Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

25 087

Internationaal fiscaal (verdrags)beleid

Nr. 250

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 oktober 2019
In uw brief van 13 september 2019 heeft u de Minister gevraagd om op
verzoek van de vaste commissie voor Financiën te reageren op het artikel
«The Rise of Phantom Investments».1 Met deze brief voldoe ik aan uw
verzoek.
Buitenlandse directe investeringen
Het artikel beschrijft een onderzoek van wetenschappers verbonden aan
de Universiteit van Kopenhagen en het Internationaal Monetair Fonds
naar buitenlandse directe investeringen in de wereld. De auteurs stellen
vast dat buitenlandse directe investeringen vaak een belangrijke aanjager
zijn voor economische integratie, die economische groei en werkgelegenheid stimuleren en productiviteit bevorderen. Een deel van de
buitenlandse directe investeringen leidt echter niet tot productiviteitswinst, maar wordt gedaan in vennootschappen zonder reële activiteiten
om de belasting van multinationals te minimaliseren. De auteurs
constateren dat dit de statistieken over buitenlandse directe investeringen
verstoort, wat het moeilijk maakt daadwerkelijke economische integratie
te bestuderen. Het onderzoek gaat in op de vraag welk deel van de
buitenlandse directe investeringen wordt gedaan in vennootschappen
zonder reële activiteiten. Dit wordt in het artikel aangeduid als «schijninvesteringen» (phantom investments).
Buitenlandse investeringen in Nederland
Een van de bevindingen van de onderzoekers is dat in 2017 bijna 40% van
de wereldwijd gedane buitenlandse directe investeringen als schijninvestering kwalificeert. Hiervan is ongeveer de helft via Luxemburg en/of
Nederland geïnvesteerd. De feitelijke constatering dat relatief veel directe
investeringen via Nederland lopen is niet nieuw. SEO Economisch
1

kst-25087-250
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Damgaard et al., The Rise of Phantom Investments, Finance & Development, september 2019,
Vol. 56, No. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 087, nr. 250

1

Onderzoek (SEO) heeft in 2018 op verzoek van het kabinet de financiële
stromen die door Nederland lopen via bijzondere financiële instellingen
(bfi’s) in kaart gebracht en opgesplitst naar herkomst en bestemming.2
Bfi’s zijn lichamen met een buitenlandse eigenaar die als belangrijkste
functie hebben om financiële stromen in de vorm van dividend, rente en
royalty’s vanuit het buitenland door te laten stromen naar het buitenland.3
De grote investeringen in Nederland worden door de onderzoekers gezien
als indicatie dat Nederland wordt gebruikt voor structuren waarmee
belasting wordt ontweken. Daarbij is van belang te benadrukken dat het
bedrag van de buitenlandse directe investeringen zelf niet relevant is voor
de belastingheffing van bedrijven. Voor de belastingheffing gaat het
daarentegen om de (jaarlijkse) inkomensstromen die samenhangen met
deze investeringen. Uit het onderzoek van SEO kwam naar voren dat de
fiscaal relevante financiële stromen die door bfi’s in Nederland lopen
ongeveer € 200 miljard bedragen. Dit betreft renten, royalty’s en
dividenden. Van dit bedrag gaat ongeveer € 22 miljard naar laagbelastende jurisdicties.4 Daarnaast is er een financiële stroom van € 177 miljard
naar jurisdicties met een algemeen geldend winstbelastingsysteem en
een normaal tarief (niet-laagbelastende landen).5
Het aanpakken van belastingontwijking is en blijft een topprioriteit van dit
kabinet
Nederland kent een zeer open economie. De buitenlandse markt is van
groot belang voor Nederlandse bedrijven. Het Nederlandse belastingstelsel weerspiegelt die internationale oriëntatie van de Nederlandse
economie. Zo is het Nederlandse stelsel zodanig ingericht dat economisch
dubbele belastingheffing zoveel mogelijk voorkomen wordt. De keerzijde
van dit internationaal georiënteerde belastingstelsel is dat Nederland
daarmee onbedoeld ook aantrekkelijk is geworden voor structuren
waarmee belasting wordt ontweken. Dit is schadelijk voor de belastingmoraal, voor het internationale aanzien van Nederland en daarmee voor
het investeringsklimaat. Het aanpakken van belastingontwijking is en blijft
daarom een belangrijke prioriteit van dit kabinet.6
Het artikel concludeert dat internationale samenwerking de sleutel tot
succes is als het gaat om belastingheffing in de geglobaliseerde
economie. Hier ben ik het mee eens. Wereldwijde belastingontwijking zal
internationaal moeten worden aangepakt. Daarom heeft Nederland de
afgelopen jaren binnen de EU en de OESO actief gewerkt aan de
2

SEO Economisch Onderzoek, Balansen, inkomsten en uitgaven van bfi’s, 2018.
De DNB definieert «bfi’s» in de Rapportagevoorschriften betalingsbalansrapportages 2003 als:
ondernemingen of instellingen, ongeacht de rechtsvorm, welke ingezetenen zijn en waarin
niet-ingezetenen, direct of indirect, via aandelenkapitaal of anderszins deelnemen of invloed
uitoefenen en die tot doel hebben en/of zich in belangrijke mate bezighouden met het, al dan
niet in combinatie met andere binnenlandse groepsmaatschappijen:
1. hoofdzakelijk in het buitenland aanhouden van activa en passiva en/of;
2. doorgeven van omzet bestaande uit in het buitenland verkregen royalty- en licentieopbrengsten aan buitenlandse groepsmaatschappijen en/of;
3. het genereren van omzet en kosten die hoofdzakelijk afkomstig zijn uit herfacturering van en
naar buitenlandse groepsmaatschappijen.
4
Laagbelastende jurisdicties zijn jurisdicties die lichamen niet of naar een tarief van minder dan
9% (was: 7%) onderwerpen aan een belasting naar de winst of die zijn opgenomen op de
EU-lijst van niet-coöperatieve rechtsgebieden voor belastingdoeleinden.
5
SEO Economisch Onderzoek, Balansen, inkomsten en uitgaven van bfi’s, 2018, bijlage C, tabel
C.3. De bedragen van € 22 miljard en € 177 miljard zijn inschattingen op basis van de
steekproef in het onderzoek van SEO, zie ook voetnoot 14 in mijn brief van 6 november 2018,
Kamerstuk 25 087, nr. 222.
6
Kamerstuk 32 140, nr. 51.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 087, nr. 250

2

bestrijding van (internationale) belastingontwijking. Onder het
EU-voorzitterschap van Nederland in 2016 is de eerste EU-richtlijn tegen
belastingontwijking (ATAD1) tot stand gekomen en is het besluit genomen
om de tweede EU-richtlijn tegen belastingontwijking (ATAD2) te treffen.
Ook in de toekomst blijft Nederland zich inzetten voor een internationale
gecoördineerde aanpak. Zo heeft Nederland met de landen in het
Inclusive Framework een werkplan opgesteld om uiterlijk in 2020 tot een
wereldwijde oplossing te komen voor de uitdagingen die digitalisering
meebrengt op het terrein van de winstbelasting.7 Daarbovenop neemt
Nederland unilateraal maatregelen om belastingontwijking tegen te gaan.
Een belangrijke unilaterale maatregel in de strijd tegenbelastingontwijking
is de op Prinsjesdag door het kabinet voorgestelde conditionele bronbelasting op rente- en royaltybetalingen naar laagbelastende jurisdicties en
in misbruiksituaties. Deze maatregel moet voorkomen dat Nederland nog
langer wordt gebruikt als toegangspoort naar laagbelastende jurisdicties.
Hiermee wordt tevens voorkomen dat de Nederlandse belastingrondslag
wordt verschoven naar dergelijke jurisdicties. De verwachting is dat de
stroom van € 22 miljard naar laagbelastende jurisdicties door deze
maatregel nagenoeg volledig zal verdwijnen, doordat de rente-en
royaltystromen naar alle waarschijnlijkheid verlegd worden. Zoals eerder
aangekondigd zal ik de ontwikkeling van de financiële stromen, het
balanstotaal en het aantal bfi’s monitoren en uw Kamer hierover jaarlijks
informeren.8 De eerste rapportage zal ik dit najaar naar uw Kamer sturen.
Daarnaast is er een financiële stroom van € 177 miljard naar
niet-laagbelastende jurisdicties. Dergelijke stromen kunnen zijn ontstaan
om diverse redenen. Door het gebruik van een Nederlandse bfi voor deze
stromen kan bijvoorbeeld dubbele belasting worden voorkomen wanneer
twee landen onderling geen belastingverdrag hebben afgesloten, terwijl
deze landen wel een belastingverdrag met Nederland hebben. Voor deze
stroom neemt het kabinet maatregelen voor zover sprake is van misbruik.
Een belangrijke maatregel in dit verband is de introductie van de
«principal purpose test» in de Nederlandse belastingverdragen per 2020.
Deze maatregel zorgt ervoor dat als een bedrijf een financiële stroom via
een Nederlandse vennootschap laat lopen met als een van de hoofddoelen belastingontwijking, een land hiertegen kan optreden. Hiermee
krijgen bronlanden een belangrijk instrument in handen om hun belastinggrondslag te beschermen.
Om deze landen daartoe in staat te stellen is het kabinet voornemens om
in meer gevallen informatie uit te wisselen met het bronland als een
Nederlandse vennootschap onvoldoende aanwezigheid («substance») in
Nederland heeft. In ieder geval zal ik de substance-eisen voor rente- en
royaltydoorstromers verscherpen door het Uitvoeringsbesluit internationale bijstandsverlening9 aan te passen en hierbij aan te sluiten bij de
bestaande substance-eisen elders in de fiscale wetgeving.
Ten slotte loopt er, zoals ik in mijn brief van 23 februari 2018 heb
aangekondigd, ook een onderzoek naar de vraag of de deelnemingsvrijstelling zodanig kan worden gewijzigd dat deze niet meer wordt toegepast

7

Zie de brief aan uw Kamer van 10 oktober 2019, Kamerstuk 32 140, nr. 60.
Kamerstuk 32 140, nr. 51.
9
Besluit van 22 december 2011 tot vaststelling van het Uitvoeringsbesluit internationale
bijstandsverlening bij de heffing van belastingen.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 087, nr. 250

3

als de aanwezigheid van een concern in Nederland zich beperkt tot één of
meerdere nagenoeg «substanceloze» (tussen)houdsters.10 Ik verwacht dit
onderzoek begin 2020 af te ronden.
De Staatssecretaris van Financiën,
M. Snel

10

Kamerstuk 25 087, nr. 188

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 087, nr. 250

4