van
wijziging. De Europese Commissie wil staatssteun – in de vorm van door
de Nederlandse overheid om niet verstrekte en vrij verhandelbare
fosfaatrechten – pas toestaan, zodra Nederland onder het fosfaatproductieplafond produceert. Dit betekent dat bij de inwerkingtreding van het
stelsel van fosfaatrechten de som van de fosfaatrechten die aan alle
bedrijven wordt toegekend niet groter mag zijn dan het niveau van het
fosfaatproductieplafond. De door de leden van de fractie van de VVD
aangehaalde zin uit de toelichting bij de nota van wijziging moet in dat
licht worden bezien.
De nota van wijziging heeft geen betekenis voor het stelsel van varkensen pluimveerechten.
Voor het overige wordt verwezen naar het antwoord op de voorgaande
vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Daarnaast stelt de regering dat staatssteun niet verstrekt mag worden ter
voorkoming van een inbreukprocedure als gevolg van het niet voldoen
aan de voorwaarde die door de Europese Commissie aan de derogatie is
verbonden, het productieplafond. Deze leden willen de regering vragen
waarom dan het stelsel van verhandelbare fosfaatrechten wordt geïntroduceerd om aan de voorwaarden van de derogatie te voldoen. In de brief
van 2 juli 2015 (Kamerstuk 33 979, nr. 98) staat: «Het doel van het nieuwe
instrumentarium is het borgen van het sectorplafond van 84,9 miljoen
kilogram fosfaat. Dit plafond zal om die reden als doel opgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

50

worden in de wet. De wet zal instrumenten bevatten die het mogelijk
maken fosfaatrechten af te romen ter borging van het sectorplafond.» En
in de brief van 3 maart jl. (Kamerstuk 33 979, nr. 108) schrijft de regering:
«Gezien de overschrijding van het plafond zal Nederland, om de huidige
derogatie te kunnen behouden, aan de Europese Commissie de garantie
moeten geven dat op korte termijn maatregelen worden genomen om de
fosfaatproductie weer onder het plafond te brengen. De introductie van
wettelijk verankerde productiebegrenzing voor de melkveehouderij is de
enige manier om die garantie te geven.» De leden van de VVD-fractie
willen de regering vragen waarom het rechtenstelsel nodig is voor het
behouden van de huidige derogatie, wanneer het niet mag ingezet
worden om te voldoen aan de voorwaarden van die derogatie, terwijl dit
wel het doel is van het rechtenstelsel.
De introductie van het stelsel van fosfaatrechten is volgens de regering
het enige directe sturingselement om ervoor te zorgen dat Nederland het
fosfaatproductieplafond van 172,9 miljoen kilogram kan borgen. Dit stelsel
is essentieel om de Europese Commissie te kunnen garanderen dat
Nederland in staat is fosfaatproductie te maximaliseren op het niveau van
het fosfaatproductieplafond. Voor de onderhandelingen over een
toekomstige derogatie is het beschikken over dit stelsel eveneens cruciaal.
Deze leden willen de regering vragen naar de definitie van een Unienorm,
zoals opgenomen in de Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van
milieubescherming en energie 2014–2020 (2014/C 200/01). De Unienorm
wordt in deze mededeling van Europese Commissie als volgt gedefinieerd: «een verplichte Unienorm waarbij de op milieugebied te bereiken
normen per onderneming zijn vastgesteld.» Er wordt daarbij tevens
verwezen naar voetnoot 21: «bijgevolg worden op Unieniveau vastgestelde normen of doelstellingen die bindend zijn voor lidstaten, maar niet
voor individuele ondernemingen, geacht geen Unienormen te zijn.» De
regering schrijft echter in de toelichting bij de nota van wijziging dat:
«Nederland dient in de ogen van de Europese Commissie met het stelsel
van fosfaatrechten een doel na te streven dat verder gaat dan louter het
borgen van het productieplafond van 172,9 miljoen kilogram fosfaat, zoals
dit door de Europese Commissie als voorwaarde aan de derogatie is
verbonden.» De leden van de VVD-fractie willen hierbij de regering vragen
of het fosfaatproductieplafond niet een vastgestelde norm of doelstelling
is die bindend is voor Nederland als lidstaat, en derhalve geen Unienorm
is zoals gedefinieerd in de Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van
milieubescherming en energie 2014–2020 (2014/C 200/01). Deze leden
willen de regering vragen, gezien het bovenstaande, of het fosfaatproductieplafond zoals afgesproken in de derogatie wel als Unie-norm zou
mogen gelden binnen het toegevoegde tweede lid van artikel 38a.
Er is bij de opstelling van het wetsvoorstel van meet af aan rekening mee
gehouden dat de introductie van een rechtenstelsel om het fosfaatplafond
te bereiken en te borgen staatssteun zou kunnen vormen. Daarbij was de
inzet om, als de Europese Commissie tot het oordeel zou komen dat er
inderdaad van staatssteun sprake is, de introductie van het fosfaatrechtenstelsel door de Europese Commissie verenigbaar te laten verklaren op
grond van de door de leden van de VVD-fractie genoemde richtsnoeren.
Het was ook voor mij een onverwachte wending dat de Europese
Commissie zich bij de toetsing aan de richtsnoeren op het standpunt heeft
gesteld dat geen sprake zou kunnen zijn van verenigbare steun omdat de
steun tot doel zou hebben te voldoen aan een Unienorm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

51

Immers, de verplichte Unienorm waar hier op gedoeld wordt, betreft het
voor de lidstaat geldende fosfaatproductieplafond in de derogatiebeschikking. Dit is echter geen norm die rechtstreeks toepasselijk is op
individuele bedrijven, zoals ook de leden van de VVD-fractie constateren.
Pas met de introductie van het fosfaatrechtenstelsel wordt voorzien in een
individueel plafond voor de betrokken bedrijven. Dit is echter een
nationaal plafond en geen Unienorm.
Ik deel op zich dan ook de mening van de leden van de fractie van de VVD
dat de Europese Commissie de richtsnoeren op dit punt te streng uitlegt
en toepast, omdat het fosfaatproductieplafond in de derogatiebeschikking
wel bindend is voor de lidstaat Nederland maar niet direct voor individuele bedrijven.
Tegelijkertijd kan ik er echter niet omheen, dat het de Europese
Commissie is die op grond van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie bevoegd is om – onder toezicht van het Hof van Justitie –
te oordelen of er bij een nationale steunmaatregel sprake is van
verenigbare staatssteun of niet.
Dit betekent dat het voorgestelde fosfaatrechtenstelsel niet kan worden
ingevoerd zonder het reële risico van een ingebrekestelling door de
Europese Commissie vanwege het niet correct toepassen van de
Europese staatssteunkaders, waarbij Nederland wordt verplicht om het
voordeel dat bedrijven als gevolg van ongeoorloofde staatssteun hebben
ontvangen, terug te vorderen.
Dit risico is zo reëel en de consequenties voor de betrokken bedrijven zijn
zo groot, dat ik een dergelijk risico niet wil nemen maar in plaats daarvan
de invoering van het wetsvoorstel heb aangepast om de bezwaren van de
Europese Commissie weg te nemen.
Zij willen de regering vragen of het wetsvoorstel met de nota van
wijziging opnieuw genotificeerd dient te worden bij de Europese
Commissie om zeker te stellen dat er geen verschillen van inzicht bestaan
met de Europese Commissie met betrekking tot dit wetsvoorstel. Zo ja,
heeft deze notificatie al plaatsgevonden? Zo nee, waarom is de regering
van mening dat een notificatie niet noodzakelijk is?
De leden van de VVD-fractie willen deze vragen ook stellen naar
aanleiding van de opmerkingen van de regering in een interview
gepubliceerd op Boerderij.nl («Oordeel EU-commissie valt rauw op dak
Van Dam», Boerderij.nl, 13 oktober 2016), waarin de Staatssecretaris
aangeeft dat: «Formeel wordt een wet pas door de Commissie beoordeeld
als het definitief wordt genotificeerd.» Kan de regering hier nader op
ingaan?
De intensieve gesprekken met de Europese Commissie in het kader van
staatsteun hebben geleid tot het aanpassen van het wetsvoorstel. De
staatsteun die het gewijzigde wetsvoorstel oplevert zal nog verenigbaar
moeten worden verklaard met de interne markt onder de staatssteunrichtsnoeren ten behoeve van milieubescherming en energie 2014–2020. Een
staatssteunnotificatie is hiervoor noodzakelijk. Het feit dat een regeling
pas door de Europese Commissie wordt beoordeeld als zij definitief wordt
genotificeerd neemt niet weg dat hier verkennende gesprekken aan vooraf
kunnen gaan. Ten algemene heeft de Europese Commissie ook een
voorkeur voor zodanige pre-notificatie, om de formele procedure vlot te
kunnen afwikkelen. De gesprekken met de Europese Commissie over het
fosfaatrechtenstelsel zullen derhalve worden voortgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

52

De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de nota van
wijziging inzake wijziging van de Meststoffenwet in verband met de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten. Deze leden betreuren het dat
de nota van wijziging vertraging oplevert. Boeren worden hierdoor nog
langer in onzekerheid gelaten. Zij willen benadrukken dat het wat hun
betreft van groot belang is de sector snel duidelijkheid te geven. De leden
van de PvdA-fractie hebben nog enkele vragen en opmerkingen en
verzoeken de regering hierop in te gaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering op welke wijze zij de
sector wil stimuleren om al in het jaar 2017 een afbouw van de fosfaatproductie in te zetten. Deze leden lezen dat er «nadrukkelijk een verzoek» zal
worden gedaan op de betrokken sectorpartijen. Dit stelt deze leden niet
gerust. Al eerder is erop vertrouwd dat de sector overschrijding van het
plafond zou voorkomen, maar de sector heeft dit niet kunnen voorkomen.
Zij zien niet in hoe de sector nu wél zelf door middel van een daling naar
een fosfaatproductie onder het plafond zou kunnen komen. De leden van
de PvdA-fractie vragen de regering waarom zij er wel vertrouwen in heeft
dat de sector er nu wel zelf voor kan zorgen onder het plafond uit te
komen, terwijl dit eerder niet lukte. Wat zeggen de sectorvertegenwoordigers hier zelf over?
Het gaat erom dat Nederland een overtuigend pakket presenteert
waarmee de fosfaatproductie in 2017 wordt gereduceerd. Het is niet
mogelijk om dat via dwingende publieke maatregelen te realiseren.
Daarom zal de sector, via private maatregelen, fosfaatreductie moeten
realiseren. Het pakket kan geen verzameling voornemens zijn, maar moet
concrete maatregelen bevatten waarvan het effect op de fosfaatproductie
kan worden gekwantificeerd en waarvan voldoende zeker is dat dat effect
ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
Mocht het, ondanks de inzet van de sector en de regering, niet lukken om
voor 1 januari 2018 onder het fosfaatplafond te komen, wat zijn hiervan
dan de gevolgen? Betekent dit dat er op 1 januari aan zeer veel bedrijven
boetes zullen worden opgelegd, omdat zij meer fosfaat produceren dan zij
op dat moment rechten hebben? En wat zijn de gevolgen voor het behoud
van de derogatie? Zal dit alles duidelijk naar de sector, maar ook naar
individuele boeren, gecommuniceerd worden om te benadrukken dat het
van het grootste belang is op 1 januari 2018 niet meer fosfaat te produceren dan er rechten voor het bedrijf zijn? Is er daarnaast rekening mee
gehouden dat boeren op 1 januari 2018 direct heel veel rechten met elkaar
zullen willen gaan verhandelen om over voldoende rechten voor hun
fosfaatproductie te beschikken? Welke gevolgen heeft dit voor het
systeem, zoals een prijsopdrijvend effect en overbelasting van de
ICT-infrastructuur, en welke maatregelen zullen worden genomen om
problemen te voorkomen? Is er daarnaast rekening mee gehouden dat
boeren wellicht een te rooskleurige inschatting maken (bijvoorbeeld door
de prijs te laag in te schatten) waardoor zij niet over voldoende rechten
kunnen beschikken op 1 januari 2018, omdat deze bijvoorbeeld duurder
zijn dan verwacht? Wat zullen de gevolgen hiervan zijn?
Zoals ik in mijn brief van 13 oktober jongstleden (Kamerstuk 34 532, nr.
18) heb aangegeven heeft de Europese Commissie nog geen groen licht
gegeven voor de introductie van het fosfaatrechtenstelsel. In de komende
maanden zal het overleg met de Europese Commissie worden voortgezet.
Van belang voor de Europese Commissie is dat Nederland een
overtuigend pakket aan maatregelen presenteert om de fosfaatproductie
al in 2017 verregaand te reduceren. Ik ben in overleg met betrokken
sectorpartijen over stappen die hiertoe gezet moeten worden. Per
1 januari 2018 is het de verantwoordelijkheid van individuele bedrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

53

om hun fosfaatproductie en de hoeveelheid fosfaatrechten waarover zij
beschikken met elkaar in overeenstemming te brengen.
Er wordt in de uitvoering rekening gehouden met een piek in
overdrachten na inwerkingtreding van het stelsel. De ICT bij de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland is hier op berekend.
Of en zo ja, in welke mate, ondernemers een te rooskleurige inschatting
maken of hebben gemaakt kan ik niet bepalen en is de verantwoordelijkheid van de betreffende ondernemer zelf. Wat de gevolgen van een
mogelijk te rooskleurige inschatting zouden kunnen zijn kan ik dan ook
niet inschatten.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering wat de gevolgen van het
uitstellen van het invoeren van fosfaatrechten voor natuur en milieu zijn.
Wat is het oordeel van de regering hierover? Indien er negatieve gevolgen
te verwachten zijn, kan de regering dan maatregelen treffen om dit te
voorkomen? Zo ja, welke maatregelen en is de regering bereid dit te
doen? Zo nee, waarom niet?
Het meest betekenisvolle effect voor natuur en milieu van het uitstel van
het stelsel van fosfaatrechten is dat de fosfaatproductie niet al per
1 januari 2017 van rechtswege wordt teruggebracht tot het niveau van
2 juli 2015. Dit betekent dat de fosfaatproductie door melkvee pas in 2017
zal dalen, afhankelijk van de werking van het pakket aan maatregelen dat
kan worden doorgevoerd. De druk op de mestmarkt blijft door een hogere
fosfaatproductie aan het begin van 2017 mogelijk hoger, zo ook de
emissie van methaan, ammoniak en overige broeikasgassen. Deze
effecten zullen, gezien de in de verhouding tot de totale fosfaatproductie
beperkte omvang van de extra fosfaatproductie ten opzichte van het
niveau van 2 juli 2015, naar verwachting relatief beperkt en van korte duur
zijn.
Deze leden lezen dat de Europe Commissie het wetsvoorstel als staatssteun aanmerkt, omdat «rechten worden geïntroduceerd die vanaf
inwerkingtreding schaars zullen zijn, de rechten vanaf de inwerkingtreding
van het stelsel vrij verhandelbaar worden en een waarde vertegenwoordigen in het economisch verkeer». Zij vragen de regering waarom is
gekozen voor een wijziging waarbij de invoer van deze verhandelbare
rechten een jaar wordt uitgesteld. Klopt het dat als alle rechten niet vrij
verhandelbaar zouden zijn (dus niet slechts de afroming van 10%), maar
in plaats daarvan door middel van een fosfaatbank worden uitgedeeld
(vergelijkbaar met de fosfaatbank zoals nu in het wetsvoorstel is
opgenomen, op basis van criteria zoals grondgebondenheid, dierenwelzijn en duurzaamheid) er geen sprake zou zijn van staatssteun en dit
dus wel met ingang van 1 januari 2017 ingevoerd zou kunnen worden om
op die manier ruim op tijd onder het fosfaatplafond te komen? Is dit
systeem ook overwogen naar aanleiding van de reactie van de Europese
Commissie? Zo ja, waarom is hier niet voor gekozen? Zo nee, waarom is
dit niet overwogen en bent u bereid dit alsnog te doen en uw conclusie
met de Kamer te delen?
Indien fosfaatrechten niet verhandelbaar zijn vertegenwoordigen zij voor
de landbouwer aan wie zij worden toegekend geen financiële waarde,
anders dan dat de fosfaatrechten het recht geven om een dienovereenkomstige hoeveelheid fosfaat met melkvee te produceren. Of de Europese
Commissie het stelsel in dat geval niet als staatsteun zou beoordelen is
speculatie. Het niet verhandelbaar maken van fosfaatrechten is en wordt
niet overwogen omdat hiermee de melkveehouderij feitelijk wordt
bevroren op de situatie zoals deze op 2 juli 2015 was. Ik acht een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

54

dergelijke situatie, gelet op de grote impact die dit zal hebben op de
melkveehouderij, waarop bedrijven niet kunnen inspelen en het feit dat
een dergelijke ingreep voor de betrokken ondernemers volstrekt niet
voorzienbaar was, onwenselijk en juridisch niet houdbaar.
Om de tweede belemmering op te lossen en verder te gaan dan reeds uit
hoofde van Europese milieudoelstellingen verplicht is, wordt de
fosfaatbank die gevuld wordt door middel van 10% afroming bij het
verhandelen van fosfaatrechten opgenomen in de wet. De leden van de
PvdA-fractie vragen de regering of met de Europese Commissie is
overlegd of dit ver genoeg gaat? Zo nee, zou het noodzakelijk kunnen zijn
dit verder uit te breiden door bijvoorbeeld een hoger percentage te stellen
dan 10%?
De reeds gevoerde gesprekken met de Europese Commissie geven geen
aanleiding te veronderstellen dat de voorgestelde invulling van de
fosfaatbank tekortschiet.
Deze leden vragen de regering ten slotte of, door middel van deze
wijziging, gegarandeerd is dat de EU de invoering van fosfaatrechten niet
langer als staatssteun zal aanmerken. Is hierover al overleg geweest met
de EU? Zo nee, waarom niet?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de SP-fractie vragen zich af of de botsing met de staatssteunkaders niet voorzienbaar was en of hier niet op is geanticipeerd.
Deze leden willen graag worden ingelicht over het traject hieromtrent.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Zij denken dat de botsing met de staatssteunkaders eenvoudig
voorkomen kan worden door de fosfaatrechten niet verhandelbaar te
maken. Dan vertegenwoordigen de rechten immers geen geldwaarde en
kan er moeilijk sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun. Onderschrijft
de regering dit? Waarom heeft de regering er niet voor gekozen om in de
nota van wijziging de rechten niet verhandelbaar te maken? Dit zou
immers vele problemen oplossen. Kan de regering aangeven of zij deze
optie na ommekomst van het nieuws uit Brussel betreffende staatssteun
met de sector heeft besproken? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kan de
regering aangeven wat de verschillende reacties waren van betrokken
partijen? Is de regering alsnog bereid om de optie van niet verhandelbare
rechten voor te leggen aan de Europese Commissie en te bespreken met
betrokken partijen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de PvdA.
De leden van de SP-fractie vragen zich ernstig af waarom de regering
ervan uit gaat dat met de nota van wijziging de Europese Commissie niet
meer zal oordelen dat er sprake is van staatssteun. Immers de essentie
van het voorstel is nog ongewijzigd. Kan de regering exact aangeven
welke elementen van wijziging op welke wijze aan de staatssteun kritiek
tegemoet komen en waarom dit voldoende zou zijn?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

55

Welke communicatie is er reeds met de Europese Commissie geweest
over voorliggende wijziging? Klopt het dat de Europese Commissie
Nederland alleen toestaat om verhandelbare fosfaatrechten in te voeren
indien deze dan ook meteen ingezet worden om milieuverbeteringen te
realiseren, die verder gaan dan alleen het precies voldoen aan het
fosfaatplafond? Indien dat zo is, zou dan meteen al bij de introductie van
verhandelbare fosfaatrechten meer gekort moeten worden dan nodig is
om aan het fosfaatplafond te voldoen? Is hierover gesproken met de
Commissie en om hoeveel extra korting zou het dan gaan? Heeft de
Europese Commissie een indicatie gegeven welke verdergaande
milieudoelstellingen door de introductie van fosfaatrechten gerealiseerd
zouden moeten worden, wil het stelsel aanvaardbaar zijn voor de
Europese Commissie? Is het extra korten per 1 januari 2018 om dit te
besteden aan verdergaande milieudoelstellingen een richting waar de
regering op wil gaan? Wordt de fosfaatbank vanaf de start van het
systeem een verplicht en werkend onderdeel van het fosfaatrechtensysteem zijn en hoe staat de Europese Commissie hier tegenover?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
In aanvulling daarop vermeld ik dat de fosfaatbank direct onderdeel van
het fosfaatrechtenstelsel uitmaakt.
De leden van de SP-fractie vragen zich af waarom de regering denkt dat
de sector dit probleem zelf kan oplossen en al in het jaar 2017 tot
fosfaatvermindering kan komen. Deze leden zien niet waarom dit nu
opeens zal lukken, terwijl voorheen ook al aan de sector is gevraagd om
de productie onder het fosfaatplafond te houden en dit is mislukt. Kan de
regering aangeven aan welke maatregelen zij denkt en met welke partijen
zij in gesprek is om een dergelijke productiebeperking te bewerkstelligen?
Wat wil de regering doen als in de loop van het jaar 2017 blijkt dat de
melkproductie dan wel het aantal koeien alleen maar blijft stijgen? Welke
sanctie wil zij hierop zetten? Zij vrezen dat het jaar 2017 een verloren jaar
zal worden voor de terugdringing van het mestoverschot/het fosfaatoverschot.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de PvdA.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering onderkent dat de
afschaffing van de melkquotering funest is geweest voor de Nederlandse
melkveehouders. Is de regering bereid te pleiten voor het opnieuw
invoeren van de melkquotering? Zo nee, is zij bereid te pleiten voor
semi-particuliere vormen van productiebeheersing zoals het Markt
Verantwoordelijkheid Programma van de European Milk Board?
De Europese melkquoteringsregeling is in 1984 ingevoerd als EU-marktmaatregel, die tevens een gunstig effect had op milieuaspecten. Vanwege
de gewijzigde marktomstandigheden heeft de Europese Unie besloten tot
afschaffing van de melkquotering, waarvan ook Nederland een
voorstander was. Ik ben niet bereid te pleiten voor het opnieuw invoeren
van een melkquotering omdat zo’n stelsel slechts indirect stuurt op het
fosfaatproductieplafond. Daarnaast kunnen melkrechten uitsluitend zien
op de productie van melkkoeien, niet van jongvee. Ook is het geen prikkel
om te sturen op fosfaatefficiëntie omdat het verlagen van de gemiddelde
excretie per koe geen extra productieruimte (extra melkkoeien, extra
melkproductie) oplevert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

56

Het Markt Verantwoordelijkheid Programma van het European Milk Board
is om dezelfde redenen niet geschikt, bovendien wordt de productieomvang van de melkveehouderij er niet mee begrensd.
Kan de regering het tijdstraject schetsen voor het aanvragen van de
derogatie?
Een derogatie van de Nitraatrichtlijn wordt vastgelegd in een besluit van
de Europese Commissie. De Europese Commissie kan dit besluit alleen
vaststellen na een met gekwalificeerde meerderheid vastgesteld positief
advies van de EU-lidstaten verenigd in het Nitraatcomité. De Europese
Commissie als voorzitter van het Nitraatcomité brengt alleen derogatiebesluiten in stemming als de lidstaat in voorafgaande vergaderingen van het
Nitraatcomité het gevoerde beleid en de toestand van het milieu
toegelicht heeft en uitleg heeft gegeven over de maatregelen voorzien in
het actieprogramma voor de periode waar de derogatie betrekking op
heeft. Meestal is dit proces uitgespreid over drie á vier vergaderingen van
het Nitraatcomité. Het Nitraatcomité vergadert vier á vijf keer per jaar.
Nederland zal de voorzitter van het Nitraatcomité verzoeken om op de
agenda van de vergadering van het Nitraatcomité in december a.s. een
presentatie van Nederland over het tot nu toe gevoerde mestbeleid en de
milieuresultaten daarvan te zetten. In vervolg daarop zal Nederland in
overleg treden met de Europese Commissie over de inhoud van het zesde
actieprogramma Nitraatrichtlijn en het daarop te baseren derogatieverzoek. De inspanningen zijn er op gericht om zo spoedig mogelijk een
derogatiebesluit te verkrijgen. Gelet op de gebruikelijke procedures is het
de verwachting dat dit in het tweede helft van 2017, nog voor het
verstrijken van de huidige derogatie, zal gebeuren.
Hoe schat de regering de kansen in voor een nieuwe derogatieperiode?
Bestaat er naast de kans dat de derogatie helemaal verloren gaat, de kans
dat deze afgebouwd gaat worden? Welke signalen zijn hierover vanuit
Europa gegeven? Hoe schat de regering de kansen in dat op de lange
termijn (2030) de derogatie in huidige vorm gehandhaafd blijft? Heeft de
Europese Commissie wel eens uitspraken gedaan over de derogatie op
lange termijn (2030)?
Een derogatie mag geen afbreuk doen aan het bereiken van de doelen van
de Nitraatrichtlijn. Een derogatieverzoek moet worden gemotiveerd aan
de hand van objectieve criteria, bijvoorbeeld: lange groeiperiodes;
gewassen met hoge stikstofopname; hoge netto-neerslag in de kwetsbare
zone; bodems met een uitzonderlijk hoog denitrificatievermogen. De
huidige Nederlandse derogatie is wetenschappelijk onderbouwd en met
name gebaseerd op een combinatie van gewassen met hoge stikstofopname (gras), een lange groeiperiode en een hoge netto-neerslag. Die
onderbouwing staat nog steeds. Bezien zal worden of de precieze
invulling van het Nederlandse derogatieverzoek aanpassing behoeft en of
aanvullende onderbouwing nodig is.
De mogelijkheid van derogatie in de Nitraatrichtlijn is niet beperkt in de
zin dat slechts een beperkt aantal keren derogatie aangevraagd zou
mogen worden. Het is mij ook niet bekend dat de Europese Commissie
ooit aangegeven zou hebben dat een lidstaat slechts een beperkt aantal
keren derogatie zou mogen aanvragen. Een beperking aan het aantal
derogaties zou ook niet voor de hand liggen gelet op de grote diversiteit
in de omstandigheden voor landbouw binnen de Europese Unie; de in de
Nitraatrichtlijn vastgelegde gebruiksnorm voor stikstof uit dierlijke mest is
niet passend voor al die situaties. Wel is vastgelegd dat lidstaten hun
actieprogramma’s ten minste eens in de vier jaar opnieuw bezien en zo
nodig herzien. Ze stellen de Europese Commissie in kennis van wijzi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

57

gingen in de actieprogramma’s. Aansluitend hierop kan (opnieuw) een
derogatie voor maximaal vier jaar (de periode van het desbetreffende
actieprogramma) worden verleend.
Deze leden vragen de regering om duidelijk te maken wat voorliggende
wijziging betekent voor grondgebonden melkveehouders. Wat zijn de
concrete gevolgen voor grondgebonden houders nu de melkveehouders
niet meer generiek gekort worden, maar rechten krijgen toebedeeld
volgens het fosfaatplafond (minder dus)?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de ChristenUnie.
In hoeverre en hoe gaat de regering uitvoering geven aan de aangenomen
moties van het lid Smaling (Kamerstuk 33 979, nr. 111 en Kamerstuk
33 979, nr. 110)?
Mijn standpunt ten aanzien van de door de leden van de fractie van de SP
genoemde moties van het lid Smaling is niet gewijzigd ten opzichte van
hetgeen ik hierover heb gesteld in mijn brief van 18 september jongstleden (Kamerstuk 34 532, nr. 18) en in antwoord op vragen van leden van
de fractie van de SP in de Nota naar aanleiding van het verslag
(Kamerstuk 34 532, nr. 7).
Zij zien graag dat er groeiruimte wordt gereserveerd voor zeer extensieve
(biologische) melkveehouders. Is de regering bereid 0,2 miljoen kilo
fosfaat extra te korten en dit te reserveren voor uitbreidende extensieve
(biologische) melkveehouders?
Nee.
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat biologische bedrijven geen
gebruik maken van de derogatie en per hectare nooit meer dan 170 kg
stikstof uit dierlijke mest gebruiken. Ziet de Europese Commissie het
vrijstellen van – en het toekennen van afgeroomde fosfaatrechten aan –
gecertificeerde biologische melkveebedrijven als het bevorderen van
verdergaande milieudoelstellingen, zoals bedoeld in het nieuwe lid 2 van
het voorgestelde artikel 38a? Zo vragen deze leden en tevens willen zij
weten of de regering het vrijstellen van – en het toekennen van
afgeroomde fosfaatrechten aan – gecertificeerde biologische melkveebedrijven als het bevorderen van verdergaande milieudoelstellingen ziet,
zoals bedoeld in het nieuwe lid 2 van het voorgestelde artikel 38a.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de PvdA.
De leden van de CDA-fractie zijn verrast en zeer teleurgesteld dat op het
laatste moment tijdens de behandeling van de voorliggende wet in de
Kamer er onvoldoende afstemming blijkt te zijn met de Europese
Commissie over de voorliggende wet. De regering stelt daarom nu dat het
invoeren van het fosfaatrechtenstelsel geen direct effect zal hebben op de
fosfaatproductie van de melkveehouderij in het jaar 2017. Daarmee lijkt
het behouden van de derogatie verder weg dan ooit, met alle gevolgen
van dien voor de duizenden melkveehouders en hun gezinnen. Deze leden
maken zich enorme zorgen over de gevolgen van de ontstane situatie
voor de vele gezinnen melkveehouders. De onzekerheid over de invoering
van een stelsel van fosfaatrechten en het behouden van de derogatie
neemt alleen maar toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

58

Zij willen exact weten hoe dit heeft kunnen gebeuren. De leden van de
CDA-fractie vragen de regering om een feitenrelaas te geven, wanneer,
met wie en over wat gesproken is met de Europese Commissie ten
aanzien van de melkveehouderij, het vijfde en komende Actieprogramma
Nitraatrichtlijn en daarmee in relatie het (mogelijk) overschrijden van het
fosfaatplafond en de waterkwaliteit. Wanneer is gesproken met welke
Directoraat-generaal van de Europese Commissie, op welk ambtelijk
niveau, over welk onderwerp in relatie tot de invoering van een
regulerend stelsel voor de melkveehouderij, zo vragen deze leden.
In het bijzonder vragen zij een feitenrelaas te geven van de gesprekken die
gevoerd zijn met de Europese Commissie over staatssteun en het
wetsvoorstel invoering van een stelsel van fosfaatrechten. De leden van
de CDA-fractie vragen de regering wanneer voor het eerst de kwestie van
staatssteun en het voorliggende wetsvoorstel besproken is met de
Europese Commissie. Wanneer en op welk niveau is er sindsdien hierover
overleg gevoerd met de Europese Commissie? In welk overleg werd voor
het eerst duidelijk dat de Europese Commissie de invoering van een
stelsel van fosfaatrechten zoals voorgesteld aan de Kamer niet zou zien
als geoorloofde staatssteun?
Welke acties op welk ambtelijk niveau zijn wanneer ondernomen om te
anticiperen op de vaststelling, als genoemd in hoofdstuk 7.1.7 van de
memorie van toelichting van het wetsvoorstel Wijzing van de Meststoffenwet in verband met invoering van een stelsel van fosfaatrechten, dat
het wetsvoorstel waarschijnlijk gezien zou worden als staatssteun? In
hoofdstuk 7 van de nota van wijziging van 13 oktober 2016 staat dat
staatssteun genotificeerd moet worden. Hieruit leiden deze leden af dat dit
niet eerder gedaan is, ondanks de vaststelling in de memorie van
toelichting hoofdstuk 7.1.7 dat het wetsvoorstel invoering van een stelsel
van fosfaatrechten waarschijnlijk staatssteun betreft; kan de regering
hierop reflecteren? Hoe worden er vaststellingen gedaan zonder daar
acties aan te verbinden, terwijl er zoveel op het spel staat? Waarom is er
niet eerder actie ondernomen om het wetsvoorstel conform de staatssteunregels zoals geïnterpreteerd door de Europese Commissie vorm te
geven, of is er meer druk uitgeoefend op de Europese Commissie? De
leden van CDA-fractie concluderen dat het er sterk op lijkt dat de gevolgde
strategie van de regering, namelijk de afgelopen maanden kijken of het
wetsvoorstel alsnog erdoor kan zonder formele staatssteunprocedure en
op het laatste moment bakzeil halen, de slechtste strategie denkbaar is
geweest voor een goede behandeling van het wetsvoorstel en voor het
behouden van de derogatie na 2017. Ziet de regering dit anders? Zo ja,
waarom?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
eerdere vragen van de leden van de fractie van de VVD.
Heeft de regering een prenotificatie en/ of notificatie ingediend bij de
Europese Commissie ten aanzien van staatssteun voor het wetsvoorstel
Wijziging van de Meststoffenwet in verband met de invoering van een
stelsel van fosfaatrechten, zo vragen deze leden. Zo ja, wanneer? Indien
het voorliggende wetsvoorstel niet is genotificeerd, vragen zij de regering
uitvoerig toe te lichten waarom dit niet is gedaan. Welke procedure dient
normaal gesproken gevolgd te worden ten aanzien van het melden van
een maatregel door een overheidsinstelling van een lidstaat die mogelijk
als staatssteun gezien kan worden? Is deze procedure gevolgd? Zo nee,
waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

59

Uit gesprekken voorafgaand aan de formele notificatie van het
wetsvoorstel is gebleken dat van verenigbaarheid met de interne markt
uitsluitend sprake kan zijn als Nederland het stelsel van fosfaatrechten op
onderdelen aanpast. Aan de formele notificatie van het wetsvoorstel is
derhalve nog niet toegekomen.
Voor het antwoord op de vraag welke procedure normaal gesproken
gevolgd dient te worden wordt verwezen naar de hoofdstukken 6 en 7 in
de toelichting bij de nota van wijziging (Kamerstuk 34 532, nr. 19).
Gezien de invoering van een stelsel van fosfaatrechten is aangekondigd
op 2 juli 2015 en daarbij aangegeven is dat het wetsvoorstel na de zomer
zou komen, zijn er in de periode van 2 juli 2015 tot het indienen van het
wetsvoorstel bij de Raad van State op 16 juni 2016 gesprekken geweest
over het wetsvoorstel met de Europese Commissie? Waarom heeft het zo
goed als een jaar geduurd om het wetsvoorstel invoering van een stelsel
van fosfaatrechten op te stellen?
Zoals in het antwoord op een eerdere vraag van de leden van de fractie
van de VVD is aangegeven, zijn na de aankondiging op 2 juli 2015
gesprekken gevoerd met de Europese Commissie over het voorgenomen
fosfaatrechtenstelsel. Na de aankondiging heeft tijdens het totstandkomingsproces van het wetsvoorstel veel overleg plaatsgevonden, zowel
intern als met sectororganisaties en andere belanghebbenden. Tijdens
deze overleggen is een aantal principiële punten en te maken keuzes
hierin, zoals de precieze werking van een referentiedatum en de
vormgeving van het rechtenstelsel uitgebreid aan de orde geweest. Een
van de punten waarover is gediscussieerd betrof de keuze voor de
verhandelbaarheid van de rechten of een variant waarbij de overheid de
rechten in handen houdt, uitgeeft en bij het niet gebruiken daarvan de
rechten weer inneemt en herverdeelt. Dit zijn in het bijzonder aspecten die
voor het beoordelen van staatssteun zeer relevant zijn om tot een
volledige afweging te kunnen komen. Op 3 maart jongstleden heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de nadere uitwerking van het stelsel van
fosfaatrechten voor melkvee (Kamerstuk 33 979, nr. 108). Daarover heeft
op 14 april jongstleden nog een plenair debat plaatsgevonden. Rond die
tijd is ook een aanvang gemaakt met het uitwerken van een volledig
wetsvoorstel. Na akkoordbevinding door de ministerraad op 3 juni 2016
lag er een concreet en uitgewerkt voorstel op basis waarvan de
gesprekken met de Europese Commissie verder inhoudelijk konden
worden gevoerd.
Heeft de regering voorafgaand aan het voorleggen van het wetsvoorstel
bij de Raad van State op 16 juni 2016 een (pre-) notificatie of technische
notificatie ingediend bij de Europese Commissie? Zo nee, waarom niet?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar de antwoorden op
eerdere vragen van de leden van de fractie van de VVD.
De regering heeft bij het voorleggen van het wetsvoorstel voor de
invoering van een stelsel van fosfaatrechten de Raad van State te kennen
gegeven dat er gesprekken liepen over staatssteun met de Europese
Commissie. Wat hielden deze gesprekken op het moment van het
voorleggen van het wetsvoorstel bij de Raad van State op 16 juni 2016 in?
Zou de regering exact (welk niveau, directoraat-generaal van de Europese
Commissie, inhoud) kunnen aangeven wat deze gesprekken met de
Europese Commissie over staatssteun en het wetsvoorstel invoering van
een stelsel van fosfaatrechten inhielden voordat het wetsvoorstel is
voorgelegd aan de Raad van State op 16 juni 2016?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

60

Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering waarom zij het voorliggende wetsvoorstel niet nogmaals ter advisering heeft voorgelegd aan de
afdeling advisering van de Raad van State naar aanleiding van de nota
van wijziging van 13 oktober 2016. Deze leden stellen vast dat de Afdeling
adviseert om het wetsvoorstel opnieuw aan haar voor te leggen indien
naar aanleiding van de gesprekken met de Europese Commissie op
substantiële punten wijzigt. Waarom volgt de regering dit advies van de
Raad van State niet? Deelt de regering de mening dat het hier een
substantiële wijziging (onder meer wijziging van inwerkingtreding en
wijziging van werking fosfaatbank) betreft, en dat het daarom nogmaals
aan de Afdeling Advisering van de Raad van State dient voorgelegd te
worden? Zo nee, waarom niet?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Deze leden vragen de regering te onderbouwen waarom een behandeling
op de kortst mogelijke termijn van het voorliggende wetsvoorstel en de
Nota van wijzing noodzakelijk wordt geacht, gezien in de brief van
13 oktober 2016 staat dat een onvermijdbaar effect is dat het fosfaatrechtenstelsel in het jaar 2017 nog niet effectief stuurt op de reductie van de
fosfaatproductie. Is het niet zo dat een snelle behandeling en inwerkingtreding per 1 januari 2017 juist belangrijk was om effect te hebben in het
jaar 2017 en daarmee voor de onderhandelingen over het zesde actieprogramma? Welke noodzaak is er nu nog dat het wetsvoorstel in werking
treedt per 1 januari 2017? Waarom zou het wetsvoorstel niet per koninklijk
besluit op een later tijdstip in het jaar 2017 in werking kunnen treden?
Dient er een reguleringskader voor de melkveehouderij te zijn voor
aanvang van de onderhandelingen over het zesde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de VVD.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of, gezien het uitstel van de
inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel, het voorstel is dat
op 1 januari 2018 fosfaatrechten worden toegekend, of de referentiedatum
van 2 juli 2015 juli, tweeëneenhalf jaar later, wel behouden kan blijven.
Kan deze referentiedatum blijven staan ondanks dat pas tweeënhalf jaar
later op basis van die datum rechten worden toegekend? Kan de regering
dat onderbouwen?
Het stelsel tot invoering van de fosfaatrechten wordt weliswaar een jaar
later van kracht, maar de materiële inhoud en de strekking ervan
veranderen niet. Om deze reden is het ook niet aan de orde om de
peildatum te veranderen. Groei op een moment na 2 juli 2015, de datum
van de aankondiging van het stelsel, komt voor eigen rekening en risico
van de landbouwer. Dat uitgangspunt verandert niet nu de invoering van
het stelsel later plaatsvindt. De landbouwer is bekend met deze datum en
deze datum kon en kan worden gebruikt in het kader van te nemen
bedrijfsbeslissingen. Zou de datum opschuiven naar een later moment,
wordt daarmee afbreuk gedaan aan de doelstelling van het stelsel en leidt
dat bovendien mogelijk tot de noodzaak van een grotere generieke
korting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

61

Deze leden constateren dat de regering op 2 juli 2015 heeft gesteld in te
grijpen door het invoeren van een stelsel van fosfaatrechten, omdat de
melkveehouderijsector zelf hiervoor niet de mogelijkheden zag. Om dan
anderhalf jaar later, omdat de regering in dat tijdsbestek de zaken niet op
orde heeft gekregen met de Europese Commissie, de noodzaak van
ingrijpen weer terug te leggen bij de melkveehouderijsector, neigt naar
onbehoorlijk bestuur. Hoe kan er nog zo op het laatste moment voor 2017
een oplossing gevonden worden, om over dat jaar aan de Europese
Commissie te laten zien dat een stabilisering of daling van de fosfaatproductie wordt ingezet? Welke oplossingen ziet de regering voor 2017? De
leden van de CDA-fractie vragen de regering of zij onder meer de
Nederlandse Zuivelorganisatie ondersteunt om te zoeken naar oplossingen, waarbij ook gekeken wordt naar Algemeen Verbindend Verklaringen. Bent u hierover in gesprek met de Nederlandse Zuivelorganisatie?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de PvdA.
In aanvulling daarop vermeld ik graag dat ik in overleg ben met verschillende vertegenwoordigers van sectorpartijen en maatschappelijke
organisaties. Vanzelfsprekend overleg ik ook met de Nederlandse
Zuivelorganisatie. De leden van de Nederlandse Zuivelorganisatie zijn
namelijk in de positie om private maatregelen te nemen die effect hebben
op de fosfaatproductie. De mogelijkheden om maatregelen algemeen
verbindend te verklaren zijn in gesprekken aan de orde. De kaders
daarvoor zijn neergelegd in de Gemeenschappelijke Marktordening
(eerste pijler Gemeenschappelijk Landbouwbeleid) en in de nationale
regeling voor producenten- en brancheorganisaties. Op basis van die
kaders zijn de mogelijkheden voor algemeen verbindend verklaring
beperkt.
Deze leden vragen zich met betrekking tot de fosfaatbank af of de
invoering van een nationale kop op Europese wetgeving wenselijk is. Kan
de regering aangeven wat bedoeld wordt met de zinsnede «(...) de
Europese Commissie voldoende comfort te bieden (...)»?
Door in de wet op te nemen dat Nederland de fosfaatbank daadwerkelijk
aanwendt om verder te gaan dan reeds uit hoofde van Europese
milieudoelstellingen is verplicht, wordt zeker gesteld dat dit een harde
voorwaarde vormt voor de werking van de fosfaatbank en dat het stelsel
van fosfaatrechten toewerkt naar een situatie die verder gaat dan de
voorgeschreven EU-norm, te weten het fosfaatproductieplafond van
172,9 miljoen kilogram.
Zij vragen de regering om toe te lichten wat bedoeld wordt met de zin:
«Ten aanzien daarvan is voor de Europese Commissie van belang dat
Nederland pas na afloop van de huidige derogatieperiode aan de
voorwaarden van de huidige derogatie voldoet.» Betekent dit dat op dit
moment niet aan de derogatievoorwaarden voldaan hoeft te worden maar
alleen één minuut na twaalf 1 januari 2018? Wat betekent het niet voldoen
aan de huidige derogatie voor de onderhandelingen voor het volgende
actieprogramma?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een vraag van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de CDA-fractie lezen daarnaast dat de Europese Commissie
nog geen groen licht heeft gegeven voor de introductie voor het fosfaatrechtenstelsel. Wat betekent dit? Moet het gewijzigde voorstel nog
worden genotificeerd of voorgelegd bij de Europese Commissie? Welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

62

garanties heeft de regering dat het gewijzigde voorstel wel de
goedkeuring krijgt van Directoraat-generaal Mededinging?
Voor het antwoord op de eerste twee vragen wordt verwezen naar het
antwoord op een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Zoals aangegeven in de toelichting bij de nota van wijziging heeft de
regering zich met de nota van wijziging ten doel gesteld het wetsvoorstel
zodanig aan te passen dat geen verschillen van inzicht met de Europese
Commissie bestaan over verenigbaarheid van de voorgestelde maatregelen (Kamerstuk 34 532, nr. 19).
Deze leden willen dat de regering snel, dus voor 2017, met een plan van
aanpak komt met betrekking de Nederlandse inzet in Brussel om onder
andere de derogatie te behouden. Zij stellen voor het volgende daarin te
betrekken:
− met spoed verlenen van een Algemeen Verbindend Verklaring aan de
zuivelindustrie om het melkaanbod, en daarmee fosfaat productie, in
Nederland te reguleren;
− tegelijkertijd inzetten op het verlengen van de bestaande derogatie,
met een jaar, voor het gebruik van graasdierenmest. Dat extra jaar
mede te gebruiken om een werkend individueel bedrijfsderogatie
systeem te introduceren;
− andere vormen van een beloning voor het minder houden van
melkkoeien;
− introduceren van een stoppersregeling in de melkveehouderij;
− via het voerspoor, verantwoord qua dierenwelzijn, de fosfaatproductie
van de Nederlandse veestapel verder verlagen.
Er vinden inderdaad met de zuivelindustrie gesprekken plaats om te
bezien in hoeverre het mogelijk is het melkaanbod in Nederland terug te
dringen.
Daarbij gaat het om vrijwillige gezamenlijke overeenkomsten en besluiten
van de betrokken sectororganisaties zelf.
In dit verband wijs ik erop dat de Europese Commissie, als onderdeel van
het pakket aan crisismaatregelen, bij Uitvoeringsverordening (EU)
2016/559 en Gedelegeerde Verordening (EU) 2016/558 toestemming heeft
verleend aan enerzijds erkende producentenorganisaties en brancheorganisaties en anderzijds coöperaties en andere vormen van producentenorganisaties om op het gebied van de productieplanning in de sector melk
en zuivelproducten gedurende een periode van zes maanden vrijwillige
overeenkomsten en besluiten vast te stellen. Het gaat hierbij om
afspraken met betrekking tot de planning van het te produceren
melkvolume die de betrokken organisaties op eigen initiatief onderling
gezamenlijk kunnen overeenkomen.
Onlangs heeft de Europese Commissie, met de vaststelling van Uitvoeringsverordening (EU) 2016/1615, de periode van zes maanden voor het
maken van dergelijke afspraken verlengd met een nieuwe periode van zes
maanden, te rekenen vanaf 13 oktober 2016 en eindigend op 12 april 2017.
Het ligt echter niet voor de hand om deze besluiten en overeenkomsten
van de zuivelindustrie algemeen verbindend te verklaren.
Ten eerste wordt in de genoemde uitvoeringsverordeningen en gedelegeerde verordening nadrukkelijk gesproken over vrijwillige overeenkomsten en besluiten, hetgeen een algemeen verbindend verklaring
uitsluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

63

Ten tweede bepaalt de Regeling producenten- en brancheorganisaties dat
voor onderwerpen waarvoor een wettelijke grondslag aanwezig is op
grond waarvan de Minister van Economische Zaken maatregelen kan
treffen, een algemeen verbindend verklaring niet aan de orde is.
Uitgangspunt is dat een publieke taak ook publiek geborgd moet worden
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 788 en Kamerstuk 33 910, nr. 21).
Dit kader biedt geen ruimte voor het algemeen verbindend verklaren van
onderlinge overeenkomsten en besluiten van de zuivelindustrie ten
aanzien van productieplanning.
Een derogatie wordt verstrekt door de Europese Commissie voor de duur
van een actieprogramma en onder de voorwaarden zoals gesteld in de
derogatiebeschikking. Voor de Europese Commissie is een actieprogramma dat voldoende invulling geeft aan de Nitraatrichtlijn voorwaarde
voor een eventuele nieuwe derogatie. Het verlengen van de huidige
derogatie zonder dat de maatregelen voor het zesde actieprogramma
Nitraatrichtlijn zijn vastgesteld behoort daarmee niet tot de mogelijkheden.
De leden van de fractie van het CDA stellen voor om een werkend
individueel bedrijfsderogatiesysteem te introduceren. Het wordt mij uit de
vraag niet duidelijk wat de leden van de fractie van het CDA hiermee
bedoelen en beogen.
Van belang voor de Europese Commissie is dat Nederland een
overtuigend pakket aan maatregelen presenteert om de fosfaatproductie
al in 2017 verregaand te reduceren. Ik ben in overleg met betrokken
sectorpartijen over stappen die hiertoe gezet moeten worden. De overige
door de leden van de fractie van het CDA voorgestelde maatregelen
komen in die overleggen aan bod.
De leden van de D66-fractie willen graag precies weten op welk moment
op welk niveau vanuit Nederland met wie bij de Europese Commissie
gesproken is over de voorgenomen invoering van het fosfaatrechtenstelsel en wat de uitkomst van elk van die gesprekken was. Het komt deze
leden namelijk vreemd voor dat nu pas opeens duidelijk zou zijn dat het
voorstel door de Europese Commissie als staatssteun aangemerkt zou
gaan worden. Had daarover niet al voor toezending van het wetsvoorstel
aan de Kamer duidelijkheid over moeten bestaan? En nu blijkbaar op dat
moment gedacht werd dat het met de instemming van de Commissie wel
goed zou komen, hoe kon toen zo’n verkeerde inschatting gemaakt
worden?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Zij zouden verder graag weten wat de regering wil zeggen tegen alle
melkveehouders die nu nog langer in de onzekerheid zitten over hoeveel
fosfaatrechten zij gaan krijgen en die niet weten of hun bedrijf nog een
levensvatbare toekomst heeft.
Ik begrijp dat dit voor ondernemers onzekere tijden zijn, de met de nota
van wijziging ingezette koers is noodzakelijk om de kans op het behoud
van de huidige derogatie en het verkrijgen van een nieuwe derogatie
zoveel mogelijk in eigen hand te houden. Het belang van de derogatie
voor de melkveehouderij als sector maar ook voor de Nederlandse
veehouderij als geheel is groot. Er is zowel de regering als de sector veel
aan gelegen om de derogatie te behouden, ook voor de toekomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

64

Kan de regering voorts precies uiteenzetten welke gevolgen een eventueel
verlies van de derogatiebeschikking zou hebben voor de Nederlandse
melkveehouderijsector? Zo nee, waarom niet?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar de antwoorden op
eerdere vragen van de leden van de fracties van de VVD en de SP in de
Nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstuk 34 532, nr. 7).
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd of een snelle behandeling van
dit wetsvoorstel ertoe helpt de Europese Commissie gerust te stellen ten
aanzien van het eind 2017 voldoen aan de derogatiebeschikking zonder
aanvullende maatregelen in de melkveehouderij te treffen. Indien het
voorstel van wet immers snel bekrachtigd wordt, kan er – ondanks dat het
pas per 1 januari 2018 in werking treedt – al wel door de melkveehouderij
op geanticipeerd worden.
Een snelle behandeling en bekrachtiging van het voorliggende
wetsvoorstel is van belang om aan de Europese Commissie te laten zien
dat er een wettelijk stelsel is op basis waarvan de fosfaatproductie in 2018
in lijn is met het plafond zoals dat thans in de derogatiebeschikking is
opgenomen, maar op zichzelf nog onvoldoende om de Europese
Commissie gerust te stellen. Zoals ik in mijn brief van 13 oktober
jongstleden (Kamerstuk 34 532, nr. 18) heb aangegeven heeft de Europese
Commissie immers benadrukt dat het essentieel is dat Nederland een
overtuigend pakket presenteert waarmee de fosfaatproductie al in 2017
wordt gereduceerd. De inzet van de Europese Commissie is dat eind 2017
zeker moet worden gesteld dat Nederland weer aan de verplichtingen
voldoet.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom nu pas
duidelijk wordt dat het stelsel van fosfaatrechten niet voldoet aan
Europese staatssteunregels. Wanneer heeft de regering in Brussel
gesproken over staatssteun en wat waren de uitkomsten van deze
overleggen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Deze leden vragen welke garanties de regering kan geven dat de
derogatie wel wordt verleend. Welke maatregelen neemt de regering als
er geen groen licht uit Brussel komt? Het bericht dat een jaar langer
onzekerheid bestaat over het stelsel van fosfaatrechten en behoud van de
derogatie komt als een klap in het gezicht van melkveehouders. Erkent de
regering dat het extra jaar onzekerheid funest kan zijn voor melkveehouders, die al langere tijd in onduidelijkheid verkeren? Wat gaat de
regering doen om de melkveehouders snel duidelijkheid te geven?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de PvdA en naar het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de D66.
Zij vragen met wie de regering in gesprek is over maatregelen in het
komende jaar om zonder stelsel van fosfaatrechten zoveel mogelijk terug
naar het fosfaatproductieplafond te gaan. Hoe verlopen deze gesprekken?
Wanneer worden deze gesprekken afgerond? Op welke manier wordt de
Kamer hierbij betrokken dan wel hierover geïnformeerd? Kan de regering
al aangeven in welke richting de uitkomsten van de gesprekken gaan?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de PvdA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

65

Ik kan nog niet zeggen hoe het maatregelenpakket er uit gaat zien. Er
wordt gesproken over verschillende opties, waaronder de inzet van de
middelen die beschikbaar zijn in het kader van het Europese crisispakket
melkveehouderij, de mogelijkheden van het voerspoor en de mogelijkheden om te voorkomen dat voorgenomen bedrijfsbeëindigingen worden
uitgesteld. Ik zal uw Kamer zo snel als dat kan nader informeren.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom een fosfaatbank
nodig is als met ingang van 1 januari 2018 net zoveel fosfaatrechten zijn
als is toegestaan om onder het fosfaatproductieplafond te blijven. Zijn
grondgebondenheid en het stimuleren van jonge landbouwers voldoende
onderscheidende criteria voor Europese staatssteunregels om rechten uit
de fosfaatbank te kunnen toewijzen? Klopt het antwoord in de Nota naar
aanleiding van het verslag (pagina 77) nog steeds, namelijk: «Er is op dit
moment geen aanleiding om te veronderstellen dat met de doelen waarop
de fosfaatbank zich richt afbreuk wordt gedaan aan de naleving van regels
die samenhangen met de Europese interne markt»?
Voor het antwoord op de eerste vraag wordt verwezen naar het antwoord
op de vragen van de leden van de VVD-fractie over de doelen van de
fosfaatbank.
Voor het antwoord op de tweede vraag wordt verwezen naar het
antwoord op de vragen van de leden van de fractie van de ChristenUnie
over onder andere het stimuleren van jonge boeren.
Vooralsnog is ook met het gewijzigde wetsvoorstel geen aanleiding om te
veronderstellen dat met de doelen waarop de fosfaatbank zich richt,
afbreuk wordt gedaan aan de naleving van regels die samenhangen met
de Europese interne markt.
Deze leden vragen of de regering het standpunt van onder andere de
vereniging Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) deelt dat het
verkrijgen van de derogatie een voorwaarde is voor het fosfaatrechtenstelsel. Wanneer de maatregelen niet zullen leiden tot het verkrijgen van
de derogatie, vervalt daarmee ook de noodzaak voor het stelsel van
fosfaatrechten?
Zij vragen of de regering de generieke korting koppelt aan de uitkomst
van de derogatieonderhandelingen.
Op het moment dat de Europese Commissie tot het besluit komt
Nederland voor de periode van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn
geen derogatie te verlenen ontstaat een nieuwe situatie. Ik acht het niet
vruchtbaar om op dit moment te speculeren over de gevolgen van een
dergelijk besluit voor het stelsel van fosfaatrechten en de in dat kader
noodzakelijke generieke korting. Als Nederland echter nu niet de
noodzakelijke stappen zet om te voldoen aan de voorwaarden die voor de
huidige derogatie gelden, zal dit een nieuwe derogatie zeker niet dichterbij
brengen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering erkent
dat met het uitstel van de wet ook de gekozen peildatum van 2 juli 2015
steeds verder in het verleden komt te liggen, en dat daarmee ongewenste
en onduidelijke situaties langer in stand zullen blijven. Erkent de regering
dat de gekozen peildatum steeds moeilijker uit te leggen is, bijvoorbeeld
aan jonge boeren, aangezien de peildatum 2,5 jaar eerder is vastgesteld
ten opzichte van 1 januari 2018? Deze leden wijzen bovendien op de
aangedragen knelgevallen in de inbreng bij het verslag, bijvoorbeeld voor
melkveehouders die jongvee hebben uitgeschaard op de peildatum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

66

(Kamerstuk 34 532, nr. 5). Hoe wil de regering met deze onzekere en
onwenselijke situatie omgaan?
Zij vragen waarom de regering niet kiest voor de referentie over een
periode, zoals voorgesteld in het amendement van het lid Dik-Faber over
een periodiek gemiddelde als uitgangspunt voor fosfaatrechten
(Kamerstuk 34 532, nr. 20).
Ik ben het niet eens met de constatering van de ChristenUnie dat het
handhaven van de peildatum van 2 juli 2015 leidt tot een onzekere en
onwenselijke situatie. Het is sinds de aankondiging van het stelsel van
fosfaatrechten op 2 juli 2015 (Kamerstuk 33 979, nr. 98) voor alle bedrijven
met melkvee helder op basis waarvan fosfaatrechten zullen worden
toegekend. Het afwijken van deze peildatum, bijvoorbeeld door te kiezen
voor een andere peildatum of -periode, zal juist onzekerheid veroorzaken
en resulteren in een onwenselijke situatie.
Erkent de regering dat het kiezen van een gemiddelde over een half jaar,
wanneer dit voor de melkveehouder gunstiger uitvalt, geen inmenging in
het eigendomsrecht inhoudt?
Het kiezen van een additionele referentiedatum, zoals het gemiddelde
over een half jaar en alleen indien dit voor de landbouwer gunstiger
uitvalt, zoals de leden van fractie van de ChristenUnie voorstellen, heeft
als nadeel dat het de generieke afroming verder vergroot. Daarom is er
niet voor gekozen. Ook in dat geval is overigens sprake van regulering van
eigendom in de zin van het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens.
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat de generieke
afroming hoger zal uitvallen, omdat in het jaar 2017 geen afroming bij
overdracht zal plaatsvinden. Hoe hoog zal de generieke korting naar
verwachting uitvallen? Wanneer zal precieze duidelijkheid ontstaan voor
de sector over de hoogte van de generieke korting?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van het CDA.
Deze leden vragen wat het wegvallen van de afroming bij overdracht in
2017 betekent voor het budget voor de knelgevallenregeling, aangezien
deze regeling al een keer eerder is ingeperkt.
De knelgevallenvoorziening is niet gebonden aan een budget maar aan
voorwaarden op basis waarvan extra rechten kunnen worden toegekend,
zoals opgenomen in het wetsvoorstel.
Zij vragen welke maatregelen de regering in het jaar 2017 overweegt om
de derogatie na 2018 te behouden. Is het verminderen van de fosfaatproductie via het voerspoor een optie? Welke rol ziet de regering voor de
KringloopWijzer in het verminderen van de fosfaatproductie? Welke
verantwoordelijkheid heeft de sector en welke verantwoordelijkheid heeft
de overheid in de te nemen maatregelen in 2017?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de PvdA en naar het
antwoord op een eerdere vraag van de leden van de fractie van de
ChristenUnie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

67

De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen op de situatie dat voor
melkveehouders, veelal mooie gezinsbedrijven, er weer een jaar van
onzekerheid aankomt. Er zijn echter ook oudere melkveehouders zonder
bedrijfsopvolging die wachten met bedrijfsbeëindiging tot het stelsel van
fosfaatrechten geïntroduceerd is. Op welke manier kunnen deze bedrijven
verleid worden om ook daadwerkelijk te stoppen en hun rechten over te
dragen? Welke verlichting brengt dit voor jonge boeren en gezinsbedrijven die nog jaren vooruit kunnen en willen? Kan een inschatting
worden gemaakt om hoeveel bedrijven en fosfaatruimte het gaat?
Overweegt de regering maatregelen om melkveehouders die om diverse
redenen bewust overwegen om hun bedrijf te beëindigen, hierin te
ondersteunen, aangezien zij nu niet tot bedrijfsbeëindiging overgaan
vanwege de onzekere situatie?
Of bedrijven die voornemens zijn te stoppen in versneld tempo overgehaald kunnen worden dit te doen en welke consequenties dit heeft voor
zowel de ondernemer als voor het stelsel van fosfaatrechten maakt
onderdeel uit van de overleggen die ik met betrokken sectorpartijen over
het overtuigend pakket aan maatregelen. Om hoeveel bedrijven dit in
potentie gaat is niet bekend.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de Europese
Commissie stelt dat het huidige wetsvoorstel botste met regels omtrent
staatssteun. De regering stelt dat er «intensief contact» is geweest met de
Europese Commissie over deze wet. Kan de regering in een tijdlijn
aangeven hoe vaak er contact is geweest over dit wetsvoorstel vanaf 2 juli
2015, toen de toenmalige regering de fosfaatrechten per brief aan de
Kamer aankondigde? Kan de regering tevens in deze tijdlijn per contactmoment aangeven waarover op dat moment is gesproken en wanneer de
Europese Commissie het vermoeden heeft geuit dat een wetsvoorstel
over de fosfaatrechten tegen de regels omtrent staatssteun indruist?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Deze leden hebben al eerder hun zorgen geuit over de vrij verhandelbare
fosfaatrechten, waarmee er bij introductie een gratis financieel cadeau
wordt gegeven aan de huidige melkveehouders. Zij constateren dat ook
de Europese Commissie bezwaar heeft met de vrije verhandelbaarheid
van deze rechten. Kan de regering toelichten waarom zij niet bereid is om
de fosfaatrechten niet vrij verhandelbaar te maken?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de PvdA.
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat de regering stelt dat het
uitstellen van de verhandelbaarheid, en dus bedrijven dwingen om na
2 juli 2015 de gerealiseerde groei in 2017 ongedaan te maken, stuit op
ernstige juridische bezwaren. Dit verbaast deze leden. Duidelijk is in de
brief van 2 juli 2015 gecommuniceerd dat groei op eigen risico is. Het
anticiperen op een mogelijke introductie van verhandelbaarheid van
fosfaatrechten lijkt deze leden voor eigen risico. Een wetsvoorstel is
immers nog geen wet alvorens het door beide Kamers is aangenomen.
Graag ontvangen zij een reactie.
Bij de aankondiging van het stelsel van fosfaatrechten op 2 juli 2015
(Kamerstuk 33 979, nr. 98) is, zoals de leden van de fractie van GroenLinks
terecht opmerken, steeds aangegeven dat groei van de fosfaatproductie
op een bedrijf na de peildatum voor rekening en risico van de ondernemer
is. Het was daarmee echter niet verboden om na 2 juli 2015 te groeien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

68

Ondernemers konden er voor kiezen de fosfaatproductie op hun bedrijf te
laten groeien in de wetenschap dat deze groei na de inwerkingtreding van
het stelsel van fosfaatrechten verantwoord kon worden door fosfaatrechten op de vrije markt aan te schaffen. Immers, bij deze aankondiging
van het stelsel van fosfaatrechten is aangegeven dat met de inwerkingtreding van het stelsel fosfaatrechten onmiddellijk vrij verhandelbaar
zouden zijn. Afbreuk doen aan de mogelijkheid om groei door de aankoop
van fosfaatrechten te rechtvaardigen was tot het uitbrengen van de nota
van wijziging voor ondernemers niet voorzienbaar en kan daarom ook niet
aan bedrijven worden tegengeworpen die op de handel in fosfaatrechten
hebben geanticipeerd. Met andere woorden, het anticiperen op de
verhandelbaarheid kan niet voor risico en rekening van ondernemers zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de regering een
nadrukkelijk beroep wil doen op sectorpartijen om een overtuigende
daling van de fosfaatproductie in 2017 te realiseren. Welke acties gaat de
regering concreet ondernemen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de PvdA.
Deze leden vragen aan de regering om een duidelijk overzicht te geven
van het gemiddeld aantal koeien in Nederland op biologische melkveehouderijen in de jaren 2010 tot en met 2015 en dit ook te geven voor
koeien op grondgebonden melkveehouderijen en niet-grondgebonden
melkveehouderijen in dezelfde jaren.
De door de leden van de fractie van GroenLinks gevraagde gegevens
konden niet op korte termijn gegenereerd worden. Uw Kamer ontvangt
deze zo spoedig mogelijk.
De leden van de SGP-fractie ontvangen graag een uitgebreid en compleet
verslag van respectievelijk de ambtelijke en de politieke contacten die er
sinds 2 juli 2015 zijn geweest met respectievelijk de Europese Commissie,
het Nitraatcomité en Europese ministers van landbouw/milieu over het
fosfaatrechtenplan, de derogatie en/of de gewenste aanpassing met
betrekking tot het fosfaatplafond: wanneer, met wie, op welk niveau, en
over welk onderwerp is gesproken? Als er contacten zijn geweest die de
regering niet openbaar wenst te maken, is de regering bereid die
contacten vertrouwelijk aan de Kamer te overleggen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
Deze leden zetten grote juridische vraagtekens bij de onderbouwing van
de nota van wijziging en het uiteindelijke wetsvoorstel.
De regering en de Europese Commissie verwijzen naar de staatssteunregels zoals verwoord in de Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van
milieubescherming en energie 2014–2020 (2014/C 200/01). Zij lezen in
paragraaf 3.10 van deze Richtsnoeren dat een rechtenstelsel met
verhandelbare rechten alleen is toegestaan als milieudoelen worden
bereikt «die verder gaan dan die welke op grond van de voor de betrokken
ondernemingen verplichte Unienormen zouden zijn bereikt». De definitie
van Unienorm is: «een verplichte Unienorm waarbij de op milieugebied te
bereiken normen per onderneming zijn vastgesteld» (paragraaf 1.3,
onderdeel 3). In een voetnoot staat aanvullend vermeld: «Bijgevolg
worden op Unieniveau vastgestelde normen of doelstellingen die bindend
zijn voor lidstaten, maar niet voor individuele ondernemingen, geacht
geen Unienormen te zijn.» Is de veronderstelling juist dat het fosfaat-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

69

plafond derhalve geen Unienorm is? Is de veronderstelling juist dat de
kritiek van de Europese Commissie en de onderbouwing van de nota van
wijziging geen hout snijden? Zo niet, kan de regering exact aangeven op
welke bepalingen de Europese Commissie zich dan wel baseert?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een eerdere vraag van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de SGP-fractie constateren dat een fosfaatrechtenstelsel niet
ingevoerd mag worden om ervoor te zorgen dat de mestproductie onder
het fosfaatplafond komt en blijft, en dat het nieuwe doel daarom verlegd
wordt naar bovenwettelijke verduurzaming van de melkveehouderij via de
fosfaatbank. Deze leden vinden dat een zeer magere onderbouwing voor
een dergelijk ingrijpend stelsel.
Kan de regering precies aangeven wat het met een fosfaatbank wil
bereiken?
Kan de regering aangeven waarom zij het noodzakelijk acht dat deze
doelen op deze wijze gerealiseerd moeten worden? Kan de regering
aangeven waarom deze doelen niet op een minder ingrijpende wijze
gerealiseerd kunnen worden?
De leden van de fractie van de SGP concluderen onterecht dat een
fosfaatrechtenstelsel niet ingevoerd mag worden om de overtreding van
het fosfaatplafond te herstellen en dat daarmee het stelsel uitsluitend nog
tot doel zou hebben de bovenwettelijke verduurzaming van de melkveehouderij via de fosfaatbank. Zoals in antwoord op een eerdere vraag van
de leden van de fractie van de CDA is aangegeven is het primaire doel van
het stelsel van fosfaatrechten – na indiening van de nota van wijziging –
het zodanig reguleren van de fosfaatproductie dat geborgd wordt dat de
nationale fosfaatproductie beneden het mestproductieplafond blijft. Met
de bovenwettelijke verduurzaming van de melkveehouderij geef ik
invulling aan de voorwaarde die Europese Commissie stelt wil het stelsel
verenigbaar zijn met de interne markt, namelijk dat de maatregelen verder
gaan dan wat op basis van Europese normen reeds verplicht is. De
conclusie die de leden van de fractie van de SGP trekken, dat er sprake is
van een zeer magere onderbouwing voor het stelsel, deel ik dan ook niet.
Hoe beoordeelt de regering met deze nieuwe onderbouwing de juridische
houdbaarheid van de generieke korting? Acht de regering deze generieke
korting gelet op de gewijzigde doelstelling van de wet nog een proportionele maatregel? Is in de ogen van de regering nog steeds sprake van een
dwingende reden van algemeen belang?
De generieke korting is noodzakelijk om te waarborgen dat de fosfaatproductie door melkvee na de inwerkingtreding van het stelsel van fosfaatrechten per 1 januari 2018 onder het fosfaatproductieplafond blijft. Ik acht
deze maatregel, als onderdeel van het totale stelsel van fosfaatrechten
zoals de regering voorstelt, proportioneel in het licht van het doel wat met
de maatregel wordt beoogd.
De regering geeft in de Nota naar aanleiding van het verslag aan dat
normoverschrijdingen vaker voorkomen onder akkerbouwbedrijven en
intensieve veehouderijbedrijven dan onder melkveebedrijven en dat
monitoringsresultaten duidelijk laten zien dat de derogatie in de praktijk
bijna nergens leidt tot te hoge nitraatconcentraties in het water dat
uitspoelt uit de wortelzone. De leden van de SGP-fractie voegen hieraan
toe dat de rapportages er ook op wijzen dat derogatiebedrijven binnen de
melkveehouderij niet slechter scoren dan bedrijven zonder derogatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

70

Verder geeft de regering aan dat wanneer geen sprake zou zijn van
derogatie tegenover minder stikstofverlies door gebruik van relatief meer
kunstmest wel staat dat een deel van het grasland omgezet zal worden in
maïsland en dat de mestdruk op akkerbouwgrond zal toenemen.
Is de veronderstelling juist dat bij verlies van de derogatie onderaan de
streep meer uitspoeling op zal treden in plaats van minder, in de
wetenschap dat onderzoek erop wijst dat ook bij gebruik van kunstmest
verliezen optreden? Is de regering bereid hier onderzoek naar te laten
doen?
De leden van de fractie van de SGP refereren aan een antwoord op een
eerdere vraag uit de Nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstuk
34 532, nr. 7) en trekken, in aanvulling op dat antwoord, zelf de conclusie
dat derogatiebedrijven binnen de melkveehouderij niet slechter scoren
dan bedrijven zonder derogatie. De regering wijst de leden van de fractie
van de SGP er echter op dat een dergelijke conclusie niet onderbouwd kan
worden uit de monitoringsgegevens uit het Landelijk Meetnet effecten
Mestbeleid (LMM). Uit een analyse door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Landbouw Economisch Instituut (LEI) –
uitvoerders van het LMM – blijkt dat er in het monitoringsnetwerk te
weinig bedrijven zijn vertegenwoordigd die voldoen aan de juiste
kenmerken (graasdierbedrijf met minimaal 80% grasland) maar geen
gebruik maken van een derogatie, om een wetenschappelijke vergelijking
te kunnen maken tussen melkveebedrijven met en zonder derogatie
(LMM-nieuws, augustus 2016, pag. 43).
Of het verlies van de derogatie «onder aan de streep» tot meer uitspoeling
zal leiden is niet op voorhand te zeggen. Het verlies van de derogatie heeft
niet uitsluitend als effect dat een deel van de bemesting met dierlijke mest
vervangen wordt door kunstmest. Het effect van het verlies van de
derogatie is complexer dan uitsluitend een omschakeling naar andere
mestsoorten. Er treden bij het verlies van de derogatie nog andere
effecten op die van invloed kunnen zijn op de uiteindelijke kwaliteit van
het grondwater. Zo zullen bedrijven onder andere een deel van hun
grasland omzetten in maïsland, zullen bedrijven door middel van
mestbewerking – bijvoorbeeld door mestscheiding – trachten zoveel
mogelijk van de fosfaat en organische stof uit dierlijke mest te benutten
en zoveel mogelijk van de stikstof uit dierlijke mest proberen af te zetten
en zal de druk op de mestmarkt en daarmee de (fraude)druk op het stelsel
van gebruiksnormen toenemen. Het valt niet uit te sluiten dat het verlies
van de derogatie dient te resulteren in een aanpassing van de hoogte van
de totale gebruiksnorm voor stikstof, vanwege de gewijzigde vorm waarin
de totale bemesting zal worden gegeven. Een studie naar de milieueffecten van het verlies van de derogatie is complex. Een dergelijke studie
kan niet putten uit empirische data, vanwege het ontbreken van gegevens
over melkveebedrijven die geen gebruik maken van een derogatie, maar
zal theoretisch en modelmatig van opzet moeten zijn. Mijn inzet is er op
gericht om de huidige derogatie te behouden en in aanmerking te blijven
komen voor een nieuwe derogatie. Ik zie nu geen aanleiding om een
studie naar het milieueffect van het verlies van de derogatie te laten
uitvoeren.
Als Nederland op basis van de objectieve criteria van de Nitraatrichtlijn en
de monitoringsrapportages recht heeft op derogatie en bij verlies van de
derogatie juist sprake zal zijn van meer uitspoeling, welke juridisch

3

LMM-nieuws, Landelijk Meetnet Effecten Mestbeleid. http://rivm.nl/
dsresource?type=pdf&disposition=inline&objectid=rivmp:320494&versionid=&subobjectname=

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

71

houdbare basis heeft de Europese Commissie dan om de derogatie te
weigeren?
Op grond van de Nitraatrichtlijn (richtlijn 1991/676/EG) is de maximale
hoeveelheid dierlijke mest in stikstof 170 kg per hectare. Dat is het
algemene uitgangspunt. Op grond van het bepaalde in bijlage III van deze
richtlijn, kunnen lidstaten voor de looptijd van het actieprogramma een
andere hoeveelheid vaststellen. Dit mag echter alleen indien vaststaat dat
geen afbreuk wordt gedaan aan het bereiken van de doelstellingen van de
Nitraatrichtlijn en indien voor deze andere hoeveelheid een objectief
controleerbare onderbouwing bestaat. Wanneer een lidstaat een andere
hoeveelheid wil gaan toepassen, zal dit moeten worden gemeld aan de
Europese Commissie die vervolgens goedkeuring moet geven aan deze
hoeveelheid. De Europese Commissie heeft het recht om die goedkeuring
te onthouden als zij van mening is dat de doelen van de Nitraatrichtlijn
niet kunnen worden geborgd, net zoals dat zij het recht heeft om de
derogatie in te trekken als de voorwaarden van de derogatie niet worden
nageleefd en op deze manier de doelen van de Nitraatrichtlijn niet worden
bereikt. Ik verwijs voorts naar het antwoord op de vraag van de leden van
de fractie van de ChristenUnie in de Nota naar aanleiding van het verslag
op pagina 13 en 14 (Kamerstuk 34 532, nr. 7).
Deze leden constateren dat de regering nog steeds in overleg met de
sector is over de inzet van de nationale envelop voor de melkveehouderij.
Wanneer kan de regering hier meer duidelijkheid over geven? Is de
regering bereid deze nationale envelop in te zetten voor het reduceren van
de fosfaatproductie door de melkveehouderij, bijvoorbeeld door een
stoppersregeling? Is de regering bereid de nationale envelop aan te vullen
met een rijksbijdrage?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar een eerdere vraag
van de leden van de fractie van de VVD.
De leden van de SGP-fractie vinden het van cruciaal belang dat op korte
termijn werk gemaakt wordt van een nieuw actieprogramma om de
waterkwaliteit te verbeteren. Deze leden constateren in dit verband dat de
afgelopen jaren leren dat generieke aanscherping van gebruiksnormen
weinig effect heeft. Zij vinden het van belang dat maatregelen genomen
moeten worden in die gebieden waar zich problemen met de waterkwaliteit voordoen, en dat gebaseerd op metingen. Zij verwijzen daarbij naar
de aanpak van Vlaanderen. De leden van de SGP-fractie horen graag of de
regering op korte termijn werk gaat maken van een schets voor het
nieuwe actieprogramma (of programma’s), waarbij de Vlaamse aanpak
leidend is.
De werkzaamheden om dat te realiseren zijn gestart. Het volgende, zesde
actieprogramma Nitraatrichtlijn moet in werking treden op 1 januari 2018
en zal de periode 2018 tot en met 2021 bestrijken. Ik zal uw Kamer voor
het einde van het jaar informeren over de stand van zaken.
Ik ben het ook met de leden van de SGP-fractie eens dat de waterkwaliteit
in de afgelopen jaren maar beperkt verbeterd is (zie de resultaten van de
monitoring in het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid zoals weergegeven in de nitraatrichtlijnrapportage: bijlage bij Kamerstuk 33 037, nr.
179; en de meest recente monitoringrapportage in het kader van de
derogatie: bijlage bij Kamerstuk 33 037, nr. 178). Verder verbeteren van de
waterkwaliteit daar waar deze beïnvloed wordt door de landbouw, is het
hoofddoel van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

72

In het kader van de voorbereiding van het zesde actieprogramma
Nitraatrichtlijn zal ook verkend worden of de Vlaamse aanpak waar de
leden van de SGP-fractie naar verwijzen in de Nederlandse situatie zinvol
en wenselijk is. Onder de Vlaamse aanpak versta ik in dit verband dat op
basis van monitoring van stikstofgehalten in de bodem op individuele
bedrijven, bedrijven mogelijk extra voorwaarden en eisen opgelegd
krijgen om te kunnen voldoen aan de nitraatdoelen voor het grondwater.
Het zou gaan om een belangrijke beleidswijziging met flinke gevolgen
voor landbouwers en de uitvoeringspraktijk, die ook de nodige kosten met
zich meebrengt. In die verkenning zal ook meegenomen moeten worden
dat op basis van de uitgevoerde monitoring in het Landelijk Meetnet
effecten Mestbeleid en andere beschikbare kennis ook nu al goed
onderbouwde uitspraken kunnen worden gedaan over welke gebieden,
landbouwsectoren en landbouwteelten de grootste nitraatverliezen naar
het grondwater laten zien.
Deze leden horen graag of de regering bereid is zich op korte termijn in te
zetten voor een totaalpakket met 1) een nieuw actieprogramma met
maatregelen om op basis van metingen gebiedsgericht/bedrijfsspecifiek
de waterkwaliteit verder te verbeteren; 2) een goed onderbouwde
derogatie, eventueel voor alleen grasland; 3) een voorstel voor het niet
meetellen van fosfaatexport naar landen met fosfaattekort voor het
fosfaatplafond; 4) een voorstel voor het niet meetellen van seizoensafhankelijke pieken in de fosfaatproductie voor het fosfaatplafond; 5) inzet (en
verdubbeling) van de nationale envelop van 23 miljoen euro voor reductie
van de fosfaatproductie in het jaar 2017; en 5) eventueel een tijdelijk
rechtensysteem als sluitstuk, mocht Brussel hieraan hechten.
Zoals op een eerdere vraag van de leden van de fractie van de SGP is
geantwoord, zijn de voorbereidingen om te komen tot een nieuw zesde
actieprogramma Nitraatrichtlijn van start gegaan. De regering zal in het
zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn een pakket van maatregelen
presenteren om een verdere verbetering van de waterkwaliteit te
realiseren in die gebieden waar deze als gevolg van emissies uit de
landbouw achterblijft. Zoals ik in antwoord op een eerdere vraag van de
leden van de fractie van de SGP heb aangegeven, zal in het kader van het
zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn verkend worden of de Vlaamse
aanpak zinvol en wenselijk is.
Een gedegen actieprogramma vormt de basis voor een derogatieverzoek.
Momenteel geldt als voorwaarde dat minimaal 80% van het bedrijfsareaal
uit grasland dient te bestaan. De Nitraatrichtlijn schrijft voor dat een
derogatie geen afbreuk mag doen aan het bereiken van de doelen van de
Nitraatrichtlijn en dat dit moet worden gemotiveerd aan de hand van
objectieve criteria. Het derogatieverzoek zal aan die eisen voldoen. De
komende tijd zal de inzet voor het nieuwe derogatieverzoek worden
bepaald. Hierbij zullen verschillende mogelijkheden worden overwogen. Ik
zal uw suggestie over alleen derogatie op grasland hierbij betrekken.
Het is mijn inzet in de onderhandelingen met de Europese Commissie
over het mestbeleid voor de periode 2018–2021 om het mestproductieplafond als voorwaarde te schrappen dan wel mest die in het kader van de
verplichte mestverwerking buiten de Nederlandse landbouw wordt
afgezet te salderen met het productieplafond. Daarvan is op dit moment
nog geen sprake. Fosfaatkorrels die naar landen worden geëxporteerd
met een fosfaattekort tellen vooralsnog dus mee in de productiecijfers.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek is verantwoordelijk voor de
jaarlijkse berekening van de mestproductie, zowel nationaal als per sector.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek hanteert voor de berekening een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

73

vaste rekenmethodiek en gaat bij de berekening uit van de feitelijk
gerealiseerde ruwvoer-productie, zonder deze gegevens te corrigeren
voor mogelijke seizoensinvloeden. Het Centraal Bureau voor de Statistiek
is verantwoordelijk voor de gehanteerde uitgangspunten, de betrouwbaarheid van de statistische informatie en heeft hierin een onafhankelijke
rol. Er is geen signaal van het Centraal Bureau voor de Statistiek
ontvangen dat er aanleiding is om de gehanteerde rekenmethodiek te
wijzigen conform de wens van de leden van de fractie van de SGP.
Ik ben in overleg met de melkvee- en varkenssector over de invulling van
de nationale envelop. Zodra ik het maatregelenpakket heb vastgesteld zal
ik uw Kamer daarover informeren. Ik voorzie geen verdubbeling van de
nationale envelop.
Overig
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan aangeven op welke
manier de sector betrokken is bij de invulling van het maatregelenpakket
voor het zesde actieprogramma. Waarom is de inzet van Nederland voor
het zesde actieprogramma nog niet vastgesteld? De regering heeft op
verschillende momenten aangegeven met de Europese Commissie in
overleg te zijn over de voorwaarden van derogatie. Wat is de inzet in deze
gesprekken als het maatregelenpakket nog niet is vastgesteld?
Landbouworganisaties zijn evenals andere belangenorganisaties
uitgenodigd om inbreng te leveren voor de maatregelen in het zesde
actieprogramma Nitraatrichtlijn. Deze inbreng zal gebruikt worden bij de
afwegingen over de invulling van het zesde actieprogramma. Zoals
hiervoor in antwoord op een vraag van de leden van de fractie van de
ChristenUnie is aangegeven, zal het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn
ook gebaseerd worden op de resultaten van de evaluatie van de Meststoffenwet. In antwoord op een eerdere vraag van de leden van de
VVD-fractie is ingegaan op de stand van zaken met betrekking tot de
onderhandelingen voor de nieuwe derogatie.
Kan de regering aangeven waarom er geen voortgang wordt geboekt in
de introductie van de KringloopWijzer? De sector geeft aan dat zij op
duidelijkheid van het ministerie wachten en het ministerie geeft aan dat
het aan de sector is. Kan de regering garanderen dat de KringloopWijzer
uiterlijk 1 juli 2017 wordt geïntroduceerd als wettelijk juridisch kader en
per 1 januari 2018 ook daadwerkelijk een instrument is waar de sector
mee kan sturen op de fosfaatproductie? Zo nee waarom niet? Wanneer is
de toetsing van het systeem door het ministerie gereed?
Welke voorwaarden stelt het ministerie bij het gebruik van de KringloopWijzer?
Ik ben niet met u van mening dat er geen voortgang wordt geboekt in de
introductie van de KringloopWijzer. Er lopen verschillende acties om de
introductie van de KringloopWijzer in een wettelijk kader op termijn
mogelijk te maken.
Het is niet mogelijk om het wettelijk kader van de de KringloopWijzer per
1 juli 2017 te introduceren, omdat het instrument daar dan nog niet klaar
voor zal zijn. Het is nog niet duidelijk of dit op 1 januari 2018 wel het geval
zal zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

74

Voor een beschrijving van de acties die worden genomen om de
introductie van de KringloopWijzer mogelijk te maken en de voorwaarden
waaraan de KringloopWijzer moet voldoen wordt verwezen naar het
antwoord op een eerdere vraag van de leden van de fractie van CDA.
Kan de regering reflecteren op «Plan B» van de NMV waarin voorgesteld
wordt om bedrijfsspecifieke derogatie in te voeren? Bent u bereid om een
pilot te starten voor een aantal bedrijven waarbij bedrijfsspecifieke
derogatie het uitgangspunt is? Zo nee waarom niet, zo vragen de leden
van de VVD-fractie.
Laat ik vooropstellen dat ik het zeer waardeer dat vanuit de landbouw
actief wordt meegedacht over manieren om de waterkwaliteitsdoelen te
bereiken. Het «Plan B Bedrijfsspecifieke derogatie grondwatervoorstel»
van de NMV is volgens de brief die ik daarover van de NMV heb
ontvangen «een mestnormering op bedrijfsniveau waarbij gekeken wordt
naar de specifieke omstandigheden van het bedrijf». Uit de beschrijving
van Plan B maak ik op dat er grote overeenkomsten zijn met het systeem
dat in Vlaanderen gehanteerd wordt. In antwoord op een eerdere vraag
van de leden van de SGP-fractie ben ik reeds ingegaan op hoe ik hiermee
wil omgaan.
Ik merk overigens wel op dat het plan van de NMV zich richt op derogatiebedrijven. Uit de bestaande monitoring van de effecten van het
mestbeleid (zie de nitraatrichtlijnrapportage: bijlage bij Kamerstuk 33 037,
nr. 179; en de meest recente monitoringrapportage in het kader van de
derogatie: bijlage bij Kamerstuk 33 037, nr. 178) is bekend dat op veruit de
meeste van de derogatiebedrijven (melkveebedrijven) nitraatgehalten
onder de richtwaarde van 50 milligram per liter in het ondiepe grondwater
worden gemeten. De nitraatproblematiek is groter, met name in het
zuidelijke zandgebied en het lössgebied, op landbouwgrond in gebruik bij
akker- en tuinbouwbedrijven en bij «overige dierbedrijven». Dat zijn echter
sectoren die niet gedekt worden door het plan van de NMV. In het kader
van de voorbereiding van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn zal
met de NMV over Plan B en de details daarvan worden overlegd.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 27

75