Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 451

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 januari 2022
Conform de motie van het lid Bergkamp c.s. (Kamerstuk 29 282, nr. 323)
laten we jaarlijks een prognose maken van het verwachte tekort in de
verschillende branches van zorg en welzijn. Met deze brief informeer ik u
over de uitkomsten van de nieuwe arbeidsmarktprognose die op
13 december 2021 door ABF Research is opgeleverd. De uitkomsten zijn
ook terug te vinden via www.prognosemodelzw.nl.
Kernboodschap
De nieuwe arbeidsmarktprognose laat het volgende zien:
• Het verwachte personeelstekort blijft de komende tien jaar onverminderd groot. Het huidige geraamde tekort voor 2022 van circa 49
duizend is iets lager dan het vorig jaar geraamde tekort van 56 tot 74
duizend personen.
• Het huidige geraamde tekort in 2030 is met bijna 117 duizend personen
vergelijkbaar met de prognose van vorig jaar toen uit werd gegaan van
een tekort van circa 103 tot 129 duizend personen.
• De grootste tekorten op zowel de korte als langere termijn zijn in de
verpleging en verzorging en in de thuiszorg.
• Wat betreft beroepsgroepen zijn de verwachte tekorten het grootst bij
verzorgenden mbo 3 en verpleegkundigen mbo 4 en hbo.
Doorontwikkeling van het prognosemodel
Na de vorige arbeidsmarktprognose van november 20201 heeft ABF
research het Prognosemodel Zorg en Welzijn geactualiseerd met
hoofdzakelijk realisatiecijfers over 2020 voor wat betreft zorggebruik en
verschillende arbeidsmarktgegevens (o.a. aantallen werknemers,
ziekteverzuim, arbeidsmarktkrapte).

1

kst-29282-451
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 29 282, nr. 419

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 282, nr. 451

1

In de realisatiecijfers van 2020 zijn de gevolgen van COVID-19 duidelijk
zichtbaar. Zo is het zorggebruik in sommige delen van de zorg gedaald en
het ziekteverzuim gestegen. Voor het maken van arbeidsmarktprognoses
moeten altijd aannames worden gedaan, COVID-19 voegt voor de
komende paar jaar extra onzekerheid toe.
In overleg met de begeleidingscommissie van het prognosemodel is door
ABF Research de aanname gedaan dat de trends op het gebied van het
zorggebruik en de arbeidsmarkt die zich tot einde 2019 hebben
afgetekend, zich vanaf 2023 weer zullen voortzetten. Voor de tussenliggende periode is sprake van een scenario waarin rekening wordt
gehouden met de effecten van COVID-19. Dat betekent concreet dat in de
periode 2021 tot en met 2023 onder meer verondersteld is dat het
zorggebruik zich in stappen herstelt tot het niveau van de trendmatige
prognose en het ziekteverzuim weer daalt tot het niveau van voor corona.
Voor het zorggebruik is in sommige delen van de zorg ook een inhaaleffect verondersteld, omdat bijvoorbeeld uitgestelde operaties worden
ingehaald.
Demografische effecten van COVID-19 (bijv. oversterfte van met name
ouderen) lopen wel mee in de trendprognose tot en met 2031.
Naast de actualisatie van cijfers en de noodzakelijke aanpassingen/
aannames in verband met COVID-19 is er ook een aantal inhoudelijke
doorontwikkelingen gedaan die de kwaliteit van de prognose ten goede
komen. In de vorige prognose is het aantal werknemers per beroepsgroep
bepaald op basis van één AZW werknemersenquête. Om tot een
stabielere basis voor toekomstige prognoses te komen zijn bij de huidige
prognose alle vier de beschikbare werknemersenquêtes gebruikt. Verder
is de raming van de verwachte ontwikkeling van het personeelsaanbod in
het prognosemodel verbeterd doordat deze niet langer samenhangt met
de ontwikkeling van de totale beroepsbevolking, maar meer is toegesneden op specifiek de sector zorg en welzijn. Hiervoor is per zorgbranche
en beroepsgroep onder meer gekeken naar historische stromen tussen de
branches in zorg en welzijn en andere sectoren van de economie. Ten
slotte zijn 8 beroepsgroepen die worden geraamd door het Capaciteitsorgaan, geïntegreerd in het prognosemodel. Daarmee wordt een
completer beeld van de arbeidsmarkt in de zorg geschetst.
Uitkomsten nieuwe arbeidsmarktprognose
In figuur 1 is de ontwikkeling van het verwachte tekort in de komende tien
jaar weergegeven. Het startpunt is een tekort van bijna 28 duizend
werknemers in 2020. Dit starttekort is door ABF Research bepaald aan de
hand van onder meer cijfers over openstaande vacatures en de
spanningsindicator van het UWV.
Tot 2022 loop het tekort door extra vraag naar personeel als gevolg van
COVID-19 en later als gevolg van inhaalzorg op. Het verwachte tekort in
2022 bedraagt bijna 49 duizend personen. Vervolgens is er een kleine
daling van het tekort, omdat zowel het zorggebruik als de arbeidsmarkt
zich normaliseren. Zo daalt bijvoorbeeld het ziekteverzuim terug naar het
oude niveau.
Op de lange termijn zorgen de beperktere toename van het arbeidsaanbod en een stijging van het zorggebruik door vergrijzing voor een
toename van het tekort. In 2031 wordt een tekort van 135 duizend
werknemers verwacht.
Het huidige geraamde tekort voor 2022 van circa 49 duizend is iets lager
dan het vorig jaar geraamde tekort van 56 tot 74 duizend personen. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 282, nr. 451

2

huidige geraamde tekort in 2030 is met bijna 117 duizend personen
ongeveer vergelijkbaar met de prognose van vorig jaar toen uit werd
gegaan van een tekort van circa 103 tot 129 duizend personen.
Figuur 1 Verwachte arbeidsmarkttekort zorg en welzijn (exclusief kinderopvang)

Bron: ABF Research

Uitsplitsing naar branches

In tabel 1 wordt het verwachte personeelstekort uitgesplitst naar de
branches in zorg en welzijn. Het verwachte tekort in 2022 is met 24.000
werknemers het grootst in de VVT. Het gaat om een tekort van 17.900
werknemers in de verpleeghuiszorg tot 6.100 in de thuiszorg. Ook in 2030
is het tekort met 67300 werknemers het grootst in de VVT. In de branches
jeugdzorg en sociaal werk zijn de verwachte tekorten het kleinst.
Tabel 1 Verwachte arbeidsmarkttekort zorg en welzijn (exclusief kinderopvang) in
2022 en 2031, uitgesplitst naar branche

Universitair medische centra
Ziekenhuizen en overige med. spec. zorg
Geestelijke gezondheidszorg
Huisartsen en gezondheidscentra
Overige zorg en welzijn
Verpleeghuiszorg
Thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Sociaal werk
Totaal

2022

2031

2.600
9.900
4.200
1.600
3.000
17.900
6.100
2.100
700
600
48.600

6.500
24.400
9.300
3.300
10.600
51.900
15.400
8.800
1.900
2.800
135.000

Bron: ABF Research

Uitsplitsing naar beroep(sgroep)
In tabel 2 is het verwachte tekort uitgesplitst naar een 25-tal beroep(sgroep)en en een rest categorie, te weten de overige beroepen.
Voor de eerste 17 te onderscheiden beroep(sgroep)en heeft ABF Research
een fijnmazige raming gemaakt, waarbij voor alle afzonderlijke beroep(sgroep)en zowel de arbeidsvraag als het personeelsaanbod individueel is
bepaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 282, nr. 451

3

Daarnaast heeft het Capaciteitsorgaan informatie aangeleverd op basis
waarvan ABF Research ramingen heeft opgesteld voor nog eens 8
beroepsgroepen2.
Voor de categorie «overige beroepen» is de raming grofmaziger. De
ontwikkeling van het personeelsaanbod is voor deze categorie ook
afzonderlijk bepaald, maar de arbeidsvraag volgt de gemiddelde
ontwikkeling binnen zorg en welzijn.
Uit tabel 2 blijkt dat er met name tekorten zijn voor de zorgberoepen.
Zowel in 2022 als in 2031 zien we de grootste tekorten in absolute zin bij
verzorgende mbo 3 en verpleegkundige (mbo en hbo). Daarmee is het
beeld onveranderd ten opzichte van de vorige prognose. De tekorten voor
de welzijnsberoepen beperken zich tot enkele honderden per beroepsgroep. Voor de beroepen geraamd op basis van informatie van het
Capaciteitsorgaan zijn de tekorten in absolute zin het grootst in de
GGZ-beroepen en gespecialiseerd verpleegkundigen. Rekening houdend
met de grootte van de beroepsgroepen, is het tekort voor de beroepsgroepen specialist ouderengeneeskunde, arts verstandelijk gehandicapten
en hun ondersteuners, en medisch ondersteuners (o.a. operatieassistenten, anesthesiemedewerkers) ook relatief groot.
Tabel 2 Verwachte arbeidsmarkttekort zorg en welzijn (exclusief kinderopvang) in
2022 en 2031, uitgesplitst naar beroepsgroep

Zorghulp (niveau mbo 1)
Helpende zorg & welzijn (niveau mbo 2)
Verzorgende (niveau mbo 3)
Verpleegkundige (niveau mbo 4)
Pedagogisch werker (niveau mbo 3)
Pedagogisch werker (niveau mbo 4)
Medewerker maatschappelijke zorg (niveau mbo 3)
Medewerker maatschappelijke zorg (niveau mbo 4)
Sociaal-maatschappelijke dienstverlener (niveau mbo 4)
Sociaal-cultureel werker (niveau mbo 4)
Doktersassistent (niveau mbo 4)
Verlos- en verpleegkunde (niveau hbo 6)1
Pedagogiek (niveau hbo 6)
Pedagogiek (niveau hbo 7)
Maatschappelijke hulp en dienstverlening (niveau hbo 6)
Maatschappelijke hulp en dienstverlening (niveau hbo 7)
Psychologie (niveau hbo 6 & 7)
Medisch specialisten
Medisch ondersteunend personeel
Huisartsen en ondersteuners
GGZ beroepen Capaciteitsorgaan
Mondzorg
Sociaal geneeskundige
Gespecialiseerd verpleegkundige
Specialist ouderengeneeskunde, arts voor verstandelijk
gehandicapten en ondersteuners
Overige beroepen

2022

2031

100
2.600
10.700
11.000
300
0
600
300
100
300
1.100
6.800
300
200
1.000
300
200
300
900
100
2.400
100
300
2.100

100
5.000
34.100
24.900
1.100
300
2.300
1.300
100
800
2.800
9.200
900
700
4.800
1.000
1.000
300
2.600
0
5.000
400
700
5.700

500
6.200

1.100
28.900

1

Het betreft hier alleen hbo-verpleegkundigen zonder verdere specialisatie. Ramingen voor
gespecialiseerd verpleegkundigen zijn gemaakt op basis van informatie van het Capaciteitsorgaan.

Bron: ABF Research

2

Ramingen van het Capaciteitsorgaan betreffen zowel werknemers als zelfstandigen. In het
Prognosemodel Zorg en Welzijn zijn bij de 8 beroepen Capaciteitsorgaan alleen werknemers
meegenomen in de raming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 282, nr. 451

4

In het prognosemodel worden de tekorten bepaald per branche, beroepsgroep en regio3. Om tot landelijke cijfers te komen worden deze tekorten
bij elkaar opgeteld. Voor een bepaalde beroepsgroep kan er een tekort zijn
in een bepaalde regio en branche, terwijl in een andere regio en/of
branche een overschot bestaat voor deze beroepsgroep. Tekorten en
overschotten worden niet met elkaar verrekend, omdat het prognosemodel er vanuit gaat dat het enige tijd kost om deze werkzoekenden en
vacatures te matchen. Hierdoor is er snel sprake van enige mate van
tekort en dient in tabel 2 vooral te worden gekeken naar tekorten groter
dan enkele honderdtallen.
De verwachte personeelstekorten in zorg en welzijn blijven voor de
komende tien jaar onverminderd groot. Om het tekort terug te dringen
heeft het aantrekkelijker maken van het werken in de zorg hoge prioriteit.
De komende tijd ga ik aan de slag met het uitwerken van een vervolg
aanpak voor de arbeidsmarktvraagstukken in zorg en welzijn.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

3

Dit betreft de beroepen geraamd door ABF Research. De ramingen op basis van informatie van
het Capaciteitsorgaan zijn alleen beschikbaar op landelijk niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 282, nr. 451

5