Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1271
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de Minister voor Rechtsbescherming
over de dubbelrol van een Amsterdamse rechter (ingezonden 1 december
2021).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 6 januari
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1196.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het artikel «Vraagtekens bij dubbelrol Amsterdamse
rechter»?1
Antwoord 1
Voor een sterke, goed functionerende rechtspraak is het belangrijk dat
rechters volop deelnemen aan het maatschappelijke leven. Het kunnen
hebben van nevenfuncties maakt daar deel van uit. Daarom is het in
Nederland rechters in zijn algemeenheid toegestaan nevenfuncties te hebben.
Dit kunnen ook functies bij de overheid zijn.
Ik onderschrijf de in het artikel geuite overtuiging dat de onafhankelijkheid en
onpartijdigheid van rechters boven elke twijfel verheven moet zijn. Dit
betekent dat rechters nevenfuncties kunnen bekleden zolang deze niet in de
weg staan aan een goede vervulling van het ambt en niet (de schijn van)
partijdigheid met zich brengen. De Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren
(Wrra) biedt daarvoor het wettelijk kader.
Artikel 44, eerste tot en met derde lid Wrra bevat een aantal wettelijke
incompatibiliteiten. Een rechterlijk ambtenaar, met uitzondering van de
plaatsvervangers, rechters in opleiding en officieren in opleiding, kan
bijvoorbeeld niet tevens advocaat of notaris zijn. Voorts bepaalt artikel 44,
vierde lid dat rechterlijke ambtenaren geen betrekkingen mogen vervullen
waarvan de uitoefening ongewenst is met het oog op een goede vervulling
van hun ambt of op de handhaving van hun onpartijdigheid en onafhankelijkheid of van het vertrouwen daarin. Het zesde lid bepaalt dat de functionele
autoriteit beoordeelt of de vervulling van de betrekking ongewenst is met het
oog op de in het vierde lid genoemde gronden. Tot slot bevat het vijfde en
zevende lid regels over het melden van een nevenbetrekking.

1

ah-tk-20212022-1271
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Mr. Online, «Vraagtekens bij dubbelrol Amsterdamse rechter», 30 november 2021, https://
www.mr-online.nl/vraagtekens-bij-dubbelrol-amsterdamse-rechter/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Naast deze wettelijke regels hanteert de Rechtspraak de «Leidraad onpartijdigheid en nevenfuncties». Deze leidraad bevat onder andere de aanbeveling
dat een rechter geen zaken behandelt waarbij hij of zij via een nevenfunctie
zo betrokken is dat de onpartijdigheid ter discussie kan komen te staan.
Tot slot staan de wettelijke instrumenten van verschoning en wraking ter
beschikking indien in een concrete zaak een risico van belangenverstrengeling bestaat. Een rechter moet zich verschonen als deze een zaak krijgt
toebedeeld die het risico van (de schijn van) belangenverstrengeling in zich
heeft. Indien een partij meent dat in zijn of haar zaak een risico van belangenverstrengeling aanwezig is, kan deze partij de rechter wraken.
Conform de wettelijke regeling is de voorgenomen aanvaarding van de
betreffende functie bij de directie Strafrechtketen ter beoordeling voorgelegd
aan de functionele autoriteit, in dit geval de president van de rechtbank
Amsterdam. Vervolgens is deze nevenbetrekking geregistreerd in het
openbare register nevenfuncties van de rechtspraak.
Vraag 2
Vindt u de rollen van directeur Strafrechtketen bij uw ministerie en die van
politierechter verenigbaar met het oog op de onafhankelijkheid van de
rechterlijke macht?
Antwoord 2
Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 1 is het aan de functionele
autoriteit, in dit geval de president van het gerecht, om te beoordelen of de
functiecombinatie ongewenst is. Het is niet aan mij om in dit oordeel te
treden.
Vraag 3
Hoe verhoudt deze aanstelling zich tot de onpartijdigheid van en het
voorkomen van belangenverstrengeling bij rechters? En bij de rechterlijke
macht in meer algemene zin?
Antwoord 3
Om de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechtspraak te waarborgen, zijn er voorwaarden verbonden aan het hebben van nevenfuncties, zoals
uiteengezet in het antwoord op vraag 1. Daarnaast worden nevenfuncties van
rechters geregistreerd in het voor iedereen raadpleegbare register nevenfuncties van de rechtspraak. Dit wettelijk kader en in aanvulling daarop de door
de rechtspraak gehanteerde waarborgen, zijn ook van toepassing op de
incidentele inzet als rechter.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het geen goed tegenargument is dat niet het ministerie, maar de Raad voor de rechtspraak, het Openbaar Ministerie en de politie
de opdrachtgever van deze directeur zijn?
Antwoord 4
Nee. Zie het antwoord op vragen 1 tot en met 3.
Vraag 5
Waarom is de regering van mening dat rechters geen lid kunnen zijn van de
Staten-Generaal of het Europees Parlement, zoals ook de Groep van Staten
tegen Corruptie (GRECO) van de Raad van Europa heeft aanbevolen, maar
wel kunnen werken onder leiding van de Minister van Justitie en Veiligheid
en diens directeur-generaal en secretaris-generaal?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 5
De aanbeveling van de GRECO om de combinatie van het rechterschap en
lidmaatschap van het parlement bij wet te verbieden is aanleiding geweest
voor een wetsvoorstel waarin onder andere dit wettelijk verbod is opgenomen. Dit wetsvoorstel is op 11 november jl. in consultatie gegaan.2
Uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat het aantal incompatibiliteiten met
het ambt van rechter zo beperkt mogelijk moet blijven. Invoering van nieuwe
incompatibiliteiten is alleen gerechtvaardigd als het doel dat daarmee wordt
gediend, het algemeen belang bij onafhankelijke rechtspraak, in een redelijke
verhouding staat tot de beperkingen die het anderzijds voor individuele
personen met zich brengt (het individueel belang). De regeling van incompatibiliteiten moet dan ook alleen betrekking hebben op fundamenteel onwenselijk geachte functiecombinaties. Dit heeft geleid tot de keuze om het verbod
op gelijktijdige ambtsbekleding te beperken tot enerzijds het lidmaatschap
van de Staten-Generaal of het Europees Parlement en anderzijds rechters. Bij
deze keuze is ook meegewogen dat binnen de rechtspraak zelf het inzicht is
gegroeid dat een striktere scheiding tussen de functiecombinatie rechter en
lidmaatschap van de Tweede en Eerste Kamer wenselijk is. Deze functiecombinatie wordt daarom in voornoemde Leidraad onpartijdigheid en nevenfuncties ontraden.
Vraag 6
Bent u bereid om de nevenfuncties van rechters verder aan banden te leggen
in de wetswijziging die u recent aankondigde in het kader van het rapport van
de GRECO, bijvoorbeeld als advocaat of ambtenaar van de uitvoerende
macht? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Het voornemen van het kabinet om de combinatie van het rechterschap en
lidmaatschap van het parlement bij wet te verbieden heeft zijn weerslag
gekregen in voornoemd wetsvoorstel. Over de reikwijdte daarvan kan verder
van gedachten worden gewisseld tijdens de parlementaire behandeling.

2

Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren, de Wet op de Raad van State en enige andere wetten in verband met enkele wijzigingen
in het belang van integere, onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak, alsmede de regeling van
enige andere onderwerpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3