Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 924 XII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Verkeer en
Waterstaat 2008

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT (XII)
Aangeboden 20 mei 2009

KST128509
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

1

Gerealiseerde uitgaven naar beleidsterrein voor 2008 (in € mln.)

Betrouwbare netwerken en acceptabele
reistijd realiseren 122,6

Veiligheid gericht op de beheersing
van veiligheidsrisico's 54,1
Het bereiken van optimale veiligheid in
of als gevolg van mobiliteit 52,8

Mainports en logistiek 58,5
Bewaken, waarborgen en verbeteren
van kwaliteit leefomgeving gegeven
de toename van mobiliteit 77,1

Integraal waterbeleid 77,1

Weer, klimaat, seismologie
en ruimtevaart 44,8

Ondersteunen functioneren VenW 247,8

Bijdragen Infrastructuurfonds en BDU 6.597,9
Gerealiseerde ontvangsten naar beleidsterrein voor 2008 (in € mln.)

Het bereiken van optimale veiligheid
in of als gevolg van mobiliteit 3,3
Integraal waterbeleid 1,0
Ondersteunen functioneren
VenW 22,0

Veiligheid gericht op de beheersing
van veiligheidsrisico's 0,1
Betrouwbare netwerken
en acceptabele reistijd
realiseren 3,2
Mainports en
logistiek 26,7

Bijdragen
Infrastructuurfonds
en BDU 0,1

Bewaken, waarborgen en verbeteren van kwaliteit
leefomgeving gegeven de toename van mobiliteit 56,8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

3

Inhoudsopgave

blz.

A.
1.
2.

Algemeen
Aanbieding en dechargeverlening
Leeswijzer

B.
3.
4.
5.
6.

Het beleidsverslag
Beleidsprioriteiten
Beleidsartikelen
Niet-beleidsartikelen
Bedrijfsvoeringsparagraaf

12
12
30
123
128

C.
7.

De jaarrekening
Verantwoordingsstaten
7.1 De departementale verantwoordingsstaat 2008
van het ministerie van Verkeer en Waterstaat
(XII)
7.2 De samenvattende verantwoordingsstaat 2008
van de baten-lastendiensten van het ministerie
van Verkeer en Waterstaat
7.3 De departementale saldibalans per 31 december
2008
7.4 De balansen per 31 december 2008 van de
baten-lastendiensten van het ministerie van
Verkeer en Waterstaat

135
135

Toezichtrelaties
Aanbevelingen Algemene Rekenkamer
Publicatieplicht op grond van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens
Realisatie inhuur
Afkortingenlijst

165
171

Bijlage 1:
Bijlage 2:
Bijlage 3:

Bijlage 4:
Bijlage 5:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

5
5
9

135

136
137

146

175
176
177

4

Aanbieding en dechargeverlening

DEEL A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de StatenGeneraal.
Hierbij bied ik, mede namens de staatssecretaris van het Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, het departementale jaarverslag (XII) over het jaar
2008 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Verkeer en Waterstaat decharge te verlenen over het in het jaar 2008
gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel- en materieelbeheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in de jaarverslagen;
d. de betrokken saldibalansen;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2008;
b. het voorstel van de slotwet (XII) van het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat over het jaar 2008 die met het onderhavige jaarverslag
samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2008 met
betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2008
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2008, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over 2008
(de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid, van de
Comptabiliteitswet 2001).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

5

Aanbieding en dechargeverlening

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De minister van Verkeer en Waterstaat,
C. M. P. S. Eurlings
mede namens
De staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat,
J. C. Huizinga-Heringa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

6

Aanbieding en dechargeverlening

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane
verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:

Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van
de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane
verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:

Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

7

Leeswijzer

2. LEESWIJZER
Voor u ligt het jaarverslag van het ministerie van Verkeer en Waterstaat
(Hoofdstuk XII) over het jaar 2008.
Het jaarverslag bestaat uit drie onderdelen, te weten een deel A. Algemeen, een deel B. het beleidsverslag en een deel C. de jaarrekening.
Het deel A. bevat de aanbieding, het verzoek tot dechargeverlening en de
leeswijzer.
Het deel B. begint met het beleidsverslag. In het beleidsverslag 2008
wordt verantwoording afgelegd over de uitvoering van de begroting 2008.
Het hoofdstuk Verkeer en Waterstaat van deze begroting is opgesteld
rondom de volgende prioriteiten:
1. Fileaanpak
2. Een sterke concurrentiepositie voor Nederland
3. Groei en meer kwaliteit in het OV
4. Een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving.
In deel B. zijn tevens de beleidsartikelen, niet-beleidsartikelen en de
bedrijfsvoeringparagraaf opgenomen. Onder de beleidsartikelen worden
zowel de niet-financiële als de financiële gegevens gepresenteerd. Verder
bevat dit deel informatie over de gerealiseerde effecten en de geleverde
concrete beleidsprestaties, waar mogelijk voorzien van prestatiegegevens.
In de toelichting worden de gerealiseerde beleidsprestaties op productniveau verantwoord. Uitgangspunt daarbij is dat een onderliggende activiteit alleen wordt toegelicht als deze niet is gerealiseerd. Indien geen
toelichting is opgenomen, kan ervan worden uitgaan dat de activiteiten
die in de begroting zijn aangekondigd, zijn uitgevoerd. Nieuwe activiteiten
en voorname prestaties worden apart toegelicht.
Voor wat betreft de prestatie-indicatoren moet worden vermeld dat VenW
bij het verkrijgen van deze indicatoren voor een deel afhankelijk is van
verzameling door externe partijen zoals het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS). De praktijk is zodanig dat deze gegevens in een aantal
gevallen later beschikbaar komen. Dit leidt ertoe dat niet in alle gevallen
de gegevens over het verslagjaar ten tijde van het opstellen van het jaarverslag beschikbaar waren.
De financiële informatie wordt gepresenteerd door middel van de tabellen
«Budgettaire gevolgen van beleid», waarbij opmerkelijke verschillen
tussen de budgettaire raming en de realisatie in het verslagjaar worden
toegelicht. Om de hoeveelheid informatie te beperken is gekozen voor het
hanteren van de hieronder aangegeven norm. Aan de hand van deze
norm is bepaald of een verschil is toegelicht.
Norm bij te verklaren verschillen
Begrotingsbedrag

Verschil

< € 4,5 mln.
€ 4,5 – € 22,5 mln.
> € 22,5 mln.

> 50%
> € 2,5 mln.
> 10%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

9

Leeswijzer

Dit houdt in dat die productonderdelen/financiële instrumenten, waarbij
het verschil tussen het begrotingsbedrag en de realisatie kleiner is dan de
aangegeven norm in principe niet worden toegelicht. Een uitzondering
hierop wordt gemaakt voor beleidsmatige relevante mutaties, deze
worden ongeacht bovenstaande normering wel toegelicht. Verder worden
in afwijking van bovenvermelde norm die artikelen, waarop in de begroting 2008 geen of zeer geringe ontvangsten zijn geraamd maar waar in
2008 wel relatief kleine bedragen op zijn gerealiseerd, niet apart toegelicht.
In de begroting 2006 is een begrotingsindeling in gebruik genomen die
afwijkt van de begrotingsindeling die vóór 2006 werd gebruikt. In verband
met deze gewijzigde begrotingsindeling zijn de realisaties sinds 2006 op
een andere manier gegroepeerd dan cijfers van eerdere jaren. Hierdoor is
het niet mogelijk om de realisaties van de vier voorgaande jaren op te
nemen in de budgettaire tabellen. Om de gebruiker toch historisch vergelijkingsmateriaal te bieden zijn de financiële kasrealisaties vanaf 2005
opgenomen, waarbij 2005 hiervoor technisch is omgerekend naar de
nieuwe begrotingsindeling.
De bedrijfsvoeringparagraaf heeft het karakter van een uitzonderingsparagraaf en bestaat uit vier onderdelen, te weten rechtmatigheid, totstandkoming beleidsinformatie, financieel en materieel beheer en overige
aspecten van bedrijfsvoering.
Het deel C begint met de (opbouw van de)Jaarrekening. De Jaarrekening
begint met de departementale verantwoordingstaat van VenW: een cijfermatige staat waarbij inzicht wordt gegeven in de financiële afwijkingen
tussen de begroting en de realisatie op artikelniveau. Vervolgens zijn de
samenvattende verantwoordingsstaten van de baten-lastendiensten
KNMI, Rijkswaterstaat en Inspectie VenW opgenomen. Het volgende deel
betreft de departementale saldibalans van VenW met de daarbij behorende toelichting. Ten slotte is onder de jaarrekening de balans per
31 december 2008 opgenomen met een toelichting van de baten-lastendiensten van het ministerie van Verkeer en Waterstaat.
Aan het jaarverslag zijn vijf bijlagen toegevoegd. De eerste bijlage bevat
een overzicht inzake het toezicht op de zelfstandige bestuursorganen
(ZBO’s) en de rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT’s). In de
tweede bijlage wordt ingegaan op de aanbevelingen van de Algemene
Rekenkamer bij het jaarverslag over 2007 en de maatregelen die VenW
heeft getroffen om de daarbij door de Algemene Rekenkamer geconstateerde tekortkomingen in 2008 en de jaren daarna te voorkomen. Bijlage
drie bevat een overzicht van de uit publieke middelen gefinancierde
topinkomens bij het departement. Bijlage vier bevat een overzicht van de
gerealiseerde inhuur. De laatste bijlage betreft een afkortingenlijst.
Tijdens het wetgevingsoverleg van 18 juni 2008 over de jaarverslagen XII
en IF 2007 van Verkeer en Waterstaat is een aantal toezeggingen gedaan
die betrekking hebben op de verslaglegging over het jaar 2008. Daarbij is
ook toegezegd een passage op te nemen waarin staat hoe de verzoeken
van de Kamer zijn verwerkt. De toezeggingen zijn als volgt in de jaarverslagen verwerkt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

10

Leeswijzer

Toezegging

Verwerking

In het jaarverslag van 2008 zal nadrukkelijker op de beleidsconclusies
gefocust worden

In het beleidsprioriteitenverslag HXII zijn beleidsconclusies
verbonden aan de in 2008 bereikte resultaten. Ook zijn de
resultaten in relatie gebracht tot de voor Verkeer en Waterstaat in het beleidsprogramma «Samen werken, samen
leven» geformuleerde kabinetsdoelstellingen. Daarnaast
wordt in de toelichting op de afgeronde beleidsonderzoeken
ingegaan op de conclusies die kunnen worden getrokken op
basis van de onderzoeksresultaten.

In het jaarverslag van 2008 wordt een onderscheid gemaakt tussen
nieuwe en oude beleidsprioriteiten

In het beleidsprioriteitenverslag HXII is een duidelijk onderscheid aangebracht in de prioriteiten uit de begroting 2008 en
de kabinetsprioriteiten «Samen werken, samen leven»

In het jaarverslag van 2008 worden beoogde effecten duidelijk opgenomen

De beoogde effecten staan bij elk operationeel doel vermeld
onder doelbereiking. Hier wordt een duidelijk relatie gelegd
tussen streefwaarden en realisatie.

In de jaarverslagen zullen extra uitgaven die worden gedaan na
verschijnen van de najaarsnota duidelijk worden weergegeven

In de tabellen budgettaire gevolgen van beleid bij de (niet-)
beleidsartikelen is een kolom toegevoegd waaruit de verschillen ten opzichte van de Najaarsnota blijken (de zogenoemde
slotwetmutaties). Voor de toelichting op de meest relevante
slotwetmutaties wordt verwezen naar de Slotwetten HXII en
IF die gelijk met de jaarverslagen aan de Kamer zijn
gezonden.

Onderuitputting in de vorm van het niet aanspreken van een risicoreservering zal voortaan apart vermeld worden in de Jaarverslagen

Van een risicoreserveringen is alleen sprak op artikel 13 van
het Infrastructuurfonds voor HSL en Betuweroute. Deze
projecten zijn nog niet financieel afgewikkeld waardoor op dit
moment nog niet kan worden aangegeven of er sprake is van
onderuitputting op de risicoreservering. De Tweede Kamer
wordt hierover periodiek geinformeerd via de VGR grote
projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

11

Beleidsprioriteiten

DEEL B. HET BELEIDSVERSLAG 2008: STUREN OP DUURZAME
GROEI
3. BELEIDSPRIORITEITEN
Onder het motto «sturen op duurzame groei» heeft het ministerie van
Verkeer en Waterstaat (VenW) in 2008 gewerkt aan een sterker, mobieler,
veiliger en schoner Nederland. De duurzame aanpak van de mobiliteit en
een krachtig logistiek netwerk zijn de basis onder een gezonde economie.
En de zorg voor een klimaatbestendige waterhuishouding is van levensbelang voor de toekomst van ons land.
In de beleidsagenda 2008 heeft VenW duidelijk gemaakt met welke
plannen zij in 2008 en de jaren daarna vorm wil geven aan een land
waarin economische groei en duurzaamheid meer met elkaar in balans
zijn en elkaar waar mogelijk versterken. De uitvoering van deze plannen
had als uitgangspunt om de druk op de ruimte, het milieu, de veiligheid
en de leefbaarheid zo veel mogelijk te beperken. En uiteraard is samengewerkt met burgers, marktpartijen, decentrale overheden en maatschappelijke organisaties bij het maken van de politieke en bestuurlijke keuzes.
Daarbij is veel aandacht gegeven aan de belangrijkste randvoorwaarde:
overleg mag niet ten koste gaan van snelheid in de besluitvorming. Dat
kunnen we ons niet veroorloven gezien de ernst van de vraagstukken
waar we voor staan, met name op het punt van bereikbaarheid.
In dit beleidsverslag 2008 wordt verantwoording afgelegd over de uitvoering van de begroting 2008. Het beleidsverslag is conform de beleidsagenda 2008 opgesteld rond de vier hoofdthema’s:
1. Een ambitieuze aanpak van de files
2. Een sterke concurrentiepositie voor Nederland
3. Groei en meer kwaliteit in het OV
4. Een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving
In het beleidsverslag wordt ingegaan op de resultaten die in 2008 zijn
geboekt bij de uitvoering van de voor Verkeer en Waterstaat verwoorde
doelstellingen en programma’s uit het beleidsprogramma «Samen
werken, samen leven». Daar wordt zoveel als mogelijk beschreven wat de
gerealiseerde output is. Deze ontwikkeling zal de komende jaren worden
voortgezet en geoptimaliseerd.
De koppeling tussen de prioriteiten in het beleidsverslag 2008 en de doelstellingen uit het beleidsprogramma is als volgt:
Prioriteiten

Beleidsprogramma doelstellingen

1. Fileaanpak:

18. Stapsgewijze invoering van een gedifferentieerde kilometerprijs naar tijd, plaats en
milieukenmerken.
19. Verbetering van de bereikbaarheid over weg en water door gerichte investeringen in het
wegennetwerk en de binnenvaart.
Programma Randstad Urgent: versterken van de concurrentiepositie van de Randstad.

2. Een sterke concurrentiepositie voor
Nederland
3. Groei en meer kwaliteit in het OV:
4. Een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving:

20. Groeiambitie van 5% per jaar voor het openbaar vervoer per spoor.
26. Klimaatbestendige inrichting van Nederland waarbij water een meer bepalende factor is
bij ruimtelijke afwegingen, inclusief locatiekeuzes. Meer ruimte voor herstel van natuurlijke processen (bodem, water en natuur).
27. Duurzaam waterbeleid als schakel tussen ecologie en economie. Nederland (weer) aan de
internationale top van innovatieve deltatechnologie.
28. Versnelling kustverdediging en versnelde aanpak van de versterking van de bij de tweede
wettelijke toetsing afgekeurde primaire waterkeringen. Vernieuwd denken over waterveiligheid een plaats geven in het systeem voor bescherming tegen overstromingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

12

Beleidsprioriteiten

De vier prioriteiten van VenW
1. Fileaanpak
Het kabinet doet de komende jaren op alle fronten het maximale om
Nederland op de korte en langere termijn in beweging te houden. Volgens
de drieslag «benutten, bouwen en beprijzen» uit de Nota Mobiliteit is
VenW aan de slag gegaan met een breed pakket aan korte- en lange
termijn maatregelen om de bereikbaarheid te verbeteren. Dat betekent in
de eerste plaats de uitvoering van geplande aanleg- en onderhoudsprojecten (1.1) en de verdere ontwikkeling van Anders Betalen voor Mobiliteit (1.2).
Daarnaast is belangrijke voortgang geboekt omtrent de versnelling van de
besluitvorming over infrastructurele projecten. Daarbij zijn de aanbevelingen van de commissie Elverding leidend geweest. Ten aanzien van de
private financiering van infrastructuur heeft het kabinet nadere stappen
gezet, middels een reactie op het advies van de commissie Ruding.
Tenslotte is ook de MobiliteitsAanpak uitgebracht, waarin plannen zijn
opgenomen voor de totstandkoming van een robuust en samenhangend
vervoerssysteem in Nederland.
Versnelling besluitvorming Infrastructurele Projecten
Naar aanleiding van de aanbevelingen van de commissie «Versnelling
Besluitvorming Infrastructurele Projecten» (commissie Elverding) heeft
het kabinet aangegeven op welke wijze zij het besluitvormingsproces rond
infrastructuur wil verbeteren en versnellen. Als eerste stap in dit kader is
in de zomer van 2008 het wetsvoorstel «Versnelling Besluitvorming
Wegprojecten» ingediend. Dit wetsvoorstel voorziet in een Spoedaanpak
van 30 wegprojecten; in essentie regelt het wetsvoorstel het lostrekken
van vastgelopen projecten en de versnelling van de besluitvorming van
lopende projecten door een vereenvoudiging van de onderzoekslast.
In oktober 2008 is het Actieplan «Sneller en Beter» aan de Tweede Kamer
aangeboden. Dat geeft met name concrete invulling aan de gewenste
structurele verbetering. Doel is zowel een kwalitatieve verbetering van het
besluitvormingsproces als ook een halvering van de voor infrastructuurprojecten benodigde besluitvormingstijd. Daartoe wordt een fundamentele verandering ingezet in het denken en handelen rond de aanleg van
grote werken in Nederland.
Private financiering infrastructuur
In juni 2008 heeft de Commissie Private Financiering van Infrastructuur
(commissie Ruding) haar advies uitgebracht aan het kabinet. De
commissie bepleit daarin een actiever gebruik van private financiering als
onderdeel van publiek-private samenwerking bij ontwerp, aanleg en
onderhoud van weg- en spoorinfrastructuur.
In de kabinetsreactie geeft het kabinet aan het advies te zien als een
belangrijke steun in de rug voor de voortzetting van het kabinetsbeleid ten
aanzien van PPS. Het kabinet kiest voor de lijn «PPS, steeds vaker», door
meer PPC’s, transparantere besluitvorming en opbouw van kennis.
Op advies van de commissie onderzoekt het kabinet samen met institutionele beleggers en regionale overheden de mogelijkheid tot het vormen
van een DBFM-fonds met publieke bekostiging. Daarnaast zijn de aanbevelingen van de commissie ten aanzien van een verlaging van de
PPC-grens, beperking van de transactiekosten van PPS-projecten en het
wegnemen van onduidelijkheden over de fiscale behandeling overgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

13

Beleidsprioriteiten

MobiliteitsAanpak
In het najaar van 2008 is de MobiliteitsAanpak uitgebracht. De ambitie van
de MobiliteitsAanpak is een samenhangend, robuust en duurzaam
mobiliteitssysteem in 2028. Een systeem waarvan de onderdelen (openbaar vervoer, wegen, fiets en vaarwegen) ieder voor zich voldoende capaciteit en kwaliteit hebben èn goed op elkaar zijn aangesloten door multimodale knooppunten en reisinformatie. Een mobiliteitssysteem dat tegen
een stootje kan en dat reizigers en verladers de mogelijkheid biedt om een
bewuste mobiliteitskeuze te maken.
In de periode tot 2020 worden de eerste stappen gezet met een investeringspakket van ruim € 7 miljard euro (waarvan € 4 miljard aanvullend op de
Nota Mobiliteit). Belangrijke nieuwe maatregelen zijn het Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer (minimaal 6 intercity’s en bij voorkeur 6
Sprinters per uur in de brede Randstad), het actieprogramma Regionaal
OV en 7 wegenprojecten waarbij niet alleen knelpunten worden opgelost,
maar ook de robuustheid wordt verbeterd.
Om de ambitie in 2028 te kunnen realiseren, zijn na afloop van de huidige
MIRT-periode (2020) vervolgstappen nodig. In het kader van de besluitvorming over de begroting 2010 komt de regering met een voorstel voor
verlenging van de MIRT-periode. In 2009 werken het rijk (EZ, LNV, VROM
en VenW) en de regio’s samen aan gebiedsagenda’s waarin per regio de
verschillende opgaven in het ruimtelijk-fysieke domein in beeld worden
gebracht, en de investeringen op elkaar worden afgestemd en geoptimaliseerd.
1.1 Het fundament op orde: knelpuntenaanpak, benutting, onderhoud
Knelpuntenaanpak
In het kader van de knelpuntenaanpak is gewerkt aan geplande
wegenaanlegprojecten. In 2008 zijn de volgende projecten opgeleverd:
+ A12/18 knooppunt Oud-Dijk (ZSM)
+ A1 Hoevelaken–Barneveld (ZSM)
+ A50 knooppunten Valburg en Ewijk (ZSM)
+ A73 Venlo–Maasbracht, met vooralsnog beperkte openstelling van de
tunnels
+ N31 Zurich–Harlingen
+ N14 Wassenaar–Leidschendam.
De verwachte oplevering van de verbredingen van de A9 HolendrechtDiemen (ZSM) en de A1/A6 Muiderberg–Almere Stad West is vertraagd als
gevolg van nieuw luchtonderzoek.
Van het totale ZSM-programma van oorspronkelijk 55 projecten zijn
inmiddels 16 projecten gereed.
Daarnaast is een groot aantal projecten in besluitvorming gebracht.
+ Er zijn tracébesluiten genomen voor de volgende projecten: A5 Westrandweg, A10 Tweede Coentunnel en A2 Everdingen–Deil. Het tracébesluit A50 Valburg–Grijsoord wordt in het eerste kwartaal van 2009
ondertekend.
+ Er zijn ontwerptracébesluiten genomen voor de A12 WaterbergVelperbroek, A28 Zwolle–Meppel en N50 Ramspol–Ens.
+ Voor de A1 Hoevelaken–Barneveld is een ontwerpwegaanpassingsbesluit genomen.
+ Het wegaanpassingsbesluit A1 Diemen–Muiderberg wordt in het
tweede kwartaal van 2009 ondertekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

14

Beleidsprioriteiten

De nieuwe methode voor gebiedsafbakening bij luchtonderzoek is in 2008
voor tientallen projecten toegepast.
Benutting
Door middel van creatieve maatregelen kan de benutting van het
wegennet verbeterd worden. In 2008 is het «Beleidskader Benutten» aan
de Tweede Kamer gezonden. VenW heeft samen met decentrale beheerders een pakket maatregelen vastgesteld met het doel de druk op de 50
belangrijkste filelocaties te verminderen. De rijksbijdrage aan dit pakket
betreft 200 miljoen euro en is onderdeel van de Mobiliteitsaanpak. De
focus van de maatregelen ligt bij de verbetering van de aansluitingen
tussen het hoofdwegennet en het onderliggend wegennet.
Het programma Fileproof, dat liep tot eind 2008, bevatte veertig praktische
benuttingsprojecten die op korte termijn de bereikbaarheid ten goede
komen. Een eerste schatting van het resultaat van het programma is de
structurele besparing van 3,4 miljoen voertuigverliesuren per jaar. Enkele
concrete resultaten van uitgevoerde projecten zijn onder meer:
+ Lokaal 30 tot 70% winst in doorstroming door het slimmer afstellen
van verkeersregelinstallaties. Jaarlijks kan dat circa twee miljoen
wachturen schelen.
+ 150 000 uur minder wachturen voor weggebruikers tijdens werkzaamheden op de Haringvlietbrug door het toepassen van een verplaatsbare barrière. Dit middel wordt inmiddels breed toegepast.
+ De Waterlandkaart, een OV-proefabonnement voor inwoners van de
gemeente Waterland, blijkt een succes. De kaart wordt verstrekt aan
mensen die verhuisd zijn. 38% van de automobilisten die de bus naar
Amsterdam geprobeerd hebben, is daar zo tevreden over dat ze regelmatig gebruik blijven maken van de bus.
Ook via de ontwikkeling en inzet van innovatieve (ICT-)technieken is de
benutting van het wegennet verder geoptimaliseerd. Alle voor 2008 voorgenomen projecten in het programma dynamisch verkeersmanagement
zijn in uitvoering genomen. Daar bovenop konden bovendien meer maatregelen worden gerealiseerd als gevolg van meevallende aanbestedingen.
Enkele van de maatregelen in 2008 waren:
+ Op vier locaties waar een gebrek aan capaciteit tijdens de spits tot files
leidt, zijn kleine infrastructurele maatregelen uitgevoerd, zoals het
verlengen van de vluchtstrook of het aanbrengen van een extra opstelstrook. Dit betreft de TDI’s op de A9, aansluiting N7, aanpassen van de
aansluiting Hoogerheide op de A4/A58 en de aansluiting A6-S101.
+ Op drie locaties worden de maatregelen ter voorkoming van verkeershinder gecombineerd met andere werkzaamheden. Dat betreft de A1
(Bussum–Muiderberg), A12 (Gouda-Woerden) en A58 (bij Tilburg).
Twee locaties zijn komen te vervallen: A7 (afrit A7 naar N33) en A50.
+ De informatie aan de weggebruiker is verbeterd door het plaatsten van
84 Dynamische Route Informatiesystemen. Dit zijn er 10 meer dan in
de beleidsagenda waren opgenomen.
+ Op 13 trajecten zijn 122 camera’s geplaatst. Hierdoor worden incidenten eerder gesignaleerd en kunnen ze sneller worden opgelost. Dit
bevordert de veiligheid en vermindert de files.
Verder zijn in 2008 de (systeem)voorbereidingen getroffen voor vier
proeven met dynamische maximum snelheden op drie verschillende
locaties. Ook is er eind 2008 een verkenning uitgevoerd naar twee aanvullende proeven met dynamische maximumsnelheden op de 80 km-zones
van de A12 bij Voorburg en de A20 bij Rotterdam. Op de A1 tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

15

Beleidsprioriteiten

Bussum en Muiderberg zijn eind 2008 de systemen geïnstalleerd voor een
proef met snelheidsverhoging bij rustig verkeer. Deze proef is in januari
2009 gestart. De proeven op de A58 bij Tilburg en de A12 Gouda–Woerden
starten in de loop van 2009.
Onderhoud
Het onderhoud aan de wegen heeft in 2008 veel aandacht gekregen. Enerzijds om achterstanden weg te werken aan bruggen en viaducten, maar
vooral ook om de basiskwaliteit van het wegennet op peil te houden,
waardoor de kans op files door ongeplande reparatiewerkzaamheden
wordt beperkt.
Er is veel inspanning geleverd om de weggebruiker zo goed mogelijk te
informeren over wegwerkzaamheden. Om de verkeershinder en verkeersoverlast te beperken is in 2008 een breed scala aan mobiliteitsmaatregelen ingezet. Dat betrof onder meer het «van A naar Beterkaartje» om het
gebruik van OV te stimuleren en uitvoering van werkzaamheden ’s nachts,
in het weekend en in vakanties.
De afgesproken doelstellingen zijn gehaald. Eind 2008 voldeed 97% van
de wegen aan de technische normen en voor de bruggen en viaducten
was dit 88%. Er is versneld aan beheer en onderhoud gewerkt, waarvoor
in 2008 extra middelen zijn ingezet die in latere jaren worden ingeleverd.
Beleidsconclusie
In 2008 is met de oplevering van geplande wegprojecten, benuttingsmaatregelen en uitvoering van beheer en onderhoud gericht geïnvesteerd
in de verbetering van de bereikbaarheid over de weg en de aanpak van de
filedruk. In lijn met de aanbevelingen van de commissie Elverding is een
start gemaakt met de versnelde aanpak van (de besluitvorming over)
projecten, die in het verleden zijn vastgelopen. Het wetsvoorstel Versnelling besluitvorming wegprojecten is begin 2009 in de Tweede Kamer
aangenomen. Instemming van de Eerste kamer is nodig om in deze
kabinetsperiode voor 30 spoedaanpakprojecten de besluitvorming te
realiseren en de schop in de grond te zetten.
Het blijft daarnaast nodig om alle zeilen bij te zetten om volgens de lijnen
van benutten, bouwen en beprijzen zicht te houden op de realisatie van de
doelstellingen uit de Nota Mobiliteit en de ambities uit de MobiliteitsAanpak.
1.2 Anders Betalen voor Mobiliteit
Op 30 november 2007 heeft het kabinet de beslissing genomen om toe te
werken naar de invoering van de landelijke kilometerprijs, gedifferentieerd
naar tijd, plaats en milieuprestaties. In 2008 zijn de onderstaande mijlpalen gerealiseerd. Voor nadere verslaglegging wordt verwezen naar de
eerste voortgangsrapportage ABvM van oktober 2008.
+ In mei 2008 is de «Basisrapportage Uitwerkingsfase Anders Betalen
voor Mobiliteit» aangeboden aan de Tweede Kamer. Overeenkomstig
de Regeling Grote Projecten verschaft deze rapportage inzicht in de
doelstelling van het project, de reikwijdte, de planning, de risico’s en
de financiering.
+ Door het ministerie van Financiën is het fiscaal plan aan de Tweede
Kamer aangeboden. Hierin is vastgelegd hoe de ombouw van de
bestaande autobelastingen naar de kilometerprijs plaatsvindt.
+ Het Partieel Uitvoeringsbesluit is naar de Tweede Kamer gestuurd en
met de Kamer besproken. Hiermee zijn reikwijdte, planning en invoe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

16

Beleidsprioriteiten

ring vastgelegd en heeft de Tweede Kamer ingestemd met de grootschalige praktijktest.
+ Het Voorontwerp van de Wet kilometerprijs (Wet Kmp) is ter advisering
aan de maatschappelijke partijen en adviesorganen aangeboden.
Nadat deze adviezen zijn verwerkt is eind november het wetsvoorstel
KMP aan de Raad van State ter advisering aangeboden.
+ Op 18 december zijn de certificering en aanbesteding gestart met de
publicatie van het certificeringsproces en de aanbesteding van de
kritische percelen op de website van de Europese Unie en de Nederlandse aanbestedingskalender.
Op internationaal gebied is ABvM betrokken bij «the definition of the
European Electronic Toll Service» (EETS). Nederland is actief betrokken bij
de uitwerking van de richtlijn interoperabiliteit. Daarnaast is de samenwerking met o.a. Frankrijk en Vlaanderen verder vormgegeven. Overleg met
Denemarken heeft de Deense regering geholpen in haar besluitvorming
tot invoering van een vorm van wegbeprijzing naar analogie van ABvM.
Het draagvlak voor ABvM onder burgers is in 2008 onder meer getoetst
door middel van groepsdiscussies met burgers/automobilisten, het jaarlijks gehouden draagvlakonderzoek verkeer en vervoersbeleid. Tevens
heeft er gedurende het gehele jaar regelmatig overleg met vertegenwoordigers van maatschappelijke partijen zoals bijvoorbeeld de ANWB,
VNO-NCW, EVO en TLN plaatsgevonden.
Beleidsconclusie
De invoering van de kilometerprijs is een zeer complex proces met vele
risico’s die in kaart zijn gebracht en waarop actief wordt gestuurd. Hoewel
de ambitie onverminderd hoog is, geldt het adagium «zorgvuldigheid
boven snelheid». In de eerste voortgangsrapportage (oktober 2008) is
aangegeven dat er extra tijd nodig was voor uitkering en onderbouwing
van de architectuur voor de start van de aanbesteding. Inmiddels is duidelijk geworden dat de invoering van het systeem voor vrachtwagens in
december 2011 onwaarschijnlijk is. Voor nader informatie wordt verwezen
naar de tweede voortgangsrapportage (april 2009).
2. Een sterke concurrentiepositie voor Nederland
Een van de ambities van het kabinet is dat Nederland een innovatieve,
concurrerende en ondernemende economie moet zijn. In de Randstad, het
hart van de Nederlandse economie, zijn met programma Randstad Urgent
de bestuurlijke samenwerking en besluitvaardigheid rondom noodzakelijke projecten vooruit geholpen.
De concurrentiepositie van Nederland ten opzichte van het buitenland
wordt in hoge mate bepaald door ons totale logistieke netwerk. Ons land
onderscheidt zich als internationale draaischijf van zakelijk verkeer en
goederenstromen. Via het mainportbeleid en gerichte maatregelen in de
zeevaart en binnenvaart is daar in 2008 nader op ingezet.
Ook heeft Nederland, als open handelsland, groot belang bij een internationaal level playing field. In 2008 zijn Europees verband zijn diverse richtlijnen en verordeningen tot stand gekomen die daaraan bijdragen, zoals:
+ Besluitvorming over het derde spoorpakket.
+ Nieuwe regels over vaststelling van luchthaventarieven en computerreserveringssystemen.
+ Mandaten van de Europese Commissie om bilaterale luchtvaart-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

17

Beleidsprioriteiten

onderhandelingen te beginnen met Tunesië, Algerije, Israël, Australië,
Nieuw-Zeeland en Libanon, met het doel tot wederzijdse opening van
de luchtvaartmarkt te komen.
+ Afronding van het derde Maritieme Veiligheidspakket.
+ Besluiten over de toegang tot de interne wegvervoermarkt, het beroep
van wegvervoerder en toegang tot de markt voor touringcar- en
autobusdiensten.
In 2008 is door middel van diverse bedrijfslevenmissies bijgedragen aan
versterking van de positie van het Nederlandse bedrijfsleven. De minister
en staatssecretaris bezochten in dit kader onder andere India, China en de
Russische Federatie.
2.1 Randstad Urgent
Met het project Randstad Urgent pakken kabinet, provincies, gemeenten
en stadsregio’s samen de problemen in de Randstad aan. Met een
vernieuwende werkwijze nemen Rijk en regio samen besluiten over de
belangrijke ruimtelijke projecten in de Randstad. Dit leidde in 2008 tot
mijlpalen of besluiten die anders niet of trager tot stand zouden zijn
gekomen. Voorbeelden zijn de besluiten over de OV-verbinding SchipholAmsterdam-Almere-Lelystad (OV-SAAL), de weguitbreiding A6/A9 en de
aanpak van de A15 Maasvlakte-Vaanplein. Voor de verslaglegging hierover wordt verwezen naar het Jaarverslag Randstad Urgent dat in
november 2008 naar de Tweede Kamer is gezonden.
Beleidsconclusie
Alle besluiten die het afgelopen jaar op het programma stonden, zijn ook
genomen. Met het behalen van de mijlpalen is de uitvoering van projecten
die de Randstad versterken een belangrijke stap dichterbij gekomen. Een
aantal projecten is al gestart, zoals de aanleg van de Tweede Maasvlakte,
het versterken van de zwakke schakels in de kust, onderdelen van het
project Stadshavens Rotterdam en de capaciteitsuitbreiding van de A12
Den Haag–Gouda. Geconcludeerd kan worden dat het kabinetsbrede
programma Randstad Urgent volop in uitvoering is. In 2009 werken Rijk
en regio intensief verder aan een veilige, aantrekkelijke en bereikbare
Randstad.
2.2 De kracht van het netwerk: mainports en meer
Mainport Schiphol
In oktober 2008 heeft de «tafel van Alders» een gezamenlijk advies uitgebracht over de ontwikkeling van Schiphol en de regio in de periode 2010–
2020. Kern van het advies is dat Schiphol mag doorgroeien tot 510 000
vliegtuigbewegingen, waarvan 32 000 in de nacht. Om de totale marktvraag van 580 000 vliegbewegingen tot 2020 te kunnen accommoderen, is
ruimte nodig op regionale luchthavens. De Alderstafel adviseert ruimte
voor ca. 70 000 bewegingen op de luchthavens Eindhoven en Lelystad
mogelijk te maken. Het kabinet heeft het advies omarmd en beschouwt dit
als één en ondeelbaar.
De afspraken die zijn gemaakt in het Aldersakkoord voor de korte termijn
(tot 2010) zijn grotendeels uitgevoerd. In oktober 2008 is het gewijzigde
Luchthavenverkeerbesluit Schiphol in werking getreden. Voor de uitvoering van acht maatregelen uit het «Convenant hinderbeperkende maatregelen» korte termijn zijn in 2008 vier experimenteerregelingen vastgesteld
en uitgevoerd. Dat heeft geleid tot minder hinder en het besluit om enkele
aanpassingen aan te brengen in vliegroutes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

18

Beleidsprioriteiten

Naast het Aldersadvies zijn afspraken vastgelegd in een drietal convenanten. Voor het uitvoeren van de afspraken uit het convenant Leefomgevingskwaliteit heeft het Rijk 10 miljoen euro beschikbaar gesteld.
Voor de lange termijn, de periode na 2020, is een besluit genomen over de
ruimtelijke toekomstopties voor de mainportontwikkeling van Schiphol
die nader zullen worden onderzocht en afgewogen in een structuurvisie.
De strategische beleidsvisie op de luchtvaart (Luchtvaartnota) was in 2008
nog in voorbereiding en zal in 2009 uitkomen.
Mainport Rotterdam
Bij de besluitvorming over het Project Mainport Rotterdam (PMR) is een
goede balans gevonden tussen groei van de haven, natuurcompensatie
en gewenste ruimtelijke ontwikkelingen in het Rotterdamse gebied. In het
kader van het PMR zijn voor 2008 de volgende resultaten te noemen:
+ Op 1 september 2008 zijn de werkzaamheden voor de aanleg van
Maasvlakte 2 gestart.
+ Alle aanlegbesluiten/vergunningen ten behoeve van de Landaanwinning zijn genomen respectievelijk verstrekt.
+ De Voordelta en de aangrenzende duingebieden zijn aangewezen als
beschermde gebieden in het kader van Natura2000. De aanwijzingsbesluiten zijn na een uitspraak van de Raad van State van begin
november 2008 definitief.
+ Het Beheerplan Voordelta is vastgesteld en gepubliceerd. De beroepsfase loopt nog.
+ De toegangsbeperkingsbesluiten zijn in juli 2008 door de Europese
Commissie bevestigd.
Zeevaart
Met de beleidsbrief Zeevaart «Verantwoord varen en een vitale vloot»
(juni 2008) is een samenhangend pakket aan maatregelen op het gebied
van economie, milieu en veiligheid gepresenteerd. Kern van het beleid is
het vergroten van de economische kracht van de havens in samenhang
met groei in kwaliteit en duurzaamheid.
VenW ondersteunde een initiatief van de Europese Commissie om te
komen tot een sterke reductie van douaneprocedures voor short sea via
het instellen van één Europese short sea markt. Op nationaal niveau
wordt gewerkt aan één elektronisch loket, waarbij alle administratieve
procedures in het contact met de overheid (zoals douane en veterinaire
inspectie) worden gebundeld.
Tevens is het convenant Ladingregie Zeehavens getekend met als doel het
voorkomen van vertraging in de logistieke keten door het stroomlijnen
van verschillende inspecties.
Binnenvaart
Vanuit de regio’s is in 2008 een goede respons gekomen op de Quick-winregeling voor de binnenhavens, waarvoor totaal 62 miljoen euro beschikbaar is. In 2008 is besloten over een eerste tranche van 35 Quick-winprojecten voor totaal 34,6 miljoen euro. Het Rijk draagt daarin
bijvoorbeeld bij aan het verbeteren en uitbreiden van natte bedrijventerreinen en kades langs het Twentekanaal.
Naar aanleiding van de beleidsvisie binnenvaart is in juli 2008 een tijdelijke subsidieregeling voor innovaties in de binnenvaart gepubliceerd.
Voor innovaties in de binnenvaart is totaal 10 miljoen euro beschikbaar.
Logistiek en supply chains
Kennisinstellingen en de betrokken Rijkspartners hebben hun krachten
gebundeld en daarmee de basis gelegd voor de noodzakelijke verhoging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

19

Beleidsprioriteiten

van dynamische efficiency in de logistieke sector. Dit is een belangrijke
stap om de door de markt voor 2020 beoogde verdrievoudiging van de
toegevoegde waarde in logistiek te realiseren.
In dit kader is de stichting Nederland = Logistiek is opgericht. Dit is een
samenwerkingsverband van bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen
met als doel het imago van de logistieke sector te verbeteren. Hiertoe
hebben zij een campagne opgezet die in 2009 ten uitvoer zal komen.
De commissie Van Laarhoven, bestaande uit marktpartijen in de logistieke
sector, heeft eind 2008 een innovatieprogramma «Logistiek en Supply
Chains» ingediend bij de Strategische adviescommissie. Met het innovatieprogramma is een bedrag van 67 miljoen euro gemoeid, waarvan het
Rijk 25 miljoen euro voor haar rekening neemt.
Beleidsconclusie
Met het uitbrengen van het Aldersadvies, initiatieven op het gebied van
logistiek en supply chains, de (middel)langetermijnontwikkeling van
Schiphol, de uitvoering van het Project Mainport Rotterdam en de beleidsbrief zeevaart is in 2008 een substantiële bijdrage geleverd aan het beleid
gericht op het versterken van de aantrekkingskracht van Nederland als
(internationale) vestigingsplaats 2008. De integrale beleidsaandacht voor
logistiek en supply chain management en voor de ontwikkeling van
Schiphol blijft onverminderd bestaan. Voor het Project Mainport
Rotterdam geldt dat de beleidsfase in de uitvoeringsfase is overgegaan.
3 Groei en meer kwaliteit in het OV
Het OV is onmisbaar voor een goede bereikbaarheid, zeker voor de dikke
vervoersstromen tussen de grote steden in de spits, en vanwege de
belangrijke maatschappelijke functie voor specifieke groepen. Het kabinet
wil het OV aantrekkelijker maken voor steeds meer mensen en zet zich
daarom in voor verdergaande groei van het gebruik en meer kwaliteit van
het OV.
In het kader van de groeiambitie van reizigersvervoer per spoor zijn
verschillende maatregelen uit het Actieplan Groei op het spoor in uitvoering gebracht. Voor het Programma Hoogfrequent Spoor is concreet zicht
gekomen op de dekking van de benodigde 4,5 miljard euro. Voor de realisatie ervan is 200 miljoen euro uitgetrokken. Het actieplan is met name
gericht op de korte termijn (huidige kabinetsperiode). Het programma
Hoogfrequent Spoor richt zich op de langere termijn (voor de periode tot
2020). Voor het regionaal OV is een actieprogramma opgesteld en in
uitvoering gebracht.
3.1 Groei door een samenhangende aanpak
Groei op het Spoor
Het Actieplan Groei op het spoor, waarvoor 200 miljoen euro is uitgetrokken, geeft invulling aan de kabinetsambitie om het spoor aantrekkelijker te maken voor steeds meer mensen en de groei van 5% in de jaren
2005–2006 door te zetten. De groei in 2008 bedroeg 4.1% op het hoofdrailnet van NS. In 2008 zijn de volgende maatregelen uit het Actieplan in
uitvoering genomen:
+ Voordeelkaart voor ex-studenten: geeft studenten die hun OV-kaart
inleveren een jaar lang recht op 40% korting buiten de ochtendspits.
+ Uitbreiding treinaanbod: met tijdelijke subsidie worden treindiensten
aangeboden die anders pas over een paar jaar rendabel zouden zijn.
+ Uitbreiding fietsenstallingen: tot 2012 komen er circa 20 000 extra
stallingplaatsen op stations bij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

20

Beleidsprioriteiten

+ Verbetering informatievoorziening: op 50 (middel)grote stations wordt
de informatie aan reizigers verbeterd. In 2008 is begonnen met de
stations in Noord-Brabant.
+ Treintraining senioren: doel is om circa 50 000 senioren vertrouwd te
maken met het reizen met de trein.
+ Verbetering wachtruimtes: (niet commerciële) wachtruimtes op
stations worden aangenamer gemaakt voor overstappende reizigers.
Voor de verslaglegging hierover wordt verwezen naar de eerste en tweede
Voortgangsrapportage «Kabinetsambities Spoor» die in september 2008
en april 2009 naar de Tweede Kamer zijn gezonden.
Programma Hoogfrequent Spoor
In november 2007 heeft het kabinet voor de periode tot 2020 het
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer vastgesteld, gericht op het
verhogen van de frequentie van treinen in de Randstad, Brabant en de
regio Arnhem-Nijmegen en het accommoderen van groei van goederenvervoer per spoor. Daarbij is aangekondigd kandidaat-planstudies te
starten en hiervoor een budget van 4,5 miljard euro te zoeken.
Met de begroting 2009 is concreet zicht gekomen op dekking van de benodigde 4,5 miljard euro. Dit heeft ertoe geleid dat, naast de al lopende
planstudie OV SAAL, ook de kandidaat-planstudies zijn omgezet in
volwaardige planstudies. Het kabinet zal vóór de zomer 2010 besluiten
over de uitkomsten van de planstudies en de invulling van het pakket van
maatregelen (waaronder spooruitbreidingen en betere benutting
bestaande capaciteit). Nadere informatie over de planstudies is opgenomen in het jaarverslag Infrastructuurfonds.
Toename capaciteit Spoor
In 2008 hebben VenW, Prorail en NS de capaciteit op het spoor vergroot.
– De capaciteit van station Hilversum is verruimd met de aanleg van een
extra perron en de seinverdichting Gooilijn. Het spoor in Almelo is
verdiept. De nieuwe stations Amsterdam Holendrecht en KrommenieAssendelft werden opgeleverd.
– De besluitvorming over boogaanpassingen bij Beilen, Hoogeveen,
Sittard-Heerlen en Deventer is afgerond. Hierdoor kunnen snelheidsbeperkingen worden weggenomen en kortere reistijden worden gerealiseerd.
– De frequenties op de Gooilijn en de Veluwelijn zijn verhoogd.
– Het aantal reizigersplaatsen is in 2008 toegenomen met 7 900.
Gedecentraliseerde spoorlijnen
In 2008 is op verzoek van de Tweede Kamer een quick scan naar de markt
en capaciteit van de gedecentraliseerde spoorlijnen uitgevoerd. Daaruit
bleek dat er de afgelopen jaren op diverse gedecentraliseerde spoorlijnen
een aanzienlijke vervoergroei is gerealiseerd (2002–2006 in totaal 11,5%)
en dat er op een aantal lijnen sprake is van een forse groeipotentie voor
de toekomst. In de quick scan zijn op een aantal lijnen knelpunten op het
gebied van de capaciteit of de punctualiteit geconstateerd. In de MobiliteitsAanpak is voor de aanpak daarvan in de periode 2009–2012 90
miljoen euro gereserveerd.
Actieprogramma regionaal openbaar vervoer
Samen met de decentrale overheden werkt het ministerie van Verkeer en
Waterstaat aan de uitvoering van het actieprogramma regionaal openbaar
vervoer. Het programma bestaat uit maatregelen gericht op het verbeteren van de kwaliteit van het openbaar vervoer onder het motto sneller,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

21

Beleidsprioriteiten

vaker en zonder omwegen. Hiervoor is in totaal circa 1 miljard euro
beschikbaar. De meeste maatregelen worden in de periode 2008–2013
gerealiseerd. De Tweede Kamer is met de brief van 4 november 2008
geïnformeerd over de concrete projecten van het actieprogramma.
Gratis/goedkoop openbaar vervoer
In 2008 is een experiment met gratis/goedkoop openbaar vervoer uitgevoerd. In juli 2008 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de evaluatie
hiervan en over het nieuwe afweegkader. Op basis daarvan is besloten tot
een nieuwe tranche experimenten, die in 2009 van start gaan.
Beleidsconclusie
De uitvoering van de acties van het actieplan «Groei op het spoor» ligt op
schema. Van het totale budget van 200 miljoen euro is meer dan de helft
vastgelegd. Voor het Programma Hoogfrequent Spoor is met de begroting
2009 zicht op dekking van de benodigde 4,5 miljard euro gekomen.
De reizigersgroei voor 2008 op het hoofdrailnet bedroeg 4,1%, bestaande
uit het groeicijfer 5,4% in de eerste helft van 2008 ten opzichte van
dezelfde periode in 2007 en 2,8% in de tweede helft van 2008 ten opzichte
van de tweede helft van 2007. Voor het jaargemiddelde is dit een stijging
van 1 procent punt ten opzichte van 2007 toen de groei op het hoofdrailnet met 3,0% gegroeid was ten opzichte van 2006. Hierbij dient te
worden aangetekend dat hierin niet de cijfers van de decentrale lijnen zijn
meegenomen en bovendien de effecten van de maatregelen op een zo
korte termijn nog moeilijk meetbaar zijn.
Het zal echter mede gelet op de huidige economische situatie nog een
hele tour worden om de ambities over de gehele Kabinetperiode te
kunnen halen. De groei is met 4,1% in 2008 nog steeds aanzienlijk en
hoger dan in de Nota Mobiliteit genoemde groei van 1% per jaar. De
gerealiseerde groei illustreert dat de kabinetsambitie van 5% per jaar
ambitieus is. De genomen maatregelen om de trein aantrekkelijk te maken
voor meer mensen, worden goed ontvangen, zowel bij de reiziger als bij
de regio’s. Het ingezette beleid, het uitvoeren van de maatregelen uit het
actieplan Groei op het Spoor voortgezet. De vinger wordt aan de pols
gehouden bij de ontwikkelingen en indien nodig kan met de midterm
review eind 2009 worden bezien of het noodzakelijk en verstandig is de
maatregelen aan te passen. De uitkomsten van de midterm review zullen
worden opgenomen in het beleidsverslag 2010.
3.2 Vernieuwing voor meer kwaliteit in het OV
In samenwerking met mede overheden en het Kennisplatform Verkeer en
Vervoer is in 2008 een aantal trajecten in gang gezet om met behulp van
de aanbesteding van het openbaar vervoer de kwaliteit van dat vervoer te
verbeteren. Het Kennisplatform Verkeer en Vervoer (KpVV) heeft de kennis
en ervaring van decentrale overheden en vervoerders gebundeld. Het
resultaat is gevat in een handleiding of gereedschapskist voor aanbestedingen met de titel «Een Beter Bestek». De gereedschapskist bevat handreikingen en best practices uit de aanbestedingspraktijk en een stappenplan voor aanbestedingen. Daarnaast geeft een thematische uitwerking
voorbeelden voor bestekteksten. Thema’s zijn onder meer «hoe omgaan
met gunningscriteria, bonus-malus, meer- en minderwerk en monitoring».
Doel van dit traject is het accent dat door decentrale overheden bij de
aanbestedingen is gelegd op prijs- en volumesturing te verbreden naar
kwaliteitsindicatoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

22

Beleidsprioriteiten

Onder leiding van VenW is begin 2008 het Aanvalsplan OV-chipkaart
gepresenteerd. In het Aanvalsplan worden in onderlinge samenhang de
acties gepresenteerd die nodig zijn voor een zorgvuldige introductie van
de OV-chipkaart. De OV-chipkaart moet veilig, betrouwbaar en gemakkelijk
te gebruiken zijn en de privacy van de reiziger borgen. In november 2008
is besloten om als laatste fase van de pilot in de metro van Rotterdam het
Nationaal Vervoerbewijs (strippenkaarten en abonnementen) af te
schaffen. Een verdere uitrol van de OV-chipkaart is tevens gepland vanaf
2009.
In 2008 is ten behoeve van de uitwerking van de motie Wolfson een
onderzoek uitgevoerd naar de institutionele verhoudingen in de spoorsector in acht landen. Dit onderzoek zal met de uitwerking van de motie
Wolfson en het kabinetsstandpunt over de evaluatie in het voorjaar van
2009 aan de Tweede Kamer worden gestuurd.
Beleidsconclusie
Zowel de aandacht voor de wijze van aanbesteden als de invoering van de
OV-chipkaart komen de kwaliteit van het openbaar vervoer ten goede. De
verdere implementatie van beide punten zal de kwaliteit van het OV
verder verbeteren.
4 Een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving
De verantwoordelijkheid van VenW op het terrein van duurzaamheid
strekt zich uit over verschillende beleidsterreinen. In het waterbeleid gaat
het in de kern om een klimaatbestendige inrichting van Nederland, waarin
zowel de waterveiligheid als de waterkwaliteit nu en straks gewaarborgd
zijn. In 2008 zijn op dit terrein belangrijke stappen gezet, met het uitkomen
van onder meer het Nationaal Waterplan en het advies van de Deltacommissie.
In het mobiliteitsbeleid richt VenW zich met name op vermindering van de
uitstoot van broeikasgassen. Ook staat daar het werken aan veilige
netwerken centraal, bijvoorbeeld ten aanzien van de verkeersveiligheid en
het vervoer van gevaarlijke stoffen.
4.1 Waterbeleid: Nederland veroveren op de toekomst
Nationaal waterplan
In 2007 heeft het Kabinet het streven naar een duurzaam en klimaatbestendig waterbeheer vastgelegd in de Watervisie «Nederland veroveren
op de toekomst». Deze watervisie vormde de opmaat naar het Ontwerp
van het eerste Nationaal Waterplan dat in 2008 gereed is gekomen. Het
Nationaal Waterplan bevat de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid
voor de periode 2009 – 2015. Belangrijke onderdelen zijn het nieuwe
beleid op het gebied van waterveiligheid, het beleid voor het IJsselmeergebied, het Noordzeebeleid en de Ontwerp Stroomgebiedbeheerplannen
op grond van de Europese Kaderrichtlijn Water.
Tevens bevat het Nationaal Waterplan een eerste beleidsmatige uitwerking van de kabinetsreactie op het advies van de Deltacommissie. In
december 2008 is de Ontwerp-beleidsnota IJsselmeergebied verschenen
als bijlage bij het Nationaal Waterplan. In de nota worden voor het gehele
IJsselmeergebied kaders gegeven voor waterveiligheid, zoetwatervoorziening, ecologie en ruimtelijke ontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

23

Beleidsprioriteiten

Waterveiligheid
In 2008 nam de staatssecretaris in het kader van Ruimte voor de Rivier
een positieve projectbeslissing voor ontpoldering Overdiepse Polder,
dijkverlegging Westenholte en uiterwaardvergraving Scheller en Oldeneler Buitenwaard. Dat betekent dat voor deze projecten de voorbereidingen voor de uitvoering kunnen starten. Voor bijna alle andere maatregelen uit de PKB Ruimte voor de Rivier is inmiddels een
bestuursovereenkomst gesloten of een projectopdracht gegeven. De
uitvoering van Maaswerken en het Hoogwater beschermingsprogramma
verliep in 2008 volgens planning.
Deltacommissie
De Deltacommissie heeft het advies «Samen werken met water» uitgebracht waarin de opgaven voor het waterbeheer in beeld zijn gebracht. De
commissie stelt de vraag hoe Nederland voor toekomstige generaties
veilig en aantrekkelijk kan blijven om in te wonen, werken, recreëren en
investeren. Zij geeft 12 aanbevelingen, deze raken niet alleen het watersysteem, waterveiligheid en de zoetwatervoorziening, maar ook de ruimtelijke inrichting en gebruiksfuncties als landbouw, visserij, natuur,
recreatie, industrie, transport en stedelijke ontwikkelingen.
Het Kabinet onderschrijft de samenhangende visie van de commissie en
heeft besloten het advies als uitgangspunt te nemen voor een verdere
uitwerking. Dit is vastgelegd in een Kabinetsreactie die in september is
uitgebracht en (verder uitgewerkt) in het ontwerp Nationaal Waterplan.
Het kabinet werkt aan een Deltawet, die naar verwachting in eind 2009
gereed zal zijn en aan de Tweede Kamer wordt aangeboden. Deze wet zal
de volgende onderwerpen bevatten: de juridische grondslag voor het
Deltaprogramma, de taken en bevoegdheden van de Deltaregisseur en de
wijze waarop een solide financiële basis geregeld wordt. Tegelijk met het
aanbieden van de Deltawet zal de Tweede Kamer geïnformeerd worden
over het uitvoeringsplan van het Deltaprogramma
Stroomgebiedbeheersplannen (SGBP’s)
In 2008 zijn de ontwerp-SGBP’s voor de Rijn, de Maas, de Schelde en de
Eems door de Minister Raad vastgesteld. In de ontwerp SGBP’s is aangegeven hoe de Europese Kaderrichtlijn Water in Nederland wordt uitgevoerd. De SGBP’s zijn op 22 december 2008 voor een half jaar in de
inspraak gelegd. Tegelijk met de nationale SGBP’s zijn de ontwerpplannen
van de waterbeheerders gereed gekomen en in de inspraak gelegd.Het
betreft hier het Beheersplan Rijkswateren, de provinciale waterhuishoudings- of omgevingsplannen, de waterbeheerplannen van de waterschappen en de een aantal gemeentelijke waterplannen. Daarnaast zijn
ook de internationale delen van de SGBP’s gereed gekomen. Dit totaal aan
plannen geeft concreet aan welke doelen worden nagestreefd in 2015 of
eventueel uiterlijk in 2027 en welke maatregelen daarvoor worden
genomen.
Beleidsconclusie
Het ontwerp van het eerste Nationaal Waterplan is conform planning
opgeleverd en krijgt in 2009 een vervolg met de inspraakronde. Op enkele
onderdelen is versneld (zoals de kabinetsreactie op het advies van de
Deltacommissie en het kabinetsbesluit NOI1-gelden voor waterinnovaties).
Het Deltaprogramma en de Deltawet zijn in voorbereiding en worden in
2009 aangeboden aan de Kamer. Ook het omvangrijke en voor de waterveiligheid cruciale Hoogwater beschermingsprogramma en de projecten
1

Nederland Ondernemend Innovatieland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

24

Beleidsprioriteiten

Maaswerken en Ruimte voor de Rivier liggen op schema en worden voortgezet in 2009.
4.2 Schone mobiliteit, veilige netwerken
CO2-emissies en luchtkwaliteit
Het kabinet stelt zich ten doel in 2020 de CO2-uitstoot van de sector
verkeer tot maximaal 30–34 Mton/jaar teruggebracht te hebben. De
volgende stappen zijn in 2008 gezet:
+ De Europese Commissie, de Europese Raad en het Europees Parlement hebben een akkoord bereikt over de normering van CO2-uitstoot
door personenauto’s tot 130 g/km. Dankzij de inspanningen van Nederland is hierin ook een ambitieus (95 g/km) doel voor 2020 opgenomen.
+ De autobelastingen zijn verder vergroend, zoals BPM op basis van
CO2-uitstoot en bevoordeling van zuinige leaseauto’s.
+ De verkoop van hybride voertuigen heeft in 2008 een vlucht genomen.
Voor het stimuleren van een versnelde marktintroductie van duurzame
voertuigen en brandstoffen is het innovatieprogramma «De auto van
de toekomst gaat rijden» gelanceerd.
Het kabinet heeft samen met medeoverheden het beleidsvoornemen voor
het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit gepresenteerd.
Met de uitvoering hiervan kan Nederland in 2015 aan de normen voor
luchtkwaliteit voldoen.
Daarnaast zijn tevens de volgende maatregelen getroffen:
+ De regeling ter stimulering van «Innovatieve OV Bussen» is gestart.
+ Het Rijk heeft bijgedragen aan de verbetering van consumenteninformatie.
+ Ten behoeve van de brede marktintroductie van aardgas en biogas is
de regeling Tankstation Alternatieve Brandstoffen geopend, waarmee
de Rijksoverheid bijdraagt aan de ontwikkeling van een netwerk van
vulpunten voor alternatieve brandstoffen.
+ Het programma «Het Nieuwe Rijden» is uitgebreid.
VenW heeft een zeer actieve rol gespeeld bij de lopende besprekingen in
de internationale burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) en IMO over het
beperken van de broeikasgasemissies door respectievelijk de internationale luchtvaart en zeescheepvaart.
Met het oog op mondiale afspraken over emissiereductie binnen de luchtvaart heeft ICAO eind 2007 een hoog ambtelijk overleg ingesteld. Daarbij
levert Nederland als adviseur van de Europese delegatie een actieve
bijdrage. Daarnaast neemt Nederland deel aan een aantal technische
werkgroepen binnen ICAO bijvoorbeeld op het gebied van ontwikkeling
van emissiemodellen.
Om te komen tot reductie van broeikasgassenemissies door de internationale zeescheepvaart heeft Nederland in 2008 haar voortrekker rol in
IMO-verband vorm gegeven middels co-voorzitterschap IMO correspondentie groep, indienen van relevante voorstellen en uitvoeren van een
studie.
Luchtvaart
De EU heeft besloten de luchtvaart vanaf 2012 onder te brengen in het
Europese emissiehandelssysteem (ETS). VenW is intensief betrokken
geweest bij de onderhandelingen over de herziening van de algemene
ETS-richtlijn voor de periode 2013–2020. Luchtvaart zal hierin worden
meegenomen. De afspraken uit juni 2008 blijven gehandhaafd. Uiterlijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

25

Beleidsprioriteiten

1 december 2014 moet de werking van de richtlijn op een aantal nader
omschreven aspecten zijn geëvalueerd.
Door de internationale burgerluchtvaartorganisatie ICAO is een audit
gedaan naar het veiligheidstoezicht op de luchtvaart in het Koninkrijk
Nederland. Nederland heeft hierbij aangetoond dat er een goed georganiseerd luchtvaartveiligheidssysteem aanwezig is en dat de internationale
regelgeving op een juiste wijze in de Nederlandse wet- en regelgeving is
geïmplementeerd en wordt nagekomen. De enkele opmerkingen uit de
audit worden in de periode 2009–2010 opgelost.
Binnenvaart en zeevaart
Mede op initiatief van Nederland is de Europese Commissie in 2008 een
studie gestart naar strengere normen voor motoren van binnenvaartschepen. Daarbij worden ook de voorstellen van Centrale Commissie voor
de Rijnvaart betrokkenen.
Het programma om in 2010 5% energiebesparing in de binnenvaart te
hebben bereikt is voorspoedig van start gegaan met o.a. een competitie
tussen zuinige binnenvaartschepen. De internationale normen voor de
uitstoot van zwavel- en stikstofoxiden door de internationale zeevaart zijn
via de IMO drastisch aangescherpt. Zo gaat het zwavelgehalte van de
scheepsbrandstof vanaf 2020 met 90% omlaag.
Het aantal scheepvaartongevallen op het Nederlandse deel van de
Noordzee bleef met 16 ongevallen in 2008 onder de streefwaarde van
maximaal 25. In de Beleidsbrief Zeevaart is de norm vanaf 2009 aangescherpt naar maximaal 20 significante ongevallen per jaar.
Zeehavens
Eind 2008 is de Beleidsbrief Duurzame Zeehavens aan de Tweede Kamer
gestuurd. Hierin is uitgewerkt op welke wijze de Nederlandse zeehavens
hun concurrentiepositie als duurzame zeehavens verder kunnen
versterken. Daarnaast heeft VenW het Havenbedrijf Rotterdam ondersteund bij de uitwerking van een index voor schone schepen en het
creëren van internationaal draagvlak onder havenbeheerders om die
schepen financieel te stimuleren. Op verzoek van VenW zijn inmiddels ook
de havenbeheerders van Amsterdam, Zeeland en Groningen bij dit initiatief aangesloten.
Vervoer gevaarlijke stoffen
De ontwerpen voor de Basisnetten gevaarlijke stoffen Water en Weg zijn
in 2008 gereed gekomen en aangeboden aan de Tweede Kamer. Het
ontwerp voor het Basisnet Spoor is in grote lijnen gereed.
Security en crisisbeheersing
In samenwerking met het havenbedrijf Rotterdam, het Centraal Bureau
voor de Rijn- en Binnenvaart en de Douane is in 2008 het project «De
containerbinnenvaart als Secure Lane» uitgevoerd. Het project was
gericht op het creëren van een veilige binnenvaartketen tussen Rotterdamse zeehavenfaciliteiten en inland terminals.
Verkeersveiligheid
Ten aanzien van verkeersveiligheid zijn in 2008 de volgende maatregelen
uitgevoerd:
+ Van de risicoperceptie is het onderdeel verkeersinzicht per 1 januari
2008 onderdeel van het theorie-examen. Het onderdeel gevaarherkenning in het theorie-examen is in 2008 als proef gestart, en zal
per 1 maart 2009 formeel van dat examen deel uitmaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

26

Beleidsprioriteiten

+ De Eerste kamer heeft in 2008 ingestemd met het wetsvoorstel puntenrijbewijs.
+ De «educatieve maatregel gedrag» en de lichte «educatieve maatregel
alcohol» voor beginnende bestuurders zijn per 1 oktober 2008 ingevoerd.
+ In 2008 is gewerkt aan voorlichting aan chauffeurs en fietsers via de
campagne: «Blijf uit de dode hoek – daar kun je mee thuiskomen».
Verder is samen met de branche en Rijkswaterstaat gewerkt aan de
aanleg van een aantal spiegelafstelplaatsen.
Beleidsconclusie
Er is een flink aantal maatregelen genomen om de doelstellingen van het
programma «Schoon en Zuinig» voor 2020 te kunnen halen. Hetzelfde
geldt voor het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit om de
normen in 2015 te kunnen halen. Momenteel vindt voor alle Schoon en
Zuinig beleidsterreinen een grondige actualisatie van alle doelramingen
voor 2020 plaats. De uitkomsten van deze actualisatie worden in de
tweede helft van april aan de Kamer gezonden. VenW blijft werken aan
permanente verbetering van de veiligheid in de volle breedte van zijn
beleidsterreinen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

27

Beleidsprioriteiten

In onderstaande overzichtstabel zijn de eerste stappen gezet om de
programma-uitgaven van VenW toe te wijzen aan de kabinetsdoelstellingen uit het beleidsprogramma «Samen werken samen leven».
In deze tabel wordt de koppeling gelegd tussen de kabinetsdoelstellingen
en de operationele doelstellingen. Vanwege de onderlinge samenhang
van doelstellingen 26, 27 en 28 zijn deze gezamenlijk gepresenteerd.
Budgettaire en financiële consequenties van de beleidsprioriteiten 2008 (x € 1 000)
NR.

Project/Doelstelling

Beleidsartikelen/
operationele
doelstelling

Prestaties 2008

Begroting
2008

Realisatie
2008

UPR Programma Randstad Urgent:
versterken van de concurrentiepositie van de Randstad

IF 18.04

Algemeen o.a.:
* Uitbrengen Kabinetsbesluit visie
Randstad 2040
* Verkenning één OV-autoriteit
Start uitvoering o.a.:
* Start landaanwinning Tweede
Maasvlakte (PMR)
* Capaciteitsuitbreiding A12 Den
Haag–Gouda
* Versterken zwakke schakels kust
(Noordwijk)
* Start onderdelen van Project
Stadshavens Rotterdam
Besluitvorming o.a.:
* OV-verbinding Schiphol–
Amsterdam–Almere–Lelystad
(OV-SAAL)
* Weguitbreiding A6/A9
* Aanpak A15 Maasvlakte-Vaanplein

1 700

2 145

*

18

Stapsgewijze invoering van een
gedifferentieerde kilometerprijs naar
tijd, plaats en milieukenmerken.

XII 34.01.03
IF 17.04

* Brief aan Kamer over Fiscale
aspecten ABvM
* Uitbrengen basisrapportage
uitwerkingsfase ABvM
* Partieel uitvoeringsbesluit en
implementatieplan
* Wetsvoorstel kilometerprijs ligt bij
de Raad van State
* Aankondiging van het certificeringsproces en de aanbesteding

333

14 832

*

19

Verbetering van de bereikbaarheid
over weg en water door gerichte
investeringen in het wegennetwerk
en de binnenvaart

XII 34.01
(uitgezonderd
34.01.03)
XII 34.02
IF 12
IF 15

* Uitbrengen MobiliteitsAanpak
* Uitbrengen actieplan «Sneller en
Beter»
* Advies commissie Elverding
«Versnelling Besluitvorming Infrastructurele Projecten»
* Aanbevelingen van de commissie
Ruding «Private Financiering Infrastructuur»
* Aanbieden aan TK van de herziene
Spoedwet wegverbreding en
aanpassing Tracewet
* Afronden programma Fileproof
* Opleveren verschillende infrastructuurprojecten
* Toezenden beleidskader Benutten
aan TK

3 699 873

3 785 734

*

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

28

Beleidsprioriteiten

Budgettaire en financiële consequenties van de beleidsprioriteiten 2008 (x € 1 000)

*

NR.

Project/Doelstelling

Beleidsartikelen/
operationele
doelstelling

Prestaties 2008

Begroting
2008

Realisatie
2008

20

Groeiambitie van 5% per jaar voor
het openbaar vervoer per spoor.

XII 34.03
XII 34.04
IF 13

* Besluit vermogensconversie NS
t.b.v. hoogfrequent spoor (€ 4,5 mld)
* Voorbereiden en uitvoeren maatregelen actieplan «groei op het
spoor»
* Uitwerken met decentrale overheden van «actieprogramma regionaal openbaar vervoer»
* Toename capaciteit spoor door
verschillende uitgevoerde acties en
projecten

2 530 706

1 936 545

*

26

Klimaatbestendige inrichting van
Nederland waarbij water een meer
bepalende factor is bij ruimtelijke
afwegingen, inclusief locatiekeuzes.
Meer ruimte voor herstel van natuurlijke processen (bodem, water en
natuur)

XII 31
IF 11
IF 16.02
IF 16.03

* Uitbrengen advies Deltacommissie «Samen werken met water»
* Voorbereiding Deltawet
* Ontwerp van het eerste Nationale
waterplan
* Verschillende positieve projectbeslissingen in het kader van het
programma «Ruimte voor de Rivier»

962 756

904 218

*

27

Duurzaam waterbeleid als schakel
tussen ecologie en economie.
Nederland (weer) aan de internationale top van innovatieve deltatechnologie.

28

Versnelling kustverdediging en
versnelde aanpak van de versterking
van de bij de tweede wettelijke
toetsing afgekeurde primaire waterkeringen. Vernieuwd denken over
water, veiligheid een plaats geven in
het systeem voor bescherming
tegen overtromingen.
Informatie over verschillen tussen begroting en realisatie is opgenomen bij de verantwoording van de genoemde artikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

29

Beleidsartikel 31

4. BELEIDSARTIKELEN
31 Integraal waterbeleid
Algemene doelstelling

Het op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen
maatschappelijk aanvaardbare kosten.

Omschrijving

Om de vitale functies in het landelijk en stedelijk gebied zoals veiligheid,
economie, wonen, landbouw, recreatie en natuur, te waarborgen.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In de in 2007 verschenen Watervisie «Nederland veroveren op de
toekomst» heeft het kabinet uitgesproken de ambities te willen vergroten
en te streven naar een duurzaam en klimaatbestendig waterbeheer. Deze
watervisie vormde de opmaat naar het Ontwerp van het Eerste Nationaal
Waterplan dat in 2008 gereed is gekomen. In dit waterplan zijn de vijf
doelstellingen uit de watervisie verder uitgewerkt en geconcretiseerd.
De Waterwet is met de Tweede Kamer besproken en de bespreking met de
Eerste Kamer is voorbereid. Verder is gewerkt aan het opstellen van de
Invoeringswet, het Waterbesluit en de Waterregeling. De Invoeringswet is
vastgesteld door het kabinet en voor advies naar de Raad van State
gezonden. Het Waterbesluit is besproken met alle relevante partijen. De
verwachting is dat de Waterwet medio 2009 in werking zal treden.
De gemoderniseerde Waterschapswet is op 1 januari 2008 in werking
getreden. Op basis van deze wet zijn in november waterschapsverkiezingen georganiseerd. Voor het eerst waren de verkiezingen in alle
waterschappen tegelijkertijd en voor het eerst werd een lijstenstelsel
gehanteerd. Ook is een start gemaakt met de evaluatie van deze verkiezingen.
In september heeft de Deltacommissie haar advies uitgebracht. In de
reactie op hoofdlijnen van het Kabinet is aangegeven dat er een Deltawet
zal worden opgesteld. Daarmee is in 2008 begonnen. Ook is een aanvang
gemaakt met het opstellen van het Deltaprogramma.
Als onderdeel van het ontwerp Nationaal Waterplan (NWP) is een beleidsnota waterveiligheid aan de Tweede Kamer gezonden (kamerstuk 2008–
2009, 31 710, nr. 3). De beleidsnota richt zich op het beleid voor de middellange termijn en is in 2008 middels een technische briefing aan de Tweede
Kamer toegelicht.
In 2008 zijn de waterbeheerplannen van de waterschappen tot stand
gekomen. Daarin is door de waterschappen aangegeven welke maatregelen zij nemen om de Kaderrichtlijn Water uit te voeren, waar mogelijk in
synergie met andere opgaven. Dit is ook voor de reconstructie-gebieden
gedaan. Om te zorgen dat er sprake is van goede afstemming tussen alle
opgaven kon ook hier gebruik worden gemaakt van de synergiegelden.
De bijdrage die VenW aan de algemene beleidsdoelstelling levert, is uitgewerkt in vier operationele beleidsdoelstellingen, te weten «Bestuurlijke
organisatie en instrumentatie», «Veiligheid», «Waterkwantiteit» en
«Waterkwaliteit». Om de operationele doelstellingen te bereiken, is een
aantal producten ingezet. Hiertoe heeft VenW onder andere in de begroting 2008 aangekondigde activiteiten uitgevoerd die uiteindelijk hebben
bijgedragen aan het behalen van de operationele doelstellingen en
daarmee aan de algemene beleidsdoelstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

30

Beleidsartikel 31

Succesfactoren

+ De acceptatie en juiste implementatie van Europese regelgeving op het
gebied van water door de lidstaten.
Op 15 juli 2008 is de Europese Kaderrichtlijn Mariene Strategie in
werking getreden.
Geheel in lijn met de voorschriften van de EU-Kaderrichtlijn Water zijn
op 22 december 2008 de ontwerp-stroomgebiedbeheerplannen voor
de Eems, Maas, Rijn en Schelde voor een periode van zes maanden in
de inspraak gelegd. De ministerraad heeft ze op 12 december 2008
vastgesteld. Ook heeft per stroomgebied nauw overleg plaatsgevonden met andere landen en zijn internationale afstemmingsdocumenten
opgesteld.
De ontwerptekst van het Besluit Milieukwaliteitseisen en Monitoring
Water, dat uitwerking geeft aan een aantal belangrijke verplichtingen
uit de Kaderrichtlijn Water, is door het kabinet vastgesteld en vervolgens ter advies aan de RvS voorgelegd.
In 2008 zijn voorbereidingen in gang gezet voor de juridische implementatie in 2009 voor de Richtlijn OverstromingsRisico’s (ROR) en de
materiële implementatie van de kaarten (in 2013) en plannen (in 2015).
De dochterrichtlijn prioritaire stoffen is eind december 2008 gepubliceerd in het EU Publicatieblad en treedt in januari 2009 in werking.
Hiermee worden gemeenschappelijke milieudoelstellingen van kracht
voor alle lidstaten. In het kader van de «Common Implementation
Strategy» van de Kaderrichtlijn Water is in november 2008 een richtsnoer vastgesteld voor het omgaan met de uitzonderingsmogelijkheden (termijnverlenging, doelverlaging) die de richtlijn biedt. Voor de
4 internationale stroomgebieden Rijn, Maas, Schelde en Eems zijn in
december 2008 in gemeenschappelijke afstemming tussen de oeverstaten internationale overkoepelende delen van de ontwerp-stroomgebiedbeheerplannen vastgesteld.
+ De acceptatie en juiste implementatie van het waterbeleid door provincies, waterschappen en gemeenten.
In lijn met eerder gemaakte bestuurlijke afspraken hebben rijkswaterstaat, de provincies en de waterschappen nieuwe ontwerp-waterplannen opgesteld, waarin ook de doelen en maatregelen m.b.t. de Kaderrichtlijn Water zijn opgenomen.
Naar aanleiding van de evaluatie van de toetsing op basis van de wet
op de waterkering in 2006 is in 2008 onder andere een aanvullend
toetsinstrumentarium ontwikkeld en vastgesteld. Tevens is de
evaluatie gestart van het hoogwaterbeschermingsprogramma. Beiden
leiden tot een nog professioneler toetsings- en uitvoeringsprogramma.
+ Structurele ontwikkelingen als klimaatontwikkeling, zeespiegelstijging,
bodemdaling, verstedelijking en toename van economische waarden.
De Deltacommissie, die door het kabinet was ingesteld, heeft op 3
september 2008 advies uitgebracht over de bescherming tegen overstromingen en het veilig stellen van de zoetwatervoorziening voor de
zeer lange termijn (2100). In de analyse zijn de gevolgen van klimaatverandering beschouwd voor zeespiegelstijging en veranderende
rivierafvoeren, alsmede de toename van economische waarden. In het
ontwerp Nationaal Waterplan heeft het kabinet een eerste beleidsmatige uitwerking gegeven van de aanbevelingen van de Deltacommissie.
(In 2009 is een verdere uitwerking voorzien in de Deltawet en het Deltaprogramma.)
Het voorgenomen geactualiseerde waterveiligheidsbeleid is opgenomen in het Nationaal Water Plan (NWP). Daarnaast heeft een succesvolle rampenoefening plaatsgevonden.
De EU bereidt een gemeenschappelijke positie voor ten behoeve van
de onderhandeling over een herzien klimaatprotocol. In Poznan vond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

31

Beleidsartikel 31

een mondiale voorbereidingsconferentie plaats. De Europese
Commissie bereidt een Witboek Klimaatadaptatie voor als vervolg op
het Groenboek. In het kader van de Internationale Rijncommissie is
een studie gestart naar de effecten van klimaatverandering op het
afvoerregime, de temperatuur en het ecosysteem van de Rijn.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
31. Integraal waterbeleid

2005

Realisatie

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties
2008*

2006

2007

2008

2008

2008

62 879

59 917

104 685

69 567

35 118

41 122

53 195

74 874

77 127

75 502

1 625

– 961

20 418

17 780

25 131

29 074

25 927

3 147

491

5 623
9 891
4 904
3 155
2 612
543

8 294
7 460
2 026
9 248
7 366
1 882

1 591
1 591
15 958
12 974

2 798
2 798
23 369
20 106

10 533
6 832
7 766
16 795
10 175
3 101
3 519
4 361
4 361
28 586
21 437

12 869
12 824
3 381
13 465
8 215
1 560
3 690
3 449
3 449
31 139
23 872

10 440
11 207
4 280
15 283
9 797
1 955
3 531
2 953
2 953
31 339
23 664

2 429
1 617
– 899
– 1 818
– 1 582
– 395
159
496
496
– 200
208

– 279
291
479
– 1 344
– 1 077
– 337
0
– 209
– 209
101
184

2 984

3 263

3 358
3 791

3 291
3 976

3 871
3 804

– 580
172

– 83
0

Van de totale uitgaven:
– Apparaatsuitgaven
– Baten-lastendiensten
– Restant

6 161
22 152
24 882

6 756
29 673
38 460

7 545
25 156
44 426

5 822
29 137
40 543

1 723
– 3 981
3 883

Ontvangsten

1 293

1 330

1 029

454

575

Verplichtingen
Uitgaven
31.01 Bestuurlijke Organisatie en instrumentatie
31.01.01 Algemene strategie en beleidsvorming
31.01.02 HGIS Partners voor Water
31.01.03 Leven met Water
31.02 Veiligheid
31.02.01 Hoogwaterbescherming
31.02.02 Kust
31.02.03 Inspectie VenW
31.03 Waterkwantiteit
31.03.01 Waterbeleid 21e eeuw
31.04 Waterkwaliteit
31.04.01 Europese kaderrichtlijn water
31.04.02 OSPAR/Europese mariene
strategie
31.04.03 Inspectie VenW

1

2

43 060

459

*

Conform het gestelde in de leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in de bovenstaande kolom Slotwetmutaties
2008, verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel.
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1. De hogere realisatie op de verplichtingen wordt veroorzaakt door de vastlegging van de jaarlijkse kadastrale bijdrage aan de Unie van Waterschappen.
2. De hogere ontvangsten worden veroorzaakt doordat er meer EU-subsidies voor o.a. Harbasins, Safecoast en freude am Fluss zijn ontvangen
dan geraamd.

31.01 Bestuurlijke organisatie en instrumentatie
Motivering
Om de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de bestuurlijke organisatie en het instrumentarium van het waterbeleid te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

32

Beleidsartikel 31

Doelbereiking
Het juridische instrumentarium van het waterbeheer is up-to-date
gemaakt door de modernisering van de Waterschapswet en de nieuwe
Waterwet.
Beleidsprestaties 2008

Realisatie

Algemene strategie en beleidsvorming
HGIS Partners voor Water
Leven met Water

Ja
Ja
Ja

31.02 Veiligheid
Motivering
Om de bescherming door primaire waterkeringen langs het kust- en
IJsselmeergebied en rivierengebied volgens het wettelijk niveau te waarborgen; alsmede de kustlijn op het niveau van 2001 (basiskustlijn) dynamisch te handhaven.
Doelbereiking
In 2008 is verder gewerkt aan projecten in uitvoering bij Waterschappen
en het Rijk om waterkeringen op orde te krijgen en de percentages geen
oordeel te verkleinen. Zo is het toetsinstrumentarium voor de derde ronde
verder verbeterd, dit betreft zowel de Hydraulische Randvoorwaarden als
ook het Voorschrift Toetsen op Veiligheid. Met de beheerders is een
afspraak gemaakt omtrent de ambitie voor de derde toetsronde. Nieuw is
dat eind 2008 voor de keringen die niet direct buitenwater keren een
aanvullend toetsinstrumentarium is vastgesteld zodat een forse impuls
wordt gegeven aan de reductie van het deel «geen oordeel». Daarnaast
zijn vele projecten in uitvoering, bij waterschappen en het Rijk, om de
waterkeringen op orde te krijgen. Wat de basiskustlijn betreft wordt het
doel al enkele jaren bereikt. Door marktontwikkelingen en ook hoge
brandstofprijzen komt het handhaven van deze doelstelling in financiële
zin wel onder druk te staan.
Beleidspresta ties 2008

Realisatie

Hoogwaterbescherming
Kust

Ja
Ja1

Toelichting
1. Programma ten behoeve van voorkoming van structurele kustachteruitgang langs de Nederlandse kust. Het programma loopt door
tot en met 2015. In het suppletieprogramma voor 2008 is ongeveer 7,5
miljoen m3 zand gesuppleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

33

Beleidsartikel 31

Meetbare gegevens
Hoogwaterbescherming

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2001

2006

Voldoet aan de norm

2011

Voldoet niet aan de norm

Geen oordeel

Bron: Rijkswaterstaat

Basiskustlijn

40

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

0
1997

0
1996

10

1995

5

1994

20

1993

10

1992

30

1991

15

jaar

Strandsuppleties

Vooroeversuppleties

Strandsuppleties 2008

Vooroeversuppleties 2008

Uitgevoerd in 2009
Streefwaarde

BKL-overschrijdingen
Maximale streefwaarde

Bron: Rijkswaterstaat, 2008

De basiskustlijn werd in 2008 in ongeveer acht procent van de gevallen
overschreden. De streefwaarde ligt op tien procent, de maximale streefwaarde ligt op vijftien procent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

34

BKL-overschrijdingen (%)

Suppletiehoeveelheden (106 m3)

20

Beleidsartikel 31

Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven veiligheid waterbeleid op het Infrastructuurfonds (x € 1 000)
Art. Omschrijving

realisatie
2008

11.02.01 Basispakket B&O Waterkeren
11.03.01 Realisatie Waterkeren
11.05.02 Planstudies Waterkeren
16.02 Ruimte voor de Rivier
16.03 Maaswerken

215 653
185 851
4 500
100 640
43 551

31.03 Waterkwantiteitsbeheer
Motivering
Om de juiste hoeveelheid water te hebben op het juiste moment, op de
juiste plaats voor de vereiste gebruiksfuncties.
Doelbereiking
De watersystemen zullen in hoofdzaak in 2015 «op orde» moeten zijn. Dit
jaar is verder gewerkt aan de daarvoor benodigde kennis en het instrumentarium: de Toplijsten voor de aanpak van verdroging zijn vastgesteld
en diverse onderzoeken zijn opgestart of afgerond, waaronder een onderzoek naar versterking van de watertoets.
Beleidsprestaties 2008

realisatie

Waterbeleid 21e eeuw

Ja1

Toelichting
1. In 2008 is een beleidsdoorlichting uitgevoerd voor dit operationele
doel Waterkwantiteit (Beleidsdoorlichting Waterkwantiteit, kamerstuk
2008–2009, 27 625, nr. 128). De beleidsdoorlichting oordeelt over het
algemeen positief over de start van het ingezette proces en de rol van
het Rijk bij de implementatie van afspraken en de instrumenten die het
Rijk daarbij heeft ingezet. Daarbij wordt wel geconstateerd dat er
onvoldoende beleidsinformatie beschikbaar is op Rijksniveau om de
effecten en voortgang van het ingezette beleid te kunnen beoordelen.
Hierover worden in 2009 afspraken gemaakt met de NBW partners.
De klimaatverandering vraagt om een heroverweging van de huidige
strategie voor watertekort en zoetwatervoorziening. De planperiode
van het NWP wordt gebruikt om een landelijke verkenning zoetwatervoorziening uit te voeren waarin oplossingsrichtingen worden
uitgewerkt. Het Rijk voert deze verkenning samen uit met de regio.
In 2008 is gewerkt aan diverse instrumenten en kennisontwikkeling
(kennis voor klimaat) om adaptatie in relatie tot de onzekerheden van
klimaatverandering in de beleidscyclus te kunnen verankeren. De
houdbaarheid van de huidige beleidsstrategieën en mogelijke alternatieven voor o.a. veiligheid, natuur en zoetwater zijn onderzocht. Het
gebruik van klimaatscenario’s voor VenW is uitgewerkt en vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

35

Beleidsartikel 31

De bruikbaarheid van de watertoets en het mer-instrumentarium is
onderzocht in relatie tot klimaatadaptatie.

Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven waterkwantiteit op het Infrastructuurfonds (x € 1 000)
Art. Omschrijving

realisatie
2008

11.01.01 Basispakket watermanagement
11.03.02 Realisatie Waterbeheren

87 112
119 659

31.04 Waterkwaliteit
Motivering
Om een goede ecologische en chemische kwaliteit te bereiken in de
stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde, Eems en de Noordzee.
Doelbereiking
In 2008 zijn voor de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) de ontwerpstroomgebiedbeheerplannen voor Rijn, Maas, Eems en Schelde geschreven. Daarin zijn onder meer de maatregelen in de periode 2009–2015
opgenomen die tot een integraal en duurzaam waterkwaliteitsbeheer
moeten leiden. De ontwerp-stroomgebiedbeheerplannen zijn onder meer
gebaseerd op de onderliggende plannen van waterschappen, provincies
en gemeenten. Tevens is er een ex ante evaluatie uitgevoerd op verschillende plannen door het PLB. Op 22 december zijn deze plannen in de
inspraak gelegd.
Beleidsprestaties 2008

Realisatie

Europese Kaderrichtlijn Water
OSPAR/EMS
Inspectie Verkeer en Waterstaat

Ja1
Ja
Ja

Toelichting
1. De ontwerp-stroomgebiedsbeheerplannen (SGBP’s) voor de Rijn, de
Maas, de Schelde en de Eems zijn door de ministerraad vastgesteld. In
de SGBP’s is aangegeven hoe de Europese Kaderrichtlijn Water in
Nederland wordt uitgevoerd. De SGBP’s geven concreet aan welke
doelen we willen bereiken in 2015 of eventueel uiterlijk in 2027 en
welke maatregelen we gaan nemen in de periode tot en met 2015 met
een doorkijk tot in 2027.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

36

Beleidsartikel 31

Meetbare gegevens
Realiseren goede waterkwaliteit (in relatie tot KRW-normen)
Het oppervlak waterlichamen (in hectaren) ten opzichte van het totaal
oppervlak waterlichamen waarvan de actuele waterkwaliteit voldoet aan
de geldende normen die zijn gesteld aan de bestemde gebruiksfuncties.

% metingen dat voldoet aan de norm

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

1994

1993

1992

1991

1990

0

jaar

Eems
Rijn

Maas
Schelde

Noordzee

Bron: Rijkswaterstaat MWTL, 2008

Toelichting
In 2008 is de eerste officiële toetsing volgens de Kaderrichtlijn Water
(KRW) uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

37

Beleidsartikel 31

Ongehinderd gebruik waterfuncties
Het oppervlak waterlichamen (in hectaren) ten opzichte van het totaal
oppervlak waterlichamen waarvan de actuele waterkwaliteit voldoet aan
de geldende normen die zijn gesteld aan de bestemde gebruiksfuncties.

% metingen dat voldoet aan de norm

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

1994

1993

1992

1991

1990

0

jaar

zwemwater
viswater

oppervlaktewater tbv drinkwater
schelpdierwater

Bron: Rijkswaterstaat MWTL, 2008

Toelichting
Het globale beeld van de ontwikkelingen geeft aan dat in de Stroomgebiedsbeheerplannen 2009 nog de nodige maatregelen moeten worden
genomen.
Kengetallen Inspectie VenW domein waterbeheer

Toelating/continuering
(aantal vergunningen)
Aantal inspecties
Percentage gebaseerd op
risico analyse
Uitvoering conform Jaarplan

2005

2006

2007

Streefwaarde
2008

Realisatie
2008

85
6

80
15

187
15

75
15

191
15

70%
90%

70%
90%

70%
90%

70%
90%

70%
90%

Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat, 2008

Er zijn meer vergunningen afgegeven als gevolg van het feit dat de
Waterwet nog niet van kracht is. Daarnaast komen er structureel meer
vergunningaanvragen omdat de Inspectie Verkeer en Waterstaat als autoriteit meer «in beeld is».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

38

Beleidsartikel 31

Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven waterkwaliteit op het Infrastructuurfonds (x 1 000)
Art. Omschrijving

realisatie
2008

11.02.05 Basispakket B&O waterbeheer
11.02.08 Groot variabel onderhoud waterbeheer
11.03.02 Realisatie Waterbeheer
11.05.03 Planstudie Waterbeheer

50 716
12 006
119 659
1 261

Overzicht afgeronde onderzoeken
Onderzoek

Onderwerp

OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Waterkwantiteit

31.03

A: 2008
B: 2008

TK 2008–2009, 27 625, nr. 128

1

Evaluatie 3e Kustnota

31.02

A: 2006
B: 2007

Waterveiligheid in de 21e
eeuw

Verkenning naar een andere
wettelijke systematiek

31.02

A: 2005
B: 2008

TK 2006–2007, 27 625, nr. 79

2

Rampenbeheersingsstrategie

Onderzoeksprogramma naar
opties voor rampenbeheersingsstrategie bij overstromingen.

31.02

A: 2006
B: 2008

TK 2006–2007, 27 625, nr. 77

3

Evaluatie toetsproces

Evaluatie van de 5-jaarlijkse
toetscyclus.

31.02

A: 2006
B: 2007

4

Veiligheid Nederland in
Kaart-2

Verkenning van de veiligheid in
Nederland fase 2.

31.02

A: 2006
B: 2011

5

Proef Grootschalige Verwerking Baggerspecie (GVB)

Deze grootschalige proef heeft
tot doel op praktijkschaal aan te
tonen wat de mogelijkheden en
onmogelijkheden zijn en tegen
welke prijs grootschalige
verwerking gerealiseerd kan
worden. Na de aanbesteding
heeft een tussentijdse evaluatie
plaatsgevonden (medio 2004).
Aan het eind van de looptijd zal
de proef worden geëvalueerd
(2009).

31.04

A: 2004
B: 2009

Beleidsdoorlichtingen

Effectenonderzoek ex post
Kustvisie (vervolg op 3e
kustnota)
Overig evaluatieonderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

39

Beleidsartikel 31

Onderzoek

Onderwerp

OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Beleidsregels ABR/ABM
Vaststellen of beleidsregels

Actief Bodembeheer Rijntakken
(ABR) en Actief Bodembeheer
Maas (ABM) functioneren, goed
worden benut, lacunes of
achterhaaldheden bevatten.

31.04

A: 2004
B: 2007

6

Kaderrichtlijn mariene
milieu (KRM, voorheen
EMS)

MKBA maatregelen en kosten
voor de uitvoering van de KRM.

31.04

A: 2004
B: 2007

7

KRW

MKBA/multicriterium afweging
van maatregelen en kosten voor
de uitvoering van de KRW.

31.04

A: 2004
B: 2008

TK 2008–2009, 27 625, nr. 119

8

Project MER’s Schelde

Toetsing van milieueffecten van
geselecteerde projecten binnen
het Schelde estuarium.

31.04

A: 2005
B: 2007

TK 2006–2007, 26 980, nr. 29

9

Toelichting
1. Zie toelichting onder beleidsprestatie waterbeleid 21e eeuw (operationeel doel 31.03)
2. De verkenning wordt samen met regionale partijen opgepakt en wordt
in 2011 afgerond.
3. De evaluatie Rampenbeheersingsstrategie is afgerond. Een bestuurlijke taskforce heeft in november 2008 een landelijke oefening georganiseerd. Medio 2009 zal het Kabinet met een standpunt en evaluatie
komen.
4. De evaluatie is afgerond en heeft geresulteerd in een landelijk draaiboek
5. Door complexiteit is het onderzoek 1,5 jaar vertraagd. Oplevering is nu
voorzien in 2011.
6. De beleidsregels Actief Bodembeheer Maas en Actief Bodembeheer
Rijntakken zijn begin 2003 vastgesteld door de Staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat en provinciale staten van de provincies Gelderland, Overijssel, Noord-Brabant, Limburg en Utrecht. Uit de evaluatie
(2008) blijkt dat door in werking treden van het Besluit bodemkwaliteit
de grondslag en noodzaak van de beleidsregels zijn komen te vervallen. De beleidsregel aangaande de toepassing van de Wet milieubeheer betreffende kleine stortplaatsen is ongewijzigd van kracht
7. Vanaf medio 2008 is een initial assessment gestart. De initiële beoordeling Noordzee voor de uitvoering van de KRM is met een jaar
vertraagd omdat de richtlijn zelf pas medio 2008 in werking is
getreden. De initiële beoordeling wordt in 2012 afgerond, zodat Nederland over de toestand van de Noordzee aan de EU kan rapporteren.
8. Het Ex ante onderzoek naar maatregelen en kosten voor de uitvoering
KRW is afgerond.
9. Het MER voor de verdieping Westerschelde en de inspraakronde is in
2007 afgerond. In 2008 is het Tracébesluit genomen. De overige MER’s
binnen het Schelde Estuarium worden uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van LNV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

40

Beleidsartikel 32

32 Het bereiken van optimale veiligheid in of als gevolg van
mobiliteit
Algemene doelstelling

De veiligheid van personen op de weg en op het spoor, alsmede de
sociale veiligheid in het openbaar vervoer (OV), permanent verbeteren.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De doelstelling voor het maximum aantal verkeersdoden in 2010 is in de
loop van 2006 verder aangescherpt, omdat de doelstelling, zoals opgenomen in de Nota Mobiliteit (maximaal 900 doden in 2010) met 881 resp.
817 doden in 2004 resp. 2005 al ruim was gehaald.
Deze gunstige ontwikkeling betekent niet alleen dat het menselijk leed als
gevolg van verkeersongevallen is verminderd, maar ook dat de maatschappelijke kosten van verkeersonveiligheid zijn afgenomen.
De daling in het aantal ziekenhuisgewonden in het verkeer blijft achter bij
die van het aantal doden. In 2007 was er sprake van een lichte stijging
vergeleken met 2006. De waarde voor 2007 ligt iets boven de lange
termijn trendlijn, maar we houden nog steeds zicht op de doelstellingen
voor 2010 en 2020.
In 2008 is één reiziger om het leven gekomen ten gevolge van een aan het
spoorverkeer gerelateerd ongeval. Het vijfjaar-gemiddelde van het aantal
dodelijke slachtoffers onder reizigers is sinds 1995 permanent onder de
streefwaarde van het maximaal aanvaardbare risico uit de Kadernota
«Veiligheid op de Rails». Het doel voor 2010 wordt op dit moment voor dit
onderdeel gehaald.
De sociale veiligheid in het openbaar vervoer van reizigers is in 2008
zowel bij NS als bij het stads- en streekvervoer weer iets verbeterd. Bij NS
is ten opzichte van 2007 een lichte stijging van het percentage NS-medewerkers dat één of meer incidenten heeft meegemaakt. Voor het personeel in het stads- en streekvervoer geldt dat de veiligheidswaardering
stabiel blijft, doch dat er sprake is van een toename van het aantal incidenten.
De bijdrage die VenW aan de algemene beleidsdoelstelling levert, is uitgewerkt in de volgende operationele beleidsdoelstellingen,
1. «Aantal verkeersslachtoffers op de weg verminderen»,
2. «Aantal verkeersslachtoffers op het spoor verminderen» en
3. «Sociale veiligheid OV verbeteren».
Om de operationele doelstellingen te bereiken, is een aantal producten
ingezet. Hiertoe heeft VenW onder andere in de begroting 2008 aangekondigde activiteiten uitgevoerd die uiteindelijk hebben bijgedragen aan het
behalen van de operationele doelstellingen en daarmee aan de algemene
beleidsdoelstelling.

Succesfactoren

De algemene, al decennia geleden ingezette, tendens van dalende
aantallen verkeersdoden is toe te schrijven aan het gevoerde beleid: voertuigen zijn veel veiliger geworden, steeds meer wegen zijn duurzaam
veilig ingericht en er is veel aandacht besteed aan veiliger gedrag van
deelnemers aan het verkeer.
Het gevoerde verkeersveiligheidbeleid is dus succesvol; dat is te danken
aan de inspanningen van en samenwerking tussen de diverse overheden,
wegbeheerders, politie, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven.
In de maatschappij is sprake van verharding en vooral meer agressie en
geweld. Daardoor wordt het terugdringen van geweld tegen werknemers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

41

Beleidsartikel 32

bemoeilijkt. Om hier resultaat te bereiken wordt voor het openbaar
vervoer aangesloten bij het programma «een veilige publieke taak» van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
32. Het bereiken van optimale veiligheid
in of als gevolg van mobiliteit
2005

32.01 Aantal verkeersslachtoffers op de
weg verminderen
32.01.01 Algemene strategie- en beleidsontwikkeling
32.01.02 Vereisten aan voertuig en technologie
32.01.03 Gedragsbeïnvloeding
32.01.04 Aanpassingen aan
weginfrastructuur
32.01.05 Inspectie Verkeer en Waterstaat
32.02 Aantal verkeersslachtoffers op het
spoor verminderen
32.02.01 Algemene strategie- en beleidsontwikkeling
32.02.02 Kadernota Railveiligheid
«Veiligheid op de rails»
32.02.03 Inspectie Verkeer en Waterstaat
32.03 Sociale veiligheid OV verbeteren
32.03.01 Algemene strategie- en beleidsontwikkeling
32.03.02 Uitvoeren beleidskader sociale
veiligheid OV

Verschil

Slotwetmutaties
2008*

2007

2008

2008

2008

37 796

46 552

45 727

51 480

– 5 753

37 832

41 925

48 256

52 814

52 580

234

– 1 688

33 950

40 396

42 548

46 716

46 841

– 125

– 1 659

1 007

1 632

1 692

1 775

1 801

– 26

59

4 975
27 968

2 966
35 798

2 977
24 036

3 103
25 528

4 668
24 857

– 1 565
671

– 1 706
– 12

0
0

0
0

0
13 843

0
16 310

0
15 515

0
795

0
0

440

291

5 529

5 878

5 651

227

– 14

233

176

151

150

197

– 47

– 45

207
0
3 442

115
0
1 238

153
5 225
179

249
5 479
220

210
5 244
88

39
235
132

31
0
– 15

44

193

42

123

27

96

2

– 49

3

34

3 398

Van de totale uitgaven:
– Apparaatsuitgaven
– Baten-lastendiensten
– Restant
Ontvangsten

Begroting

2006

Verplichtingen
Uitgaven

Realisatie

0

1 045

137

97

61

36

2 360
951
38 614

2 396
20 146
25 714

2 559
22 799
27 456

2 502
21 735
28 343

57
1 064
– 887

1 794

3 906

3 341

3 400

– 59

1

– 7 375

– 253

*

Conform het gestelde in de leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in de bovenstaande kolom Slotwetmutaties
2008, verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel.
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1. De lagere verplichtingenrealisatie wordt veroorzaakt door het niet beschikken in 2008 aan het CBR voor de uit te voeren onderzoeken
rijgeschiktheid.
2./3.Het gaat hier om beperkte meeruitgaven door meer personele inzet.

32.01 Aantal verkeersslachtoffers op de weg verminderen
Motivering
Het maatschappelijk leed als gevolg van verkeersongevallen is groot.
Daarnaast zijn de maatschappelijke kosten (medische kosten, productieverlies, materiële kosten en afhandelingskosten) die daarmee gemoeid
zijn hoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

42

Beleidsartikel 32

Doelbereiking
De realisatie 2008 is pas bekend in april 2009, wanneer de ongevalcijfers
beschikbaar komen. Dit is te laat om in het Jaarverslag opgenomen te
kunnen worden.
Beleidsprestaties 2008

Realisatie

Algemene strategie en beleidsvorming
Vereisten aan voertuig en technologie
Gedragsbeïnvloeding
Aanpassingen aan weginfrastructuur
Inspectie Verkeer en Waterstaat

Ja
Ja
Ja1
Ja2
Ja

Toelichting
1. Er is een besluit genomen over de invoering van het bromfietspraktijkexamen. De invoering wordt voorzien voor 1 januari 2010. Daarnaast is
een vernieuwd theorie- en praktijkexamen voor de auto ingevoerd en
zijn voor automobilisten en motorrijders een educatieve maatregel
gedrag (EMG) en een lichte EMA (educatieve maatregel alcohol) ingevoerd. In Friesland is een succesvolle pilot met het alcoholslot
gehouden.
2. VenW is verantwoordelijk voor een veilig hoofdwegennet; verantwoording hiervoor vindt plaats in het Infrafonds. Het onderliggend wegennet is in beheer bij provincies, gemeenten en waterschappen.
Inspectie Verkeer en Waterstaat
Beleidsprestaties 2008 Goederenvervoer

Realisatie

Ontwikkelen en implementeren Frontoffice Wegvervoer (Programma
eenduidig toezicht (samenwerkende rijksinspecties))
Het met systeemtoezicht een beroep doen op de verantwoordelijkheid
van de sector.
Ongevallenonderzoek

Ja

Beleidsprestaties 2008 Busvervoer

Realisatie

Openbaar vervoer: veiligheidsaspecten, m.n. onderhoudsmanagement
Internationaal vervoer (technische keuringen en rij- en rusttijden)
Systeemtoezicht keurmerk (meer zelfregulering en meer aandacht voor
de «onderkant» van de markt).
thema acties

Ja
Ja

Ja
Ja

Nee1
Ja

Toelichting
1. Het concept «systeemtoezicht keurmerk» (meer zelfregulering en meer
aandacht voor de «onderkant» van de markt) is vergevorderd, maar
nog onvoldoende volgroeit om op basis daarvan een gefundeerde
uitspraak te kunnen doen over de «kwaliteit» van een bedrijf, dan wel
een oordeel te vormen over de kwalificatie of een bedrijf deel uitmaakt
van de onderkant van de markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

43

Beleidsartikel 32

Meetbare gegevens
Prestatie-indicatoren verkeersslachtoffers

Basiswaarde
2002

2006

2007

Streefwaarde
2008*

Realisatie
2008

1 066
18 380

811
16 750

791
18 190

829
17 355

750

aantal verkeersdoden
aantal ziekenhuisgewonden

Bron: Rijkswaterstaat/DVS
* De streefwaarden voor 2008 (829 respectievelijk 17 355) zijn berekend door een lineaire interpolatie tussen het basisjaar 2002 (1 066, respectievelijk 18 380) en de doelstelling voor 2010 (750, respectievelijk 17 000).
Voor het bepalen van het aantal ziekenhuisgewonden is ten opzichte van het basisjaar een nieuwe berekeningsmethode ontwikkeld (zie Tweede
Kamer, Vergaderjaar 2006–2007, 29 398 nr. 48).
Met de decentrale partners is in 2008 afgesproken de doelstelling voor 2020 aan te scherpen tot 500.

Toelichting
In het voorbije kalenderjaar kwamen 750 mensen om in het Nederlandse
verkeer. Dit zijn er 41 minder dan een jaar eerder (een afname van ruim
5 procent ten opzichte van 2007). Het gaat daarbij vooral om een afname
van slachtoffers onder kwetsbare verkeersdeelnemers zoals kinderen,
jongeren en jongvolwassenen.
De realisatie 2008 van het aantal ziekenhuisgewonden zijn bij het drukken
van het jaarverslag nog niet bekend.
Prestatie-indicator: Ontwikkeling aantal verkeersdoden
1300

aantal

1100

900

700

500
19

96

19

98

20

00

20

02

20

04

20

06

20

08

20

10

20

12

20

14

20

16

20

18

20

20

jaar

aantal verkeersdoden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

44

Beleidsartikel 32

Kengetal naleving busvervoer

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Aantal busvervoerders
Aantal ingetrokken vergunningen Collectief vervoer
Aantal overtredingen
Aantal staandehoudingen besloten en ongeregeld vervoer
Overtredingspercentage besloten en ongeregeld vervoer
Aantal staandehoudingen internationale lijndiensten
Overtredingspercentage internationale lijndiensten
Aantal staandehoudingen pendelvervoer
Overtredingspercentage pendelvervoer

987
0
586
1 095
19,0%
169
22%
526
33%

977
0
383
1 165
20,0%
150
14%
513
10%

879
0
459
1 988
19,9%
154
14,9%
288
13,8%

894
0
755
2 499
26,6%
144
26,3%
360
14,1%

Prestatie-indicator naleving busvervoer

2005

2006

2007

Realisatie
2008

Aantal bedrijfsinspecties

222

480

480

480

Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat, 2009

Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat, 2009

Toelichting
De wijzigingen die zichtbaar zijn bij «aantal staandehoudingen besloten en
ongeregeld vervoer» en «aantal staande houdingen pendelvervoer» zijn
het gevolg van accentverschuiving in beleid op dit punt. Er zijn geen
eenduidige conclusies te trekken over de oorzaak van de stijging van het
aantal overtredingen. Opgemerkt wordt dat in één inspectie meerdere
overtredingen kunnen worden geconstateerd.
Kengetallen naleving goederenvervoer

2005

2006

2007

2008

Overtredingspercentage algemeen
Overtredingspercentage bedrijfsonderzoeken
Aantal transportinspecties gevaarlijke stoffen
Overtredingspercentage gevaarlijke stoffen
Overtredingspercentage overbelading

19,0%
63,9%
1 502
26,8%
40,7%

21,1%
63,6%
1 695
31,0%
41,8%

24,3%
39,2%
3 987
21,5%
53,4%

28,9%
51,8%
3 537
19,1%
42,9%

2005

2006

2007

2008

532
22 347
588

379
24 013
771

714
19 245
614

371
19 546
2 095

Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat, 2009

Prestatie indicatoren naleving goederenvervoer
Aantal bedrijfsinspecties
Aantal transportinspecties
Aantal gewogen voertuigen
Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat, 2009

Toelichting
+ De afwijkingen van de cijfers zoals in eerdere jaarverslagen aangeleverd, worden veroorzaakt door een gewijzigde registratie van producten in 2008 (het gaat daarbij o.a. om een gewijzigde registratiemethode
ten aanzien van broncontroles gevaarlijke stoffen, overbelading,
bedrijfsinspecties, audit en quick scans en onderzoeken in het kader
van systeemtoezicht). De nieuwe wijze van registratie is nadere specificering ten opzichte van de registratie in eerdere jaren, en derhalve is
de nieuwe registratie ook voor eerdere jaren het referentiekader.
+ Onder meer door de invoering van meer systeem toezicht is het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

45

Beleidsartikel 32

bedrijfsinspecties verminderd. Bij systeemtoezicht richten de sectoren
waar toezicht op wordt gehouden door de IVW, zelf hun toezicht in
(bijvoorbeeld. d.m.v. keurmerken) en de IVW controleert dit systeem
van de sectoren qua opzet en werking. De effectiviteit van het systeemtoezicht komt o.a. tot uiting in de overtredingspercentages.
Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing Brede Doeluitkering (BDU)
Voor het verwezenlijken van deze doelstelling wordt een bijdrage verstrekt
middels de Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer (BDU) op artikelonderdeel 39.02.
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
De veiligheidscomponent is geïntegreerd in de reguliere aanleg en beheer
en onderhoud budgetten.
Overzicht uitgaven waterkwaliteit op het Infrastructuurfonds (x 1 000)
Art. Omschrijving

realisatie
2008

12 Hoofdwegen

3 058 410

32.02 Aantal verkeersslachtoffers op het spoor verminderen
Motivering
De veiligheid op het spoor permanent verbeteren, conform de uitwerking
in de Kadernota «Veiligheid op de Rails», zijnde de tweede kadernota voor
de veiligheid van het railvervoer in Nederland (2004) ( Tweede Kamer
2004–2005, 29 893, nrs. 1 en 2). Hierbij moet altijd de afweging worden
gemaakt van de effectiviteit en de haalbaarheid van de maatregelen in
relatie tot de kosten. Het doel is het maatschappelijk leed, maatschappelijke kosten en vertragingen terugdringen.
Doelbereiking
In 2008 is één reiziger om het leven gekomen ten gevolge van een aan het
spoorverkeer gerelateerd ongeval. Het vijfjaar-gemiddelde van het aantal
dodelijke slachtoffers onder reizigers is sinds 1995 permanent onder de
streefwaarde van het maximaal aanvaardbare risico uit de Kadernota
«Veiligheid op de Rails». Het doel voor 2010 wordt op dit moment voor dit
onderdeel gehaald.
Beleidsprestaties 2008

Realisatie

Algemene strategie en beleidsontwikkeling
Kadernota railveiligheid «veiligheid op rails»
Inspectie Verkeer en Waterstaat

Ja
Ja
Ja

Toelichting
+ Overwegenbeleid
In 2008 is verder uitvoering gegeven aan het overwegenbeleid. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

46

Beleidsartikel 32

+

+

+

+

Tweede Kamer is hierover diverse malen geïnformeerd. (Kamerstuk
2008–2009, 29 893, nr.76).
Vandalisme bestrijding
In de IVW rapportage «spoorwegvandalisme», die op 30 oktober 2008
aan de Tweede Kamer is aangeboden wordt melding gemaakt van de
aanpak van het spoorwegvandalisme door ProRail. Dit betreft maatregelen bijv. op het gebied van communicatie (w.o. voorlichtingscampagnes op scholen), toezicht en handhaving (door BOA’s – buitengewone opsporingsambtenaren – en beveiligingscamera’s) en
technische maatregelen (bijv. het plaatsen van hekwerken langs het
spoor).
Aanpak suïcide
De Tweede Kamer is medegedeeld dat bij de evaluatie van de Tweede
Kadernota Railveiligheid (Kamerstuk 2004–2005, 29 893, nr. 1 en 2) kan
worden bezien of de in 2004 gestelde ambitie, nl. het terugdringen van
het aantal spoorsuïcides nog te realiseren is, onder welke voorwaarden en of de ambitie dient te worden bijgesteld. De evaluatie van de
Tweede Kadernota Railveiligheid zal in de tweede helft van 2009
plaatsvinden (Kamerstuk 2008–2009, 22 894, nr. 192). De suïcideproblematiek op het spoor krijgt steeds meer aandacht in internationale conferenties.
Aanpak Stop Tonend Sein (STS problematiek)
In het kader van de aanpak van het terugdringen van het rijden van
rood door treinen heeft de spoorbranche haar verantwoordelijkheid
opgepakt en maatregelen getroffen. Hierover is de Tweede Kamer
geïnformeerd.
In 2008 zijn door de spoorsector gezamenlijk de volgende maatregelgelen geïmplementeerd; 920 seinen zijn van ATBVv voorzien en bij 650
treinen is ATBVv ingebouwd. In 2009 zullen honderd extra seinen
waarover gevaarlijke stoffen worden vervoerd worden voorzien van
ATBVv.
Opstellen van een ERTMS implementatieplan in combinatie met een
vervangingsplan voor de huidige beveiligingssystemen
In 2008 is een in samenwerking met de spoorsector opgestelde strategische analyse naar de Tweede Kamer gestuurd. Hierin zijn conform de
motie Cramer/Roemer de mogelijkheden van prestatieverbetering van
het spoorsysteem door de invoer van ERTMS onderzocht. De belangrijkste redenen om ERTMS in Nederland op grotere schaal te implementeren dan alleen op de Betuweroute en de HSL-Zuid zijn:
– verbetering van de performance voor de reiziger (reistijdverbetering);
– optimale benutting van het spoorwegnetwerk (capaciteit);
– additionele veiligheidsmaatregelen (verdergaand dan ATB en ATB
Verbeterde versie).
Er is overeenstemming met de spoorsector dat een gefaseerde implementatie de beste aanpak is voor een beheerste invoering van ERTMS.
Ook is er met de spoorsector overeenstemming dat grootschalige
investeringen in ERTMS alleen zinvol zijn met een toekomstvaste
versie. Dat moet de nieuwe versie «baseline 3» worden. Volgens een in
juli 2008 door de Europese Commissie, CER (Community of European
Railways), UIC (Union Internationale des Chemins de fer), UNIFE
(Union of European Railway Industries), EIM (European association for
the rail Infrastructure Managers), GSM-R Industry Group en ERFA
(European Rail Freight Association) ondertekende Memorandum of
Understanding zal ERTMS-apparatuur met deze versie vanaf 2015
beschikbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

47

Beleidsartikel 32

Er zijn nog twee onzekerheden rondom de landelijke implementatie
van ERTMS:
1. De implementatiestrategie en -fasering: eerst materieel van ERTMS
voorzien en pas daarna de infrastructuur, of beide gelijktijdig voorzien van ERTMS.
2. De gewenste overheidsbijdrage en het publieke belang van landelijke implementatie van ERTMS.
Om hierover helderheid te krijgen zal in 2009 samen met de spoorsector een maatschappelijke kosten-baten-analyse worden uitgevoerd.
+ Implementatie van ERTMS op de HSL-Zuid
In 2008 is hard gewerkt aan het testen en in de baan brengen van
ERTMS, waarbij een aanzienlijk aantal problemen op tijd zijn opgelost.
De projectorganisaties HSL-Zuid, ProRail en Infraspeed hebben hierbij
goed samengewerkt. De aanleg van de infrastructuur, die onder directe
verantwoordelijkheid van de Staat valt, is in 2008 afgerond.
Eind 2008 is een ontwerpconcessie voor het vervoer over de HSL-Zuid
gereed gekomen. Deze concessie verschaft de vervoerder op de
HSL-Zuid, HSA, de juridische grondslag voor het uitvoeren van treindiensten tussen Amsterdam Centraal, Schiphol en Rotterdam Centraal,
voorafgaand aan het in werking treden van de definitieve concessie
voor het hogesnelheidsvervoer over de HSL-Zuid. Volgens de inzichten
van eind 2008 kunnen de treindiensten tussen Amsterdam en
Rotterdam op 1 juli 2009 starten.
Inspectie Verkeer en waterstaat
Beleidsprestaties Inspectie VenW spoor 2008

Realisatie

Roodseinpassages
Veiligheid van baanwerkers
Veilige en bereidbare infrastructuur
Beoordeling nieuwe vervoerssystemen (HSL/BR)

Ja
Ja
Ja
Ja

Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat

Beleidsprestaties Inspectie VenW tram / metro 2008

Realisatie

Voorbereiden nieuw toezichtarrangement
Veiligheidsbeoordelijng Noord / Zuid lijn Amsterdam

Ja
Ja

Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

48

Beleidsartikel 32

Meetbare gegevens
Tabel Prestatiegegevens
Prestatie-indicatoren dodelijke
slachtoffers spoor

Basiswaarde
2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

Reizigers

1

0

0

0

1

0

1

Personeel (baanwerkers, rangeerders)
Overweggebruikers

1

2

2

0

1

0

0

17

28

17

18

12

19

19

Onbevoegden op het spoor

4

7

3

7

2

1

2

182

85

54

Risiconorm

1,5 dodelijke slachtoffers per
10 miljard reizigerskilometers
1 dodelijk slachtoffer op
10 000 werknemers
maximaal 24 dodelijke slachtoffers in 2010
maximaal 1,5 dodelijke
slachtoffers per jaar

Indicator – gewonden
Reizigers

87*

Bron: Kadernota railveiligheid, Trendanalyse IVW
* De spreiding is groot, waardoor vergelijking met het basisjaar beperkt is.

Toelichting
Met deze prestatie-indicatoren wordt inzicht gegeven in de veiligheidsnormering zoals deze in 2002 is bepaald en de feitelijke ontwikkeling in
2008. De vermelde aantallen passen binnen de doelstellingen van de
Tweede Kadernota Railveiligheid (TK 2004–2005, XII 29 893, nr.1).
Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Het AKI-programma op artikel 13 Spoorwegen van IF wordt ingezet voor
de verbetering van de beveiliging van overwegen.
Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € 1 000)
Art. Omschrijving

IF artikel onderdeel van 13.03 (AKI)

realisatie
2008
28 858

32.03 Sociale veiligheid openbaar vervoer verbeteren
Motivering
Sociale veiligheid is onderdeel van het kabinetsbeleid om de veiligheid in
de samenleving te verbeteren. Het is zowel voor reizigers en personeel
belangrijk. Gestreefd wordt naar een verbetering van het veiligheidsgevoel en naar een vermindering van het aantal incidenten in en rond het
openbaar vervoer.
Doelbereiking
De sociale veiligheid in het opbenaar vervoer van reizigers in 2008 zowel
bij NS als bij het stads- en streekvervoer weer iets verbeterd. Bij NS is ten
opzichte van 2007 een lichte stijging van het percentage NS-medewerks

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

49

Beleidsartikel 32

dat één of meer incidenten heeft meegemaakt. Voor het personeel in het
stads- en streekvervoer geldt dat de veiligheidswaardering stabiel blijft,
doch dat er sprake is van een toename van het aantal incidenten.
Beleidsprestaties 2008

Realisatie

Agemene strategie en beleidsontwikkeling
Uitvoeren beleidskader Sociale Veiligheid OV (SVOV)

Ja
Ja1

Toelichting
1. In 2008 is het onderzoek «Communicatie(systemen) in crisissituaties in
het stads- en streekvervoer» uitgevoerd en aan de Tweede Kamer
gerapporteerd.
Meetbare gegevens
kengetallen verbeteren sociale veiligheid in het stads- en streekvervoer1
Waardering veiligheidsgevoel in het
voertuig als rapportcijfer
– Reizigers
– Personeel3
Onveiligheidsincidenten in en rond
het OV in %
– Reizigers4
– Personeel5

Basiswaarde
20042

2005

2006

2007

Streefwaarde 2008

Realisatie
2008

7,7
6,5

7,6
6,5

7,8
6,3

7,8
nb

7,5

7,9
6,3

26
59

25
56

25
65

23
nb

23
69

Bron: Reizigersmonitor (Kennisplatform Verkeer en Vervoer)

Toelichting
De sociale veiligheid voor de reiziger is in 2006 licht verbeterd. Voor het
personeel is sprake van een verslechtering. Er vindt een nadere analyse
van deze veranderingen plaats.
(1) Alle gegevens in de tabel hebben alleen betrekking op het stads- en
streekvervoer. Voor de reizigersgegevens zijn dat in 2001 t/m 2003
alleen de bus-, tram- en metroreizigers, in 2004 zijn de regionale treinreizigers (gedecentraliseerde treintrajecten) toegevoegd. Voor het
personeel zijn dat alle jaren de medewerkers van de bus, tram, metro
en regionale trein.
(2) Voor de gegevens met betrekking tot de reiziger is de vergelijkbaarheid
tussen 2004 en voorgaande jaren beperkt. Dit vanwege aanpassingen
in de onderzoeksmethodiek en in het aantal vragen dat gesteld wordt
over sociale veiligheid. Hierdoor wordt echter een betere weergave
van de werkelijkheid bereikt. De cijfers 2001 tot en met 2003 zijn wel
onderling vergelijkbaar. De gegevens met betrekking tot het personeel
zijn ook vergelijkbaar in de tijd.
(3) Dit cijfer betreft het veiligheidsgevoel zowel in als rond het voertuig.
(4) Dit is het gemiddelde van de bus-, tram-, metro- en (per 2004) regionale trein reizigers, die ooggetuige en/of slachtoffer zijn geweest van
één of meerdere incidenten. Percentage per modaliteit is in 2005: bus
19%, tram 30%, metro 30% en tegionale trein 19%. Percentage per
mobiliteit in 2006: bus 20%, tram 33%, metro 26%, regionale trein 19%.
(5) Dit is het percentage van het personeel dat één of meerdere keren
slachtoffer is geweest van een incident.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

50

Beleidsartikel 32

Kengetallen: Sociale veiligheid NS

Klantoordeel veiligheid reizigers1
Reizigers die slchtoffer/ooggetuige zijn geweest van tenminste één
incident
Percentage NSR-medewerkers dat haar/zijn gevoel van veiligheid
overdag in de werkomgeving met een 7 of hoger beoordeelt2
Percentage NSR-medewerkers dat haar/zijn gevoel van veiligheid ’s
avonds in de werkomgeving met een 7 of hoger beoordeelt2
Percentage NSR-medewerkers dat één of meerdere incidenten heeft
meegemaakt

2005

2006

2007

Realisatie
2008

71

74

76

78

29

29

28

26

89

88

91

45

55

63

23

21

19

20

Bron: NS (Jaarverslag 2007) en NS-MBO 2007 (medewerkers betrokkenheidsonderzoek) voor de 2 percentages betr. veiligheidsgevoel overdag en ’s
avonds

Toelichting
1. Het klantoordeel is het gewogen gemiddelde van de klantoordelen
overdag en ’s avonds in de trein en overdag en ’s avonds op stations.
2. Wordt niet jaarlijks gemeten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

51

Beleidsartikel 32

Overzicht afgeronde onderzoeken
Onderzoek onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting

Aantal verkeersslachtoffers op
het spoor verminderen

32.02

A. 2007
B. 2008

TK 2007–2008, 29 893, nr. 69. Is
verantwoording van de 2e Kadernota Railveiligheid; TK 2004–
2005, 29 893, nr. 1 en 2.

Effectenonderzoek ex post

Invoering GAIK (gecontroleerde
afgifte en inname kentekenplaten)

32.01

A. mrt 2007
B. sept 2007

In overleg met RDW, BOVAG en
politie komt er geen evaluatie.
Alles verloopt naar wens.

Verkeersveiligheid goederenvervoer

32.01

A. juli 2008
B. febr. 2009

Kentekening aanhangwagens

32.01

A. april 2007
B. juli 2007

Er komt geen evaluatie.
Kentekening is in lijn met het
Verdrag van Wenen, inzake het
wegverkeer*.

APK (art. 71 t/m 91 WVW 1994)

32.01

A. juli 2008
B. 2009

APK-frequentieverlaging: TK
2006–2007, 30 692XII, nr. 8;
APK-modernisering: TK 2008–
2009, 31 700 XII, nr. 54; Evaluatie
frequentieverlaging in 2011.

Aanpak benzinediefstal

32.01

A. okt. 2006
B. april 2007

Kamerstuk 2006–2007, 30 800 VI,
nr. 87

Kentekening brom- en snorfietsen

32.01

A. sept. 2009
B. 2010

Klantenbarometer CVOV;
Personeelsmonitor SVOV;
Incidentenregistratiemethode SV
en OV bedrijven

32.03

jaarlijkse
monitoring

KC SV&M – KpVV-publicaties
over<br>Monitoring en Evaluatie

Meerjarenvoorlichtingscampagne verkeersveiligheid

32.01

A. 2008
B. 2008
Meerjarige
evaluatie

Thuiskomen in 2007. Een overzicht van de monitoringsresultaten van de verkeersveiligheidscampagnes in 2003–2007.
November 2008. www.rijkswaterstaat.nl

Spoorveiligheid personen

32.02

jaarlijkse
monitoring

http://www.ivw.nl/Images/
Trendanalyse spoor
2007_tcm247–221 382.pdf

Overig evaluatieonderzoek

*

Zie Verdragen – Verkeersverdragen, SG 2006–2007, 31 148A en nr.1 ( http://www.eerste kamer.nl/brief/20070829/verdragen_van_wenen&lowb
ar;inzake_het), EUR-Lex.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

52

Beleidsartikel 33

33 Veiligheid gericht op de beheersing van veiligheidsrisico’s
Algemene doelstelling

Het verkleinen van veiligheidsrisico’s.

Omschrijving

Om de kans op letsel bij personen en schade aan goederen, infrastructuur
en milieu als gevolg van ongevallen door goederenvervoer en luchtvaart
te beperken. VenW stelt kaders voor de verbetering van de veiligheid en
beveiliging door het voeren van beleid en het stellen van regels ter
beheersing van veiligheidsrisico’s. VenW houdt toezicht op de naleving
van de regels. VenW helpt en motiveert betrokken partijen hun verantwoordelijkheid voor veiligheid en beveiliging te nemen en hierin samen te
werken.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In samenwerking met het onder andere het havenbedrijf Rotterdam, het
Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart en de Douane is in 2008 het
project «De containerbinnenvaart als Secure Lane» uitgevoerd. Het project
was gericht op het identificeren van voorwaarden en maatregelen voor
het inrichten en organiseren van een veilige binnenvaartketen tussen de
zeehavenfaciliteiten en inland terminals. Op basis van een pragmatische
insteek is samen met betrokken schakels in de keten in de praktijk bekeken
hoe, op een laagdrempelige wijze, aan de relevante security eisen als
gebaseerd op EU regelgeving (o.a. EU Vo. 725/2004 en AEO eisen), kan
worden voldaan.
In 2008 heeft een aanpassing plaatsgevonden van de bestaande toolkit
voor havenbeveiliging. Aanleiding is de hercertificering van beveiligingsplannen in 2009. De aanpassing omvatte verbeterpunten, alsmede de
toevoeging van een module inzake beveiligingseisen voor de Inland water
terminals, voortkomend uit het project «De containerbinnenvaart als
Secure Lane». De aanpassing leidt tot minder administratieve lasten voor
het bedrijfsleven.
Voor wat betreft de landinwaarts havens met al dan niet incidenteel
zeescheepvaartverkeer is een onderzoek afgerond met als doel vast te
stellen of de Europese security Verordening en de Richtlijn op het gebied
van havenbeveiliging op bedoelde havengemeenten van toepassing zijn.
Voor zover de Verordening en de Richtlijn van toepassing zijn, dienen
betrokken gemeenten de benodigde stappen tot implementatie en naleving van alle relevante artikelen uit de Havenbeveiligingswet te nemen.
In 2008 is onder leiding van Verkeer en Waterstaat en in nauw overleg met
de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie een «draaiboek piraterij» opgesteld. Het draaiboek is vervolgens afgestemd met de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De Ministerraad heeft op 11 juli 2008 met het draaiboek ingestemd, welke gericht is
op aanvragen voor preventieve bijstand tegen piraterij voor in Nederland
geregistreerde schepen.
De Internationale Burgerluchtvaart Organisatie (ICAO) heeft in april 2008
de luchtvaartveiligheid in het Koninkrijk der Nederlanden onderzocht. Het
onderzoeksteam van ICAO heeft de drie landen binnen het Koninkrijk
ieder afzonderlijk beoordeeld. Voor het Nederlandse deel is het resultaat
van het onderzoek uitstekend, de Nederlandse Antillen en Aruba scoren
voldoende tot ruim voldoende. Het onderzoeksteam bekijkt of de normen
en eisen van ICAO op de juiste manier in de wet- en regelgeving van de
lidstaat zijn opgenomen. Voor de bevindingen uit de audit zijn door Nederland, Aruba en de Antillen verbeterplannen opgesteld. Deze zijn 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

53

Beleidsartikel 33

november 2008 door de minister VenW namens zijn Arubaanse en Antilliaanse collega’s aan ICAO aangeboden. Mede op basis van een beoordeling van deze verbeterplannen worden de finale audit-resultaten opgemaakt.
Voor 2008 zijn in onderling overleg tussen VenW, de LVNL, en enkele
belangrijke stakeholders uit de luchtvaart (KLM, Martinair, Transavia,
Schiphol) een 5-tal onderwerpen geprioriteerd in het kader van veiligheidsmanagement; te weten: grondafhandeling (o.a. de belading van de vliegtuigen), de human factor, runway incursions, vogelaanvaringen en
de-icing. Deze gezamenlijke prioritering draagt bij aan een betere afstemming en samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven in de aanpak van
deze veiligheidsrisico’s. Ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid.
De bijdrage die VenW aan de algemene beleidsdoelstelling levert, is uitgewerkt in vier operationele beleidsdoelstellingen, te weten «Externe veiligheid», «Veiligheid Goederenvervoer Scheepvaart», «Veiligheid Luchtvaart» en «Bescherming tegen moedwillige verstoring». Om de
operationele doelstellingen te bereiken, is een aantal producten ingezet.
Hiertoe heeft VenW onder andere in de begroting 2008 aangekondigde
activiteiten uitgevoerd die uiteindelijk hebben bijgedragen aan het
behalen van de operationele doelstellingen en daarmee aan de algemene
beleidsdoelstelling.
Succesfactoren

Dankzij betrokkenheid en samenwerking met andere overheden en het
bedrijfsleven zijn bovenstaande resultaten behaald. Derhalve blijft het
uitgangspunt dat de inzet van VenW op het gebied van transportbeveiliging en -beveiliging primair een publiek-private aangelegenheid is. Alleen
op dergelijke wijze is het mogelijk op efficiënte wijze de expertise van de
sector in te brengen, safety en security tot kwaliteitskenmerk maken,
administratieve lasten te beperken, draagvlakte creëren en innovatieve
oplossingen te ontwikkelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

54

Beleidsartikel 33

Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
33. Veiligheid gericht op de beheersing
van veiligheidsrisico’s
2005
Verplichtingen

Realisatie

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties

2006

2007

2008

2008

2008

2008*

14 679

53 505

50 332

46 220

4 112

– 2 873

Uitgaven

20 605

19 231

56 368

54 083

51 005

3 078

– 2 638

33.01 Externe veiligheid
33.01.01 Verbeteren veiligheid vervoer
gevaarlijke stoffen
33.01.02 Externe veiligheid luchthavens
33.01.03 Aankoop LIB veiligheidssloopzones Schiphol
33.01.04 IVW-domein goederenvervoer
33.02 Veiligheid goederenvervoer
scheepvaart
33.02.01 Verbeteren veiligheid zeevaart
33.02.02 Verbeteren veiligheid zeehavens
33.02.03 Verbeteren veiligheid binnenwateren
33.02.04 IMO (HGIS)
33.02.05 IVW-domein binnenvaart,
koopvaardij en visserij
33.03 Veiligheid luchtvaart
33.03.01 Verbetering veiligheid luchtvaart
33.03.02 ICAO en EASA (HGIS)
33.03.03 Internationaal
33.03.04 IVW-domein luchthavens/
luchtruim, luchtvaartoperationele- en
luchtvaarttechnische bedrijven
33.04 Bescherming tegen moedwillige
verstoring
33.04.01 Beveiliging scheepvaart en
zeehavens
33.04.02 Beveiliging luchtvaart
33.04.03 Beveiliging infrastructuur
hoofdwegen
33.04.04 Beveiliging infrastructuur
spoorwegen
33.04.05 Beveiliging openbaar vervoer

8 066

6 898

12 638

9 307

8 484

823

– 1 168

2 072
1 747

4 882
893

5 934
540

4 791
427

4 069
428

722
–1

– 799
– 60

4 247

1 123

3 209
2 955

1 011
3 078

1 021
2 966

– 10
112

– 309
0

6 851
4 003

5 434
3 899

18 881
3 878

19 228
3 823

19 438
4 374

– 210
– 551

– 548
– 175

861

745

560

540

890

– 350

– 264

1 571
416

372
418

345
418

341
400

490
416

– 149
– 16

– 93
– 16

4 548

6 227

13 680
22 710

14 124
24 410

13 268
22 259

856
2 151

0
– 834

3 135
906
507

3 476
1 685
1 066

3 179
1 043
1 420

4 079
1 338
915

2 974
1 265
1 373

1 105
73
– 458

– 318
–4
– 512

17 068

18 078

16 647

1 431

0

Van de totale uitgaven:
– Apparaatsuitgaven
– Baten-lastendiensten
– Restant
33.09 Ontvangsten

1 140

672

2 139

1 138

824

314

– 88

761
319

343
274

443
397

500
260

509
253

–9
7

– 72
– 30

60

0

0

0

0

0

0

0

55

99
1 200

78
300

62
0

16
300

6 100
799
12 332

5 052
37 215
14 101

4 774
39 508
9 801

5 424
33 727
11 854

– 650
5 781
234

873

122

122

0

122

1

2

14
0

0

*

Conform het gestelde in de leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in de bovenstaande kolom Slotwetmutaties
2008, verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel.
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1. De hogere uitgaven worden veroorzaakt door de subsidiebetalingen aan de stadsregio’s Amsterdam en Rotterdam voor security maatregelen
metro die niet begroot waren.
2. De hogere ontvangsten zijn het gevolg van de afdracht door het havenbedrijf Rotterdam van heffingen voor het Veiligheidsverkeers Begeleidings Systeem (VBS) die niet begroot waren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

55

Beleidsartikel 33

33.01 Externe Veiligheid
Motivering
Om vervoer van personen en goederen blijvend mogelijk te maken terwijl
in de omgeving van dit vervoer ook op een maatschappelijke verantwoorde wijze veilig kan worden gewoond en gewerkt.
Doelbereiking
De implementatie van een nieuw groepsrisicobeleid voor Schiphol is in
2008 niet verder doorgezet in afwachting van het Aldersadvies van
oktober 2008 waarin de contouren voor een nieuw normen- en handhavingsstelsel voor geluid zijn aangegeven. De nadere uitwerking en vormgeving
van dit stelsel voor de externe veiligheid, inclusief de voornemens uit het
Kabinetsstandpunt Schiphol 2006 voor alternatief groepsrisico beleid, zijn
opgestart.
In december 2008 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel
RBML. Voor de implementatie van het beoogde externe veiligheidsbeleid
zijn thans nog het Besluit- en de Regeling Burgerluchthavens, met daarin
normstelling en instrumentarium externe veiligheid, in procedure.
Beleidsprestaties 2008

realisatie

Verbeteren veiligheid vervoer gevaarlijke stoffen
Externe veiligheid luchthavens
Aankoop LIB veiligheidssloopzones
Inspectie Verkeer en Waterstaat goederenvervoer

Ja1
Ja2
Nee3
Ja

Toelichting
1. Basisnetten: Bij brief van 4 december 2008 zijn de ontwerpen voor de
Basisnetten Weg en Water en het concept van het ontwerp-Besluit
Transportroutes Externe Veiligheid (BTEV) aan de Tweede Kamer
aangeboden. Voor het Basisnet Spoor wordt vanwege de complexiteit
afronding voorzien in 2009.
Veiligheid bedrijfsprocessen: Per brief van 25 februari 2008 is de
Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van het zogenoemde
Spoor 2 van de Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen (Kamerstuk 2007–
2008, 30 373, nr. 20). Voorts is in 2008 een plan van aanpak opgesteld
om in 2009 en 2010 de procedure voor de verplichte meldingen van
incidenten met het vervoer van gevaarlijke stoffen voor het
hoofdwegen- en hoofdvaarwegennet te stroomlijnen.
Implementatie veiligheidsmanagement: Op grond van de Nota Vervoer
Gevaarlijke Stoffen is in 2008 is een onderzoek uitgevoerd naar de
mogelijkheden voor verdere professionalisering van de Vereniging
voor Veiligheidsadviseurs.
2. Het Besluit en Regeling Burgerluchtvaart legt voor een aantal luchthaven de uitvoering van het externe veiligheidsbeleid bij lokale overheden. Ter ondersteuning van de uitvoering van het externe
veiligheidsbeleid is in 2008 gewerkt aan een applicatie voor de berekening van de externe veiligheidsrisico’s van luchthavens voor risico
analyse van luchthavens, en aan een handreiking Externe Veiligheid
Luchthavens voor het lokale bevoegde gezag.
3. Zie de toelichting onder prestatie-indicator: «Aantal op basis van
keuzevrijheid van bewoners aan de woonbestemming reeds onttrokken en nog te onttrekken woningen en woonboten in de veiligheidssloopzones rond Schiphol».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

56

Beleidsartikel 33

Meetbare gegevens
Jaarlijkse TRG-score voor Schiphol in relatie tot de TRG-grenswaarde in het Luchthavenverkeerbesluit

TRG score

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

Grens

5,99

5,91

5,79

4,21

5,95

6,3

6,36

6,55

6,62

9,72

Bron: Handhavingsrapportage Schiphol (AAS)

Toelichting
Het TRG voor gebruiksjaar 2008 bedraagt 6,61 ton. Afgezet tegen de norm
van 9,72 ton betekent dit dat er op 31 oktober 2008 nog een TRG ruimte
van 3,10 ton beschikbaar was, daarmee is Schiphol onder de norm
gebleven. Het TRG is door AAS overeenkomstig het bij wet vastgelegde
berekeningsvoorschrift berekend.
Aantal op basis van keuzevrijheid van bewoners aan de woonbestemming reeds onttrokken en nog te onttrekken woningen en woonboten in de veiligheidssloopzones rond Schiphol
Tot en met
2007

Streefwaarde
2008

Realisatie
2008

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
2010 e.v.

Totaal

41
14

2
0

2
0

2
0

2
0

67
14

Aantal aangekochte woningen
Aantal aangekochte woonboten
Bron: Rijkswaterstaat Noord-Holland, januari 2009

Toelichting
De streefwaarden voor de jaren 2008 en verder zijn bijgesteld in de begroting 2009. In 2008 zijn twee woningen binnen de veiligheidssloopzone
aangekocht. Als gevolg van de motie-Hofstra (Kamer 2001–2002, 27 603
nr. 74) kan aankoop alleen plaatsvinden op vrijwillige basis. Wel zijn de
eigenaren verplicht om – indien zij besluiten hun huis te verkopen – dit
aan de gemeente (als uitvoerder van de rijksregeling) aan te bieden. Er is
daarom geen einddatum te geven wanneer de resterende woningen door
de omliggende gemeenten zullen zijn aangekocht.
In 2008 zijn geen woonboten aangekocht. Er zijn in de zone geen woonboten meer in eigendom van derden.
Aantal goederenemplacementen dat nog niet voldoet aan de risiconormen

Aantal goederenemplacementen dat nog
niet voldoet aan de
risiconormen

Basiswaarde
1998

Waarde
2005

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Streefwaarde
2008

Realisatie
2008

Streefwaarde
2009

14

3

1

1

1

1

1

Bron: VenW/DGMo, 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

57

Beleidsartikel 33

Toelichting
De streefwaarde voor het jaar 2008 is bijgesteld in de begroting 2009. De
Raad van State heeft de milieuvergunning voor het emplacement Almelo
verworpen.
33.02 Veiligheid scheepvaart
Motivering
Om het aantal ongevallen met doden, gewonden en grote schade op zee
en binnenwateren in 2010 door permanente verbetering van de veiligheid
verder te verlagen tot benden de 25 (Noordzee) resp. 275 (binnenwateren).
Doelbereiking
De beleidsdoelstelling voor de veiligheid van het scheepvaartverkeer op
het Nederlandse deel van de Noordzee is behaald. Voor wat betreft de
veiligheid van schip, lading en bemanning is met de meer risicogebaseerde aanpak in de Beleidsbrief Zeevaart een belangrijke stap gezet ten
aanzien van de kwalitatieve doelstelling permanente verbetering van de
veiligheid.
Beleidsprestaties 2008

realisatie

Verbeteren veiligheid zeevaart
Verbeteren veiligheid zeehavens
Verbeteren veiligheid binnenwateren
IMO (HGIS)
Inspectie Verkeer en Waterstaat zeevaart en binnenvaart

Ja
Ja1
Ja
Ja
Ja

Toelichting
1. Het wetsvoorstel voor het Loodswezen is per 1 januari 2008 in werking
getreden. Om het tarief voor het jaar 2009 te kunnen vaststellen heeft
de NMa het «kostentoerekeningsmodel» goedgekeurd. Dit model biedt
de nodige transparantie in de financiële stromen binnen het Loodswezen. Begin december 2008 is een besluit genomen over de tarieven
voor 2009 en zijn voorbereidende afspraken gemaakt over de parameters voor het toezicht op de kwaliteit en efficiency.
Meetbare gegevens
Het streven is het aantal ongevallen met doden, gewonden of grote
schade op de binnenwateren door permanente verbetering verder af te
laten nemen beneden de 275, ondanks een toename van het verkeer en
vervoer op de binnenwateren. Voor het Nederlandse deel van de
Noordzee is het streven een verdere afname beneden de 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

58

Beleidsartikel 33

Aantal ongevallen met uitgebreide registratie op de Noordzee (Nederlands Continentaal Plat) en op de binnenwateren

Aantal ongevallen Noordzee*
Aantal ongevallen binnenwateren**

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

19

21

23

20

13

23

16

16

16

16

Bron: Kustwachtcentrum, januari 2009
* De reeks ongevallen op de Noordzee is aangepast in die zin dat nu in alle jaren ook de strandingen zijn meegenomen (betreft 2000, 2004 en
2005).
** Er is vanaf 2003 een nieuw registratiesysteem opgezet om de registratiegraad van ongevallen op de binnenwateren te verhogen en daarmee
ook de betrouwbaarheid van de gegevens. Inmiddels is er vijf jaar op de nieuwe manier geregistreerd. Na analyse van de gegevens blijkt dat er
onverwachte fluctuaties in de registraties voor significante ongevallen zitten. Significante ongevallen zijn ongevallen met doden, gewonden of
grote schade. In de periodes vóór en na 2003 is verschillend omgegaan met het criterium voor grote schade. Hierdoor zijn de cijfers in de tijd
niet onderling vergelijkbaar. Daarom is het Ministerie van Verkeer en Waterstaat gestopt met het in de begroting rapporteren van aantallen
significante scheepsongevallen. Over het jaar 2009, dus vanaf de Veiligheidsbalans 2010, zal dit weer gerapporteerd worden.

Toelichting
In 2008 vonden 16 significante scheepvaartongevallen plaats op het
Nederlandse deel van de Noordzee. Het aantal ongevallen bleef hiermee
onder de streefwaarde van maximaal 25 significante ongevallen per jaar.
In de Beleidsbrief Zeevaart (juni 2008) is het veiligheidsbeleid voor de
periode tot 2013 vastgelegd. Mede gezien de ervaringen uit het verleden
is in de Beleidsbrief de norm voor het aantal significante ongevallen op
het Nederlandse deel van de Noordzee aangescherpt van 25 naar maximaal 20 ongevallen per jaar.
Ontwikkeling van scheepsongevallen tussen 1998 en 2007 op de binnenwateren

Aantal scheepsongevallen
Aantal scheepsongevallen met slachtoffers
Aantal doden
Aantal gewonden

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

582

581

638

642

615

604

705

714

735

816

27
4
33

13
3
16

17
2
21

21
2
29

22
2
23

13
1
17

27
4
29

29
7
49

23
3
54

16
4
30

Bron: Veiligheidsbalans 2008

Toelichting
Tussen 1998 en 2007 is geen duidelijke trend aan te tonen in het totaal
aantal scheepsongevallen met slachtoffers. Dit geldt ook voor het aantal
dodelijke en gewonde slachtoffers. De toename in het totaal aantal
scheepsongevallen lijkt eerder toe te schrijven aan de verbeterde ongevalregistratie dan dat de stijging gevolg is van vermindering van de veiligheid op de Nederlandse binnenwateren.
In 2009 wordt de definitie voor significante ongevallen scherper geformuleerd, om ook weer over de ongevallen met grote schade te kunnen
rapporteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

59

Beleidsartikel 33

Naleving door Nederlandse reders

Percentages aanhoudingen/inspecties
Positie Nederlandse vloot op internationale ranglijst

2003

2004

2005

2006

2007

2008

streefwaarde
2008

2,20%

2,80%

2,75%

2,90%

2,75%

<3%

<3%

6

7

7

16

12

<10

<10

Bron: Paris Memorandum of Understanding, 2007
Gegevens zijn gebaseerd op inspecties aan boord van schepen onder Nederlandse vlag door buitenlandse autoriteiten in het kader van Paris
Memorandum of Understanding on Port State Control

Toelichting
In 2006 daalde Nederland naar de 16e plek op de Paris MoU white list en
in 2007 steeg Nederland weer naar positie 12. Bedrijfsleven en overheid
hebben de ambitie om deze positie te verbeteren en te bestendigen tot
een positie in de top 10.
In de Begroting van 2009 is voor 2007 abusievelijk positie 8 opgenomen,
dit moet gewijzigd worden in 12.
Naleving door buitenlandse reders

Percentages inspectie t.o.v. aantal buitenlandse schepen
Percentage inspectie t.o.v. aantal buitenlandse schepen in risicocategorie
Percentage aanhoudingen/inspecties

2003

2004

2005

2006

2007

2008

streefwaarde
2008

23%

26%

25%

25%

27%

26%

25%

92%
6,30%

97%
5,90%

95%
5,60%

96%
5,20%

95%
3,7%

98%
3%

95%
<6%

Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat, januari 2009

Toelichting
De percentages te inspecteren buitenlandse schepen liggen vast in internationale afspraken. IVW heeft in 2008 voldaan aan deze verplichtingen.
Het aantal aangehouden schepen daalde. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de veiligheid van de buitenlandse schepen die de Nederlandse
zeehavens aanlopen is gestegen.
Naleving wet- en regelgeving Binnenvaart

Integrale inspecties
– waarvan vervoer gevaarlijke stoffen
– overtredingspercentage bij gevaarlijke stoffen
– overtredingspercentage overige wettelijke voorschriften

2004

2005

2006

2007

2008

1 267
421
25%
14%

740
550
29%
14%

627
399
35%
22%

869
299
59%
25%

984
676
20%
51%

Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat, januari 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

60

Beleidsartikel 33

Toelichting
Het aantal integrale inspecties is in 2008 toegenomen ten opzichte van het
aantal inspecties in 2007. Het aantal integrale inspecties vervoer gevaarlijke stoffen is toegenomen. Het overtredingpercentage bij gevaarlijke
stoffen is gedaald. Het overtredingpercentage bij overige wettelijke voorschriften is gestegen.
33.03 Veiligheid luchtvaart
Motivering
Om de veiligheid in de luchtvaartsector verder te verbeteren en voortdurend aandacht te vragen voor deze verbetering.
Doelbereiking
Het beleid en de ambities ten aanzien van de veiligheid van de burgerluchtvaart in Nederland staan verwoord in de Beleidsagenda Luchtvaartveiligheid. De uitvoering van het aan de Beleidsagenda gekoppelde Actieprogramma 2005–2010 ligt op schema.
Beleidsprestaties 2008

realisatie

Verbetering veiligheid luchtvaart
ICAO en EASA (HGIS)
Internationaal
Inspectie Verkeer en Waterstaat luchthavens/luchtruim

Ja1
Ja2
Ja
Nee3

Toelichting
1. In juli 2008 is de voortgangsrapportage van het Werkprogramma behorende bij de Beleidsagenda Luchtvaartveiligheid door de Minister van
V&W aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk 2007–2008,
24 804, nr. 57).
Het merendeel van de acties uit het Actieprogramma Veiligheidsonderzoek Luchtvaart Nederland (VON) zijn uitgevoerd. Nog lopende
acties zijn de invoering van Veiligheidsmanagement en het doelgroepenbeleid («beleid op maat» voor met name de kleine/recreatieve
luchtvaart).
2. In april 2008 is door de internationale burgerluchtvaartorganisatie
ICAO de audit naar het veiligheidstoezicht in de luchtvaart in het
Koninkrijk Nederland uitgevoerd. Nederland heeft hierbij aan kunnen
tonen dat er een zeer goed georganiseerd luchtvaartveiligheidssysteem aanwezig is en dat de betreffende wet- en regelgeving op
orde is. Het eindrapport van de audit zal medio maart 2009 beschikbaar komen.
Naar aanleiding van de plaatsing van alle Indonesische luchtvaartmaatschappijen op de Europese «zwarte lijst» is in 2008 technische
assistentie verleend op het gebied van toezicht op de luchtvaart en zijn
ter plaatse trainingen gegeven aan Indonesische inspecteurs. Naast
Indonesië is in 2008 technische assistentie aan Suriname verleend.
Deze assistentie richt zich op het versterken van de organisatie en het
veiligheidsniveau van de luchthaven en het verbeteren van het toezicht
op de Surinaamse luchtvaart.
3. Capaciteit goed opgeleide vliegtuigonderhoudtechnici: In 2008 is
gestart de tekorten in kaart te brengen; het definitieve beeld is pas in
2009 beschikbaar en op dat moment zal worden bepaald welke acties
noodzakelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

61

Beleidsartikel 33

Afwijken opgelegde vlieghoogtes (level bust): Een onderzoek naar
afwijkingen van opgelegde vlieghoogtes (level bust) zal plaatsvinden
in 2009 in verband met onvoldoende beschikbare capaciteit in 2008.
Landurige communicatiestoringen: Het onderzoek naar langdurige
communicatiestoringen is gestart in 2008 en zal in 2009 worden afgerond.
Meetbare gegevens
Wereldwijde ongevalsratio (ongevallen per miljoen vlieguren)
De Europese ongevalsratio is representatief voor de situatie in Nederland,
omdat het veiligheidssysteem in Nederland in hoge mate gelijk is aan dat
in de andere Europese landen. De wereldwijde ongevalsratio is relevant
omdat ook niet-Europese luchtvaart gebruik maakt van het Nederlandse
luchtruim en van Nederlandse luchthavens. Uit onderstaande grafiek blijkt
dat de veiligheid van de luchtvaart nog steeds toeneemt. Nederland heeft
geen directe invloed op het wereldwijde ongevalsratio. Derhalve is er
geen specifieke streefwaarde voor Nederland te benoemen. De doelstelling die westerse landen met elkaar zijn overeengekomen is niet meer dan
0,5 ongevallen per miljoen vliegbewegingen.
Aantal fatale ongevallen per miljoen vluchten

Ongevalsratio wereldwijd
Ongevalsratio EASA operators

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

1,06
0,81

0,97
0,38

0,77
0,62

0,79
0,38

0,67
0,25

0,67
0,25

0,85
0,24

0,63
0,16

0,65
0,16

Bron: NLR, 2008

Toelichting
De cijfers van «wereldwijd» en «EASA» zijn in de jaren 2006 en 2007 in de
begroting met elkaar verwisseld. Hierboven zijn de juiste cijfers opgenomen.
Uit bovenstaande tabel blijkt dat de veiligheid van de luchtvaart nog
steeds toeneemt. Met een ongevallenratio van 0,16 van 2007 blijven
EASA-landen, waaronder Nederland, ruim onder de doelstelling die Europese landen met elkaar zijn overeengekomen (maximaal 0,5 fatale ongevallen per miljoen vliegbewegingen).
Het aantal ernstige incidenten en ongevallen in Nederland en met
Nederlandse luchtvaartuigen in het buitenland
Om permanente verbetering in de veiligheid zichtbaar te maken is het
streven dat het aantal ernstige incidenten en ongevallen (en daarmee het
aantal meldingen) niet toeneemt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

62

Beleidsartikel 33

Aantal ernstige incidenten en ongevallen in Nederland en met Nederlandse luchtvaarttuigen in het buitenland
Vliegtuigtype

Commerciële
verkeersvluchten
Helikopters
Privé/
Zakenluchtvaart
Zweefvliegtuigen
Hete luchtballon

Aantal ongevallen

Ernstige indicenten

Dodelijke slachtoffers

(Zwaar)gewonden

2005

2006

2007

2008

2005

2006

2007

2008

2005

2006

2007

2008

2005

2006

2007

2008

1
2

0
2

3
1

0
3

8
2

15
0

18
1

7
2

0
0

0
0

0
0

0
1

0
0

0
0

3
2

0
0

3
5
1

12
8
2

6
6
0

9
4
1

1
1
1

11
2
4

7
4
1

7
2
1

2
1
0

1
2
0

3
1
0

0
0
0

0
2
1

0
1
7

0
5
1

0
0
0

Bron: Inspectie Verkeer en Waterstaat, maart 2009
De cijfers over het jaar 2008 zijn exclusief de Fokker-vloot. Deze categorie maakt wel deel uit van de reeksen van voorgaande jaren.

Toelichting
Zoals uit de tabel kan worden opgemaakt, is in 2008 het aantal ongevallen
en ernstige incidenten in Nederland en met Nederlandse luchtvaarttuigen
in het buitenland voor wat betreft commerciële vluchten en zweefvliegtuigen over het geheel genomen afgenomen ten opzichte van 2007. In de
zakenluchtvaart, met helikopters en met hete luchtballonnen is het aantal
ongevallen over het geheel genomen toegenomen ten opzichte van 2007.
33.04 Bescherming tegen moedwillige verstoring
Motivering
Om de beveiliging van het verkeers- en vervoersysteem te optimaliseren
teneinde de maatschappelijke en economische aspecten van de logistieke
functie van Nederland in Europa blijvend te waarborgen en te versterken.
De internationale dreiging van het terrorisme neemt toe en Nederland
staat daar als open en internationaal gerichte samenleving nadrukkelijk
aan bloot.
Doelbereiking
Beveiliging scheepvaart en havens: Het eindrapport van het project «De
containerbinnenvaart als Secure Lane» is opgeleverd. De Toolkit voor
havenbeveiliging is aangepast en uitgebreid met binnenvaartaspecten.
Het rapport is opgeleverd over de welke landinwaarts gelegen havens met
al dan niet incidenteel zeescheepvaartverkeer dienen te voldoen aan de
Europese Security Verordening en de Richtlijn op het gebied van havenbeveiliging. Het draaiboek piraterij is opgesteld, interdepartementaal
afgestemd en goedgekeurd in de Ministerraad (11-07-2008).
Door de samenwerking met de Nationaal Coördinator Terrorisme Bestrijding (NCTb) voor een adequaat beveiligingsniveau van de spoorweginfrastructuur en het openbaar vervoer (cameratoezicht) worden de
veiligheidsrisico’s verkleind. Maatschappelijk effect is dat er bij dreigingen
en aanslagen sneller en uniformer wordt opgetreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

63

Beleidsartikel 33

Beleidsprestaties 2008
Beveiliging scheepvaart en zeehavens
Beveiliging luchtvaart
Beveiliging infrastructuur hoofdwegen
Beveiliging infrastructuur spoorwegen
Beveiliging openbaar vervoer

realisatie
Ja
Ja1
Ja2
Ja3
Ja4

Toelichting
1. Op 11 maart 2008 is de nieuwe Europese Verordening 300/2008 door
het Europees Parlement aanvaard. EU300/2008 is de opvolger van
EU2320/2002 en bevat een nieuwe laag van regelgeving, de PRAC
(Procédure Regulatoir Avec Contrôle). Onder de PRAC bevinden zich
de gedetailleerde uitvoeringsregels. In 2008 is een begin gemaakt met
de actualisatie en aanpassing van de bestaande regelgeving aan het
PRAC, o.a. de regelgeving rond de In-Flight Security (de securitymaatregelen tijdens de vlucht) waarvoor VenW verantwoordelijk is.
2. Het onderzoek naar het beveiligingsniveau van vitale objecten bij RWS
en met name naar te treffen passende maatregelen en de kosten
hiervan is in 2008 afgerond.
3. Het spoor security plan, de Kadernota Security spoor, is in 2008 door
VenW opgesteld in nauwe samenwerking met ProRail en NS. De nota
is afgestemd met andere betrokken ministeries, zoals BZK en Justitie,
met name de Nationaal Coördinator Terrorrisme Bestrijding (NCTb).
Tevens voert ProRail het programma «security op het spoor» uit,
waarmee ProRail zich wapent tegen een mogelijke dreiging van een
terroristische aanslag. Het programma is in samenspraak met de NCTb
tot stand gekomen.
Aanvullend is door VenW een bedrag van € 3,5 miljoen uit FES
middelen aan ProRail beschikt voor het programma Anti Terrorismemaatregelen Op Stations (ATOS).
4. In 2008 is samen met de NCTb invulling gegeven aan het programma
voor versterking van cameratoezicht met het doel de security in het
openbaar vervoer te versterken. In 2008 is de bijdrage vanuit FES voor
versterking van de veiligheid in (spoor-) en metrosystemen met implementatie van de maatregelen afgerond.
Meetbare gegevens
Aantal verrichte security analyses, aantal opgestelde
beveiligingsplannen en aantal goedgekeurde beveiligingsplannen.
De Europese security Richtlijn 65/2005 bepaalt dat alle zeehavens die al
onder Verordening 725/2004 vallen per 15 juni 2007 moeten beschikken
over een op een havenveiligheidsbeoordeling (analyse) gebaseerd goedgekeurd havenveiligheidsplan. In Nederland betreft dit 17 zeehavens. Op
basis van het aantal goedgekeurde plannen kan beoordeeld worden welke
havens al dan niet aan de betreffende EU Richtlijn voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

64

Beleidsartikel 33

Aantal geactualiseerde security analyses, beveiligingsplannen en goedgekeurde
beveiligingsplannen
Streefwaarde
31-12-2008

Realisatie
31-12-2008

4
4
4

0
0
0

Aantal verrichte security analyses
Aantal opgestelde beveiligingsplannen
Aantal goedgekeurde beveiligingsplannen
Bron: VenW, januari 2009

Toelichting
In 2008 zijn geen security analyses verricht onder EU richtlijn 65/2005/EG,
omdat alle analyses al in 2007 afgerond konden worden en de beveiligingsplannen eveneens in dat jaar al werden opgesteld en goedgekeurd.
Voor wat betreft de hercertificering van de havenfaciliteiten onder verordening 725/2004 (te realiseren per 1 juli 2009) liggen met name de havenbedrijven van Amsterdam en Rotterdam voor op schema.
Overzicht afgeronde onderzoeken
Overzicht afgeronde onderzoeken

Effectenonderzoek expost

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek onderwerp

AD of
OD

Start

Afgerond

Scheepvaartverkeer binnenwateren
Flexibilisering loodsplicht

33.02

A. 2008

B. 2009

33.02

Jaarlijks

Jaarlijks

Onderzoek naar interfaces in
de luchtvaart (gate to gate)

33.03

A. 2004

B. 2006

Vindplaats

Kamerstuk 2007–2008,
24 036, nr. 339

Toelichting
Scheepvaartverkeer binnenwateren
Het eerder voorgenomen ex post effectenonderzoek binnenwateren betrof
beleid dat pas in de Beleidsbrief Binnenvaart, Varen voor een vitale
economie, nader is uitgewerkt.
Het effectenonderzoek zal daarom deel gaan uitmaken van de brede
beleidsevaluatie binnenvaart die staat aangekondigd voor 2012.
Onderzoek naar interfaces in de luchtvaart
In mei 2008 is besloten het «Onderzoek naar de interfaces in de luchtvaart», het zogenaamde Gate-to-gate-onderzoek te stoppen en niet af te
ronden. Enerzijds vanwege capaciteitstekort, anderzijds vanwege het
ontbreken van voldoende internationale medewerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

65

Beleidsartikel 34

34 Betrouwbare netwerken, voorspelbare reistijden en een goede
bereikbaarheid
Algemene doelstelling

Betrouwbare netwerken, voorspelbare reistijden en een goede bereikbaarheid realiseren.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In oktober 2008 is de MobiliteitsAanpak gepresenteerd. In deze aanpak zijn
maatregelenpakketten gepresenteerd om de bereikbaarheid in Nederland
te verbeteren. De pakketten richten zich op de korte termijn (tot 2012) en
op de middellange termijn (tot 2020). Voor de periode tot 2028 zijn ambities neergelegd. Het gaat om maatregelen voor spoor, regionaal ov, fiets,
reisinformatie en weg. De voorbereiding voor de realisatie van deze maatregelen is in gang gezet.
Het in 2006 in gang gezette proces waarin Rijk en regio de verkeers- en
vervoersproblemen van nu en de toekomst te lijf gaan is in 2008 verder
verstevigd. Centraal daarbij staan de samenwerkingsagenda’s. In 2008 zijn
daarbij ook de verstedelijkingsafspraken betrokken. Er is een start
gemaakt met de omvorming van samenwerkingsagenda’s naar gebiedsagenda’s, om daarmee beter uitvoering te kunnen geven aan de samenhang tussen ruimte en mobiliteit en de ambities die in de Nota Mobiliteit
en de Mobiliteitsaanpak zijn neergelegd.
Dit is zichtbaar in het MIRT-projectenboek 2009. Hier is – met medewerking van regionale partijen-de tweede stap gezet naar een meer gedeeld
integraal beeld en vertrekpunt op (onderdelen van) het ruimtelijk fysieke
domein op basis waarvan investeringsbesluiten worden genomen.
Het nieuwe MIRT spelregelkader is afgerond, waarmee (rijks)investeringen
in het fysieke domein zo goed mogelijk op elkaar worden afgestemd en
helderheid wordt gecreëerd voor de regionale overheden.
Het programma Randstad Urgent heeft inmiddels ruim 30 mijlpalen
behaald. Hierover is de Tweede Kamer separaat geïnformeerd (VenW/
DGMO-2008/3973).
De Toekomstvisie Taxi, medio 2008 uitgebracht, is een eerste stap op weg
naar een beter functionerende taximarkt. De uitwerking van de visie is niet
alleen van belang voor de taxisector zelf, maar ook voor het beter functioneren van de regionale vervoerssystemen, waarvan de taxi onderdeel is.
Maatschappelijk effect zal zijn dat het imago van de taxi aanmerkelijk
verbetert. Dat geldt zowel voor de sector straattaxi als voor de sector
contractvervoer.
De bijdrage die VenW aan de algemene beleidsdoelstelling levert, is uitgewerkt in vier operationele beleidsdoelstellingen, te weten «Netwerk weg»,
«Netwerk vaarwegen», «Netwerk spoor» en «Netwerk decentraal/
regionaal vervoer». Om de operationele doelstellingen te bereiken, is een
aantal producten ingezet. Hiertoe heeft VenW onder andere in de begroting 2008 aangekondigde activiteiten uitgevoerd die uiteindelijk hebben
bijgedragen aan het behalen van de operationele doelstellingen en
daarmee aan de algemene beleidsdoelstelling.

Succesfactoren

De hoeveelheid verkeer op het hoofdwegennet is in 2008 ongeveer gelijk
geweest aan de prestatie in 2007.
Voor de juridische knelpunten als gevolg van luchtkwaliteit is een oplossing gevonden in de vorm van een door experts getoetste en vastgestelde
methodiek, die gehanteerd wordt in de planstudies. Bovendien is het
Wetsvoorstel versnelling besluitvorming weginfrastructuurprojecten
ingediend bij de Tweede Kamer. Dit voorziet in een juridisch helderder
afbakening van het onderzoeksgebied voor luchtkwaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

66

Beleidsartikel 34

Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
34. Betrouwbare netwerken, voorspelbare reistijden en een goede bereikbaarheid
2005

34.01 Netwerk weg
34.01.01 Algemene strategie- en beleidsontwikkeling
34.01.02 Beheer en onderhoud
34.01.03 Anders betalen voor mobiliteit
34.01.04 Benutting en aanleg
34.01.05 Verkeersmanagement
34.01.06 Weginfrastructuur voor het
goederenvervoer
34.01.07 IVW
34.02 Netwerk vaarwegen
34.02.01 Verbeteren kwaliteit vaarwegen
34.03 Netwerk spoor
34.03.01 Algemene strategie- en beleidsontwikkeling
34.03.02 Beheer conform Spoorwegwet
34.03.03 Beheer overig
34.03.04 Vervoer conform Concessiewet
34.03.05 Vervoer overig
34.03.06 Verbeteren kwaliteit spoorverbindingen goederenvervoer
34.03.07 IVW
34.04 Netwerk decentraal/regionaal
vervoer
34.04.01 Algemene strategie- en beleidsontwikkeling
34.04.02 Samenwerking Rijk-Regio’s
34.04.03 Stim. dec. overh. en maatsch.
org.
34.04.04 Stimulering marktwerking OV
34.04.05 Stimulering toegankelijkheid
OV
34.04.06 Stimulering marktwerking Taxi
34.04.07 Inspectie Verkeer en Waterstaat
Van de totale uitgaven:
– Apparaatsuitgaven
– Baten-lastendiensten
– Restant
Ontvangsten

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties
2008*

2006

2007

2008

2008

2008

95 993

90 002

68 630

132 758

– 64 128

321 707

245 314

144 389

122 585

134 899

– 12 314

– 9 101

3 637

5 665

11 884

19 347

19 035

312

– 5 374

1 651
74
356
529

4 002
34
372
631

5 361
73
474
3 369

6 072
133
0
10 831
0

3 564
83
333
12 706
0

2 508
50
– 333
– 1 875
0

1 027
0
123
123
100 436

626
0
2 272
2 272
86 713

845
1 762
2 228
2 228
76 968

628
1 683
2 157
2 157
50 610

737
1 612
2 222
2 222
53 407

– 109
71
– 65
– 65
– 2 797

1 027
568
277
98 422
117

1 547
620
280
84 159
107

1 190
680
301
74 060
118

1 861
755
599
46 582
128

887
613
70
51 040
132

974
142
529
– 4 458
–4

5

25
0

0
0

19
600

0
685

57
608

– 57
77

7

217 511

150 664

53 309

50 471

60 235

– 9 764

4 095
753

7 627
1 359

8 006
10 046

8 480
3 677

7 324
14 758

1 156
– 11 081

4 505
205 903

6 098
132 409

4 311
18 055

4 404
13 193

10 736
10 820

– 6 332
2 373

1 488
767
0

1 091
2 080
0

782
4 622
7 487

451
2 504
17 762

771
1 031
14 795

– 320
1 473
2 967

321 707

10 292
5 302
229 720

11 795
17 511
115 083

13 762
26 207
82 616

8 232
12 458
114 209

5 530
13 749
– 31 593

0

5 316

6 490

3 245

98

3 147

Verplichtingen
Uitgaven

Realisatie

1

2
3
4

– 57 663

– 1 781
47
0
– 3 319
0
– 321
0
– 46
– 46
– 114

6

946
120
41
– 1 153
–9
– 59
0
– 3 567

8

9

10
11

12

1 082
– 1 854
– 982
– 685
– 324
– 1 504
700

1 147

*

Conform het gestelde in de leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in de bovenstaande kolom Slotwetmutaties
2008, verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1. Dit wordt met name verklaard door het reeds in een eerder jaar vastleggen van de meerjarige subsidie ad 40 mln voor bijzondere lijnen als
onderdeel van het Hoofdrailnet en het wel verplichten van de subsidie ad 16 mln voor het Actieplan Groei op het Spoor.
2. De hogere uitgaven op dit onderdeel worden met name veroorzaakt door inhuur voor o.a. de Mobiliteitsvisie, het projectbureau Wegen en de
uitgaven voor de projectdirectie implementatie Elverding.
3. De hogere uitgaven worden verklaard door hogere uitgaven aan ambtelijk personeel op het onderdeel beheer en onderhoud.
4. De lagere uitgaven worden verklaard door de verschuiving van apparaatmiddelen naar Algemene strategie- en beleidsontwikkeling binnen
Netwerk Weg. De apparaatuitgaven voor ABvM worden verantwoord op het Infra Structuurfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

67

Beleidsartikel 34

5.

De hogere uitgaven betreffen de niet-begrote kosten van een audit naar het functioneren van ProRail op initiatief van de Minister naar aanleiding van een verzoek door de Tweede Kamer.
6. De hogere uitgaven worden met name verklaard door een herrubricering door het nu op hoofdstuk XII verantwoorden van personele capaciteit
die voorheen op het IF werd verantwoord.
7. De lagere uitgaven worden veroorzaakt door de invulling van de personele taakstelling.
8. De lagere uitgaven worden met name verklaard door het uit dit budget voorfinanciëren van € 8,0 mln als bijdrage voor de éénmalig aan de
provincies en stadsregio’s beschikbaar gestelde € 16,0 mln voor het verbeteren van het klimaat voor het streekvervoer, een overboeking ten
behoeve van een aanvullende subsidie voor OV-chipkaart ad € 0,6 mln en een overboeking naar netwerk weg voor Fileproof campagnes ad
€ 1,5 mln.
9. De lagere uitgaven worden met name verklaard door de overboeking van de middelen Ketenversterking (€ 5,0 mln) naar het IF ten behoeve van
de financiering 2e tranche Ouick Wins. Daarnaast zijn vrijgevallen middelen ingezet ter financiering van o.a. het Taxiconvenant, leerwerktraject
en inhuur taxi en SUNIJ-lijn.
10. De hogere uitgaven worden veroorzaakt door de pilot Chipkaart en kosten Taxameter.
11. De hogere uitgaven zijn veroorzaakt door de volgende extra uitgaven bij IVW voor de bijdrage aan het Leerwerktraject Taxi, kosten Informatieplan en de bijdrage aan IVW voor de vergunningsproblematiek door de gewijzigde wet- en regelgeving
12. De hogere ontvangsten zijn met name veroorzaakt door een ontvangen bijdrage van de regio’s in de introductie campagne OV Chipkaart (€ 2,0
mln). Het overige deel betreffen diverse ontvangsten waaronder afrekening BTW, eindafrekeningen regio’s m.b.t. Gratis OV.

34.01 Netwerk weg: reistijden over de weg betrouwbaar en
acceptabel maken
Motivering
Om goede bereikbaarheid van de economische kerngebieden, mainports
en stedelijke netwerken in Nederland te realiseren, om de economische
schade door onbetrouwbaarheid en files te beperken en om de reistijd van
deur tot deur waar nodig te verbeteren.
Doelbereiking
Beleidsprestaties 2008
Algemene strategie en beleidsontwikkeling
Beheer en onderhoud
Anders betalen voor mobiliteit
Benutting en aanleg van weginfrastructuur
Verkeersmanagement
Weginfrastructuur voor het goederenvervoer
Inspectie verkeer en Waterstaat

Realisatie
Ja1
Ja2
Ja3
Ja
Ja
Ja4
Ja

1. In 2008 heeft de Commissie Versnelling Besluitvorming Infrastructurele
Projecten haar advies uitgebracht. Hierop heeft het kabinet een positief
standpunt ingenomen en vervolgens het actieplan Sneller en Beter
opgesteld. Het Wetsvoorstel versnelling besluitvorming
weginfrastructuurprojecten is ingediend bij de Tweede Kamer en
schriftelijk behandeld. Het wetsvoorstel voorziet in een herziening van
de Spoedwet wegverbreding en de Tracéwet om de besluitvorming
voor wegprojecten te versnellen, onder andere door vermindering van
de onderzoekslast. De Mobiliteitsaanpak is verschenen; voor de weg
betekent dit op de korte termijn de realisatie van een actieprogramma
gericht op de filetop-50 knelpunten. Dit actieprogramma is in nauwe
samenwerking met de decentrale overheden opgesteld, en bevat maatregelen op het hoofdwegennet, het onderliggend wegennet, informatievoorziening en openbaar vervoer. Met de voorbereiding van de realisatie is in 2008 gestart.
2. Eind 2008 voldoet conform de afspraken ruim 95% van de wegen aan
de technische normen (realisatie: 97%). Voor de bruggen en viaducten
is de afspraak dat eind 2008 circa 78% voldoet. Dit is ruimschoots
gelukt met een percentage van 88% eind dit jaar.
3. Op 30 november 2007 heeft het kabinet de beslissing genomen om in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

68

Beleidsartikel 34

één keer door te stoten naar de invoering van de landelijke kilometerprijs, gedifferentieerd naar tijd, plaats en milieukenmerken.
In het voorjaar van 2008 zijn er groepsdiscussies gehouden onder
burgers/automobilisten met als doel: inzicht krijgen hoe de burger over
tarieven en privacy denkt in relatie tot de kilometerprijs.
In 2008 is het partieel Uitvoeringsbesluit naar de Tweede Kamer
gestuurd en in juli in een Algemeen Overleg met de Tweede kamer
besproken. Met het Partieel Uitvoeringsbesluit is verdere verdieping
aan scope, planning en invoering vastgelegd en heeft de Tweede
Kamer ingestemd met de grootschalige praktijktest. Tevens is door
Financiën het fiscaal plan aan de Tweede Kamer aangeboden en in een
Algemeen Overleg besproken. Hierin is vastgelegd hoe de ombouw
van de bestaande autobelastingen naar de kilometerprijs plaats vindt.
Het wetsvoorstel voor de Wet Kilometerprijs is in december 2008 aan
de Raad van State voor advies aangeboden. In december 2008 zijn de
aankondiging voor het certificeringsproces en de aanbesteding gepubliceerd.
4. In 2008 is de Commissie Stedelijke Distributie nauw betrokken en
stimulerend geweest bij een aantal succesvolle praktijkexperimenten.
In een twintigtal gemeenten zijn proeven genomen met bevoorrading
van supermarkten en grootwinkelbedrijven vóór en na de spits met
stille (PIEK gecertificeerde) vrachtauto’s. Dit levert grote voordelen op
tav verkeersveiligheid, kostenbesparing en emissies.
www.binnenstadservice.nl is een gezamenlijk afleveradres van winkeliers in het centrum gelegen aan de rand van het winkelcentrum.
Binnenstadservice is langer open en beter bereikbaar voor vervoerders
en verladers en bezorgt de goederen in 1 of 2 rondritten gebundeld bij
de winkels. In 2008 gestart in Nijmegen is er vanaf de start belangstelling getoond voor dit concept door tientallen gemeenten. Deze
concrete projecten vormen een belangrijke doorbraak in de omgang
met dit onderwerp door decentrale overheden en bedrijfsleven, zoals
afgesproken in de Nota Mobiliteit. Op aanraden van de Commissie SD
en met instemming van alle betrokken partijen is per 1 januari een
Ambassadeur Stedelijke Distributie aangesteld om een vervolg te
geven aan de activiteiten van de Commissie SD.
Benutting en aanleg van weginfrastructuur
Binnen de Randstad Urgent-projecten (www.randstadurgent.nl) is in 2008
een aantal belangrijke besluiten genomen. Hierover is een apart jaarverslag naar de Tweede Kamer verzonden.
In 2008 zijn de volgende aanleg en benuttingsprojecten opengesteld:

Oplevering

Project

Toelichting

A4 Dinteloord-Bergen op Zoom, omlegging
Halsteren
A7 Zaanstad-Purmerend, benutting
N31 Leeuwarden-Drachten
N31 Zurich-Harlingen
N14 Wassenaar-Leidschendam (Verlengde Landscheidingsweg incl. aansluiting Hubertusviaduct)
A73 Venlo-Maasbracht

gepland 2008, maar versneld opgeleverd in 2007

A50 Knooppunten Valburg en Ewijk (ZSM)
A1 Hoevelaken-Barneveld (ZSM)
A12/18 knooppunt oud-dijk (ZSM)

gepland 2008, maar versneld opgeleverd in 2007
gepland 2008, maar versneld opgeleverd in 2007
opgeleverd
opgeleverd
opgeleverd, vooralsnog beperkte openstelling van de
tunnels
opgeleverd
opgeleverd
opgeleverd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

69

Beleidsartikel 34

De volgende besluiten zijn genomen in 2008:
Tracébesluit

A5 Westrandweg
A10 Tweede Coentunnel
A2 Everdingen–Deil

Ontwerptracébesluit

A12 Waterberg–Velperbroek
A28 Zwolle–Meppel
N50 Ramspol–Ens

Ontwerpwegaanpassingsbesluit

A1 Hoevelaken–Barneveld

De oplevering van de hierboven genoemde projecten heeft in 2008 of zelfs
al in 2007 plaatsgevonden. Een aantal lopende projecten heeft in het
besluitvormingsproces vertraging opgelopen. Hierover is de Tweede
Kamer in 2008 via de voortgangsrapportage geïnformeerd.
Nadere informatie over de voortgang van de infrastructuurprojecten
Hoofdwegen is opgenomen in het Rijksjaarverslag infrastructuurfonds
(Infrastructuurverslag 2008).
Meetbare gegevens
Prestatie-indicatoren: Hoofdwegen
Basiswaarde
2000

2005

2006

2007

2008

Streefwaarde 2020

Voertuigverliesuren in files (onder 50
km/uur) index 2000 = 100*
Trajecten met gewenste reistijd in de spits

100

129

143

157

158

60

89

86

82

80

80

Betrouwbaarheid in de spits op hoofdwegen

94%

92%

91%

90%

90%**

Reistijd in spits maximaal 1,5
x reistijd buiten spits; op
stedelijke ringwegen max. 2 x
reistijd buiten de spits.
95%

Bron: Rijkswaterstaat/DVS
De indicator voertuigverliesuren in files voor het jaar 2005 (129) sluit niet aan met het jaarverslag 2007. Dit vanwege een herberekening die ook in
de ontwerp-begroting 2009 al is opgenomen.
* Het Rijk heeft de ambitie de filezwaarte (in voertuigverliesuren) op het hoofdwegennet in 2020 terug te brengen tot het niveau van 1992. De TK
heeft bij de behandeling van de NoMo aangeven dat op deze doelstelling moet worden gestuurd. De streefwaarde gaat ervan uit dat Anders
Betalen voor Mobiliteit wordt ingevoerd.
** Het percentage voor het gehele hoofdwegennet zal iets hoger zijn, omdat de betrouwbaarheidscijfers betrekking hebben op 106 trajecten in de
Randstad, Gelderland en Noord-Brabant. De overige 82 trajecten zijn onbemeten en daarom niet in de betrouwbaarheidscijfers opgenomen.
Deze 82 trajecten zijn het minst druk en daardoor het meest betrouwbaar.

Toelichting
Het hoofdwegennet heeft in 2008 ongeveer evenveel verkeer verwerkt als
in 2007 (0.1% stijging). De hoeveelheid verkeer is sinds augustus/
september 2007 gestabiliseerd. In het laatste kwartaal van 2008 is er zelfs
een daling opgetreden, die mogelijk is te relateren aan de kredietcrisis.
De stabilisatie van de hoeveelheid verkeer heeft er voor gezorgd dat het
totale reistijdverlies door files (aantal voertuigverliesuren in files) op werkdagen eveneens maar licht is gegroeid met bijna 1% ten opzichte van
2007. Deze stabilisatie is eveneens sinds augustus/september 2007
ingezet. In 2008 is de haalbaarheid van de doelstellingen uit de Nota
Mobiliteit – na een periode van stevige economische en mobiliteitsgroei –
voor het eerst sinds jaren niet of nauwelijks verslechterd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

70

Beleidsartikel 34

Trajecten met reistijd onder de streefwaarde
Trajecten met reistijd boven de streefwaarde
Trajecten met onvoldoende meetgegevens, maar gezien de I/C waarde onder de streefwaarde
Opm : De streefwaarde voor de reistijdfactor bedraagt op
ringwegen maximaal 2 en op niet ringwegen
maximaal 1,5 t.o.v. de reistijd bij 100 km/h
Bron: Rijkswaterstaat/DVS / verkeersmanagement hoofdwegennet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

71

Beleidsartikel 34

Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € 1 000)
Art. Omschrijving

realisatie
2008

12 Hoofdwegennet

3 058 410

Belastinguitgaven
Meerjarenraming van belastinguitgaven (x € 1000)
Omschrijving

realisatie
2008

Vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)

707 000

34.02 Netwerk Vaarwegen
Motivering
Om een goede en betrouwbare bereikbaarheid over water van de economische kerngebieden, mainports en binnenhavens in Nederland te realiseren en om de economische schade door onbetrouwbaarheid te
beperken. Dit overeenkomstig de doelstelling uit de Nota Mobiliteit,
Kamerstuk 2004–2005, 29 644, nr. 6.
Doelbereiking
Om bovenstaande lange termijn doelstelling te bereiken worden de in de
Nota Mobiliteit gesignaleerde infrastructuurknelpunten gefaseerd onderzocht en aangepakt via het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte
en Transport (MIRT).
De kwaliteit van vaarwegen is toegenomen door de uitvoering van
verschillende MIRT-aanlegprojecten. Voor meer inzicht in de uitvoering
van die projecten in 2008 wordt verwezen naar de verantwoording over
artikel 15 van het Infrafonds.
Bij de beleidsmatige voorbereiding van MIRT-projecten is gebruik
gemaakt van het MIRT-spelregelkader, gegevens en prognoses van
huidige en toekomstig gebruik van de vaarwegen en VenW-brede handleidingen op het gebied van bijvoorbeeld kosten-batenanalyses.
In lijn met de MIRT-filosofie is er in 2008 meer overleg geweest met de
decentrale overheden over het ontwikkelen van een visie op het
vaarwegennet in hun beheer. Dit heeft geleid tot een groot aantal regionale netwerkanalyses, die kunnen dienen voor toekomstige samenwerking tussen rijk en regio rond vaarwegen.
Beleidsprestaties 2008

realisatie

Verbeteren kwaliteit vaarwegen

Ja1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

72

Beleidsartikel 34

Toelichting
1. Op basis van netwerkanalyses hebben de decentrale overheden vele
quick winvoorstellen bij het rijk ingediend voor verbetering van
binnenhavens en bedrijventerreinen. Het rijk heeft daarvan uiteindelijk
(onder voorwaarden) 35 projecten gehonoreerd en daarvoor een rijksbijdrage uit het Infrafonds van ca. € 35 miljoen toegekend. Er is
daarmee concreet zicht gekomen op verbetering van binnenhavens. De
uitvoering van deze projecten zal in de periode tot 2013 plaatsvinden.
Meetbare gegevens
Passeertijden van sluizen
Om de effectiviteit van het vaarwegenbeleid te meten is in het verleden de
indicator «wachttijd sluizen» gehanteerd. Deze indicator was niet gebaseerd op «harde» gegevens maar op simulaties op basis van tellingen van
schepen die sluizen passeren. Evenmin gaf deze indicator inzicht in de
kwaliteit van het vaarwegennet. Sinds 2006 wordt daarom gewerkt aan de
ontwikkeling van de indicator «betrouwbaarheid reistijd vaarwegen» als
nieuwe indicator van de prestaties op het vaarwegennet.
De nieuwe indicator betrouwbaarheid reistijd vaarwegen wordt gevuld
met gegevens over o.a. onderhoudsregime, verkeersmanagement,
informatievoorziening naar de gebruiker, beschikbaarheid van ligplaatsen,
passagetijd sluizen en bruggen.
Veel van deze gegevens komen pas beschikbaar na invoering van River
Information Services op de Nederlandse vaarwegen in 2012, inclusief het
uitrusten van alle schepen met AIS transponders.
De eerste stap, uitwerking van de indicator «passeertijd sluizen», is gezet.
De «passeertijd sluizen» is een absolute normtijd die voor elke sluis afzonderlijk is bepaald. Elk type vaarweg correspondeert met een te realiseren
percentage passages. Dit normpercentage biedt inzicht in het percentage
schepen dat is gepasseerd binnen de normtijd.
Type vaarweg

Hoofdtransportas
Hoofdvaarweg
Overige vaarweg

Realisatie
2008

Streefwaarde 2008

Streefwaarde
2012

63%
84%
92%

80%
75%
70%

85%
75%
70%

Bron: Rijkswaterstaat/(DVS

Toelichting
Opvallend zijn de lage, gerealiseerde percentages op de hoofdtransportassen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de sluiscomplexen Prins
Bernard, Krammer, Volkerak en Terneuzen. Bij de Prins Bernardsluis was
de duwvaartkolk tijdens een renovatie van 4 maanden gestremd. De
passeertijd van de andere kolk nam daardoor fors toe. Ook bij de Krammersluis en de sluis van Terneuzen is de passeertijd negatief beïnvloed
door noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden. Daarnaast is bij de sluis
van Terneuzen en de Volkeraksluizen sprake van een mogelijk capaciteitsprobleem. In 2009 vindt hierover nader onderzoek plaats.
Verwacht wordt dat de scores in 2009 beter zullen uitvallen. Of de streefwaarde helemaal wordt bereikt is echter niet zeker. Mogelijk capaciteitsgebrek bij enkele sluizen en de forse maar noodzakelijke geplande onderhoudswerkzaamheden bij diverse andere sluizen kunnen de streefwaarde
opnieuw negatief beïnvloeden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

73

Beleidsartikel 34

Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € 1000)
Art. Omschrijving

realisatie
2008

Artikel 15 Hoofdvaarwegennet

705 820

34.03 Netwerk Spoor: Betrouwbaarheid en capaciteit van het
spoornetwerk vergroten
Motivering
Om de kerntaak van het spoor goed uit te voeren: het betrouwbaar
vervoeren van grote aantallen mensen in de spits van, naar en binnen
stedelijke netwerken, het bijdragen aan de bereikbaarheid van alle landsdelen per spoor en het betrouwbaar vervoeren van goederen op internationale spoorcorridors.
Doelbereiking
De realisatie van de beschikbaarheid van de hoofdweginfrastructuur ligt in
2008 boven de afgesproken grenswaarde.
Beleidsprestaties 2008

Realisatie

Algemene strategie en beleidsontwikkeling
Beheer conform Spoorwegwet
Beheer overig, d.i. niet vallend onder hoofdspoorweginfrastructuur,
maar wel door ProRail beheerd en uitgevoerd
Vervoer conform de concessiewet
Vervoer overig, met name vervoer over HSL-zuid door High Speed
Alliance (HSA)
Kwaliteit van spoorverbindingen voor het goederenvervoer
Inspectie Verkeer en Waterstaat

Ja1
Ja
Ja
Ja2
Ja3
Ja
Ja

Toelichting
1. Het Actieplan 5% groei op het spoor is gepresenteerd op 19 november
2007. Er zijn maatregelen in opgenomen om de trein nog aantrekkelijker te maken voor reizigers. In totaal is door het kabinet 200 miljoen
euro beschikbaar gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

74

Beleidsartikel 34

In 2008 is een aantal maatregelen uit het Actieplan voorbereid en in uitvoering genomen.
In totaal omvatten deze maatregelen ongeveer de helft van het totaal beschikbare budget:
– sinds oktober 2008 krijgen ex-studenten die hun OV-kaart inleveren een voordeelkaart
waarmee ze een jaar lang recht op 40% korting buiten de ochtendspits (16 miljoen
euro);
– met tijdelijke V&W subsidie worden treindiensten aangeboden die anders pas over een
paar jaar rendabel zouden zijn; met ingang van dienstregeling 2009 (eind 2008) rijden
eerste extra diensten, met dienstregeling 2010 volgt meer (totaal 40 miljoen euro);
– tot 2012 komen er met een bijdrage uit het Actieplan circa 20 000 extra stallingplaatsen
op stations bij, hierbij wordt een combinatie gelegd met het stimuleren van gemeenten
om «weesfietsen» aan te pakken; locaties waar stallingen worden uitgebreid worden in
2009 bepaald (20 miljoen euro);
– in 2008 is begonnen met de stations in Noord-Brabant om de informatievoorziening
voor reizigers te verbeteren (totaal 20 miljoen euro); op de 50 (middel)grote stations zal
de informatie voor reizigers worden verbeterd,
– sinds eind 2008 loopt een training om circa 50 000 senioren vertrouwd te maken met het
reizen met de trein (circa 2 miljoen euro);
– er is opdracht verleend aan ProRail om (niet commerciële) wachtruimtes op stations
aangenamer te maken voor overstappende reizigers (15 miljoen euro).

+ De reizigersgroei op het hoofdrailnet in het jaar 2008 bedraagt 4,1%,
tegenover 3% in 2007.
+ Op basis van de LMCA Spoor heeft het kabinet in november 2007 voor
de periode tot 2020 het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS)
vastgesteld, gericht op verhogen van de frequentie van treinen in de
brede Randstad en accommoderen van groei van goederenvervoer per
spoor; daarbij aangekondigd om kandidaat-planstudies te starten en
hiervoor een budget van 4,5 miljard euro te zoeken;
– begin 2008 is gestart met kandidaat-planstudies; in overleg met
spoorsector en decentrale overheden is de scope van de planstudies bepaald en vastgesteld in het najaarsoverleg over het MIRT;
– NS/ProRail/BRG hebben scope en benodigd budget van de planstudies «gehard» in een gezamenlijke studie Ruimte op de Rails,
met als conclusie dat de kabinetsambitie 2020 naar verwachting
met 4,5 miljard euro is te realiseren;
– met de begroting 2009 is concreet zicht gekomen op dekking van de
benodigde 4,5 miljard euro, dit heeft er toe geleid dat, naast de al
lopende planstudie OV SAAL, ook de kandidaat-planstudies zijn
omgezet in volwaardige planstudies
– in september 2008 is de eerste voortgangsrapportage van de spoorambities (actieplan 5% groei en PHS) uitgebracht en in een AO met
de Kamer op 2 oktober met de Kamer besproken; afgesproken is
dat vóór de zomer 2010 het kabinet besluit over de uitkomsten van
de planstudies, overeenkomstig het kabinetsbesluit over het korte
termijn maatregelenpakket OV SAAL (in maart 2008): het betreft de
invulling van het pakket van maatregelen (o.a. spooruitbreidingen
en betere benutting bestaande capaciteit).
2. Er is overeenstemming bereikt met de decentrale overheden over de
decentralisatie van de treindienst Zwolle-Emmen in december 2007.
3. De omzetting van de concessieovereenkomst met HSA in een publiekrechtelijke concessie is gerealiseerd in die mate dat een concept
concessie is opgesteld. Het voorleggen van de ontwerp concessie aan
de Kamer en de verlening van de concessie is verschoven naar 2009.
Gepland is de concessie voor 1 juli 2009 aan HSA te verlenen.
Conform planning is in 2008 een concessie voor tijdelijk vervoer opgesteld en aan de Tweede Kamer verzonden. Vanwege de vertraging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

75

Beleidsartikel 34

de start van het tijdelijk rijden tot een moment dat na de contractuele
aanvangsdatum uit de concessieovereenkomst ligt, is de verwachting
dat de tijdelijke concessie niet verleend wordt maar het tijdelijke
vervoer zal plaatsvinden onder de condities van de definitieve
concessie.
Per 1 januari 2008 wordt ProRail aangestuurd op output. Dat betekent dat
de minister van VenW afspraken maakt met ProRail over de te realiseren
prestaties op basis van een resultaatsverplichting. Die prestaties worden
jaarlijks opgenomen in het beheerplan van ProRail. De minister van VenW
moet jaarlijks instemmen met onderdelen van het beheerplan, waaronder
de prestaties, en bespreekt het beheerplan jaarlijks met de Tweede Kamer.
In 2008 zijn de werkzaamheden niet geheel uitgevoerd zoals opgenomen
in het beheerplan 2008. Onderdeel daarvan zijn de werkzaamheden in het
kader van het herstelplan spoor. Ook is in 2008 een start gemaakt met de
uitvoering van maatregelen uit het actieplan «Groei op het spoor».
In 2008 is op het onderhoudsbudget sprake geweest van onderbesteding
van het beschikbare budget en is een deel van de werkzaamheden overgelopen naar latere jaren. De Tweede Kamer is daarover geïnformeerd per
brief van 29 september 2008 (Tweede Kamer, 2008–2009, nr 147). ProRail
is inmiddels een verbeterprogramma gestart ter voorkoming hiervan. In
het kader van de motie Cramer (TK 2008–2009, 31 700 XII, nr. 36) zal de
Kamer hierover verder worden geïnformeerd.
Meetbare gegevens
Prestatie-indicator Klanthinder

Basiswaarde
2000

2005

2006

Klanthinder (daling t.o.v. 2000)

20 176 uur

12 354 uur

10 868 uur

2007

Streefwaarde
peildatum
2008 2008

Realisatie
2008

11 870 uur

Bron: Beheerplan

Toelichting
De klanthinder bedraagt in 2006 16 667 uur. Wanneer het effect van de
invoering van het nieuwe registratiesysteem buiten beschouwing wordt
gelaten, bedraagt de (berekende) realisatie 10 868 uur. De streefwaarde
2008 (gelijk aan streefwaarde 2007) was nog op basis van de oude
methode en definities. De realisatie 2007 is op basis van de nieuwe
methode weergegeven. De prestatiereeks ziet er op basis van de nieuwe
methode en definities nu als volgt uit (prestatie-indicator Beschikbaarheid
HRN):
Prestatie-indicator Beschikbaarheid HRN

Beschikbaarheid HRN

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Grenswaarde 2008

Realisatie
2008

99,3%

99,4%

99,43%

99,62%

Bron: ProRail, Beheerplan 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

76

Beleidsartikel 34

Prestatie-indicator
Punctualiteit
reizigersniveau HRN

Punctualiteit reizigersvervoer HRN**

Basiswaarde
2003

2005

2006

2007

Streefwaarde
peildatum
2008 2008

Realisatie
2008

Streefwaarde
peildatum
2012

83,1%

84,7%

84,8%

87,0%

87–89%

86,8%

89–91%

Bron: ProRail,NS
* het aantal verstoringen maal de gemiddelde tijd om de verstoring te verhelpen (beheerplan ProRail)
** afhankelijk van de uitvoering van de 2e fase van het Herstelplan (2007–2012)

Toelichting
Bij toenemende drukte op het spoor handhaaft NS de punctualiteit binnen
de bandbreedte van 87–89%. Eind 2008 is NS door een ongeval met een
goederentrein bij Amsterdam Muiderpoort en de gevolgen daarvan voor
de infrastructuur wekenlang gehinderd in het punctueel uitvoeren van de
treindienst.
Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (X 1 000)
Art. Omschrijving

realisatie
2008

IF 13 Spoorwegen
IF 17.02 Betuweroute (realisatie)
IF 17.03 Hogesnelheidslijn
IF 17.04 Anders Betalen voor Mobiliteit
IF 17.05 Zuiderzeelijn

1 835 464
124 180
135 536
14 832
186

34.04 Netwerk decentraal/regionaal vervoer: decentrale overheden in staat stellen een effectief regionaal mobiliteitsbeleid te
voeren
Motivering
Om een goede bereikbaarheid binnen de economische kerngebieden in
Nederland te realiseren, om de bereikbaarheid van deur tot deur te verbeteren en om ervoor te zorgen dat bedrijven en burgers in staat zijn zelf in
hun mobiliteitsbehoefte te voorzien.
Doelbereiking
De decentrale overheden hebben mede op basis van de netwerkanalyses
invulling gegeven aan de essentiële onderdelen uit de Nota Mobiliteit,
uitmondend in aanpassing van de Provinciale en Regionale Verkeers- en
Vervoersplannen. Zowel de decentrale overheden als het Rijk dragen aan
de financiering hiervan bij. De rijksbijdrage wordt jaarlijks verstrekt via de
BDU Verkeer en Vervoer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

77

Beleidsartikel 34

Beleidsprestaties 2008

Realisatie

Algemene strategie en beleidsvorming
Samenwerking tussen het Rijk en decentrale overheden
Stimulering van decentrale overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
Stimulering marktwerking OV
Stimulering toegankelijkheid van het openbaar vervoer
Stimulering marktwerking taxi
Inspectie Verkeer en Waterstaat

Ja
Ja1
Ja2
Ja3
Ja4
Ja5
Ja

Toelichting
1. Nationale Mobiliteitsmonitor: Conform de Planwet Verkeer en Vervoer
dient het beleid, dat is vastgelegd in de essentiële onderdelen van de
Nota Mobiliteit, door de betrokken overheden te worden gemonitord.
Hierover wordt jaarlijks verslag gedaan in de Nationale Mobiliteitsmonitor. De monitor is op Prinsjesdag aan de Tweede Kamer aangeboden.
De Tweede Kamer is in juli 2008 geïnformeerd over de resultaten
(Kamerstuk, 2007–2008, 30 368, nr. 9) met gratis of goedkoop OV.
2. In het najaar van 2008 is het advies van de Taskforce Mobiliteitsmanagement (TFMM) verschenen. Op basis van de adviezen van de
Taskforce Mobiliteitsmanagement (TFMM) zijn er inmiddels in 6 regio’s
convenanten afgesloten tussen werkgevers, overheden en werknemers
over mobiliteitsmanagement bevorderende maatregelen zoals telewerken. Uitvoering van die convenanten wordt momenteel ter hand
genomen. Voorts vormt mobiliteitsmanagement conform het advies
van de TFMM onderdeel van het arbeidsvoorwaardenoverleg. In de
kabinetsreactie op de adviezen van de TFMM is aangegeven welke
fiscale maatregelen getroffen worden ter ondersteuning van maatregelen in het woonwerk- en het zakelijk verkeer. In 2008 zijn verschillende onderzoeken over het fietsbeleid uitgevoerd of gestart. TNO
heeft gekeken naar gezondheidseffecten van fietsen naar het werk en
concludeert dat fietsen naar het werk leidt tot minder verzuimdagen. In
september is een beleidsvisie en actieprogramma vastgesteld door de
stuurgroep Kwaliteitsimpuls OV-reisinformatie. Een aantal acties is
inmiddels gestart, waaronder de oprichting van een platform voor
standaardisatie van informatie. Ook informatie over toegankelijk OV zal
onderdeel zijn van de Multimodale Reisinformatie.
3. Het Besluit Personenvervoer is aangepast, de termijnen voor de
aanbestedingsplicht zijn verlengd in afwachting van de wetswijziging
inzake de Europese PSO-verordening en de motie-Roefs die inbesteding mogelijk maakt. De termijn voor de GVB-bus is 1-1-2012
geworden; voor GVB tram/metro 1-1-2017; en voor GVB integraal
(bus/tram/metro) 1-1-2012. Er zijn voorbereidingen getroffen om het
ontheffingenregime van aanbestedingsplicht af te schaffen, zodat
aanbestedingen verplicht worden.
De geplande migratie van strip naar chip is in 2008 niet volledig afgerond vanwege de problemen rondom de beveiliging van de Mifare
Classic chip. In de brief van 30 mei 2008 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2007/08, 23 645, nr. 207) wordt melding gemaakt van een
uitrolscenario’s in twee fases.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

78

Beleidsartikel 34

Fase 1: de eerste implementatiegebieden hebben naar verwachting uiterlijk medio 2009
het OV-chipkaartsysteem operationeel.
Fase 2: de overige regio’s maken gebruik van de ervaringen van de eerste implementatiegebieden. Afgesproken is dat tussen het moment van het uitzetten van het NVB in de
eerste regio’s en het operationeel hebben van het OV-chipkaartsysteem in de overige
regio’s maximaal een jaar zit.
Met ingang van 29 januari 2009 is het NVB in de Rotterdamse metro uitgezet. Daarmee is
de laatste fase van de pilot begonnen. Decentrale overheden hebben toegezegd dat ze in
overleg met de vervoerders begin 2009 een regionaal implementatieplan zullen opleveren,
dat inzichtelijk maakt hoe de OV-chipkaart in 2009 op basis van logische vervoersgebieden
verder geïmplementeerd zal worden. Bij de NS zal rond 1 oktober 2009 reizen op saldo
met de OV-chipkaart landelijk mogelijk zijn. Daarop volgend zullen vooraf gespecificeerde
producten in verchipte vorm worden aangeboden.

4. In 2008 zijn de volgende stappen gezet gericht op de realisering van de
toegankelijkheid van het openbaar vervoer.
– Toegankelijkheid spoor
Naar aanleiding van de motie-Koopmans (6 december 2007, kamerstuk 31 200 XII, nr. 36) is door ProRail en NS gezamenlijk een onderzoek uitgevoerd om de uitvoering van het Implementatieplan
Toegankelijkheid Spoor te versnellen. Over de voortgang van dit
onderzoek en de versnellingsmogelijkheden is de Kamer geïnformeerd (Vergaderjaar 2007–2008, Kamerstuk 23 645XII, nr. 221,
31 200XII, nrs 88 en 98; Vergaderjaar 2008–2009, Kamerstuk
25 874XII, nr. 76). Het toegankelijk maken van de in het Implementatieplan Toegankelijkheid opgenomen stations zal zoveel als mogelijk worden versneld.
– Toegankelijkheid stads- en streekvervoer:
Vanaf begin 2008 is de halteaanpassing op basis van de gesloten
bestuursovereenkomsten met de OV-autoriteiten van start gegaan.
In april 2008 is de Kamer geïnformeerd over de halteaanpak
(kamerstuk 2007–2008, 25 847, nr. 54). In juli 2008 is in Nederland
een internationale workshop gehouden over toegankelijkheid van
het Openbaar Vervoer, waarbij het Ministerie gezamenlijk met de
USA als gastheer optrad. In 2008 is de informatie over toegankelijkheid van het regionaal openbaar vervoer verbeterd.
5. De taxivisie is door de staatssecretaris uitgebracht en besproken met
Tweede Kamer; uitvoering volgt in 2009. Er zijn projecten in gang gezet
voor de verbetering van de straattaximarkt, waaronder stimuleren van
keuzemogelijkheden voor de consument.
In het contractvervoer is een leer/werk-traject geïntroduceerd. In het
kader van de toekomstvisie taxibeleid heeft VenW in samenwerking
met externe partijen (o.a KNV Taxi) in 2008 onderzocht hoe drempels
voor toetreding van nieuwe chauffeurs kunnen worden geslecht.
Vakbekwaamheidseisen worden afgestemd op de eisen die gesteld
worden aan een bepaald type taxivervoer. Ambitie is het afschaffen
van het chauffeurspasexamen in het contractvervoer (cq voor alle
chauffeurs in loondienst).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

79

Beleidsartikel 34

Inspectie Verkeer en Waterstaat
Beleidsprestaties IVW taxivervoer

Realisatie

Veiligheid bij het contractvervoer (leerling- en rolstoelvervoer in kleiJa
nere bussen)
Marktwerking: intensiever toezicht bij «onderkant» van de markt
Ja
Verbreding reikwijdte G-4 convenant (doelstelling basiskwaliteit
(vergunning, pas, tarieven, geschillen) ) naar de overige grotere steden;
doelstelling 95% naleving
Ja

Toelichting
Er zijn meer controles aan de «onderkant» van de markt geweest; deze
leiden tot de constatering van hogere overtredingspercentages.
Meetbare gegevens
Kengetallen: Klanttevredenheid regionaal openbaar vervoer

Algemeen oordeel
Informatie en veiligheid
Rijcomfort
Tijd en doorstroming
Prijs

2005

2006

2007

Realisatie
2008

7,0
7,2
7,0
6,1
6,0

7,0
7,4
7,0
6,2
6,3

7,0
7,3
7,0
6,0
6,3

7,2
7,5
7,2
6,2
6,5

Bron: KpVV – klantenbarometer
Noot: Cijfers 2004–2006 zijn in 2007 aangepast (Kamerbrief 12 maart 2008, vergaderjaar 2007–2008, 23 645, nr. 191)

Toelichting:
Het KpVV voert jaarlijks in opdracht van het ministerie van VenW en de
decentrale concessieverleners een onderzoek uit naar de klanttevredenheid van reizigers in het regionaal OV. Vanwege de verantwoordelijkheid van de decentrale overheden voor het regionaal OV worden
geen landelijke streefcijfers vastgelegd.
Prestatie-indicator Aanbestedingsgraad regionaal OV

Aanbestedingsgraad regionaal Openbaar Vervoer
(excl. G4)
G4-steden (A’dam, R’dam, Den Haag, Utrecht)

Basiswaarde
2002

2006

2007

Streefwaarde
2008/2009

Realisatie
2008

5%

56%

72%

100%
n.v.t.

92%

Bron: VenW

Toelichting
In 2008 is de aanbestedingsgraad van regionaal OV (excl. G4) volgens
interne VenW-gegevens gestegen tot 92%. Omdat er vier ontheffingen van
de aanbestedingsplicht waren afgegeven, is de streefwaarde van 100%
nog niet gehaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

80

Beleidsartikel 34

kengetallen: Reizigerskilometers regionaal OV (x 1 mrd)
2005

2006

2007

Realisatie
20082

Kaderwetgebieden
Provincies

3,5
2,8

3,6
2,8

3,6
2,9

3,5
2,7

Totaal

6,2

6,4

6,5

6,3

Bron: WROOV
1) In tegenstelling tot de cijfers uit de begroting 2008 zijn in deze tabel de treinkilometers van
Syntus meegenomen. Deze treinkilometers (Gelderland, Achterhoek) worden nu tot de categorie Stad en Streek gerekend, waar deze vóór de decentralisatie bij de NS-kilometers
werden meegeteld.
2) Betreft voorlopige cijfers.

Toelichting
De oorzaak van de daling is de staking in stad- en streekvervoer in het
voorjaar van 2008. Daarom is de daling bij de provincies relatief sterker.
Kengetallen veiligheid taxi
Indicator Output

Verwachte
ontwikkeling

Landelijke ontwikkeling
relatief

4 grote steden

1. Waardering consument (1) (gebruikers)

Verbetering

Constant hoog:

iets lager dan het landelijkgemiddelde:
1999: 7,2
2000: 7,1
2001: 6,9
2002: 7,1
2003: 7,3
2004: niet gemeten (4)
2005: niet gemeten (4)
2006: 7,2
2007: 7,1
2008: 7,4

1999: 7,4
2000: 7,3
2001: 7,3
2002: 7,5
2003: 7,4
2004: niet gemeten (4)
2005: 7,2 (3)
2006: 7,2
2007: 7,2
2008: 7,3
2. Prijsontwikkeling
(straattaxi) (2)

Prijsdaling

2000: +13%
2001: + 2%
2002: +9%
2003: +2,4%
2004: +0,2%
2005: +1,7%
2006: + 1,9%
2007: + 3,9%
2008: + 1,2%

2004: + 0,3%
2005: + 1,6%
2006: + 2,6%
2007: + 3,6%
2008:– 24,6% (5)

Bron (t/m 2003): Monitor en evaluatie deregulering, TNO Nipo consult, KPMG BEA 2004 Bron waardering consument 2004–2006: Taximonitor 2004
en verder Socialdata B.V. Omdat de taximonitor t/m 2003 op enigszins andere wijze plaatsvond, zijn de resultaten voor de klantenwaardering vanaf
2005 niet volledig vergelijkbaar met de voorgaande jaren. Vanaf 2008 vindt de meting plaats door I&O Research. Bron prijsontwikkeling 2006 en
2007: Monitor tarieven en bedrijfsontwikkeling, TNS Nipo consult.
1
De waardering consument (uitgedrukt in een cijfer van 1 – 10):
In 2008 is de landelijke waardering met 7,3 iets hoger dan in 2007. In het kader van het G-4 convenant heeft zowel in 2006, 2007 en 2008 een
mystery-shopper onderzoek plaatsgevonden. Hoewel het een andere meetvorm betreft, is wel getracht om de uitkomsten vergelijkbaar te
houden met de landelijke metingen. Hier zien we met een 7,4 een duidelijke stijging t.o.v. 2007.
2
De tariefontwikkeling bij de straattaxi:
De landelijke tariefstijging bij de straattaxi wordt jaarlijks gemeten voor een tweetal referentieritten: één met 5 kilometer lengte (meest voorkomende rit in de steden), en één referentierit met een lengte van 15 kilometer (vooral kleinere steden en platteland).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

81

Beleidsartikel 34

3
4
5

Vanwege het combineren met het Mobiliteitsonderzoek Nederland (MON, AVV) is t.o.v. 2003 op een gewijzigde basis gemeten.
In 2004 en 2005 is in de G4 niet gemeten.
Voor de meting 2008 is gebruik gemaakt van de oorspronkelijke referentierit, waarin tijd onderdeel van de tariefopbouw uitmaakt. De tariefontwikkeling betreft de per 1/2/2008 verplicht te hanteren transparante tariefstructuur.

Toelichting
Zowel de waardering van de consument als de prijsontwikkeling in de
straattaxi worden blijvend gemeten. De waardering consument (gebruikers) is al een aantal jaren tamelijk hoog. De gemiddelde waardering
periode 2000–2008 landelijk bedraagt 7,3. In de 4 grote steden ligt de
klantenwaardering tussen 2000 en 2007 steeds rond de 7,2 en is in 2008
toegenomen tot 7,4.
Alle verschillen vallen binnen de meetmarges, waardoor de conclusies is
dat er geen significante verandering is waargenomen met betrekking tot
het gemeten niveau.
Voor wat betreft de tariefontwikkeling kan worden geconstateerd dat de
relatieve (beperkte) daling in 2003 en 2004 zich in 2005–2007 als trend niet
heeft doorgezet, maar dat de geconstateerde ontwikkelingen schommelden rond de gemeten inflatie (bron inflatiecijfer: CBS). In 2008 trad, als
gevolg van de invoering van de transparante tariefstructuur en de gehanteerde modelrit, een flinke daling van 24,6% op. In 2008 is de prijs voor de
referentierit van 15 km met + 1,2% relatief gedaald, gezien het
CBS-inflatiecijfer van 2,5% voor 2008.
Kengetallen: Naleving taxi vervoer
Aantal ingetrokken chauffeurspassen
Aantal ingetrokken ondernemingsvergunningen
Aantal wegcontroles
Overtredingspercentage

2005

2006

2007

2008

0

Onbekend
9
5 180
28,30%

340

418

0
8 422
35,20%

0
9 545
38,10%

149
2 972
41%

Bron: Inspectie verkeer en Waterstaat

Toelichting
Er zijn meer inspecties/wegcontroles (door de G4) gehouden, meer
chauffeurspassen zijn ingenomen, het overtredingspercentage is t.o.v.
2006 gestegen. De oorzaken hiervoor zijn lastig te achterhalen. Belangrijke
elementen zijn wel meer risico-gebaseerd toezicht, meer thema-acties en
in het algemeen intensiever inspecteren (op meer dan één onderwerp).
Deze benadering heeft waarschijnlijk een rol gespeeld bij de stijging van
het percentage overtredingen, zodat deze percentages hoger zijn.
Extracomptabele verwijzingen
Belastinguitgaven
Meerjarenraming van belastinguitgaven (x € 1000)
Omschrijving
Teruggaaf taxi’s
Vrijstelling taxi;s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

realisatie 2008
33 000
36 000

82

Beleidsartikel 34

Overzicht afgeronde onderzoeken

Beleidsdoorlichting

Effectenonderzoek ex post

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek onderwerp

AD of OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Benutting binnenvaart en vaarwegen

34.02

A: 2006
B: april 2007

Spoorwegwet (incl. Beheerconcessie ProRail Netwerk
Spoor en Vervoerconcessie NS)

34.03

A: jan 2005
B: voorjaar
2009

Ruimte voor de fiets

34.03

jaarlijkse
monitoring

http://www.prorail.nl/Publiek/
Stationsomgeving/Pag es/Ruimte
voor de fiets.aspx

Kennisplatform Verkeer en
Vervoer

34.04

A: jan 2007
B: jan 2008

Evaluatie van het KpVV, Terugblikken en vooruitblikken, Eindrapport; Uitgave B&A Consulting
BV, auteurs: Jessica van Koert,
Erwin van Rooijen.

Nieuwe Verdeelsleutel BDU

34.04

A: dec 2005
B: dec 2007

Staatscourant 19 dec. 2007, nr.
246/pag. 47

Omvang BDU

34.04

A: 2008
B: 2008

TK 2008–2009, 31 700XII, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

83

Beleidsartikel 35

35 Mainports en logistiek
Algemene doelstelling

Het versterken van de Nederlandse mainports en realiseren van een efficiënt goederenvervoersysteem en luchtvaartbestel, binnen de randvoorwaarden voor geluid, veiligheid, leefbaarheid en ruimtelijke ordening.

Omschrijving

Om de Nederlandse samenleving en de Nederlandse economie goed te
laten functioneren draagt VenW bij aan het realiseren van een level
playing field en zorgt voor het realiseren van de benodigde infrastructuur
en voor de regelgeving op het gebied van marktordening, verkeersveiligheid, milieu en security. Het level playing field omvat de afspraken die zijn
overeengekomen om eerlijke concurrentie (een gelijk speelveld) te waarborgen.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2008 zijn alle besluiten genomen en vergunningen verleend die nodig
zijn voor de aanleg van Maasvlakte 2. Tegen een aantal besluiten is
beroep ingesteld. Op 1 september 2008 is gestart met de aanlegwerkzaamheden. In december 2008 is het bestemmingsplan Maasvlakte 2 door de
Provincie Zuid-Holland goedgekeurd.
Voor het handhaven van het level playing field voor de Nederlandse
zeevaart sector zijn in 2008 twee belangrijke fiscale maatregelen tot stand
gekomen. Deze maatregelen zijn ter goedkeuring aan Brussel voorgelegd.
Voor wat betreft Schiphol is in 2008 verder uitwerking gegeven aan de
acties uit het Kabinetsstandpunt Schiphol. Doel van het kabinet is dat
Schiphol binnen de bestaande milieu- en geluidnormen kan doorgroeien,
waarbij woningen op grotere afstand beter beschermd worden tegen
geluidhinder. VenW neemt daarin de regie.
In 2008 hebben de luchtvaartsector, omwonenden, rijksoverheid en de
regionale overheden een akkoord bereikt over de middellange termijn
(periode 2010 tot 2020). Dit akkoord is bereikt aan de Alderstafel. Tezamen
met het akkoord zijn ook drie convenanten opgesteld met betrekking tot
selectieve ontwikkeling van Schiphol, hinderbeperking en verbeteren en
vergroten van de leefomgeving. Tevens zijn de contouren uitgewerkt voor
een nieuw normen- en handhavingstelsel. Voor de selectieve ontwikkeling
van Schiphol en het accommoderen van de niet-mainportgebonden
verkeer zet het kabinet het overleg in 2009 voort met de regio’s, in eerste
instantie Eindhoven en Lelystad.
In aansluiting op bovengenoemd traject voor de middellange termijn
heeft het kabinet in maart 2008 een besluit genomen over de verschillende ruimtelijke toekomstopties voor de mainportontwikkeling van
Schiphol (verkenningenbesluit) voor de lange termijn (na 2020). Het
kabinet heeft besloten om vier hoofdalternatieven voor de toekomstige
ruimtelijke ontwikkeling van de mainport Schiphol nader uit te werken en
af te wegen in een structuurvisie. Over de inrichting en opzet van de
structuurvisie is een plan van aanpak aan de Tweede Kamer gestuurd
(Kamerstuk 2007–2008, bijlage bij 29 665, nr. 109).
Op 18 november 2008 is door de zes betrokken staten (België, Nederland,
Luxemburg, Duitsland, Frankrijk en Zwitserland) een intentieverklaring
ondertekend voor het FABEC (Functional Airspace Block Europe Central).
Alle inspanningen zijn erop gericht om dit FAB in 2012 gerealiseerd te
hebben. Het belang van Nederland bij FABEC is gelegen in de bovennationale benadering van het luchtruim. Het Nederlandse luchtruim is te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

84

Beleidsartikel 35

klein om alle wensen van Schiphol, het militaire verkeer, de regionale
luchthavens en de general aviation te accommoderen.
In mei 2008 heeft het SESAR consortium het SESAR Masterplan opgeleverd. Op basis van dit plan heeft de Transportraad van oktober 2008 het
besluit genomen tot de start van de ontwikkelingsfase van het project. De
minister van VenW en de staatssecretaris van Defensie hebben over dit
besluit en de Nederlandse inzet daarbij een gezamenlijke brief naar de
Tweede Kamer gestuurd.
Ook in 2008 is sprake van een evenwichtige ontwikkeling van Schiphol als
«hub» van Air France KLM ten opzichte van de luchthaven Parijs Charles
de Gaulle, conform de staatsgaranties rond de fusie.
In 2008 is een voorstudie voor een benchmark 2008 uitgevoerd waarin de
havengelden en overheidsheffingen in zomer 2008 op Schiphol zijn vergeleken met de drie grote concurrenten (Heathrow, Charles de Gaulle en
Frankfurt). Hieruit blijkt dat Schiphol na invoering van de vliegbelasting
per juli 2008 na Londen Heathrow de duurste luchthaven is geworden.
Ter versterking van de Nederlandse concurrentiepositie en logistieke
sector heeft VenW met bijdragen van het bedrijfsleven missies naar India,
Verenigde Staten, China en Rusland geleid.
De bijdrage die VenW aan de algemene beleidsdoelstelling levert, is uitgewerkt in vier operationele beleidsdoelstellingen, te weten «Mainport
Schiphol en regionale luchthavens», «Mainport Rotterdam en overige
zeehavens », «Logistieke efficiëntie luchtvaart» en «Logistieke efficiëntie
goederenvervoer». Om de operationele doelstellingen te bereiken, is een
aantal producten ingezet. Hiertoe heeft VenW onder andere in de begroting 2008 aangekondigde activiteiten uitgevoerd die uiteindelijk hebben
bijgedragen aan het behalen van de operationele doelstellingen en
daarmee aan de algemene beleidsdoelstelling.
Succesfactoren

Dankzij intensieve multilaterale en internationale samenwerking en
samenwerking met het bedrijfsleven zijn bovenstaande resultaten
behaald.
Als uitvloeisel van de beleidsbrief Logistiek en Supply Chains heeft de
markt de krachten gebundeld in de Commissie van Laarhoven. Deze
commissie heeft eind 2008 een innovatieprogramma Logistiek en Supply
Chains ingediend bij de Strategische adviescommissie (SAC). Indien dit
SAC-traject positief verloopt, zal in 2009 het Innovatieprogramma Logistiek en Supply Chains van start gaan en wordt er zo voorzien in de stelselmatige aandacht voor noodzakelijke innovatieve logistiek.
De voorstellen van de EU-Commissie inzake de Single European Sky voor
prestatiesturing, de integratie van de luchtvaartnavigatiedienstverlening,
de versterking van de netwerkmanagementfunctie, een nieuw ATM
veiligheidsraamwerk, voorstellen voor de introductie van nieuwe technologieën, (SESAR Masterplan) en het actieplan luchthavens hebben met
name een sterke impuls gegenereerd voor de modernisering van het
gebruik van het luchtruim.
Eind 2008 was nog niet duidelijk welke effecten de internationale crisis
heeft op de positie van de Nederlandse mainports en logistiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

85

Beleidsartikel 35

Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
35. Mainports en logistiek

2005

35.01 Mainport Schiphol en reg. Luchthavens
35.01.01 Kostenconvenant Schiphol
35.01.02 Ontwikkeling luchthavens
35.01.03 Evaluatie Schipholbeleid
35.01.04 Implementatie Schipholwet en
luchthavenbesluiten
35.01.05 Regelgeving Regionale en
Kleine Luchthavens
35.01.06 IVW-Regiebureau Schiphol
35.02 Mainport Rotterdam en overige
zeehavens
35.02.01 Verbetering marktwerking
35.02.02 Formuleren maatschappelijke
randvoorwaarden
35.02.03 Instandhouden en verbeteren
infracapaciteit
35.03 Logistieke efficiëntie luchtvaart
35.03.01 Kennis luchtvaart en luchthavens
35.03.02 Luchtruim
35.03.03 Marktordening en markttoegang
35.03.04 IVW-domein luchthavens/
luchtruim en luchtvaart- operationele
bedrijven
35.04 Logistieke efficiëntie goederenvervoer
35.04.01 Vergroting strategische oriëntatie
35.04.02 Logistieke efficiëntie zee- en
kustvaart
35.04.03 Logistieke efficiëntie binnenvaart
35.04.04 Logistieke efficiëntie wegvervoer
35.04.05 Logistieke efficiëntie spoorvervoer
35.04.06 IVW-domein goederenvervoer
Van totale uitgaven:
– Apparaatsuitgaven
– Baten-lastendiensten
– Restant

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties

2006

2007

2008

2008

2008

2008*

81 002

69 330

62 414

64 710

– 2 296

– 1 973

57 438

63 101

68 734

58 521

78 030

– 19 509

– 13 615

7 804
87
3 133
1 725

5 287
359
858
2 159

7 326
24
5 378
61

7 324
37
5 282
0

8 834
0
3 922
0

– 1 510
37
1 360
0

1 198

299

2

0

0

0

1 661

1 612

1 331
530

1 452
553

4 380
532

– 2 928
21

3 201
574

4 420
1 111

2 678
1 107

2 775
1 244

3 190
1 348

– 415
– 104

– 538
– 239

787

670

665

593

747

– 154

– 193

1 840
30 987

2 639
36 687

906
31 999

938
31 863

1 095
31 350

– 157
513

– 106
– 840

23 015
6 039

33 106
2 225

24 141
2 889

24 821
2 494

24 342
2 347

479
147

– 247
– 394

1 933

1 356

2 063

2 187

2 386

– 199

– 199

2 906

2 361

2 275

86

0

Verplichtingen
Uitgaven

Realisatie

1

– 3 904
– 895
– 685
0
0

2

– 2 324
0

15 446

16 707

26 731

16 559

34 656

– 18 097

– 8 333

3 995

1 957

2 732

1 910

3 218

– 1 308

– 1 282

4 350

4 347

4 031

5 268

6 804

– 1 536

1 613

1 574

2 048

1 981

5 798

– 3 817

1 286

3 765

3 861

4 959

4 248

711

4 202

5 064

13 882
177

2 257
184

14 411
177

– 12 154
7

8 007
3 559
51 535

8 902
7 306
52 526

9 184
6 608
42 729

11 130
6 636
60 264

– 1 946
– 28
– 17 535

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

– 492
3

– 2 130
814

4

– 5 243
0

86

Beleidsartikel 35

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
35. Mainports en logistiek

2005

Realisatie

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties

2006

2007

2008

2008

2008

2008*

Ontvangsten

14 488

21 928

26 681

10 876

15 805

10 400

35.09.01 Ontvangsten Stichting
Buisleidingenstraat
35.09.02 Overige ontvangsten

13
14 475

0
21 928

0
26 681

2 042
8 834

– 2 042
17 847

5
6

– 4 197
14 597

*

Conform het gestelde in de leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in de bovenstaande kolom Slotwetmutaties
2008, verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel.
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1. De verbreding Spaarnwoudertocht is in 2009 gepland. In 2008 zijn voorbereidende werkzaamheden door «Dienst Landelijk Gebied regio West»
uitgevoerd. Hiervoor zijn kosten (K€ 37) gemaakt die niet in 2008 zijn begroot.
2. Door aanbestedingsproblemen voor het vliegveld Twente zijn de uitgaven vertraagd.
3. De lagere uitgaven worden veroorzaakt door een vertraging in de subsidieverlening i.h.k.v. innovatiefonds binnenvaart en door de verlaging
van het sloopfonds (€ 1,2 mln.).
4. De lagere uitgaven worden veroorzaakt door de vertragingen bij de inbouw van ERTMS in locomotieven van vervoerders die gebruik maken
van de Betuweroute en indieningen van verantwoordingen over besteding van de subsidie. (Er wordt pas tot betaling van de subsidie overgegaan op basis van de gerealiseerde inbouw en daarvoor ingediende verantwoording over de geleverde prestatie).
5. Als gevolg van een late facturering aan de Stichting Buisleidingenstraat zal de ontvangst van ruim € 2 mln. in 2009 in plaats van 2008 binnen
komen.
6. De hogere ontvangsten worden veroorzaakt door het Nederlandse aandeel in het Euro-vignet, zoals dat door de EU wordt uitgekeerd aan
lidstaten en door een hogere ontvangst als gevolg van terugbetalingen i.h.k.v. de subsidie Haven Interne Projecten en de subsidie propyleen
netwerk.

35.01 Versterking van de mainport Schiphol en decentralisatie
van de regionale luchthavens
Motivering
Om de economie, de internationale concurrentiepositie en bereikbaarheid
van Nederland te versterken binnen de randvoorwaarden van geluid,
externe veiligheid en leefomgeving. Voor de mainportpositie van Schiphol
zijn de netwerkkwaliteit en de infrastructurele voorzieningen essentieel.
Ook de concurrentiepositie ten opzicht van andere belangrijke Europese
luchthavens, mede bepaald door overheidstarieven en -maatregelen, is
van groot belang.
Doelbereiking
In 2008 is verder uitwerking gegeven aan de acties van het Kabinetsstandpunt Schiphol (Kamerstuk 2005–2006, 29 665, nr. 28).
+ Aldersakkoord Ontwikkeling Schiphol en de regio tot 2020.
Voor het beter kunnen benutten van de milieuruimte is een overlegtafel in het leven geroepen onder leiding van een onafhankelijk voorzitter, de Alderstafel genaamd. In oktober 2008 is een akkoord bereikt
voor de periode 2010–2020, hierin is afgesproken dat Schiphol tot 2020
mag groeien tot 510 000 bewegingen en dat het aantal vluchten in de
nacht wordt beperkt tot 32 000 ingaande per 2012 en dat regionale
velden verder zullen worden ontwikkeld om het niet-mainportgebonden verkeer van Schiphol te kunnen accommoderen.
+ Lange termijn verkenning Schiphol
In het kader van de ontwikkeling van Schiphol heeft het kabinet in
maart 2008 een besluit genomen over de verschillende ruimtelijke
toekomstopties voor de mainportontwikkeling van Schiphol voor de
lange termijn na 2020 (Kamerstuk 2007–2008, 29 665, nr. 85) ). Het
besluit volgde op het gereedkomen van een probleemanalyse voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

87

Beleidsartikel 35

lange termijn voor Schiphol (Kamerstuk 2007–2008, bijlage bij 29 655,
nr. 71) en een verkenningendocument met mogelijke oplossingsrichtingen (Kamerstuk 2007–2008, bijlage bij 29 655, nr. 85).
Beleidsprestaties 2008

realisatie

Kostenconvenant Schiphol
Luchthavens en omgeving
Evaluatie Schipholbeleid
Implementatie Schipholwet en luchthavenbesluiten
Regelgeving Regionale en Kleine Luchthavens
IVW-Regiebureau Schiphol

Nee1
Nee2
Ja
Ja
Nee3
Ja

Toelichting
1. In 2008 heeft het Hoogheemraadschap een herberekening gemaakt
van het voor de verbreding van de Spaarnwoudertocht benodigde
dwarsprofiel. Dit bleek veel gunstiger uit te komen dan de oorspronkelijke calculatie en wel in die zin dat minder verbreed hoefde te worden.
Dit impliceert dat thans voldoende grond is verworven om te kunnen
uitvoeren. In 2008 zijn daarom de uitvoeringsplannen aangepast,
hetgeen zal leiden tot uitvoering van het (mindere) werk in 2009.
2. De in samenhang met de getrapte besluitvorming over Schiphol
(middellange termijn en lange termijn) te verschijnen strategische
beleidsvisie op de luchtvaart (luchtvaartnota) is nog niet gereed en zal
in 2009 uitkomen. In de Luchtvaartnota zal het kabinet een integrale en
lange termijnvisie op de luchtvaart in Nederland geven, rekening
houdend met de ontwikkelingen in de internationale luchtvaart.
In 2008 zijn in het kader van de experimenteerregeling 4 regelingen
vastgesteld voor de uitvoering van 8 maatregelen uit het convenant
hinderbeperkende maatregelen korte termijn.
Het beleid met betrekking tot de luchtkwaliteit van Schiphol is onderdeel van het Nationale Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. In
dat kader zijn maatregelen genomen die ertoe moeten leiden dat in
2015 aan de normen kan worden voldaan.
3. Eind 2008 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel
Regelgeving Burgerluchthavens en Militaire Luchthavens (RBML)
(Kamerstuk 2007–2008, 30 452, nr. A) inclusief amendementen. De wet
biedt een nieuw kader voor de besluitvorming rond luchthavens voor
wat betreft ruimtelijke ordening, milieubescherming en externe veiligheid.
Een belangrijke wijziging ten opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel is dat de luchthavens Lelystad, Rotterdam, Eelde en Maastricht zijn aangewezen als luchthavens van nationale betekenis, waarvoor het Rijk bevoegd gezag blijft. Voor de militaire luchthavens blijft
het Rijk eveneens bevoegd gezag. Eindhoven en Twente zijn militaire
luchthavens met burgermedegebruik.
Verder kan het Rijk een toets uitvoeren op provinciale besluiten en
staat beroep open tegen alle besluiten over luchthavens, uitgezonderd
de luchthavens in een eventueel luchthavensysteem met Schiphol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

88

Beleidsartikel 35

Meetbare gegevens
Netwerkkwaliteit Schiphol in vergelijking met andere grote Noordwest
Europese luchthavens.
Aantal bestemmingen waarnaar wordt gevlogen per luchthaven
Luchthaven

Waarde
2002

Waarde
2003

Waarde
2004

Waarde
2005

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

202
289
179
217
141

229
295
185
212
141

236
279
187
230
130

243
279
182
236
133

251
283
187
247
131

260
287
181
261
159

245
293
176
275
194

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), op basis van APG-dat, maart 2009
In de gegevens heeft een correctie plaatsgevonden: Schiphol is van OAG-gegevens overgestapt op APGdat. Om een juiste vergelijking te kunnen
maken zijn de gegevens over alle jaren afkomstig uit APGdat.

Toelichting
Het aantal bestemmingen1 waarnaar in 2008 is gevlogen is alleen voor
Amsterdam en London Heathrow iets gedaald ten opzichte van 2007. Voor
de overige luchthavens is sprake van een toename van het aantal bestemmignen, waarbij Brussel de relatief grootste toename kende.
Aantal vluchten per week per luchthaven
Waarde
2002

Waarde
2003

Waarde
2004

Waarde
2005

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

3 849
4 318
4 414
4 809
2 278

3 768
4 323
4 382
4 849
2 219

3 851
4 487
4 492
4 938
2 212

3 880
4 623
4 526
4 926
2 216

4 057
4 626
4 514
5 111
2 223

4 181
4 655
4 562
5 215
2 307

4 096
4 587
4 525
5 271
2 255

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel
Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), maart 2009

Toelichting
Het aantal vluchten per week is in 2008 bij alle luchthavens afgenomen
ten opzichte van 2007, met uitzondering van Parijs Charles de Gaulle. Het
aantal vluchten is bij deze luchthaven toegenomen met 56 ten opzichte
van 2007.

1
Het gaat hier om directe vluchten, dus
bestemming die zonder overstappen
bereikbaar zijn. Verder betreft het alleen
lijnverbindingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

89

Beleidsartikel 35

Aantal passagiers in miljoenen per luchthaven
Waarde
2002

Waarde
2003

Waarde
2004

Waarde
2005

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

41
48
63
48
14

40
48
63
48
15

43
51
67
51
16

44
52
68
54
16

46
53
67
57
17

48
54
68
60
18

47
53
67
61
19

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel
Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), maart 2009

Toelichting
Het aantal pasagiers is in 2008 bij Amsterdam, Frankfurt en London
Heathrow afgenomen. Alleen bij Parijs Charles de Gaulle en Brussel is in
2008 ten opzichte van 2007 een toename te constateren.
Vrachttonnage per luchthaven (x 1000 ton)
Waarde
2002

Waarde
2003

Waarde
2004

Waarde
2005

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

1 240
1 495
1 235
1 390
506

1 306
1 527
1 224
1 497
602

1 421
1 724
1 325
1 655
602

1 450
1 864
1 306
1 767
700

1 527
2 031
1 306
1 884
706

1 610
2 074
1 314
2 053
762

1 568
2 021
1 401
2 039
659

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel
Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), maart 2009

Toelichting
Het vrachttonnage is voor alle luchthavens in 2008 afgenomen ten
opzichte van 2007 met uitzondering van London Heathrow die als enige
een stijging kende. Van de stijgende lijn die zich vanaf 2002 voor alle
luchthavens aftekende is vanaf 2008 geen sprake meer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

90

Beleidsartikel 35

Meetbare gegevens
Stand van zaken aanwijzingen en beroepsprocedures regionale en kleine luchthavens (huidige wetgeving)
Veld

Stand van zaken/planning
aanwijzing gereed

Lelystad fase 1
Lelystad fase 2
Budel
Ameland
Hoogeveen
Texel
Terlet
Seppe
Noord-Oost polder
Teuge
Maastricht
Midden-Zeeland
Eelde
Rotterdam
Rotterdam nieuwe zone
Hilversum
Drachten

2009
2009
Gereed
Gereed
Gereed
Gereed
Gereed
Gereed
Gesloten
Gereed
Gereed
Gereed
Gereed
Gereed
2008
Gereed
Gereed

Beslissing Op Bezwaar

Beroep/RvS

Nvt
Nvt
Nvt
Nvt
Nvt
Nvt
Nvt
Nvt
evt.2008
2006
Nvt
Gereed
Nvt
Nvt
Nvt
Nvt

Uitspraak begin 2008
Uitspraak 2008

RVS = uitspraak Raad van State
Nvt = niet van toepassing;procedure is afgerond
vt = mogelijk van toepassing; er is nog steeds mogelijkheid van beroep
Bron: Ministerie van Verkeer en Waterstaat, januari 2009

Toelichting
Lelystad fase 1
Aanwijzingsprocedure loopt om een baanverlenging, een uitbreiding van
de terminal en taxibaan mogelijk te maken.
Maastricht
Huidige Aanwijzing voor Maastricht is nog niet onherroepelijk. De Raad
van State heeft de Beslissing op Bezwaar in februari 2007 vernietigd: er
bleek met name aanvullend onderzoek naar de effecten op de luchtkwaliteit nodig evenals een betere economische onderbouwing. Een
nieuwe Beslissing op Bezwaar wordt voorbereid.
Eelde
Het in 2001 vastgestelde aanwijzingsbesluit is in juni 2008 vernietigd door
de Raad van State voor zover het samenhangt met de baanverlenging.
Reden hiervoor is dat de rijksbijdrage voor baanverlenging aangemeld
had moeten worden bij de Europese Commissie of dat tenminste had
moeten worden nagegaan of aanmelding noodzakelijk was. Thans is
overleg gaande met de Europese Commissie over de toelaatbaarheid van
de overheidsbijdragen. Zodra de Commissie zich hierover heeft uitgesproken, zal een nieuwe Beslissing op Bezwaar worden genomen.
Midden-Zeeland
Aanvraag voor wijziging van de aanwijzing is ingediend. Reactie op
aanvraag wordt voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

91

Beleidsartikel 35

35.02 Het versterken van de internationale concurrentiekracht
van de Mainport Rotterdam en de overige zeehavens als vervoersknooppunt en vestigingsplaats voor bedrijven
Motivering
Om Nederland een aantrekkelijke vestigingsplaats te laten blijven en de in
Nederland gevestigde bedrijven een gunstige internationale concurrentiepositie te geven.
Doelbereiking
Voor de natuurcompensatie in het kader van de aanleg van de Maasvlakte
2 geldt dat de aanwijzingsbesluiten na uitspraak van Raad van State in
november definitief zijn geworden. De Natuurbeschermingswetvergunning is verstrekt; hiertegen lopen nog 2 beroepen. De toegangsbeperkingsbesluiten zijn van kracht. In het najaar is gestart met de aanleg van de
duincompensatie.
Het deelproject Bestaand Rotterdams Gebied verloopt spoedig. Van de
verdichtingsopgave is inmiddels ca. 132 van de 200 ha. gerealiseerd. Ook
de leefbaarheidsprojecten verlopen voorspoedig.
Voor de 750 ha natuur- en recreatiegebied geldt dat het MER Buytenland
is aanvaard en het Voorontwerpbestemmingsplan Buytenland ter inzage
is gelegd.
In 2008 is de door VenW medegefinancierde opdracht om het haveninformatiesysteem van het Havenbedrijf Rotterdam (Portinfolink) aan te
sluiten op andere modaliteiten nagenoeg afgerond. Het Havenbedrijf
Rotterdam en de haven Amsterdam hebben besloten om de haveninformatiesystemen, Portinfolink en Portnet, te laten samenwerken en te
integreren, hetgeen aansluit bij de uitrol van Portinfolink en de door VenW
gewenste samenwerking.
Beleidsprestaties 2008

realisatie

Verbetering marktwerking
Formuleren maatschappelijke randvoorwaarden
Instandhouden en verbeteren infracapaciteit

Ja1
Ja2
Ja3

Toelichting
1. In het kader van het EZ programma «Slim Geregeld Goed Verbonden»
is een project opgeleverd waarmee een communicatiesysteem voorhanden is waarmee de informatieuitwisseling tussen de Douane en de
Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) in de haven kan worden geoptimaliseerd ten gunste van het bedrijfsleven.
2. Nadat de activiteiten rondom de aanleg van de Tweede Maasvlakte in
hoofdlijnen op de rit zijn gezet, heeft er in 2007 een evaluatie plaatsgevonden. Geconcludeerd is dat een organisatie als ROM-Rijnmond
bestaansrecht kan houden. In 2008 is onderzoek gestart naar de mogelijkheden van ROM-Rijnmond om zich als netwerkorganisatie opnieuw
te positioneren. In 2009 zullen de ROM-leden (Rijk, Provincie en
gemeenten in de regio) zich uitspreken over een eventuele doorstart
van ROM, nadat de mogelijkheden zijn verkend voor nieuwe ruimtelijke arrangementen voor de periode 2020–2040.
3. De vaargeul Eemshaven is in 2008 overgegaan van de verkenningsfase
naar de planstudiefase. Er is een concept MER opgesteld. De MIRTverkenning zeetoegang IJmond is medio oktober opgeleverd. De van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

92

Beleidsartikel 35

het Havenbedrijf verlangde business case heeft vertraging opgelopen.
De verkenning «maritieme toegankelijkheid van de kanaalzone GentTerneuzen» is 2006 gestart en zal begin 2009 worden afgerond. In dit
kader is een brede verkenning met een onderzoekspakket van acht
onderzoeken uitgevoerd.
Meetbare gegevens
Toegevoegde waarde Zeehavens
Om de versterking van het netwerk van de Mainport Rotterdam en de
overige zeehavens te monitoren wordt als kengetal gehanteerd de toegevoegde waarde samenhangend met het haven- en industriële complex.
Ontwikkeling toegevoegde waarde Nederlandse zeehavens van 2002 tot en met 2007 (in mrd. Euro, prijzen 2002)

Directe toegevoegde waarde zeehavengebieden
In % van het BBP
Indirecte toegevoede waarde
In % van het BBP
Totale zeehavengerelateerde toegevoegde waarde
In % van het BBP
Bruto binnenlands product (BBP)

2002

2003

2004

2005

2006

19,2
4,1%
9,3
2,0%
28,5
6,1%
465,2

19,1
4,1%
9,4
2,0%
28,5
6,1%
467,1

20,8
4,4%
9,6
2,0%
30,4
6,4%
475,4

21,6
4,5%
10,3
2,1%
31,8
6,6%
484,4

22,2
4,4%
11,1
2,2%
33,4
6,6%
503,0

2007

Bron: RebelGroup Advisory en Buck consultant International, Economische betekenis van de Nederlandse zeehavens, Rotterdam, 2008
+ In 2004 is door het CBS een periodieke revisie op haar methodieken doorgevoerd. Door het herzien van zijn databronnen en berekeningsmethodieken kan het CBS vernieuwde bronnen en berekeningen incorporeren in zijn methodiek. Omdat bovenstaande cijfers voor een groot deel zijn
gebaseerd op CBS-cijfers, zijn de opgenomen resultaten dan ook moeilijk vergelijkbaar met de resultaten van voorgaande jaren.

Toelichting
De cijfers over de toegevoegde waarde van de Nederlandse zeehavens
komen uit de havenmonitor 2007. De havenmonitor 2007 zal in juni 2009
worden afgerond. De cijfers over de toegevoegde waarde zullen opgenomen worden in de ontwerpbegroting 2010.
Werkgelegenheid zeehavens
Het streven is de directe werkgelegenheid ten minste in hetzelfde tempo
te laten groeien als de nationale werkgelegenheid; de indirecte werkgelegenheid dient behouden te blijven.
Ontwikkeling werkgelegenheid Nederlandse zeehavengebieden van 2002 tot en met 2007 (in aantallen werkzame personen)

Directe werkgelegenheid zeehavengebieden
In % van totale Nederlandse werkgelegenheid
Indirecte werkgelegenheid
In % van totale Nederlandse werkgelegenheid
Totale zeehavengerelateerde werkgelegenheid
In % van totale Nederlandse werkgelegenheid
Totale Nederlandse werkgelegenheid

2002

2003

2004

2005

2006

166 369
2,0%
105 490
1,3%
271 858
3,3%
8 324 000

163 026
2,0%
103 464
1,2%
266 490
3,2%
8 283 000

159 216
1,9%
104 229
1,3%
263 446
3,2%
8 211 000

159 713
1,9%
105 401
1,3%
265 114
3,2%
8 231 000

162 866
1,9%
111 403
1,3%
274 270
3,3%
8 383 000

2007

Bron: RebelGroup Advisory en Buck consultant International, Economische betekenis van de Nederlandse zeehavens, Rotterdam, 2008
+ In 2004 is door het CBS een periodieke revisie op haar methodieken doorgevoerd. Door het herzien van zijn databronnen en berekeningsmethodieken kan het CBS vernieuwde bronnen en berekeningen incorporeren in zijn methodiek. Omdat bovenstaande cijfers voor een groot deel zijn
gebaseerd op CBS-cijfers, zijn de opgenomen resultaten dan ook moeilijk vergelijkbaar met de resultaten van voorgaande jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

93

Beleidsartikel 35

Toelichting
De cijfers over de werkgelegenheid van de Nederlandse zeehavengebieden komen uit de havenmonitor 2007. De havenmonitor 2007 zal in
juni 2009 worden afgerond. De cijfers over de werkgelegenheid over 2007
zullen opgenomen worden in de ontwerpbegroting 2010.
Positie van de Nederlandse zeehavens in de Hamburg-Le Havre
range
Het streven is om het marktaandeel van de Nederlandse havengebieden
ten opzicht van de totale Noordwest Europese havenrange (de «Hamburg
– Le Havre range») ten minste te handhaven.
Ontwikkeling van het procentuele marktaandeel (in tonnen) van de Nederlandse havengebieden ten opzichte van de totale Noordwest
Europese havenrange (de )
1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

48,1
37,6
10,5

48,2
37,9
10,3

46,9
37,1
9,8

46,3
36,3
10,0

45,7
35,7
10,0

45,5
35,0
10,5

45,9
35,6
10,3

44,4
34,5
9,9

44,9
34,6
10,3

44,9
34,9
10,0

44,2
33,8
10,4

44,5
34,2
10,4

Totaal Nederlandse Zeehavens
Mainport Rotterdam
Overige Nederlandse Zeehavens
Bron: Nationale Havenraad, Jaarverslag 2007

Toelichting
Uit bovenstaande tabel blijkt dat het marktaandeel van de Nederlandse
havens tezamen stabiel is. Wel is het zo dat het marktaandeel van
Rotterdam in de snelgroeiende containersector is teruggelopen. Het
bedrijfsleven geeft aan dat dat vooral te maken heeft met uitbreiding van
terminalcapaciteit in omringende landen, zoals de Altenwerderterminal in
Hamburg en het Deurganckdok in Antwerpen. Verder heeft met name
Hamburg geprofiteerd van de ontwikkelingen in haar natuurlijke achterland, Oost-Europa.
Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € 1 000)
Art. Omschrijving

IF 16.01.02 PMR realisatie

realisatie
2008
42 199

35.03 Aansluiting op het internationale luchtvaartnet versterken
Motivering
Om de internationale bereikbaarheid van Nederland door de lucht zeker te
stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

94

Beleidsartikel 35

Doelbereiking
In 2008 is de haalbaarheidsstudie FAB aanvaard waarin de mogelijke
verbeteringen binnen het FABEC-luchtruim zijn onderzocht en is door de
civiele luchtverkeersleidingsorganisaties van de zes staten een
samenwerkingsovereenkomst getekend.
Nationaal zijn de betrokken partijen in de Joint Air Traffic Management
(ATM) System (JAS) 2020 overeengekomen om in het kader van een optimaal luchtruimgebruik een civiel-militaire Airspace and Flow Management Unit (AFMU) in te richten. Daarnaast zijn de mogelijkheden tot het
inrichten van een gezamenlijke National Supervisory Authority (NSA)
verkend. Verder is er een werkgroep ingericht die het optimaliseren van
het luchtruim tot taak heeft en zijn er belangrijke stappen gezet om te
komen tot een contingency-faciliteit voor de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL).
Een belangrijke mijlpaal op het gebied van marktordening en -toegang
was de besluitvorming en inwerkingtreding van de vernieuwde EU regels
voor de interne luchtvaartmarkt met bijvoorbeeld nu ook eisen over transparante vliegtarieven. Verder werd een akkoord bereikt over herziening
van de EU regels over reserveringssystemen. De onderhandelingen over
een luchtvaartakkoord tussen de EU en Canada werden afgerond. Op
bilateraal vlak bereikte Nederland belangrijke uitbreiding van de markttoegang in de relaties met Rusland, Zuid-Afrika, de Filippijnen en op
vrachtgebied met Singapore.
Beleidsprestaties 2008

realisatie

Kennis luchtvaart en luchthavens
Luchtruim
Marktordening en markttoegang
Inspectie Verkeer en Waterstaat domein luchthavens/luchtruim en
luchtvaartoperationele bedrijven

Ja
Ja
Ja
Ja

Meetbare gegevens
Het Rijk heeft geen directe invloed op het aantal minuten vertraging in het
Europese luchtruim, maar dit kengetal geeft wel een beeld van de efficiëntie van het luchtvaartbestel.
Gemiddelde vertraging per vlucht toe te rekenen aan Air Traffic Management (in minuten)

Taakstelling vanaf 1999 met herijking voor 2002–2006
Gerealiseerd

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2,8
5,5

2,8
3,6

2,8
3,1

2,44
1,8

2,08
1,2

1,72
1,2

1,4
1,3

1,0
1,4

1,0
1,6

1,0
1,9

Bron: Eurocontrol, Performance Report rapport 2008, rapport 2009

Toelichting
De Europese doelstelling voor de gemiddelde vertraging bedraagt
1 minuut per vlucht. In 2008 nam de vertraging echter weer toe tot 1,9
minuut. De vertragingen zijn niet evenredig verdeeld. Zo’n 8% van alle
vluchten had er last van. Ongeveer de helft daarvan (4,3%) had een vertraging van meer dan een kwartier en een zesde (1,3%) was meer dan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

95

Beleidsartikel 35

half uur vertraagd. Gemiddeld gaat een vlucht door drie verkeersleidingsgebieden, zodat vertraging in één gebied ook gevolgen heeft verderop. In
2008 lagen de gebieden die de meeste vertragingen veroorzaakten vooral
in oost- en zuid-oost Europa. Oorzaken van de vertraging kunnen ondermeer liggen in het weer, in capaciteitsproblemen in een bepaald gebied
en in de beschikbaarheid van verkeersleiders (wegens tekorten of door
stakingen).
Extracomptabele verwijzingen
Belastinguitgaven
Meerjarenraming van belastinguitgaven (x € 1 000), budgettair belang op transactiebasis
realisatie
2008
Vrijstelling luchtvaartuigen

133 000

35.04 Logistieke efficiëntie goederenvervoer verbeteren
Motivering
Om de ontwikkeling en concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven te bevorderen.
Doelbereiking
Zowel in de Mobiliteitsaanpak als in de gebiedsgerichte samenwerkingsagenda’s is goederenvervoer in 2008 expliciet aan de orde geweest. Ook
in Randstad Urgent is goederenvervoer en logistiek een belangrijke driver
achter een aantal projecten.
Door het ministerie van VROM wordt een structuurvisie buisleidingen
opgesteld. Begin 2008 heeft VenW in dit kader een visie ontwikkeld op
buisleidingen als transportmodaliteit.
Twee fiscale maatregelen, die zijn gericht op het handhaven van het level
playing field voor de Nederlandse Zeevaartsector, zijn ter goedkeuring aan
Brussel aangeboden. Dit betreft het verlagen van de tonnagebelasting
voor grote schepen en voor scheepsmanagementactiviteiten.
Het initiatief van de Europese Commissie om te komen tot één Europese
short sea markt zonder douaneprocedures, wat een vermindering van
administratieve procedures tot gevolg heeft, is ondersteund. Op nationaal
niveau wordt gewerkt aan één elektronisch loket of «single window»,
waarbij alle administratieve procedures in het contact met de overheid
(zoals douane, veterinaire inspectie) worden gebundeld.
Ook zijn in 2008 tal van acties op het gebied van het verhogen van het
maatschappelijk rendement van logistiek en de beeldvorming daaromtrent uit de Beleidsbrief Logistiek en Supply Chains uitgevoerd. Daarover
zal de Tweede Kamer in het voorjaar 2009 in een rapportage worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

96

Beleidsartikel 35

Beleidsprestaties 2008

realisatie

Vergroting strategische oriëntatie
Logistieke efficiëntie zee- en kustvaart
Logistieke efficiëntie binnenvaart
Logistieke efficiëntie wegvervoer
Logistieke efficiëntie spoorvervoer
Inspectie Verkeer en Waterstaat domein goederenvervoer

Ja
Ja1
Ja2
Ja3
Ja4
Ja

Toelichting
1. In 2008 is een tweede tender van € 2,4 mln. van de SMI (Subsidieregeling Maritieme Innovatie) geopend. Het beschikbare budget is
hierbij volledig toegewezen aan innovatieve projecten, waaronder
efficiëntere sleepboten en een robot voor het reinigen van de binnenzijde van de scheepsromp, die beantwoorden aan de eisen van de
regeling.
2. De Tijdelijke subsidieregeling Innovatie Binnenvaart is gepubliceerd.
De eerste tender heeft een goede respons opgeleverd van innovatieprojecten met kosten tot € 100 000. De subsidieverlening aan grotere
projecten (boven € 100 000 aan kosten) is echter achtergebleven bij de
verwachting. Vrijwel alle provincies en regio’s hebben netwerkanalyses
gemaakt voor hun vaarwegen en binnenhavens. Voorts is in 2008 een
eerste tranche van € 35 miljoen verdeeld van het subsidiebudget van
€ 62 miljoen ten behoeve van de revitalisering van binnenhavens (zie
Infrafonds).
3. + In het kader van vermindering van regeldruk van bedrijven is in
2007 in opdracht van het kabinet een fundamentele verkenning
transportbelemmeringen gestart. De Commissie Noordzij heeft
medio 2008 haar advies aan het kabinet aangeboden. De
Commissie heeft o.a. een 40-tal actuele knelpunten van uiteenlopende aard geïnventariseerd, waarvan volgens de Commissie
Noordzij een 15-tal binnen 1 jaar (deels) kan worden opgelost. In
2008 is in overleg met het bedrijfsleven gewerkt aan een actieplan
voor de 15 knelpunten. Voorjaar 2008 is dit actieplan tezamen met
het kabinetsstandpunt aan de Tweede Kamer aangeboden.
+ De nieuwe regels ten aanzien van vakbekwaamheid chauffeur zijn
voor busvervoer op 10 september 2008 in werking getreden.
+ Ten aanzien van Langere Zware Vrachtwagens (LZV’s) is in 2008
verder gewerkt aan het oplossen van knelpunten die het gebruik
van LZV’s op grotere schaal mogelijk maakt. Eind 2008 is het aantal
LZV’s op 212 uitgekomen. Begin 2008 waren het er 160.
+ Voor de drie verordeningen van het wegvervoerpakket is door de
ministers een politiek akkoord bereikt bij de Raad van Ministers van
13 juni 2008.
+ De minister heeft bij de Europese Commissie aangedrongen een
hofzaak in te stellen om het door Oostenrijk (Tirol) ingestelde sectoraal rijverbod te verbieden.
4. Spoorgoederencorridors: Najaar 2008 is met Tsjechië politiek overeenstemming bereikt over de uitvoering van een actieplan voor het verbeteren van het spoorgoederenvervoer tussen Nederland en Tsjechië. In
november 2008 is een afspraak gemaakt met Polen over het uitvoeren
van een corridorstudie in 2009.EU-regelgeving: In 2008 is de implementatie van het MOU wederzijdse erkenning van toelatingscertificaten dat in 2007 door de Ministers van Nederland, Denemarken, Zwitserland en Italië werd getekend vergaand geïmplementeerd. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

97

Beleidsartikel 35

december 2008 is een soortgelijke afspraak gemaakt op inspectieniveau met België, Frankrijk en Luxemburg.
In 2008 is de voorbereiding van implementatie van het 3e spoorpakket
(marktopening internationaal reizigersvervoer, consumentenbescherming internationaal reizigersvervoer, rijbewijs machinisten) gestart.
Voor ERTMS heeft de Europese spoorwegsector een MOU getekend
ten aanzien van de vereisten aan de systeemontwikkeling voor versie 3
die per 2012 gereed dient te zijn. Dit is essentieel voor de implementatie van ERTMS op de corridor Rotterdam – Genua waarvoor de
Ministers in 2006 een Letter of Intent hebben getekend.
Implementatie van ERTMS op de Betuweroute: ProRail heeft op de
Havenspoorlijn in opdracht van VenW in 2008 ERTMS (level 1) in de
spoorinfrastructuur aangelegd. ERTMS wordt echter nog niet gebruikt
op dit gedeelte, omdat de vervoerders nog onvoldoende voor ERTMS
level 1 geschikte locomotieven hebben. Locomotieven rijden nu op het
westelijk gedeelte van de Havenspoorlijn, van de haven tot aan Pernis,
met ATB-EG en op het oostelijk gedeelte zonder beveiligingssysteem
40 km/h met de mogelijkheid om van 25 kV gebruik te maken.
Van de 100 voor subsidie aangemelde locomotieven waren er eind
2008 uiteindelijk 80 locomotieven volledig omgebouwd en uitgerust
met ERTMS. Deze zijn nu toegelaten op de Betuweroute. De subsidieregeling liep ten einde in december 2008.
Gebruiksvergoeding goederenvervoer: Eind 2007 hebben ProRail en
Keyrail met vervoerders meerjarige afspraken (2008–2011) gemaakt
over de gebruiksvergoeding in het kader van de overgangsregeling
(met subsidie). Door de succesvol verlopen onderhandelingen, het
gegroeide vertrouwen tussen partijen en het feit dat de gebruiksvergoeding ook wordt meegenomen in de evaluatie van de
spoorwegwet heb ik in mijn brief van 11 februari 2008 aan de TK
aangegeven af te zien van een aparte evaluatie gebruiksvergoeding
spoorgoederenvervoer.
Meetbare gegevens
Het streven is de toegevoegde waarde zeevaart en maritieme sector tot en
met 2008 tenminste te handhaven op het niveau van 2001. Dit kengetal
meet hoe sterk de zeevaart zich ontwikkelt.
Toegevoegde waarde zeevaart en maritieme sector in constante prijzen (in € miljard, prijzen van 1995)
1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

Zeevaart
Overige maritieme sector/
dienstverlening*

0,7

0,7

0,8

0,9

0,9

1,0

1,1

1,1

1,1

1,1

1,2

1,2

1,4

3,0

3,0

3,2

3,3

3,3

3,3

3,5

3,2

3,1

3,2

3,3

3,4

3,5

Totaal brede maritieme sector

3,7

3,7

4,0

4,2

4,2

4,3

4,6

4,3

4,2

4,3

4,5

4,6

4,9

* de cijfers overige maritieme sector/dienstverlening zijn gecorrigeerd voor dubbeltellingen
Bron: Ecorys Beleidsmonitor Zeescheepvaart, 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

98

Beleidsartikel 35

Toelichting
Het streven is de toegevoegde waarde zeevaart en maritieme sector tot en
met 2008 tenminste te handhaven op het niveau van 2001. Dit kengetal
meet hoe sterk de zeevaart zich ontwikkelt.
Bovenstaande reeks is vanaf het jaar 2001 aangepast voor dubbeltellingen. Daarnaast zijn de cijfers voor 2005 aangepast aan de definitieve
CBS cijfers. De toegevoegde waarde in 2006 en 2007 is berekend op basis
van voorlopige CBS cijfers (december 2008). De doelstelling om tot en
met 2008 tenminste het niveau van 2001 te handhaven is in 2007 gerealiseerd.
Aantal omgebouwde ETCS-locomotieven
Aantal omgebouwde ETCS-locomotieven

Aantal omgebouwde ETCS-locomotieven

2005

2006

2007

Streefwaarde
2008

Realisatie
2008

0

3

42

100

80

Bron: Senter Novem

Toelichting
De streefwaarde voor het jaar 2008 is bijgesteld in de begroting 2009. Het
streven was dat eind 2008, na beëindiging van de kortlopende subsidieregeling om vervoerders steun te bieden bij inbouw van ETCS, 100 locomotieven zouden zijn omgebouwd. Maar een van de partijen heeft zich
teruggetrokken en heeft afgezien van subsidie voor ombouw van twintig
locomotieven.
Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € 1 000)
Art. Omschrijving

IF 18.03 Intermodaal Vervoer Realisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

realisatie
2008
680

99

Beleidsartikel 35

Belastinguitgaven
Meerjarenraming van belastinguitgaven (x € 1 000), budgettair belang op transactiebasis
realisatie
2008
Willekeurige afschrijving zeeschepen
Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)
Afdrachtvermindering zeescheepvaart
Vrijstelling communitaire wateren

1 000
71 000
82 000
138 000

Overzicht afgeronde onderzoeken
Overzicht afgeronde onderzoeken
Onderzoek

Onderwerp

OD

Start

Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting

Aansluiting op positiebepaling internationaal
luchtvaartnet versterken

35.03

juni 2008

Overig evaluatieonderzoek

Herziening charterbeleid

35.03

oktober
2005

mei 2007

Proef langere en zwaardere
vrachtwagens

35.04

2007

2007

Kamerstuk 2006–2007,
29 398, nr. 55

Vergelijkend onderzoek
luchthaven-gelden en
overheidsheffingen

35.03

januari 2007

maart 2008

Kamerstuk 2007–2008,
29 665, nr. 98

Toelichting
Aansluiting op Positiebepaling internationale luchtvaartnet
versterken
Met deze beleidsdoorlichting was beoogd om een inzicht te geven in de
processen met betrekking tot de implementatie van internationale ontwikkelingen in het nationale beleid. In de strategische studie naar het Joint
ATM Systeem 2020, de brief van de minister aan de Tweede Kamer (V&W/
DGTL-2007/9647, d.d. 5 februari 2007, Tweede Kamer 29 665, nr. 81) met
de beleidsmatige consequenties en voorgenomen vervolgaanpak naar
aanleiding van deze studie en de in 2009 uit te brengen Luchtvaartnota is
diepgaand ingegaan op onder meer de in het in het luchtruim spelende
nationale issues (civiel-militaire samenwerking, versterking van het
toezicht, decompliceren van het luchtruim) en internationale ontwikkelingen (SES-II-pakket met onder meer prestatiesturing, SESAR en FAB-EC).
Het thans nog houden van een beleidsdoorlichting naast de strategische
studie en de Luchtvaartnota zou geen toegevoegde waarde creëren. Om
die reden is afgezien van de beleidsdoorlichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

100

Beleidsartikel 35

Herziening charterbeleid
Gewerkt wordt thans aan herziening van het luchtvaartpolitieke kader.
Daarin wordt ook aandacht gegeven aan charteroperaties. De voorlopige
resultaten van de hierboven genoemde herziening van het charterbeleid
worden daarbij betrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

101

Beleidsartikel 36

36 Bewaken, waarborgen en verbeteren van de kwaliteit van de
leefomgeving, gegeven de toename van mobiliteit
Algemene doelstelling

Een schoner, zuiniger en stiller verkeer en vervoer realiseren.

Omschrijving

De kwaliteit van de leefomgeving waarborgen, door de negatieve effecten
van mobiliteit op de leefomgeving te minimaliseren. VenW werkt aan
normstelling voor voer- en vaartuigen in nationaal en internationaal
verband en aan eerlijke handhaving. VenW stimuleert systeem-vernieuwingen en innovaties om deze normen te realiseren. VenW beïnvloedt het
gedrag van vervoerders en gebruikers. VenW lost de knelpunten in de
ecologische hoofdstructuur op.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2008 is binnen en buiten VenW gewerkt aan het beperken van de
risico’s voor de volksgezondheid en het wegnemen van de juridische
blokkades voor nieuwe ruimtelijke ingrepen, zoals de aanleg of uitbreiding
van infrastructuur. Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) vastgesteld in het kabinet.
De verandering van het klimaat is een mondiaal probleem dat een brede
aanpak vergt. In 2008 is uitvoering gegeven aan het rijksbrede programma
Schoon en Zuinig. In internationaal (IMO en ICAO) en EU kader heeft
VenW zich samen met VROM actief ingezet om het klimaatdossier verder
te brengen. Op het gebied van duurzaam personenvervoer is met de start
van het programma Auto van de Toekomst invulling gegeven aan de
versnelde introductie van duurzame voertuigen.
Met de doelstelling te komen tot geluidsreductie in het wegvervoer zijn
aanpassingen in de wet voorbereid en zijn nieuwe kosteneffectieve maatregelen ontwikkeld voor de inzet bij geluidsknelpunten. De uitvoering van
het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO) is verder ter hand
genomen.
De EU heeft de regeling voor het opnemen van de luchtvaart in het Europese Emissiehandelssysteem (ETS) goedgekeurd. Met ingang van 2012 zal
de luchtvaart deel uitmaken van het ETS.
Vanaf 2008 wordt de maatregel om 60% van de afhandelingsplaatsen voor
vliegtuigen te voorzien van vaste stroomaansluitingen en voorzieningen
voor preconditioned air (in plaats van het gebruik van Auxiliary Power
Units (APU) en Ground Power Units (GPU’s)) uitgevoerd.
Deze maatregel maakt onderdeel uit van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). De maatregelen die in het kader van dit
programma voor de verbetering van de luchtkwaliteit worden genomen
moeten er voor zorgen dat Schiphol in 2015 aan de grenswaarden voor
luchtkwaliteit voldoet.
De beleidsbrief Zeehavens als Draaischijven naar Duurzaamheid is door
de Ministerraad vastgesteld en in november aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk 2008–2009, 29 862, nr. 10).
De beleidsbrief schetst een visie en ambitie voor de duurzame ontwikkeling van de Nederlandse zeehavens. Daarnaast maakt het kabinet duidelijke welke maatregelen het neemt om die duurzame ontwikkeling te
ondersteunen.
In 2008 is in de IMO nieuwe internationale regelgeving vastgesteld, welke
is gericht op reductie van de luchtemissies door de internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

102

Beleidsartikel 36

zeevaart. Hierbij zijn de normen voor de uitstoot van zwavel- en stikstofoxiden drastisch aangescherpt.
De bijdrage die VenW aan de algemene beleidsdoelstelling levert, is uitgewerkt in vier operationele beleidsdoelstellingen, te weten «Leefomgeving
hoofdwegen», «Leefomgeving spoorwegen», «Luchtvaart» en «Scheepvaart». Om de operationele doelstellingen te bereiken, is een aantal
producten ingezet. Hiertoe heeft VenW onder andere in de begroting 2008
aangekondigde activiteiten uitgevoerd die uiteindelijk hebben bijgedragen
aan het behalen van de operationele doelstellingen en daarmee aan de
algemene beleidsdoelstelling.
Succesfactoren

De Europese Commissie, Raad en het Europees Parlement hebben in 2008
een akkoord bereikt voor de normering van CO2 uitstoot door personenauto’s vanaf 2012.
In 2008 heeft de Europese Commissie een mededeling gedaan inzake
geluidsreducerende maatregelen voor spoormaterieel. In deze mededeling geeft de Europese Commissie aan hoe zij denkt dat deze programma’s het best gestimuleerd kunnen worden. Ook heeft de Europese
Commissie een voorstel aangekondigd met wettelijke voorschriften
waaraan geluidsafhankelijke gebruiksvergoedingen voor het spoor
moeten voldoen, indien lidstaten een dergelijke differentiatie in de
vergoeding invoeren.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
36. Bewaken, waarborgen en verbeteren van kwaliteit leefomgeving,
gegeven de toename van mobiliteit
2005
Verplichtingen

Realisatie

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties
2008*

2006

2007

2008

2008

2008

141 912

79 802

47 234

82 108

– 34 874

1

– 23 642

Uitgaven

63 471

74 701

74 888

77 126

114 231

– 37 105

– 19 002

36.01 Leefomgeving hoofdwegen
36.01.01 Algemene strategie- en beleidsvorming
36.01.02 Investeringsimpuls voor innovatie
36.01.03 Maatregelen klimaatbeleid
personenvervoer
36.01.04 Maatregelen lokale luchtkwaliteit
36.01.05 Bevorderen geluidsreducerende oplossingen wegvervoer
36.01.06 Duurzaam weggoederenvervoer
36.02 Leefomgeving spoorwegen
36.02.01 Algemene strategie- en beleidsvorming
36.02.02 Bevorderen geluidsreducerende oplossingen voor personen- en
goederenvervoer per spoor
36.02.03 Bodemsanering NS percelen
36.03 Luchtvaart
36.03.01 Doorstorting heffingen GIS-1
aan Stichting GIS

15 373

23 400

25 423

22 171

30 949

– 8 778

– 3 713

274

820

587

643

710

– 67

– 99

3 137

6 382

6 236

3 080

8 396

– 5 316

2

– 1 127

3

– 2 086

5 094

5 571

7 121

10 372

13 191

– 2 819

963

4 967

6 337

924

1 058

– 134

– 211

132

163

191

207

143

64

59

5 773
9 135

5 497
9 127

4 951
9 131

6 945
9 137

7 451
9 149

– 506
– 12

– 249
– 15

59

0

0

0

0

0

0

0
9 076
36 813

51
9 076
40 304

55
9 076
38 271

61
9 076
43 205

73
9 076
70 170

– 12
0
– 26 965

– 15
0
– 14 469

86

9 842

10 047

9 615

11 043

– 1 428

– 1 331

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

103

Beleidsartikel 36

36.03.02 Geluidsisolatie Schiphol fase 2
(GIS-2)
36.03.03 Geluidsisolatie Schiphol fase 3
(GIS-3)
36.03.04 Klachtenafhandeling Geluidsisolatie Schiphol
36.03.05 Woonschepen geluidszones
Schiphol
36.03.06 Behandeling en uitbetaling
schadeclaims Schiphol
36.03.07 Aankoop LIB geluidsloopzones
Schiphol
36.03.08 Geluidsisolatie regionale luchthavens
36.03.09 Behandeling en uitbetaling
schadeclaims regionale luchthavens
36.03.10 Duurzame luchtvaart
36.03.11 Groenvoorziening Schiphol
36.03.12 IVW-domein luchtvaarttechnische bedrijven en luchthavens/
luchtruim
36.04 Scheepvaart
36.04.01 Duurzame zeevaart
36.04.02 Duurzame zeehavens
36.04.03 Duurzame binnenvaart
36.04.04 IVW-domein koopvaardij en
visserij

11 799

19 957

17 282

5 828

9 500

– 3 672

4

– 172

1 490

207

2 407

4 950

26 377

– 21 427

5

– 10 050
77

9 650

9

138

987

0

987

6

488

121

178

29

0

29

7

9
– 2 877
– 1 036

7 234

6 878

5 287

5 123

14 957

– 9 834

8

3 650

1 168

576

284

1 200

– 916

9

1 027

266

338

2 356

2 310

46

0
1 389
0

59
1 322
435

120
1 238
117

5
11 057
2 403

2 325
1 911
0

– 2 320
9 146
2 403

2 150
1 024
175
951

1 870
791
190
889

543
2 063
629
208
631

568
2 613
503
293
1 197

547
3 963
824
330
2 212

21
– 1 350
– 321
– 37
– 1 015

0
– 805
4
– 151
– 658

595

620

597

23

0

– 1 514
10
11
12

– 10
32
2 403

Van de totale uitgaven:
– Apparaatsuitgaven
– Baten-lastendiensten
– Restant

2 074
306
72 281

1 604
1 459
71 825

1 801
1 552
73 773

2 655
1 487
110 089

– 854
65
– 36 316

36.09 Ontvangsten

53 833

55 021

56 806

57 150

– 344

– 394

36.09.01 Ontvangsten heffingen GIS-1
36.09.02 Ontvangsten SGIS klachtenafhandeling GIS-1
36.09.03 Ontvangsten heffingen GIS-2 &
3
36.09.04 Ontvangsten wensvoorzieningen GIS-2 & 3
36.09.05 Ontvangsten heffingen overige
Schiphol projecten
36.09.06 Ontvangsten heffingen regionale luchthavens
36.09.07 Overige ontvangsten

9 662

10 107

10 684

10 946

– 262

– 262

0

68

147

0

147

33 352

33 604

34 084

34 882

– 798

93

6

147

0

147

10 326

10 690

11 009

11 017

–8

243
157

200
346

221
514

250
55

– 29
459

13

147
– 798

14

147
–8

15

– 29
409

*

Conform het gestelde in de leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in de bovenstaande kolom Slotwetmutaties
2008, verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel.
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1. De lagere verplichtingenrealisatie hangt voornamelijk samen met de lagere realisatie van GIS-2 (zie toelichting 4), GIS-3 (zie toelichting 5) en de
schadeclaims (zie toelichting 8).
2. Bij de Stichting Transumo zijn de uitgaven lager dan verwacht.
3. Het verschil wordt verklaard door lagere uitgaven op het CO2 reductieprogramma door vertragingen in de uitvoering van maatregelen.
4. De realisatie is lager dan begroot aangezien ten tijde van het indienen van de begroting voor 2008 verwacht werd dat alle GIS-2-woningen
afgerond zouden worden in 2008. Medio 2008 is besloten (geaccordeerd door de Minister) om 28 woningen over te hevelen naar het GIS-3project. Hierdoor is de realisatie in 2008 lager dan in de begroting voorzien.
5. Er is een vertraging opgetreden in het maken van de ontwerpen van de geluidwerende voorzieningen door de ingenieursbureaus. Hierdoor zijn
er in 2008 nog geen kosten gemaakt voor het daadwerkelijk aanbrengen van geluidwerende voorzieningen door aannemers. Deze kosten waren
wel begroot. De vertraging wordt veroorzaakt door de kwaliteit die door Progis geëist wordt (en onderschat is door de bureaus) en omdat de
bureaus moeite hebben om het proces (veel woningen) goed in de vingers te krijgen.
6. Betreft de uitgaven voor de Klacht en Garantieregeling GIS 2 en GIS 3.
7. In 2008 zijn er nog kosten (€ 29 000) gemaakt voor het slopen van de woonboten.
8. Door een uitspraak van de Raad van State in april 2008 zijn beslissingen omtrent schadeclaims opgeschort tot dat een speciaal daarvoor ingestelde adviescommissie haar advies heeft afgerond over de gevolgen van de uitspraak voor de beoordeling van toekomstige schadeclaims. De
voorbereidende werkzaamheden inzake de behandeling van schadeclaims zijn wel voortgezet. Hierdoor is fors minder gerealiseerd dan voor
2008 was begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

104

Beleidsartikel 36

9.

In de motie Hofstra is bepaald dat eigenaren binnen de sloopzones niet verplicht kunnen worden gesteld hun woning te verkopen aan de
Gemeente. Daardoor is het lastig in te schatten wat de daadwerkelijke kosten worden. In 2008 is uiteindelijk één pand aangekocht.
10. Omdat de behandeling en uitbetaling van schadeclaims afhankelijk is van aanvragen en de toekenning van de claims, zijn de kosten lager dan
geraamd.
11. De hogere uitgaven betreffen een bijdrage van € 10 mln. aan het Leefbaarheidsfonds Schiphol, welke bij Najaarsnota aan de begroting van
VenW is toegevoegd.
12. Over 2008 is € 2,403 mln. uitbetaald en is het totale bedrag van de subsidieregeling uitgekeerd. De in 2008 gerealiseerde uitgaven zijn deels
gebruikt om een gehonoreerde claim van de Stichting Mainport&Groen te betalen voor een grondaankoop uit 2005. RWS had destijds minder
uitgekeerd omdat niet aan alle voorwaarden, conform de subsidiebeschikking, was voldaan. In 2008 is hieraan gevolg gegeven door de Stichting Mainport&Groen en kon RWS de totale grondaankoop alsnog goedkeuren en uitbetalen.
13. Het gerealiseerde bedrag betreft de laatste factuur die vanuit Progis aan Stichting GIS is gestuurd. Het betreft de vergoeding van kosten die
Progis heeft gemaakt voor GIS-1- garantieklachten over de periode 1–12–2006 tot 1–12–2007 en is in 2008 ontvangen.
14. Het gerealiseerde bedrag betreft de ontvangsten met betrekking tot wensvoorzieningen in 2008. (wensvoorzieningen van de laatste geïsoleerde
woningen in GIS-2). Er volgt nog een gering (ca € 35 000) bedrag in 2009 voor GIS-2.
15. De hogere ontvangst wordt veroorzaakt door de ontvangst van de Stadsregio Amsterdam inzake de eindafrekening subsidie Roetfilters.

36.01 Leefomgeving Hoofdwegen: Uitstoot van schadelijke
stoffen en van CO2 verminderen, lokale luchtkwaliteit verbeteren,
te hoge geluidsbelastingen door wegvervoer zo veel mogelijk
terugdringen en knelpunten door hoofdwegen in de ecologische
hoofdstructuur oplossen
Motivering
Om alle nationale en internationale verplichtingen op het gebied van
milieukwaliteit na te komen en om op de lange termijn (2030) een transitie
naar een duurzaam mobiliteitssysteem te realiseren.
Doelbereiking
De inzet op verdere aanscherping van Europese emissienormen voor
voer- en vaartuigen is in 2008 voortgezet; o.a. zijn afspraken gemaakt over
de implementatie van de brandstofkwaliteitsrichtijn. In de onderhandelingen van de herziene EU-richtlijn luchtkwaliteit is uitdrukkelijk ingezet op
haalbare normen en een maatregelenpakket op Europees niveau. Dit heeft
geleid tot een richtlijn die een lidstaat de mogelijkheid biedt van uitstel
om de normen te halen als die voor die lidstaat uitdrukkelijk niet haalbaar
zijn. Bij de aanleg van nieuwe infrastructuur moet worden aangetoond dat
tijdig zal worden voldaan aan de normen voor luchtkwaliteit. In 2008 is
verder uitwerking gegeven aan de uitvoering van het Innovatieprogramma Luchtkwaliteit. In 2008 is het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (VROM – Dossier Luchtkwaliteit Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) vastgesteld in het kabinet. Verschillende
stimuleringsmaatregelen zijn uitgevoerd, zoals het stimuleren van roetfilters en het treffen van fiscale stimuleringsmaatregelen.
In 2008 is een wetsvoorstel betreffende de introductie van geluidproductieplafonds naar de Raad van State verzonden en het advies van de Raad
van State verwerkt.
In 2008 heeft vervolgonderzoek plaatsgevonden naar stille wegdekken.
De Nederlandse lobby in Brussel heeft er in 2008 mede voor gezorgd dat
er een voorstel van de EC ligt voor een significante aanscherping van de
emissie-eisen van banden voor personenauto’s en vrachtauto’s. Nationaal
zijn er in 2008 afspreken met de branche gemaakt om het toepassen van
stille banden te stimuleren.
In 2008 is daarnaast gestart met de voorbereiding van het saneren van
hoge geluidbelastingen op 10 weg- en spoorweglocaties door middel van
innovatieve geluidmaatregelen, vooruitlopend op de NoMo-saneringsoperatie in de periode 2011–2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

105

Beleidsartikel 36

Beleidsprestaties 2008

realisatie

Algemene strategie- en beleidsvorming
Investeringsimpuls voor innovatie
Maatregelen klimaatbeleid personenvervoer
Maatregelen lokale luchtkwaliteit
Bevorderen geluidsreducerende oplossingen wegvervoer
Duurzaam weggoederenvervoer

Ja1
Ja2
Ja3
Ja
Ja
Ja4

Toelichting
1. In 2008 zijn van de in het MJPO (MJPO – MJPO – Meerjarenprogramma Ontsnippering) geïdentificeerde knelpunten 12 geheel
opgelost en zijn 6 gedeeltelijk. Per 31 december 2008 zijn er 73
(deel)knelpunten geprogrammeerd (lopend van in voorbereiding
verkenning via gereed maken voor uitbesteding tot uitvoering).
Geheel/gedeeltelijk opgeloste knelpunten in 2008:
nr *

Provincie

locatie

voorziening

Opgelost?

Onderdeel

GR 6

Groningen

A7/spoor

Grote faunatunnels

Geheel

DR 11
GE 12
GE 14
GE 15
GE 11C
GE 11D
GE 11E
GE 11F
GE 11G
OV 1B
OV 15
NH 6

Drenthe
Gelderland
Gelderland
Gelderland
Gelderland
Gelderland
Gelderland
Gelderland
Gelderland
Overijssel
Overijssel
NoordHolland
Utrecht
NoordBrabant
NoordBrabant

A28
N18/A15
N18/A16
N18/A17
A18
A18
A18
A18
A18
N47
N18
A7

Kleine faunatunnel
Aanpassen brug
Aanpassen brug
Aanpassen brug
Kleine faunatunnel
Kleine faunatunnel
Kleine faunatunnel
Kleine faunatunnel
Aanpassen brug
Kleinwildtunnel en rasters
Aanleggen rasters
Ecoduiker, oever, schanskorven

Geheel
Geheel
Geheel
Geheel
gedeeltelijk
gedeeltelijk
gedeeltelijk
gedeeltelijk
gedeeltelijk
gedeeltelijk
Geheel
Geheel

Robuuste
verbinding
wegen
wegen
wegen
wegen
wegen
wegen
wegen
wegen
wegen
wegen
wegen
wegen

A1
A58

stobbenwal
Kleine faunatunnel,

Geheel
Geheel

wegen
wegen

A58/N65,
Wilhelminakanaal
N69

aanpassing duiker, 3 Kleine faunatunnels, fauna uittreedpunt

Geheel

Wegen/water

Kleinwildrasters, 6 Kleine faunatunnels, Ecoduct, ecoduiker
Droge faunapassage

Geheel

wegen

Geheel

wegen

UT 9
NB 5
NB 6

NB 9
ZE 4
*

NoordBrabant
Zeeland

Veerse Dam

De nummers van de ontsnipperingsprojecten corresponderen met de nummers in het MJPO.

2. VenW is penvoerend ministerie van Transumo, een ICES/KIS-3
programma voor duurzame systeeminnovatie. De projecten van
Transumo, waaronder het project Spitsmijden, worden voor 50%
gesubsidieerd en zijn gebaseerd op een samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en bedrijven.
Het programma Transumo loopt van 2004 tot begin 2010.
3. Enveloppe Energie: In 2008 is € 30 miljoen toegekend aan het
Programma «De auto van de toekomst gaat rijden». Met sectorpartijen
en medeoverheden wordt gewerkt aan de voorbereiding van regelingen voor grootschalige pilotprojecten voor o.a. rijden op waterstof
en elektriciteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

106

Beleidsartikel 36

4. Op de website www.duurzamelogistiek.nl worden de laatste ontwikkelingen en publicaties opgenomen.
Ten behoeve van stimuleren van investerings- en kennisoverdrachtprojecten van uitontwikkelde technologieën is in 2008 uitvoering
gegeven aan de projecten die worden gesubsidieerd in het kader van
de CO2 reductie Verkeer en Vervoer goederenvervoer.
Meetbare gegevens
1. Emissies NOx, SO2 en VOS in verkeer en vervoer. De streefwaarden
hiervoor zijn respectievelijk maximaal 158 Kton, maximaal 4 Kton en
maximaal 55 Kton in 2010.
2. Emissie CO2 in verkeer en vervoer. De streefwaarde hiervoor is 38
Mton in 2010.
3. De doelstelling voor lokale luchtkwaliteit is dat in 2010 op zoveel
mogelijk, en in 2015 op alle locaties langs rijkswegen de grenswaarde
voor NO2 gehaald wordt. In 2010 wordt op alle locaties langs rijkswegen de grenswaarde voor PM10 gehaald.
4. De geluidsknelpunten langs hoofdwegen (>65 dB Lden) oplossen, zoals
in de Nota Mobiliteit geformuleerd.
5. Het aantal opgeloste MJPO-knelpunten voor hoofdwegen: in 2018
dienen alle MJPO-knelpunten opgelost te zijn.
Indicator

2004

2005

2006

2007

Emissie NOx ****
237
bron: Planbureau voor de Leefomgeving;
Milieubalans 2008
http://ww.rivm.nl/bibliotheek/digitaaldepot/MB2008.pdf

211

199

187

Emissie SO2 ****
7
bron: Planbureau voor de Leefomgeving:
Milieubalans 2008
http://ww.rivm.nl/bibliotheek/digitaaldepot/MB2008.pdf

6

Emissie VOS (NM) ****
64
bron: Planbureau voor de Leefomgeving;
Milieubalans 2008
http://ww.rivm.nl/bibliotheek/digitaaldepot/MB2008.pdf

51

Emissie CO2 in verkeer en vervoer
bron: IPCC/CBS

39

36

6

47

39,6

2008

5

43

38,9

Basiswaarde
peildatum

Streefwaarde
peildatum
***

268 kton

158 kton

2000

2010

9 kton

4 kton

2000

2010

90 kton

55 kton

2000

2010

36,6 Mton
2000

38,7 mton
2010
0 knelpunten
langs rijkswegen
2015

Lokale luchtkwaliteit NO2 **
bron: RWS/DVS
Geluidsknelpunten langs hoofdwegen
bron: RWS/DVS
Aantal opgeloste MJPO knelpunten
gesommeerd
bron: RWS/DVS

12 000

12 000

12 000

12 000

12 000
2002

0*
2020

10

17

29

41

0
2005

208
2018

*
Voor 10 procent van de woningen zal de aanpak bestaan uit gevelisolatie en de belasting zal boven de 65 blijven.
**
Er is geen concrete indicator, wel is bekend waar de norm wordt overschreden.
*** Dit is voor emissies idem NEC-plafond 2010.
**** Cijfers NOx, SO2 en VOS (NM) 2005 en 2006 wijken af van opgave in Jaarverslag 2007 als gevolg van een methodiekwijziging in de berekening
van de verkeersemissies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

107

Beleidsartikel 36

Toelichting
Het kabinet wil de emissies van verkeer en vervoer terugdringen, de luchtkwaliteit verbeteren en de MJPO-knelpunten door middel van ontsnipperingsmaatregelen oplossen.
MJPO: In 2008 zijn12 knelpunten geheel en 6 knelpunten gedeeltelijk
opgelost. Dit brengt het totaal aantal opgeloste knelpunten op 41. Er zijn
nog 167 knelpunten op te lossen.
Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € 1 000)
Art. Omschrijving

IF 12.02 Servicepakket meer kwaliteit leefomgeving
IF 12.03 Innovatieprogramma Geluid en Lucht

realisatie
2008
6 005
20 217

Belastinguitgaven
Meerjarenraming van belastinguitgaven (x € 1 000), budgettair belang op transactiebasis
realisatie
2008
Verlaging tarief voor dieselauto’s met roetfilter

12 000

36.02 Leefomgeving Spoorwegen: te hoge geluidsbelastingen
door spoorvervoer zo veel mogelijk terugdringen en knelpunten
door spoorwegen in de ecologische hoofdstructuur en in de
bodem oplossen
Motivering
Om alle nationale en internationale verplichtingen op het gebied van
milieukwaliteit na te komen en om op de lange termijn (2030) een transitie
naar een duurzaam mobiliteitssysteem te realiseren.
Doelbereiking
In 2008 is voortgang geboekt t.a.v. de te moderniseren Wet geluidhinder.
Er is in 2008 advies van de Raad van State op het wetsvoorstel ontvangen.
Ook is verdere vooruitgang geboekt om effectief bronbeleid, zoals het
invoeren van stillere remblokken voor wagons, te bevorderen.
Vooruitlopend op de NoMo-saneringsoperatie van hoge geluidbelastingen
in de periode 2011–2020 is al in 2008 gestart met de voorbereiding van het
saneren van hoge geluidbelastingen op vierspoorweglocaties door middel
van innovatieve geluidmaatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

108

Beleidsartikel 36

Beleidsprestaties 2008

realisatie

Algemene strategie- en beleidsvorming
Bevorderen geluidsreducerende oplossingen voor personen- en
goederenvervoer per spoor
Bodemsanering NS-percelen

Ja
Ja1
Ja

Toelichting
1. – Bronbeleid. Er wordt vanuit Nederland extra inzet gepleegd om de
toelatingsprocedure van de stillere remblokken op Europees niveau
prioriteit te geven.
– In 2008 is door ProRail een prestatieregeling ingevoerd, die positieve financiële prikkels geeft aan vervoerders om lawaaiig materieel om te bouwen.
– Spoorwegemplacementen. In 2008 is er door ProRail voortgang
geboekt ten aanzien van het Uitvoeringsprogramma geluid op
emplacementen (UPGE) geleid.
– Bodemsanering NS-percelen. Sinds 1996 doneren VenW, VROM en
NS jaarlijks geld aan de Stichting Bodemsanering Nederlandse
Spoorwegen voor landelijke aanpak van bodemverontreiniging in
NS-percelen.
Meetbare gegevens
Prestatie-indicator Leefomgeving spoorwegen

Geluidsknelpunten langs spoorwegen

Aantal opgeloste MJPO knelpunten

Waarde
2006

Waarde
2007

7 500
woningen
2 005

*

0

0

Waarde
2008

Basiswaarde
peildatum

Streefwaarde
peildatum
2

12 500
woningen
2 004

0

0

0

2 020
79
2 018

Bron: DWW
* De waarde voor 2007 is nog niet bekend, aangezien ProRail de intensiteiten voor het peiljaar 2007 nog niet heeft vastgesteld.

Toelichting
Het kabinet wil de geluidemissies van verkeer en vervoer terugdringen en
de MJPO-knelpunten door middel van ontsnipperingsmaatregelen
oplossen.
Door toenemende (verkeers)intensiteiten kan het aantal geluidbelaste
woningen toenemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

109

Beleidsartikel 36

Extracomptabele verwijzingen
Verwijzing naar het Infrastructuurfonds (IF)
Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € 1 000)
Art. Omschrijving

realisatie
2008

IF 13.03 Ontsnippering
IF 13.03 Geluid (incl. Innovatieprogramma Geluid)

1 635
2 721

36.03 Duurzame luchtvaart bewerkstelligen en in stand houden
Motivering
Om groei van de luchtvaart mogelijk te maken binnen de wettelijke en
beleidsmatige kaders voor milieu en leefomgeving.
Doelbereiking
Het internationale overleg over de reductie van de luchtvaartemissies, met
name over maatregelen voor de reductie van de CO2 en de NOx-emissies,
is voortgezet.
Beleidsprestaties 2008

realisatie

Doorstorting heffingen GIS-1 aan Stichting GIS
Geluidsisolatie Schiphol fase 2 (GIS-2)
Geluidsisolatie Schiphol fase 3 (GIS-3)
Klachtenafhandeling Geluidsisolatie Schiphol
Woonschepen geluidszones Schiphol
Behandeling en uitbetaling schadeclaims Schiphol
Aankoop LIB geluidsloopzones Schiphol
Geluidsisolatie regionale luchthavens
Behandeling en uitbetaling schadeclaims regionale luchthavens
Duurzame luchtvaart
Groenvoorziening Schiphol
IVW-domein luchtvaarttechnische bedrijven en luchthavens/luchtruim

Ja
Ja
Nee1
Ja
Ja
Ja
Nee2
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Toelichting
1. Het aanbesteden van de voorbereidende werkzaamheden voor het
isoleren van woningen heeft meer tijd in beslag genomen dan
verwacht. Een belangrijke oorzaak ligt in het feit dat het aantal belangstellende ingenieursbureaus dat offerte uitbracht voor het ontwerp van
de geluidwerende voorzieningen kleiner was dan op basis van vooronderzoek mocht worden verwacht. Hierdoor zijn niet alle aanbestedingen gelukt en is vertraging opgetreden. Of dit invloed heeft op de
afronding van de isolatiewerkzaamheden van GIS-3 – welke gepland
staan voor eind 2010 – is nu nog niet te bepalen.
2. Zie de toelichting onder prestatie-indicator: «Aantal aangekochte en
aan te kopen woningen in de geluidsloopzones Schiphol».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

110

Beleidsartikel 36

Meetbare gegevens
Aantal geïsoleerde en te isoleren objecten GIS-2

Aantal woningen
Aantal studenteneenheden
Aantal scholen
Aantal zorgcentra

Tot en
met 2004

Tot en
met 2005

Tot en
met 2006

Tot en
met 2007

Streefwaarde
2008 ev

Tot en
met 2008

Totaal

6 827
1
0
1

6 859
1
0
1

7 981
2
9
1

8 424
2
9
1

8 494
2
9
1

8 465
2
9
1

8 494
2
9
1

Bron: Rijkswaterstaat, januari 2009

Toelichting
De isolatie van GIS-2 panden is op 30 juni 2008 beëindigd. Tijdens GIS-2
zijn 8 465 panden geïsoleerd. Dit aantal is lager dan de beoogde 8 506
panden, omdat eigenaren van 13 woningen alsnog hebben afgezien van
isolatie. De resterende 28 zullen onder GIS-3 worden geïsoleerd. Dit
betreft panden waarvan het tijdsverloop van de isolatie niet of moeilijk
kan beïnvloeden en waardoor de isolatie mogelijk pas over enige jaren zal
plaatsvinden.
Aantal geïsoleerde en te isoleren objecten GIS-3
Binnen het geluidsisolatiegebied GIS-3 liggen voor zover nu bekend
11 866 geluidgevoelige objecten. Hiervan zijn 5 011 objecten opgenomen
in het isolatieprogramma GIS-3. De overige objecten hebben geen recht
op isolatie. De belangrijkste reden is dat de woning onder een eerder
isolatieprogramma al is geïsoleerd.
Van de 5 011 objecten die mogelijk wel voor isolatie in aanmerking
komen, stellen de eigenaren van 1 126 objecten geen prijs op isolatie. Van
de overige objecten heeft het Project Geluidsisolatie Schiphol er inmiddels 1 899 onderzocht. Gebleken is dat 1 035 objecten volgens de regelgeving geen aanvullende geluidsisolatie nodig hebben. Dit betekent dat
2 161 objecten onder GIS-3 zijn afgehandeld. Naar verwachting zullen
onder GIS-3 uiteindelijk 2 380 objecten geïsoleerd worden.
Aantal aangekochte en aan te kopen woonschepen in de geluidszones Schiphol

Aantal woonschepen

Tot en
met 2002

2003

2004

2005

2006

2007

Streefwaarde
2008

2008

Totaal

59

13

8

3

1

1

0

0

85

Bron: Rijkswaterstaat, 7e Voortgangsrapportage GIS, 23 april 2008 (Kamerstuk 2007–2008, 26 959, nr. 127)

Toelichting
Binnen de geluidszones worden in totaal 85 woonschepen aangekocht of
verplaatst. Ten opzichte van de Begroting 2008 is dit aantal met 6 afgenomen, omdat de desbetreffende eigenaren niet hebben voldaan aan de
gestelde voorwaarden voor aankoop/verplaatsing. Eind 2007 zijn 84 woonschepen aangekocht en is 1 woonschip verplaatst. Onder het voorbehoud
van sloop van de aangekochte woonschepen is dit project afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

111

Beleidsartikel 36

Aantal aangekochte en aan te kopen woningen in de geluidsloopzones Schiphol
Tot en
met
2002

2003

2004

2005

2006

2007

Streefwaarde
2008

2008

Streefwaarde
2009 e.v.

Totaal

>65 Ke
– 65 Ke

4
12

1
2

0
8

0
2

0
2

1
0

0
2

1
0

7
6

14
32

Totaal

16

3

8

2

2

1

2

1

13

46

Bron: Rijkswaterstaat, januari 2009

Toelichting
De streefwaarden voor de jaren 2008 en 2009 en verder zijn bijgesteld in
de begroting 2009. In 2008 is één woning gesloopt of aangekocht binnen
de 65Ke-contour conform de Regeling Uitkeringen beperkingengebied
Schiphol. Eigenaren kunnen als gevolg van de motie-Hofstra (Kamerstuk
2001–2002, 27 603, nr. 73) niet worden gedwongen hun woning te
verlaten.
Uitstoot luchtverontreinigende stoffen door de luchtvaart in de
omgeving van Schiphol
In het Luchthavenverkeerbesluit zijn grenzen gesteld aan de uitstoot van
vijf luchtverontreinigende stoffen; te weten koolmonoxide, stikstofoxides,
vluchtige organische stoffen, zwaveldioxide en fijn stof. Deze geïndexeerde emissiegetallen stellen een grens aan het aantal grammen van
een stof die uitgestoten mogen worden per ton vliegtuiggewicht. Deze
grenswaarden zijn aangescherpt in 2005 en worden nogmaals aangescherpt in 2010 en zijn zo een incentive voor de luchtvaartsector om een
minder vervuilende vloot aan te schaffen. Inspectie Verkeer en Waterstaat
ziet toe op naleving van voorschriften uit het Luchthavenverkeerbesluit.
De grenswaarde voor de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen in gram per ton
Maximum take off weght (MTOW)
realisatie

grenswaarden

Stof

2004

2005

2006

2007

2008

2005–
2009

vanaf
2010

CO
NOx
VOS
SO2
PM10

61,7
67,3
10,9
2,1
2,2

59,3
66,3
10,1
2,0
2,2

56,6
66,8
9,0
2,0
2,2

55,1
67,4
8,6
2,0
2,3

54,1
67,1
8,2
2,0
2,3

58,1
74,6
9,9
2,1
2,5

55,0
74,6
8,4
2,1
2,5

Bron: Schiphol Group, 2008

Toelichting
Uit bovenstaande tabel blijkt dat de grenswaarden voor de uitstoot van
luchtverontreinigende stoffen in 2008 niet zijn overschreden. Ten opzichte
van 2007 is sprake van een gelijk niveau of een daling van enkele
procenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

112

Beleidsartikel 36

Geluidsbelasting rond de nationale en regionale luchtvaartterreinen in Nederland
In het Luchthavenverkeerbesluit zijn voor de luchthaven Schiphol de
volgende grenzen gesteld aan de totale hoeveelheid geluid (Totaal Volume
Geluid, TVG) dat het vliegverkeer in een jaar mag produceren.
Geluidsbelasting rond de nationale en regionale luchtvaartterreinen in Nederland
Periode
Gedurende het gehele etmaal (Lden)
Gedurende de periode van 23.00 tot 7.00 uur (Lnight)

TVG
63.46 dB(A)
54.44 dB(A)

Bron: Luchthavenverkeerbesluit 2004

Toelichting
Geluidbelasting Schiphol
In 2008 bedroeg het TVG voor het etmaal (Lden) 62.94 dB (A). Daarnee is
Schiphol binnen de toegestane grenswaarde van 63.46 dB (A) gebleven. In
2008 bedroeg het TVG voor de nacht (Lnight) 52.73 db (A). Daarmee is
Schiphol binnen de toegestane grenswaarden van 54.44 dB (A) gebleven.
36.04 Scheepvaart: een milieuvriendelijk goederenvervoersysteem over het water bevorderen
Motivering
Om Nederland aan alle nationale en internationale verplichtingen op het
gebied van milieukwaliteit te laten voldoen en om op de lange termijn
(2030) een transitie te realiseren naar een duurzaam mobiliteitssysteem.
Doelbereiking
Vanaf 1 januari 2008 vaart de binnenvaart op gasolie waar 50% minder
zwavel in zit. Dit zal ter zijner tijd in de emissiecijfers over 2008 zijn weerslag vinden in een forse verlaging van de SO2-emissie en een verlaging
van de PM10-emissie. De Nederlandse inzet in Brussel voor een verdere
verlaging van het zwavelgehalte van gasolie heeft geresulteerd in een
overgang naar zwavelvrije gasolie in 2011. De herziening van de Richtlijn
voor de uitstoot van mobiele machines bevindt zich nu in het stadium van
de impact assessment. In de loop van 2009 zal duidelijk worden aan welke
emissie-eisen nieuwe binnenscheepsmotoren moeten voldoen vanaf 2012
en 2016.
In 2008 is in de IMO nieuwe internationale regelgeving vastgesteld, welke
is gericht op reductie van de luchtemissies door de internationale
zeevaart. De normen voor de uitstoot van zwavel- en stikstofoxiden zijn
hierbij drastisch aangescherpt. Zo moet het zwavelgehalte van de brandstof van de mondiale zeevaart in 2020 circa 90% lager zijn dan momenteel.
Minder zwavel in de brandstof betekent minder uitstoot van zwaveloxide
(SOx). Voor schepen varend op de Noordzee en Oostzee gelden nu al 3
maal strengere zwavelnormen dan voor de overige zeeën. Deze zullen in
juli 2010 nog veel zwaarder worden. Vanaf 2015 moet het zwavelgehalte
van de gebruikte brandstof op de Noordzee en Oostzee bijna 95% lager
zijn dan nu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

113

Beleidsartikel 36

Beleidsprestaties 2008

realisatie

Duurzame zeevaart
Duurzame zeehavens
Duurzame binnenvaart
Inspectie Verkeer en Waterstaat – domein koopvaardij en visserij

Ja
Ja1
Ja
Ja

Toelichting
1. Met de Nederlandse zeehavens heeft VenW afspraken gemaakt over
het verder optimaliseren van de havenafvalplannen. Om te bevorderen
dat de zeehavens op uniforme wijze rapporteren over de afvalafgifte,
heeft VenW in samenwerking met de havens een handleiding hiervoor
opgesteld.
Meetbare gegevens
Kengetallen: Uitstoot luchtverontreinigende stoffen

NOx-emissies goederenvervoer (x miljoen kg)
Binnenvaarta
Zeevaart (NL grondgebied)
PM10-emissies goederenvervoer (x miljoen kg)
Binnenvaarta
Zeevaart (NL grondgebied)
VOS-emissies goederenvervoer (x miljoen kg)
Binnenvaarta
Zeevaart (NL grondgebied)
SO2-emissies goederenvervoer (x miljoen kg)
Binnenvaarta
Zeevaart (NL grondgebied)
CO2-emissies (x miljard kg)
Binnenvaarta
Zeevaart (NL grondgebied)

2001

2002

2003

2004

2005

2006

27,2
16,8

26,3
17,0

27,1
17,3

25,1
17,8

24,8
18,0

24,2
18,0

1,2
1,2

1,1
1,2

1,1
1,2

1,0
1,2

1,0
1,2

1,0
1,1

4,3
0,7

3,5
0,7

3,6
0,7

3,3
0,7

2,3
0,7

1,4
0,7

2,0
10,0

1,9
10,1

2,0
10,0

1,9
10,2

1,8
10,0

1,8
10,0

1 880
896

1 813
918

1 871
936

1 734
969

1 713
983

1 672
983

Bron: CBS, luchtverontreiniging; emissies door mobiele bronnen, www.startine.nl, januari 2009
a
betreft beroepsbinnenvaart, zowel personen- als goederenvervoer

Toelichting
De jaarlijkse emissie van luchtverontreinigende stoffen door de binnenvaart wordt bijgehouden door de Emissieregistratie, onder regie van het
Planbureau voor de Leefomgeving. Naar aanleiding van een meetonderzoek uitgevoerd door TNO en het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) is besloten de emissiegegevens voor de binnenvaart met
terugwerkende kracht naar beneden bij te stellen. Uit het onderzoek,
waarbij de emissies van een groot aantal varende binnenschepen zijn
vastgesteld, bleek namelijk dat de uitstoot van met name NOx, maar ook
van PM10, lager is dan in de Emissieregistratie vermeld stond. De cijfers
over de periode 2001–2005 zijn daarom een stuk lager dan de cijfers die in
het Jaarverslag 2007 stonden. Voor de Binnenvaart is een dalende trend
zichtbaar voor de uitstoot van o.a. NOx en PM10. Een belangrijke oorzaak
hiervoor is dat het motorenpark volgens voornoemde studie jonger is dan
eerder werd aangenomen. Hierdoor wordt het effect van nieuwe, schonere motoren sneller zichtbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

114

Beleidsartikel 36

TNO en ECN hebben in 2007 onderzoek verricht naar de emissiefactoren
van zeeschepen. Als gevolg hiervan zijn de emissiefactoren voor fijnstof
voor zeeschepen met tweetact-motoren naar beneden bijgesteld. Dit is in
de gegevens verwerkt.
Momenteel worden streefwaarden voor de uitstoot van NOx en PM10
ontwikkeld. Deze zullen vanaf 2010 in de Begroting worden opgenomen.
Overzicht afgeronde onderzoeken
Overzicht afgeronde onderzoeken

Effectenonderzoek expost

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek onderwerp

AD of
OD

Start

Afgerond

Vindplaats

Meerjarenprogramma
Ontsnippering (in kaart
brengen effectiviteit, dolematigheid en legitimiteit van
de uitvoering van het MJPO)
CO2 reductieplan personenvervoer (monitoring uitvoering programma CO2
reductieplan en bijdrage aan
de CO2 reductie)

36.01/
36.02

A. juli
2008

B: febr.
2009

www.mjpo.nl

36.01

A.
januari
2003

B. juli
2007

SenterNovem – Biobrandstoffen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

115

Beleidsartikel 37

37 Weer, klimaat, seismologie en ruimtevaart
Algemene doelstelling

Het leveren van een bijdrage aan de veiligheid, de economische ontwikkeling en een duurzaam milieu van Nederland en het voeren van aardobservatiebeleid, om te komen tot een optimale inzet van ruimtevaart
voor de VenW-doelen op het gebied van veiligheid, economische ontwikkeling en milieu.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De belangrijkste doelen voor het KNMI voor 2008 zijn gerealiseerd:
+ Het continu beschikbaar hebben van een algemeen weerbericht voor
de Nederlandse samenleving;
+ Het bij verwachte gevaarlijk weersituaties tijdig afgeven van een
weeralarm;
+ Het leveren van klimaatscenario’s en
+ Het vormgeven aan het aardobservatiebeleid als onderdeel van het
Nederlandse ruimtevaartbeleid.
De bijdrage die VenW aan de algemene beleidsdoelstelling levert, is uitgewerkt in twee operationele beleidsdoelstellingen, te weten «Weer, klimaat
en seismologie» en «Ruimtevaart».
Om de operationele doelstellingen te bereiken, is een aantal producten
ingezet. Hiertoe heeft VenW onder andere in de begroting 2008 aangekondigde activiteiten uitgevoerd die uiteindelijk hebben bijgedragen aan het
behalen van de operationele doelstellingen en daarmee aan de algemene
beleidsdoelstelling.

Succesfactoren

Het van een voldoende hoog niveau zijn van:
+ de continuïteit van de dienstverlening;
+ de kwaliteit van de dienstverlening;
+ de onderzoeken.
De effectiviteit van het aardobservatiebeleid.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
37. Weer, klimaat, seismologie en ruimtevaart
2005
Verplichtingen

Realisatie

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties
2008*

2006

2007

2008

2008

2008

55 645

45 375

50 396

39 203

11 193

1

370

Uitgaven

48 959

48 084

51 219

44 822

46 527

– 1 705

– 224

37.01 Weer, klimaat en seismologie
37.01.01 Weer
37.01.02 Klimaat
37.01.03 Seismologie
37.01.04 Contributie WMO (HGIS)
37.02 Ruimtevaart
37.02.01 Aardobservatie

29 003
19 378
7 972
981
672
19 956
19 956

35 258
23 228
9 975
1 385
670
12 826
12 826

29 028
15 478
11 360
1 547
643
22 191
22 191

29 744
15 921
11 603
1 497
723
15 078
15 078

29 188
15 851
11 085
1 516
736
17 339
17 339

556
70
518
– 19
– 13
– 2 261
– 2 261

– 13
0
0
0
– 13
– 211
– 211

0
34 556
13 528

0
28 385
22 834

0
29 021
15 801

0
28 452
18 075

0
569
– 2 274

834

2 067

0

454

– 454

Van de totale uitgaven:
– Apparaatsuitgaven
– Agentschapsbijdrage
– Restant
37.09 Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

2

3

– 454

116

Beleidsartikel 37

*

Conform het gestelde in de leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in de bovenstaande kolom Slotwetmutaties
2008, verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel.
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1) De hogere verplichtingenrealisatie houdt direct verband met de financiële toezeggingen door Nederland tijdens de Ministersconferentie eind
2008. Hiervoor is in de Najaarsnota 2008 reeds een budgettaire voorziening voor getroffen.
2) De lagere realisatie op het onderdeel ruimtevaart is het gevolg van een in de Miljoenennota 2009 opgenomen aanpassing van het kasritme,
waardoor een verschuiving van gelden naar het jaar 2010 kon worden aangebracht.
3) De lagere ontvangstenrealisatie wordt veroorzaakt door het volgen van een andere boekingswijze, waardoor verrekeningen uit voorgaande
jaren (van budgetoverschotten ESA, Eumetsat en de diverse andere ruimtevaartprogramma’s) nu gesaldeerd worden met de uitgaven.

37.01 Weer, klimaat en seismologie
Motivering
Om tot minder ongelukken te komen, om risicovolle situaties ten gevolge
van het weer terug te dringen, om veiligheidsrisico’s bij calamiteiten
waarbij het weer een rol speelt te beperken, om aan de bestrijding en
beperking van (chemische en nucleaire) calamiteiten bij te dragen, om aan
«droge voeten» bij te dragen, om antwoord te geven op de cruciale
vragen hoe het klimaat is veranderd, waarom het klimaat verandert en
hoe het klimaat in de toekomst zal veranderen om aldus de nationale
vitale infrastructuur tegen veranderingen in het klimaat te beschermen en
tenslotte om de seismische risico’s in Nederland te beperken. In de Wet op
het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut van 1 november 2001
(Stb.2001, 562) en de daarbij behorende Ministeriële regeling zijn deze
taken opgenomen.
Doelbereiking
Gesteld kan worden gesteld dat het KNMI, mede dankzij de positieve
invloed van de succesfactoren, de hierboven vermelde doelen heeft
gehaald.
Beleidsprestaties 2008

Realisatie

Weer
Klimaat
Seismologie
Contributies WMO (HGIS)

Ja1
Ja2
Ja3
Ja4

Toelichting
1. Weer
Een groot deel van de output van de Productgroep Weer is het belangrijke
dagelijkse werk, zoals het leveren van verwachtingen, onderhouden van
de meetnetten, doen van onderzoek en leggen en onderhouden van relaties. Daarnaast heeft Productgroep Weer een belangrijke rol in het kader
van het leveren van meteorologische informatie bij gevaarlijke weersituaties.
+ Bijdragen aan de internationale waarnemingsinfrastructuur.
Het KNMI is vertegenwoordigd in diverse internationale overleggen. Daarnaast neemt het KNMI deel aan diverse internationale projecten, waaronder een WMO-proef voor neerslagmeters in Italië.
Het KNMI heeft nieuwe hoge-resolutie radarbeelden beschikbaar gesteld.
Hierdoor is nog preciezer (met 1x1 km resolutie) in kaart te brengen wat
de neerslaggegevens zijn. Het radardisplay is gepresenteerd op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

117

Beleidsartikel 37

EGOWS-conferentie in Ljubljana. Een aantal landen wil het display gaan
afnemen.
+ Brede verspreiding en steeds meer toegankelijk maken van weersgegevens.
Voorbereidingen zijn getroffen om meer weersgegevens online beschikbaar te stellen aan een breder publiek. Tevens zijn voorbereidingen
getroffen om voor een aantal producten een kostenverlaging door te
voeren voor externe afnemers. Dit laatste geldt voor de radarmeetwaarden en de gegevens van alle Nederlandse waarneemstations. Met
commerciële weerproviders zijn gesprekken gevoerd over de consequenties van dit beleid.
+ Uitgeven van algemene waarschuwingen ten behoeve van de scheepvaart en het verkeersmanagement.
Het KNMI werkt intensief samen met VCNL (Verkeerscentrum Nederland)
over de invulling en operationalisering van het Verkeersalarm. Het KNMI
is betrokken bij de ontwikkeling van VCNL-protocollen, verkeersmanagement en regelscenario’s onder andere ten behoeve van wegvervoersorganisaties. Overleg tussen betrokken partijen (VCNL/ANWB) is in voorbereiding om verwarring rond uit te geven alarmen te minimaliseren.
+ Verstrekken van luchtvaartmeteorologische inlichtingen.
Vanuit de luchtvaartsector werd veel lof verkregen voor het verbeteren
van de kansverwachting zicht en bewolking voor Schiphol. De KLM heeft
ook een benchmark uitgevoerd ten aanzien van de meteorologische
dienstverlening vanuit NWA (National Weather Association) en vanuit het
KNMI en hier kwam het KNMI «goed uit de bus». De ICAO heeft dit voorjaar de periodieke audit uitgevoerd met betrekking tot de Nederlandse
luchtvaartdienstverlening; de luchtvaartmeteorologie is daarvan onderdeel. Het KNMI heeft een pluim mogen ontvangen voor de goede kwaliteit
van de dienstverlening.
+ Meteorologische ondersteuning bij calamiteiten waarbij weer een rol
speelt.
KNMI heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de Taskforce Management Overstromingen. De oefening die in dit kader is gehouden, is goed
verlopen.
+ Waarschuwen voor gevaarlijk weer, voor (levens)bedreigende extreme
weeromstandigheden en luchtkwaliteit.
In 2008 is slechts eenmaal een weeralarm uitgegeven. Er is gewerkt aan
een nieuwe methodiek waarbij de impact op de samenleving wordt
meegewogen als criterium. Hierdoor is het voorgekomen dat op meteorologische gronden een weeralarm terecht zou zijn geweest, maar dat het
alarm toch niet is uitgegeven. Er is tevredenheid over het proces en de
uitkomst van deze kwaliteitsverbetering van de weeralarmen.
Onderzoek is uitgevoerd naar de impact van het weeralarm, bij zowel het
algemeen publiek als bij de professionele gebruikers. Uit het onderzoek
blijkt dat het weeralarm een grote naamsbekendheid heeft en het ertoe
leidt dat mensen écht hun gedrag afstemmen op het weer.
2. Klimaat
Onderstaand een kleine selectie uit het totaal van activiteiten gericht op de
productie voor het product Klimaat. De ICT-infrastructuur voor het
Regional Climate Center voor RA-VI (WMO regio Europa) is gerealiseerd
en operationeel. Er is bijgedragen aan het monitoringsysteem (boeien)
voor de zee (ARGO). Een volledig gekoppelde atmosfeer-oceaan-zeeijsland versie van het globale klimaatmodel EC-Earth heeft voor het eerst
gedraaid. In het kader van een aantal maatwerkprojecten zijn projecties
van specifieke parameters, zoals neerslag, gemaakt voor de 21ste eeuw,
ten behoeve van professionele gebruikers. Simulaties zijn uitgevoerd van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

118

Beleidsartikel 37

het toekomstige effect van luchtvaart, scheepvaart en autoverkeer op de
hoeveelheid broeikasgassen. In het kader van HISKLIM (HIStorical
CLIMate) zijn oude gegevens door middel van digitalisering ontsloten. Er
is deelgenomen aan een groot aantal Europese onderzoeksprojecten. Er is
uitgebreid advies gegeven over de hotspots van Kennis voor Klimaat.
3. Seismologie
Wat betreft de seismologie is er in 2008 grote voortgang geboekt op het
realiseren van infrasone geluidsmetingen op de Cabauw site, is er
continue gemonitord om mogelijke aardbevingen en andere trillingsbronnen te detecteren, is er onderzoek verricht naar de bronnen van geïnduceerde bevingen en is er een studie afgerond naar de effecten van de
bodembeweging voor de bouw van een LNG-fabriek in Rotterdam.
4. Contributie World Meteorological Organisation (WMO)
De contributie aan de WMO is betaald en Nederland heeft zich een actief
participerend lid getoond in de WMO.
Meetbare gegevens
Prestatiegegevens kwaliteit en kwantiteit kennis klimaatsysteem, weersysteem en seismologische data en kennis
Indicator

Gereviewde publicaties

Realisatie
2004

Realisatie
2005

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Streefwaarde
2008

Realisatie
2008

72

99

84

82

79

96

Bron: KNMI
Het aantal KNMI-publicaties in gereviewde tijdschriften op het gebied van klimaat, weer en seismologie in de periode 2004–2008 bedraagt gemiddeld 87 per jaar. Dit ligt ruim boven de streefwaarde van 79.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

119

Beleidsartikel 37

Prestatiegegevens Weersverwachtingen
Kengetal
Algemene weersverwachtingen en
adviezen
– afwijking min.temperatuur (C)
– afwijking max.temperatuur (C)
– gemiddelde afwijking windsnelheid (m/s)
Luchtvaartverwachtingen
– tijdigheid TAF Schiphol (%)
Maritieme verwachtingen
– tijdigheid marifoonbericht (%)
Prestatiegegevens Weeralarm

Doelstelling

Realisatie

ABS(<0,50)
ABS(<0,50)
ABS (<1,0)

– 0.2
– 0.4
0.4

>99

99.5

>99

96,0

n.v.t.

Er is 1 weeralarm uitgegeven.
Dit weeralarm is in de
samenleving en in de
media goed ontvangen.
Er is sprake geweest van
overlast, met name voor
het wegverkeer, maar er
was geen sprake van
ontwrichting op grote
schaal. Het intrekken van
het weeralarm was voor
de media niet voldoende
consistent met de
eerdere berichtgeving.
De procedure van het
intrekken van het
weeralarm is hierop
aangepast.

Bron: KNMI

Toelichting
De genoemde kengetallen zijn gemiddelden over de maanden januari –
december 2008.
Met uitzondering van de tijdigheid van de marifoonberichten zijn de
kengetallen gehaald. Er is inmiddels actie ondernomen om de marifoonberichten tijdig te verstrekken.
37.02 Ruimtevaart
Motivering
Om, in overleg met gebruikers en andere departementen, te komen tot
een optimaal beleid op het gebied van aardobservatie en navigatie.
Het beleid is vastgelegd in twee brieven waarin het nieuwe ruimtevaartbeleid is vastgelegd (Kamerstuknummers 24 446, nr. 37 en 24 446, nr. 43)
en in het Actieplan Ruimtevaart (Kamerstukken II, 2004–2005, 24 446, nr.
27).
Doelbereiking
EUMETSAT
Hongarije, Letland en Slovenië zijn in 2008 toegetreden als lidstaat van
EUMETSAT. Hiermee komt het totaal aan volwaardige lidstaten op 23.
Polen zal in 2009 toetreden en enkele andere Oost-Europese landen zullen
niet lang daarna volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

120

Beleidsartikel 37

Wat betreft de datalevering van EUMETSAT voor de meteorologische
toepassingen zijn geen grote bijzonderheden te melden. Er is een
probleem met de datalevering van de METOP satelliet waardoor de gegevens wat vertraagd binnenkomen. De consequenties hiervan voor de
operaties zijn niet groot. Gedetailleerde rapporten over de EUMETSAT
operaties zijn beschikbaar bij het KNMI.
Voor de toekomstige programma’s is een keuze gemaakt over de instrumenten aan boord van de derde generatie Meteosat satellieten, MTG.
Verder is besloten dat EUMETSAT een rol krijgt bij twee ESA GMES
missies: Sentinels 3 en 4 en is een voorstel voor een opvolger voor de
huidige Jason-2 missies besproken. Dit zal resulteren in een voorstel voor
een nieuw optioneel programma, JASON-3, waarover in 2009 zal worden
besloten.
Beleidsprestaties 2008

Realisatie

Aardobservatiebeleid

Ja

Meetbare gegevens
Prestatie-indicator

De indicator geeft de beschikbaarheid aan van de
gegevens van de meteorologische satellieten van
EUMETSAT. De waarden van de indicator is 98,5% voor
alle jaren.

2007

Realisatie
2008

2009

2010

2011

2012

95

98,5

98,5

98,5

98,5

98,5

Bron: KNMI

Toelichting
De beschikbaarheid van de gegevens van de meteorologische satellieten
van EUMETSAT worden aan de lidstaten gemeld in halfjaarlijkse
rapporten. Voor 2008 zijn dit het EUMETSAT Central Operations Report for
2008/H1 (EUM/OPS/VWG/08/2808, 09-09-2008) en EUMETSAT Central
Operations Report for 2008/H2 (nog niet beschikbaar). Het rapport over de
eerste helft van 2008 meldt een beschikbaarheid van de Meteosat gegevens boven de 98.5% voor de satellietinstrumenten die boven Europa zijn
geplaatst. Dit is ruim boven de eis van 95%. Voor de gegevens van de
MetOp satelliet wordt een lagere, tijdige beschikbaarheid gemeld, maar
de impact hiervan op de operationele meteorologisch processen was
gering.
ESA
De aangegane verplichtingen van VenW aan de ESA aardobservatieprogramma’s tijdens de Ministersconferentie eind 2008 zijn kleiner dan
gebruikelijk door de keuze voor een bijdrage aan TROPOMI. In 2009 zullen
de ESA aardobservatiebudgetten naar de ministeries van EZ en OCW
worden overgeboekt, waarmee de verplichtingen van VenW ten aanzien
van deze ESA programma’s zullen zijn beëindigd. De verantwoordelijkheid
voor de ESA Navigatie/Galileo programma’s is overgegaan naar het Directoraat Generaal Luchtvaart en Maritieme zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

121

Beleidsartikel 37

Programma Gebruikersondersteuning
Aardobservatietoepassingen worden ontwikkeld binnen het programma
Gebruikersondersteuning. In het verslagjaar zijn alle projecten afgerond
die binnen het onderdeel in beheer van NIVR (Nederlands Instituut voor
Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart) worden uitgevoerd, waarmee dit
programma is beëindigd. Het wetenschappelijke deel van het programma,
onder verantwoordelijkheid van NWO (Nederlandse Organisatie voor
Wetenschappelijk Onderzoek), loopt nog door.
Overzicht afgeronde onderzoeken
Na intensief ambtelijk overleg ten behoeve van de voorbereiding van de
brief over de evaluatie van de KNMI-wet van de Staatssecretaris aan de
Tweede Kamer is deze in oktober verzonden. De Tweede Kamer heeft
daarop gemeld een AO en een hoorzitting te willen; deze zijn gepland
voor maart 2009. De voorbereidingen zijn reeds gestart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

122

Niet-beleidsartikelen

5. DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
39 Bijdragen IF en BDU
Omschrijving
Op dit artikel zijn de bijdragen aan het Infrastructuurfonds en de Brede
Doeluitkering Verkeer en Vervoer verantwoord. Deze middelen zijn ingezet
om het beleid uit te kunnen voeren op het Infrastructuurfonds en binnen
de kaders van de wet BDU Verkeer en Vervoer.
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
Zie beleidsartikelen en productartikelen Infrastructuurfonds.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
39. Bijdragen Infrastructuurfonds en
BDU
2005
Verplichtingen

Realisatie

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties

2006

2007

2008

2008

2008

2008*

6 635 504

6 877 829

6 783 365

7 418 303

– 634 938

143 288
13 772

Uitgaven

5 841 211

6 210 425

6 975 034

6 597 874

7 413 328

– 815 454

39.01 Bijdrage aan IF
39.02 Bijdragen aan de BDU

4 372 534
1 468 677

4 705 018
1 505 407

5 041 955
1 933 079

4 747 940
1 849 934

5 617 809
1 795 519

– 869 869
54 415

1

14 036
– 264

0

0

285

72

0

72

2

72

Ontvangsten
*

Conform het gestelde in de leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in de bovenstaande kolom Slotwetmutaties
2008, verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel.
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1. Het verschil is een saldo van verlagingen en verhogingen. De verlagingen betreffen hoofdzakelijk: het saldo van diverse kasschuiven samenhangende met de programmering van infrastructuur en toedeling van het voordelige saldo 2007 van de Infrastructuurbegroting aan verschillende jaren en een verlaging naar aanleiding van de conversie van de 2e Coentunnel naar een DBFM-constructie. De verhoging betreft hoofdzakelijk de toevoeging van de loon-en prijsbijstelling voor het jaar 2008, alsmede de toevoeging BTW voor de HSL-Zuid en Betuweroute.
2. De hogere ontvangsten betreffen diverse niet begrote ontvangsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

123

Niet-beleidsartikelen

40 Nominaal en onvoorzien
Algemene doelstelling

Niet van toepassing op dit artikel.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
40. Nominaal en onvoorzien

Verplichtingen
Uitgaven

Realisatie

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties
2008*

2005

2006

2007

2008

2008

2008

0

0

0

0

– 9 156

9 156

1

0

177 216

0

0

0

– 9 156

9 156

1

0

Conform het gestelde in de Leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in bovenstaande kolom Slotwetmutaties 2008
verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel.
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1. Het in de begroting geraamde negatieve begrotingsbedrag, dat voornamelijk bestaat uit een efficiency- en subsidietaakstelling en een taakstelling op het apparaat, is binnen de begroting van Verkeer en Waterstaat (XII) verdeeld. Ten laste van dit artikel zijn geen uitgaven gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

124

Niet-beleidsartikelen

41 Ondersteuning functioneren Verkeer en Waterstaat
Algemene doelstelling

De strategische en uitvoerende besturing- en bedrijfsvoeringtaken en de
ondersteunende diensten continue verbeteren.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Om op centraal niveau de ambtelijke en politieke leiding te adviseren en
te ondersteunen bij de besturing van het departement en om de Directoraten-Generaal te ondersteunen en te adviseren bij de voorbereiding en
uitvoering van het beleid. Om (interne) klanten binnen het verzorgingsgebied op een efficiënte en optimale wijze de basisfaciliteiten te bieden van
de uitvoering van de bedrijfsvoering.

Succesfactoren

De mate waarin het departement effectief en efficiënt functioneert hangt
onder andere af van rijksbrede (organisatie)ontwikkelingen, zoals bijv.
shared services concepten en gezamenlijke uitvoerings- en inkooptrajecten.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
41. Ondersteuning functioneren VenW

2005
Verplichtingen

Realisatie

Begroting

Verschil

Slotwetmutaties
2008*

2006

2007

2008

2008

2008

258 164

238 226

318 172

215 632

102 540

1

– 9 748

Uitgaven

225 327

241 654

233 816

247 826

226 265

21 561

– 7 521

41.01 Centrale diensten
41.01.01 Interne en externe communicatie VenW
41.01.02 Bedrijfsvoering VenW
41.01.03 Ondersteuning ambtelijke en
politieke leiding
41.01.04 Internationaal beleid VenW
41.01.05 Wetgeving en bestuurlijkjuridische advisering
41.01.06 Financial en operational auditing
41.01.07 Externe oriëntatie en inspraak
41.01.08 HGIS-gelden
41.01.09 Uitgaven tbv algemeen departement en bijdragen derden
41.01.10 Kennis Instutuut Mobiliteit
41.02 Shared Services Organisatie
41.02.01 ICT Dienstverlening
41.02.02 Facilitaire Dienstverlening
41.02.03 Personele Dienstverlening
41.02.04 Financiële Dienstverlening
41.02.05 Advies, Innovatie en Ontwikkeling
41.03 Alg.uitgaven dep.onderdelen
41.03.01 Regeringsvliegtuig SSO
41.03.02 Personeel en materieel DGMO
41.03.03 Personeel en materieel DGLM
41.03.04 Personeel en materieel DGW

111 683

128 598

123 033

140 220

139 290

930

– 8 054

10 265
40 430

19 767
29 968

9 322
33 047

7 567
41 831

9 402
32 237

– 1 835
9 594

5 683
2 309

4 884
2 715

5 896
2 575

5 780
2 612

6 911
3 489

– 1 131
– 877

– 1 048
– 589

6 896

9 036

8 142

8 497

9 834

– 1 337

– 1 559

5 183
4 570
2 067

6 008
3 411
1 557

7 015
4 820
1 735

7 150
4 511
2 183

6 579
4 169
2 265

571
342
– 82

– 181
– 993
– 22

34 280
0
94 859
6 948
54 054
16 296
4 152

50 900
352
91 731
13 582
51 977
10 530
7 012

48 166
2 315
89 390
16 131
42 777
12 489
5 032

56 840
3 249
88 227
17 200
43 004
13 340
5 961

56 174
8 230
64 447
7 181
38 095
9 833
4 536

666
– 4 981
23 780
10 019
4 909
3 507
1 425

13 409
18 785
3 509
4 997
7 925
2 354

8 630
21 325
6 676
3 713
8 226
2 710

12 961
21 393
5 895
4 217
8 495
2 786

8 722
19 379
6 038
4 597
6 667
2 077

4 802
22 528
5 336
5 922
7 123
4 147

3 920
– 3 149
702
– 1 325
– 456
– 2 070

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

2

3

4
4
4

5

6

– 2 047
235

– 579
– 1 271
6 111
6 541
3 145
– 1 466
533
– 2 642
– 5 578
– 3 014
1
– 1 974
– 591

125

Niet-beleidsartikelen

Van de totale uitgaven:
– Apparaatsuitgaven
– Agentschapsbijdrage
– Restant
Ontvangsten

193 431
2 959
37 430

221 716
4 207
21 903

125 690
2 838
97 737

96 026
1 369
– 75 834

34 491

22 048

18 213

3 835

282 641

7

222

*

Conform het gestelde in de leeswijzer bij dit jaarverslag, wordt voor toelichtingen op de verschillen in de bovenstaande kolom Slotwetmutaties
2008, verwezen naar het bij de Kamer ingediende slotregularisatiewetsvoorstel.
Financiële toelichting op de tabel budgettaire gevolgen van beleid
1. De hogere verplichtingenrealisatie is enerzijds het gevolg van de hogere kasuitgaven en anderzijds door de vastlegging van een meerjarig
automatiseringscontract (voor de uitvoering van functioneel – en technisch beheer en klantspecifieke projecten en helpdeskondersteuning).
2. Door niet in de begroting geraamde uitgaven ten behoeve van het beheer en onderhoud van het SAP en P-Direct, zijn de uitgaven hoger dan
geraamd.
3. De lagere uitgaven zijn hoofdzakelijk het gevolg van overboekingen binnen de begroting van Hoofdstuk XII voor Duurzame Bereikbaarheid
Randstad, lagere uitgaven in het kader van de EU aanbestedingsprocedure en een teruggave van het onderzoeksbudget aan de diensten die
hiervoor eerder compensatie hebben verleend.
4. Het verschil tussen de raming en de realisatie op deze onderdelen wordt met name veroorzaakt door budgettair neutrale overboekingen
(binnen de begroting van VenW) ten behoeve van door SSO verrichte werkzaamheden uit met de klanten van de SSO overeengekomen Service
Level Agreements op het gebied van de ICT- en facilitaire- personele dienstverlening.
5. Het verschil wordt verklaard door uitgaven ten behoeve van het programma Implementatie Duurzaam Efficiënt Elektronisch Archief (IDEEA), die
in 2008 zijn doorbelast aan RWS maar niet tijdig in het verslagjaar zijn terugontvangen.
6. Door overboekingen naar de SSO van de gelden die verband houden met de centralisatie van de gezamenlijke bedrijfsvoering alsmede de
uitvoering van de service level agreement, zijn de uitgaven analoog daaraan lager.
7. De hogere ontvangsten zijn een saldo van lagere en hogere ontvangsten. De lagere ontvangst betreft de bijdrage uit FES ad € 6,9 mln. (hiertegen over staan lagere uitgaven op diverse artikelen voor hetzelfde bedrag). De hogere ontvangsten betreffen: inkomsten uit doorberekeningen voor het gebruik van het regeringsvliegtuig, bijdrage derden (o.a. RWS en IVW voor in 2007 gedane betalingen en in 2008 in rekening
gebracht), derden voor Inspraakpunt, huisvestingskosten JAA/IVW en diversen (o.a. van ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
voor Deltares).

41.01 Centrale Diensten
41.02 Shared Services Organisatie
41.03 Algemene uitgaven departementsonderdelen
Tegen de achtergrond van het programma Vernieuwing Rijksdienst en de
Vernieuwing VenW hebben de Centrale Diensten en de SSO in 2008, naast
het leveren van de reguliere producten en diensten op het gebied van
advisering en ondersteuning van de ambtelijke leiding en politieke leiding
van het departement en de Directoraten-Generaal, bijgedragen aan een
verdere verbetering van de departementale efficiëntie en effectiviteit en
het verminderen van ambtelijke drukte. Te noemen valt onder meer de
uitwerking van acties van het Beleidsvoornemen Vernieuwing VenW 2009–
2012, het op corporate niveau maken van een koppeling tussen strategie,
kennis en innovatie, de uitwerking van het programma Beter Geregeld,
het ontwikkelen van het nieuwe motto van VenW en de uitrol van het
1-Logo-project voor wat betreft het correspondentie materiaal van VenW
en de verbreding van de Inspraak dienstverlening naar andere departementen.
Meetbare gegevens
Huisvestingsuitgaven bestuurskern (x € 1 000)

Huisvestingsuitgaven
Bestuurskern

2003

2004

2005

2006

2007

Streefwaarde
2008

Realisatie
2008

Verschil

41 206

35 777

35 777

41 715

33 826

30 048

32 492

2 444

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

126

Niet-beleidsartikelen

Toelichting
Onder huisvestingsuitgaven worden huurgelden, de exploitatie en
inrichtingskosten alsmede infrastructurele voorzieningen gerekend.
Onderdeel van de bestuurskern, waarvan hier de uitgaven worden verantwoord zijn de DG’s, de Centrale diensten waaronder de politieke en
bestuurlijke top en SSO. De daling ten opzichte van 2007 is te verklaren uit
incidenteel lagere kosten voor vervoer en overige facilitaire zaken. De
stijging ten opzichte van de begroting wordt veroorzaakt doordat anders
dan voorzien de huur van het pand in de Jan van Nassaustraat is gecontinueerd om ook een aantal tijdelijke projecten te kunnen huisvesten.
Extracomptabel overzicht
Conform de geldende voorschriften wordt een deel van de functionele
kosten van het Huis der Koningin op declaratiebasis in rekening gebracht
bij Verkeer en Waterstaat en ten laste van de begroting van dit ministerie
gebracht. De functionele kosten betreffen enerzijds de uitgaven van
hofpersoneel en anderzijds uitgaven die samenhangen met onder meer
het gebruik van auto’s, paarden en rijtuigen. Deze uitgaven worden, voorzien van een accountantsverklaring, op grond van de Wet Financieel
Statuut door de Thesaurier van H.M. de Koningin gedeclareerd bij VenW.
Daarnaast worden de inzet van het regeringsvliegtuig voor het vervoer
van leden van het Koninklijk Huis en de uitgaven voor de inhuur van
civiele luchtvaartuigen in het geval dat het regeringsvliegtuig niet beschikbaar is, inzichtelijk gemaakt.
Voor 2008 betreffen het de volgende bedragen:
Extracomptabel overzicht uitgaven 2008 Huis der Koningin (x € 1 000)

Functionele uitgaven koninklijk huis
Overige uitgaven: Inzet regeringsvliegtuig
Overige uitgaven: Inhuur civiele luchtvaartuigen
Totale vliegkosten*)
*

Raming
2008

Stand 2e
suppletore
begroting
2008

Realisatie
2008

5 374

5 374

5 374

1 167

226

202

716

103

115

1 883

329

317

op grond van het «Besluit gebruik regeringsvliegtuig en andere luchtvaartuigen in beheer bij
het Rijk»

Zoals toegezegd bij de beantwoording van de kamervraag bij de begroting 2008 van het Huis der Koningin (Kamerstuk 2007–2008, 31 200 I, nr. 8),
is de raming voor de inzet van luchtvaartuigen voor het vervoer van leden
van het Koninklijk Huis in de tweede suppletore begroting op basis van de
realisatie bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

127

Bedrijfsvoeringsparagraaf

6. BEDRIJFSVOERINGPARAGRAAF 2008 MINISTERIE VAN
VERKEER EN WATERSTAAT
In de bedrijfsvoeringparagraaf van het jaarverslag 2006 (Kamerstuk 20062007, 31 031 XII, nr. 1) is een start gemaakt met de nieuwe stijl van verantwoorden als gevolg van het interdepartementaal beleidsonderzoek Regeldruk en Controletoren (Kamerstuk 2004–2005, 29 950, nr. 1). De
verantwoording over de bedrijfsvoering en de daarin gemaakte keuzes
zijn vanaf verslagjaar 2006 meer nadrukkelijk bij het management neergelegd. In deze bedrijfsvoeringparagraaf, behorende bij het jaarverslag over
2008, zal die lijn worden vastgehouden. In de hierna volgende passages
komen de verplichte onderdelen aan de orde. Voor de opvolging van de
aanbevelingen, zoals gedaan door de Algemene Rekenkamer in het
Rapport bij het Jaarverslag 2007 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 444 XII, nr. 2), wordt verwezen naar bijlage 2 van dit jaarverslag.
Rechtmatigheid
Uit de informatie van de Departementale Auditdienst (DAD) blijkt dat bij
de rekening van uitgaven en ontvangsten en van verplichtingen van de
departementale verantwoording, bij de saldibalans en bij de batenlastendiensten van het departement over 2008 geen overschrijdingen van
de rapporteringsgrenzen zijn geconstateerd.
Totstandkoming beleidsinformatie
Een onderdeel van de bedrijfsvoering dat voor verbetering vatbaar was,
betrof de totstandkoming van beleidsinformatie. Zowel de Algemene
Rekenkamer als de DAD hebben hier in het verleden op gewezen. Ik heb in
reactie op zowel het rapport van de Algemene Rekenkamer als in het
wetgevingsoverleg over het jaarverslag 2007 aangekondigd een verbetertraject in te zetten rondom de beleidsinformatie. Dit traject is in 2008
gestart en loopt door in 2009. De beleids-DG’s hebben vooruitlopend
hierop in de begroting 2009 ieder reeds een prestatiegegeven benoemd
dat verbeterd zal gaan worden. De effecten hiervan moeten zichtbaar
worden in de begroting 2010. Daarnaast is door de hoofddirectie Financiën, Management en Control (FMC) meer bekendheid gegeven aan de
regelgeving rondom beleidsinformatie en het vergroten van het belang
van goede beleidsinformatie in zowel begroting als jaarverantwoording.
De beleids-DG’s hebben in 2008 zelf eveneens de nodige inspanning
gepleegd in de verbetering van de beleidsinformatie. Deze inspanning
wordt in 2009 geïntensiveerd. In 2008 is voorts het beleidsterrein waterkwantiteit over de doelen en effecten van het Waterbeleid 21e eeuw doorgelicht. Deze doorlichting is naar de TK gezonden (TK, vergaderjaar 2008–
2009, 27 625, nr. 128).
Financieel en materieel beheer
Over het geheel genomen is het financieel en materieelbeheer binnen het
ministerie van voldoende niveau. In 2008 zijn op basis van een risicoanalyse de belangrijkste aandachtspunten voor de bedrijfsvoering
benoemd en zijn kwaliteitsverbeteringen, daar waar nodig, doorgevoerd.
De diverse bedrijfsvoeringprocessen zijn voldoende beschreven en
gecommuniceerd en het instrumentarium voor een toereikende monitoring op het financieel en materieel beheer is aanwezig. Hierna wordt op de
belangrijkste onderdelen en ontwikkelingen ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

128

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Contractbeheersing
Rijkswaterstaat (RWS) laat zoveel mogelijk uitvoeringstaken op het gebied
van aanleg en beheer en onderhoud van infrastructuur over aan de markt.
Hierbij hanteert Rijkswaterstaat innovatieve contractvormen en daarop
aansluitende vormen van contractbeheersing. Bij aanleg gaat het om
DBFM (Design, Build, Finance and Maintain), alliantiecontracten en D&C
(design- en construct) contracten onder systeemgerichte contractbeheersing (SCB). Bij beheer en onderhoud gaat het om prestatiecontracten.
De Algemene Rekenkamer constateerde in 2007 een duidelijke verbetering
in het contractenbeheer bij Rijkswaterstaat onder SCB. Geadviseerd werd
te investeren in het bevorderen van kennis en kunde over SCB bij de
opdrachtnemers van Rijkswaterstaat en in de lopende overgang van
theorie naar praktijk voldoende compenserende maatregelen te blijven
inbouwen. De compenserende maatregelen zaten in 2008 vooral in het
continueren van de toets op het betaalcriterium, waar ook de DAD op
aandrong. De DAD oordeelde op basis van een operational audit t/m
september 2008 positief over de vooruitgang bij de verankering van SCB
bij Rijkswaterstaat. Op basis van de bevindingen uit deze audit is tevens
besloten een Rijkswaterstaat breed plan van aanpak op te stellen voor de
implementatie van SCB bij alle aanlegcontracten en beheer- en
onderhoudcontracten per 2012.
In 2008 is bij de meeste «project-start-ups» (afstemming tussen Rijkswaterstaat en opdrachtnemer bij de start van de uitvoering van een contract)
expliciet stilgestaan bij SCB en de visie van de opdrachtnemer op
kwaliteitsborging. Bij een aantal inlichtingensessies is SCB door Rijkswaterstaat aan potentiële inschrijvers toegelicht. Daarnaast zijn in 2008 de
kennis en vaardigheden van betreffende medewerkers door opleidingen
vergroot. RWS neemt deze opleidingen in het reguliere opleidingspakket
op.
Op basis van de bevindingen over 2007 met betrekking tot de prestatiecontracten bleken vier diensten achter te blijven met betrekking tot de
beheersing. Deze tekortkomingen waren voor 2007 door de Algemene
Rekenkamer als een «onvolkomenheid» aangemerkt. Aan het eind van
2008 zijn deze contracten bij drie van de vier diensten op orde gekomen.
Bij de vierde dienst is er op dit moment voldoende managementaandacht
om binnenkort ook het gewenste beheersniveau te bereiken. De voortgang van de verbeteracties worden door het Managementteam van deze
dienst gemonitord en zo nodig bijgestuurd.
Het tijdig ondertekenen van opdrachten aan derden bij de bestuurskern en
de interne controle op de declaraties blijven een aandachtpunt. Er is in
2008 door het verantwoordelijk management en de controllers extra
aandacht geschonken aan een goede en tijdige (dat wil zeggen voor de
aanvang van het werk) schriftelijke vastlegging van afspraken met derdenpartijen. Deze aandacht heeft op het punt van de tijdigheid nog niet tot de
gewenste effecten geleid. Ten opzichte van vorig jaar is er wel een lichte
verbetering opgetreden in de beheersing van de opdrachten die in uren
worden verrekend.
Materieel beheer
Ten aanzien van het materieel beheer was 2007 voor RWS een transitiejaar. In 2007 heeft RWS bijna al haar materieel beheer gecentraliseerd bij
een drietal diensten. RWS heeft in 2008 zeer veel aandacht besteed aan
het op orde brengen van het materieel beheer bij deze diensten. Zo blijkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

129

Bedrijfsvoeringsparagraaf

uit de operational audit van eind 2008 dat de DAD constateert dat er forse
verbeteringen zijn aangetroffen. Alle managementaandacht heeft echter
nog niet bewerkstelligd dat het materieel beheer geheel op het gewenste
niveau is gekomen. Het belangrijkste onderdeel van het materieel beheer
betreft onze vloot en gebouwen en deze zijn op orde gekomen. Echter het
operationeel beheer van de vervoermiddelen en het materieel beheer van
de kantoorautomatisering en rekencentra zijn nog niet op het gewenste
niveau. Voor de laatste categorie geldt dat dit een bewuste keuze betreft
die samenhangt met het tijdschema van de outsoursing.
Het materieel beheer van het KNMI was in 2007 nog voor verbetering
vatbaar. Naar aanleiding daarvan heeft het KNMI met de DAD een
verbeterplan opgesteld. De belangrijkste knelpunten zijn in 2008 opgelost.
De uitkomsten van een inventarisatie van de kantoorautomatisering en
facilitaire gebouwgebonden activa zijn in de operationele activa database
verwerkt. Ingevolge de regeling Materieelbeheer is een risicoanalyse per
activacategorie gemaakt.
Ontvangsten/Opbrengsten
De beheersing van de ontvangsten bij RWS heeft er in 2008 toe geleid dat
de processen schade rijden en schade varen beter worden beheerst. De
DAD wordt in 2009 opdracht gegeven om een RWS-brede audit uit te
voeren op het ontvangstenbeheer.
Met betrekking tot de ontvangsten van derden is het zowel voor de RWS
als voor de Bestuurskern winst te halen in de gewenste beheersing van
deze ontvangsten.
Ook het KNMI heeft naar aanleiding van opmerkingen in het voorgaande
verslagjaar haar ontvangstproces voor datalicenties opnieuw beschreven.
Project Vereenvoudiging Financieel Beheer
Vanuit de ambitie de interne regeldruk verder te reduceren is in 2007 het
project Vereenvoudiging Financieel Beheer gestart. Het project heeft elf
voorstellen uitgewerkt die voornamelijk betrekking hebben op de vereenvoudiging van het inkoopproces. Op basis van een benchmark en risicoanalyse zijn deze voorstellen voorzien van beheersmaatregelen die zijn
gericht op beperking dan wel tijdige signalering van de geïdentificeerde
risico’s. De vereenvoudigingen zijn in 2008 geïmplementeerd.
Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer (BDU)
Dit betreft een specifieke uitkering vanuit VenW aan provincies en stadsregio’s. Sinds 2006 valt deze uitkering onder single audit en single information (SiSa).
Uit interdepartementale reviews op accountantscontroles bij de provincies, stadsregio’s en gemeenten over 2006 bleek dat de departementen
voor de vaststelling van de uitkeringen niet zondermeer op deze
accountantscontroles konden steunen. Naar aanleiding van deze reviewuitkomsten is in 2008 actie ondernomen richting de ontvangers van de
BDU en hun accountants. Deze overheden is verzocht toe te lichten in
hoeverre hun organisatie en de accountantscontrole op orde is. Tevens is
aangegeven dat maatregelen zullen worden getroffen indien, ondanks een
positieve toelichting, naderhand toch blijkt uit reviews of uit andere informatie dat de organisatie of de accountantscontrole toch niet aan de eisen
voldoen. Hierbij wordt gehandeld overeenkomstig de afspraken die hiervoor zijn gemaakt met de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

130

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Naar aanleiding van deze actie heeft één van de stadsregio’s een tekortkoming gemeld, waarover thans overleg loopt tussen de stadsregio en
VenW. Van de andere overheden, dan wel via het IPO, voor zover het
provincies betreft, zijn positieve toelichtingen ontvangen.
De beoordeling van de ontvangen BDU-verantwoordingen 2007 en
accountantsverklaringen in 2008 heeft geen ongebruikelijke en/of ernstige
problemen met zich meegebracht. Met alle ingediende verantwoordingen
kon dan ook worden ingestemd, behoudens de vorengenoemde stadsregio waarmee nog nader overleg wordt gevoerd omtrent de omvang van
bestedingen inzake enkele infrastructuurprojecten (ook t.a.v. 2006).
De uitkomsten van de interdepartementale reviews van de accountantscontrole bij de provincies, stadsregio’s en gemeenten over 2007 zijn nog
niet aan VenW gerapporteerd.
Europese Aanbestedingsregels
Het naleven van Europese aanbestedingsregelgeving is in 2008 voldoende
in de daaraan ten grondslag liggende werkprocessen verankerd. Dit beeld
wordt bevestigd door de controleresultaten van de Departementale Auditdienst. In 2007 was voor mijn ministerie geconstateerd dat in 7 gevallen
de regels voor de Europese Aanbestedingen niet correct werden toegepast. In 2008 gold dit voor enkele gevallen. Het betreft hier een lichte
overschrijding van de Europese normbedragen, onder meer als gevolg
van herrubricering van werken naar diensten.
Overige aspecten van bedrijfsvoering
Vernieuwing VenW
In het Beleidsvoornemen Vernieuwing VenW 2008–2012 «Vernieuwen
Verbinden Vertrouwen» zijn de voorgenomen acties geclusterd in drie
sporen:
Integraler en compacter werken
In 2008 is een aantal veranderingen in de organisatiestructuur van Verkeer
en Waterstaat doorgevoerd. DG Personenvervoer heet nu DG Mobiliteit
(DGMo) en DG Transport en Luchtvaart is veranderd in DG Luchtvaart en
Maritieme Zaken (DGLM). Daartoe is de directie Internationale Zaken naar
DGLM gegaan en zijn de programma’s Wegvervoer en Gevaarlijke Stoffen
ondergebracht bij DGMo. DGMo is verantwoordelijk voor de nationale
mobiliteit en bereikbaarheid, DGLM voor de internationale aansluiting en
verbindingen en DG Water voor de kwalitatieve en kwantitatieve wateropgaven. Met deze wijzigingen is er meer samenhang en eenheid in de
verantwoordelijkheidsgebieden van de drie DG’s en daarmee meer efficiency in de onderlinge afstemming zowel binnen VenW als met de
buitenwereld. Het Inspraakpunt Verkeer en Waterstaat ontwikkelt zich
richting interdepartementaal Expertisecentrum Publieksparticipatie.
Minder drukte, overlap en regelgeving
+ In een programma als het Urgentie Programma Randstad en in het
project Snellere en Betere Besluitvorming ontstaan nieuwe vormen
van samenwerking, waardoor besluitvorming kan versnellen.
+ De Inspectie Verkeer en Waterstaat draagt een aantal vergunningverlenende taken met een administratief karakter over aan de markt. In
het najaar van 2008 werd een aantal taken voorlopig aan Kiwa NV
gegund, de overeenkomst zal in 2009 gesloten worden.
+ ln het kader van de sanering van de bedrijfsvoeringregelgeving is met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

131

Bedrijfsvoeringsparagraaf

name binnen de categorieën HRM en Financieel een aanzienlijk deel
ingetrokken; er is een nieuwe leidraad voor het interne «paraferen»
van stukken vastgesteld, gericht op heldere verantwoordelijkheden en
minder drukte.
+ Drie adviesraden (VROM-raad, Raad VenW en Raad voor het Landelijk
Gebied) zullen worden samengevoegd tot één kleine Raad voor het
domein fysieke omgeving.
Beter beleid, uitvoering en toezicht
Onder het motto «Vlot bewegen. Veilig leven. Verkeer en Waterstaat» is
voor Verkeer en Waterstaat een nieuwe visie vastgesteld. Resultaatgedreven, aanspreekbaar, verbindend, omgevingsgericht en transparant
werken zijn belangrijke kernwaarden. Rijkswaterstaat heeft in de agenda
2012 de ontwikkelpaden aangegeven om de ambitie te bereiken: in 2012
dé toonaangevende, publieksgerichte, duurzame rijksuitvoeringsorganisatie te zijn. Ook de Inspectie Verkeer en Waterstaat is op weg naar vooruitstrevend toezicht in 2012. Tussen beleid, uitvoering en inspectie wordt
in stevige verbindingen geïnvesteerd.
HRM
Om medewerkers goed toe te rusten is in 2008 de HRM-systematiek
vernieuwd. Zo is er een systeem ontwikkeld voor mobiliteit en flexibiliteit,
dat in 2009 in de Bestuurskern beproefd zal worden. De fte-ontwikkeling
van het departement wordt gemonitord en heeft zich in 2008 volgens plan
ontwikkeld. Bij Rijkswaterstaat is wel een spanning waar te nemen tussen
5% minder fte, een afname van de externe inhuur en een aantal moeilijk te
vervullen vacatures enerzijds, en een forse omzetstijging anderzijds. Punt
van aandacht is de fte-ontwikkeling bij de ZBO’s. Voor Anders Betalen
voor Mobiliteit is een (tijdelijke) fte-uitbreiding goedgekeurd.
Bedrijfsvoeringontwikkelingen
In 2007 is in het programma Vernieuwing Rijksdienst onder meer ingezet
op een betere en efficiëntere bedrijfsvoering. Dat betekent een doelmatige
dienstverlening, standaardisatie waar mogelijk, samenwerking en heldere
verantwoordelijkheden met een proportioneel stelsel van regels en
controle. VenW heeft in 2008 in lijn met deze voornemens acties in gang
gezet gericht op een ingrijpende vernieuwing van zijn bedrijfsvoering. De
bedrijfsvoeringkaders en -regels zijn gereduceerd, geüniformeerd en
processen vereenvoudigd. Hierbij worden waar mogelijk de processen
door geautomatiseerde systemen ondersteund. Dit geldt bijvoorbeeld
voor belangrijke onderdelen van het inkoopproces waarbij nu het
bestellen, de ontvangst van de factuur en het betalen door een internetapplicatie gekoppeld is aan het eigen financieel systeem. Tegelijkertijd is
gestart met de implementatie van een elektronisch inkoopdossier. VenW
sluit daarbij actief aan bij rijksbrede ontwikkelingen die betrekking hebben
op de bedrijfsvoering. Tevens is de bedrijfsvoering van de beleids-DG’s en
de centrale stafdiensten geconcentreerd bij de Shared Service Organisatie
(SSO). Met deze concentratie is een compacte en efficiënte inrichting van
de bedrijfsvoering gerealiseerd. SSO-ICT werkt inmiddels ook voor VWS
en SZW. Daartoe zijn mensen en formatieplaatsen overgegaan van SZW
en VWS naar V&W. Per saldo kan hierdoor efficiënter worden gewerkt. Per
1 januari 2009 is de overdracht van de bedrijfsvoeringondersteuning op
het terrein van HRM en Financiën van het KNMI aan de SSO gerealiseerd.
In het kader van de rijksbrede auditfunctie werkt de Departementale Auditdienst samen met de AD van Defensie, op het gebied van kennisdeling en
mobiliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

132

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Risicomanagement
In januari 2008 is gerapporteerd over een audit naar de kwaliteit van het
risicomanagement binnen het ministerie. De conclusie was dat het risicomanagement goed is ingebed in de managementcyclus. In 2008 is het
instrument risicomanagement verder geprofessionaliseerd. In het Audit
Committee is voorts eind 2008 vastgesteld dat bij de grote projecten op
een gestructureerde wijze met risicomanagement wordt omgegaan. De
Tweede Kamer wordt ook over deze risico’s en de wijze van beheersing
ervan geïnformeerd. Daarnaast is er in 2008 aandacht geweest voor
VenW-brede risicothema’s. Het Audit Committee heeft in dit verband
aangegeven in 2009 accent te leggen op de thema’s «Beheersing
ICT-projecten» en «Kennismanagement».
Beheersing ICT
In 2008 is de minister van BZK namens het kabinet gekomen met kaderstelling voor grote ICT projecten. Ook vanuit VenW is hieraan een bijdrage
geleverd. De projecten Modernisering Objectbediening Zeeland en
Walradar vallen onder dit kader. Daarnaast zijn in lijn met de daarover in
het kabinet gemaakte afspraken voorbereidingen getroffen voor het
invullen van de CIO-rol. De ICT governance zal in 2009 verder versterkt
worden.
Aansturing en toezicht op zbo’s
Naar aanleiding van de invoering van de Kaderwet zbo’s zijn rijksbreed de
zbo’s doorgelicht door de Commissie Gerritse. Dit heeft onder meer geresulteerd in een brief van de minister van Verkeer en Waterstaat aan de
Tweede Kamer (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 25 268, nr. 47)
waarin de Kamer wordt geïnformeerd over sanering van een aanzienlijk
aantal zbo’s en de uniformering en aanscherping van de ministeriële
verantwoordelijkheid van de voornaamste zbo’s die onder de minister van
Verkeer en Waterstaat ressorteren. De voorbereiding van de benodigde
wijzigingen in instellingswetgeving is in een vergevorderd stadium. Naar
verwachting worden deze in de eerste helft van 2009 aan de Raad van
State aangeboden. In vervolg op de resultaten van de Commissie Gerritse
is binnen VenW een project gestart om de professionaliteit en uniformiteit
van het toezicht op zbo’s te verbeteren. Resultaat is het besluit tot vorming
van één toezichteenheid die onafhankelijk van beleidsdirecties wordt
gepositioneerd. Toezichtactiviteiten ten aanzien van zbo’s die nu binnen
beleidsdirecties afzonderlijk plaatsvinden worden in deze eenheid ondergebracht.
Rijkswaterstaat
Met de Agenda 2012 zet RWS de ontwikkeling naar dé toonaangevende,
duurzame en publieksgerichte uitvoeringsorganisatie van de overheid
voort. Om mensen binnen RWS doorslaggevend te laten zijn, is de strategische personeelsanalyse cruciaal. Deze analyse van de gewenste competenties van de medewerkers van RWS helpt managers bij het ontwikkelen
en op de goede plek krijgen en houden van hun mensen. Daarbij is tevens
gestart met het ontwikkelen van verticale leertrajecten, waarin betrokkenen uit een productieketen gezamenlijk problemen uit de praktijk analyseren én oplossen. Managers van Rijkswaterstaat begeleiden zelf deze
leertrajecten en vervullen daarmee de rol van opleider. Ook is binnen
Rijkswaterstaat op veel plaatsen de Agenda 2012 met medewerkers doorleefd, om te zorgen dat de doelen en mijlpalen alom bekend zijn. In het
kader van het vernieuwingsproces is in 2008 gestart met het beschrijven
van de taken die in 2012 door medewerkers van RWS zelf zullen worden
uitgevoerd en welk deel door de markt of regionale partners kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

133

Bedrijfsvoeringsparagraaf

worden uitgevoerd. Het beschrijven van kerntaken en de normering ervan,
is noodzakelijk om enerzijds de groei van ruim 30% in de productie van
RWS in de komende jaren tot 2012 te faciliteren en anderzijds om de
personeelstaakstelling te kunnen invullen. Voor een aantal processen zijn
de beschrijvingen ondertussen gereed en met de normering ervan is een
aanvang gemaakt.
Daarnaast werkt RWS aan het op orde krijgen en houden van de areaalgegevens. Deze gegevens zijn belangrijk voor de pro-actieve programmering van het beheer en onderhoud. Om deze reden zijn in 2008 alle drie de
netwerken in kaart gebracht en de bijbehorende areaalgegevens. Tevens
is bepaald wat de achterliggende oorzaken zijn waarom bepaalde gegevens niet op orde zijn en welke acties nodig zijn om dit te verbeteren.
Gezien de omvang van de areaalgegevens zal dit naar verwachting ongeveer twee jaar duren. Het actieprogramma richt zich niet alleen op het op
orde brengen van de gegevens, maar ook op de randvoorwaarden die
nodig zijn om de gegevens op orde te houden.
Inspectie VenW: exploitatietekort en meerjarenbegroting
De Inspectie heeft in 2008 samen met de directie FMC van het ministerie
onderzoek gedaan naar de begroting kosten en opbrengsten van de
Inspectie. De aanleiding daarvoor was het gerealiseerde verlies van 2007
en het verwachte verlies van 2008. Het resultaat van het onderzoek was
dat de Inspectie en de directie FMC inzicht hebben in de verschillen tussen
de kosten- en opbrengstenramingen van de Inspectie en de via de begroting ter beschikking gestelde opbrengsten. Bij Voorjaarsnota 2009 zullen
door de Inspectie en de directie FMC maatregelen worden genomen om
de kosten en opbrengsten van de IVW beter met elkaar in evenwicht te
brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

134

1

39
40
41

37

35
36

34

33

31
32

(1)

7 418 303
– 9 156
215 632

7 413 328
– 9 156
226 265

46 527

114 231

82 108
39 203

134 899
78 030

132 758
64 710

51 005

52 580

51 480
46 220

75 502

8 183 211

Uitgaven

69 567

Verplichtingen

0
0
18 213

454

57 150

98
10 876

0

3 400

454

90 645

Ontvangsten

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (EUR1000)

Niet-beleidsartikelen
Bijdragen Infrastructuurfonds en BDU
Nominaal en onvoorzien
Ondersteunen functioneren VenW

Beleidsartikelen
Integraal waterbeleid
Het bereiken van optimale veiligheid in
of als gevolg van mobiliteit
Veiligheid gericht op de beheersing van
veiligheidsrisico’s
Betrouwbare netwerken en acceptabele
reistijd realiseren
Mainports en logistiek
Bewaken, waarborgen en verbeteren
van kwaliteit leefomgeving gegeven de
toename van mobiliteit
Weer, klimaat, seismologie en ruimtevaart

TOTAAL

Art. Omschrijving

Bedragen in x € 1 000

6 783 365
0
318 172

50 396

47 234

68 630
62 414

50 332

45 727

104 685

Verplichtingen

6 597 874
0
247 826

44 822

77 126

122 585
58 521

54 083

52 814

77 127

7 332 778

Uitgaven

72
0
22 048

0

56 806

3 245
26 681

122

3 341

1 029

113 344

– 634 938
9 156
102 540

11 193

– 3 4874

– 64 128
– 2 296

4 112

– 5 753

35 118

Verplichtingen

– 815 454
9 156
21 561

– 1 705

– 3 7105

– 1 2314
– 1 9509

3 078

234

1 625

– 850 433

Uitgaven

3 835

72

– 454

– 344

3 147
15 805

122

– 59

575

22 699

Ontvangsten

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

Realisatie1

Ontvangsten

(3)=(2)-(1)

(2)

7.1 DEPARTEMENTALE VERANTWOORDINGSSTAAT 2008 VAN HET MINISTERIE VAN VERKEER
EN WATERSTAAT (XII)

7. VERANTWOORDINGSSTATEN

DEEL C. DE JAARREKENING

De Jaarrekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

135

Ve r a n t w o o r d i n g s s t a t e n B a t e n - L a s t e n d i e n s t e n

7.2 VERANTWOORDINGSSTATEN BATEN-LASTENDIENSTEN
Samenvattende verantwoordingsstaat 2008 inzake batenlastendiensten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII)
Bedragen in x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie1

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

Baten-lastendienst KNMI
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

44 371
44 591
– 220

48 154
48 481
– 327

3 783
3 890
– 107

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

2000
2 290

1 528
2 337

– 472
47

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie1

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

Baten-lastendienst RWS
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

1 986 580
1 986 580
0

2 563 730
2 592 083
– 28 353

577 150
605 503
– 28 353

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

86 000
140 722

74 847
109 442

– 11 153
– 31 280

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie1

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

Baten-lastendienst IVW
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

98 113
98 113
0

104 477
108 773
– 4 296

6 364
10 660
– 4 296

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

11 159
16 003

13 599
10 150

2 440
– 5 853

Omschrijving

Bedragen in x € 1 000

Omschrijving

Bedragen in x € 1 000

Omschrijving

1

De bedragen zijn steeds naar boven afgerond (EUR1000)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

136

De Saldibalans

7.3 SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2008 VAN HET
MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT (XII) EN DE BIJ DIE
SALDIBALANS BEHORENDE TOELICHTING

Activa:
Begrotingsuitgaven
Liquide middelen
Intra-comptabele vorderingen
Extra-comptabele vorderingen
Leningen u/g
Voorschotten
Tegenrekening leningen o/g
Tegenrekening openstaande verplichtingen
Tegenrekening garantieverplichtingen

€
€
€
€
€
€
€
€
€

Totaal-activa

€ 15 871 644 369,09

Passiva:
Begrotingsontvangsten
Rekening-courant RHB
Intra-comptabele schulden
Leningen o/g
Openstaande verplichtingen
Openstaande garantieverplichtingen
Tegenrekening extra-comptabele vorderingen
Tegenrekening leningen u/g
Tegenrekening voorschotten
Sluitrekening met Infrastructuurfonds

€
€
€
€
€
€
€
€
€
€

Totaal-passiva

€ 15 871 644 369,09

7 332 777 965,39
380,00
6 536 786,08
19 634 637,53
6 645 157,48
4 534 773 150,33
32 330 588,54
2 626 945 703,74
1 312 000 000,00

113 344 622,74
6 945 366 977,79
31 880 121,73
32 330 588,54
2 626 945 703,74
1 312 000 000,00
19 634 637,53
6 645 157,48
4 534 773 150,33
248 723 409,21

7.3.1 Inleiding
Samenstelling

Als een minister meer dan één begroting beheert, in dit geval Verkeer en
Waterstaat (XII) en het Infrastructuurfonds, wordt per begroting een saldibalans opgesteld. Daarom zijn twee overzichten opgesteld. Hierbij is
gebruik gemaakt van de in de begrotingsadministratie van het SAP vastgelegde gegevensstructuur, waarin voor iedere begroting afzonderlijk een
hoofdstuknummer is opgenomen. Posten die niet zonder meer toewijsbaar zijn aan een bepaalde begroting, zijn opgenomen in de saldibalans
van het ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII).
Daarmee is de saldibalans volgens het gestelde in de RDB samengesteld.
Uitzonderingen daarop zijn de leningen en de openstaande garantieverplichtingen.
Hoewel deze een onderdeel vormen van de extra-comptabele vorderingen
en schulden, respectievelijk de openstaande verplichtingen, zijn deze
omwille van de inzichtelijkheid, afzonderlijk gepresenteerd.
7.3.2 Activa
7.3.2.1 Begrotingsuitgaven

Grondslag

€ 7 332 777 965,39

De begrotingsuitgaven van het ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII)
sluiten aan op de Rekening. Ze zijn artikelsgewijs verdeeld in kolom 2
(realisatie) van de Rekening van het ministerie welke Rekening als
verantwoordingsstaat bij de financiële verantwoording behoort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

137

De Saldibalans

€ 380,00

7.3.2.2 Liquide middelen
Grondslag

De rekening liquide middelen is samengesteld uit de kassaldi van de
kasbeheerders en de aan de kasvoorschothouders verstrekte gelden.
€ 6 536 786,08

7.3.2.3 Intra-comptabele vorderingen
De cijfers

Tabel 1 geeft een nadere detaillering in aantallen en openstaande
bedragen per 31 december 2008 verdeeld naar ouderdom. Daarnaast is
een meerjarig perspectief gegeven door de jaren 2006 en 2007 te
vermelden.

Tabel 1: Intra-comptabele vorderingen (bedragen x € 1 000)
Openstaand

2008

posten ≤ 1 jaar
posten > 1 jaar
Totaal

Toelichting

2007

2006

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

95
95
190

3 705
2 832
6 537

100
50
150

3 428
62
3 490

125
10
135

20 194
117
20 311

Alle intra-comptabele vorderingen zijn als direct opeisbaar beschouwd.
Noemenswaardig is de vordering op de Belastingdienst van circa € 4 mln.
welke in 2009 zal worden ontvangen en de vordering in het kader van het
PHARE Twinning programma van de Europese Commissie wat zich richt
op samenwerkingsprojecten om kandidaat lidstaten van de EU te ondersteunen. In dit kader zijn betalingen verricht van circa € 1 mln.. Medio
2009 worden deze projecten afgerond.
€ 19 634 637,53

7.3.2.4 Extra-comptabele vorderingen
De cijfers

De openstaande aantallen en totaalbedragen van de extra-comptabele
vorderingen zijn in tabel 2 gespecificeerd. Daarnaast is een meerjarig
perspectief gegeven door de jaren 2006 en 2007 te vermelden.

Tabel 2: Extra-comptabele vorderingen (bedragen x € 1 000)
Openstaand

2008

2007

2006

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten ≤ 1 jaar
posten > 1 jaar

55
540

1 679
17 956

70
575

4 247
18 140

2 265
2 605

7 527
21 442

Totaal

595

19 635

645

22 387

4 870

28 969

Toelichting

De extra-comptabele vorderingen zijn grotendeels direct opeisbaar. Daar
waar sprake is van dubieuze vorderingen of op termijn opeisbare vorderingen, is dat expliciet vermeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

138

De Saldibalans

Een direct opeisbare vordering (circa € 3 mln.) heeft betrekking op de
regeling Investeringspremie Zeescheepvaart (IPZ), omdat destijds niet
meer werd voldaan aan de gestelde voorwaarden. In een gerechtelijke
procedure is in 2004 vonnis gewezen ten gunste van VenW waarna de
debiteur in hoger beroep is gegaan. Het Hof heeft, met behulp van een
gewezen tussenarrest, nader onderzoek verlangd.
Daarnaast wordt de omvang van het aantal vorderingen mede bepaald
doordat bij het directoraat-generaal Rijkswaterstaat ruim 500 vorderingen
van geringe omvang uitstaan met een gezamenlijk bedrag van ruim € 15
mln. en welke voornamelijk betrekking hebben op het Progis-project.
Noemenswaardig is een tweetal vorderingen in dat kader. Een op Bouwcombinatie dB-2000 V.O.F. (circa € 11 mln.) en één op BAM-Wilma (circa
€ 4 mln.) door onenigheid.
Tenslotte is vermeldenswaardig dat in het kader van de nota RELUS
(Regionale Luchtvaartstrategie) in december 2008 de juridische vervreemding plaatsvond van het aandelenbezit in de N.V. Luchtvaartterreinen
Texel. De 343 aandelen (elk met een nominale waarde en tevens verkrijgingsprijs van € 453,78) zijn verkocht aan de gemeente Texel, de Stichting
Vrienden van Luchtvaartterrein Texel en de Kamer van Koophandel en
Fabrieken voor Noordwest-Holland voor een gezamenlijk bedrag van
€ 203 767,00. Daar de financiële afwikkeling in 2009 plaatsvindt is dat
bedrag als vordering opgenomen en is bij de balanspost Deelnemingen,
waar dat voorheen werd gepresenteerd, een bedrag van € 155 646,61
afgeboekt.
7.3.2.5 Leningen u/g

€ 6 645 157,48

Grondslag

De door VenW verstrekte geldleningen (niet zijnde voorschotten) zijn
afzonderlijk weergegeven. Deze leningen zijn, gezien het specifieke
karakter, zowel op korte termijn opeisbare vorderingen, als op lange
termijn opeisbare vorderingen beschouwd.

De cijfers

Tabel 3 geeft de openstaande bedragen van de verstrekte geldleningen
per geldnemer weer.
Tabel 3: Leningen u/g (x € 1 000)
Naam

Toelichting

Bedrag

Luchtverkeersleiding Nederland

6 645

Totaal

6 645

Bij de verzelfstandiging per 1 januari 1993 van de directie Luchtverkeersbeveiliging, vanaf 2000 LVNL geheten, is onder meer afgesproken, dat het
saldo van de over te dragen activa en passiva wordt gefinancierd door
een door de Staat der Nederlanden aan de LVNL te verstrekken lening.
Deze lening was opgebouwd uit drie onderdelen. Echter met het oog op
een maximale kostenbesparing voor de LVNL is in 1998 overgegaan tot
een vervroegde aflossing van twee van de drie onderdelen.
Nu resteert nog slechts het derde onderdeel met een bedrag van circa € 7
mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

139

De Saldibalans

Dit onderdeel is niet rentedragend, niet aflosbaar en direct opeisbaar bij
een voorgenomen opheffing, overname of fusie van de LVNL.
€ 4 534 773 150,33

7.3.2.6 Voorschotten
Grondslag

De voorschotten betreffen betalingen waarvan nog niet is vastgesteld dat
aan alle relevante voorwaarden is voldaan en gaat met name om subsidies en bijdragen.

De cijfers

Tabel 4 geeft inzage in de aantallen en totaalbedragen van de openstaande voorschotten die in het dienstjaar 2008 en in voorgaande jaren
zijn verstrekt en verdeeld in posten die korter dan een jaar openstaan en
posten die langer dan een jaar openstaan.

Tabel 4: Voorschotten (bedragen x € 1 000)
Openstaand

2008

2007

2006

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten ≤ 1 jaar
posten > 1 jaar

375
330

3 236 043
1 298 730

475
285

3 101 709
759 830

290
165

142 393
2 980 903

Totaal

705

4 534 773

760

3 861 539

455

3 123 296

Tabel 5 verstrekt informatie over de in 2008 afgerekende voorschotten.
Tabel 5: Afgerekende voorschotten (x € 1 000)
Stand per 1 januari 2008
In 2008 vastgelegde voorschotten

3 861 539
2 358 045
6 219 584

Toelichting

In 2008 afgerekende voorschotten

– 1 684 811

Openstaand per 31 december 2008

4 534 773

Op grond van de Wet Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer, die als doel
heeft om op decentraal niveau maatwerk oplossingen mogelijk te maken
voor verkeer- en vervoervraagstukken, zijn tot en met 2008 voorschotten
verstrekt.
In totaal is ruim € 3 956 mln. verstrekt aan de provincies (€ 1 437 mln.),
Stadsregio Amsterdam voorheen Regionaal Orgaan Amsterdam (ROA)
(€ 1 313 mln.), de stadsregio Rotterdam (€ 428 mln.), het Bestuur regio
Utrecht (€ 243 mln.), het Stadsgewest Haaglanden (€ 220 mln.), het
samenwerkingsverband KAN (€ 130 mln.), de regio Twente (€ 98 mln.) en
de regio Eindhoven (€ 87 mln.). Afwikkeling vindt vermoedelijk in 2009
plaats nadat de goedkeurende accountantsverklaringen zijn ontvangen.
In het kader van de verbetering en bereikbaarheid van de personenvervoermarkt zijn met de inwerkingtreding van de vervoerconcessies,
subsidiebeschikkingen verleend aan de Nederlandse Spoorwegen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

140

De Saldibalans

Syntus B.V. om niet rendabele treindiensten te exploiteren. Vanaf 2005 is
voor een totaalbedrag van ruim € 175 mln. aan voorschotten verstrekt
waarvan de afwikkeling in de komende jaren tot en met 2012 wordt
verwacht.
Aan het NLR zijn in de jaren 2006 tot en met 2008 voorschotten verstrekt
die in een tweetal groepen zijn onder te verdelen. Ten eerste als bijdrage
in het exploitatietekort, samenhangende met het eigen basisonderzoek, en
een bijdrage in de exploitatielasten van de DNW van ruim € 64 mln. Ten
tweede bijdragen in de investeringen, in de uitbreiding en verbetering,
van onderzoeksfaciliteiten van circa € 6 mln.
Naar verwachting vindt de afwikkeling in 2009 plaats.
Daarnaast zijn vanaf 2004 voorschotten verstrekt aan de NLR met een
gezamenlijk bedrag van circa € 9 mln. omdat is bijgedragen aan de financiering van een sociaalplan. Afrekening vindt plaats nadat het sociaalplan
is voltooid.
Om een goede bereikbaarheid binnen de economische kerngebieden te
realiseren, de bereikbaarheid van deur tot deur te verbeteren en te zorgen
dat bedrijven en burgers in staat zijn zelf in hun mobiliteitsbehoefte te
voorzien is voor ruim € 34 mln. aan voorschotten verstrekt. Zoals aan de
Stadsregio Amsterdam (circa € 15 mln.), de TU Delft (circa € 7 mln.) voor
het project Superbus, de provincie Noord-Holland (circa € 3 mln.), aan
Senter Novem (circa € 2 mln.), de gemeente Amsterdam (€ 2 mln.) voor
het taxiconvenant en tot slot aan ProRail (ruim € 1 mln.) voor het onderhoud aan de Sun-lijn.
Vanaf 2002 is een gezamenlijk bedrag van ruim € 40 mln. verstrekt aan de
luchthaven Maastricht Aachen Airport, (€ 38 mln.) voor het afkopen van
de jaarlijkse bijdrage in de tekorten in de exploitatiebegroting, die in 2015
worden afgerekend, en in drie tranches een investeringssubsidie, welke in
2009 wordt afgewikkeld, alsmede (ruim € 2 mln.) voor het verleggen van
baandrempels. Daarnaast zijn voorschotten verstrekt aan Groningen
Airport Eelde (circa € 29 mln.), luchthaven Welschap (€ 4 mln.) en
Enschede Airport Twente (€ 2 mln.). Indien de voorschotten niet binnen
vijf jaar wordt aangewend voor de realisatie van een baanrenovatie en
een afwateringssysteem wordt dit terugbetaald. De afwikkeling vindt
vermoedelijk in 2009 plaats.
In het kader van de reductie van verkeersslachtoffers is ter verbetering
van de verkeersveiligheid een gezamenlijk bedrag van € 37 mln. verstrekt
aan onder andere de RDW (ruim € 15 mln.), het CBR (ruim € 11 mln.),
3VO (circa € 4 mln.) en de SWOV (ruim € 4 mln.).
Voor diverse wachtgelduitkeringen zijn aan de Uitvoeringsinstelling
Sociale Zekerheid voor Overheid en Onderwijs (USZO) en aan het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) in 2006, 2007 en 2008 voor ruim
€ 39 mln. aan voorschotten verstrekt. Deze worden, eerst nadat de goedkeurende accountantsverklaringen zijn ontvangen, vermoedelijk in 2009 of
2010 afgewikkeld.
In het kader van het waterbeheer zijn vanaf 2005 voorschotten verstrekt
aan het agentschap EVD voor het programma Partners voor Water (€ 13
mln.) en aan de stichting Civieltechnisch Centrum Uitvoering Research en
Regelgeving (CUR) voor het project Leven met Water (circa € 5 mln.).
Afrekening wordt in 2010 verwacht.
Daarnaast zijn om een goede ecologische en chemische kwaliteit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

141

De Saldibalans

bereiken in de stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde, Eems en
Noordzee onder andere aan diverse gemeenten voorschotten verstrekt
voor een gezamenlijk bedrag van € 3 mln.
Voor het programma Transumo, transitie naar duurzame mobiliteit, is aan
de gelijknamige stichting een voorschot verstrekt (ruim € 19 mln.) voor
duurzame systeeminnovatie. Deze wordt naar verwachting in 2010 afgewikkeld.
Om de CO2 uitstoot te beperken zijn voor diverse programma’s, zoals Het
Nieuwe Rijden en het CO2-reductieplan, voorschotten verstrekt voor circa
€ 15 mln., onder andere aan SenterNovem (circa € 11 mln.). Ook is aan
diverse openbare lichamen voor ruim € 3 mln. aan voorschotten verstrekt
voor het programma Stil, Schoon en Zuinig (SSZ) en roetfilters voor
bussen.
Een voorschot van € 10 mln. is in 2008 verstrekt aan de Stichting Bevordering Kwaliteit Leefomgeving Schipholregio door het ondertekenen van het
convenant Omgevingskwaliteit. Doel van het convenant is om de leefkwaliteit van gebieden waar de hinder van luchtvaartactiviteiten aanwezig
is in stand te houden dan wel te verbeteren.
In de jaren 2004 tot en met 2008 zijn voor het programma Gebruikersondersteuning (GO-2) voorschotten verstrekt aan het Nederlands Instituut
voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart (NIVR) (circa € 7 mln.) en aan
het Nederlands Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) (circa
€ 6 mln.). Dit met als doel om het onderzoek naar de ontwikkeling van
nieuwe toepassingen van de aardobservatie van satellietgegevens te
ondersteunen. Afwikkeling vindt uiterlijk in 2009 plaats.
Aan de Stichting Bodemsanering Nederlandse Spoorwegen is in 2008 is
het kader van leefomgeving spoorwegen een bedrag van ruim € 9 mln.
verstrekt voor de landelijke aanpak van bodemverontreiniging in NS
percelen. Afwikkeling wordt in 2009 verwacht.
Aan het Koninklijk Huis is een voorschot verstrekt (ruim € 5 mln.) voor
functionele kosten dat, na ontvangst van een goedkeurende accountantsverklaring, in 2009 wordt afgewikkeld.
Ook zijn sinds 2005 diverse voorschotten verstrekt voor een gezamenlijk
bedrag van ruim € 8 mln. voor bereikbaarheidsbevorderende en mobiliteitsgeleidende maatregelen aan onder andere het Maritiem Research Instituut
Nederland (MARIN), aan Nederland Maritiem Land (NML) en aan de Stichting Nederland is Logistiek. De verwachting bestaat dat deze voorschotten
uiterlijk in 2009 worden afgewikkeld.
Als gevolg van activiteiten op het gebied van beleidsvoorbereiding en
-evaluatie ten aanzien van de droge infrastructuur, waaronder verkeersbeleid, zijn aan Deltares voor ruim € 12 mln. aan voorschotten verstrekt.
Afwikkeling zal vermoedelijk in 2009 plaatsvinden.
Tot slot zijn aan de Stichting Mainport en Groen voorschotten verstrekt
voor een gezamenlijk bedrag van circa € 8 mln vanwege de groenvoorziening van Schiphol Afwikkeling vindt in 2009 plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

142

De Saldibalans

€ 3 971 276 292,28

7.3.2.7 Tegenrekeningen
Grondslag

Voor de extra-comptabele rekeningen aan de passiva-zijde worden uit het
oogpunt van het evenwichtsverband verscheidene tegenrekeningen
gebruikt.
Deze tegenrekeningen hoeven geen nadere toelichting.
7.3.3 Passiva
€ 113 344 622,74

7.3.3.1 Begrotingsontvangsten
Grondslag

De begrotingsontvangsten van het ministerie sluiten aan op de Rekening.
Deze zijn artikelsgewijs verdeeld in kolom 2 (realisatie) van de Rekening
van het ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII), welke Rekening als
verantwoordingsstaat bij de financiële verantwoording behoort.
€ 6 945 366 977,79

7.3.3.2 Rekening-courantverhouding RHB
Grondslag

Deze rekening geeft de vordering-/schuldverhouding weer tussen het
ministerie van Financiën en VenW.
Dit saldo is gelijk aan de saldobevestiging per 31 december 2008, welke
via een brief van het ministerie van Financiën, d.d. 5 februari 2009,
kenmerk BZ/2009/67 M, aan dit ministerie kenbaar is gemaakt.
€ 31 880 121,73

7.3.3.3 Intra-comptabele schulden
De cijfers

De bij het ministerie voorkomende intra-comptabele schulden zijn in tabel
6 weergegeven. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen de ouderdom en
de totaalbedragen van de openstaande intra-comptabele schulden per
31 december 2008.

Tabel 6: Intra-comptabele schulden (bedragen x € 1 000)
Openstaand

2008

2007

2006

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten ≤ 1 jaar
posten > 1 jaar

85
15

30 337
1 543

140
10

31 409
128

100
10

47 786
81

Totaal

100

31 880

150

31 537

110

47 867

Toelichting

Indien niet expliciet vermeldt, zijn de intra-comptabele schulden als op
korte termijn opeisbare schulden beschouwd.
Noemenswaardige bedragen zijn de ingehouden loonheffing op de salarissen en het werknemersdeel pensioenpremie over de maand december
2008. Deze bedragen, respectievelijk circa € 20 mln. en circa € 11 mln.,
zijn in januari 2009 aan de Belastingdienst en het Algemeen Burgerlijk
Pensioenfonds afgedragen. Ook is circa € 2 mln. ontvangen voor het
PHARE Twinning programma van de Europese Commissie met als doel
kandidaat lidstaten van de EU met samenwerkingsprojecten te ondersteunen. Medio 2009 worden deze projecten afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

143

De Saldibalans

€ 32 330 588,54

7.3.3.4 Leningen o/g
Grondslag

Zoals reeds vermeld bij de leningen u/g zijn ook de door VenW opgenomen geldleningen afzonderlijk als extra-comptabele schuld weergegeven.

De cijfers

Tabel 7 geeft de openstaande schulden per geldgever weer.
Tabel 7: Leningen o/g (x € 1 000)

Toelichting

Naam

Bedrag

Stichting Geluidsisolatie Schiphol (SGIS)
N.V. Luchthaven Schiphol

29 608
2 723

Totaal

32 331

Deze leningen zijn gezien hun specifieke karakter zowel als op korte
termijn opeisbare schulden als op lange termijn opeisbare schulden
aangemerkt.
Zij hebben betrekking op de voorfinanciering van isolatiekosten Schiphol
door de SGIS en de te betalen rente. De lening aan de SGIS wordt afgelost
uit de nog door het ministerie te ontvangen heffingen van luchtvaartmaatschappijen.
Beide leningen zullen naar verwachting in 2012 geheel zijn afgelost.
7.3.3.5 Openstaande verplichtingen

€ 2 626 945 703,74

Grondslag

Het saldo openstaande verplichtingen per 31 december 2008 is opgebouwd uit de in het dienstjaar 2008 aangegane verplichtingen, en de in
voorgaande jaren aangegane en nu nog lopende verplichtingen, welke
niet tot een kaseffect in het dienstjaar 2008 hebben geleid.

De cijfers

Tabel 8 geeft de samenstelling van de openstaande betalingsverplichtingen binnen en buiten begrotingsverband weer.
Tabel 8: Openstaande verplichtingen (x € 1 000)
Stand per 1 januari 2008
Aangegaan in 2008

2 428 788
7 530 936
9 959 724

Tot betaling gekomen in 2008

– 7 332 778

Openstaand per 31 december 2008

7.3.3.6 Openstaande garantieverplichtingen
Grondslag

2 626 946

€ 1 312 000 000,00

In situaties waarbij geen bijdrage wordt verleend voor ondersteuning van
op zichzelf wel wenselijk geachte activiteiten, verleent het ministerie
garanties aan instellingen of particulieren. Met deze staatsgarantie achter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

144

De Saldibalans

zich, zijn deze in staat leningen af te sluiten en kunnen bepaalde zaken
worden gefinancierd.
Toelichting

Een wijziging ten opzichte van de saldibalans 2007 is vermeldenswaardig.
De looptijd van de garantie verstrekt aan de N.V. Luchthaven Schiphol
voor de dekking van het terrorismerisico in de brandverzekering is met
twee jaar verlengd tot 17 april 2009 (12.00 uur). Daarbij wordt de ondergrens halfjaarlijks met € 50 mln. aangepast.
Dit had tot gevolg dat op 17 april en 17 oktober 2008 de ondergrens is
verhoogd tot € 1,2 mld., waardoor het risico is teruggebracht tot € 1,3
mld.

De cijfers

Tabel 9 geeft de samenstelling van het uiteindelijke risico weer, op grond
van de uitstaandegarantieverplichtingen per 31 december 2008.
Tabel 9: Garantieverplichtingen (x € 1 000)
Stand per 1 januari 2008
Nieuw verstrekt in 2008

1 412 000
0
1 412 000

Afname van het risico in 2008

– 100 000

Openstaand per 31 december 2008

1 312 000

7.3.3.7 Tegenrekeningen
Grondslag

€ 4 561 052 945,34

Voor extra-comptabele rekeningen aan de activa-zijde worden uit het
oogpunt van het evenwichtsverband verscheidene tegenrekeningen
gebruikt, zoals de tegenrekeningen extra-comptabele vorderingen, deelnemingen, leningen u/g en voorschotten. Deze tegenrekeningen hoeven
geen nadere toelichting.
7.3.3.8 Sluitrekening met Infrastructuurfonds

Grondslag

€ 248 723 409,21

Deze rekening dient als sluitrekening met de saldibalans, behorend tot de
begroting van het Infrastructuurfonds, omdat voor dit fonds géén gescheiden administratie wordt gevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

145

Balans van het KNMI

7.4 DE BALANSEN PER 31 DECEMBER 2008 VAN DE
BATEN-LASTENDIENSTEN VAN HET MINISTERIE VAN VERKEER
EN WATERSTAAT
KNMI
Balans per 31 december 2008 van het KNMI (Bedragen x € 1 000)
Balans
31-12-2008

Balans
31-12-2007

Activa
Materiele activa
* grond en gebouwen
* installaties en inventarissen
* overige activa
* in ontwikkeling
Onderhandenwerk
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen

277
2 826
3 039
34
2 808
2 581
1 133
2 700

302
3 296
2 872
174
2 386
3 658
1 265
3 439

Totaal activa

15 398

17 392

Passiva
Eigen Vermogen
* exploitatiereserve
* onverdeeld resultaat
Egalisatierekening
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen

1 718
– 327
91
3 125
2 512
2 163
6 116

1 882
– 164
182
2 415
3 169
885
9 023

Totaal passiva

15 398

17 392

Bron: KNMI

Toelichting op de balans
De post Nog te betalen van € 6,116 mln. bestaat uit een post Vooruit
ontvangen bedragen subsidieprojecten (€ 2,279 mln.) en een post Transitorische passiva (€ 3,837 mln.)
De voorzieningen zijn afgenomen van ca. € 3,2 mln. naar ca. € 2,5 mln. De
belangrijkste mutatie is een onttrekking met betrekking tot het Vernieuwingsprogramma van ca. € 0,6 mln.
Van de voorzieningen heeft 78% een looptijd van langer dan een jaar. Dit
wordt met name veroorzaakt door de voor het Vernieuwingsprogramma
opgenomen voorziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

146

Balans van het KNMI

Verloopstaat voorzieningen (Bedragen x € 1 000)

Saldo per 1 jan. 2008
Bij:
Dotatie
Af:
Vrijval
Mutaties

Infrastructuur de Bilt

Flankerend
beleid

224

21

89

3

19

12

32

69
566

69
610

12

32

635

679

12

76

2 200

2 512

Totaal af
Saldo per 31 dec. 2008

224

ARAR 99 Vernieuwingsprogramma
2 835

Totaal

3 169
22

Bron: KNMI

Het Eigen Vermogen bedraagt na verwerking van het verlies € 1,4 mln. Dit
is 2,2% van de omzet van de afgelopen drie jaar.
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2008 (Bedragen x € 1 000)

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Buitengewone baten
Exploitatiebijdrage
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
* personele kosten
* materiele kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
* materieel
* immaterieel
Dotaties voorzieningen
Buitengewone lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)

Oospronkelijk vastgestelde begroting
2008

Realisatie 2008

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

28 452
15 778
50
91

29 311
341
18 317
94
91

859
341
2 539
44
0

44 371

48 154

3 783

30 736
11 936
81

33 033
13 235
108

2 297
1 299
27

1 838

1 987

149

44 591

64
54
48 481

64
54
3 890

– 220

– 327

– 107

Bron: KNMI

Toelichting op de verantwoordingsstaat
In de Rijksbegroting 2008 is een negatief saldo van baten en lasten van
€ 0,22 mln. begroot. Het gerealiseerde resultaat is € 0,327 mln. negatief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

147

Balans van het KNMI

Opbrengst moederdepartement
Door de toevoeging van de loonbijstelling 2008 zijn de opbrengsten van
het moederdepartement toegenomen met € 0,7 mln. Tevens is een
toename in het kader van de implementatie van SAP en de Radar op St.
Maarten van € 0,3 mln. gerealiseerd. De taakstelling in het kader van de
Vernieuwing Rijksdienst heeft de opbrengsten echter met € 0,2 mln.
verlaagd.
Opbrengst overige departementen en opbrengst derden
Extra projectopbrengsten (subsidies) van € 2,4 mln. De kosten zijn echter
met bijna hetzelfde bedrag gestegen.
Voor de opbrengsten uit de luchtvaartmeteorologische dienstverlening is
de realisatie voor 2008 conform de begroting. Dit wordt veroorzaakt door
lagere projectkosten enerzijds en hogere kosten door met name de stijging van de lonen anderzijds.
Een deel van de dienstverlening wordt geleverd aan overige departementen, deze opbrengsten worden begroot onder de opbrengsten derden.
Buitengewone baten
De bijzondere baten betreft een vrijval van de egalisatierekening voor
investeringen herinrichting nieuwbouw (€ 0,09 mln.).
Opbrengsten per productgroep
De opbrengsten gespecificeerd naar productgroep zijn (bedragen x
€ 1 000):
– Weer
€ 28 928
– Klimaat
€ 16 974
– Seismologie
€ 2 066
– Rentebaten
€ 94
– Buitengewone baten
€ 91
Personele lasten
De personele kosten zijn hoger dan begroot. Enerzijds is er een stijging
door de in de cao afgesproken loonstijging (€ 1,1 mln.), extra kosten voor
medewerkers gefinancierd uit externe projecten (€ 0,6 mln. reiskosten),
hogere toelagen (€ 0,6 mln.) en inhuur (€ 1.7 mln.). Anderzijds een daling
door vacatures (€ 1,3 mln.).
Materiële lasten
De materiële kosten van de subsidieprojecten zijn € 0,7 mln. hoger dan
begroot. Omdat het erg lastig is de materiële kosten van de subsidieprojecten ver vooruit te begroten zijn de materiële kosten tot op heden
niet in de begroting opgenomen.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn hoger dan begroot door niet begrote
investeringsuitgaven in ICT in het laatste halfjaar van 2007.
Dotaties voorzieningen
Het betreft een dotatie aan de voorziening dubieuze debiteuren (€ 0,041
mln.) en een tweetal dotaties aan personele voorzieningen (€ 0,23 mln.).
Bijzondere lasten
De bijzondere lasten betreffen boekverliezen op verschrootte vaste activa.
Het negatieve resultaat zal ten laste van het Eigen Vermogen worden
gebracht. Toekomstige verliezen zullen worden voorkomen door bezuini-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

148

Balans van het KNMI

gingen op de personele kosten (taakstelling in het kader van de Vernieuwing Rijksdienst) en het verhogen van de resultaatbijdrage van de
subsidieprojecten.
Kasstroomoverzicht per 31 december 2008 (Bedragen x € 1 000)
(1)

(2)

(3)

Oospronkelijk vastgestelde begroting
2008

Realisatie 2008

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

4 606

3 439

– 1 167

997

69

– 928

– 2 000
– 2 000

– 1 975
457
– 1 518

25
457
482

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom

– 290
2 000
1 710

– 590
1 300
710

– 300
– 700
– 1 000

5. Rekening-counrant RHB 31 december 2008 (=1+2+3+4)

5 313

2 698

– 2 615

1. Rekening courant RHB 1 januari 2008
2.Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom

Bron: KNMI

Toelichting op het kasstroomoverzicht
De voornaamste oorzaken voor de lagere operationele kasstroom zijn een
stijging van het crediteurensaldo met € 1,3 mln., de afname van de
vooruit ontvangen en nog te betalen bedragen met € 2,9 mln. en een
afname van de kortlopende vorderingen/nog te factureren bedragen met
€ 0,8 mln.
De daadwerkelijke investeringen zijn lager uitgevallen dan begroot. De
investeringen zijn deels gefinancierd met een lening en deels uit eigen
middelen.
De investeringen zijn gedaan in installaties en inventaris (€ 0,9 mln.) en in
overige activa (€ 0,8 mln.).
Doelmatigheid
De beleidsprestaties voor Weer, Klimaat en Seismologie zijn in 2008 alle
gehaald. Ondanks de bezuinigingen in het kader van de Vernieuwing
Rijksdienst en het niet toekennen van de prijsbijstelling over 2008 is het
resultaat slechts € 0,15 mln. minder dan begroot. Op grond hiervan kan
worden geconcludeerd dat het KNMI in 2008 doelmatig heeft gefunctioneerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

149

Balans van Rijkswaterstaat

RIJKSWATERSTAAT
Balans per 31 december 2008 van RWS (Bedragen x € 1 000)

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
* grond en gebouwen
* installaties en inventarissen
* overige materiële vaste activa
Financiële vaste activa
Voorraden
MIRT-projecten
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen

Balans 31-12-2008

Balans 31-12-2007

3 594
275 866

4 191
267 087

126 841
36 373
112 652

Totaal activa
Passiva
Eigen Vermogen
* exploitatiereserve
* verplichte reserves
* onverdeeld resultaat
Langlopend vreemd vermogen
Voorzieningen
MIRT-projecten
Crediteuren
Nog te betalen

114 170
13 105
139 812
136 986
–
6 382 163
25 746
42 651
279 339

–
–
11 990 530
25 354
351 788
31 492

7 146 345

12 670 442

21 817
50 012
158
– 28 353

Totaal passiva

50 170
41 152
105
8 913

221 482
–
6 382 163
127 466
393 417

200 007
115 618
11 990 530
56 350
257 767

7 146 345

12 670 442

Bron: Rijkswaterstaat

Toelichting op de balans
Activa
Immateriële vaste activa
De immateriële vaste activa zijn gewaardeerd op het bedrag van de bij
derden bestede kosten, verminderd met de cumulatieve lineaire afschrijvingen. De afname van de immateriële vaste activa wordt onder meer
veroorzaakt door desinvesteringen in softwarelicenties.
Materiële vaste activa
De materiële vaste activa zijn gewaardeerd op aanschafwaarde, verminderd met de cumulatieve lineaire afschrijvingen. De toename van de
materiele vaste activa wordt o.a. veroorzaakt door de stijging van de post
gronden en gebouwen – onder andere als gevolg van het laatste deel van
de oplevering van Westraven en de oplevering van enkele steunpunten en
districtskantoren.
Financiële vaste activa
Onder de financiële vaste activa is het langlopende deel van de vordering
op het Ministerie van Verkeer en Waterstaat opgenomen. Het kortlopende
deel is opgenomen onder de debiteuren.
Bij de start van het agentschap Rijkswaterstaat per 1 januari 2006 is een
vordering op het Ministerie van Verkeer en Waterstaat opgenomen ter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

150

Balans van Rijkswaterstaat

waarde van € 247 mln. Deze vordering was opgenomen onder de overige
vorderingen en overlopende activa. In 2008 zijn er afspraken gemaakt over
de afwikkeling van deze vordering. Resultaat hiervan is dat een deel van
de vordering vrijvalt ten laste van een vrijval van de voorzieningen (€ 110
mln.) en dat een deel van de vordering in 15 jaar wordt afbetaald (€ 137
mln.).
MIRT-projecten
Onder de post MIRT-projecten is het cumulatief van de directe productieuitgaven op lopende MIT/SNIP-projecten tot en met de balansdatum
opgenomen. Hier tegenover staat aan passivazijde ook de post «MIRTprojecten». Deze post is enerzijds toegenomen door realisatie op een
groot aantal projecten, zoals Rijksweg 2 Holendrecht, Rijksweg 2 Tangent
Eindhoven en kleinere projecten. Anderzijds is de post fors afgenomen
door de oplevering van de HSL-Zuid, Rijksweg 14 Wassenaar en een
aantal kleinere projecten.
Debiteuren
De waardering van de post debiteuren vindt plaats tegen nominale
(factuur)waarde of lagere waarde als gevolg van mogelijke oninbaarheid.
De debiteuren ouder dan 2 jaar zijn 100% voorzien tenzij aannemelijk is
gemaakt dat een lager voorziening volstaat. Overige debiteuren worden
afhankelijk van hun ouderdom procentueel voorzien. Bij debiteuren is een
kleine toename van het debiteurensaldo zichtbaar. Bij debiteuren (incl.
voorziening) is een kleine toename van het saldo zichtbaar. Doordat in
2008 extra nadruk is komen te liggen op incasso van vorderingen was de
afwaardering voor oninbaarheid lager. Door deze lagere voorziening
wordt het iets hogere saldo verklaard.
Nog te ontvangen
De post nog te ontvangen bestaat uit overige vorderingen, overlopende
activa en reeds uitgevoerde werkzaamheden en is fors afgenomen door
de opname van de vordering op het moederdepartement onder de financiële vaste activa (zie toelichting Financiële vaste activa).
Liquide middelen
De toename van de post liquide middelen is het gevolg van een ontvangst
van het moederdepartement van € 200 mln. ten behoeve van het basispakket beheer en onderhoud die voorzien was voor 2009 maar reeds in
2008 is voldaan.
Passiva
Eigen Vermogen
Het eigen vermogen bestaat uit een verplichte reserve, een exploitatiereserve en een nog onverdeeld resultaat. De verplichte reserve betreft de
geactiveerde in eigen beheer ontwikkelde software. In 2008 heeft het
agentschap RWS een negatief resultaat gerealiseerd van € 28,4 mln. Het
tekort zal ten laste worden gebracht van de exploitatiereserve. In volgende
jaren zal nog strakker op de kosten worden gestuurd. Het eigen vermogen
blijft ruimschoots binnen het maximum van 5% van de gemiddelde omzet
van de afgelopen 3 jaar (ca. € 2,3 mld.). In onderstaand overzicht is de
ontwikkeling van het eigen vermogen weergeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

151

Balans van Rijkswaterstaat

Ontwikkeling eigen vermogen
(Bedragen x € 1 000)

Stand per
1/1/2006

Stand per
31/12/2006

Stand per
31/12/2007

Stand per
31/12/2008

Eigen vermogen
– exploitatiereserve
– verplichte reserve
– onderverdeeld resultaat

0
324
0

249
75
40 933

41 152
105
8 913

50 012
158
– 28 353

Totaal

324

41 257

50 170

21 817

Bron: Rijkswaterstaat

Langlopend vreemd vermogen
De langlopende lening betreft een lening bij het Ministerie van Financiën
in het kader van de leenfaciliteit. Ten behoeve van de oplevering van
gebouwen en gronden is in 2008 meer geleend bij het ministerie van
Financiën (zie ook de toelichting bij de Materiële vaste activa).
Voorzieningen
De voorziening personeel is bij de overgang naar het agentschap
gevormd ter dekking van kosten verbonden aan toekomstige uitbetalingen
van wachtgeld aan voormalig personeel van Rijkswaterstaat. Dit betrof
een aflopende regeling. In 2008 is de voorziening geheel benut.
In het kader van de afspraken die zijn gemaakt over de afwikkeling van de
vordering op het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, is de voorziening
materieel geheel afgeboekt per 31 december 2008.
Verloopstaat voorzieningen
(Bedragen x € 1 000)

Stand per
1-1-2008

Onttrekking
2008

Vrijval 2008

Dotatie 2008

Stand per
31-12-2008

Voorziening groot onderhoud geb.
Voorziening milieuherstel
Voorziening groot onderhoud vaart.
Voorziening afstoten historische geb.
Voorziening personeel

87 857
9 039
8 225
9 240
1 257

1 330
904
2 630
0
1 257

86 527
8 135
5 595
9 240
0

0
0
0
0
0

0
0
0
0
0

Totaal

115 618

6 121

109 497

0

0

Bron: Rijkswaterstaat

MIRT-projecten
Voor een toelichting wordt verwezen naar de post MIRT-projecten bij de
Activa..
Crediteuren
De toename in 2008 wordt voornamelijk veroorzaakt door een aantal hoge
facturen die te laat zijn ontvangen om nog te kunnen worden betaald in
2008.
Nog te betalen
De stijging van de post nog te betalen is bijna volledig veroorzaakt door
de in 2008 ontvangen bijdrage voor het basispakket beheer en onderhoud
voor 2009 (zie toelichting Liquide middelen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

152

Balans van Rijkswaterstaat

Doelmatigheid
Een doelstelling van de agentschapvorming van Rijkswaterstaat is het
verhogen van de doelmatigheid. Om te kunnen beoordelen hoe de doelmatigheid zich ontwikkelt, wordt gebruik gemaakt van een aantal indicatoren.
+ Apparaatskosten per eenheid areaal (onderverdeeld per netwerk)
Deze indicator zegt iets over de kosten van het apparaat van Rijkswaterstaat voor beheer en onderhoud per eenheid areaal (km2). Een dalende
trend van de kosten die RWS maakt per eenheid areaal geeft een indicatie
van toenemende efficiency op de inzet van het apparaat.
Apparaatskosten per eenheid

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Hoofdwegennet
Hoofdvaarwegennet
Hoofdwatersystemen

€ 18 787
€ 16 929
€ 802

€ 18 749
€ 16 894
€ 800

Bron: Rijkswaterstaat

+ Omzet per fte
Deze indicator geeft aan hoeveel omzet per fte Rijkswaterstaat heeft
gerealiseerd. De omzet wordt gedefinieerd als de gerealiseerde omzet op
de begrotingsartikelen 11, 12, 15 en 16 van het Infrastructuurfonds (GVKAuitgaven) en de gerealiseerde BLS-opbrengsten voor de levering van de
producten van Rijkswaterstaat. Een stijging van het kengetal geeft een
indicatie van toenemende efficiency.
Omzet per fte

Omzet
fte’s
Omzet per fte

Realisatie
2007

Realisatie
2008

€ 3,726 mld.
8 911

€ 4,591 mld.
9 083

€ 418 175

€ 503 485

Bron: Rijkswaterstaat

+ Percentage overhead
Deze indicator geeft aan welk deel (%) van het personeel (in fte’s) binnen
Rijkswaterstaat zich bezighoudt met de bedrijfsvoering. Bedrijfsvoering
omvat alle processen die ondersteunend zijn aan het primaire proces. In
2008 is de definitie van het percentage overhead bijgesteld zodat deze
meer vergelijkbaar is met andere organisatie-onderdelen van VenW.
Percentage overhead

Overhead (in %)

Realisatie
2007

Realisatie
2008

19,1%

16,6%

Bron: Rijkswaterstaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

153

Balans van Rijkswaterstaat

Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2008
Bedragen in € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Bijzondere baten
Exploitatiebijdrage
Totaal baten

1 900 539
–
80 241
800
5 000
–
1 986 580

2 441 401
1 196
110 299
2 752
8 082
–
2 563 730

540 862
1 196
30 058
1 952
3 082
–
577 150

Lasten
Apparaatskosten
* personele kosten
* materiële kosten
Onderhoud
Rentelasten
Afschrijvingskosten
* materieel
* immaterieel
Dotaties voorzieningen
Bijzondere lasten
Totaal lasten

964 262
735 320
228 942
951 843
13 203
54 722
52 816
1 906
2 550
–
1 986 580

1 063 295
720 325
342 970
1 463 931
8 804
47 987
45 842
2 145
–
8 066
2 592 083

99 033
– 14 995
114 028
512 088
– 4 399
– 6 735
– 6 974
239
– 2 550
8 066
605 503

–

– 28 353

– 28 353

Omschrijving

Saldo van baten en lasten
Bron: Rijkswaterstaat

Toelichting op de verantwoordingsstaat
Baten
Opbrengst Verkeer en Waterstaat
De opbrengst moederdepartement betreft de omzet uit hoofde van activiteiten (en de daarmee samenhangende producten) die Rijkswaterstaat
verricht voor het moederdepartement. De opbrengst moederdepartement
is een vergoeding voor:
+ het beheer en onderhoud van de infrastructuur;
+ de apparaatskosten (personeel en materieel) van Rijkswaterstaat die
verband houden met de aanleg en onderhoud van infrastructuur;
+ capaciteit de Rijkswaterstaat levert in het kader van de kennis- en
adviestaken.
De toename van de opbrengsten van het moederdepartement ten
opzichte van de begroting worden in belangrijke mate veroorzaakt door
de toevoeging door middel van een kasschuif van middelen ten behoeve
van met name het versneld uitvoeren van het Beheer en Onderhoud op de
netwerken.
Opbrengsten overige departementen
De opbrengst overige departementen heeft betrekking op van andere
ministeries (o.a. VROM) ontvangen vergoedingen uit hoofde van activiteiten die voor die andere ministeries zijn uitgevoerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

154

Balans van Rijkswaterstaat

Opbrengsten derden
De opbrengsten derden betreffen voor een belangrijk deel ontvangsten in
het kader van de Wet Verontreiniging Oppervlaktewater, ontvangsten voor
kustversterkingprojecten en vaarwegmarkeringen voor andere overheden
en bijdragen van Vlaanderen in beheer en onderhoud van het ScheldeRijnkanaal en het vervangen van twee bruggen bij Terneuzen. Daarnaast
betreffen de opbrengsten vooral vergoedingen voor schades veroorzaakt
door (vaar)weggebruikers aan de (water)wegen. Deze opbrengsten waren
op voorhand niet geheel in te schatten.
Rentebaten
De rentebaten hebben voornamelijk betrekking op vergoedingen over de
rekening courant en korte termijndeposito’s die door Rijkswaterstaat
worden aangehouden.
Bijzondere baten
De bijzondere baten betreffen onder meer de vrijval van een deel van de
voorziening dubieuze debiteuren en boekwinst op de verkoop vaste
activa.
Lasten
Personele kosten
De personele kosten zijn per saldo lager dan begroot. Enerzijds is er
sprake van lagere eigen personeelskosten dan begroot vanwege vacatures. Anderzijds zijn de kosten voor inhuur enigszins hoger dan begroot
door inhuur op vacatures. Deze externe inhuur betreft de inzet van derden
op de werkzaamheden van Rijkswaterstaat in het geval de aanwezige
capaciteit van Rijkswaterstaat ontoereikend is om deze werkzaamheden
zelf te kunnen uitvoeren. Uit de cijfers in onderstaande tabel blijkt o.a. dat
het over 2008 gerealiseerde aantal fte’s behoorlijk lager was dan begroot.
Dit wordt verklaard door een combinatie van hoge uitstroom van medewerkers en moeizame werving op de arbeidsmarkt. Dit verklaart de iets
hogere, weliswaar beheerste, realisatie op inhuur.
Specificatie personele kosten

Begroot

Realisatie

Aantal fte’s
Kosten per fte
eigen personeelskosten
inhuur
Totaal personele kosten

9 635
69
657 580
77 740
735 320

9 083
69
627 926
92 399
720 325

Bron: Rijkswaterstaat

Materiële kosten
De materiële kosten bestaan onder meer uit: bureau-, voorlichtings- en
huisvestingskosten, kosten voor onderhoud en exploitatie van bedrijfsmiddelen en kosten voor huren en leasen van bedrijfsmiddelen. De
hogere realisatie is voornamelijk het gevolg van hogere kosten ten
aanzien van het onderhoud en huren van gebouwen en daarbij behorende
huisvestingskosten en een stijging in uitbestedingen.
Onderhoud
De kosten beheer en onderhoud hebben betrekking op de kosten die in
rekening worden gebracht door derden (met name aannemers en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

155

Balans van Rijkswaterstaat

ingenieursbureaus). Deze voeren werkzaamheden uit die direct bijdragen
aan het beheer en de instandhouding van de infrastructuur. De hogere
realisatie op beheer- en onderhoudskosten is grotendeels veroorzaakt
door het versneld uitvoeren van het onderhoud. Daarnaast is er een aantal
andere oorzaken. Zo zijn er mobiliteitsmaatregelen getroffen om verkeershinder te beperken. Deze maatregelen zijn eerder niet begroot. Verder is
de prijsontwikkeling in de wegensector sterker geweest dan voorzien.
Rentelasten
Dit betreft kosten van rentedragende leningen die bij het ministerie van
Financiënzijn afgesloten en de kosten gemoeid met een tijdelijk negatief
saldo rekening courant.
Afschrijvingskosten
Als gevolg van lagere investeringen dan begroot, zijn ook de afschrijvingen lager dan was begroot. Dit wordt verklaard door te optimistische
ramingen.
Dotaties aan voorzieningen
Er hebben geen dotaties plaatsgevonden (zie toelichting Voorzieningen).
Bijzondere lasten
Dit betreft kosten die niet uit de reguliere bedrijfsuitoefening voortvloeien,
zoals boekverliezen op activa. Deze kosten zijn grotendeels veroorzaakt
door deactivering van vaarwegmarkeringen.
Kasstroomoverzicht per 31 december 2008
(Bedragen x € 1 000)
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

1. Rekening-courant RHB 1 januari 2008

35 405

31 484

– 3 921

2. Totaal operationele kasstroom

38 970

282 442

243 472

Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom

– 86 000
0
– 86 000

– 65 581
9 029
– 56 552

20 419
9 029
29 448

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom

0
0
– 54 722
86 000
31 278

0
0
– 43 861
65 818
21 957

0
0
10 861
– 20 182
– 9 321

19 653

279 331

259 678

5. Rekening-courant RHB 31 december 2008 (=1+2+3+4)
Bron: Rijkswaterstaat

Toelichting op het Kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
Hieronder vallen de inkomsten en uitgaven gedurende 2008 uit de reguliere bedrijfsvoering. De forse positieve kasstroom wordt met name

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

156

Balans van Rijkswaterstaat

veroorzaakt door de in 2008 ontvangen bijdrage voor beheer en onderhoud voor 2009 (zie toelichting Liquide middelen).
Investeringskasstroom
Hieronder vallen de verkopen van activa en de nieuwe investeringen.
Deels door lagere investeringen dan begroot en hogere desinvesteringen
is de investeringskasstroom lager. Over 2008 is geïnvesteerd in immateriële vaste activa (€ 1 555 mln.), materiële vaste activa (€ 60 072 mln.) en
vaste activa in aanbouw (€ 3 955 mln.)
Financieringskasstroom
Hieronder vallen alle geldstromen die te relateren zijn aan de financiering
van het agentschap, te weten:
+ Beroep op de leenfaciliteit (€ 65 818 mln.);
+ Aflossingen op leningen (– € 43 861 mln).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

157

Balans van IVW

Inspectie Verkeer en Waterstaat (IVW) 2008
Balans per 31 december 2008 van IVW
(bedragen x € 1 000)
Balans
31-12-2008

Balans
31-12-2007

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
* installaties en inventarissen
* materiele vaste activa
Debiteuren
Overige vorderingen en overlopende activa
Liquide middelen

4 536

2 812

72
2 528
2 746
1 975
26 858

52
2 635
3 902
9 078
5 553

Totaal activa

38 715

24 032

Passiva
Eigen vermogen
* exploitatiereserve
* verplichte reserve
* onverdeeld resultaat
Leningen bij het ministerie van Financiën
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen

– 536
4 536
– 4 297
3 321
1 138
3 441
31 112

– 2 565
2 813
– 6 044
6 009
654
7 150
16 015

Totaal passiva

38 715

24 032

Bron: IVW

Toelichting op de balans
Activa
Immateriële Vaste Activa
Activering van immateriële vaste activa vindt plaats tegen historische
aanschafprijs.
De afschrijving is lineair over 3 jaar, zonder restwaarde en start in de
maand na ingebruikname. Hiervoor is tevens een verplichte reserve bij het
eigen vermogen (creditzijde) opgenomen. Deze post betreft de zelfontwikkelde softwareproducten die voortkomen uit het informatieplan van
IVW. Afgelopen jaar zijn zeven projecten afgerond en is de software in
gebruik genomen.
Materiële Activa
De geactiveerde materiële activa zijn de dienstauto’s van de Inspectie die
tegen boekwaarde zijn geactiveerd en in 5 jaar worden afgeschreven.
Overige vorderingen en overlopende activa
De overlopende activa zijn aanmerkelijk afgenomen omdat het ministerie
in 2008 de vordering op het moederdepartement betaalde.
Liquide middelen
De Inspectie bezit op dit moment veel liquide middelen. Deze hoge stand
is te verklaren doordat er voor grote ICT-projecten middelen zijn
ontvangen die in komende jaren tot uitgaven leiden. Daarnaast zijn in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

158

Balans van IVW

2008 middelen ontvangen voor aflossing van de vordering op het ministerie en de aanvulling op het eigen vermogen.
Passiva
Eigen vermogen
De verplichte reserve moet worden aangehouden vanwege de activering
van immateriële vaste activa. Bij baten-lastendiensten moet een negatief
eigen vermogen worden aangevuld. Bij IVW zal het negatieve eigenvermogen van € 0,297 mln. derhalve in beginsel bij Voorjaarsnota worden
aangevuld.
Voorzieningen
Als gevolg van gerechtelijke uitspraken in 2008 heeft de Inspectie in 2008
in een tweetal gevallen een schadevergoeding moeten betalen. Omdat de
bedragen en het tijdstip waarop moet worden betaald nog onzeker zijn,
heeft de Inspectie deze bedragen in een voorziening opgenomen.
Nog te betalen
Dit betreft nog niet gerealiseerde middelen voor geoormerkte ICT-projecten (Boordcomputer Taxi en het informatieplan). Tevens worden onder
deze post onder anderen de verplichtingen aan eigen personeel en
vooruitontvangen bedragen van derden verantwoord.
Doelmatigheid en performance
Zoals in de begroting is aangegeven heeft de IVW voor het verbeteren van
haar doelmatigheid, in 2008 met name ingezet op het, binnen de bestaande kostenkaders, verkorten van de doorlooptijd van de vergunningverlenende processen.
Aantal

Gem. doorlooptijd (in dagen)
realisatie

Streefwaarde

Realisatie

Gem/jr

2007
(dagen)

2008

2008

Vergunning goederenvervoer binnenvaart
Vergunningbewijs vervoer binnenvaart
Rijnvaartverklaring
Smartcard digitale tachograaf

160
490
820
60 000

26,4
25,8
25,1
41,0

24,7
22,6
22,8
35,0

26,0
24,0
21,0
38,0

Telefonische wachttijd Informatiecentrum (in minuten)

120 000

1 min.

40 sec.

25 sec

Bron: IVW

Toelichting
De doorlooptijd van de hierboven gepresenteerde vergunningen (de
eerste 4 indicatoren) zijn voor 2008 nagenoeg gerealiseerd. De realisatie
2008 is in totaal gemiddeld 3,7% hoger uitgevallen dan voorzien. Dit wordt
met name veroorzaakt door het verlaat opsturen van de wettelijk
verplichte informatie door. De behandeltijd is voor 80% afhankelijk van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

159

Balans van IVW

tijdige en juiste aanlevering van informatie van de aanvrager. Ten opzichte
van 2007 is er in 2008 over de hele linie niettemin sprake van een verbetering van bijna 8%. De telefonische wachttijd is met ruim 1/3 verkort tot 25
seconden. Ten opzichte van 2007 is hier sprake van meer dan halvering
van de wachttijd.
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2008
(bedragen x € 1 000)

Omschrijving

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
* personele kosten
* materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
* materieel
* immaterieel
Dotaties voorzieningen
Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

73 868
0
24 245
0

79 893
0
23 161
680
744

6 025
0
– 1 084
680
744

98 113

104 477

6 364

92 256
61 812
30 444
1 013

105 042
63 057
41 985
246

12 786
1 245
11 541
– 767

1 092
3 752
0
0

1 030
992
1 137
327

– 62
– 2 760
1 137
327

98 113
0

108 773
– 4 297

10 660
– 4 297

Bron: IVW

Toelichting op de verantwoordingsstaat
Baten
Opbrengst Moederdepartement
De opbrengst moederdepartement betreft de omzet uit hoofde van activiteiten die de Inspectie VenW verricht voor het moederdepartement. De
opbrengst moederdepartement is een vergoeding voor de producten:
+ Inspectie en handhaving;
+ Kennis, advies en berichtgeving.
De opbrengst is in 2008 maandelijks direct als omzet verantwoord,
conform de beoogde uitvoering van het Jaarplan. De Inspectie heeft na
het opstellen van de begroting meer activiteiten uitgevoerd. De meeste
begrotingsmutaties zijn in de suppletoire begrotingen opgenomen. De
afwijking van de oorspronkelijke begroting betreft de gedeeltelijke realisatie van de geoormerkte middelen die in 2007 op de balans waren gereserveerd (€ 0,536 mln.), zoals de Frontoffices (samenwerkende inspecties), de inzet voor Externe Veiligheid en de continuering van toezicht in
de grote steden (het G4 convenant).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

160

Balans van IVW

Opbrengst derden
De opbrengsten derden zijn de aan de afnemers van de producten «toelating en continuering» (T&C) in rekening gebrachte tarieven. De vraag uit
de markt is achtergebleven ten opzichte van de begroting.
Rentebaten
Als gevolg van de hogere stand van de hogere stand van de liquide
middelen heeft de IVW over 2008 rentebaten gerealiseerd. Deze rentebaten betreffen de opbrengsten over het saldo op de rekening-courant bij
de Rijkshoofdboekhouding. Tevens is de renteopbrengst over de
geplaatste deposito’s hierin verwerkt.
Bijzondere baten
De Inspectie heeft in de balans de nog op te nemen vrije dagen van de
medewerkers geactiveerd. In 2008 hadden de medewerkers een lager
verlofsaldo dan in 2007. Dat veroorzaakt een bate ten gunste van de staat
van baten en lasten.
Ook heeft de Inspectie in 2008 een aantal vorderingen op als dubieus
aangemerkte debiteuren alsnog geïnd.
Lasten
Apparaatskosten
De Apparaatskosten betreffen de personele en materiële kosten over 2008.
In het verleden werd bij het opstellen van de begrote lasten de verdeling
tussen personeel en materieel een andere lijn aangehouden dan in de
huidige SAP-inrichting naar voren komt. De begrote personele kosten
bestonden voornamelijk uit de geprognosticeerde loonsommen waarbij
inhuur, uitbesteding en de overige personeelgerelateerde kosten buiten
beschouwing werden gelaten. Deze posten werden begroot onder materiële kosten. Dit leidt tot verschillen in vergelijk met de realisatie. Om
hierin een bestendige gedragslijn te volgen, zijn deze kosten, conform de
oorspronkelijke begroting, in de realisatie weergegeven onder materiële
kosten.
Personele kosten
De personele kosten zijn iets hoger dan begroot. Dit is met name het
gevolg van het gesloten CAO-accoord en een gemiddeld hogere dan
gefinancierde bezetting (969,2 fte ten opzichte van 962,3 fte).
Materiële kosten
De hogere materiële kosten zijn het gevolg van een andere rubricering
binnen de post apparaatskosten, waardoor kosten die onder de materiële
kosten hadden moeten worden begroot, waren onder de personele kosten
zijn begroot. Daar verreweg de meeste kosten van IVW vallen binnen de
categorie apparaatskosten, heeft de hogere realisatie van de begroting
een verhogend effect had op het onderdeel materiële kosten. Dit betreft
onder andere onder andere uitbestedingskosten voor het Informatieplan,
Boordcomputer Taxi, de Externe Veiligheid en het ESAR project bij luchtvaart.
Rentelasten
De rentelasten hebben betrekking op de afgesloten leningen. Deze lasten
zijn lager dan begroot omdat er bij de begroting vanuit werd gegaan dat
er in 2007 veel geleend zou zijn voor het informatieplan; het geleende
bedrag is uiteindelijk lager uitgevallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

161

Balans van IVW

Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten betreffen het wagenpark en geactiveerde projecten
uit het informatieplan. Omdat er minder geïnvesteerd is en veel projecten
uit het informatieplan nog «in aanbouw» zijn, worden er ten opzichte van
het begrote bedrag weinig afschrijvingslasten geboekt onder de immateriële vaste activa.
Dotaties voorzieningen
De rechter heeft de Inspectie in 2008 in twee gevallen in het ongelijk
gesteld. De uitkomst daarvan is dat de Inspectie een schadevergoeding
moet betalen. De Inspectie heeft deze bedragen in een voorziening opgenomen omdat de bedragen en het tijdstip waarop moet worden betaald
nog onzeker zijn.
Verloopstaat voorziening claims derden (Bedragen x € 1000)

2008

Stand begin boekjaar
Dotatie ten laste van het resultaat inzake Vrachtunie
Dotatie ten laste van het resultaat inzake Duricha

0
538
100

Eindstand boekjaar

638

Bron: IVW

Van de voorziening voor wachtgelders is een deel vrijgevallen omdat
bleek dat het deel voor 2008 te hoog was vastgesteld.
Verloopstaat voorziening wachtgeld (Bedragen x € 1000)

2008

Stand begin boekjaar
Dotatie ten laste van het reslutaat
Onttrekking
Vrijval Indexatie 2008

654
2
– 69
– 88

Stand eind boekjaar

499

Bron: IVW

Bijzondere lasten
De buitengewone lasten vloeien, in tegenstelling tot de gewone lasten,
niet direct voort uit de bedrijfsuitoefening. Het betreffen gebeurtenissen
en handelingen van incidentele aard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

162

Balans van IVW

Kasstroomoverzicht per 31 december 2008
(bedragen x € 1 000)
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

0

5 551

5 551

4 844

17 858

13 014

Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom

– 11 159
0
– 11 159

– 7 461
3 802
– 3 659

– 3 698
3 802
7 500

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
4. Totaal financieringskasstroom

0
0
– 4 844
11 159
6 315

0
9 797
– 2 689
0
7 108

0
9 797
2 155
– 11 159
793

5. Rekening-courant RHB 31 december 2008 (=1+2+3+4)

0

26 858

26 858

1. Rekening-courant RHB 1 januari 2008
2. Totaal operationele kasstroom

Bron: IVW

Toelichting op het kasstroomoverzicht
1. Rekening-courant RHB 1 januari 2008
De rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding stond per 1 januari
2008 op € 5,5 mln.
2. Totaal operationele kasstroom
De operationele kasstroom geeft de kasstromen die voortvloeien uit de
bedrijfsvoering weer. Om de operationele kasstroom vast te kunnen
stellen wordt het resultaat zoals vermeld in de staat van baten en lasten
gecorrigeerd voor een aantal stroomgrootheden: toe- of afname vlottende
activa (debiteuren en vorderingen) en van vlottende passiva (crediteuren
en overige vlottende passiva).
Door de toename van de vlottende activa (uitbetaling van het restant
vordering moederdepartement, de afname van het saldo debiteuren (incl.
voorziening) en een afname van de overlopende activa) en door de
toename van het saldo van vlottende passiva (overige schulden en overlopende passiva zijn toegenomen in verband met lopende ICT-projecten)
zorgt ervoor dat er per saldo een grote positieve operationele kasstroom
is ontstaan.
3. Totaal investeringskasstroom
In 2008 zijn 29 auto’s vervangen en betaald. Tevens is er geïnvesteerd in
(immateriële) vaste activa in aanbouw van het Informatieplan. Een aantal
projecten is afgerond waarna de activa aan de immateriële vaste activa
zijn toegevoegd.
4. Totaal financieringskasstroom
In de eerste suppletoire wet 2008 is het negatieve eigen vermogen uit
2007 aangevuld tot nul door middel van een eenmalige storting. Tevens is
gedurende het jaar het eigen vermogen eenmalig versterkt. De aflossingen op de initiële lening en op de leningen afgesloten in 2007 hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

163

Balans van IVW

maandelijks plaatsgevonden. Ook is het in 2007 teveel geleende geld
versneld afgelost. Er is in 2008 geen beroep op de leenfaciliteit gedaan
omdat de positieve liquiditeitspositie hier geen aanleiding toe gaf.
5. Rekening-courant RHB per 31 december 2008
Het positieve saldo aan het einde van het jaar wordt vooral onder andere
verklaard doordat er voor grote ICT-projecten (Informatieplan) middelen
zijn ontvangen die de komend jaren pas tot uitgaven leiden. Daarnaast
heeft de aanvulling van het eigen vermogen en de uitbetaling van de
vordering op het moederdepartement geleid tot een hogere stand van de
rekening courant bij het ministerie van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

164

B i j l a g e 1 To e z i c h t s r e l a t i e s

BIJLAGE 1

Toezichtrelaties
Algemeen
Naar aanleiding van de invoering van de Kaderwet zbo zijn rijksbreed de
zbo’s doorgelicht door de Commissie Gerritse. Dit heeft onder meer geresulteerd in een brief van de minister van Verkeer en Waterstaat aan de
Tweede Kamer (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 25 268, nr. 47)
waarin de Kamer wordt geïnformeerd over sanering van een aanzienlijk
aantal zbo’s en de uniformering en aanscherping van de ministeriële
verantwoordelijkheid van de voornaamste zbo’s die onder de minister van
Verkeer en Waterstaat ressorteren. De voorbereiding van de benodigde
wijzigingen in instellingswetgeving is in een vergevorderd stadium. Naar
verwachting worden deze in de eerste helft van 2009 aan de Raad van
State aangeboden.
In vervolg op de resultaten van de commissie Gerritse is binnen VenW
een project gestart om de professionaliteit en uniformiteit van het toezicht
op zbo’s te verbeteren. Resultaat is het besluit tot vorming van één
toezichteenheid die onafhankelijk van beleidsdirecties wordt gepositioneerd. Toezichtactiviteiten ten aanzien van zbo’s die nu binnen beleidsdirecties plaatsvinden worden in deze eenheid ondergebracht.
De Dienst Wegverkeer (RDW), het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) en de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) zijn opgenomen in de personeelsreductie uit het programma Vernieuwing Rijksdienst. De minister heeft geen formeel-juridische middelen om een
personeelsreductie bij deze organisaties af te dwingen. De betrokken
organisaties hebben echter aangegeven de aan hen gevraagde bijdrage
aan de personeelsreductie op de aangegeven tijd te zullen realiseren. De
daartoe opgestelde plannen van aanpak worden nu uitgevoerd. De voortgang wordt door VenW gemonitord. Recente beleidsinvesteringen op het
vlak van automobiliteit leveren spanningen op met de reductiedoelstelling.
Onderstaand wordt voor een geselecteerd aantal zbo’s en rwt’s een overzicht gegeven van de toezichtbevindingen over 2008. De bijlage wordt
afgesloten met een totaaloverzicht van de zbo’s en rwt’s die onder de
minister van VenW ressorteren. In de begroting van VenW zijn geen
ramingen opgenomen ten aanzien van tariefgefinancierde zbo’s. Om die
reden wordt ook in het jaarverslag geen overzicht van de realisatie opgenomen. Voor een nader beeld van de financiële realisatie van deze organisaties wordt verwezen naar hun respectievelijke jaarverslagen.
ProRail
Per 1 januari 2005 zijn Railverkeersleiding, Railned en Railinfrabeheer
gefuseerd tot één bedrijf, ProRail bv. De relatie Staat – ProRail is per die
datum gebaseerd op de spoorwegwet en de (beheer)concessie die op
grond van de Spoorwegwet per 1 januari 2005 aan ProRail is verleend.
ProRail ontvangt jaarlijks een subsidie voor Beheer en Instandhouding.
Deze subsidie is gebaseerd op de Wet en het Besluit Infrastructuurfonds.
Verder is de Staat honderd procent aandeelhouder in ProRail (via RIT).
ProRail is een RWT. In 2007 is gewerkt aan de opzet van programmatisch
toezicht ter verdere professionalisering van het toezicht. Dit heeft geleid
tot een nieuwe toezichtsvisie in 2008, waarin ook de overgang naar
outputsturing per 1 januari 2008 is verwerkt. Het tekort op de egalisatierekening voor exploitatiebijdragen is afgenomen van € 45 miljoen nega-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

165

B i j l a g e 1 To e z i c h t s r e l a t i e s

tief tot € 32 miljoen negatief. De egalisatierekening is als gevolg van een
stelselwijziging vanaf de jaarrekening 2006 onderdeel van de post overlopend passief. De jaarrekening ProRail 2008 wordt eind april 2009 in de
Algemene Vergadering van Aandeelhouders besproken.
Dienst Wegverkeer (RDW)
De tarieven voor 2009 zijn vastgesteld en goedgekeurd. Voor 2009 is
sprake van een gemiddelde tariefstijging van 0,5%. Hiermee blijven de
tarieven onder het inflatieniveau. Dit wordt bereikt door een groot aantal
tarieven op een gelijk niveau te houden ten opzichte van 2008 en enkele
tarieven te verhogen. De geringe gemiddelde tariefverhoging kan onder
andere worden gerealiseerd vanwege het feit dat de RDW zich voor 2009
wederom een efficiencytaakstelling oplegt. Bij de goedkeuring van de
tarieven zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen. De begroting en
het Financieel Meerjarenbeleidsplan zijn eveneens goedgekeurd. Ten
aanzien van de jaarrekening 2007, waarover een goedkeurende accountantsverklaring is afgegeven, zijn geen bijzonderheden te melden.
Doordat het exploitatieresultaat zich in 2008 positiever heeft ontwikkeld
dan geraamd, is een aantal tarieven in 2008 tussentijds verlaagd. Deze
tussentijdse tariefverlaging had tot doel om de in 2007 geconstateerde
overreserve niet verder toe te laten nemen. De RDW heeft met de
getroffen maatregelen een start gemaakt met de afbouw van deze overreserve. Met de RDW is afgesproken dat de overreserve eind 2011 volledig
zal zijn afgebouwd. In 2008 heeft de RDW een plan opgesteld waarmee
een bijdrage wordt geleverd aan het kabinetsbeleid om een reductie van
het aantal fte met 10% per eind 2011 (t.o.v. de peildatum 1-1-2006) te
realiseren.
Uit het jaarverslag 2007 van de RDW blijkt dat wederom sprake is geweest
van een toename van het aantal activiteiten/handelingen. Nagenoeg alle
prestatie-indicatoren, over o.a. wacht- en doorlooptijden en steekproefpercentages, vielen in 2007 (ruim) binnen de gestelde afspraken. Voor de
wachttijd van de afgifte van ontheffingen voor exceptioneel transport is
geconstateerd dat deze boven de norm is uitgevallen. Aan de RDW is
gevraagd om extra aandacht te besteden aan de realisering van de normtijden. Het aantal klachten en Nationale Ombudsmanzaken is in 2007 ten
opzichte van 2006 in absolute aantallen iets toegenomen. Vanwege de
toename van het aantal activiteiten is het aantal klachten en Nationale
Ombudsmanzaken relatief gezien nog zeer gering. Het aantal bezwaarschriften is in 2007 ten opzichte van 2006 afgenomen. Door de Raad van
Toezicht worden de ontwikkelingen op o.a. het gebied van de prestatieindicatoren nauwlettend gevolgd. Uit de jaarlijkse rapportage van de Raad
van Toezicht, die tegelijkertijd met de jaarstukken van de RDW aan de
minister wordt aangeboden, zijn geen bijzonderheden naar voren
gekomen.
Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR)
De kwaliteit van de dienstverlening van het CBR was in 2008 op een aantal
onderdelen onvoldoende. Voor de reserveringstermijnen voor praktijkexamens gold dat de feitelijke wachttijd hoger was dan de norm van 6–8
weken. Daarnaast was er sprake van lange doorlooptijden op het gebied
van de afhandeling van aanvragen voor een verklaring van geschiktheid
en van de vorderingsprocedure. Door de Tweede Kamer der StatenGeneraal is een aantal vragen gesteld over de kwaliteit van de dienstverle-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

166

B i j l a g e 1 To e z i c h t s r e l a t i e s

ning en in 2008 heeft tweemaal een Algemeen Overleg plaatsgevonden
over dit onderwerp.
De minister van Verkeer en Waterstaat heeft in april het CBR een aanwijzing gegeven om maatregelen te treffen om de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren. Het CBR heeft ondertussen tijdelijke en structurele
maatregelen getroffen om de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren. Het voert te ver om hier een volledig overzicht van de getroffen
maatregelen te geven. Het betreft o.a.: de aanpassing van het reserveringssysteem voor praktijkexamens; overwerk; digitalisering van de
vorderingsprocedures; invoering van digitale dossiers voor de medische
zaken en wervingsacties voor medische specialisten. De minister van
Verkeer en Waterstaat heeft de Tweede Kamer der Staten-Generaal schriftelijk geïnformeerd over de maatregelen (Kamerstuk 29 398, nr. 122 en
kamerstuk 29 398 nr. 130).
Als gevolg van de maatregelen is de gemiddelde reserveringstermijn voor
de praktijkexamens aan het eind van 2008 afgenomen naar vier weken en
zijn de doorlooptijden op de andere terreinen verbeterd. De minister van
Verkeer en Waterstaat zal de ontwikkeling van de kwaliteit van de dienstverlening nauwlettend blijven monitoren en aan de Raad van Toezicht
CBR is gevraagd om de ontwikkeling eveneens nauwlettend te volgen en
zonodig maatregelen te treffen om de kwaliteit van de dienstverlening te
waarborgen. De minister van VenW zal in 2009 met het CBR nadere
afspraken maken over prestatie indicatoren voor de kwaliteit van de
dienstverlening.
In 2009 zal een voorstel voor een Instellingswet CBR aan de StatenGeneraal worden aangeboden. De overeenkomst van de Staat der Nederlanden met het CBR, gesloten d.d. 15 november 2001 is in 2008 verlengd
tot 31 december 2010. In deze overeenkomst zijn onder meer de bepalingen opgenomen over de taken van het CBR, het bijhouden van een
transparante administratie, de wederzijdse informatieplicht, de beveiliging
van gegevens, het jaarverslag en de jaarrekening.
Ook het achterliggende Controleprotocol is verlengd tot 31 december
2010. In het Controleprotocol zijn zowel de algemene uitgangspunten als
de specifieke vereisten vermeld die bij de uitvoering van de controle van
de jaarrekening en het jaarverslag in aanmerking dienen te worden
genomen.
Ten aanzien van de jaarrekening 2007, waarover een goedkeurende
accountantsverklaring is afgegeven, zijn geen bijzonderheden te melden.
In 2007 is de totale omvang van de reserve iets toegenomen als gevolg
van een positief exploitatieresultaat. In 2008 heeft het CBR een plan opgesteld waarmee een bijdrage wordt geleverd aan het kabinetsbeleid om
een reductie van het aantal fte met 10% per eind 2011 (t.o.v. de peildatum
1-1-2006) te realiseren. De tarieven zijn voor het jaar 2009 overeenkomstig
de normale procedure vastgesteld en gepubliceerd in de Staatscourant.
Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL)
Het algemene beeld van de werking en doeltreffendheid van de LVNL is
dat de organisatie een goede prestatie levert en zich daarbij steeds meer
openstelt voor kritiek. Gezien de economische neergang die eind 2008 is
ingezet neemt de dringende noodzaak toe om binnen de luchtvaartsector
naarstig te zoeken naar mogelijkheden om kosten te besparen. Ook LVNL
is zich mede gezien de economische neergang bewust van haar positie als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

167

B i j l a g e 1 To e z i c h t s r e l a t i e s

overheid met verantwoordelijkheid voor de publieke belangen en tevens
als dienstverlener aan en met de luchtvaartsector. Daarom zijn eind 2008
tussen Rijk en LVNL principeafspraken gemaakt over het inzichtelijk maken
van verantwoorde kostenreductiemogelijkheden bij LVNL. De effecten van
deze afspraken zullen in 2009 tot resultaat dienen te leiden.
Het overleg van de Raad van Toezicht van LVNL heeft in 2008 regelmatig
plaatsgevonden. Voor VenW is er een waarnemer in de Raad van Toezicht.
De aandacht van de Raad was gericht op reductie van de (personeels)kosten en efficiëntie van de bedrijfsvoering. Overige belangrijke onderwerpen in 2008 waren het Kabinetsstandpunt Schiphol en Mainport
ontwikkeling, de totstandkoming aan het Aldersadvies, de internationale
ontwikkelingen ingevolge Single European Sky (SES), de invoering van
een nieuw heffingenregime, ontwikkeling prestatiesturing, governance,
civiel- militaire samenwerking of integratie, de taakstelling en de zorgelijke stijging van de personeelskosten bij LVNL.
In 2008 is uitvoering gegeven aan de Wet luchtvaart voor wat betreft de
relaties tot LVNL, Eurocontrol (MUAC) en KNMI. Dit betekent onder meer
toepassing van de procedures en beoordeling in het kader van de goedkeuring van de begrotingen en de goedkeuring van de nationale en
Eurocontrol-heffingen. De in 2008 door LVNL ingediende begroting en
tariefvoorstel voor het jaar 2009 zijn goedgekeurd. Voor de financiële
meerjarenbegroting 2010–2013 heeft de raad van toezicht geen instemming verleend gezien de onzekerheden als gevolg van de economische
neergang. Gezien deze onthouding van instemming kan door de minister
geen goedkeuring worden verleend voor de meerjarenbegroting en
voldoet LVNL op dit punt niet aan de wet luchtvaart. LVNL zal een nieuwe
financiële meerjarenbegroting in november aanbieden aan de Raad van
Toezicht respectievelijk de Minister.
Naast de begroting 2009 is goedkeuring verleend aan het voorgestelde
tarief voor het jaar 2009 voor de terminal (plaatselijke) heffing en voor de
helikopterheffing. Voor de goedkeuring van het tarief voor de en-route
heffing is overeenkomstig de vaststellingsprocedure het tariefvoorstel
gedaan in Eurocontrol-verband. Het tarief van het en-route verkeer stijgt
met ca. 9,25%. Ten behoeve van het plaatselijke (terminal) verkeer is een
tariefstijging van ca. 9,63% voorzien van het LVNL-deel van de unit rate.
Het tarief ten behoeve van de helikopters daalt aanzienlijk met ca. 28%. De
Jaarrekening 2007 is in 2008 met goedkeurende accountants-verklaring
inclusief rechtmatigheidverklaring aan Verkeer en Waterstaat ter informatie aangeboden.
NIWO
Per 1 mei 2009 treedt de nieuwe Wet wegvervoer goederen in werking. In
anticipatie op de inwerkingtreding heeft het NIWO de basis voor de
tarievenstructuur herijkt. Hierdoor is het mogelijk – onvoorziene omstandigheden daargelaten – de komende vijf jaar per saldo budgettair neutraal
te opereren terwijl de tarieven ongewijzigd blijven.
Innovam/IBKI
In 2008 is opnieuw een tariefverlaging van 5% vastgesteld voor de
APK-examens. Deze tariefverlaging was mogelijk als gevolg van een
efficiëntere inrichting van de bedrijfsvoering door verdere stroomlijning
van de interne organisatie en de inzet van ICT. De tarieven voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

168

B i j l a g e 1 To e z i c h t s r e l a t i e s

examens in het kader van de Wet Rijonderricht Motorvoertuigen zijn in
2008 wederom niet gewijzigd.
Op de uitvoering van de examens Wet Rijonderricht Motorvoertuigen,
keurmeester APK en installateur LPG wordt toezicht uitgeoefend door
zogenoemde Rijksgecommitteerden. Uit de verslagen van de Rijksgecommitteerden WRM en APK is gebleken dat de examens op een goede
wijze worden uitgevoerd en zijn geen bijzondere aandachtpunten naar
voren gekomen. Voor de uitvoering van de publieke taken is geen afzonderlijke reserve gecreëerd.
Stichting Vaarbewijzen- en Marifoon Examens (VAMEX)
Per 1 januari 2007 is de VAMEX aangewezen als exameninstelling voor het
klein vaarbewijs. De VAMEX is daarbij een traject gestart dat moet leiden
tot een kwaliteitsverbetering van zowel de examenorganisatie als van de
examens. In 2008 heeft een organisatieverandering binnen de VAMEX
plaatsgevonden zodat de interne sturing verbeterd is, de uitgifte van de
vaarbewijzen gemandateerd is aan de VAMEX en de examens en uitgifte
van het grootpleziervaartbewijs worden ondergebracht bij de VAMEX.
Voor de burger is duidelijker bij wie ze moeten zijn voor vaarbewijzen
voor de recreatievaart en het toezicht op en het relatiemanagement met
de organisatie belast met bovengenoemde vaarbewijzen kan efficiënter en
effectiever worden vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

169

X

keuren pleziervaartuigen
keuren scheepsuitrusting
medische keuring
keuren motorvoertuigen
afnemen examen
verkeersinformatie- en aanwijzingen

X
X
X
X
X

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

33.02.02
33.02.02
n.v.t.

33.02.02

34.01.06
n.v.t.
33.02.02

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

35.04.04

35.03.02
32.01

32.01

Begrotingsartikel(en)

6 072

Raming

Nb. Bij inwerkingtreding nieuwe wetgeving RBLM zullen de regionale luchthavens geen RWT meer zijn. Naar verwachting is dit juli 2009.

beloodsen van schepen
beloodsen van schepen
klassificeren van schepen

div
X
X

X

X
X
X

X

Nationale Loodsencorporatie (NLC)
div
Regionale Loodsencorporaties (RLC’s)
X
Klassebureaus art. 6 Schepenwet en art. 6 en 3.1
Schepenbesluit 1965
Keuringsinstanties Pleziervaartuigen
Keuringsinstanties Scheepsuitrusting
Keuringsartsen Scheepvaart
APK-erkenninghouders
Landelijke Examencommissie verkeersinformatie en verkeersaanwijzingen (scheepvaart)

Rijkshavenmeester Rotterdam

X

X

afnemen examen rij-instructeur,
APK-keurmeester
afnemen examen klein vaarbewijs
inschrijven eigen vervoer
div. bevoegdheden
zorgdragen voor ontvangstinrichtingen voor scheepsafval
havenverkeersleiding

X
X

X

X

X

slottoewijzing

X
X

Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL)
Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR)
Stichting Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie (NIWO)
Stichting Airport Coordination Netherlands
(SACN)
Innovam Branche Kwalificatie Instituut van de
stichting VAM (IBKI)
stichting Vaarbewijzen en Marifoon Examens
(VAMEX)
Stichting Inschrijving Eigen Vervoer (SIEV).
Bevoegde Autoriteiten Rijnvaart
Havenbeheerders

X

Functie

X
X

X

Dienst Wegverkeer (RDW)

ZBO

keuren en registreren
voertuigen/onderdelen
luchtverkeersbegeleiding
afnemen div. mobiliteitsexamens
afgeven vergunningen

RWT

Naam organisatie

6 417

Realisatie

div.
div.
div.
div.
n.v.t.

www.portofrotterdam.com
www.loodswezen.nl
www.loodswezen.nl
div.

www.siev.nl
n.v.t
div.

www.vamex.nl

www.ibki.nl

www.slotcoordination.nl

www.niwo.nl

www.lvnl.nl
www.cbr.nl

www.rdw.nl

URL

B i j l a g e 1 To e z i c h t s r e l a t i e s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

170

Bijlage 2 Aanbevelingen Algemene Rekenkamer

BIJLAGE 2

Aanbevelingen Algemene Rekenkamer
Inleiding
De Algemene Rekenkamer (AR) sprak in haar rapport bij het jaarverslag
(RJV) 2007 (Kamerstuk 2007–2008, 31 444 XII, nr. 2) een oordeel uit over
het financieel en materieel beheer van het ministerie van Verkeer en
Waterstaat. Volgens de AR is de bedrijfsvoering van het ministerie van
Verkeer en Waterstaat in 2007 verbeterd. De onvolkomenheden ten
aanzien van het financieel en materieel beheer van de Inspectie VenW en
ten aanzien van het financiële systeem SAP zijn opgelost. Daarmee was
VenW naar het oordeel van de AR niet vrij van onvolkomenheden.
Daarom is voor 2008 toegezegd:
1. De stijgende lijn in de verbetering van het verplichtingenbeheer door
te zetten met als ambitie de bestaande onvolkomenheid bij de
bestuurskern van VenW op te lossen.
2. De stijgende lijn in de verbetering van het contractbeheer (m.n. de
prestatiebestekken van RWS) door te zetten met ook hier de ambitie de
bestaande onvolkomenheid op te lossen.
3. De nieuw geconstateerde onvolkomenheid van het materieel beheer
bij Rijkswaterstaat (RWS) en het koninklijk Meteorologisch Instituut
(KNMI) op te lossen.
4. Een extra impuls aan de bruikbaarheid van de beleidsinformatie in de
begroting en het jaarverslag te geven.
De aanpak op deze toezeggingen is geborgd in de managementcontrolcyclus over 2008 en de voortgang is gedurende het jaar besproken in het
Audit Committee. Hieronder wordt puntsgewijs op de genomen maatregelen ingegaan.
Opvolging toezeggingen
Ad 1. Het verplichtingenbeheer Bestuurskern VenW
De AR constateerde dat in 2007 de tijdigheid van de vastlegging van
verplichtingen tussen € 50 000,- en € 1 000 000,- onvolkomen was bij de
bestuurskern.
Eerdere inspanningen
Een goed financieel beheer is van groot belang voor een investeringsdepartement als VenW. Verbetering van het verplichtingenbeheer staat
dan ook al sinds 2006 hoog op de agenda. In 2006 is prioritair ingezet op
de verbetering van het beheer van grote verplichtingen (boven
€ 100 000,-). Deze verplichtingen betreffen rond de 80% van het financiële
volume van VenW. In 2007 zijn vereenvoudigingsmaatregelen genomen
voor het beheer van kleine verplichtingen (onder € 50 000,-).
Maatregelen 2008
In 2008 is de verantwoordelijkheid voor het op een juiste wijze aangaan en
tijdige vastlegging van verplichtingen nadrukkelijk bij diensthoofden van
de bestuurskern gelegd. De diensthoofden hebben hun medewerkers
geïnstrueerd over juiste en tijdige aanlevering van gegevens over aangegane verplichtingen aan de Shared Service Organisatie van VenW (SSO).
De diensthoofden monitoren de opvolging van deze instructies aan de
hand van overzichten van de SSO. Door deze veranderde «tone at the
top» begint zich in binnen de bestuurskern een cultuurverandering af te
tekenen. Als voorbeeld kan het Directoraat Generaal Mobiliteit dienen. In
november is nadrukkelijk het gesprek gezocht door de DG met managers,
medewerkers en SSO/F&I.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

171

Bijlage 2 Aanbevelingen Algemene Rekenkamer

Dit heeft er toe geleid dat:
+ overtreders maandelijks gepubliceerd worden;
+ overtreders maandelijks uitgenodigd worden voor een gesprek met
DG;
+ het (midden)management nadrukkelijker zal sturen en aanspreken;
+ SSO/F&I op onderdelen klantgerichter en meer pro-actief zal gaan
opereren.
Ook het project Vereenvoudiging Financieel Beheer draagt bij aan het
oplossen van de problematiek rond de tijdige vastlegging van verplichtingen. In 2007 zijn elf voorstellen uitgewerkt die voornamelijk betrekking
hebben op de vereenvoudiging van het inkoopproces. Op basis van een
benchmark en risicoanalyse zijn deze voorstellen voorzien van beheersmaatregelen die zijn gericht op beperking dan wel tijdige signalering van
de geïdentificeerde risico’s. De vereenvoudigingen zijn in 2008 geïmplementeerd.
Ad 2. Het contractbeheer
De Algemene Rekenkamer beoordeelde het beheer van prestatiebestekken
als onvolkomen. Wel constateerde de Algemene Rekenkamer in 2007 een
duidelijke verbetering in het contractenbeheer bij Rijkswaterstaat onder
systeemgericht contractbeheer (SCB). Geadviseerd werd te investeren in
het bevorderen van kennis en kunde over SCB bij de opdrachtnemers van
Rijkswaterstaat en in de lopende overgang van theorie naar praktijk
voldoende compenserende maatregelen te blijven inbouwen.
Prestatiebestekken
Op basis van de bevindingen over 2007 met betrekking tot de prestatiecontracten «oude stijl» bleken vier diensten achter te blijven met betrekking tot de beheersing. Aan het eind van 2008 zijn deze contracten bij drie
van de vier diensten op orde gekomen. Bij de vierde dienst is er op dit
moment voldoende managementaandacht om binnenkort ook het
gewenste beheersniveau te bereiken.
Systeemgericht contractbeheer
In 2008 is bij de start van de meeste projecten expliciet stilgestaan bij SCB
en de visie van de opdrachtnemer op kwaliteitsborging. Bij een aantal
inlichtingensessies is SCB door Rijkswaterstaat aan potentiële inschrijvers
toegelicht. Tevens heeft Bouwend Nederland een handleiding uitgebracht
over kwaliteitsborging bij Design&Constructcontracten.
In 2008 is de toets op het betaalcriterium als compenserende maatregel
binnen SCB gecontinueerd. De DAD oordeelde op basis van een operational audit over de periode januari t/m september 2008 positief over de
vooruitgang bij de verankering van SCB bij Rijkswaterstaat. Op basis van
de bevindingen uit deze audit is tevens besloten een Rijkswaterstaat breed
plan van aanpak op te stellen voor de implementatie van SCB bij alle
aanleg en beheer en onderhoudscontracten per 2012.
In 2008 is begonnen met het opleiden van medewerkers. Het doel van
deze opleidingen is uiteindelijk te beschikken over voldoende capaciteit
om de SCB toetsen te laten uitvoeren door aantoonbaar gekwalificeerd
personeel. Met name het uitvoeren van de toetsen op een hoger
abstractieniveau (systeem en proces) moest worden ontwikkeld. Eind
2008 hadden 50 medewerkers de opleiding tot hoogwaardige toetser
gevolgd bij een extern bureau. Ook is een aanvang gemaakt met het
opleiden van circa 120 auditors. Met het Corporate learning center van
Rijkswaterstaat is afgesproken om deze opleidingen in het reguliere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

172

Bijlage 2 Aanbevelingen Algemene Rekenkamer

opleidingspakket op te nemen. Ondertussen zijn ook SCB opleidingen,
specifiek per doelgroep (c.q. projectrol) ontwikkeld.
De effecten van alle genomen maatregelen leiden tot een steeds betere
contractbeheersing. Dat neemt niet weg dat ook het komend jaar nog
aandacht voor dit dossier gewenst is.
Ad 3. Het materieelbeheer
De AR constateerde over 2007 zowel bij Rijkswaterstaat als bij het KNMI
tekortkomingen in het materieel beheer.
Materieelbeheer Rijkswaterstaat
Ten aanzien van het materieel beheer was 2007 voor Rijkswaterstaat een
transitiejaar. In 2007 heeft Rijkswaterstaat bijna al haar materieel beheer
gecentraliseerd bij Dienst Noordzee, de Corporate Dienst en de Data-ICTdienst (DID). Rijkswaterstaat heeft in 2008 zeer veel aandacht besteed aan
het op orde brengen van het materieel beheer bij deze drie diensten. De
DAD constateerde in een operational audit eind 2008 forse verbeteringen
in het materieel beheer. Het beheer van de vloot en gebouwen zijn op
orde gekomen. Echter het operationeel beheer van de vervoermiddelen en
het materieel beheer van de kantoorautomatisering en rekencentra zijn
nog niet op het gewenste niveau. Bij het beheer van de kantoorautomatisering is dat te verklaren uit de vertraging die is opgelopen bij de overdracht van dit beheer aan CapGemini.
Materieelbeheer KNMI
De AR concludeerde in 2007 dat de financiële beheeradministratie, afgezien van de afwikkeling van de aansluiting op de operationele activa,
weliswaar op orde is, doch in feite verslechterd is en dat het operationeel
beheer naar een hoger niveau moet worden gebracht. De DAD constateerde onder meer dat de procedure t.b.v. het materieelbeheer niet meer
geheel toereikend is en dat het verrichten van invoercontroles niet plaats
heeft gevonden.
Het KNMI heeft vervolgens met de DAD een verbeterplan opgesteld voor
het materieel beheer. Hierin zijn de genoemde verbeterpunten opgenomen. Daarnaast zijn ook verbeterpunten opgenomen n.a.v. de reguliere
DAD-audits en -controles. De belangrijkste knelpunten zijn inmiddels
opgelost. De uitkomsten van een inventarisatie van kantoorautomatisering en de facilitaire gebouwgebonden activa zijn in de operationele activa
database verwerkt. Ingevolge de regeling Materieelbeheer is ook een
risicobeleid opgesteld. Hierin zijn per activaklasse de te lopen risico’s
benoemd.
Ad 4. Een impuls aan de beleidsinformatie
De AR constateerde dat de beleidsinformatie in het jaarverslag over 2007
verbeterd is ten opzichte van voorgaande jaren. Echter de bruikbaarheid
kan nog beter.
Impuls voor verbetering
De aandachtspunten die de AR heeft meegegeven zijn de basis geweest
voor een impuls ter verbetering van de beleidsinformatie. Er is een
verbeterplan RPE opgesteld.
Een aantal concrete acties zijn:
+ Een aanscherping van de bepalingen ten aanzien van beleidsinformatie in het jaarverslag 2008 en de begroting 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

173

Bijlage 2 Aanbevelingen Algemene Rekenkamer

+ Het realiseren van concrete verbeteringen van de beleidsindicatoren
bij minstens drie operationele doelstellingen in de begroting van 2010.
+ Workshops voor beleidsmedewerkers die betrokken zijn de totstandkoming van beleidsinformatie. Doel van de workshops is bij te dragen
aan de beschikbaarheid en kwaliteit van de beleidsinformatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

174

Directeur

Functie

BIJLAGE 3

97 043

Belastbaar
jaarloon 2007

22 407

Pensioenafdrachten en
overige voorzieningen
betaalbaar op
termijn 2007
119 450

Totaal 2007

45 682

Belastbaar
jaarloon 2008

9 939

Pensioenafdrachten en
overige voorzieningen
betaalbaar op
termijn 2008
217 500

Ontslagvergoeding

273 121

Totaal 2008

Ontslagregeling

Motivering

Opmerkingen

Op grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (Stb.
2006, 95) is een overzicht opgenomen van medewerkers die in het verslagjaar meer verdiend hebben dan het
gemiddelde belastbare loon van de ministers. Dit gemiddelde belastbare jaarloon is voor 2008 vastgesteld
op € 181 000 Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op de navolgende functionarissen.

Topinkomens

B i j l a g e 3 To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

175

Bijlage 4 Externe inhuur

BIJLAGE 4

Externe inhuur
Uitgaven voor inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel (inhuur
externen) conform definitie Informatiestatuut 2007
Uitgaven in 2008 (in € 1 000)

1

Programma- en apparaatskosten
1. Interim-management
2. Organisatie- en formatieadvies
3. Beleidsadvies
4. Communicatieadvisering
Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)

4 846
5 237
17 503
3 865
31 451

5. Juridisch Advies
6. Advisering opdrachtgevers automatisering
7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

4 913
16 299
13 517
34 729

8. Uitzendkrachten (formatie & piek)1
Ondersteuning bedrijfsvoering

78 027
78 207

Totaal uitgaven externe inhuur (som 1 t/m 8)

144 207

Inclusief uitgaven externe inhuur t.b.v. de uitvoeringsorganisatie RWS die niet – of niet
gemakkelijk – zijn onder te brengen onder de door BZK onderscheiden categorieën van
externe inhuur (ad € 58 miljoen).

Toelichting
Inhuurcontracten voor dienstverlening die niet tot de kernactiviteiten van
RWS behoren en naar aard van de activiteit de aanschaf van een product
betreffen zijn niet opgenomen in het overzicht.
De totale inhuuruitgaven over 2008 liggen met name bij RWS lager dan in
2007. De sterke daling is het gevolg van een hogere bezetting met eigen
personeel door het vervullen van vacatures, een strakke sturing op de
afname van inhuur in het kader van nadere uitwerking van de kernactiviteiten van RWS en om budgettaire redenen, ende keuze om meer
middels uitbesteding aan de markt over te laten («markt-tenzij»).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

176

Bijlage 5 Afkortingenlijst

BIJLAGE 5

Afkortingenlijst

A.
AAS
AMvB
AO
APK
AR
ATM
AVV
AWS

=
=
=
=
=
=
=
=

Amsterdam Airport Schiphol
Algemene Maatregel van Bestuur
Algemeen Overleg
Algemene Periodieke Keuring
Algemene Rekenkamer
Air Traffic Management
Adviesdienst Verkeer en Vervoer
Archimedes Wave Swing

B.
BDU
BKL
BTW
BUB
BuZa
BZK

=
=
=
=
=
=

Brede Doeluitkering
Basiskustlijn
Belasting Toegevoegde Waarde
Bewust Uitgeruste Bestuurder
Ministerie van Buitenlandse Zaken
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

C.
CAEP
CBR
CBS
CCR
CenD
CO2
CW

=
=
=
=
=
=
=

Committee on Aviation Environmental Protection
Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centrale Commissie voor de Rijnvaart
Centrale Diensten
Kooldioxide
Comptabiliteitswet

D.
DAD
DB
DBFM
DGTL
DGP
DGW
DWW

=
=
=
=
=
=
=

Departementale Audit Dienst
Decibel
Design-Build-Finance-Maintenance
Directoraat Generaal Transport en Luchtvaart
Directoraat Generaal Personenvervoer
Directoraat Generaal Water
Dienst Weg en Waterbouwkunde

E.
EASA
EASTO
EATA
EBIT
EC
ECE
ECMWF
EMA
EMS
EMSA
EOEP
EPS
ERA
ERTMS
ESA

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

European Aviation Safety Agency
European Aviation Safety Training Organization
European Association of Transactional Analysis
Energiebesparing in transport
Europese Commissie
Economic Commission for Europe
European Centre for Medium Range Weather Forecasts
Educatieve Maatregel Alcohol
Europese Marine Strategie
European Maritime Safety Agency
Earth Observation Enveloppe Programme
Eumetsat Polar System
European Railway Agency
European Rail Traffic Management System
European Space Agency

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

177

Bijlage 5 Afkortingenlijst

ETCS
ETS
EU
EUMETSAT

=
=
=
=

EZ

European Train Control System
Emission Trading System
Europese Unie
European Organisation for the exploitation of Meteorological Satellites
= Ministerie van Economische Zaken

F.
FMC

= Stafdirectie Financiën, Management en Control

G.
G4
GAIK
GB
GHS
GIS
GMES

=
=
=
=
=
=

Grootste 4 Nederlandse gemeenten
Gecontroleerde Afgifte en Inname Kentekenplaten
General Budget
Global Harmonised System
Geluidsisolatieproject Schiphol
Global Monitoring of Environment and Security

H.
HGIS
HIP
HIRLAM
HNR
HOI
HSL

=
=
=
=
=
=

Homogene Groep Internationale Samenwerking
Haven Interne Projecten
High Resolution Limited Area Model
Het Nieuwe Rijden
Havenontvangst Installatie
Hogesnelheidslijn

I.
IBB
IBN
IBO
ICAO
ICES

=
=
=
=
=

ILO
IMO
IPCC
IPG
IPL
IVW

=
=
=
=
=
=

Innovatieve Biobrandstoffen
Integraal Beheersplan Noordzee
Interdepartementaal Beleidsonderzoek
International Civil Aviation Organization
Interdepartementale Commissie voor Economische
Structuurversterking
International Labour Organization
International Maritime Organization
Intergovernmental Panel on Climate Change
Innovatieprogramma Geluid
Innovatieprogramma Luchtkwaliteit
Inspectie Verkeer en Waterstaat

K.
KB
KE
KIS
KLC
KNMI
KNRM
KPVV
KRW
Kton

=
=
=
=
=
=
=
=
=

Koninklijk Besluit
Kilo Eenheid
Kennisinfrastructuur
KLM Cityhopper
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij
Kennisplatform Verkeer en Vervoer
(Europese) Kaderrichtlijn Water
Kiloton (miljoen kilo)

L.
LIB
Lnight
LNV
LPG

=
=
=
=

Luchthavenindelingbesluit
Night Level
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Liquid Petroleum Gas

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

178

Bijlage 5 Afkortingenlijst

LVNL
LDen

= Luchtverkeersleiding Nederland
= Day-evening-night level

M.
MAA
MARPOL
MER
METOP
MIT
MJPO
MSG
MTP

=
=
=
=
=
=
=
=

Maastricht Aachen Airport
Maritieme Pollutie
Milieu Effect Rapportage
Weersatelliet
Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport
Meerjarenprogramma Ontsnippering
Meteosat Second Generation
Meteosat Transition Program

N.
NAVO
NBW
NDL
NLR
NMA
NoMo
NOx
NO2
NS
NSL
NSR
NVLS

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
Nationaal Bestuursakkoord Water
Nederland Distributieland
Nationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium
Nederlandse Mededingingautoriteit
Nota Mobiliteit
Stikstofoxiden
Stikstofoxide
Nederlandse Spoorwegen
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
NS Reizigers
NV Luchthaven Schiphol

O.
OAG
OCW
OMI
OSPAR
OV

=
=
=
=
=

Official Airline Guide
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
Ozone Monitoring Instrument
Oslo-Parijs
Openbaar vervoer

P.
PAD
PAGE
PIV
PKB
PM10
PMR
PSC
pSG

=
=
=
=
=
=
=
=

Potential Avoidable Damage
Plan van Aanpak Goederen Emplacementen
Prestatieindex Veiligheidsberichtgeving
Planologische Kernbeslissing
Fijnstof
Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Port State Control
Plaatsvervangend Secretaris-Generaal

R.
RBML
RDW
RGD
RJV
RIKZ
RIS
RMC
RWS
RWT

=
=
=
=
=
=
=
=
=

Regionale Burgerluchthavens en Militaire Luchthavens
Rijksdienst voor het Wegverkeer
Rijksgebouwendienst
Rijksjaarverslag
Rijksinstituut voor Kust en Zee
River Information Services
Regionale meld- en coordinatiefunctie
Rijkswaterstaat
Rechtspersoon met Wettelijke Taak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

179

Bijlage 5 Afkortingenlijst

S.
SCB
SGIS
SOZ/SOL
SO2
SRR
SSO
STS
SWOV
SZW

Systeemgerichte Contractbeheersing
Stichting Geluidsisolatie Schiphol
Stroomlijning Overheidsinterventies Zee- en Luchtvaart
Zwaveloxide
Stadsregio Rotterdam
Shared Services Organisatie
Stoptonend sein
Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid
= Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

T.
TAF
TCI
TK
TREND
TRG
TSO
TVG

=
=
=
=
=
=
=

U.
UNEP

= United Nations Environment Programme

V.
VenW
VEST
VNK
VOR
VOS
VROM

=
=
=
=
=
=
=
=

Terminal Aerodrome forecast
Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten
Tweede Kamer
Korte Termijn Landingsverwachting
Totaal Risico Gewicht
Technical Standard Order
Totaal Volume Geluid

VTS
VVN
VWS

= Ministerie van Verkeer en Waterstaat
Veiligheidseisen Spoortunnels
= Veiligheid Nederland in Kaart
= Verzelfstandigde Organisaties op Rijksniveau
= Vluchtige Organische Stoffen
= Ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer
= Vessel Traffic Services
= Veilig Verkeer Nederland
= Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

W.
WB21
WV21
WESP
WMO
Wp2000
WRM
WROOV

=
=
=
=
=
=
=

Z.
ZBO
ZSM

= Zelfstandig Bestuursorgaan
= Zichtbaar, Slim en Meetbaar

Waterbeleid 21e eeuw
Waterveiligheid 21e eeuw
Westerschelde Planner
World Meteorological Organization
Wet personenvervoer 2000
Wet Rijonderricht Motorrijtuigen
Werkgroep Reizigers Omvang en Omvang Verkopen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 XII, nr. 1

180