Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 370

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 december 2018
Op 14 april 2018 werd uw Kamer geïnformeerd (Kamerstuk 32 623,
nr. 211) over de Nederlandse positie in de Noord-Atlantische Raad (NAR)
naar aanleiding van de reactie van de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk en Frankrijk op de gifgasaanval in Douma, Syrië. Het kabinet
gaf daarbij aan «begrip» te hebben voor de reactie van deze landen.
Gegeven de omstandigheden achtte het kabinet de reactie van de VS, het
VK en Frankrijk «proportioneel en weloverwogen». Het kabinet acht het
van groot belang dat de internationale gemeenschap pal blijft staan voor
de volkenrechtelijke norm dat chemische wapens nooit mogen worden
gebruikt. De (herhaalde) inzet van chemische wapens is een ernstige
schending van een dwingende norm van het internationaal recht.
Het kabinet gaf daarbij tevens aan moeite te hebben met de door de
Noord Atlantische Raad (NAR) aangenomen verklaring omdat hierin
«volledige steun» werd uitgesproken voor het optreden van de Verenigde
Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, terwijl het kabinet zelf bij
«begrip» bleef. Daarom gaf Nederland in de NAR een stemverklaring af
waarin het, met deze aantekening, omwille van de NAVO-solidariteit
akkoord kon gaan met de verklaring van de NAR. Nederland gaf als enige
NAVO-lid zo’n stemverklaring af. De overige 28 bondgenoten konden zich
wel vinden in de verklaring van de NAVO.
Het is denkbaar dat Nederland in de (nabije) toekomst opnieuw met een
situatie wordt geconfronteerd waarin het wordt gevraagd om politieke
steun uit te spreken voor het gebruik van interstatelijk geweld, zonder dat
er sprake is van een volkenrechtelijke rechtsgrond zoals die momenteel
door Nederland wordt vereist. Onder volkenrechtelijke rechtsgrond wordt
dan verstaan het van toepassing zijn van een van de uitzonderingen op de
hoofdregel in het internationaal recht dat het gebruik van gewapend
geweld in de internationale betrekkingen niet is toegestaan. Deze
uitzonderingen zijn beschreven in kamerbrieven uit 2007 en 2013
(Kamerstuk 29 521, nr. 41 en Kamerstuk 32 623, nr. 110).

kst-29521-370
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 521, nr. 370

1

In 2010 gaf het kabinet in reactie op het rapport van de commissie Davids
aan dat voor politieke steunverlening aan interstatelijk geweldgebruik ook
een volkenrechtelijke grond aanwezig moet zijn voor dat geweldgebruik.
Dit rapport kwam destijds tot stand naar aanleiding van de inval van de
Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk in 2003 in Irak, waar de
Nederlandse regering destijds politieke steun aan verleende.
Sindsdien zijn de internationale verhoudingen echter gewijzigd. Multilaterale kaders en afspraken staan in toenemende mate onder druk. Rusland
en China hebben binnen de VN Veiligheidsraad vaak hun vetorecht
gebruikt, waardoor de internationale gemeenschap niet in staat was
eensgezind op te treden tegen humanitair leed op grote schaal en de
schending van internationale rechtsnormen. De verschillende gifgasaanvallen op de Syrische bevolking, zoals in de afgelopen jaren meerdere
malen uitgevoerd door het Assad regime, zijn daar de meest pijnlijke
voorbeelden van. Er loopt binnen de VN ook een discussie om het
vetorecht van de VN Veiligheidsraad in die gevallen aan restricties te
onderwerpen.
Dit vraagstuk kan ook in andere kaders, met name in de EU en NAVO, aan
de orde komen. Bij de hierboven genoemde aanval op Syrië in april 2018
spraken vrijwel alle andere EU-lidstaten en NAVO-bondgenoten politieke
steun uit voor het optreden van de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk en Frankrijk. Het belang van eenheid binnen voor Nederland
belangrijke internationale organisaties kan daarmee onder druk komen te
staan. Hoewel er ook gewaakt moet worden dat in het belang van die
eenheid nog verder wordt afgedaan aan de eerdergenoemde multilaterale
kaders en afspraken.
Om die reden wil het kabinet onderzoeken of deze ontwikkelingen vragen
om een nieuwe visie op politieke steun aan het gebruik van interstatelijk
geweld door andere landen. Het gaat nadrukkelijk niet om geweldgebruik
door Nederland zelf. Daarnaast moet worden onderzocht of Nederland wil
inzetten op internationale acceptatie van humanitaire interventie als
mogelijk nieuwe rechtsgrond voor interstatelijk geweldgebruik in
uitzonderlijke omstandigheden.
Omdat het hier gaat om een complex vraagstuk, met tal van internationaalrechtelijke en politieke implicaties, zal het kabinet een divers panel
van nationale en internationale juridische en veiligheidspolitieke
deskundigen vragen zich over deze twee vragen te buigen. Op basis van
de bevindingen van deze expertgroep zal het kabinet een nader standpunt
bepalen over de afwegingen die een rol moeten spelen bij het al dan niet
verlenen van politieke steun bij interstatelijk geweldgebruik en de vraag of
Nederland zich wil inzetten voor internationale acceptatie van humanitaire
interventie als mogelijk nieuwe rechtsgrond voor interstatelijk
geweldgebruik.
Gezien de urgentie van dit vraagstuk is het kabinet van plan op korte
termijn (gestreefd wordt naar het eerste kwartaal van 2019) deze
expertgroep bijeen te laten komen. De bevindingen van de expertgroep
zullen, samen met het standpunt van het kabinet, met uw Kamer worden
gedeeld.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 521, nr. 370

2