Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

5
Vragen van het lid Omtzigt (Omtzigt) aan de Ministers voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de
10.000 gezinnen (vaak met een parttime werkende en/of gedeeltelijk
arbeidsongeschikte) die onder het bijstandsniveau leven omdat de fiscale en
sociale regels ernstig in hun nadeel werken en het feit dat deze gezinnen niet
benaderd worden om in ieder geval een aanvulling te krijgen tot
bijstandsniveau (ingezonden 21 juli 2023).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen) en van Minister Van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 19 september 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2022–2023, nr. 3567. Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2022–2023, nr. 3607.
Vraag 1
Herinnert u zich dat u op 29 maart 2023 aan de Kamer moest toegeven dat er
maar liefst 10.000 gezinnen onder het bijstandsniveau leven, inclusief
toeslagen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u ervan op de hoogte dat de Nationale ombudsman hiervoor al in 2016
waarschuwde en dat er in bijna zeven jaar tijd geen oplossing voor deze
groep gevonden is, ondanks vele Kamervragen, rapporten, debatten in de
Kamer en zelfs signaleringen van rechters als buikpijndossier?2

1
2

ah-tk-20232024-5
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2022–2023, nr. 2062.
Nationale ombudsman, 19 december 2016, brief nr. 201630963,
(https://www.nationaleombudsman.nl/system/files/bijlage/Brief%20aan%20staatssecretaris
%20Sociale%20Zaken%20en%20Werkgelegenheid%20%2819%20december%202016%29.pdf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Dat klopt, de problematiek is eind 20163 voor het eerst onder de aandacht
gebracht door de Nationale ombudsman (NO). Zoals eerder gemeld in de
brief aan uw Kamer op 29 maart 20234 is, gelet op de lange looptijd, de
uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) van 27 september 20225
en de omvang van de groep huishoudens, een passende oplossing dringend
wenselijk en nodig.
Vraag 3
Herinnert u zich dat we u in de Kamer al maandenlang wijzen op de uitspraak
van de hoogste rechtbank in sociale zekerheidsvragen – de Centrale Raad van
Beroep – van 27 september 2022, die oordeelde dat in dit soort situaties:
«Door de samenloop van regelingen die niet goed op elkaar zijn afgestemd,
bevinden appellanten zich in de zeer bijzondere situatie dat zij bijstand
ontvangen die aanvult tot de norm voor gehuwden, maar toch over onvoldoende middelen beschikken om in de algemeen noodzakelijke kosten van
het bestaan van gehuwden te kunnen voorzien. Het kan appellanten, gelet op
de gebrekkige afstemming van de regelingen en het feit dat zij pas achteraf
met de effecten daarvan werden geconfronteerd, niet worden verweten dat
het lagere recht op toeslagen en kindgebonden budget niet eerder is
onderkend. Er is daarom sprake van bijzondere omstandigheden die
rechtvaardigen dat wordt afgeweken van het uitgangspunt dat in beginsel
geen (hogere) bijstand met terugwerkende kracht wordt toegekend»?6
Antwoord 3
Ja. Het kabinet werkt sinds begin dit jaar aan een oplossing en heeft Uw
Kamer op 29 maart7 en 2 juni8 geïnformeerd over de voortgang. Met de brief
aan Uw Kamer van vandaag, 19 september 2023, informeren wij u wederom
over de stand van zaken.
Vraag 4
Herinnert u zich dat u eerdere moties om alle mensen die het betreffen aan te
schrijven en hen te helpen, heeft afgewezen?
Antwoord 4
In het tweeminutendebat Uitvoering Sociale Zekerheid is de motie Warmerdam c.s.9 oordeel Kamer gelaten en vervolgens door uw Kamer aangenomen.
Mede naar aanleiding van deze motie spannen Rijk en gemeenten zich in om
het bereik van de ondersteuning door gemeenten te vergroten. Met de brief
aan Uw Kamer van vandaag informeren wij u over de stand van zaken.
Vraag 5
Hoeveel van de naar schatting 10.000 gezinnen hebben de weg naar de
gemeente gevonden om over het jaar 2022 een aanvulling te krijgen, zodat zij
ten minste tot het bijstandsniveau (inclusief toeslagen) worden aangevuld in
hun inkomen?
Antwoord 5
Uit een analyse door de Belastingdienst die vandaag is meegestuurd met een
brief aan Uw Kamer en deze beantwoording blijkt dat het dit jaar gaat om
6.400 huishoudens. Van een aantal gemeenten is bekend dat zij zijn begonnen
om deze huishoudens actief te benaderen en aan hen bijzondere bijstand te
verstrekken. Er is geen landelijk beeld van het aantal huishoudens waarmee
inmiddels contact is of dat inmiddels geholpen is. In overleg met de VNG is
besloten om nog niet over te gaan op bredere communicatie, omdat dit een
3

Brief Nationale ombudsman van 19 december 2016 aan de Staatssecretaris SZW, kenmerk
201630963, zie Brief aan staatssecretaris Sociale Zaken en Werkgelegenheid (19 december
2016).pdf (nationaleombudsman.nl).
4
Kamerstuk 26 448, nr. 697.
5
ECLI:NL:CRVB:2022:1952.
6
ECLI:NL:CRVB:2022:1952.
7
Kamerstuk 26 448, nr. 697.
8
Kamerstuk 26 448, nr. 716.
9
Motie van het lid Warmerdam c.s. over het proactief benaderen van de groep huishoudens die
onbedoeld onder het bestaansminimum terechtkomt, Kamerstuk 26 448, nr. 719.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

toeloop op gemeenten kan veroorzaken die de uitvoering nu nog niet aankan.
Wij zullen gemeenten verzoeken om een uitvoeringstoets uit te brengen op
de actieve benadering. Tegelijkertijd werkt het Rijk aan ondersteuning voor
gemeenten in de uitvoering, onder meer door het gezamenlijk opstellen van
een handreiking.
Van een aanvulling over het jaar 2022 kan alleen sprake zijn als een huishouden in 2023 een terugvordering van toeslagen over 2022 heeft ontvangen die
te wijten is aan de problematiek.10 Op de korte termijn (de termijn waarop
wijziging van wet- en regelgeving niet mogelijk is) kunnen gemeenten de
getroffen huishoudens alleen ondersteunen via de individuele bijzondere
bijstand. De bijzondere bijstand kan alleen worden verstrekt voor kosten die
in het heden gemaakt worden; dit is niet het geval voor de extra uitgaven aan
huur en zorgverzekering in 2022 als gevolg van de problematiek.
Vraag 6
Hoeveel van de naar schatting 10.000 gezinnen hebben de weg naar de
gemeente gevonden om over het jaar 2023 een aanvulling te krijgen, zodat zij
ten minste tot het bijstandsniveau (inclusief toeslagen) worden aangevuld in
hun inkomen?
Antwoord 6
Zie het antwoord op vraag 5.
Vraag 7
Hoeveel gemeenten hebben getracht mensen die het betreft actief te
benaderen? Welke gemeenten zijn dat?
Antwoord 7
Zie het antwoord op vraag 5.
Vraag 8
Hoeveel gezinnen zijn geholpen en benaderd om een aanvulling aan te
vragen? Kunt u aangeven om welke groepen het dan gaat en hoe zij
benaderd zijn en welke resultaten daarbij geboekt zijn (via gemeenten, via het
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), via particuliere
verzekeraars die inzicht hebben in wie een particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekering heeft)?
Antwoord 8
Zie het antwoord op vraag 5. Aanvullend hierop kunnen wij aangeven dat de
actieve benadering en de communicatie op dit moment verlopen via
individuele gemeenten.
Vraag 9
Heeft het UWV alle mensen benaderd die in 2022 en/of 2023 een
Toeslagenwet-uitkering hadden voor (echt)paren en hen geholpen een
aanvulling aan te vragen? Zo nee, waarom niet en wilt u dat alsnog doen? Zo
ja, welke resultaten heeft dat dan gehad?
Antwoord 9
Dit is nog niet gebeurd. Het is niet duidelijk welke ontvangers van een
Toeslagenwetuitkering precies te maken hebben met de alleenverdienersproblematiek, omdat UWV niet over alle hiervoor noodzakelijke gegevens
beschikt. In overleg met de VNG is besloten om nog niet over te gaan op
bredere communicatie, omdat dit een toeloop op gemeenten kan veroorzaken
die de uitvoering nu nog niet aankan. Wij zullen UWV en gemeenten in een
uitvoeringstoets vragen welke mogelijkheden zij zien voor actieve benadering
van de doelgroep.

10

Gemeentenieuws van SZW 2023–1 | Actueel | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Vraag 10
Bent u op de hoogte van het feit dat de Commissie sociaal minimum van
mening is dat de bijstandsnorm (die deze mensen dus niet halen) volstrekt
onvoldoende is om van rond te komen voor gezinnen (van twee ouders) met
meerdere kinderen?
Antwoord 10
Op 30 juni heeft de Commissie sociaal minimum haar eerste rapport over de
toereikendheid van het sociaal minimum aan mij overhandigd. Het kabinet is
bekend met de inhoud van het rapport en de adviezen van de Commissie
sociaal minimum.
Op 28 september komt de commissie met het tweede rapport over de
systematiek van het stelsel van het sociaal minimum. De gezamenlijke
rapporten worden op een later moment voorzien van een kabinetsreactie.
Vraag 11
Hoe vindt u dat u uitvoering geeft aan artikel 20 van de Grondwet, dat in lid 3
stelt: «Nederlanders hier te lande, die niet in het bestaan kunnen voorzien,
hebben een bij de wet te regelen recht op bijstand van overheidswege»?
Antwoord 11
Het bieden van bestaanszekerheid is één van de belangrijkste kerntaken van
de overheid. Het derde lid van artikel 20 GW bevat een opdracht aan de
wetgever om bij wet een recht op bijstand te creëren voor Nederlanders die
niet zelf in hun bestaan kunnen voorzien. Dit sociaal grondrecht vestigt geen
rechtstreekse aanspraak voor individuen op bijstand en bevat evenmin de
opdracht om een bijstandsnorm in het leven te roepen die voor elke
rechthebbende onder alle omstandigheden en te allen tijde toereikend moet
zijn.
Aan deze bepaling heeft de wetgever uitvoering gegeven door het in het
leven roepen van (thans) de Participatiewet, die regelt dat iedere in Nederland woonachtige Nederlander (en de met de Nederlander gelijkgestelde),
met onvoldoende middelen, recht heeft op bijstand van overheidswege. De
bijstandsnormen die in de Participatiewet zijn opgenomen, worden geacht in
principe toereikend te zijn voor de noodzakelijke kosten van het bestaan. De
Participatiewet kent echter ook, in aanvulling op de bijstandsnormen, de
mogelijkheid om aanvullende algemene en bijzondere bijstand toe te kennen
aan degenen voor wie de bijstandsnorm vanwege bepaalde omstandigheden
ontoereikend is om alle noodzakelijke kosten te kunnen dragen. Daarnaast
kennen we in Nederland het toeslagenstelsel en kan er bijvoorbeeld
kwijtschelding van gemeentelijke belastingen worden verleend.
Het kabinet heeft de afgelopen jaren beleid gevoerd om in uitzonderlijke
tijden met hoge inflatie de bestaanszekerheid van mensen te versterken. Het
aandeel personen onder de armoedegrens daalt naar verwachting van 6,1%
in 2021 naar 4,8% in 2023, en het aandeel kinderen dat in armoede opgroeit,
daalt van 7,2% in 2021 naar 6,2% in 2023. Ook voor 2024 neemt het demissionaire kabinet maatregelen om de bestaanszekerheid van mensen te borgen.
Uw Kamer heeft hiertoe ook opgeroepen met de moties Marijnissen/Van der
Plas en Van Apeldoorn. Dankzij deze nieuwe maatregelen en het eerder
ingezette beleid zal naar verwachting het aandeel personen onder de
armoedegrens volgend jaar niet toenemen en het aandeel kinderen dat in
armoede opgroeit verder dalen naar 5,1%.
Vraag 12
Hoe gaat u ervoor zorgen dat mensen die nu buiten hun schuld onder het
bijstandsniveau zitten, alsnog een aanvulling krijgen over de jaren 2022 een
2023?
Antwoord 12
Zie het antwoord op vraag 5 en mijn brief aan Uw Kamer van 19 september.
Vraag 13
Kunt u deze vragen een voor een en binnen drie weken beantwoorden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

Antwoord 13
Wij hebben uw vragen een voor een beantwoord. Zoals de Minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen heeft toegelicht in de brief aan
Uw Kamer van 12 september jl., heeft de beantwoording betrekking op de
uitkomsten van de augustusbesluitvorming. Deze uitkomsten worden pas
openbaar gemaakt op Prinsjesdag, 19 september 2023. Daarom is deze
beantwoording vandaag meegestuurd met de brief die Uw Kamer nader
informeert over de stand van zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5